Skip to main content

Full text of "Sancti Aurelii Augustini Hipponensis episcopi Opera omnia : post Lovaniensium theologorum recensionem castigata denuo ad manuscriptos codices Gallicanos, Vaticanos, Belgicos etc. necnon ad editiones antiquiores et castigatiores"

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


V 


RABY 
i 


rlUrtton. 

inwas. 


■ecLj^  /io^oiTA 


F.V> 


V  K\ju>Aj^T\^^   \ 


iX  LlSRARY 


■  ^:-  \ 


i 


^ 


•.I 


PATROLOGIiE 

CURSUS  COMPLETUS 

SIYB 

BIBLIOTHBCA  CNlVBnSALIS,  INTEGRA.UNIFORMIS,  COMMODA^OECONOMIGA, 

IMNIUM  SS.  PATRUM,  DOCTORUM  SCmPTORUMQUE  ECCLESIASTICORUM 

QUI 

AB  yEVO  APOSTOLICO  AD  INNOCENTII  III  TEMPORA 

fi.orvbrdnt; 

RECUSIO  CHR0N0L06ICA 

OMNIUM  WJH  eXSTITERG  MONUMENTORUM  CATnOLIC.4<:  TRADITIONIS  PER  DUODECIM  PRIORil 

ECCLESIiC;  SiOCULA» 

JIIITA    EDITIONKS   ACCURATISSiyAS,  INTCR   SE  COMQUE  NONMULLIS  CODICIBUS  MAMUSCaiPTIS  GOLLATAS; 

PSRQUAM   DILIGENTER  CASTI^ATA  ; 
MSSBRTATIONlBOi,  COMMENTARIIS  Ll  CTIOlllBUSQFS  ¥ARIANTIBU8  CONTiNBNTBR  ILLU8TRATA  ; 
OMNID08  OPERIBUS    POST   AMPLISSIMAS    EDITIONF.S  QU£    TRIBUS  NOVI8SIMI8   SiECULIS    DBBRNTUR   ABBOLUTAt 

i»ETF.r.Tis,  alcta; 

INDICIDU8  PARTICUI.ARIBUS   ANALTTICiS,  8INGUI.08  81TB  TOMOS,   SIVB  AUCT0RE8   ALICUJUS   MOMENTI 

SUB8EQUENTIBU8»   bONATA  ; 
CAPITULI8  INTRA  IPBUM  TCXTUM  RITE  DI8P08ITIS,  NECNON  BT  TITULI8  SINGULARUM  PAGIRARUH  MARGINBM  8UPFRIORBM 

DI8TINGURNTIBU8  SUBJECTAMQUB  MATERIAM  8I6NIF1CANTIBU8,    ADORNATA ; 
0PRRIDU8  CUM  DUBII9,T0M  AP0CRVPIII8,  ALIQUA  TERO  AUCTORITATB  IN  ORDINE  AD  TRADITIONBM 

ECCLR8IASTICAM   P0LLENT1BU8,   AMPLIFICATA; 

lAflVIIllERABIUBIIS  INDICIBUS  LOCUPLETATA;  8ED,  PRi£SERTIM  ItUOnUS  IMMEN81S  BT  GENERALIDU8,  ALTERO 

8CII.ICET  RERUM,   QUO  CONSULTO,  QUIDQUID  NON  SOLUM  TALI8  TALISVE  PATER,  TERUM  AUTEM  UNU8QUI8QUB 

PATRUM,  ABSQUE  ULLA    EXCEptIONE,  IN   QUODLIBBT  THEMA   8CRIP8ERIT,  UNO    INTUITU  CONSPICIATUR  ; 

ALTRno  SCRIPTUUiE  SACRiE,  bx  quo  lectori  compbrirb  8it  obvium  quiram  patrfj  et 

IN  QUIDU8  OPEROM   8U0RUM   L0CI8    81NGUL0S   8INGUL0RUM  LIBRORUM    SCRlPTURiB  VERSU8 ,  A 

PRIMO.    GENESEOS    USQUE     AD     N0VI8SIHUM     APOCALTPSIS,     COMMENTATl    81NT. 

BDITIO   ACCURATI8SIMA«  CiKTEUISQUE  0HNIBU8  FAGILB  ANTEPONBNDA,  81   PERPENDANTUR  *.  CRARACTERUH  RITIDITaS, 

CllARTiE   QIALITAS,   INTBf.RITAS    TEXTU8,   PBKFECTIO    C0RREGTI0NI8,   OPERUM   RECU60RUM    TUH   VAR1RTA8 

TUH  NUHERU8,  FORHA  VOLUHINUH  PERQUAH  COHHODA  81BIQUB  IN  TOTO  OPERIS  DECURSU  C0N8TAHTER 

8IH1L1S,  PRETII  EX1GUITA8,  PRiCSERTlHQUB  ISTA  COLLBCTIO,  UNA,  HBTHODICA  ET  CURONOLOOICA, 

8BXCBNT0RUH    FRaC.HENTORUH     OPUSCULORUHQUE     DACTENU8    HIC     ILLIC    8PAR80RUH  , 

PRIHUH   AUTBH    IN    N08TRA    Bini.lOTBBCA ,    EX    0PBRIBU8    AD    OHNBS    4ETATE8 , 

LOCOS,   IJRGUAS   F0RHA8QUB  PBRTINENT1BU8 ,   COADUNATOROH. 

SERIES  PRIMA, 

IN  OUA  PHODEUNT  PATRES,  OOCTOKK^  SCRIPTORESOUK  ECCLESI4C  LiVriNiB 

A  TERTULLIANO  AD  GREGORIUM  MAGNUM. 

ACCURANTE  J.-P.  MI6NE, 

BIBUOYnqjB  OIiBBl  UBnrBBlJB» 

81TB 
CURSUUM   COMPLITORUM   Ilf   •IIIGULOS   SGIBRTIJS     ICCLRSIASTIGJS  RAM08   RDITORR. 


■ .- 


PATRCLOGIA,  AD  INSTAR  IPSIUS  ECCLESIiE,  DUABUS  PARTIBUS  CONSTAT  8IHUL  AC  DIVlblTUR,  ALIA  NEMPE  LATINA, 
ALIA  GRiCCO-LATlNA.  ILLA  PENITUS  EXARATA,  NOVEHDECIM  ET  DUCENTIS  VOLUHINIBUS  E8T  IHHENSA,  CENTUHQUE 
ET  MILLE  FRANCI8  VENIT.  GRiECA  SUBDIVIDITUR  ET  DUPLICl  EDITIONE  TYPIS  MANDATA  EST.  PRIOR  GRiECUH  TEXTUM, 
UNA  CUH  VERSIONE  LATINA,  LATERALIS  AHPLECTITUR,  ET  FORSAN  CENTUH  VOLUMINUH  EXCEDET  NUHERUH.  POSTE- 
RIOR  AUTEH  HANCCE  VERSIONEH  TANTUH  EXIIIBET,  IDEOQUG  INTRA  QUINQUAGINTA  CIRCITER  VOLUHINARRTINEBITUR. 
UNUMQUODQUE  VOLUHEN  GR/ECO-LATINUM  OCTO,  U.NUHQUODQUE  HERE  LATINUH  QHINQUE  FRaNCIS  SOLUHHODO 
EHITUR  :  VERUM,  IN  UTROQUE  CASU ,  ID  EST  Al)  FRUENDUH  IIOC  BENEFICIO,  COLLECTIONEM  INTEGRAH,  8IVB 
ORIENTALEH,  SIVE  OCCIDENTALEH  CONDUCAT  EMPTOR  NECESSE  ERIT;  ALIAS  CUJUSQUE  VOLCHINIS  AHPLITUDINEH 
REC.^ION   ET  DIFFICULTATES   VARIA  PRETIA  i£QU.iBUNT. 

V  .■„, 

PATROLOGIiE  TOMUS   XXXIIi. 

S.  AURELIl  AUGUSTINI 

TOMUS   8ECUNDUS. 


EXCUDEBATUR  ET  VENIT  APUD  J.-P.  MIGNE  EOITOREM, 
IN  VIA  DICTA  bWMItOlSR,  PROPE  POUTAM  LUTETliB  PARISIORUM  VULGOD^E/VFIt/fNOMINATAII, 

SRU    PET1T-U0NTH0U6R. 


SANCTI  AURELn 


AUGUSTINl 


lilPPONENSIS  8PISG0PI 


OPER A  OMNI A, 

POST  LOYANIENSIUM  THEOLOGORUM  RECENSIONEM, 


CASTICATA    DBHUO    AO    HANUSCRIPTOS     C0DICE8    GALLIC08  ,    TATICAlfOt »    tBLCICOf ,   BTe-» 
NBCROIf   AD   BDITIOtlES   ANTIQCIORES   ET  GASTIflATIOEBS, 

OfBKA  BB  fTUmO 

MONAGHORUM  ORDINIS  SANCTI  BENEDICTl 

■  COIieREOATlOIfB  8.   MAURI. 

^itto  noHffinuii   cmcnbafa  cf  auctioti 
ACCURANTE  J.-P.  MIGNE, 

BIBLlOTHEGflS  GLERI  UMIVEREiEy 

EIVE 
CUnSUIJM   COMPLETORUM    1N  SIN6UL08  SCIBNTIiE  BGCLBSIASTICiE  RAMOS  BDITORK. 

TOMUS  SECUNDUS. 

16  voi.  rBii:86FR. 


-  )  !-<.>►_ ;  -7 


-^.'^' 


EXCUDEBATUR  ET  VENIT  APUD  J.-P.  MIGNE  EDITOREM, 
IN  VIA DICTA DAMBOISE, PROPE PORTAM  LUTETIiE PARISIORUM  VULGO DENFER NOMINATAl», 

SKU   PETIT-MONTROL'GE 

mi. 

6(r 


• 


ELENCHUS    OPERUM 


QUJB  IN  HOG  8EGDND0  TOMO  GONTDiENTnR. 


EPISTOLARUM  CLASSCS  QUATUOR. 


Claibis  rRUiA.  Epistoub  qdas  8CR1PS1T  NONBUM  EP1SC0PU8  (ab  anno  Clirisii  58G  ad  595).  Pftg.  61 

GlASSIS  II.   EPlSTOLiB  QUAS  EP1SC0PC8   ANTB  COLLATIONBII  GaRTHAGINENSEII  CUM   DONATISTIS  HABITAM 

BT  ARTB  DBTECTAM  121  Africa  Pelagii  HiERESiM  SCRIP81T  (ab  anno  596  ad  410).  iSl 

CLA8SI8  III.  EPISTOLiB  QDA8  8CRIP8IT  REUQDO  VITA  TBMPORB  (ab  tnnO  411  td  450).  471 

CLAStlS  lY.  EpiBTOLjB  IPSO  ETIAM  BP18C0P0  SCRlAiB,  QUARUM  TEMPU8  MINUS  COMPERTUM  BST.  1025 


GONTENTA  IN  APPENDIGB. 


NOMNVLLiB  EPISTOLiB  AUGUSTlIll  NOMINB  OUM  PAL80  PRiEirOTITiR.  f09.^ 


En  lypis  MICNE ,  an  IVlit-Moiilroiiso. 


iN  tonvM  ^ECvmtn 


Ot  oM  aftis  torpMrU  ierteilNM  f^lonf,  ila  iUiAtrtUM  virofuift  Epistol»  csclcris  cfAriim  scripiis  passiro  an 
te<reHiin(.  fit  ei^  enin^  Cah^fdiin  ?h  g^Tiikr  becrtorum  dpeeoio  emicmt  persoAx  doics,  aficcius,  vii  luies  ct  viiia ; 
si^  ot  fieih^  nT:tg(s  Ad  t?rQm  €a  expriiiliM  pofl!Sit,>  Utm  aTibi  mclios  quam  in  cpistoris  intueri.  Id  si  dc  cujus- 
quam  alius,  ccrlc  dc  Augustini  Liltcris  consUit,  in  quibus  snnclissimi  Docloris  genius,  cloqucntia  citra  fucum» 
prudentitf,  ttlas,  animt  cohsinntia,  vcritaiiB  ac  piemis  studimh,  humafmtas,  niodcstia,  aliscqtic  virtaics  re- 
splendent.  Jam  qirtderh  in  Corffesi^iomim  libris  se  ipse  lucalentcr  expresscrat  Augustinus;  at  tion  it»,  si  diccre 
licet ,  g^nainc  sicot  in  Epfs(61ii.  Ftl  emm  ut  qoai  de  Seipsis  scrfbnhl  sancti,  aot  immodice  extollant,  si  mala 
siAt;  aot  pltfs  sbqoo  deprimant,  s!  bona  :  si  vcro  quis  alios  de  ipsis  scribit,  noii  satis  eorum  rntima  pcnctmre 
possit ;  aot  etinmsi  possit,  aptissime  cipUcare  non  valcat.  Al  in  variis  cpi^tolis  auctores  s^ionte  se  rpsi  produiit 
pingumque  ftativis  ^oloribhs,  qtrtis  halura,  locus,  occasto,  persohce,  afgumcrtft  matcrla ,  eiiawi  a  non  cogilan- 
tibt^S  ^xprimOnt :  adoO  m  rfiligcns  quhisf  rttiitn  xi^timator  ih  CpistolaribUs  scriptis  auctoris  raciein  et  animum 
« j)roplnqu0  intucri  possit. 

Scd  illxrd  insupcr  Atigustini  Epistolis  drgOTtaicm  nddit,  qiiod  cum  sanctissimus  Pontifex  gmvissimis  Ecclcsi:e 
tiegotiis  fucrit  occupntus ,  EpisloLirum  cjiis  conectio  non  (.YntQm  ipsius  privntam ,  sod  et  totnin  ferc  ccctcsia« 
sticam  iniOS  teihpoiis  hlstoriam  complcclalur.  Unde  si  quis  DolinTistarum  ct  Pelnginnorum,  qu.-e  duac  hspreses 
Ecclesiam  per  id  temptis  maxime  infosturuiit,  res  gestis  stikdiusc  indugnre  ac  pleuc  intclligere  copit,  Augnstitfi 
Epistolas  1^(  ac  iaSiilo  revolval,  ct  votis  taftdem  ^uis  dplafom  (Incn^  iiiipoh^t. 

Yemm  ih  suprrioribos  cdiiioinbus  adeo  perturbattte  erat  AOgostiiiianarmn  Epistolarum  ordo,  nt  iion  factte 
quisqikam  Id  asscqui  potuisset  absque  longa  ct  sgepe  repctha  lcctione  ac  medfiai}oAc«  Nam  ejosdehi  tcmporis 
cli  arguhtcntt  Episiolac  per  totom  coHectioni^  corpos  liinc  hnde  dflspcrsas  er«nC;  (um  priores  post^rioribiM 
postposil»  et  in  fincm  re}ect» ;  ac  dcmum ,  quae  iotbieranda  confusio  crat ,  Aogustild  r^scripta  quan^  lori^s« 
sime  ab  interrogaiis  et  consuhis  nonnunqunm  abctant :  imo  rescripta  consultis  kmge  pi^o^fercbantur;  adeo  tft 
Evodii  v.  g.  conshicntis  Epislolae  post  mulias  inter|acertres  Epic^tolas  Augustihi  responsnm  ^onsequercntur. 
Qoaproptcr  opfaiiduit^  erat  «  Aogusihii  Epistdhfr  irt  re^tom  ordinem  pro  tcmporam  raiiohc  drgcrcrtntur. 
QhOd  procn!  dubio  coraturusf  foisset  AhgOlstfnus  ipse,  si  earum  recensionem  qiiart  susCcperat,  ei  absolvcre  li- 
cuhsct.  Qtiippc  i^  Retrai6tan1onuhi  suarum  procemio  optare  sc  ^statur,  ut  opera  sua  eo  qtio  scripta  sunt  otdfno 
perlcganthf ,  ciqtie  i^  dalur um  Se  opcratn,  quO  diMUiik  intenigant  lcctores  (ptomodo  icribertdo  profeecriL 

ki  (j^ihmiha^  id  cehtarcmus  interC6delyuht  drversoe  res;  ncmpe  osus  superioruhi  temporam,  receplus  ordo 
ab  annis  Cti^ciiek'  cehttfttar  septuajJiMa,  cita(k>aes  usitataft ,  ffd^s  vlolare,  aut  demukn  pei^Tertcre  hcfas  esse  vide* 
bator,  n^  hiutatiio  bicc  pIurimoYri  hegolli  Studiosis  facesserct.  Ad  hac  non  lcves  dinicullatcs  iii  constitucndh 
Epistolarijrih  hrdine,  qui  omnibus  probctur;  Cum  de  nokinullarum  xtate  dispotcnt  erudiii.  Aiquc  hxc  pntissi* 
muih  nos  ralio  moi^a(ur;  qtiippc  qiii  itf  prxcipue  in  animuhi  induximtis,  hoc  in  hbore  nustro  heutromin 
sententinc  temere  advcrsari  aut  ftiverc.  Ifcc  crgo  monkehta  a  miitando  Epistolarum  ordine  nos  dcicrrcbant 
iMSc  h€\\t  id  a  nobis  contra  superiorcs  cditioncs  suscipiendum  videbathr. 

tx  adfvcrso  lamen  allad  suudcbaht  noh  tahtum  varia  crudilorum  exch^pla  in  fipistofis  S.  Cyprinni ,  S.  Lco- 
ois,  ctc,  scd  etiam  virorum  non  minus  scicntia  quam  dignilatc  prxstantium  auctorilas,  qui  posteritaii  liac 
no\'a  editione  cohsulium  volebai.t.  filis  omnino  exemplis  et  auctoritatibus  adducli,  tandem  conscnsimus,  ut 
ithsfustihi  E^iSthhh  ad  ahnorum  seriem ,  quoad  rieri  posset,  accuraiani  revocaremus.  Et  ne  levi  fundameiito 
hanc  seriem  dcsigfna^  videaMur,  non  modo  nostris,  siid  etiam  alienis  eam  studiis  et  consiiiis  investigaro 
sategimus.  Nostrarum  hanc  in  rem  momenla  rationum ,  quibus  ordinehi  a  nobis  constitutum  comprobamus , 
paoio  hMiiin-  Aibjiciehda  stknt',  postquam  noilmiUa  drca  noVam  hafnc  Epistolarum  editionem  bic  prxmi- 

i^rhhus. 

Mncrpib'  itpi^diaiHnn*  chronoiogico  ordine  consfittito,  eas  in  qoattloi'  classes  disUhximui ,  quarum  prima 
iltas  exhibet  qiias'  AHiiguSth^M  nlMidam  episcopns  Scripsit.  QUa  hi  re  AugasUiium  ipsum  secuti  auctorem  sumus, 
qol  In  Retiractatitthtnh  |)t1ore  Itbi^  Oa  dimtaxat  receiiiBttit  opusctlla  quae  anteqaam  (ieret  cpiscopus  ih  lucem 
prmulefaf .  Ai  ^dhnda  clasde  i^tii^aeMbntar  EpistoHaA  qiias  ab  inito  episcopatu  ad  collationcm  cuhi  Donatistis 
Carthagihi^  habitiihiet  Pelagiaoae  bieredeM  itt  A^Mcakti  ihvMloileih  etfidit.  Iil  lifs  eniih  duohus^  siVe  i^etegendis, 
<cu  extirpandis  efroribus  versantmr  ut  pluilmum'  ttte  lilfarae,  qo»  ebMh  initia,  progressus,  atquie  damnationem 
acciirale  describdnt.  Tcrda  Epi^tolahtm  classl^  ^  (Hmilplectitar  qmis  ab  eo  tenlpoi^  S.  Doctor  ad  vii»  (Inem 
exaravlt,  quibtts  scilicet  (icrta  ^pocba  potest  aBSignalri.  la  qiiartam  demum  classem  reliquas  Augustinl  litteras 
redrglmOS,  quas  quidem  scripsit  episcopus,  nulla  t&ineB  alhi  prxfixa  temporis  aut  circumsiaiitiarum  nota,  qu« 

Sangt.  Auoust.  II.  {Unt.J 


II  PRiCFATIO.  f^ 

«:«riuin  tcmpiis  prx  &q  rernt.  E\  hac  porro  quadruplicis  classis  distinctione  iil  commodi  cvciiict,  quod  aniea 
oUervabamus  y  ut  stndiosub  lector  ea  quic  ad  lia:resc8  Donatislaruui  et  Pclagbnonim  pcrtinenty  uno  fcre 
conspccta  ac  tcnore  percipiat. 

DeinJc  monendus  est  lector  noniiuUos  traciaius,  qui  hactenus  in  Cpistolarum  ordinem  relati  sunt,  loco  mo- 
tos  a  Dobls  non  fuisse,  tametsi  id  non  levis  momcuii  rationes  suadcte  videbantnr.  In  eo  genere  csl  publicun 
iilud  instrumcntum ,  quo  Eracliimi  futurum  sibi  successorem  designat  Auguslinus,  prxter  aliqcot  prolisiora 
opuscula,  qux  ab  ipso  in  Rctractationibus  censentur  inter  libros.  Id  vcro  a  nobis  pracstitum  liaud  fuily  quo 
vcl  Bic  lcctorum  commodo,  quantum  fas  essct,  consulcreiur.  Verum  iiiliil  cunciandum  censuimusy  quin  reji- 
cerciiLr  in  Appendicem  vulgnta  illa  Altercatio  cuni  Pascentio ,  qiix  CLxxvni  numcrabatiir  inter  Augustini  Ep(* 
stolas.  Ilanc  etiiin  supposititiam  esso  mauifcstis  constat  argumeulis,  qux  in  Admooitione  eidem  Altercatioiit 
Itricfixa  rctuliinus. 

IVxterca  rem  gratam  utilemque  stndiosis  facturos  nos  arbilrjli  sumus ,  si  quasdam  huc  rcvocarcmus  Epi- 
stolas»  noii  solum  qtias  Augustinus  nomine  suo  misit  ad  alios,  sed  ex  illis  ctiam  qiise  ad  ipsiim  a  multis  sunt 
dircctx.  Sic  TUmmi  ei  Jacobi,  sic  Uonorii  et  Tlieodosii  Imperatorum,  Quodvultdei,  Protperi,  Hilarii  atquc  AnO" 
nymi  ad  Augustinum  litleras :  sic  et  ab  ipso  datas  ad  Pelagium  ,  ad  Simplicianum  dc  0|)cre  ipsi  dicato,  ad  iU- 
reiium^  ad  Yaieriumf  ad  Claudium,  ad  Quodvulldeum  supcr  libris  eonim  noinine  nuncupalis,  quac  bic  anlea 
dcsidcrabantur,  suo  inserendas  loco  curavimus :  uti  et  catholiconim  episcoporum  rcscripta  ad  Marceflinma 
iribunum,  occasione  collationis  Carthagincnsis,  nccnon  Epistolam  ad  Procutum  et  Cytinnium  Gallicancs  anli- 
stitcs  Leporii  causa  transmiss  im :  qiix  nimirum  scripta  iion  minus  pro  veris  ac  gcrmanis  Augustini  feiibus 
liabenda  siinl,  qnam  Epistohc  illx  Carlhaginensis  ac  Milcvitanac  synodi  nomiiic  ad  Innoeentium  directx  ^  qnaa 
uti  a  S.  Doctorc  dicUitas  cuin  aliis  (*jus  Epistolis  omncs  rccipiunt. 

llnc  vero  ctiam  revocandus  erat  Traclalus  de  bono  Viduitatii,  nisi  id  firohibuissct  usus  jamprldem  reccpiu.s, 
qui  Lt^n  titulum  ei  assignat,  tametsi  vcra  sit  Aiigustini  ad  Julianam  Epistola ,  coqiic  noinine  nulla  cjus  iiecit- 
liaris  mcntio  in  Retractationum  libris  habeatur.  Ejusdcm  conditionis  cst  ca  Epislola  qnnro  S.  Doctor  rideliiius 
ad  swB  ditpen»alioni$  curam  pertinentibut  scripsil  contra  Pclilianum,  qunc  ab  Augiistini  lcmporc  ,  sicuti  in  iib. 
2  I^ctractationum,  c.  25,  testatur,  prioris  adversus  ejusdem  lixrctici  Liltcras  libri  locum  obtinuit.  Occurrebal 
prseierca  Secnndini  Manichcei  ad  Augustinum  Epistola ,  quas  ut  iiihil  continct  obscrvationc  dignum  qiiod 
eruditorum  oculis  merito  siibjiciatury  relicta  est  in  sexto  Augiistiniunorum  opcrum  tomo,  ob  id  solumlegenda^ 
ut  ca  plcnius  inielligantur  qus  illic  adversus  Secundiui  errores  disputat  Augustinus. 

Nequc  vcro  ediias  duntaxat  Epistolas  reaidimus ;  sed  novas  aliquol  primi  damus  in  lucem  :  in  qiilbiis 
«Kcurril  Augustini  Uun  presbyteri  insignis  ad  Alypium  episcopum  Tbagastensem  Epislola ,  cuyiis  perquam 
cgregium  cst  argumentum.  Jam  pridem  Cbristianorum  couvivia  'eompotaticncsque  in  basilicia  naiali  sancto- 
rum  die  fleri  solitas  c  medio  tollere  satagebat  Augustinus.  Ejus  haiic  in  rcni  verba  sunt  in  Epist.  xxii  ad 
Aurelium ,  n.  5  :  Auferendum  ett  nialum  non  aspere ,  sed  »cut  scriptum  ett,  in  spiritu  lcnitatis  et  mansuetudwis. 
Non  dwriter^  non  modo  imperioso  isia  tolluntur;  magis  moncndo  quam  mnando,  Sie  enim  agendum  est  cum  mul' 
iitudine  p^ccantium,  Narrat  ergo  bic  qucmadmoduni  per  tres  dies,  nominatimque  in  Leontii  nataii  die,  aucio- 
ritatibiis  cx  divina  Scrlptura  pelitis,  tum  prccibus,  Qetibus  ac  lacryiiiis  apud  solemnem  concioncm  instabat, 
foHla  ut  hxcce  consuetudo  ab  Elcch^sia  eliinitiaretur  :  qu;c  iibi  paucorum  movcre  animos  intellexit ,  mox 
acriorc  studio  alia  alque  alia  suhjccit  horlamcnta ,  et  imi^erata  oraiione  piorum  suffrngia  adbibuit ;  sic  ut  Dco 
donanie  taiidcm  a  compotationibus  isiis  ccssatum  fuerit.  inter  alia  vcro  qux  liic  referuntur  ecclesiastica 
disciplince  monumenta  ,  notandi  riius  in  sanclorum  solcmniimibus  tum  usurpati ,  ncmpc  sermo  habitus  ad 
popuium ;  sacne  lcctioDCS  ct  I^Iinorum  modulatio  altcmis  vicibus  repelilx  ;  acia  Yetpertina  sacra,  qo£  ^i»- 
tidie  celcbrari  solercnt. 

Prodeunt  aimul  e  tenebris  alix  dux ,  quibus  numerus  Epislolarum  Augusiini  ad  Paulinum  Nolensem  in 
I*ossidii  iiidice  annotatus  complctur ;  breviorcs  quidem  ii:«T ,  scd  christianfli  pictatis  ae  i)eiievoIeiitia!  sonsu 
lilCMissiro».  Ilis  l^ulini  lilleras  et  opusculum  coiitra  Paganos ,  quod  ab  ipso  claborari  didicerat  Augustinus» 
urdeiitissimis  votis  expeterc  se  contestatur. 

Prolixior  iusigniorqiie  est  ad  Mercatorem  Epistob,  ex  tertia  parte  olim  exhibita  in  lib.  ad  Duldtium,  nunc 
aiitciii  prinium  ex  integro  data  :  qux  ut  peracre  Mercatoris  ingenium  ,  ita  singularem  modestiam  Augustiid 
prodit,  qui  succenseniem  quod  sibi  non  rescripsisset,  accipit  gratantissime.  Notandus  in  ea  controversiarum 
iiiter  Qitholicos.et  Pelagianos  slntiis,  qiiod  ad  qiwstionem  de  Baptismo  parvulorum  ac  de  morle  peccato 
rethbuta  pertinet ,  liquido  cxplicatus.  Notunda  itidem  epoclia  Litterarum  Augustini  ad  Sixtum  et  ad  GoBlesti- 
nuin  diaconum  hic  dettnita.  Sed  illud  in  primis  observatione  dignum  cst,  quod  ex  eadem  epistola  intclligimus, 
ncinpo  catholicos  scriptores  extra  Africam  positos  sua  Augustino  scripta ,  qux  adversus  Pelagianos  edcbaDi, 
dirigere  solitos  fuissc.  jUujiis  quidem  rei  conjccturam  caperc  licebat  ex  breviore  ad  Sixium  Epibtola,n.  i. 
Verum  id  hmge  certius  iiquct  ex  his  Angustini  vcrbis  ad  Mercatorem  :  Ego  itatfue  te,  fiU  ditectissime^  scriben- 
tan  fiit/ii  vel  ad  me  contideranda  tua  scripta  mittentem,  absit  ut  negligenter  acciptam ,  etc. 

Jnui  vero  ui  I  accc  cditioue  capit  ila!Aonc|,  qu»  paucas  In  Epistolas  aiitchac  inductx  eranl ,  retmenius; 


• 


•  •        •  • 

•  •  .  • » 

•  •         •  •  •  • 
•  •  •          •          •  .    . 


15  rKiEPATIO.  H 

Mom  In  Am,  ubt  commodum  Tidclur,  Instituimuft;  porro  in  omiiibus  scctioAes  deiignamus  rreqnentes,  araxit 
immericis  notis,  uti  jam  in  primi  tomi  opusculis  ficri  coepit,  quo  essct  dcinccps  faciiior  Augustiai  usus,  expe- 
ditiorque  locorum  inquisilio.  Deinde  Epislolarum  argumenia ,  quae  plurima  gravissimis  scatere  erratis  histo- 
rueque  adversari  obserrarant  eruditi ,  castiganda  curatimus.  Et  quanquam  consilium  nostram  minime  sit 
animi  Bostri  sensa  et  oogitau  doctis  oblrudere,  tcmperare  non  potuimus  tamcn ,  qnin  notaiinhculas  quasdam 
annecteremus ,  lum  in  prxcipuis  villgnii  textus  cmebdationibus ,  tum  iis  in  locis  qul  ad  siabi!icnd.im  Episto* 
brum  epocliam  visi  sunl  idonci.  Nihil  porro  est,  quod  hic  omnia  recenseantur  roemla  ,  qiiM  sane  innumcra 
IISS.  exemplarium  ope  rcsecuimus.  Cur  auiem  omiiia  resecare  non  licuerit ,  id  i:i  causa  esi  quod  aliquoi 
S.  Docioris  Epislolx  unico  duntaxat  codice  MS.  eoquo  non  salis  croendalo  coniinlsrciitur;  uii  constabit  codicuin, 
qiibus  usi  fuiinus,  Syllabum  in  fine  voluininis  adjccium  consulenll. 

Nc  quid  vero  in  hac  Epistolarum  cditionc»  quod  nostrum  cerie  esset,  desideraretur ;  quatuor  earum  indices 
attcxuimus.  Primus  quidcm  novum  huncce  Epistolarum  ordincm  cum  hactenus  vulgalo  comparatum  exhibct. 
Alter  vulgaium  prius  ordincm  conlinct,  qiialenus  ad  bunc  novum  reducitur.  Tertius  constat  eorum  noroini- 
bu6  aiphabclico  ordinc  digestis,  ad  qubs  Auguslihus  dedit  Epistolas,  vcl  a  quibiis  ipse  vicissim  acccpit.  Postre- 
mus  deniquc  Epistolas  disiribuitih  prxcipua  argumenta  qunc  in  eis  Iractaniur.  Slatueramus  aliquandb  qiiinUm 
qiioquc  Epistolaram  seriem  ihtcxerc,  quas  ordini  Hii  responderet,  qui  in  MSS.  codicibus  usilatior  est. 
Vcrum  incassus  Iai>or  el  prorsus  inulilis  fuil,  liim  ob  maximam  &1SS.  codicuni  varielatcm,  intcr  quos  nesciinus 
an  duos  iresvc  reperias  qui  intcr  se  hac  iii  re  conveoiant :  tum  maxime  quod  pauci  admodiini  rcperiantiir, 
qui  mcdia  saltemcx  parlcS.  DoctoriscontincanlEpistoias;  adeo  ut  cx  iilis  nibil  ccrtum,  nihil  fixum  ordt- 
nalumqtie  possit  constitui;  si  codices  nonnuUos  exceperis  annorum  600  circiter  xlaiem  pr.cfcrcntes ,  qui 
Epislolas  sex  aut  septcm  priores  cxliibent  ea  serie »  quam  cditiones  vulgatx  reprxsentant,  aliis  longe  divcrso 
nulloque  legitimo  ordine  contextis. 

PostremOt  uti  aliorum  tomorum,  sic  el  isiius  opuscula  excipicl  rcrum  cl  Scriplune  q  i.c  cxplicantur  iocorum 
iudcx,  quanlum  in  noiiis  fuit,  sincerus,  ct  studiose  compnralus. 

Superest  Igitur  ut ,  quod  aiitea  polliciii  sumus ,  novi  Episiolarutn  ordinis  raiioncs  Iidc  ioco  exliibeamus. 


ORDO  CHRONOLOGICUS 

ARGUMENTIS  DEMONSTRATDS. 


EPlSTOLi£  PRIM  j;  CLASSIS, 
Quoi  Auguttlnui  nondum  efntcofnu  tcripiit,  ab  anno 

ChHsli  586  ad  59S. 

I.  —  Seripta  cirea  finem  an.  586* 
Ut  primum  locum  in  Relractationibus  lenciit  libri 
eonira  Aeademieoi,  in  agro  Cassiciaco  scripti  ab  Au* 
giistino  paulo  post  ipsius  convcrsioncm  ;  iia  caitoras 
ipsius  Episiolashic  jnre  prcccdit  illa,  quai  corumdem 
librorani  occasione  data  Tuit  ad  Hermogemanttm.  Aii- 
nus  vero  quo  istbaec  cpistola,  sivc  lihri  iidcm  prodiC' 
runt,  hac  rationc  investigatur.  E\orsus  fiicrat  id 
operis  Augustinus  aliquanto  tcmporc  aiiie  suum  nata- 
lltium  dicm ,  qui  in  15  novemb.  incidebal ,  cx  lih.  1 
HetraetaHmtum^  c.  3.  Cum  autem  id  opus  absolverct, 
trigesimuin  tertiuin  xiatis  annum  agebal,  uli  sub 
cjusdcm  opcris  Muem  lib.  5,  c.  20,  n.  45.  Icstitur. 
Jam  vcro  l*ossidius,  cap.  51,  fidem  facit  vixissc  Aii- 
gttstiniim  aniios  sepluaginti  scx.  Nullusque  hactcnus 
in  dubium  rcvocavit,  quiu  cjus  obitus  in  28  aucusti 
an.  ^,  juxla  Prospcri  clironicon,  inciderit.  iTlum 
igitiir  natuui  fuisse  oporiet  45  novemb.  an.  554,  con- 
versiim  autem  a  saeculo  sccessisse  in  villam  Cassicia- 
cum  an.  586,  eodemque  iabente  anno  libros  de  Aca^ 
demieis  cdidisse ;  quatuor  circiter  menses  antc  ba- 
ptisinum,  quem  insequenli  anno  Dcrcepit. 

Qnanqtiam  hxc  facilis  et  expedita  chroMlogi»  n- 
tio  videaiuri  in  ea  taroen  eonstitacnda  neGcm  c«l- 
paulum  immorarl.  Nam  ouoaiaffi  ex  ilb.  5  eontra  PrtU,- 
ijff.  c.  ^  llqaci  Aogusiiiium  non  repetiisse  AfrRaro, 
aiii  poit  liaxioil  lyranni  necem ,  qu«  excnntc  inlio 
vel  augiisto  an.  5S!8  contigit ;  cumqiie  ex  lib.  9  Coir- 
^<tt  eapp.  8,  10,  If ,  aeque  certom  sit  lionoicam  ad 


Ostia  Tiberina ,  cnm  Aiigusllnus  in  Africam  poat  ba- 
piismuin  in  Pascbali  solemnitate  Mediolani  percepium 
remcaret,  scse(|ue  simul  navigaiionl  instaurarent,  cx 
hac  viia  miprassc,  anno  a^latls  ipsius  Augusiini  55, 
hlnc  fit  ut  viri  eraditi  in  divcrsas  abeant  opinioncs  ; 
volintqiie  alii  Possidiiim,  ubi  Auguslinum  annos  70 
vixis^e  scribit .  ipsitis  annos  ex  Consuliim  f.istis  iiu- 
mcr.ire,  proi|ue  aiiiio  priino  pcrbrcve  illud  coinpuiarc 
spatium  trmporis  a  die  15  novomb.  quo  in  luccui 
editus  est  Auguslinus,  ad  dicm  i  januarii ;  tiini  pr» 
scptuagcsimo  sexlo  id  censere  quod  a  i  die  jauuarii 
ad  28  augusli  exlendilur.  Sicque  Augusiiiium  natum 
essc  i5  novcmb.  an.  555,  conversum  an.  587,  bapti- 
zatum  an.  588,  et  reipsa  vixisse  annos  non  76,  scd  74 
siipra  novcm  aul  docem  mcnscs.  Dicunt  alii  Augusli- 
nuni,  tuni  in  lib.  5  eontra  Academicoi^  supra  laiidato 
ioco,  tuin  in  cap.  10  iib.  i  Soliloquiorum  (qiiod  cliani 
opus  anie  suuni  bapiisma  perfecit),  uhi  se  53  aniium 
agerc  profitclur,  non  inchoatum  currentemve  annum, 
sed  transaclum  prorsus  et  elapsuin  inielligere.  Sie 
enim  siios  annos  numerare  solitum  suspicantur  ex 
lib.  6  Confeu,  c.  M,in  quo  se  tricenari.im  aetatcm  ge- 
rcre  ait,  pi^sieaqiiam  c.  6  ineminii  se  laudes  impera- 
toris  reciiasse,  iliuin  ipsum  pancgyricum  esse  raii, 
quem  BauUini  consulatum  ineunti  dixit  Kal.  jan.  an. 
585,  ex  lib.  5  eont,  PetiL  Uu.  c.  25,  licct  verisimilins 
8it  banc  aliftm  fuisso  pauegyrim,  qiiam  Imperatorit 
i^ndet  appeUat.  Honim  igitur  calaiio  pcrtinet  Aiigu- 
sliiii  ortus  ad  an.  554,  convcrsio  secessusque  ad  an. 
587  ;  baptisroa  dcniquc  rcrertur  ad  aii.  588,  quo  jain 
Augiisiinus,  9Btatis  oS^expicto  aimo,  iriccaimum  qiiar- 
tum  drcurrelKil. 
Vcruia  bo?  duae  sciifeDtcs  vcrba  ^uj^uuini  Possi 


9s  PB^rATia 

BomiiuiUis,  ct^rte  Profutiiro,  qui  c|»j8Cop9liiin  anno  30i 
aul  595  adcptus,  Jirevi  post  teupofe  deTuucLus  esi. 
Atqni  liulc  kuccessit  ipsc  Fortunatus  ciiius  ordiuatio 
vltra  initium  anni  392^  rcniiui  \'a  possit  ex  dictis  su- 


U 


pra  ad  cpistolam  xxxviit. 

Ast  etinm  aliundc  constat  buncce  Augustini  cum 
Fortunio  congressuro  contigisse  anic  ^nnuni  411,  id- 
qiie  intclligere  cst  vel  ex  ipso  Aiiffiistini  animo  a  pcr- 
sequendi;^  liirrcilcis  adbiic  alieno  hicc.  4ct5.  Klpror- 
siis  palct  Donaiistas  tunc  teiiiporis  quietos  Tuissi^  to- 
taqiic  opislola  eos  plcna  gatiderc  lilkcitatc  noUit :  (|iiod 
iiunquaiii  accidilab  anuu  411.  Liqucl  pari  cr  Aiigusli- 
num,  ciiin  ei  Forlunius  pseudo-Sardiceusis  scii  llii- 
lippopolitani  concilii  epistolain  cxliibuil  c.  2,  ii.  ii,  quid 
lioc  cssct  lunc  ignorasse.  Atilludinlibris  lonlia  trc- 
sconium  ante  aniium  411  scriplis  jam  notum  bajici.et 
ut  Arianorum  conveiitura  cxplodit  iii  lib.  3,  c.  3|.  Cst 
otiam  perspicuum  cx  Augustini  vcrbis,  c.  1,  n.  i,  bunc 
Fortunium  fuis^  antiquiorcm  ipso  cpi^copuni,  ({ui  ta- 
men  cpiscopus  non  erat  anno  411,  cum  Jaiiuarius  Ti- 
bursiccnsis  in  Numidia  episcopus  ex  parie  Donaiista- 
riim  interfucrit  coUatioui  Gartnagine|isi ;  adcoquc  For- 
tunlus  |>ost  annuin  411  iii  vivis  essc  uon  potuil :  quem 
idcirco  facilius  crcdideriiims  csse  illuin  ipsum,  qiii  dc- 
?iinus  numcralur  inlcr  trcccntos  cl  dccem  cpiscopos 
roiicilii  Bagaiensis  a  Donalislis  anno  394  cclcbraii.  Ila- 
«pie  cx  his  ralioiium  moiiiciuis  conficimus  coltoquium 
isiud  antc  nniios  circiier  15  quam  retuiit  Burouius, 
couslitucndum  csse. 

Neque  id  sileniio  lran>cunduro,  ubi  in  c()dem  collo- 
quio  de  Ambrosio  scrino  incidil,  in  bac  epistola,  c.  4, 
n.  7,  Augusliiii  verb^  Uiovcrc  possc,  ut  sauclus  illc  an- 
tistcs  in  vivis  adbuc  egissc  credatur :  alque  ubi  aclum 
cst  de  pcrsccutioue  Donntisuinim  in  Maximianisias, 
iiibil  omuino  dictum  repcriri  de  Prxlcxlato  ct  Feli- 
ciano,  qnos  illi  lamen  rccepcrant  sub  inilium  aiini  397. 
£x  quibus  fortc  noiinomo  rcpulaverit  haud  scrins 
incuiile  prxdiclo  aiino  397,  liabilum  fuissc  illud  Ti- 
bursiceuse  colioquium.  Vcruin,  ut  id  cousiet,  st^itiKTC 


succcssorcm  proGeisceiilc  babilum  Cbt  ciiin  FGrluiiio 
colioquium.  llnqiic  intcr  Megalium  el  Crescenliaiium 
primas  aliquis  crit  insercndus,  aut  ccrtc  (liecudum  crit 
anniiin  prius  crduxissc,  qnam  is  rcnuutiarclur,  qui 
Mcgalio  in  onieio  prinialus  jurc  antiquilalis  succcde- 
ret.  Nnm  Grcsecniianus  primutum  nun  adiit  anle  an- 
num  397,  paulo  anie  coucilium  Garlbagincnsc  dic  23 
augusli  celebralum,  in  quo  Aur«  lius  leslaiur  se  litle- 
ras  non  ila  pridcm  accepisse  a  Giosccnliano,  priiiiac 
scdis  Numidiaruin,  ut  ipse  insinuat,  inqiiil  ;  qiia  cx 
clausula  patet  iicsciisse  tunc  Aurclium,  eiini  cssc  pri- 
inatem ;  (|Uod  tauien  iii  priniis  scirc  debnerai.  Licet 
autcin  Megalium  inlcr  et  Grcsccnlianum  ^rimalcm  in- 
terseri  nibil  vclct;  ut  lamen  id  iui  contigissc  arbiire- 
inur,  nou  exigunt  superius  allata;  raiiuiics.  Quoeirca^ 
maluimus  isiud  colloquium  reponcrc  in  rinc  aiiiii  397, 
sive  poiius  iii  principio  anui  398,  quo  lcmporc  Gildo- 
nis  tyraniii  occasus  pcrsecutionis  inctum  Donatistis, 
proptcr  Optatum  suum  GiUloiiis  salelUlcm.  iiijicere 
poternt.  £o  ciiiin  spcclarc  vidcntur,  quoi  ditta  narran- 
tur  in  bac  cpistola,  c  5,  n.  1). 

XLV. .-  Scripla  an.  398. 

Epistola  quadragesima  qiiinta  ad  PauUnum^  qus 
buic  editioiii  ex  Pbimarconensi  manuscriplo  acccuit» 
'|scripta  est  biennio  toio,  poslquam  Komaiius  ct  A^ilis 
ad  Paulinum  rediisseut,  clapso.  Hos  porroase  dimi- 
sit  Augustinus  circitcr  incuiitcm  aiinum  396,  sicquo 
isthxK:  episloln  est  ineunlis  aiini  398. 

XLVI,  XLVIl.  —  Scriptce  circa  lioc  tempm. 

Qiiadragesima  sexta  Publicolce  est  S.  Augiistinum 
consulenlis,  ut  eniscopum  jam  auctoritate  poUentcm, 
et  iis  quibus  vir  ille  tencrioris  conscientix  picrmovcba- 
tur,  scnipulis  removendis  idoneum.  Porro  bicc  etse- 
queiis  epistola  Ai'gnslini  ad  Publicolam,  ad  hnnc  a^la- 
tem  rtferuntur;  quia  scriplO!  vidcQlur  vigCiite  adhuc 


idolonim  (idlii,  flui  anno  3tf9  prohibims  fiiU. 
XLYIII.  —  Seripta  foru  oii.  S98. 

Epislola  quadragesima  octava  ad  Eudimm  insiflae  . 
Gaprariac»  ut  antiqui  codiceg  pnult^riint»  AbkaieMH  ^ 
credjuir  scripia  sub  annu'U  398»  quoniaro  in  ea»  n.  4, 
laudat  Aiigustinus  duos  probatas  viiae  noiacbos ,  quk 
inde  in  Arricam  trajecerant ,  Euslasium  el  Audmai » 
quorum  Eusiasius  j^im  ibi  dcruncius  crat.  Nempe  pu-r 
(ant  csse  illos  ipsos  qni  Mascczil  Romapi  esccciUis 
ducem  comitalMintur.  Ilic  cnim  sub  aani  bujus  ini- 
lium  navigans  iu  Arricam  adversus  Gildonem  lyna- 
niiin  ,  Caprariam  insu(am  adii^ ,  ut  scribit  Orosiin 
iii  lib*  7 ,  c.  36 ,  und$  9ccum  taucioi  urvqs  ikd  a&* 
liuoi  permotos  preeibus  suissutnpiii :  cumque  bis  iis 
orntionihus ,  jejuniis ,  psalmis,  dies  el  nactes  coh^^ 
nnanSt  sine  bello  viciorioiH  vieruit,  ac  sine  ^ajlg 
vindictam. 

XL|X.  —  Scripia  circa  an-  398. 

De  tcmpore  epistuio:  quadragcsim»  uonae  q4  HiH 
nQraium ,  i(l  soliim  siaiiii  potcst ,  admpdum  verUi- 
mile  csse  bis  prioribus  aniiis  cpiscopatus  Augusiiiii , 
quibus  nondum  Doiiatisl9C  tam  inrcnso  animo  Ycriltli 
adver^bantur « llonoratum  illoruin  p;irlis  cp'8copuqi 
ct  llipponi  viciuum,  sigiuficassc  AUo^usiino  per  Cro- 
icin,  se  libcnUT  cum  co  per  liiici-as  dc  scbisinata 
collalurum ,  ut  dc  rc  (anti  momcnti ,  ca  qua  par  cral 
leuilate  ct animi  Ininiuiiiitalc  a;:crcnt.  Cqi  Augusii- 
nus  qui  jainpridem  iliius  colloquium  cx|)cli^bal .  t*ju9 
sibi  consiiium  mulium  placcrc  Uac  Epislola  rcsciipsii, 
ct  caus:im  pro  suis  pnrlibus  aggressus,  ipsum  nd  rc- 
Si>ondcndum  in\iiavit. 

L.  —  Scriptn  [orte  an.  399. 

Ad  rcscrinia  Inipo.raioris  llonorii ,  data  auuo  3981 
aJvcrsus  idola  ,  rercrt  Darouius  id  dc  quo  Augusiiims 
io  cpibtola  quinquagcbiina  cxposlulal  apud  seuiar^ 
Sulfectanw  coloniie ,  qua  io  colonia  cum  llcrculis  si- 
inulacrum  dclurbaUuu  ruisscl  ct  comminuluiii «  Geulir 
les  annis  Clnisliaiios  aggressi ,  cx  eis  trucidaruiit 
sc\ngii:ta  ,  qiii  in  Mart)  rolo^io  liomniio  SS.  Marty- 
ruiii  num;  ro  adscripii  sunl  ad  dicm  30  aiigustt. 
Ll.  —  Scripia  an.  399  aut  400. 

Prodiil  cpistola  quiiKiiiagcsima  pvm^  adCrispinumi 
post  inortciu  Oplaii  Tiiamugndensis ,  cujus  m^no* 
riam  raccte  Iniidnt  Augiisiinus,  ii.  3 ,  bis  vcrbi^ , 
Ktiam  Optati  illius  tribuni  vestri  sancla  memoria  prte^ 
dicatur  :  anlc  obtuin  vcro  Pra^tcxlati  Assuritam\ 
(lc  quo  non  aliter  nlqiic  de  Feliciano  MusiiLino  ad- 
buc  vivenle  pnssim  bic  UMjuilur;  quod<iue  ad  rcii| 
propius  Tacit  dc  ninbobus  dicil  n.  -i ,  QuoUiuot  ergo 
eo  tcmpore  baptiziiverunt^  nunc  secum  el  vobiicum  A/4- 
bent.  Porro  cxstinclus  cst  OpLilus  i)aulo  post  Cii- 
(lonis  tyramii  nccem  anno  398.  Pra'.lexiatus  yero 
jnm  obicrat ,  cum  Augiisiinus  libro  3  coutr^  Pari^eH 
iiianum  circiter  annum  400 ,  apices  ultimos  ^ppopa- 
bat ,  ut  palet  cx  ejusdcm  libri  postrumo  capite.ljojl 
bauc  Epistolnm  anno  399  aut  400  ^criptum  essp  ^Qr 
nolaiuus.  Quud  itaquc  scribit  Augiislinus,  n.  3,  Doo^- 
tLstas  Calbolicis  olijcctarc  solitos  esse,  quod  ipsof; 
per  potestutes  ierrenas  persequerenlurt  non  ad  cdic^ 
anni  405 ,  sed  ad  superiora  rcrcrri  oporiet ,  qiuoi 
nunuulla  anno  377,  ct  deinceps  conlra  ipsos  cmi^iia- 
ruiit. 

Lll.  —  Scriptura  circa  an.  400. 

Epistola  quiiiqungesima  secunda  ad  Leverinunn^  in. 
priniis  Augustiui  coiilra  Donntistas  scriptis  ccnj$en^4 
videiur,  ncc  tnmcii  niullo  antc  auuum  400  collo- 
canda ;  quoniam  n.  3  hxx  dicit :  Tam  multi  scele»  ' 
rati  apud  eos  emerserunl ,  et  loleraverunt  ilios,  pei 
tol  annos ,  ne  partem  Donali  consciuderent.  Cujus* 
modi  verbis,  suClato  e  vivis  Opialo,  d^ccimalepi  ej[qf 
tyrannidem  persx^pc  significat. 

LIL  —  Scripta  circa  an.  ifiO, 

Ad  idem  circiicr  tcmpiis  cpistolam  quiuqqagesimsii^ 
tertiam  ad  Generosum  rcrcrre  iicct :  qiiippe  ciiin  s^- 
dente  Romae  AnasUsio  scripta  rucrit  cx  n.  3,  ct  ror- 
silan  iii  vivis  ngente  adbuc  Pro^lcxUlo,  uli  conjicitu; 
ex  n.  6. 


» 


PUMFhm. 


LIV,  rV.  —  Scrifflm  drca  an,  400. 
Epistuhc  fivinqiingcsima  qiinrLi  vi  qiiiiiqiiagcsinia 
quiiiia ,  qui  'suiH  liSri  diio  ad  inqttiMouei  Januarii , 
IflcuiQ  in  lieiraclationibii9  iDcdium  ienepi  inler  opu- 
seula  circitor  anaun)  iOO  elalioraia ;  rcicensenturqiio 
aliquaiito  anie  Ijliros  contra  /i/lmi  Peliliqm  non  8e- 
riiis  aiino  403  srriptos  :  qMandoquidem  AMasiasiu^ , 
qui  lioc  ipso  anno  dccc*^it ,  in  Houiana  caUicdra. 
sedcbat  co  die  quo  su-ilH^baiur ,  cap.  51 ,  lib.  % » 
coiiira  praNlictas  Itlicras  Peliliani ,  uti  testatur  iliijs 
Augustiniis. 

LVI ,  LVII.  —  Seriplw  circa  an,  400. 
Epi>to'as  quinquages|roam  sextam  et  qiiiiiquagesimam 
septimnm  ad  Ceterem  dedit  procul  diibio  aiile  collalicH 
nem  Cartliagiiienscm ,  de  cujiis  adis  nihil  dicit :  sed 
post  cditos  a  se  hbros  aliquot  advcrsus  Donaiislas , 
quos  ipst  logendos  eihibcl.  Quocirca  vidctur  coui- 
inode  repoiii  sub  hoc  idem  teinpus. 

LVill.  —  Scripta  versui  exeuntem  mi.  401. 
Quinqiiagesima  ociava  ad  Pammackium  scripta  est 
fortassis  versus  (incm  aniii  40i,  et  comniendaia  lega- 
tis  qui  Cartliaginensis  concilii,  Idibiis  scptembris  hii- 
bili  nomiiie  prcces  linperaloribus  deiulcnint.  Nain  iit 
iii  biijusce  conrilii  exordio  notantur  Doiialistaruin  in- 
sidi;e  el  improbitales ,  quibus  ArHcanain  Ecclcsiaui 
caibolicam  graviier  Texabant;  ita  in  istius  cpistolos 
fine  de  h%reticoriim  insidiis  loqueni  Aiigusiiiius , 
Audies  tamen  hwc,  ail^  a  fralribus  meis  ,  quoi  pluri- 
mum  commendo  eximietali  tuoj, 

LIX.  —  Scripta  circa  ejeuutem  an,  401. 
Tracioria  qninlo  Idus  iiovemhris  a  Victorino  ac- 
C(*|  ta ,  qiia  is  c(»nciliuin  nl  Numidioc  Primas  coovoca- 
hat ,  rcsoripsil  illi  Aii^ustinus  epistolam  quinqiiage- 
simani  nonarn  ,  signiHcans  Xaiitippuoi  Tagosenseni 
diccrc  ,  qttod  eum  Primatus  ip$e  coutingal,  Porro 
Xaiiiippus  primatiim  ndeptus  crat  qunm  Uirdjssimo 
niMio  403,  ut  rKitiot  ox  epistola  lxv,  ipsi  Seuij  id  cst 
priiiinii  anlc  Pascliale  festuni  hoc  aniio  daia ;  maxi- 
iiie(|iic  cx  Synodo  Milevitana  eodeiu  anno  celebraUi 
27  aiigiisti ,  111  qua  id>*m  episcopus  prima  sedis  iVii- 
midio!  appellatur,  Igitnr  si  cansam  suam  collegis  pro- 
bavit  Victorinus,  pertincl  forlc  epistola  lix  ad  snpe- 
riorem  nliquem  annum  a  397,  qiio  primas  renunlia- 
tiis  fuit  Cresccnlianus ,  cla('Siim.  Sin  autem  ille,  quod 
vcrisiiiiilius  cst,  a  caa^a  cecidit,  ncn  imnierilo  coilo- 
catur  cxeunie  anno  401. 

LX.  —  Scripta  circiter  finem  uu.  401. 
lo  epi^^tola  scifas[csiiiia  ad  Auiclium  agiiur  dc  diio- 
lius  fratribus  qui  dc  oionasloiio  non  obtcola  iicctitia 
reccdcntes ,  ad  euindc;i)  Aureliuin  transiermi ;  a  qiip 
t;ilc8  instiiuti  sui  deserlores  cooptnri  in  cleriim  nou 
proku  Augustious-  Et  aUerum  (luidein  DonatuHi  no- 
viinc ,  qiii  ordinaiiis  fucrui  ante  cousiilutionem  ca  dc 
re  faclain  a  Cartbagincnsi  coucilio  dio  i5septcn)brU 
anno  401  habito,  prudenli;u  iiiius  arbilrio(|ue  (•criiiit- 
Ut.  Dc  allcro  autem ,  ct  niaxiine  quia  Cjus  causa  Do- 
natiis  de  inonastcrio  absccsserat ,  aliud  videci  sihi 
sigiiificat.  Undo  C(dligimus  banc  cpistolam  uon  multq| 
|M)St  iikiii  conciliuin  scriptam  fuisse. 

LXL  —  Scripta  exeuiite  an-  401  aut  panlo  post, 
Sub  idein  tcinpus  dal;\  vidcUtr  cpihlola  sex.iijesiinq 
piinia  ad  Tlieodorum ,  qua  iiitci posito  juraiuenio 
pollicetiir  Augustiiius  se  clcricis  Uoiiaiislis  ud  [^vaU- 
liani  redeuntious  honorcm  sui  ipsorum  ordinis  scrva- 
turum.  Nam  prxdicli  concilii  decrcto  id  rclicluin  erat 
voluntati  arbitrioque  cpiscopi  cujusijiie  Catholici ,  ui 
fti  ipsi  Qxpidire  videretur ,  eosdem  deinccps  cmn  siUs 
honorihiis  et  ordi^  ihiis  rccipcrel. 

LXII,  LXIIl.  —  Scriptw  circa  idem  tempus, 
Epistola  sexagesiiiia  secunda  el  sexagcsim.^  terlia 
ad  Scverum  scriplu:  fuerunl  in  Timothei  cs^usa,  ciijiis 
occa.-ioDC  opin.imur  conditum  fuissc  illum  ca!>onenia 
Milevilaiia  sviiodo  27  scpl«:nibris  anuo  40:2.  Tf  quicuift- 
que  in  Ecctesia  vcl  semel  leg nii ,  ab  alifl  Ecclesia  ad 
clcricatmn  non  tenec.inr,  Ceile  iii  cpisloia  lmii,  n.  4 , 
ubi  Seveiuin  ro^al  Auguslinus  ul  apiul  sc  i<jse  coii- 
sullo  Tci)  jcip^ndai  ulruin  Timoiheus,  qui  Lccloiis 


ofBcio  Mfi  «00)0),  neque  f  n  uro  loco  diaecesis  Hippo- 
nensis  riiiiGius  (uissoi ,  judicari  possji  aui  debeal  non 
Lector  fuisst :  baiMlquaqiiiim  MMMiiioiiom  facii  de  Utp 
llilevitani  cimcibi  caiioius  quo  res  ianieii  liquido  e»|ili-k 
cata  fuit.  Qiiapritptcr  ba|  epistolus  \x\\n  ieinpus  isi«i!l 
reniitiere  non  licet. 

LXIV.  —  Scripia  jmlo  foH  NaluL  Christi  aif.  Mi- 
In  epistola  sexaaehina  qu^ria  ad  Quiutiufmm ». 
|>aulo  post  Cbrisii  Natalem ,  sicuii  ex  a.  t  habuiur , 
ttouscripta  signiticiii  Angustinus  n.  3,  statuium  m$ 
recenti  concilio ,  ut  de  alhiuo  movaUerio  qui  rgcesse-r, 
rint  vel  projecti  fuerial,  uqh  fiant  alilu  clcrici^  ant  pree* 
positi  monasleriorum,  qiiod  iioii  aliiul  procul  duhio  ^t 
nisi  Carthagincfisis  concilii  15  septeiitb.  au  401  ()o* 
crcliini  istud  :  Iteiu  placuit,  n/  si  quis  de  (dteriui  tnor 
uuiterio  repeilunu  ctc.  Iii  Cod.  can.  Afric.  e.  KO. 
LX  V.  —  Scripta  incuute  aU'  40i. 
Epi&tola  scxagesini.i  quiiit:i  ad  Xanlippum  senm 
scripta  cst  alii|uaiiio  :mic Dominicuin  Paschai,  quifnf 
lurus  eral  octavo  Idus  apriliij  cx  n.  2.  Alqui  Xaii- 
tippo  Scne ,  $;eu ,  qiiod  co  litnlo  bigiiilicari  videiar , 
primaluin  gerciile,  Pascba  in  diciii  G  aprilis  non  inclfi 
dit,  nisi  anno40^,  uti  opiime  oliscrvant  PerrouiuBiii 
lib.  adversiis     responsionein    Uegis     Britaiiaiaruui 
c.  48,  et  Norisius  in  lib.  %  llist.  Pcl.ig.  c.  8. 
LXVL  —  Scripla  circa  idem  tempui, 
Non  seriiis  lioc  leinporu  coniniis:»iiiii  esi  a  Cris(>biQ 
Caiaiiieiisi  raciiiiis  illnd,  dr^  qno  iii  epistola  sexagosiuia 
s;*xta  apud  ciiiiulein  Crispinum  exposlulat  Aiiffiistiniis. 
Uiiippe  iii  lib.  2  c«*n'.ra  Lill.  Peliiiani,  cap.  85,  qnem 
seribehat  aiiiio  40i ,  lestalur  lioc  tmper  coiitigisse* 
id!|iie  sc  adliuc  lugere  dicii.  Quia  ts|iiieB  vocis  HUffa9 
significaius   ad    pliires   iiiterdum  anuus  porvigiuir; 
possct  isiiid  Crispiiii  laetiim  ad  aliquom  •  su|)eriori-« 
biis  aniiis  rcrerri  :  sed  cum  uobis  iocompertum  sil 
qiio  aiino  contigcrii,  vi:>um  est  luuc  epiaolam  hoo 
loco  reponcre. 

LXVII,  LXYIII.  —  Scripla  circa  an,  402. 
Sexagesiina  seplima  ad  liierouymum  ei  iexagesima 
octava  llieronijmi  ad  Augustintini ,  scripio  suiii  posl 
Pauliniani  regrcssum  ex  Occidcnte  in  i*al3i»rtiiaHi  i 
quaiidoqiiidem  Augusliniis  ipsuin  sjihiial,  vicissiinque 
ab  ipso  per  llicroiiyinuiii  salulalur.  Porro  inissiis  Pau- 
linianus  a  frafrc  suo  liieronyiuo  in  Occidentem  au. 
598,  ut  suuni  coininunc  pairiinoiiiuin  divendcret,  de 
quo  liicronymus  iii  ^G  cpist.  ad  Paniin.^iehium ,  non 
rediit  Uetlilebfin  nisi  sub  liiicin  an.  401.  Pnelcrea  llio« 
ronyiniis  Aiigustino  nunc  tnnsinitlit  Apologiam  ssiani 
advcisiis  Kulllinum  seu  priniain,  scu  secuiidain,  ciijus 
vcrba  qu.cdain  profert  Aiigiistiims  in  cpislola  clxvi, 
c.  5,  n.  15.  Ccrte  jam  ad  llieronyinum  maledicla  iua 
misergt  Ruflinus,  uti  dicitur  in  hacepialola  lxvhi,  n.  5, 
quod  quidem  fecit  ille  post  Apologiam  priorem,  sioquo 
occasioncm  posteriori  prscbuit,  ut  ex  eaileni  posiepiore 
Apologia  palel,  qiiae  Apohigia  peptinet  ad  an.  40^. 
Verlatore  llieronymus  ulittir  Ahtcrio  per  qtioui  aiiie 
scx  aiinos  misit  prinias  litteras  supi^a  in  o|MSl<da  %x\i% 
memoratas ,  quas  cuin  qoimisi  salutationii  obseqnium 
appcilct,  ab  hoc  de  qno  aginius  rcscpipto  diveraaft 
csse  vel  inde  conjcctarc  licei.  pciiiqge  hi^  n.  1,  anniK 
Uinduin  vcnil  cxcivpla  lilleiMruiii  Aiigu4ini  piM*  Sy>i:i.i< 
nium  diacomim  allala  esse  llieroii^ino  siib  id  lenipus, 
quo  Paula  a*grotabat.  Kx  qiio  inicliigas  diacomnu 
huucce  iion  cunidcni  csse  cuni  Sysiiinio,  qui  aii.  400, 
idi  cst  bicnnio  posl  Paulx  obilum  navignvit  Jerosoly- 
inam ;  aiit  si  idcm  ipse  est ,  euiii  scciindo  iliuc  iraje» 
cisse,  contra  quam  cxistiniavit  Bqronius. 

LXIX.  —  Scripta  exeunte  an,  402. 
Epistola  sexogesima  nona  ad  Caslorium  conferenda 
est  ctiin  syiiodo  Mileviiana  die  27  augusli  an.  402  ce» 
lebrala.  Is  ciiiin  Maximiaiuis  quem  hic  laudant  Aly- 
pius  el  Augiisiinus,  qiiod  episcopale  oniis  pacifica  per^ 
motus  pictate  deposueril ,  cuiqiie  in  Vagineiisis  Eccle- 
si.e  adniinistralionc  fratrein  ipsiiis  Castoriuiu  succe- 
dcre  cupiiint ,  ille  ipseest,  erudiloruin  quoruindam 
jiidicio,  ^a.xiniianns  Dagaiensis,|(iui  cpiscopali  sedec&- 
dcre  pcrmlilitur  iliiussynodi  dccrcto,  iuCud.cau.  Afr 


«7 


)'lKiK.|i.iTID. 


c.  88.  Sic  Riviii«(,  w,  niite  iliuin  scnsil  B  roiiius  r^ 
an.  402.  VUi  Ixiiici)  adtnonet .  f«  aliquaiido  putaft^c 
Maximiaiimn  cpicoopiitii  illiini  Bagaiensem ,  qui  srili- 
cet  a  Duiialistis  c:psus  ct  de  tiirri  pr.ccipitalus  fuisse 
iiarralur  ab  Aiigiisiino  iti  episl.  clxxw  ,  n.  26,  ct 
Lxxxviii,  n.  7,el  in  libro  5  conlra  Crcvcoiiium,  c.  45, 
eunidein  csse  ctini  isto»  dc  quo  iu  Milevilana  syntMlo 
aciuiii  est ;  sed  jani  vidcri  sibi  esse  ab  ro  diversum, 
atque  lii  illius  synodi  Aciis  legenduin  esse  Maxiinia- 
num  Vagientem  rion  Bagaiemem.  Qua  dc  re  forte  alius 
occurret  dicendi  locus. 

LXX.  —  Scripta  forte  eirca  hoe  lempus, 

Pof^t  aiinuni  400  scripinm  rredinius  episiolam  so- 
piiiagesimam  ad  NaueeUionem  sive  mortuo  jani  prae- 
textalo.  Non  enlm  v»nit  in  menlcin  alia  ralio  rur 
niinc  de  illo  silcat  Aiigusiiiius,  soluinqne  coiiiincinorct 
Feliciannm ,  nisi  quia  bic  sjdliis  supcrsles  cral.  Nnti) 
cum  unn  fuissct  amboruin  causa,  uiia  iii  ninbos  ilicla 
sentcnlia,  exdein  etiain  poste:i  adversiis  ambos,  ut  e 
suis  pellcrentur  ecclesiis  ,  inlciitnia;  liics;  nlqiio  ca- 
dem  occasione,  compcllcntc  nimirum  Oplalo  Gihlo* 
iiiano,  iisdeniqiie  (ieniuni  condilionibiis  facta  ainlK)- 
nim  rcconcilialio ;  prodiiccbanlur  aiiteliac  siniul  ab 
Augustuio ,  ubicumcjiic  S.  Doctor  argiinientnni  isiud 
contra  Donatistns  rciorqucbat ,  ostendcns  fmstra  a 
schismaticis  oiijici  in  Cnlbolicos,  qu»  ip>i  in  Maxiniia- 
nistarum  causa,  et  pnrsertim  ei^ga  IVx*texialuin  ct  Pe- 
licianum  pcrpeirnssciil. 

LxXl.  —  Scripta  circa  an.  405. 

Hieronymi  littcras  per  Aslerinm  cuni  Apologia  in 
Bufnnum  aliatas  nondum  rcceperat  Aii«;ustinus,  cum 
septuagesimam  primara  epistolain  Cypriano  diarono 
ad  Hieronymum  perfercndain  dedil.  Quippe  de  illius 
ciini  Kuffino  discordia  nuliuni  verbum  facit ;  apcriiqiie 
etiam  bic  lil^re  quid  de  illius  in  libris  Veleris  Tesui- 
menti  ex  Uebraeo  vertendis  labore  sentiat :  baud'|iia- 
quam  id  faclurus,  non  sedalo  inprimis  Ilieronynii  nni- 
mo,  si  eum  prioi  ibus  epistolis  snis  cominotiim  ofTea- 
sumque  fuisse  intcllexisset.  Millebnt  siniul  tres  alins 
eplstolas  anleliac  scripias,  ex  cnp.  1,  n.  2,  qiiannn 
unam,  scilicet  xxviii,  non  fuissc  perlalnm  sciebai :  dc 
alteris  vero  dnabus  neinpe  xl  et  lxvii,  inci!rt!is  erai. 
LXXIL  —  Seripta  an.  403  aul  404. 

Subscqucns  epistola  n  llicronymo  snb  lioc  tempns 
dictala  intetligilur  ex  rap.  2 ,  n.*4,  ubi  nonnulla  dc 
vcrbo  repctit  ex  epislola  lxvii  ,  superiorc  anno  sibt 
dirccta.  Et  nartim  quidem  isii  lxvii  rcspondcl ;  par- 
liin  eiinm  alteri,  qnx  minimc  ropcrilur,  in  qun  nuni- 
rum  Augusiinus  significabal  cpistolain  qunmdnm,  cui 
responsum  flagitabat ,  a  sc  prinium  Prorulnro  iradi- 
lain,  secundo  inissam  fuissc  per  (|uemdain  alinm,  al- 
que  hunc  marii  timui$se  discrimina,  et  navigntioni$  mu- 
ias$e  eontilium.  Islud  tamen  rc^criptnm  suuin  liicro- 
uymns  non  inisit  ante  Cypriani  redilum,  qui  simnl  et 
illius  perlator  fuit,  juxta  episl.  lxxxii,  c.  4,  n.  50,  et 
alterius ,  sciiicet  epistolx  lxxv  scriplx  cxeuntc  anno 
404 ,  vel  serius  paulo.  Dcnique  observandum  quod 
Hieronymus  c.  i,  n.  1 ,  dicit,  epistolaiu  Auf;iistini, 
puta  XL,  de  qiui  hic  cxpostulut ,  in  insula  Adrix  anle 
iioc  ferme  cminquennium  reperuim  fuissc  a  Sysinnio. 
LXXlil.  —  Scripla  circa  an.  404. 

Hoc  intcrim  tempore,  id  cst  posiCypriani  profectio- 
nem  in  Pala^stinam ,  cum  Augusiinus  rcddila  sibi  per 
Asierium  epistola  lzvui,  scntiret  liieronvmum  non- 
nibtl  oflensum  suis  iitteris ,  qiias  pcr  Itaiiam  sparsas 
fuisse,  nec  tnmen  ad  ipsum  cui  scriptc  cranl ,  pcrla- 
tas  qncrebatur;  non  distulil  quiii  conlinno  epislolain 
sepliiagesimam  tcrtiam  rescrilierct ;  ubi  duin  cjns  que- 
relis  faccre  satis  studet,  testatur  sc  Apologiam  adver- 
sus  Rumnnm  accepisse,  aitquc  se  illius  bitcr  cos  cna- 
ix  dissensionis  exemplo  lerrilum,  cuiii  quicdnin  ad  se 
in  llieronymi  epislola  legcrcl  ipsius  indignationls  in- 
dicia.  Iiaque  peninet  baicce  cpisiola  nd  an.  circ.  404, 
quo  jam  annum  xiatis  quin(|nagesimuin  atiigcrnl  An- 
gnstinus,  qui  se  sencm  esse  proliletur  cnp.  2,  n.  5, 
uequaqnain  ibi  scnis  nomine,  nli  inlcrdnm  solcl,  no- 
actatcro  ullimain  ,  qnx  ab  aiino  01  incl.ealur. 


Alioqnin  rcmitioitda  ctsot  eplslola  uUra  annuni  Ckn- 
sti  414. 

LXXIV.  —  Scripia  eum  wpencrt. 

Rpisloln  soptiiagesima  quarta  ad  PrwndiumiXziUk  esl 
occn.sifMie  su|)erioris  cpistobc ,  qiiam  per  euiii  Hici^i- 
nyino  inilii ,  Inio  eliniii  Ilieronynium  pcr  ejiis  liltoras 
sini  p!acnri  poslnint  Aiignstinus.  Porro  Pra^idiiis,  qiii 
liic  Cfms.tcerdos ,  id  cst  episcopiis  appcllatur,  videtnr 
omnino  is  esse  qiiem  Hienmymus  ex  Palaestiiia  Iraji- 
cicnicni  cominendabai  Augnstiiio  pcr  cpistolam  xxxix, 
anno  forie  397  scripiam ,  diaconum  eum  vocans,  d 
significaiis  sibi  esse  germamiiimum. 

LXXV.  —  Scripta  eirca  finem  an.  404. 

Cypriniio  in  Arricam  rcvcrlcnli  duns  ad  Aiifi^usli- 
niini  cpislolas,  lxxh  cl  lxxv,  dedil  Hicronyinus,  jnxla 
cpisl.  Lxxxii,  c.  5,  n.  50.  In  linc  s«'ptnagc*sima  qninta 
res|M)iid('t  tribus  ex  allalis  sibi  per  Ly|)ri:>niiiii  cpisto* 
iis,  sciliccl  xxviii,  xl,  ci  Lxxi;  nihil  vrro  de  Lxxiii 
dicil,  qnnin  haud  dubic  nondum  rcccperat.  Scribelnit 
cr^o  vcrsus  flnem  an.  404.  Ccrlc  non  cilius,  qiiando- 
quidcin  jani  exaiictornlus  crat  Joanncs  Cbrysostoiuus, 
uti  non  obscurc  signiflcut  liic  cnp.  3,  n.  6. 

LXXVI.  —  Seripta  inetinte  an.  40^4  aut  circiler. 

Cuin  cx  docrcto  pcncralis  tolius  Afric»  concilii, 

?[iiod  nniio  403,  die  25  nugnsti  cclebratum  esl,  facia 
iiissct  Donniistnrum  cpiscopis,  per  qucmque  cathuli- 
ciim  episcoptim  iii  sua  dioncesi ,  citalio  publioonim 
Actonim  formn ,  ul  ad  pncilicam  collationem  venlro 
non  cunctnreulur,  responderunt  \\\\  verbisdolo^  maU' 
dictione ,  amaritudine  plenist  cx  lib.  3  contra  Gresc. 
c.  45.  Ipse  etinm  Proculeianus  apud  Hipponem  ab 
Angiistino  inlerpellatiis,  primoquidem  rcspondJC  siue 
partis  episcopos  conciliuin  habiluros  et  illic  deliiiera- 
luros  qiiod  responsnni  rcddercnl.  Tum  dcnuo  pu\»a- 
Ins ,  collationem  apcrle  recusnvit  cx  epist.  lxxxvui. 
n.  7.  Qunproptcr  insos  eorum  Laicos  e|nsiola  septiia- 
ge>inia  sexta  nd  Donaiittas  inscripln  inlerpellandoa 
ci*nsuit  Angnstinus.  Velvobis  Laicis,  inquit,  n.  4,  04 
ista  respomteant  episcopi  res/ri,  si  nobiscnm  loqui  hO' 
lunt,  etc.  Si  lupi  concilium  (eccrunt^  ut  oasioribus  hoh 
rrspondeani ,  quare  oves  consilinm  perdiaeruni ,  ul  a4 
luporum  speluncas  accedant.  llaquc  scripta  est  epistoU 
sub  iniiinin  aiini  404.  Iii  ca  Feliciani  mcntio  lit,  non 
Prxiexinti ,  qnod  uii  snpra  observnvimus  ,  jam  Pni:- 
lcxtafus  obiisset. 

LXXVU,  LXXVIII.  —  Scnpjo!  forle  an.  404, 

eirc.  2(>yu//tt. 

Subscquuntur  snper  Bonifacii  et  SptM  caitsn  episto- 
Ix  duie ,  quas  vivcntc  adhuc  Proculciano  Hipponeii- 
siuin  Donaiisiarum  cpiscopo ,  nccnon  nliqunnlo  tem- 
porisspalio  posl  edilum  a  Cartlinginen^^i  concilio  nniio 
401,  dic  13  seplcmbris  de  Donnlistis  clcricis  rccipicn- 
dis  decrctuin  conscripl.ns  fuissc  iiitclligiinus ,  ex  ca 
qux  est  Lxxviii,  n.  8.  Nnm  illic  duornin  dinconomn), 
qui  ex  Donati  parle  ad  c:)tholicain  Ecilcsiain  nccesse- 
rant ,  coinmcmorntur  Inpsus ,  simnlcjuc  ('aiiiolicorum 
quorumdnin  aiiimus  iiiani  veliili  gloria  ncitalus ,  qu  i* 
ninii)  ob  iliorum  lansum  disciplniw  Procuteiani  insulta- 
verantf  castigntur.  Forsilan  portinent  ad  icmpiis  syiiodi 
linbiUc  Cnriliag.nc  nnno  404,  dic  20  junii ,  quo  lcni- 

f>orc  cum  sanclo  cpiscopo  non  liccrct  slntim  rcverti 
lippoiicin  ,  iit  oliortum  in  crclesia  sna  scnndaiuin  de 
inedio  tolieiet,  id  p(T  litterns  ngcnduin  pro  virili  cn- 
ravit.  Porro  in  ea  epislola ,  quani  Clero  et  senidribus 
plebique  Uipponensi  inscripsil,  conccssit  dcmiini  n.  4, 
ui  Donirncii  urcsbytcri  iioincn  non  rccit;)rctur  in  di- 
ptycbis.  Dti(i(i  liquct  linnc  dalnin  fnisse  pnnlo  post  nl- 
t(;ram  ad  Felicem  ct  llilarinum ,  quibus  n.  i  scribit 
Augiisllnns,  sc  iioii  nudcrc  Dei  profvcnire  sententiam 
in  dclendo  vei  sfipprimendo  ejus  nomine,  Erant  ambo 
illi ,  nou  episcopi  fquam  ipsis  dignitntem ,  nescimns 
qnn  auctoriUitc,  iriuucrunt  tlrasnius  et  Lovanienscs), 
sed  in  Cntliolicis  lli|)ponensibus  primarii  quidani  viii: 
quod  ipsn  epistola  satis  loqnilur.  Ncc  tcmere  credideris 
bniic  llilnrinun)  cssc  euindein  nc  illnm  qucm  Anrelic 
in  liiic  opistoLc  XLi  Augiibtinus  comnicndat,  Frairen^ 


FRiEFATIO. 


50 


Uiimnum  nipwmen$m  Arthlalrum  it  Prineipalem, 
LXXIX.  — Scrtpfa  forte  an,  404. 

Episiola  scptuagcsima  nona  dala  csl  ail  qucmdam 
Mamchmum  preshylerum,auem  suspicaiuiiir  non  aliiim 
esse  ii  l^elice  illo ,  qui  ab  Aiigusiiiio  publica  dispula- 
lioiie  convictiis  fiiit  anno  404 ,  nicnsc  dcceiiibri ,  ez 
Actfs  cum  Fdice  tom.  5  ;  sioque  seiilit  Bcniardns  Yiii- 
diiigus,  co  quod  istiui  presbyleri  DRucossor  dicatur 
l^ortunatus:  buncipsuni  eniin  Felicis  ruisse  pnrcesso- 
rein  vidotiir  innucre  AugiisUniis  in  lib.  i  Retract.  c.  8. 

LXXX.  —  Seripta  an.  405,  drca  mem.  marimn. 

Octogesima  ad  Paulinum  n.  1  se  i|>8a  prodit  scii- 
ptain  sub  illud  tcmpus,  ctim  proximc  rniunis  Sficra- 
Laiur  redilus  eplscoporum  Thcasii  et  Evodii :  qui  vi- 
dclicet  a  Cartbaginensi  coiicilio  8U|)erioris  .^iini  a<l 
Uonorium  missi,  legibus  contra  Donatislas  dic  12  fe- 
bruarii  ab  Imperature  promulgalis,  redituin  in  Africaiii 
haud  dubie  inaliiraniut. 

LXXXL  —  Scripta  forte  an.  40". 

Epislolain  ociogcsiinaiii  priinam  ilicroiiymus  pcr 
Firmum  iransniibit,excusaiisquod  abAugusliiiu  provo 
catus  compulsusque  ad  respondcnduui,  id  deniiiin  fece- 
irit  vcl  iuvitus,  scilicct  cpistola  lxxv,  quo;  idcircn  paiiro 
lempore  isiain  lixxi  praMKiSsisse  videtur.  Siisplcainr 

»ti(K|iicAugu8tiiius  iu  subsequeiite  cpisl.  cip.  1,  u.  I, 
icrunyiiio,  priusquam  liaiiG  Lxxxi  ad  ipsuiii  dictaret, 
reildiiam  fui^se  cpisloiani  suam  lxxiii.  iLiqiie  ista 
Lxxxi  iioti  tiMiierc  ad  aniium  circiicr  405  revocatur. 
LXXXIL  —  Scripta  $ub  idem  tempu*. 

Locia  superiurc  cpidlola  mox  ociogi^siiiiain  secun- 
dam  ud  Uierongmum  rescripsit  AtigUiilinus,  qiia  tiiui 
isti  postreuue  pcr  Firmuin  allatui ,  lum  aliis  diiabiis 
quas  CypriaDUS  roiuierat»  scilicct  lxxii,  ct  lxw  rcs* 
poudct. 

LXXXin. —  Scripta  eirca  an,  405. 

Qiio  teinpore  discutieudum  venerit  id  neg<»tii ,  de 
quo  in  episiola  octogesiina  terlia  ad  Alypiutn  tr:ic(a- 
lur,  iion  alitcr  innotescit,  nisi  quod  n.  4  scribil  Aiii;u- 
itiuus,  reiii  se  cuiu  Sainsucio  cpiscopo  conuilisse. 
l'orro  Samsu<iiis  8ub  exordium  cpiscopatus  Aiig.  jaiii 
erat  cpiscopus  Qde  ct  auctoritate  pnccianis,  uii  iiit<'l' 
ligilur  ex  ep.  xxxii.  At  ab  an.  407 ,  niliil  do  eo  dt* iii  - 
ceps  rcperilur.  Coiijecturx  favet  quod  hic  Tliiaveiiscs 
dicuulur  nunc  calhoUctB  paci  acceui$$e ;  forle  propler 
lcgcs  nii.  405,  in  Doiialislas. 
LXXXIV.  —  Scripta  circ,  hoc  tempui,  $eu  antean.AW . 

Eplslola  octogesima  quarla  aa  Nooatum  aliqiiaiiio 
ante  collalioneiii  Cirlbaginciiscin  scripia  csl,  ciitii  dii- 
Ihuui  noii  sit  Novalum,  qui  colialioni  inlerruil  SitiftMi- 
sis  epiacopus ,  de  reslitiiendo  sibi  fratrc  suo  Lufillo 
diacoito  (quae  res  huic  Epistolac  causam  dcdit)  cgisse 
apud  Aiigustintim  statiin  alque  cpiscopale  oiius  in  se 
8usccpii.  Et  sane  ipse  Augustinus  hoc  rcscripio  suo 
innuit,  non  iia  pridein  illuin  adeptum  esse  cam  digni- 
talciii :  quippe  qui  aliquos  Ecclesia:  miuislros  noiidum 
piT  se  iustituisACt. 

LXXXV.  —  Scripta  cir.  an.  405. 

Octogesinia  quiiita  epistola,  qua  Atigustiiiiis  Paulum 
episcopum  ab  arrcpto  sancto  proposito  qiiaiii  longis- 
siine  disceJenlem  objurgat,  liaud  coHocnri  |H)ssei  iiiiiN 
to  aiitc  lioc  tcinpiis,  qiiaiidoquideni  i$  in  Chri$(o  per 
Evangelinm  ab  Aiigiistiiio  genitu$ ,  subintleqiie  bcne 
incrilus  de  Kcclesia,  uiultos  ud  cam  jain  collcgisse  di- 
citur*  Nequc  porro  serius  reptmenda  videiur,  qiiando 
Bonilacius  iii  demortui  Pauli  locum ,  juxU  epibtolani 
xcvi,  n.  %  suffecius  jam  eiat  anno  408 ,  Calaqucnsis 
cpiscopus  appellatus  in  cpisiola  xcvii,  n.  3.  ICunidcin 
cniiii  inilla  cpislolaxcvi,  qucm  bic  in  epislola  ocloge- 
sima  ((ninta  l*aulumnolariiioudiibilaiit  Verlinus,  Viii- 
diiigus.llolsicnius,  clareli|ue  collalis  iuviccm  cpislolis. 
LXXXVl.  — i)cn/;/fl  forlc  an.  405. 

Qiiod  aOciliann  pclilur  in  C|)isiola  ociogosimascxtn, 
ulqui  pcraliasAfricie  lerrasunilati  catbolic:»  mirabili 
eflicacia  consuluisscl,  jam  landcm  ilipponcnsi  ro^^ioni 
vi  viciiiis  pnrlibus  pracsiiii:li  edicto  subvcnirct,  id  pla- 
nc  arguincnlo  cst  scriplaui  non  fui^sc  cpistoliun,  iiisi 
•»0o^  ciiiiSias  iiieaiile  anr.o  405  h  gcs  ab  lloiiorio  con- 


tra  Doiiatistas.  Cuni  rcro  Girilianns  h'c  idcin  baiid 
dubie  sit  qni  anno  409  pr.efoctus  Pnclorio  ftiit,  iie- 
que  verisimile  vide:itiir  viriim  oa  digiiiLite  fuiictiiin  iii 
prspsidiali  apud  Africnm  ndminisiratione  po8'ea  mc- 
riiisse,  idcirco  hancce  cpistoiam  ad  annum  circitor 
405  pcrlinerc  conjcctamus. 
LXXXVH.  —  Scripia  forte  an.  405,  certe  nnte  /in.  4 1 1 . 

Dc  tcmpore  cpistol:c  oclogesimx  septim:e  ad  Kine- 
riltim,  duo  certa  suiit :  primum  nondiim  Emcriliini 
vider:it  Augiisrniiis,  iicqiie  omnino  virum  nisi  rninn  ii«>- 
vcrat,  cx  niim.  i ,  4  ct  iO,  adeoqnc  nondum  liabita 
r  lernt  Cartbagiiiciisis  collaiio,  qiin  nimiruni  in  colia  • 
tione  Emoriitis,  uuu$  eorum  $eptem  quo$  l)(malist:u 
pro  sua:  cnu"^  dcfciisionc  delegcmnt.  m  cailcm  cnu  a 
maxime  laboravit,  inquit  Argustiiiiis  iii  lib.  2  Retract. 
c.  51.  Dcinde  qiioil  iion  niinus  li.^^n  duiii  csl,  jnin  llono* 
riiis  tnlerat  Icgcs  aiini405paulo  sevcrii^n  s  (|iinni  iiiipo- 
Irare  voluissiMil  lognli  synodi  C:irllingincnsis  aniii  40L 
Nempc  niiN  legati  liomam  veucnmt,  uli  in  siibscqtieiili 
cpisloln,n.  7  itnrrnlur,  j<ii)i  cii-airice$  cpiscopi  caliio- 
lici  Ba^niUini  horrciid:e  nc  riTeuti>-iinu;  linpcraloiem 
coininoveraiit,  ut  ioges  Inles  miliercntur,  qiialos  ot 
iiiiss.nR  siint.  Iloc  ipsum  csi  t[uod  Kmcrilo  signllicat 
Augnst.  bic  n.  ^. 

LXXXVIII  — Scripta  post  iuitium  an.  40G. 

11  p;MMiciisiiiin  Cloricoruin  opislola  octog<!sinia  ocln- 
va  ad  Jauuarium  ( prhnw  $cdis  parli$  Donati ,  ut  no$tri 
MSS.  fcruui )  miss:i  cst  nliiinanlo  tcmpore  aiitc  iniUim 
ciiin  Doiiati<<iis  collalionem  ,  qiiaiii  illi  se  veliemciit'T 
cxpi^tiT*}  miillis  coiitcstantiir.  Unod  autcm  n.  10  liis 
verbis  obtcndiint :  Ve$tri  enim  coliegw  qui  navigave' 
rantf  apud  prwfccto$  dixcrunt  $e  audiri  veni$$e  :  ciim 
citm  oinncm  dimitalioncm  nd  gesia  illn  t>ertini'nt,  qii:n 
prodiicta  logiintur  inCarthngiiiensi  collntionc  3,n.ti4, 
IM  judicio  habita  prtrfeitnrcc^  ubi  $e  par$  adver$a,  id 
est  8('hismnricoriiiii ,  audiri  taulopcre  ftagituvit :  qua*vo 
in  endcin  rollalione  n.  141,  nolnnlurconrccin  Hareunm 
$ub  die  tertia  Kalendu$  fcbruarin$ ,  Domino  nostro  Ar- 
cadio  pcrpetuo  Augusto  et  Probo  ouarlum  con$ule ,  id 
cst  nniio  Clirisii  400,  id  profcclo  ucmonstrat  scriptani 
Kpisiolani  po<it  biijiiscc  annl  4'xordiuin. 

lAXXIX.  —  Scrivta  circa  idem  tempu$, 

Oclogcsiina  nona  ad  hestnm  dala  est  post  pncdictns 
llonorii  lcgos,  uli  iniclligitur  cx  n.  2,  0  el  7  ;  sed  antc 
C:irlh:igiiiciisem  collaiioiiem  :  niiippo  ciijus  niillaiii 
piorsus  nieniioncin  Augustiuus  lacii.  quaiuvis  Ealc- 
6isi  cnusam  advcrsiis  Donatisias  ibi  fusc  pcrsfqiiatur. 

XC,  XCI.  —  Scriptas  an.  408,  po$t  1  diemjnnii. 

Diiarum  proxime  scqucnlium  n^tatem  rc|)ctere  0|)or- 
tct  illis  cx  verbis  Angustini  ad  Nectarium  rcscriboniis 
n.  8  :  Contra  recenti$$ima$  lege$  Katendi$  juuii$  fc$lo 
Paganorum  $acrilega  $olemnita$  agitata  e$t :  qu:i!  qui- 
deni  verba  Baronius  cl  nonnulli  erudili  ad  le};os  anno 
399  contra  Pagnnosab  llonorio  latas  referuui.  Sed  ea 
s|>ccinre  non  dubitninus  lcgem  Curtio  daiam  17  Kaloiid. 
dcccmbris  in  Cod.  Tlicod.  lib.  iO,  tit.  10,  leg.  49,  sivc 
dalnin  8  Kalend.  deccmb.  Romx,cl  proposiiam  Cariha- 
gineNonis  juniis,  Basso  etPhilippo  Coss.  e\  Appiuul. 
Cod.  Theod.  pag.  35.  Enimvcro  ipsissima  sunl  hujusce 
legis  vcrba,  qux  huc  transfercnda  curaxii  Aiigusil- 
iius ,  conquerens  $olemnitatem  contra  lcgc$  agitatam 
fui$se.  Pncterqunm  quod  legibus  anno  509  proroul- 

f;nlis  sacrificia  idolis  fieri  proliibentur ,  non  soleiniiia 
esta  cclebrari.  Imo  eodem  islo  nnno  13  Kalond.  sc 
plcnib.  Icgcm  tulil  Honorius  in  ha'C  vcrba  :  Ut  profn  • 
nos  riiu$  jam  salubri  legc  submovimus  :  ita  feslos  con^ 
veulus  civmm,  el  communem  omnium  lastiliam  uon  pan 
mur  submovcri.  Ad  bacc  cpistolu)  liic  ordiuc  xciv  ct  xcv, 
qiiarum  nltcram  mensc  maio,  altcram  sub  fiiiein  cju.)- 
dem  nniii,  qiio  illud  a  Calamcusibus  flagilium  adniis- 
suiii  est ,  prodiisse  luillus  dubitnvcrit ,  noii  possunt 
auiio  399collocari.  Ncqua  ciiim  Melania  seiilor  vcrsata 
ist  in  Africa  anno  398  :  cum  lamcn  cx  epislola  xciv, 
II.  2  cerlo  coUigatur  illaui  nb  Auguslino  \idam  fuisso 
proxime  nnlc  tcmpus  negotii  Calamciisis. 

Jainveroobscrvareconvcnil,  iHiiis  ad  (^urlium  lcgis 
promulg:aiouem  factam  fuisse  prias  iiiNumidia,  posti 


51 


rR/F.F\T:o. 


riiis  C;iiili;»i;im*,  ulii  crui  5  juiiii  proposil:i  lex  in  Cf>di- 
cisTlicoil.  Appcndice  noUitur :  aut  cerle  illuil  de  quo 
ugiiur  Calnmcnsiuni  faeiniis  iioiiiiisi  aiiiio  40D  eonti- 
gisse.  Ouod  posirenium  nobis  vidctur  niiiius  verisimile, 
cuiii  niiiino  rcpiitnmiis  Possidium ,  qui  ab  Jmpi^ratorif 
coniilatu ,  qiicm  illius  ncgoiii  causa  adiiTal.  non  anle 
inonem  anriiem  inscquciitis  aniii  discessitjcgalioneiu 
ImncRi 


sarms  diixiinus.  Id  vcro  suum  rcsrriptiim  mcnsilius 
fermc  octo  aiitc  dicni  S7  mnrlii  aiiiii  iiiscqiieiitis  a  se 
mlditiim  testalur  Aus(uslinus  iii  i;pisU)la  civ,  u.  1,  id 
est  sub  iuitiiim  augUHli. 

XCH.  —  &Vny>m  clrca  an,  408. 

Epistoh  iioiiajjcsima  sccuiwla,  qua  Aiigusrmiis  ///h 
/irmii  siipcr  ofiilu  mariti  coiisoluiiir.  dala  cst  paulo 
anle  xi:i\  UaWvav.  cidiMii  iiiscriptum.  Iii  i>ta  cuim  xcix, 
n.  5 ,  vnrvnlo/i  ipsius  resaliitat ,  indicaliiuu  hoc  ipso 
cam  noii  ita  pri<.l(MU  viro  stio  vidualntu. 

XCIII. —  Scriplti  circ.  an.  -iUS. 

De  collatioiic  Carllinginensi  allum  iilMqiie  sil<'nliiim 
iu  cpislola  iioiia};(?sima  lcrlia  ad  Yiiicailium  Hoijati- 
stam ,  tamcl^i  ndv(*rsiis  noiiaiistaruiii  scliisiiia  cx  pro- 
fc<so  et  copiose  disseratiir.  Cuuutiie  tam  prolixum 
sermoucm  de  latis  iii  eos  It^gibus  institiint  ibidcui  Au- 
giistiiius,  qiio  caruuidcm  lcgum  scvcriiati-mexcu^ct; 
niiliuni  tnmcn  vcrbuni  facit  sive  de  llononi  rcFcriplo 
sub  rmcni  aiini  409  dato  ,  ut  cam  qiiam  «piisqiie  vel- 
lct  rcli^Moncm  libcrc  proliterctiir,  sive  dc  iis  quiv  a 
Siilicboiiis  nccc  sintiiu  accidoriint  circilcr  cxennlcm 
anniiiii  408,  cum  Pagaui  cl  nonatistc  in  Africn  non 
moilo  falsos  rumons  spnig(»rcni ,  logcs  vidclicct  iii 
ii>sos  ncqiiaquam  llonorii  voluntnlc ,  scd  Slilicliimis 
iuvidin  latas  fuissc,  ndcoiiiic  niliil  jaiu  obtiui^re  ro- 
boris ;  S(mI  ciinm  iii  Calliolicos  grnvitcr  insurgjTcnt , 
nonnullis  cpiscopis necom  :i(TiTcn!cs.  Lnde  coiijcciare 
lic(*t  aliqunnlo  nntc  aiitium  411,  imo  antc  liiicin  i08 
scriptam  fuij»sc  liaucce  cpislolam  ,  co  tnnicu  tcmpore 
quo  Augu>tinus  scdiilo  agirbal  iit  b:crctici  bYibus  pa- 
rcrciit.  Qu(d  nbcjus  moiibiisalicntim  reputnbnt  Yiu- 
ccnliiis  :  Cum  optiiiie,  inqiiifbnt  illc  in  siia  ad  Augu- 
Kliiiiim  cpistola  liic.  n.  51 ,  noverim  tc  loiuje  adhnc  a 
fide  citriaiaiia  scpositnm ,  et  nudiis  oUm  deditnm  litte- 
raruiiif  quitts  el  honestulis  fniase  cuitorem,  Tam  siii- 
gularcm  inlcr  lioinincs  boi:estat(.Mn  pra*  se  tulit  Augti- 
stiiius,  vcl  ca  :i'lntc,  qiinm  aniaro  siilo  ct  gr«iviadeo 
Iticlu  perseipiiliir  in  Contessionitm  libris. 
XCIV,  XCV.— &Vn>'aMjw.  408. 

Blcnscm  dicmqiic  dat:c  a  se  cpislohe  nonngcslimc 
qiinrl:c  iiidie:it  Pauiims  n.  8,  bis  verbis  :  Pridie  Idus 
maias  reiiii  ad  nos  Quiiitits  diacoiius ,  ut  rescripta  petS" 
ret ,  et  Idibus  mie  sextam  tiimitti  obtiuuit,  Anniiin  vero 
Augiislinus  ipso  iii  cpislola  UMnngcsima  quinla,  n.  i, 
rescribeiis  :  Vroinde  ad  isttim  t(eiitiam ,  qua  vobiscum 
est  frater  Possitiius,  cum  ex  ipso  autiieriiis^  qmim  tristis 
eiim  causa  compuierit ,  hoc  me  rerissime  dicere  cogno» 
sceiis.  Ncmpe  trihlis  illa  caiisa  qiirc  Possidium  in  lia- 
llmi  iiavignrc  coiiipulit,  noii  nlia  cst,  qiiniii  Ecclcsi:e 
6Uic  Calnnicusis  calamitas  pcrnicicsfpie  n  P:iganis 
aiino408,  mciise  junio  iilata.  Cui  Possidio  pi  olici- 
ficeiiti  dubio  procul  irnditum  est  isttid  rcsirriptum  per- 
fcrciidum  raidiiio,  aut  ccrle  non  iiiiillo  posi  cjns  pro- 
fccli(mein  traiisiiiissum  fuit  :  qtiaiuloquidcm  luiii  llliid 
scripsil  Augiisliiius  cum  Cartliaijine  iiieman't  c\  cpi- 
slola  cxxi,  n.  I  i,  id  csl  bicnic  iiKUiiitc  ,  V(^l  cxcunic  : 
i!aiii  iDcdin  liicmccrai  apiidnipponcnicicpistolaxcvii, 
II.  7).  M>i  iorui  mcdin  biciiis  lciiipus  iiavigationi  jam 
innxiinc  :i(lvcrsiini  signilicnt. 

Nonniliii  no^^otii  iiobis  b(K  loco  cxbibuil  opinio  viri 
crncJiii ,  qiii  liascc  diias  cpiblolns  ad  aiiiiinii  509  rcvo- 
cnt,  piilans  INibl:coI;c  obilum  ,  de  qiio  vfliiti  ndliuc 
rcccnli  in  cpislola  xciv  a;^'itur ,  noii  pobx'  in  Icmpiis 
aniio  400  proxiiiium  rciiiilti.  Qiioniani .  uli  nrgumcii- 
tatur,  scriptor  quidciii  vil:c  Mclaiii;c  jnnioris  naiTat 
cain  IMninno  junclam  ((iis>c  anno  a>lalis  I  i ;  luiic  caiu- 
dciii  [>05t  PublicoLc  pati  is  sni  ol;ilu:u  sicculo  valcdi- 


\is-e  nnno  a.'lnttsiO.  Parailiu^  antcm  ir.  UiiL  Lmu. 
c:ip.  1 18,  tradit  .Mclauiam  scniorcm,  cum  nrpiein  siiam 
Meianiam  nupsisse  ct  velle  sii^culorenuntiareaiidissci, 
liomam  ex  Pahrstina  rcdiisse.  Denique  Melnnla  .senior 
crcdiiur  rediissc  cum  Hunino  tcnipore  Siricii  papa% 
Quaproptcr ,  iiii  vir  eruditiis  infert ,  anno  397  qui  po- 
Slremus  Siricio  fiiit,  jam  niipscrat  Mclania junior ,  iim 
qiie  Piiblicobe  obitu.s  ,  qui  n;latis  Melaiiias  nnno  SO  el 
a  nupliis  cjusflem  6  aut  7  contigit,  iu  nnnum  Cbrisii  cir- 
citcr  400  rcfcrri  potcst.  Attimcn  re  mature  consideral9 
vi<:c  suiil  longc  ccrtissiiii:c  ra*ioncs  illa»,  r|uibiis  negotii 
Calameiisis  lempus  supra  ad  epist.  ic  invesligalur ; 
de  qiio  negiitio  Augiistinum  in  cnistolas  xcv  vcrbis 
hic  allatis  intcrrigcndiim  esse  non  clubitai  vir  emditus. 
Id  vcro  nobis  np|Kiruil  niiiius  exploratiiin  ,  qiiod  pas- 
sim  dicilur ,  Mclauiam  scilicel  in  Itiiflini  comiiatu 
fuisse ,  qiiaiido  i  lc  Siricio  Romaiio  pontilicc  ad  lla- 
liain  nppulit ;  cuin  .Mclaiii:e  ex  pjhcstina  reditiis  ante 
aii.  40i  ,  nnstro  quidcm  cnlculo ,  rcponl  vis  possil. 
Adcoqiie  de  bartim  epibtolanim  epoclia  noii  ex  illa 
opiuloiic  constilticre  visum  cst ,  sed  e  coiitra. 
XCVI. —  Scriptaan.  408,  circa  init.  seplcmb. 

Audito  pnivectiim  essa  Olympium  ad  cclsioreni  dU 
gnitalem ,  Augustinus  inoi  ;id  ipsuin  scripsil  cpislo- 
luiii  nonagcsimam  scxtam,  cuin  Nfrum  verae$sei  fania 
qii.c  iii  AlVicain  dc  ipsius  provcctione  pervencrai. 
noiitlum  fuisset  confirmalum,  ut  ai'  n.  1.  Porro  inuiiiis 
niagistri  ofiiciorum ,  quod  bic  notntur ,  adeptiis  est 
Olviiipiiis  Sliiicboue  aiino  408,  dic  i!o  aiigusii  inlcr- 
cnipto.  Quccirca  lsili:cc  cpistola  iiou  proGul  a  septeiii- 
brii»  initio  d:il:i  videtiir. 

XCVll.  — Scripta  exeunte  an.  408. 

Altera  ad  Oliimpiim  ordiiie  niuKigcsiina  sciiiuia 
luhsA  cst  |mst  hupcriorcm  cl  mcdia  bicnie  cx  u.  3. 
Ilac.  cpisto!a  ipsuiii  adiuoin.l  dc  concitatis  iu  Africaua 
Ecclcstla  |icrtiirbationibu» ,  qiiod  exstincto  Stilich>uie 
pngatii  et  ba^rclici  jactarciit ,  legcs  conlra  se  |»rj'ter 
yoluiitaiem  Imperatoris ,  vi^l  eo  nescientc  inissai 
r.iissc ,  ai(|iie  liii.c  impcritorum  aiiimos  advcrstis  Ee- 
clchiam  V(*li(*mcntcr  ::ccciulcrcnt  Uleo  p(H»tulat  iit 
qii:uiipriuiiiin  siiccurral ,  faciatqiie  pro  sua  auctori- 
t:ile  ,  qiio  Kcclcsi:c  luiii  ici  lcgcs  illas  ex  liuperatoris 
volimiale  conslitulas  iutclligaut.  Ob  caui  causani  in 
Cartli:igiiicjisi  coucilio  aniio  408,  die  io  octobris  le- 
gntioiiem  nd  liii|)cralorciii  siisccperunl  Restitutiis  61 
Kloreiitius  episcopi ,  eo  teinpore  quo  Severus  et  Maoh 
rius  occisi  suht,  iiti  lcgitiir  iii  Cod.  can.  Afr.c.  lOti. 
XCVIII.  —  .Sctipru  foitean.  408. 

Visiiin  est  biinc  iu  lociim  referre  cpistolam  nona- 
gi^siiuam  oct:ivaui  ad  Uonifacium  cpiscopum,  iinn  aiite 
iioc  tcmpiis  coiiscriplaiii ;  siquidem  biu  ipse  tet,  q«i 
iii  siipiTioribus  ad  Olympium  cpistolis  laudatur ,  Piioli 
iioii  ita  pridcm  defuucli  successor,  et  Cutaquenstt 
episcopus. 

XCIX.  —  Scripla  excuive  an.  A09aut  ineunle 409. 

Kpi^tola  nonagesima  noiia,  ad  Italicam  data,  per- 
tiiiet  ad  tempus  cladis  poi^ulo  Uomano  illat:e  priina 
nrbis  per  Alaricum  obsidione,  de  qua  n.  1.  Porro 
banc  priiuam  olKsidiimcni  iii  fiiiem  anui  408  rcferre 
compelluiU  verba  Zosimi,  (|uai  babes  iti  Not.  hujus  epist. 
C.  —  Scripta  ctrc.  idein  tempus. 

In  cpi>tola  ccntcsiiiia  n.  ?.  agit  Augu>tiiius  apud 
Doiiutum  procoiisiilcm  ,  iii  cito  per  ipsins  edicium  uo- 
Vt'rint  luerclici  Vonulisiu'^  muncre  lcijcs  contra  errorem 
suum  lutas,  quas  jum  iiihil  vulcre  uriitruniur  etjactaul 
Liidc  iuiel!ig:is  fcriitcrc  ipsiim  snb  linciii  aii.  AOS  iiiox 
ut  iiova  coiitra  li:crclic(».s  re>cripta  prodi^T.mt  :  iuter 
qiKccxstatlexad  ipMUUtiKH  Donaluui  di(>^inovciiibrif 
dirccla.  PoiTocuin  Doiiaio  sic  pro  cxunlio  loquitur, 
(piasi  illo  procon^ulalinn  .\tnc:e  rccciis  :idicril. 
Cl.  —  Sciiptu  circu  idcin  tcmpits. 

Kpist<»l;c  cenlcbiin;i:  priiUvC  ttd  Mciitoiium  pcrlat  if 
fiiit  IWidius  cpiM;opns  Cal.iiULUsis ,  cx  n.  I,  (|ui  pr»» 
plcr  cccliisiai  sikc  causam  :idvcrsus  Pagaiio>.,  nti  j.  in 
o!iscrva\imus,  iu  llaliaiuuavigavil,  aut  cxciintc  ar. 
-i08  aut  politis  iuounti?  iOO,  tum  quia  boc  nono  dic  tT 
iiiurtii  Augustiuum  adliuc  latcbat  ulrumuaui  Posti- 


55 


rn^.FATfo. 


54 


diiis  quulifiMm  in  flagilinsos  impftlrasscl  ex  cpisl.  civ, 
n.  I,  lUJii  quia  iCY  ciiistoh,  qnam  prollrisitvjnlc  vcl 
rcccns  profecto  }^>8sidio  ad  Paulinum  d:iluiH  diximiis, 
liicnic  diclata  fiiiu 

Cll.  —  Smpta  cirea  idem  lempu$, 

F4»isloIa  ccntcgima  secnnda  ad  Deogralias^  qni  lihcr 
P9{  inscriplus  ab  Augustiiio ,  Ses  ffHtrstiones  contra 
Paganos  expo^ta:  ^  nnllum  xtalis  sikii  clinriclcrein 
nratfert.  Hunc  ei  locam  astignanius,  qiH>iiinm  iii!cr 
liLro!»  po!!it  annum  406  ct  niite  annum  411  cditos  rc- 
t>cnseiur  in  lib.  2  Retract,  c.  51. 

GIIUCI V.  —  Scnpffp  an.  409,  wb  men$.  martium. 

fiectarii  posteriorein  episUiInm,  liic  tcnlfSimAm 
teriiam,  die  27  marlii  reccpit  Augiistinns,  moxqnc 
eidcm  ccnteaiinam  quartffin  redilidil ,  ct  n.  f ,  uht  » 
Ni^ctario  hiquiril  cur  sibi  lam  scro  dat  rcscripta  : 
quippc  qui  epistol-je  ici  nonnisi  post  menses  fcnne 
oclo  respondeat.  Porro  sus|>icari  pronum  est,  Necta- 
rinm  post  Stiiichonis  necem  idcirco  rescriliemli  ciirani 
abjecissc ,  quod  Ecclrsiam  in  mngnas  pcrturbQli<»ncs 
incidisse  persplterct ,  credcrciqiie  loges,  qu;c  cjus 
caiisa  vivo  Stilicbone  dat.x  fuisseni,  jainjam,  nt  ruiiior 
fcrcbal,  prorsiis  alirogatns.  Nuiie  vero  nd  pctcndaiii 
vcDiani  flagilii  civium  stiornm  propterca  (-onvcrtissc 
niiiinum ,  quod  intellexissctt  novas  pro  Ecclcsia  Ickos 
ab  Iiuperalore  einanassc  ,  non  modo  in  biic  anni  iOS, 
»ed  ciiJiii  ioitio  aniii  401).  Nain  cxstat  lex  in  li:(*c  verba : 
Ke  Bonathtec,.,  JHdofi  atqiie  Cenliles,..  (irbUrcntur  te- 
gumante  adversnm  se  datarwn  comtilula  tepuisse^  no- 
vtrinl  judlccs  nniecrsi  pr(rcevtis  eorum  fidcli  dcvolione 
parendum,  clc.  Oi:a;  qiiiilcin  lcx  in  Cod.  Thcoil.  lib.  UJ, 
lii.  5,  I.  4(i,  rcctc  subnotatur  dala  hoc  aiino  icO, 
(He  15  jniiuarii.  At  iii  Sirmandi  appondicc  piig.  45, 
dtUa  18  Kal.  felir.  llonorio  IX  cl  Thcodosio  V  co^s. 
idesian.  412.  Mnlc  prorsus  :  qiinndoquidcni  Thco- 
doruin,  cui  lcx  pricfcclo  pra?lorio  iiiscnbilur,  Caici- 
iianus  cxccpii ,  id  niunus  adcptus  nun  piocul  ab  in- 
eunlc  nnno  409. 

CY.  —  Scripta  ineunte  an,  409. 

Sub  boc  tcm]His  cpisiolam  ccntcsiir.am  riuiiitnm  ad 
Ihnatislas  scriplain  iiitclligimus ,  inin  cx  bis  vcrbls 
n.  6  :  Quid  cst  mclius,  profcrre  vcras  Impcraiorumjus- 
siones  pro  unitaie ,  an  fatsas  indutfientias  pro  pervirsi- 
late;  qnod  vos  fccistis^  et  mendacio  vcstrosubito  totam 
Africam  imptcftis?  qn;u  npcrtc  nolanl  ruinures  dt»Iosc 
ab  ipsis  posi  Siilichouis  niortcm  dc  supcrioruin  li*|{iim 
abroga;ioiie  jaciaios;  luin  cx  isiis  ([u.k  di^  Circil  nni 
caitsa  loquciis  Augiislimis  niln.  S  :  Exigitehoc  anobis, 
probcmus  vobis ;  et  si  non  probaverimus  ^  facitc  dii  nifbis 
qwdquid  potueritis;  qiiibus  iimuii  siipcr  ca  ic  i.oniium 
collitioneni  cuni  Donatistis  babitam  ;  iino  iicquc  d:i- 
tuin  adliuc  ab  Lnpcraiore  de  babcDda  collalionc  rc- 
scriptuin. 

CVI-CVIII.  —  Scriploi  forte  an,  409. 

Epistola  cenicsima  scxta  scripta  cst  ad  Macrobinm 
episcopiim ,  ordinainm  nuper ,  juxta  suliscqucnlcm 
ejiisdcm  tcmporis  Maximi  et  Theodori  nd  AugiisiiMum 
epislolum.  Sufl^cctus  erat  Macrobius  in  Proculci.ini 
locuin  npiid  llipponem,  uii  ex  epistola  ccntcsima  so- 
ptiina  ad  3lacrobium  euiudcm  data  inlelligiiur.  Etcniin 
cum  mngno  comitatu  in  cam  urbem  ingressus,  ex 
n.  14  ibi  dcinccps  episcopum  egit,  eidcm  cum  Augii- 
stino  plcbi  cisdcinque  duas  in  partes  dlstractis  faiuiiiis 
pastorali  ciira  iiivigilans,  cx  d.  17  et  20.  Estque  dii- 
l)io  procul  illo  ipse  qui  in  Cai  Ibagincnst  collatione  1, 
n.  201  iiominatur  Episcopus  Bippohensi$.  Porro  Pro- 
culeianus  nonduin  e  vivis  excesserat  exeunte  auno 
405,  quo  icmpore  Angusiinus  ex  decreto  syiuuli  Car- 
lh:igiiiensis  codcm  anno  die  25  augiisli  cclebratx , 
i,>sum  semcl  ei  iicrum  ad  collatioiiem  citnndum  cu- 
Mvii,juxti  cptsiolam  lhxxviii ,  n.  7  : quineliam  ibi 
lum  ejus  mcntionem  fuciuut  Hip|><)nen8es  clcrici  jaui 
progredienlc  406  anno  scripta  epistobi,  de  ipslus  obitu 
nullum  verbuiii  habeiit.  Quocirca  nonncnio  forte 
rxi^timavcrii  ci*niesimam  sexum ,  duasqiic  proxime 
ftiibjeclas  epistolas  iioii  antc  an.  406  cxaralas.  Nobici 
Tcro  id  saltcm  constat ,  non  anteriores  es5c  lcgibus 


anno  405  in  Donnlistas  promulgafi^,  qiiac  lcges  mon- 
Mr-mltn*  in  bnc  cvi  cpist.,  n.  14,  bis  verbis  :  Ptv.v- 
CHlionem  non  solum  postcu  vobiscum,  id  est  postca- 
9\mm  nd  vos  rcdicrnni ,  sed  prius  ei  a  vobis  per- 
tulcrunl  Maximianisl.i*.  El  apcrtius  n.  18  :  Fngiiur  uni» 
las^  Ht  nos  ndversns  vcstrornm..,  improbitates  quceramuM 
publicns  lcgeSf  ei  adcersns  ip:as  lcges  armeniur  circum' 
celliones ,  qnas  eo  ipso  furore  contemnant ,  quo  in  to$ 
ea$  cum  furerent  rjct/art/if^  Cui  taiii  liquid;R  aucloritnti 
friistra  opponns  Pnricxtainm  Assuritniiuui,  qucin  cir- 
citcr  annuin  400  ohiisse  jnin  supra  ad  cpistolain  li 
observnvinius ,  dici  hic  n.  «S,  nuper  dcfunctum.  Ciiin 
Ibi  Kmgc  :r(|uiiis  sit,  p'.*rticul;iin  nnper  siinieru  in  nm- 
pliori  sigiiincntu,  quein  scriplorcs  iiiicrdum  ad  quiii- 
decim  ct  ad  pliiros  auiios  cxliMid(.TC  licino  iicscil ,  id 
quod  intcr  disputandum  Iniii  |)r:cserlim  fnciunt ,  ciim 
rcm  igitoniri  aui  dissimulnri  ab  ndvcrs:irio  iiolunt. 
Venit  ctiain  illud  obsfrvnuduin  n.  18  :  /l?i/i'  istam  le» 
genif  qua  gaudetis  vobis  rcdditam  libcrtatem,  clc.  QT]'»d 
hi  fortc  ad  Juli.ini  rcstTiplnm  tion  pciiinct,  oaoiidit 
scriptain  cpistolini  sub  iiticin  nn.  400  por^t  ipsius  Ho« 
norii  edictiim,  quo  snncixil  ni  religionetn  quuin  qiiis- 
qiie  optnrot,  scrtnri  si:icri.iiir,  dc  qiio  vidc  nnnot;iiio« 
nein  iii  huiic  lociini.  C^clcrnin  is  rcruin  siatus,  qui  in 
cpisio!n  rrpra'St'ntaiur,  iioii  paiitur  illaui  ullra  me' 
dium  circilor  nnnum  410  rcinilli.  Umle  cxpuir^cnibini 
ccnsciniis  id  qiiod  lc^ilur  ii.  \9  :  De  isto  M arceltino 
scribens^  Ecctcaitv  colonnm  dicis  :  cuni  M;n'ccllinus  tri* 
bniius,  qui  l.ic  l:nid:itus  vidclur,  noiinisi  (*x^Minlc  anno 
410  mi:»siis  fucril  iii  Africnni,  collntiotiist.nrlb.igiiicn- 
sis  proruraiuLT  cnusn;  do  qu;i  tnmcn  coUatioiie  iiullus 
bic  scrmo  cst.  I)cprchcii(iilur  facilc  criatuin  ,  non  cx 
MSS.  quidcin  cx.mplnribus ,  qu;ii  pra!tcr  Yal.cniiuni 
nulln  suppcluul,  scd  ipso  v\  coiitextu,  in  quoni  lihra- 
rius  iucaulc  rclulii  id  quod  iii  inargino  ndiiolarnl  lcctor 
impcrilus  visn  rpistola  cxxxix  ad  Marccllinuiii,  nbi 
Augiistinus  Don:iluin  (picnidam  diaconum  rcbuptiza- 
iuni  Ecclcsi:!',  colonum  fuiase  dicit. 

CIX,  CX.  —  Scriptoj  forie  versus  an,  409. 

Duac  subscquunlur  nun  ila  dctcrniinain?  a^taiis  epi- 
stolu*,  sciliccl  ccnlcsiiun  iionn  Scvcri  ad  Aiigustinuiny 
ct  cewlcsima  docinia  Augusl.tii  ad  euindcm  Scverum; 
non  nbb.ilcin,  (pii  li(u!us  ub  Ernsino  ci  Lovani(Misibu3 
ipsi  tribiicbnUir,  scd  cpiscopuui ;  cuiii  ipsc  Augusii- 
luiin,  tiiiK*.  cerie  cpiscopuui,  fratrcm,  Augiisliuus  vcro 
ipsuin  consaccrdotcm  ap[Hilct.  Neque  Scverus  ille, 
qucm  scciiin  tun  slrictc  conjunctuin  pi-o(iictur  bic 
Augusiinus,  ulius  cst  n  Milcvitaiio  antislilc,  dc  quo 
iteni  ipsc  in  cpi^t.  Lxxxivad  Novnlum,  n.  1,  scribit: 
Quantumlibel  valeat  gcrmanitas  tui  sangniniSf  non  vincit 
amicitics  vinculum ,  quo  nobis  invicem  vgo  ct  frater  Sc" 
verus  inluvrcmus,,,  Qui  mccum  lamcn  nU'ic  vix  et  inter' 
dum  pcr  exiguas  chartulas  loquitur,  Porro  Scvcrus 
obiit  an.  420  ut  pnlclcxcpist.  ccxui.  Videlurquc  prx- 
diclnm  cix  cpisioiam  scripsissc  perlcclis  Coiifcssio- 
num  libris,  aliisque  piis  Auguslini  opusculis ,  iii  (|ui- 
biis  voIu])ialcin  fructuinque  plurunum  se  capcre 
signiflcai. 
CXl.  —  Scripta  exeuntc  cn,  409,  fortc  mcnse  novemb. 

In  annum  409  apprimc  convcnii ,  qux  iii  principio 
epis.olx  centesim.u  nndccimai  ad  Victorianum  cxpri- 
miiur,  tristissima  illa  facics  univcrsi  orbis  iaiitis  cla* 
dibus  alHicii ,  ut  pcnc  pars  nulla  tcrrarum  cssci,  ubi. 
non  iaiia,  oualia  Victorianus  scripscrat,  committeren* 
ttiraique  piangereniur.  AdditAugnslinus,  l)e  llispanit 
quoque  tot  provinciis,  quas  hi$  matis  diu  videbantur  in- 
tactas^caperunl  jam  latia  nnnftari,  quod  scilicei  boc 
eodein  aiino  Vandali  llispanias  occupassenl  juxta  Cas- 
siodonim  ei  Piios|>ernm  in  Cbron.  Iino  ci  Alani  et 
Stievi  juxui  Chron.  Idatii,  qiii  eorum  inllispanias  ir- 
ruplioneni  ab  aliis  28  septcmbris,  ab  aliis  13  octobris 
notari  testatur.  Uuaproptcr  l^lbu.'c  cpislola  daia  fueril 
forte  mense  novcmbri.  Meminit  quoque  bic  Augiisti- 
nus  necis  monacbis  in  i£gypii  soliiudine  a  barbiirit 
illata*.  De  bac  cadcm  Sanciorum  ncce  Cai»siaai  cxtat 
Collallo  sexia. 


zs 


PRiEFATIO. 


CXfl.  —  Scripta  exeunte  an,  i09  aut  incHnte  410. 

Epistuhi  cciilcsinia  diiodeclma  ad  Donatum  hn\  ex- 
procoiisiilcm  scripla  csl,  ac  paiilo  poslqiiam  iHe'ciirit 
piiblieis  expcdilus  fiiissel,  iiti  cx  n.  i  liilelligitur. 
Qiionani  aulem  dic  vel  mcnse  proconsulaium  Afric;e 
posucril  Donatus,  liand  a  nobis  comperiri  poiuit,  nisi 
quod  accidissc  anle  45  junii  an.  410,  ex  lcge  ad  Ma- 
rrohiiim  Arricc  pn»consulom  eo  die  dau  didicimiis. 
CXIII-CXVI.— S<Tip/flf  circa  hoe  temfmi,  we  non 

ante  409  nec  potl  4i5. 

Qiialiior  proxime  subscqiieiiles  epistoKT,  ad  CreeeO' 
%\uniy  ad  Florentinum «  ad  Fortunatum^  ad  Cenerosum, 
supcr  cadcm  causa ,  c<»nscripUc ,  nequc  ante  aniium 


409,  qu;c  iii  cod.  Theod.  I.  9,  lil.  2, 1.  6,  sic  habcl  : 
Si  quo$  prcccepto  iudieum  prtamiio  imeripiioniivincuto 
reos  factos  ndmiMcutum  euriw  proprie  dtrigere  juuum 
fuerit ;  mHnicipalibui  aetis  interrogentur,  an  velintjnxta 
praceptum  trtumphaUs  patris  nostri  triginta  diebns  sibi 
eonceuis  sub  moderata  ei  diligenti  eustodia  propter  ordi- 
nationem  domus  proprim,  parandosque  »bi  sumptus, 
tji  civitate  re*idere.  Quod  ft  fieri  voluerint,  hoc  genus 
benefieii  cupientibus  non  negetur.  Ipsissiina,  ut  pcrspi- 
cis,  vcrba  in  pra^diclls  epistoUs  relata,  ut  minimc  du 
biiicii  sit  quin  nanc  ipsam  legem  jam  tum  vidissrt  Au- 
gustinus.  Uuippe  cum  lcx  supcr  eadem  re  a  Thcodo- 
sio  edita  an.  5S0 ,  verbis  constct  longe  divcrsis  in 
Cod.  Theod.  ihid.  leg.  4.  Inniiit  eliam  Augusiiiius  il- 
liiis  sc  legein  ohtendcre,  qui  tunc  lemporis  imperlum 
administrnhal,  qiiando  enm  constanter  app<^llal  Impe- 
ratoriz  tegem^  id  cst  Iluiiorii,  qui  an.  425,  die  15  augu- 

sli  deccssit. 

CXVII,  CX  VIII.— Scnpr«  fortean,  410  aut  tftMn/^41 1. 
Epislola  cciitesiina  at*ciiiia  scptimn,  Dioscori,  ct  ccii* 
tesimadeciina  ocLiva,  Auguslini  adDioscorum,t\ux(Si» 
ncsccntejain  Aiigiisliiio  scriptx  suiit,  uti  rescribcns  dc 
se  ipsc  n.  9,  lest;iri  vtdetur,  vix  rc|K)ni  possunl  ciliusan- 
noChristi410,rjnoAiigustiniisannuni.Ttatis56agobnt. 
Ncquc  vcro  scrius  ineunle  411 ,  qiiuniam  n.  \i,  uhi 
Diu.«coruni  de  pcrnoscendis  hncrclicorum  liiiic  teiiipo- 
ns  Ecclcsins   fidcin  impuguniuiuin  crroribus  poiiiis 


mianus,  ctc,  cxOricnlc,  iiun  Hicit  ullnm  de  Pehigiaais 
mcnliunem;  in  qnus  tamen  anlc  nnni  411  riiicin  cc!c* 
brnta  fuit  synodiis  apiid  Carlhagincm.  Itaquc  Alypius 
a  Dioscuru  smex  dicilur  .T.iatis  nomine,  non  priinatus; 
f  nm  hnnc  digiiit:ilcni  in  Numidia  noniiisi  sub  cxlrc- 
mo^  Aiigiisiini  annus  sit  consccntus. 
CXIX  ,  CXX.  —  Scriptos  forte  circa  idem  tempn*, 
In  villnm  se  rcccpcrat  AugusUnus,  cuni  ipsi  dati 
csl  ppislola  cciiiesiina  dcciina  nona,  Consentii,  ut  ibi 
diritur  n.  1 .  Iliic  Pprro  si  quis  spectare  velit  quod 
idem  snnctiis  ad  Dioscorum,  n.  54,  scribii,  seipsuin 
post  xgritudinoin  ariqnnntum  ab  Hip|K)ne  removissc, 
nihil  rcpugnahimus.  Id  solum  obi^ervamus  c-pistolam 
centesiinam  vigesimam  adCotis/^nfitimrcscripUim  rnisse 
circiler  lioc  tempus.  Quippe  Aiigustinus,  nti  n.  15  sl- 
gniflcat ,  multa  jam  tum  ad  quxslioncin  de  TriniUite 
pertinentia  litteris  mandaverat :  porro  opus  de  Trini- 
tate,  quod  in  Episi.  clxxiv,  a  sc  juvene  inchoatuin, 
a  seiie  editum  dicit ,  cl:ibun»bat  ab  anno  prope  400, 
licetnoH  anieaniinm  41Gahsolverit. 

CXXI.  —  Scripta  cirea  on.  410. 
Paulini  epistukim  liic  ordiiic  a^iitesimam  vigesimam 
prlmam ,  esso  ap4>nrct  el  aliqnniito  posieriorem  xcv 
sub  linem  anni  408  scripta ;  cuin  islius  sihi  jam  dabc 
aliud  excmplum  hic  n.  14  sihi  transmitli  petat :  ct 
aliqvaiito  priorem  cxux  scrtpta  circiter  aiinum  414, 
eiini  liaiic  inicr  et  illum,  aliquot  uliro  ciiroque  Episto- 
ke ,  alque  in  iis  Augiistini  rcspoiisio  ad  quxstiuiies 
liic  a  l^uihio  propositas,  emauaverint,  qii»  lamcn 
•mnat  iatercideruni.  Confer  cpibtolam  gilix,  n.  1. 


CXXil.  —  Scripta  circa  idcm  iempnt. 

Epi<itola  cenlesima  vigesiina  secuuda «  qua  siios 
Uipponenscs  ob  ifigniciilium  m:IIonini  mctuin  in  dce- 
mosynarum  erogatione  rcfrigescenlcs  luflanimai  Ao- 
gustinus,  referlur  a  Baronio  ad  finem  anni  409»  eo 
(|udd  tempori  huic  qiio  iiilerilus  Romani  limebalDr 
iinpcrii,  valde  congniai.  Veniin  non  minos  qnadrat  in 
finem  anni  410,  qiio  Alaricus  capta  Roma  el  dircpla 
Italia  iranfins  in  Siciliam  molieliatur  juxta  Oroaiuu 
in  lib.  7,  c.  45,  inde  ad  8ubigcnd:im  Africam  naviga- 
turus  juxta  Jumaiidein  in  lib.  de  Gcticis  rebot. 
CXXIII.  — .  SeHpia  forU  nb  ftnem  an.  410. 

Ceiilesima  vigesima  leriia  Hieronifmi  lola  esl  aiii- 
gnialica,  qua  in  explicanda  cum  in  divcisa  feranliir 
aiiclores,  non  facile  dixens  qulnam  ejus  luenlem  eoo* 
seqiianiiir,  an  qiil  prima  verba  de  condemnaiia  In 
P:ilx8tina  Pelagtanis  inlelligunt,  au  poiius  qni  lolam 
cpislolam  slve  de  cipia  Urbe,  sive  de  Origailslia  In* 
icrprcianior.  Vide  Nol.  in  eamd.  epblolam  el  quud 
obscnramus  infra  ad  episl.  cxcr. 

EriSTOLi£  TERTIiE  CL.ASSIS, 

Quas  Augustinns  a  tempore  eotlationis  habilm  eum  0»- 
nalistis  Carthagine^  ei  Petagianw  hatreseos  in  Afri- 
cam  invecice^  dd  obtium  usque  suum  scripuit  idetialb 
annoChnsti  411  ad  430. 

C\XIV-(<XXVI.  —  SeripttB  circa  ineuntem  an.  411. 

(^eiitcsima  vigcsima  qiiarta  ad  Albinam^  Pinianam^ 
ct  Mctaniam,  hieine  scripla  esl,  hnod  niulio  posl  eo- 
rum  advcnlum  in  Africaintquo  nonnisi  sub  finem  aiini 
410  imjeccnint,  scilicel  ex  Sicilia,  ut  rcfen  irnplnr 
vitas  Melani^juniuris.  Iii  isla  cnim  liisula  nionlotil- 
los  fuisse  isto  eodcm  aiitiu,  prodit  Ruffinua  iii  epi»lo)a 
ad  Ursacium.  Vide  Not.  in  hanc  cxxiv  episiolam. 
Paiicis  qiioque  apud  Thngnstein  Iransaclis  diebns»  ut 
credere  pronurocsl,  cum  riipp<mein  viseiidi  Aiigasiini 
causa  sesc  oonlulisscnl  Pinkinua  et  MelaDii,  conligil 
en  res,  de  qua  iii  duabus  proxime  seqiienlibua  epiaio- 
lis  tritciatur  :  qiuia  idcirco  ad  initiuin  anni  411  revo- 
cauiiis. 

CXXVII.  —  Seripta  forte  an.  41 1. 

Circiler  annum  411  prudiit  Epislula  cenleaima  vi- 

{[C>iiiia  septima  ad  Armentarium  et  Pauiinam^  uli  pro- 
>e  cx  illis  infcrtur  vcrbis  ii.  1  :  A'f«t  forle  adkme  mua- 
dus  amandus  esi,  tania  rerum  labe  eontritus ,  «f  eiiam 
spedem  seductionis  amiurit ;  ct  isiis  n.  4,  Modoeum 
ipsa  Roma^  domicitium  clariuimi  imperii^  barbarico  a*- 
staretnr  incursu, 

CXXVIII.  —  Scripta  an,  411  paulo  tmte  1  dimjmii. 

EJicio  Mnrecliini  secundu,  qiio  ille  proposmii  jam 
pra!untibus  apud  Carlha^inem  uiriusque  partis  efriseo-' 
piSf  iiiqnit  Aiigiisiinns  in  Brevic,  coltat.  die  I,  c.  3, 
qui  tocus  et  qui  modns  collationis  futurus  csut ;  ad^m' 
nens  ut  ei  pars  utraque  reseriberet  turum  ptueerettt  qum 
Edieto  comprehendit,  rcsponsum  cst  a  Catbolicis  epi- 
siola  hic  centesima  vigesima  oclavn.  Qnod  rcscripium 
a  duobus  lantuinmndu  prinialihus  noiuiiic  csclerunim 
episcopornm  stibsignatutn  re|)criiur,  ah  Aurclio  vide- 
licet  (^irlhnginensi  et  a  Silvaiio  jnm  Numidia:  priinalc : 
aitnmen  inri*cqucniissinio  convciiiu  cpiMCoporum  pcne 
treccntornm  cunrcclum  ruisse,  prudit  Augustinus  In 
lih.  de  Cestis  eum  Kmerito.  Undc  collij^itur  pcniiieru 
ad  dies  elapsos  proxime  ante  Carthagincnscm  oolla- 
lioiiem,  halieri  coRptam  1  dle  Junii  an.  411. 
CXXIX.  —  Scripta  paulo  post  superiorem, 

Ejusdem  lcmpuris  est  epislola  centcsima  vige>iina 
nuiia,  qua  irnnirum  epii^copi  Cntholici  occnrrcndnm 
pntiirunl  roscripto,  seu  iVolon>,  utvocant,  Dunnti:ta- 
ruin,  qui  pro  suis  partihus  &larcellino  rcspoiideb:inl« 
iion  sibi  placere  qiiod  iu  Edicto  suo  propuaucral,  ul 
ad  collalioiiis  lociiin  hi  soli  cx  episcopis  cotivenireBl, 
quos  ad  ipsam  causani  per.ij{eudam  cxteri  ddcgb- 
scni ;  pctcnles  ul  omnes  poliua  oui  Carlbaginem  ve« 
neraiit,  adeasc  |)ermillcrel,  ex  Bretie,  cotiai.  dii  I , 
c*4. 


S7 


PU.KKATIO. 


88 


CXXX.  —  Scripta  venu»  an.  -iti. 

Epistob  cciitesima  irigesima  ad  Probam  data  csi 
altquanto  tcmpore  posl  i|is*us  tii  Arricam  advciiliiui, 
tx  habito  jam  aliquotics  ab  ipsa  collotiuio  cuiii  Augu- 
itino,  ut  es  n.  i  perspicilur.  Pono  Prob»  cum  filia 
Jnliana  et  Deinctriade  ncpleserecepil  in  Arricain  mox 
ut  liarbarorum  n:aiius,iii  quas  capti  Urbe  inciderat, 
flffugere  licuit :  de  quo  lcgenda  est  llicronynii  cpisi. 
vin  ad  lyemetrlidcm.  Quocirca  potest  AuKUstini  prior 
ad  ipsam  epislola  coitociiri  anno  4tl,  aui  aniio  4i3, 
eerienon  multoscrius,  tuuiquia  n.  50,  uhi  ipsius  iiu- 
rus  Jiilian»  vidu;e  mcminil,  viduas  virgiiies(|uc  sub 
cura  Prokc  constitutas  ad  studium  orationis  cilior- 
lans,  nullum  verbum  liabet  dcDemctriadc,  quam  pro- 
Cttlduhiolaudasscl  lioc  loco,  si  illa  jam  virginikitcm  pro- 
lcasa  fuisset ;  qiiod  ipsa  anno  4i3pncslitit :  tumeliam 
qiiia  lianc  epistobin  coinmeinorat  in  fine  iibri  de  Bono 
rirfMiteHt,  qucm  Dcnictrinde  virginitatis  instilutuni 
recciiB  amiuexa  conscripMi,  juita  illud  ibidemc.  19, 
qum  modo  eiepU. 

GXXXl. — Seripta  eirea  idem  tempii». 

Ccntestma  trigCiiimaprima  adeamdem  Probam  scri- 
pta  remitli  nou  polcst  iii  loiigum  lempiis.  Jaiii  tum 
enim,  sive  anno4!5,graud:Pv.i  erat  Pn»b;i  et  nd  sciie- 
ciam  proveclay  ut  paiet  cx  iib.  de  Bono  Yiduitatis, 
cap.  19  et  i-K 

CXXKIl.  —  Seripta  eirea  ineuntem  an.  412. 

Ceiitesinia  trigesima  seciinda  ad  Volusianum  non- 
nuilo  teropore  prior  esi,  episloU;)  cxxiv  et  cxxxvi, 
qiie  sub  ineunlem  annum  412  conscripto:  riicruiil. 
CXXXIII.  —  Seripta  eirea  idem  iempus, 

Cum  Donatislas  p»8l  Collationem  Carthaginenscm 
fontumaces  plccti  vellct  llonoriiis  Iinperalor.  saiici  - 
visseique  in  eos  lcgcm  dic  SOjmuaiii  an.  412,  qu.x* 
exslat  iu  codice  Tlicod.  lib.  17,  lit.  5, 1.  52,  iiiiii  vcro 
illi  iiisiirgere  vcliemcntiiis  in  Cailiolicos,  et  Terocius 
8.cvire  cccnenint.  Audito  aulein  eoruni  qiiosdam  jiidi- 
cibus  exhibitos,  simiiique  dc  homicidio  m  Resliiutum 
rrcsbvtcrum  patralo,  dc()uc  Inisocentii,  alicrius  ci- 
llidici  presbvteri  cvde,  de  oculo  ipsius  eflfosso  digiio- 
que  pracciso  luissc  convicios,  scripsit  Augustinus  cpi- 
stulam  ccntesiiiiain  trigesiniam  tcriiam  ad  Mareclli' 
Hum  Tribunum^  enixc  rogans  ne  iis  niortis  |oena  iii- 
fligerctnr.  Quapropter  visum  cst  istam  episloiam  pau- 
lo  postiniiium  aiini  412  collocare. 

CXXXIV.  —  Scripta  cum  superiore. 

Eodcm  tempore  attiuc  super  eadeni  re  daui  esl  ccn- 
tesima  trigesima  qiiarta  ad  Apringium  judicem^  qui 
Marccllini  fratcr  fuit.  ex  n.  2.  cl  lum  procoiisulaluin 
cci&sit  cx  superiorc  cpisloki  n.  5. 
CXXXY.CXXXVI1I.  —  Scrtp/^  sub  initium  an.  412. 

Quaiuor  subsequeiiles  cpislolx,  scilicct  ceiitcsiina 
trigcsima  quinia  Volusiani,  centcsima  lrigc>ima  soxta 
llarre//tiif  :id  Aiigustinum,  ceniesiina  irigcsiiiia  se- 
ptinia  Augusliui  ad  Yotusianum,  et  ceiitcsinia  trigosi- 
iiia  octava  ad  Marceliimm^  baud  iiiullo  tcniporc  pnr- 
cesserunt  episiolam  cxxxix,  in  qua,  n.  5,i.stas  duus 
a  se  reccns  datas  Aiigustinus  meiiiorat. 
CXXXIX.  —  Scripta  aii.412. 

Epistola  ccntesima  trigesima  nona  ad  Mareellinum 
pauio  posterior  e$tepist<>liscxxxiiiet  cxxxiy,dc  qui- 
biis  Augustiniis  bic  n.  2  :  Si  Proconiui,  inqiiit,  vct  «i- 
mul  ambo  in  ittos  etlis  sententiimi  protaturi^  et  forle 
iite  persistit  vetle  gladio  vindicare^  quanqnam  sit  Utri' 
stianus^  etquantum  advertere  potwmuSf  non  sit  ad  Im'c 
eruciamenta  joroctivis ;  tamen  si  necesse  fuerit^  ctiam  (<<*- 
«lt«  jubete  atlcgari  Epistola$  meuSf  quas  de  hac  re  siiigu- 
ias  Vifbis  mittendas  fmtavi, 

CXL.  —  Scripta  post  superiorem, 

iEiatcm  ceiiiesuncR  qundra^^csinias  cpistol.e  ad  II o^ 
norHtum ,  qiii  iibcr  est  dc  Grutia  novi  Testanwnti  iii- 
scriptiis,  liabeinus  cum  cx  lib.  2  R  iract.  c.  56,  ubi 
Aii^stinuit  Addii  favil  t|ua:stioiies  illas,  quibiis  eiio- 
i  atMlis  iiicwoibil  in  liacce  epistola^  .nd  se  eo  tempore 
tfno  ronlra  Donatatas  velumenter  excrctibatur ,  ei  con- 
tra  Pelagianosexercerijam  cetperat^  misuis  fmssc;  lum 
eliaiD  ex  su|.eriorc  epistoia  cx^xix,  iu  qua  S.  Doctcr, 


n.  5  dicil :  Nune  in  manibus  hobeo  librnm  ad  llonora- 
tum  nostrum  de  qnasstionibus  quibusdam  quinque^  quas 
mihi  proposuit^  et  pn  iittcras  intimavit :  cui  non  conti- 
nuo  respondere  vides  qnam  minime  oporteat. 
CXLI.  —  Scripta  14  ^Muii  cn.  412. 
Epistoln  rciitcsiiiia  qiiadrngesiina  prinia  Concilii  Zer" 
tensis  ad  Donatistas^  dicm  ci  Cousuleni  adscriptuni 
liabct. 

CXLII.  —  Scripta  circa  idem  tempus. 

Proxiiiie  adjiinp;i  curavimus  epistolam  Saturnino  ei 
Eufrati  aliisque  clcricis  ex  Douatisiarum  scbismale  ad 
Ecclesiam  convcrsis  inscripUim  :  qiioiiiam  ii.  5  qux- 
dam  (lc  convictis  in  Cartli.igincnsi  collalioiie  Dona- 
lislarum  episcopis  dicuntur  sub  iisdcm  verbis,  qii.ne  in 
epistob  cxLi,  n.  4  ct  6,  legcre  est.  Prelerca  circiler 
fiiiem  adinoncl  Augustinus  oranduin  pro  illis,  qui  ad^ 
huc  S('bismali  inhxTcnt,  quo  iii  cis  saiielur  carnalis 
aninii  iiirirmil.is  ex  diuturiia  consuetudlni:  contracta  : 
undc  iiileltigas  ipsuin  aliquauto  posl  collalioncm  Car- 
tbngiuiMisoiii  scribern. 

CXLlII.  —  Scriptn  circa  pnem  an,  412. 

Prodiil  epistola  reiilosiuia  (|undragesiiiia  tertia  ad 
Marcellinum  circiter  nneiu  anni  412,  quod  probe  col- 
ligiliir  cx  II.  12,  iibi  quidpiain  de  virgiuilate  S.  Mari.'D 
Deipar.x  a  so  in  cpislola  cxxxvii  scripiuin,  neniinuam 
propterea  <|uod  res  iiiira  el  singiilaris  sit.  fide  ludi 
gnuin  essc  obscrvat  Augiisliuiis.  Addc  quod  bic  n.  i 
rcspondcl  Marc(*Hini  liU(Tis  acceptis  pcr  Boniracium 
cpiscopum,  qui  lUinifacius  apud  Marcelliiium  egit  eo 
teinpore,  qiio  data  fiiit  epistoli  cxxxix,  ut  ibi  n.  2in* 
dicatur  :  posl(|ue  inde  rcvcrtens  prxdictas  liiteras 
sccuin  atliili<sc  crcditur. 

CXLIV.  —  Scripta  circa  hoe  tempus. 

Centesiiiiain  quadrngcsimam  qiiartim  ad  Cirtenses  a 
Doiiatistarum  f.ictionc  ad  aithoticaiii  uuitatcm  con- 
vcrsos  datain  circitcr  idem  tcmpus  arbilramur  :  tiini 
quia  vi  veritatis  evicta  dicitur  coriim  contuinacia,  qua 
eidem  veritati  manifestissinuc  et  quodanmodo  pubticw , 
id  est  re  jain  aiitc  per  Carlhaginensem  colhitionem 
ad  ii(|uiduin  |>erdiicla,  resislebant :  tum  quia  hic  se- 
dulo  nionct  S.  Doclor,  ut  suam  illi  conversionem  di- 
vino  opcii  iribiianl,  iion  humano  :  qiiasi  adversus 
alium  deicctuni  nuper  in  Africa  Pelagianum  errorem 
communiri  cosdem  oporteat.  Confcr  hiijuscc  epistolae 
iiiilium  ciiin  fine  cpislotic  cxu. 

CXLV.  —  Scripta  circa  an.  412  otcl  415. 

In  epislola  ccntesiina  quadragciiima  qiiinta  ad  Ana- 
stasium  cominoiisirat  Augustinus  haud(|unquani  per 
litgcm,  sed  per  gratiam  ,  iieque  oniniiio  servili  limore, 
sed  tanlunimodo  libcra  cliarilntc  iinplcri  justitiam  : 
idi|uc  .irguincnli  traclarc  se  dicit  n.  8,  propter  quos- 
dam  qui  nimium  arrogant  humance  voluntali,  quam  lege 
data  putant  ad  eam  implendam  sibi  posse  sufficere  : 
ubi  p.ircit  ndbuc  liaTelicorum  i^toruiii  iiouiini,  qiios 
noniiisi  posl  ciunpcrlam  eoriini  pcrtinnciain  cxagilare 
decrevcrat.  Est  igitur  collocaiid.i  epistola  circitcr 
aiinuin  415. 

CXLVl.  —  Scripta  circa  an.  415. 

Adeiimdcm  aiinum  415  revocatur  epislola  cenle- 
sima  quadragesima  scxta,  quam  Pclagio  scripsit  An- 
gusliiius,  cuin  jain  hspresim  illius  iion  quidein  ex 
scriptis  a  Petngio  cdilis,  sed  spnrso  runiore  ac  ser- 
nionc  intcllexisset,  uti  testatur  in  lib.  de  Gestis  PelO' 
gii,  c.  26.  Jam  enim  audieram^  inquit,  contra  gratiam, 
qua  justificamur^  quando  hinc  a/f^ua  commemoratio  fiC" 
r,  /,  apertu  eum  contvntione  conart, 

CXLVtl,  CXLVtll.  —  ScriDta  videntur  an.  415. 

Librum  de  videndo  Deo  aa  Paulinam^  ct  Coinino- 
nitorium  ad  Forturuitianum  Siccenscin  siipcr  eodein 
argumcnto  coiiscriptum,  qu.ne  hic  stint  epislola;  ceii- 
tcsima  qiiadragesima  septima  et  ccutesima  qnadmgc- 
sima  octava,  rcccnscl  Augustinus  in  lictractationilMis 
proximo  loco  post  eos  libros,  quos  aiii-.o  412  aut  415 
elaboravit.  EniniyeroFortunaiianus  qiii  S  ccensem  ec- 
ciesiam  aniio4ii  cx  Carthaginensi  co!taiione  regeliat, 
h:?bnit  Urtianum  sticcessorem  circiter  annuui  415» 
quandcquiuem  liic  ipse  Episcopus  R  maiu  iicr  suftce 


S3 


rR/EFATIO. 


40 


peral,  iiuleque  jatn  rcdie^Jl  anno  4i5,  cx  frdgmonto  1 
to;ni  10. 

CtLW.—ScHpia  iUb  ah,  -III. 

Vix  nnlC  nniiinu  K\\  Coltocal^i  possil  cpislob  (<fn- 
tcftiina  qiindnigc.  iinn  iiona  ad  PauUnnm  :  tiiin  qni.i 
liailcinler  ctc&xi  episiolain  nnno  410  rcsrripbin  n  Pau- 
lino  ,  ciijiis  qii^i^stionibns  itcfntn  solutroncm  adlirlici 
Augustiniis,  inissi&^sunt  iillro  citro<|uc  cpistola'.  Miqnot 
qii»  cxciilcrutit  cx  n.  2,  tum  ctiaml  qnia  hic  n.  52  lil 
fn^niio  Uibnni  Sicccnsis  cpiscopl ,  qni  fti  rifein  Cst  ac 
Crbnnus  prcshytcr  in  eplstob  cxliii,  n.  I,  cmnfncfti6- 
r:itns,  iionduin  CpiscopalenH  dighitatcm  nnri6  412  hi 
Aneni  Incrinnnie  Consccufns  firer.it.  Yil  ctinm  [m%ii 
j^crius  rcpoiii.  (^nppc  Pcrcgrinus  dincorrtfs,  qni  Ur- 
baiio  ad  saninnin  episco|)ntiis  snhcniKfrtni  pcfgentc 
cniii  eo  siinul  prdfccius  fui^rat,  noudniYY  rcmea\cr:tl 
llip|)0i1cin,  citm  hnncce  Cpistotani  drcrarftt  Aiignstimis, 
uii  in  Hnc  lcsintnr. 

CL.  —  Saipia  drea  cxemtetn  ati.  4lo. 

Centesinia  qninqiingcsiina  ad  Probam  ct  Jttliannm 
scfqitu  csl  occasionc  coiisccrntionis  rili:cearimi  Deinc- 
Iriadis,  (|n:i:  niiditi  Aup^u^^tiiii  cxhMrt.)tionc  ad  ir.nndi 
6)nteniptiun  incensn  fiicrnl,  cl  virgiiicin  prorcssn,  Ta- 
metsi  vero  Dcinclrins  jain  tuni  audivissct  ijiSum  (!ar- 
Chagine,  ciim  co  6otlaiioi:is  cuni  Dor.nlisrir;  hnt:cml.-c 
<:n*jsa  se  contiilil  Augnslinus,  non  videlui*  tmnci)  vc- 
lum  suscepisse  antc  aiinurn  415.  Quippc  nnn  llicro- 
njmus  cpislolam  viii  ad  DcmctrindtMu  supcr  cndtwn 
(^onscciaiioiie  (qiinm  qnidcm  titiiqne  vclocissinm 
fahia  celcticrriiun  praMlicavit,  nt  liic  Augnstiniis  n.  I 
tfiCit )  rx)hnisi  hOc  niino,  aul,  qiioij  loiigc  verisiinilin^s 
est«  insci{uoiilc  i^ci'i;>scrit.  Quo  fit  ni  linnccc  At^gn- 
stini  cpisiotnin  ad  fiiicm  anni  413  ant  ad  stkbscqucii- 
lis  cxordium  pertincrcjudicemus. 

CLl.  —  Scripta  cxettnfean.  413,  rtrrt  meifhte  411. 

Dc  S.  MaiCenini  cxtite  scrmoncm  in  episiola  cen- 
tesiina  qiiinfpingCdima  prima  ad  CwcUianvm  hnbi^ri 
dslendiUir  in  nuiis  ad*  eaindcm  epistolam  :  undc  fa- 
cire  ihtelligas  datam  fuibsc  ckcitcr  cxeuhtcm  m- 
num  Ati. 

CLH-tXV.  —  Scfipjie  circa  Oh.  414. 

Qualuorsi;t>si'quChiriQm  epislulbrnm  teinpus  iiac  ra- 
Uoiic  C(instiluimiis.  Macedoum  in  centcsinin  quiiiqiia- 
gesinia  sccinut'n,n.  5,  dicit  sc  nondmn  rccepissc  qn;c 
ipsi  Aiigustiiiusdc  siiii>'SCri[)tis  promlscrat,  i  o^niqiic  ht 
ea  flcimiin  trnh^hiiliai.  Tum  ih  C])ii»lol;r  cciilesiiiin 
quiiiqungcsiuin  qiinrta  Augusrmo  rciunitinl  sc  reecplns 
ab  iptio  liltro.^  p(  rlr^issc.  llo^  aulem  libros  neino  ({Oi 
Augus'iiii  n  seriptuui,  id  csl  cpistot:im  tiic  ccnlcsimnm 
quinquagCHinnin  quiiiiam  n.  2  in.^pcxcrit,  iicn  iiin>!li- 
gct  csse  itlos  ipsos  Ires  pviores  operis  dc  Civilnle  Dii, 
qiii  ni)tio  413  {iri-dieriini,  ct  qiiibus  qunrinm  ct  (|Uin- 
tuin  lihruin  ndd*idil  Augusiinus  nn.  415  juxla  cpislo- 
Inm  CLXix,  n.  i. 

CLVI.  CLVn.  —  Scripia  an.  414. 
«  Epistolns  ceiitesimnm  quinquagcsininm  scxtam 
UUaiii  Syracusani,  ct  ccnlcsiiiinm  quinqungcsimam 
seplimam  Aiigustini  ad  cumdem  liilarium  scripias 
auno  414coliigcsex  nota  nostra  inepisl.  i57.  SaUcni 
baudqiiaquam  puiabis  B.)roiiio  nd  nniiiiin  411  eas  rc- 
▼ocanti  asseuiicndum  :  quando  AugiistiuiiS  hic  n.  2^ 
Hiulla  jain  dc  quicstionibu^  contra  rcIn;;innos  ab  Hi- 
lario'pro()os^iiis,  lcslainr  se  dixi^se  iii  niiis  suis  opu- 
M.ulis  et  ee(  Ifsinsticis  scrmonibiis. 

CLMll-CLXlV.—  Scriptw  iub  on.  414. 

Quod  nd  Evodii  tiltcras  Augiisiinique  ad  ipsum  tc- 
seripla  aitinet,  ca  piu'pOftlcrc  admndiim  llicruBl  In 
Lacti^nuS  editis  ordiiiaUi.  Constal  cnim  ccnlcsiinam 
quinquagCMuiain  oetav£km /Cro(/if ,  qu.x  oliiii  Or^ihe 
ccLviii  fuit,  occasioiicm  dcdissc  ccnicsimu!  quiliqda- 
gesiuia!  iioii;i%  qii;c  ftiit  C  (td  Ei^odium ;  titin  hanc  scri- 
ptam  fuisse  pauco  tcmporc  ante  ceiitcsiniam  sexagc- 
siinaui  secuudam,  qua  Augiistinus  Kvodianis  cCnlc- 
&iinx  sexagcsihiae  el  c^entcsima!  scxn^^^csitnac  priinoi 
rtrspondcHs  n.  5,  leskitur  se  nuperfime  c^pistolam 
illain  CLix  rescripsiiste.  llox  vero  subsecuia  esf  ef)i- 
slula  cenlcsidia  sexagesima  lcrila  ab  £Tudio  aaie  scri- 


pta  quam  clxii  rcrcpissi^t.  Quitipc  suf^fiomm  f^pisio- 
larum  snnmin  qiin!.s(ioites  itcrato  pro|ionif  EvOdins 
ndjftngens  alisrs  ihias.  l  nde  Aagustimts  his  dttabus 
discussis  In  cphslola  cenlesima  scxag^simn  qunria,  n. 
S9,  moncl  se  ad  qtrrstnmes  iM.isr  aniclKic  iiiiss.ts, 
excepia  qn:c  de  Dci  visiohe  pe^  CoriHis  proponcb.t- 
iwt ,  resfiohstmi  d«?disse.  Jant  rero  cnm  in  episloJis 
clxi  ct  CLXii  qiixstio  versetiir  dc  scnicntia  f|iindaM 
epistohe  cxlivii ,  ad  Vohisianiim  an.  412  script:c« 
^hlteitut  Ikis  6nmcs  epistolaS,  dc  qntbiis  dicimni, 
^rodiisse  sub  hoc  te:fipns ;  vldcntnrqiic  dicUiUc  i^iuhi 
aiiic  cLXfx  ad  cumdcin  Evoditmi,  qii.t!  esl  «xeuniis 
Annf  4fri. 

CLXY. —  Setipta  n&n  mklio  nint  an.  410. 

Ceir^*slma  srxngesimin  qninta  nieronym  csi,  ad 
Mi^coltiiiinn  trihunitin  in  Afric:(  agenteni  iransmissa, 
C?(  A.  1.  KgiC  vcn>  BfinrcclHiius  hi  ca  rcgioue  Ires  cir- 
cilcr  nniyos  a  410  ad  413,  qtio  amio  mcnsc  septcnitifi 
hn^reiicornM  doHs  oecisirs  in  Marlyrnm  niraierum 
migravii.  Vide  Nol.  in  hanc  Cj»isl. 

CLXVI.  —  Scripta  an.  iiovernoteifipore. 

Ccntcsinra  PCxngeSima  srxtt  ad  Hieronymwu  oc- 
C.'rsio):c0ro8ii  prcsbylcii  in  Pnlscslinnin  nimo  4l5,bub 
vcrnmn  tcmpus  nnvignntis  dicUil;!  cst  cx  ii.  i. 
CIAVW.  —  Scripta  iinml  cum  superiore. 

At:ei-am  qiKKpic  liic  ccnlcsiinnm  sex:igesiinnin  «tv 
liliiiinur  simul  i|i'>i  pcrfcn^ndnm  accepit  Oio-iitl^.  £o- 
dem  ciiim  tcmporc  cum  siiperiorc  scripinnr  fuissc 
indieat  iion  mft)ito  Augustinus  hnccc  cpistola  CLXvii, 
n.  1,  ol  CLXix,  cnp.  4,  n.  15,  el  iib.  2  Heiract.  c.  4.S, 
seil  ciinni  llicionyimis  rcscripto  suo,  qua^  csi  epistuU 
hic  CLXxn,  n.  t. 

•      CLXVflL  —  Scfipta  forte  an.  415. 

Timaiii  el  Jacobi  cst  cenicsimn  sexngcsima  octava 
Cfiisloln,  qtin  gratinrum  nctioncm  Augustiuo  exliibeiit 
pro  l!i)ro  de  Nafnra  ct  Cratia ;  qucm  liLruin  ;iino 
415  Cdilum  (^ssc  nulli  diibitamus. 

CLXIX.  — Scripta  exeuntc  an.  415. 

Ad  Evodium  ccnlcsimain  scxngcshnam  nonam  epi- 
stol:mi  dedit  Aiignslinus  posl  pcrfcctum  iibrum  de 
Nntura  et  Grtnia^  oodcinr(ue  aniio  qiio  librum  qmr- 
luin  et  qiiiiitiiiii  de  Uvituie  l>c't,  duasipio  ad  llicroiiy- 
miiin  cpistolas  clxvi  el  clxvii  diclaverat,  uli  prutiCe- 
tlir  ipse  liic  n.  1  et  15. 

CLXX,  CLXXI.  —  ScHpta:  forte  an,  415. 

Cirntcsim.t  sei«tiing<^simn  ad  Maxiiimni  cl  cciiicsima 
septuiigosimn  priuiu  (td  Ptrcgrifnim  (*odeni  lcnipora 
dnix'  ntcrimi ;  non  nntc  nnnum  H%  :  si.piidcm  1-crc- 
grinus  episcopus,  quo  tain  familinritcr  utiinlur  hic 
Atigustiuusel  Alypius,  vidi^lur  fuissc  ideiu  cum  iilo 
Peiegrino,  qui  diaconattis  muiierc  fuiig4?liaiur  adiuic 
auiio  41i,  ex  cpistoln  cxxxix,  et  cxlix,  imo  post  aii- 
imm  413,  cx  epistola  c.vlix,  n.  34. 

CLXXll.  —  Scripta  ineantean.  iiii. 

ttieronymi  epistula  hic  ceulcsima  sepiuagosima  sc- 
cunda  rcdditn  putatnr  .\ugustino  pcr  Oiosium  ri-deun* 
lcin  cx  PaliUbtiua  iii  Arrieum  aiuio  410 ,  suti  \eruuia 
tcinpus. 

CLXXRI.  —  Scripta  circa  hoc  tcmpuit, 

Centcsiiua  scplun^^csiuin  tc!  lin  ad  Donatnm  {)rcsl)y- 
tcriim  aiiquanto  tcn){)(>r<*  postcrior  csl  C;irtt);iginciisi 
collnlione,  de  cujus  Actis  ibi  scrmonem  haliet  Aiigu- 
siiiius  n.  7;  posterior  ctiam  lcgibus  ab  DoiiOrio  ponl- 
modum  datls  in  Donatistas ;  haud((unqunm  ciiiin  Do- 
natus  ille  iicr  vim  coinprehcnsus  ad  Keclcsiaui  slc 
addticcrctiir,  quomodo  hic  n.  1  refertur,  si  legum  im- 
pcrialium  auciorKas  iion  iulcrccssisscL  Qtio  nulem 
aniio  id  contigcrit ,  an  slatim  posl  h^cs  audiia  Mar- 
ccilini  coidc  rcscriplas  in  scliismaticos,  an  posiea({uam 
Dulcitius  Tribmius  lcgum  impcriaiium  cxscculor  iu 
Africain  venit,  inccrtum  esl. 

CLXXIV.  —  Scripta  circa  hoc  tempui. 

Ccntcsiiua  scplungcsinia  quarta  ad  Anrclium  non 
f  itiiis  aiiuo  410  rc|)oni  |;otcst,  cum  in  libro  13  de 
Triuitatet  qiiod  optis  iiumeris  omnibus  suis  absolutum 
hic  Aurelio  iranSiniltitur,  meutio  fiut  libri  l^  de  Ct- 
Vitate  Dei^  qui  non  anic  amium  410  pcrfcctus  fuil. 


M 


PRiCFAm 


13 


CL\\S,—Scrlplaan.  ilG. 

Coilcilii  Cartlingiiicnsis  ad  liinoccnliam  |Cpistola  , 
liic  ordinc  cciiiesima  sepitiagesima  qirmla,  rtTcriur 
tn  annum  416,  primuin  quia  Orosius  PrcsbYtcr,  qui 
Xrricanis  pirihus  STnodum  dc  mnre  agcnlibus  scri- 
liend;c  hiijuscc  epislbl»  occnsioncm,  llcrotis  Tideliccl 
et  Lazari  in  Pelagium  litloras  pnitulil ,  rediitcx  Pa- 
Itrstina  hoc  tpso  anno  vern»  tempcstnte.  Tum  quia 
rescriptum  lunocentii  nd  camdom  synodum  consl- 
|natur  dic  \j  Kal.  Febr.  post  Coiisulnttim  Theo- 
dos.  vif,  ei  Jimii  Quarti  Y.  C.  id  rst  an  417. 
CLXXVl.  —  Scripla  vanlo  yosl  tuperiorem. 

Eodeiii  dic  rcsponsum  dcdtt  Innocentius  Mi^cvita»- 
nis  Palribus  qui  synodicam  ipsi  stiper  eadem  re , 
icilicct  epistolim  hic  ccntesimamscptungcsimamsex- 
tam  iransmiserant.  Carthngiiiciisium  exemplo  provo- 
eati,  nti  aiuni  ii.  5.  Pertinel  itaquc  ad  eumdem  aii- 
rium.4i6. 

CLXXYII.  —  Scripla  circa  idem  tmpui. 

lisdcm  argumeiitis  deprehenditur  tempus  cpistol.c 
eciitesiinsc  septungcsimac  sepiimx',  post  stipcriores 
tynodicns  dictaUe  cx  n.  1. 

CLXXMIL  —  Scripla  eodem  tempore. 

^tnlcm  stiam  episiola  ccntcsima  fiopiuagcsima 
ttt  ava  cd  //tVanfim  episcopuinconsigtiatain  pnefertliis 
Verbis  n.  2.  Jam  enim^  ail  Aiigustiiius,  rtiiii  itla  tcri- 
berem ,  cognoveramus  in  eeclesia  Carlhaginensi  adversns 
eos  episcopalis  Concilii  conditum  fuisse  dccrelnm  ,  pfr 
epistolam  sancto  et  venerabili  Papw  Innocenlio  dirigen- 
dmm ,  et  nos  de  coneilio  NumidkB  ad  eannlem  apostoli- 
cam  Sedcmjammnriliter  scripseramus» 

CLXXIX.  —  Smpta  circa  idem  tempus. 

Diospolit:in;c  synodi  exountc  aiino  415  CflebrnL-c 
Gesta  noiidum  reccperat  Aiigiistiiius  ,  cuni  epistolnm 
centcsiniam  scptungcsimaiii  nonnm  Joaiini  Jcroso* 
lymitano  pcrrcrcndam  dedit  cx  ii.  7.  Sed  jam  vidcmi 
Conscriptam  a  Pcln^io  atcjuc  ad  Africnnos  isloruin 
Gcstornm  loco  trnnsmissnm  npolo^iam  quamdam  , 
*qua  se  illc  nd  llcrotis  et  Lnzai-i  olijecta  rcspundisse 
iactabul;  scripseratque  jnm  Aiigiistlnus  alleram  ad 
Jonnncm  cpislolam  f  npor  cndt^m  caitsa,  post  Orosii 
reditiiin  ,  nti  opinamur.  Quippc  n.  i  rcscripta  sibi  a 
Joannc  credii  i:oii  reddita ,  qtiod  ipsi  perlator  de- 
fucrit. 

CLXXX.  —  Scripla  eirca  /fnrwi  an.  416. 
•  Ccntesimsi  octogcsinia  ad  Oceanum  daUi  cst  ali- 
qnanto  pnst  Orosii  rcdituin  in  Africam  i*x  ii.  5. 
CLXXXICLXXXIII.  —  Scriptw  tnit.  an.  417. 

Trcs  siibscqticntcs  cpistolvc,  ab  Innoccntio  in  Afri- 
cam  tr.insiniss:i? ,  tlicin  cl  consulciii  coiisignatum  lia- 
bcnt.  Oii:c  iiouc  inciduiit  iii  menscni  jaiiuarium 
anni  417. 

(iLXXXIY.  —  Scripta  sub  id  m  tenipus. 

Ccntcsiinam  octogcsimnm  quartam  Innocentii  ad 
Aiiicliiim  ct  Aiigiistimim  sub  idein  tcinpus  scripiam 
credimus;  qiinndoqnidcm  Innoccntius  anno4i7obilt 
mcnse  mnrtio  vel  julio. 

CL  X  X  X  V .  —  Scripta  circa  an .  4i  7 . 

In  cpistoln  ccntcsima  octogesinia  quinia  ad  Boni^ 
facium  collatiouis  Carthaginciisis  mcminit  Aiigustintis 
n.  6.  Scd  cjiis  actatem  cxprcssius  indical  in  Relra- 
cUitionibus ,  ubi  rcccnsito  libro  de  Cestis  Pelagii^ 
qui  vcrsus  inciinlcm  annuin  417  editus  est ,  lestatur 
cam  sc  tempore  codcm  conscripsisse ;  proximum  ci 
hicitm  nntc  librnm  Dardano  sub  scsiatem  anni  417 
scriptiiin  nssi^^naiis. 

CLXXX  VI.  —  Scripta  circa  medium  an.  417. 

Tcmpus  ccntcsiin:t'  octogrsininn  scxl?c  epistolx  ad 
Panliuum  daUc  monstnnt  complurn.  I^rinium  Gcsla 
Diospoiitanui  synodi  jain  pcrveneraiil  iii  Augustini 
niaiius  cx  n.  i,  51  ,  nc  sei|ucnlibiis.  Dciiide  rescri* 
pln  Iiinoceiilii  contra  PehiginiHys  initio  aiini  417  dala 
legorat.  Exindc  eniin  n.  ^S  Doniinicam  sciitetitiam, 
^isi  manducuverilis  carnem  FilH  liomims,  etc,  inci- 
pit  Pcbgianis  ubtcndere  :  id  tainen  prudenter  obser- 
vnndum  curaiis,  tcsiimonium  llltid  ab  apostolica  scde 
eo  iine  adhibitum  fuisse,  ui  ne  parvuH  noss  kaptitaii 

Sa^tct.  August.  IL 


vitam  posse  habere  credantur.  Ad  hxc.  andiv^.rat  IiiHo- 
centii  obitum  cx  n.  2  qui  anno  417,  die28  jtdii,  con- 
tigit  calciilo  Baronii,  cui  Acti  velerum  pontificuni 
aptid  Bollandnm,  Anaslasius  bibliothcearius,  et  re- 
ccns  Martyrologium  Romanum  sufrraganlur.  Scu  po- 
tiiis  conligit  ii  die  mnrtii,  ut  pr.rreniiil  Martyrolr»^ 
gia  Bednc,  Usuardi,  Adonis  et  Noikcri;  sed  ante  hos 
omnes  vetus  Romanum ,  quo  iisus  est  Ado.  Marly- 
rologiis  aiitem  fidem  concilianl  Zosinii  ad  Galliaruni 
ecclesias  litierae ,  quae  apiid  Sirmundum  daise  notan- 
turSS  martii  an.  4i7,  tum  etiam  Paschasini  Lilybx- 
tani  cpiscopi  ad  Leonem  Romanum  pontiliccm  epi* 
stola  anno  445  scripta ,  ubi  is  narral  Occidentalcs 
anno  417,  Zosimo  iunc  ponlifice,  errasse  in  fesio  Pa- 
scliatis,  qiiod  eum  in  2i  aprilis  inciderel,  celehraliim 
ab  illis  fuii  i5  martii.  Dciiique  Prosper  in  Cbronico 
tradit  Zosimum  Ecclesiam  rexisse  annum  unum  meih 
scs  novem  dies  oclo,  aui,.juxta  nonnullas  editiones» 
iiovcm.  Aiqui  Zosimus  obiit  26  decembr.  an  418. 
Suscepit  itanue  regimen  Ecclesix  die  i7  aut  18  mar- 
tii  an.  417.  Porro  quod  etiam  hujuscc  ad  Paulinuni 
epi^tolse  xtatem  indicat ,  Innocenlii  successor  Zosi- 
mns  nondiim  tcntavcrat  miidquam  sivo  in  favorem^ 
sive  in  condcmnationem  Pelagianoriim  ;  qiiandoqui* 
dem  nullum  de  ipso  verbum  babei  istbxc  epistola^ 
CLXXXVII.  —  Scripta  sub  medium  an.  417. 

Liber  ad  Dardanum  inter  Augustini  epblolas  in 
hncicnus  cdilis  recensitus,  pertinct  ad  mcdium  cir- 
citcr  annum  417.  Quippe  a»late  labente  conscri- 
plum  a  se  prodii  Augustinus  n.  i ,  tribuitque  ci- 
dem  libro  in  Rctraclaiionibus  medium  locum  inter 
librum  de  Gestis  Pelagii  cxeunte  anno  4i6  anl  in- 
eunte  417  elaboratum,  ei  libros  de  Gratia  et  Peccato 
originali  scriptos  versus  menseni  maiuin  aniii  418. 
CLXXXYIIi. — Scriptaexeunte  an.  Ail  aul  ineunle  AiS^ 

Ad  JuUanam  epislola  centesima  octogesima  octava 
mittilur  nnmine  Alypii  et  Auguslini,  qui  ccrtiorcs 
fieri  ciipiunt,  an  a  Pelagio  profectus  sit  aiionvmus  ad 
Demctriadem  libcr,  qii;e  esl  Iiic  in  anpeiidicc  epi- 
stola  xvii.  Porro  iii  opere  de  Cratia  Christi  libruni 
eumdem  Pelagio  adscribit  Angiistinus  tnn(|unm  au- 
ctori  plane  comperto  et  comproliato.  Prodiit  ergo 
istha.*c  epistola  aiilc  dictnin  opus  dc  Gro/ta  an.  418 
elaboralum  :  non  tamcn  mullo  aiile  tcmporc ;  qiiando 
Iiic  n.  14  loquiiur  Atignslinus  dc  aliera  Pclagii  epi- 
stola,  quae  sub  iniiium  an.  417  Innocentio  scripta , 
ejnsqiic  siiccessori  Zosiiiio  nonnisi  versus  meiibem 
scpiembrcm  rcddita  est. 

CLXXXIX.  —  Scripta  circa  an.  418. 

Qiiac  initio  centcsimsR  octogesimx  nonx  ad  Boni- 
facium  dicit  Augnstiiius ,  rescripta  ad  eum  a  se  jam 
diciata,  eaque  perlutori  in  manus  iradita  fuisse,  cuni 
ab  eodem  perlatore  induciiis  fuit,  ut  banc  iusuper 
cpislolam  adderet ,  scribens  aliquid  quod  ipeum  etdi  - 
pcet  ad  sempiternam  salutem ,  ea  Lovanienscs  po  t 
Erasmum  intelliguni  de  clxxxv  ad  eumdem  Bonira- 
cium  epistola.  Quibus  etsi  non  assentiamus,  quod  il- 
lud  prius  scriplionis  genus  non  epislola,  sed  lilicr 
ab  Augustino  ccnscatur  in  Ueiraciaiionibus ;  praeicr 
qiiam  quod  in  eo  vcrsatur  argumento,  ui  ad  Bonifa- 
cii  xdtlicationem  niliil  insupcr  desiderari  potuissct : 
commode  tamcn  nd  lioc  tcnipus  rererlur  istlixc  cpi- 
sioln ,  de  qua  agiiiius  clxxxix  qiio  tcmpore  Boni- 
fncii  virtulcs  fama  rescicral  Augiistinus  cx  ii.  8, 
scd  nondum  forie  usu  ipsius  aui  consuetudiiie  s;itis 
familinri. 

CXC.  —  Scripta  paulo  post  medium  an.  418. 

i4i)tntem  epistolas  ccntcsinix'  nonngesiime  ad  Opta* 
tum  habcs  partim  ex  n.  22  ei  23  ubi  de  damnatis  a 
Zosimo  Pelngianis  diciiur,  dcque  Tractoria  qtia  in 
cos  per  universum  orbem  ante  medium  an.  418  ab 
ipso  emissa  ftiil:  partim  ex  n.  1,  in  quo  innuit  Au- 
gustinus  se  cum  npud  Gesarcam  ageret,  scribcnda! 
hoic  epistolu:  adiccissc  animum ,  impulsu  Kenali  ei 
Muressis.  Porro  Cxsarcam  peiiit  post  Carihnginetise 
concilium  die  i  maii  an.  418  celobratum  ,  iter  (4ir- 
iliagine  recia  iii  Mauritaiiiam  snscipiens,  ex  epi$f4«U 

/Deux.J 


i5 


PR^FATIO. 


44 


l(r>,  n.  i  :  ngebalqiic  adhuc  Cajsarenc  dic  20  septcm- 
liris  ejiistlcm  anni,  ex  Actis  cum  Emerito. 

CXCI-CXCllI.—  Scrf>/rt?  sub  finem  an.  418. 
Tres  subsequentes  epistolas  cenlcsiniani  nonagcsi- 
main  iirimain  ad  Sixium^  ccnlcsimam  nonagesiinani 
sccunuam  ad  CoBlcstinum  ,  et  centcsimam  nonagcsi- 
mam  terliam  ad  Mercatorem  una  eadomque  occasione 
Albini  Ronianse  Ecclesi:^  acolylhi  ex  Arrica  profc- 
eiuri  rcscripsit  Augustinus,  postqitam  reincassct  llip- 
pO!iein,  iili  ipse  initio  ctijusqiic  harum  onislolarum 
profitctur,  id  est  post  siiiim  rctlilum  ex  Mauritania 
Ca^saricHsi,  jiixla  epistolam  cxciii,  n.  i,  adcoque  post 
dicm  20  scptenibris ,  qiio  die  apud  Ca^sareain  con- 
fccia  iiDtanlur  Acta  cum  Emerito. 

CXCIV.  —  Scripla  panlo  post  superiorei. 
Ccntesima    nonagesiina  iiuarl;!   ad  Sixtum  panlo 
post  Albini  acolythi  proreclionen'  pcr  Funnuni  prc- 
sbyierum  mi!%s:i  est  ex  n.  i. 

CXCV.  —  Scripta  forte  an.  418. 
4n  epistola  cciitcsinia  nonagcs  ina  qiiinta  Aiign- 
stino  gratulari  ▼idclur  llieronynm  de  Pelagianis  toto 
jam  orbe  d:imnatis  ;  cuMique  taudal  quod  contra  flan" 
te$  ventos  ardore  fidei  perstiterit^  iiidicat  forteaii  S. 
Doctoris  coiislanl):iin  in  rxpiignanda  Pclagianoruin 
b^rresi ,  quando  eoruin  arle  deiu^i  Roinani  palroci- 
nari  iis  videbanliir.  Pono  iii  M^s.  diiobus  inonnst. 
Vindocincnsis  obscrvanius  liiiirce  epistohc  allerani 
perbrevem  a  llieronymo  scriptini,  qux  supra  ordine 
est  CXX1 ,  pioximc  snhjiingi,  interjcctis  his  Iribiis 
verbis  :  Jam  post  iubscriptionem.  Multi  utroque  clau» 
dicanty  elc. 

CXCVI.  —  Scripta  exeunte  an.  418. 
Epistola  cenlcsinia  noiiugesinia  sexta  ad  AselUcum 
scripta  est  co  tempore ,  qno  OonatiaiMis  Dyzacenu! 
provinciai  primatem  anliquitaiis  jiirc  agehal,  ex  n.  1, 
qiiae  illi  dignilas  in  Concilio  Carlhaginensi  an!ii  418 
trrbuitur.  Pra^lcrea  Peiagianos  ab  liiiiocenlio  ct  Zo- 
simo  jam  damiiat(  s  signiHcat  Augustinus  n.  7  hisce 
Viirbis  :  Qui  recenti  judicio  Dei ,  per  dtUgenies  et  fi- 
deles  servos  ejus ,  etiam  catlwlica  communione  privati 
sunt. 

CXCVIl  et  CXCVIU.  —  Scriftte  exeuntean.  418,  aut 

ineunle  419. 
CXCIX.— ^m>/a  iub  on.  419. 
Ex  iribus  |>roxime  scqiienlibus  cpistolis ,  cente- 
simn  nonagesmia  nona   ad  Hesucliium  sub  anniim 
Cbrisli  419  data  intelligitur  cx  n.  20.  Quaproptcr  ceii- 
tesiina  nonagesiina  septiina  et  cciiiesiina   iionagc- 
sima  oclava,  qux  paulo  aiite  scripia:  fuorant,  rcvo- 
candse  vidcntur  a<i  annum  cxeunlcm  418 ,  aiit  ad 
ineunlem  419.  Adjuvat  coiijecluram  quod  llesycliius 
in  epislola  cxcviii  n.  5,  dicat  signa  per  id  lenipus 
in  ccelo  visa  Cuisse  :  ea  dubio  procul  indicans  qu:c 
anno  418  cootigissc  memorant  tiistorici;  quibtis  ille 
signis.permotus,  occasioncm  siimpsit  consulcndi  Aii- 
gustinum  de  uliimo  die  mundi. 
CC  —  Scripta  excMtte  an.  418,  aut  ineunte  419. 
Epistola  duccnlesiina  ad  Valerium  coniitem  miss:i 
csi  cum  libro  primo  de  Nuptiis  eidem  nuiiciip:ito  , 
quem  lihrum  suo  loco  denionslnibiinus  conscripluni 
fuisse  cxeunte  anno  418,  aul  iiieunle4l9.  Eiiinivero 
ipse  Augusliiius  iii  lib.  1  ad  Ihnifacium^  c.  5,  dicil  sc 
id  operis  post  damnalionem  PetagH  Coelestiitfue  edi- 
didse.  Tum  addens  contiiienicr  :  Quod  ideo  dicendum 
putavi ,  quoiiiam  iste  dicit  ab  inindcis  suis  in  odium 
tcritatis  dicta  mea  fuisse  suscepta  :  ne  ideo  quisquam 
exislimet  propter  hunc  librum  meum  inimicos  gratice 
Ckristi  novos  hcerelicos  fuisse  damnatos  :  argumenlum 
pracbet  qiio  eumdem  librum  iion  niulto  post  eorum 
iiarrftlicorum  damnationem   prodiisse  concludamus. 
CCI.  —  Scripta  an.  419,  mense  junio. 
Diiceiitosima  prinia »  qux  ab  Impcratoribus  Ho- 
norio  et  Theodosio  ad  AurcUiim ,  ct  seorsun  ad  Aii- 
gustinuin  eodcm  tenore  data  est ,  diei  et  Consulum 
uotam  aftixam  gcril. 

CCIl.  — Seripta  videtur  versus  flnem  an.  419. 
Qwe  duceiitesima  sccunda  kic  esi»  earain  auas 


Ilieronymus  scrip>it ,  epislohiriim  omnium  novissi- 
mam  putai  Bnronitis  ,  rcmitlilquc  ad  anniim  4^,  in 
qucm  llieronymi  obitiis  juxia  Prosperi  Chronicnm 
iiicidil.  Ccrlo  quidcm  Eustochii  virginis  dorniitio  , 
cujns  dolorc  se  vehcnicntcr  occupatum  testatiir  hic 
llieronymus,  non  multo  nitle  prxdicliim  aniinm  420 
rcfoni  potcst;  quando<|uidem  Palladius  Lausiacani 
historiam  an.  419  niil  420  sciihens ,  in  vivis  eam 
agcrc  credit  in  c:\p.  125.  Qiiod  vero  ad  cpistolu;  pcr- 
latorcni  lnnoct^nliuiii  pn  sbyleruin  attinet ,  is  aniio 
419,  ad  prrquirendos  Nicanos  canones  missus  a  Pa- 
Iribus  Africanis  ad  CyrilUiiii ,  inde  rediit  in  Africam 
anno  codem  anie  2ti  novembris ,  ul  ex  Cod.  ran. 
Eccl.  Afric.  titulo,  c.  157,  liquet :  ca^iue  diibio  pro- 
cul  occasione  viso  nier<  iiyiiio,  epistolam  ife  qua 
agiiur,  aflerciidani  accepit,  hoc  ipso  anno  ;  non  siili- 
scqiicnti.  Qiiippe  epistola;  initio ,  cinii  Hieronyniits 
excusat  qiiod  Innocentius  anno  pra:terito  quasi  nequa^ 
quam  in  Africam  reversurus ,  ipsiiis  ad  Angustiniitn 
scripla  noii  sumpserit ,  indical  uiiam  ct  a!terain  In- 
iioceiiiii  peregrinationcm  in  Oriciilc  :  quaruin  priiiia, 
siqnrdem  lunocentius  de  suo  in  Africani  reditu  iii- 
ccrlus  crai ,  non  eadem  est  cum  illa  quam  an.  il9 
Africanui  syiiodi  :iiictorit:ite  snscepit.  Neque  reclo 
Haronitis  iis  cx  vcrbis  Hieronymi  colligit  e|)istol:ini 
aniio  seqiieiiti  a  legaiionc  Innoccntii  dalam  fuisse. 
CCIII. — Scripta  forte  circa  an.  ^20. 
Epistola  ducciitcsiina  lerlia  ad  Liwgnni  eo  lemporc  ^ 
scripla  est,  (]iio  illc  res  prosperas  aiitc  c\*i>erUis, 
versabaliir  iii  advcrsis,  poieslquc  ad  aiiiiiiiii  circitcr 
420  rev«ic:iri ;  sii|(iideiii  Lirgiisisle,  qtii  dominusiiH 
signis  ct  prwstuntissinms  siihil.nlur,  quiqiio  Eximietatii 
liliilo  dcnattir,  haud  iiuineriio  crcditiir  idein  ciim  eo, 
qui  procoiisulaiuin  in  Africa  gcrebat  annis  415.  418 
et419. 

CCIV.  —  Scripta  circa  hoc  tempus. 
Duceiilesiinam  qiiariam  ad  Dulcitium  trihunum  et 
jiissionuin  iniperiahuni  iii  Donutistasexeculorcni,C(»ii- 
stat  ex  n.  4  ct  9  dalam  fuisse  paulo  anie  libros  coh' 
tra  Cuudentium  :  (|uod  opus  adversus  DiiU:itistas  po« 
sireinum  emisit  Auguslinus  circiter  annuin  420. 
CCV.  — Scripta  forte  versus  an.  420. 
Dnbiiare  vix  licet ,  quin  duccnlesiiua  i|tiitila  e|>i- 
stola  Conscntio  eidcm  ,  cui  contra  Mendueiuin  libcr, 
atijtic  eodeiii  ferme  temporc  scri|)ta  fueril.  Is  enim 
ciii  liber  .illc  circitcr  annum  ( uti  alias  probabitur), 
420  composilus  nunctipatur,  vivcbat  inter  Prisciliia- 
nistas,  qiii  per  id  tcmpusilispaniam  infesi:ibani,  mut- 
taque  legenda  miserat  Aiigtistino  ,  ut  in  ejusdeni  iibri 
exordio  dicitur ,  agens  de  niendacii  usu  ad  illortim 
relegciidam  ha;resiiii ,  quam  perjuriis  eliam  adhibitis 
occultare  ipsi  solerent.  In  hac  autem  cpistt  i:i  testatur 
Auguslinus  missani  sibi  fuisse  epislolum  a  Consciitio» 
et  insupcr  in  alia  charlula  qua^btioncs  illas  ,  ad  qiias 
modo  respondcl.  Ubi  epistolai  noniine  signilicare  vi- 
deturscripta  prolixioia  ,  qiiibus  postca  iii  lib.  conlra 
Mendadum  respondit  {  tarditatem  rc>criptorum  suo- 
rum  ibidcni  excus:uis.  Dcinde  in  Iioiiiine:u  apud  lii- 
spaniamconstitiiluin,atquc  inde  in  AlVicaiii  courugcte 
cogilantein  convenit  egregie,quod  hic  cap.  1,  n.  1, 
testatiir  Aiiguslinus ,  opiaie  quidein   se  videro  C«in- 
sentiuin  ,  sed  auieiioribus  et  trunquHtioribus  rebus  hu- 
manis  ,  ut  id  honestce  charitatis  sit  polius ,  qtuim  niO' 
lesta  neccssitaiis.  Porro  in  c.  4,  n.  18,  niciiiinit  scri- 
pti  a  sc  libri  de  Fide  et  Operibus ,  qui  libcr  est  anui 
413. 

CCVI.  — Scripta  circu  hoc  tempus. 
Diicentesima  sexta  est  ad  Valerium,  illum  ipsum 
comitem ,  cui  primus  de  Nuptiis  UUer  circiter  iii- 
itium  aniii  419  transniissus  fuil.  Ad  ideni  ferc  leinpiis 
pcrliiiere  vidclur  isihxc  epistola ,  (|ua  sic  ipsi  seribii 
Augustinus  ,  qii:isi  jam  antc  iii  ipsius  aniiciliam  ct 
fainiiiarit:item  receplus.  . 

CCVII.  —  Scripta  an.  421 ,  cut  paulo  post.  ' 

Ducenlesima  septima  ad  C/ai/c/mmy  cum  quaiior 
contra  JuHunum  libris  transinissa  est.  Porro  t.i  iihri 
cditi  sunt  sub  annuiii  421,  nou  citius,  cum  Auj^ustir 


45 


PUiEFATlO- 


U 


niisiii  libro  1,  c.  7,  loqualur  ilc  Hioionymo  qu.'isijani 
defiuicto,  hic  autem  an.  4^0,  die  SOseplemb.,  obierit. 
CCYIII.  —  Scrifta  forlc  versus  an.  423. 
Si  cpisloh  ducenlesima  octava ,  qux  FeUda  data 
est,cum  ccix  ad  Cttlcblinum  c.)mpnrctur,  \*enit  in 
roeiitem  exort;)  scandiila ,  quibus  virgo  iUa  ex  Do- 
iiatislnriiiu  Sicbismaie  ad  Eoclesia:  uiiiialem  conversa 
beriurbabatur ,  posse  in  Antonium  episcopum  rc- 
lerri;  qui  niiiiirum  Antonius  pracfectus  Fussalenst 
)>lebi,  ^nae  ex   Donatisiis  rcdierat  ad  Calholicam 
coinmunionem  ,  huic   Ecclesi.x  pravis  sais  moribus 
pcrverse  adeo  consuliebat,  ut  ejus  regimine  senten- 
lia  episcoporum  privatus  fuerit.  Quac  ,  iios  conjectara 
si  nou  fallit ,  perliUcl  epistola  ad  annuin  circiter  423. 
CCIX.  —  Scripta  jorte  iHeunle  an,  423. 
Dutentesima  nbna  ad  CoslcstiHum ,  initio  pontinca- 
tus  ipsios  data  inlelligilur  ex  n.  1,  ubi  |ionlirici  gra- 
tulatur  Augustinus  dc  ipsius  electione   cilra  ulium 
plebis  Romansc  discidium  pcracta.  Porro  Coelesliniis 
proxime  successit  Bonifacio;  cujtis  obiliim  n.'ironiiis 
anm)  assignat  423,  oclavo  cal.  novembris ,  diem  sci- 
Kcet  ex  Anasiasii  fide,  annum  autem  non  alia  auclo- 
rilate  statnens,  nisi  quod  Prosper  et  Marcelliiius  in 
Chronicis ,  successoris  ij^us  ingrcssum  eodem  hoc 
anno  refcranl  :  cum  evenire  lamcn  potuerit ,  ut  Bo- 
nifacio  sub  aniii  422  finem  defsncto  Gflelestinus  oon- 
nisi  aniio  423  fuerit  subrogatus.  Et  vero  in  iisdem 
Chk*oiiicis  ante  Honorii  imperaloris  obitum  »  qui  in . 
mensem  au^slum  aniii  423  iiicidit ,  Coeiestini  ponti- 
ficatus  exordiiim  coiisignaliir.  Ad  haec  Bonifacii  pon- 
tilicolum  triuin  annorum  tt  mensium  aliqiiol  spatio 
deiiniuiit   magiio  conseiisu   prisci   rcceniioresqiie » 
Latini  et  GroHri  scriptores ;  si  exceperis  Nicephorum, 
cujus  noQ  laiila  est  fidcs-;  et  nonnuilas  Prosperi  edi- 
tioiies,  in  quibiis  Bonifacio  ponlilici  tribuunlur  anni 
qualuor  :  qUx*  Ibciie  cum  aliis  conciliaiitiir,  si  anniiiii 
qunrtum  iion   pleiiuiu  intelligamus.   Exstat  iii  Cor- 
iicicnsi  codice  ante  centum  et  niille  annos  exaralo 
ftcries  Romanorum   pontilicum  tn  Vigilio  desinons , 
qu;c  CoDlesiino  quidcm  annos  9,  meiis.  iO  et  dies  6 
adscribit :  l^mifacio  aulein  aunos  tiinlum  3,  mens.  8 
el  dics  6.  Porro  iVonifacius  ad  ponlificatum  assuinplus 
fuit  die  29  decemb.  an*  418.  ilaque  ad  anni  42i  fi- 
nem  rcvocari  potest  ejus  obitus ,  necnon  Coelestini 
siiccessoris  ipsitis  clectio;  qiix  forte  ad  insequen- 
tem  annutn  idcirco  relata  cstiii  Cliroiiicis,  quodpau'* 
tis  anie  ipsius  inilium  diebiis  facta  fiierit. 

CCX.  —  Scripta  forte  cirea  hoc  tempm. 
Non  leituis  suspicio  est ,  epistolam  duceiitesimam 
decimam  ad  Felkitatem  ei  liutticum  scriptam  esse 
occasioiie  tuinullus  in  sancliinoiiialium  sodalitio 
exorli ;  cujus  compescendi  graiia  subsequentem  epi- 
fttol.im  ad  saiiclimoniaies  misit  Augustinus. 
.CCXl.  —  Scripta  circa  hoc  tempus, 
Diiccnlesima  tiiideciuia  SaneUmohiatibus  data,  po- 
stcrior  est  Carlhaginensi  collatione  lcgibiisque  dciii- 
ceps  in  scbismaticos  promulgatis.  Quandoquidein  t)c- 
clesia*tum  maxime  de  Donaiisiis  iii  unitate  pudebat, 
ex  n.  4.  Nec  sane  muho  ante  an.  424.  Quippe  non 
rccens  obierat  Aiiguslini  geruuina  soror  cjiisdem 
nionasleiii  pra^posita  ,  ex  n.  4,  quas  tamcn,  narranie 
Possidio  cip.  26  ,  Vidua  Deo  serviem  multo  tempore 
usque  in  diem  obitus  sui  prwposita  ancillarum  Dei  viMt, 
CCXll.  —  Scripta  drca  an.  423. 
Sub  fincm  episiolo!  dncentesimsc  duodecimae  de 
Slcphaiii  marlyris  reliquiis,  quse  an.  416  per  Orosium 
Jcrosol^mis  redeunlem,  juxla  Marcellini  Chrouicuiu, 
priino  in  Occidentcm  advcctac  fucrunt,  sic  ad  Quinti- 
tianum  loquilur  Aiigusliuus  :  quas^  ail,  non  ignorat 
sanctilas  vestra,  sicut  et  nos  fecimus^  quam  convenienter 
honorare  debeaiis»  Lbi,  noslra  (|ui(leni  opinione,  indi- 
cat  memoriam  ejnsdcm  S.  Martyris  apnd  Hipponero 
exsiruclam.  Atqui  in  c.  8,  lib.  2i  de  tivitateDei,  cui 
s^criitcndo  versus  fiiicm  an.  426,  incumbebat,  isth.-cc 
vcrba  lcguntur :  JSondum  est  biennium  exquo  apud  Uip- 
ponem-regium  ccepit  esse  ista  memoria,  ctc.  Quapropicr 
cpistokim  haiic  circiter  an.  425  scriptam  arbitramur. 


CCXni.  —  Scripta  16  septmbris  426. 
Acti  ecctesiastica  indesignando  Augnsiini  SHCccssore 
Eraclio  confccta,  qn.x  hic  epi«lohe  ducenlcsimsc  do- 
cim.ne  tcrtiae  loco  exhil)entur,  diei  ti  Consuluui  notam 
DRrferunt. 

CCXIV ,  CCXV.  —  Scripta  eirca  Pascha  an,  426  • 

aui  427. 
Epistolce  duceniesima  declma  quarta,  et  duccAte- 
simadecima  quinta,  ad  Valeniinum  Adrumeiini  mona- 
sterii  abbatem,  eodem  temporo  conscripi.nc  intelliguii- 
tur  ex  primis  earum  verbis,  illa  paulo  ante  Pascha  ^ 
hxc  paulo  post  idcm  fcstum,  anni  Chrisii  non  qui- 
dcm  418,  (|uod  Baronio  visum  fuit.  Nam  prolixior  ad 
Sixtum  epislola,  de  qua  in  epislolis  Iiisce  duahus  agi<> 
tur,  cujusve  epistolae  non  recta  inlerprctatione  cnier- 
serantqnaedam  inter  Adrumetinos  monachoscotitenlio- 
iie.s,  noii  citius  exeiiute  eodem  anno  418  diciata  csl ; 
scd  au.  426  aut  427  :  quandoquidcm  liber  de  Cratia 
et  Libero  Arbitrio,  cum  qup  simul  transmiss.x  sunt , 
uti  paiet  ex  epistola  ccxv,  h.  2,  vix  potest  vei  tardius 
reponi ;  cum  in  Retractationum  libris  circiter  anuuui 
427  eiaboratis  recenseaiur  :  vel  ciiins,  cuin  in  iij»dem 
Relractalionibus  locutn  una  ctim  libro  de  Correptiont 
et  Gratia  ad  cosdem  monachos  posUremUin  tcncat. 
CCXVI.  —  Scripfa  paulo  post  duas  superiorcs. 
Curo  vero  in  superioribus  litteris  peiiissct  Augtisii- 
nUs,  ut  Florus  qui  tumultus  auctor  fuisse  diccbaiur^ 
ad  se  veniret,  eo  perlubcnier  et  absque  cunciaiioue 
uila  ad  ipsum  pergcnte,  ValenUnus  epistolam  hic  dv'- 
centcsiinam  decimain  sexlam  rescripsit,  cx  u.  6. 
CCXVll.  —  Scripla  sub  idem  tempus. 
De  duccntesima  deciina  septima  ad  Vitulem  epistola» 
onum  Iiquidum  est ;  eam  Pelagiana  liieresi  jaiii  an;e 
condemiiata  prodiisse  :  allerum  verisimile  admotluni; 
scilicet  posteriorcm  qiioque  csse  epistolis  ccxiv  ct  ccxv, 
in  quibus  intcr  scripiiones  contra  PeIagi'>no8  emissas 
et  inslrucndis  Adruinetinis  monachis  peiutiles  noii 
proferltir.  Nempe  cum  in  libro  de  Gratia  et  Libcro 
Arbitrio^  cap.  7  ct  subsequculibus  fuisset  ab  Aiigustino 
copiose  asscrlum,  cx  Dei  dono  ipsum  bonx  voiuiitaiis 
fideique  initium  provenirc,  hoc  permoius  Vitalis  ( nisi 
male  conjcciamus)  contradicere  coepit,  el  tcslimoniis 
ex  Phiiipp.  2 et  ex  Psal.  36,  in  eodem  libro  ,  cap.  i6, 
adhibilis  respondere,  tit  patet  in  hacce  epistola,  n.  1  et 
4.  Porro  versiculum  Psai.  36,  qiiem  in  libro  de  Libero 
Arbitrio  tantummodo  indicarat  Augustinus,  urgel  hic 
explicatque  contra  Viialem  ;  tum  etiam  ipoum  ex  £c- 
clesix  precihus,  quod  aigumcntuiu  iu  dicto  lihro 
€ap.  14,  levissime  tctigerat,  opcrosius  refellit.  De 
cscteris  vero  taiu  miillis  testimdniis  ct  argumcniis  ad 
eamdem  cau^^am  xque  pertineulibus,  quiasatis  su- 
perqae  illic  expliraui  erant,  nihil  mirum  est  si  tractatt- 
duin  hic  non  curavit. 

CCXVifl. — Scripta  fortB  eodem  tempore. 
Subjicimus  hoc  loco  epistolam  ad  Palatinum,  in  qiia 
dum  eum  Augustinus  bortatur.  ut  ne  spem  l>cue  vi- 
vendi  coliocct  in  propriis  viribus,  ipsa  quippe  oratio 
dommiea^  inquit,  n.  lS,admonet  te.quod  indigeas  adju- 
lorio  Domini  tm.  Ct  post  ea ,  ab  illo,  ait,  pele  Ut  per/l- 
ciatur  a  quo  datum  est  tU  inciperetur.  Tum  adducit 
ti  stimonui  ex  Philipp.  2,  ei  Psal.  36,  uti  in  epistola 
superiore  ad  Vitalem  :  qiige  suadere  possint  utramqiic 
epistolam  periinere  ad  idem  tempiis. 

CCXIX.  —  Scripta  sub  an.  426  aut  427. 
De  aetale  epistoias  ducentesimae  decimx  nonse,  ab 
Augustino  aliisque  tribus  Africanis  episcopis  ad  Gal- 
licaiios  Proculum  et  Cyiinnium  direcia;  occasione  Le^ 
porii,  cousule  aduotationem  in  lianc  epistoiam. 
CCXX.  —  Scripta  circa  exeuntem  an.  427. 
Episiola  diicentesima  vigesima  ad  Bonifarium,  daia 
est  teuipore  belli  iu  ipsum  tanquam  in  impeni  per- 
duellem  illati.  llinc  enim  Augustinus  inilio  sisnificdl 
fideliorem  litterarum  suarum  perlatorem  (juam  Petruru^ 
nunquam  potuisse  reperire.  Et  n.  2  ait  litleras  ipsi  iii 
suis  periculis  nunquam  mitli  potuisse  propter  pericu* 
lum  perlaUtris.  Kt  ne  ad  eos^  h  quit,  ad  quos  noiUni* 
ej^stok  um  fmeniret.  G^ium  esi  hoc  bellttm  coiwu- 


S7 


rit«FATIO. 


48 


raiu  Hicrii  el  Aiilaburii,  id  csl  an.  427,  invidia  Fclicis 
magislri  miliiiim,  juxa  Prosperiim  in  clironico.  vel 
prodilione  Aciii  comilis,  juxta  Paiilum  diaconum  m 
hisl.  Miscel.  lib.  14,  cum  Bonifacium  Ocddcnialis 
Libyx  pnncipatu  polilum,  el  apiid  Arricam  potcnlia 
nurtiim  aniino  ferrel  ininuiori.  undc  Augustinus  n.  5* 
sic  Bonifacio  loqnilur,  Ju$tam  qtiidem  dicis  habere  le 
fousam,  cujus  judex  ego  non  ium,  ctc  .  El  oblala  gui- 
dem  sumere  debuisti,  ul  ei$  ulereris  ad  pietalem ;  noH 
aulem  negata  vel  drlcgata  sic  qmvrere^  ul  propier  illa  in 
islamnccessilatem  pcrducereris.  Noquercfcrcnda  videlur 
e^islola  ioiigc  ullra  finem  an.  4i7,  cum  nullam  quc« 
relain  Anguslinus  moveat  de  Yandalorum  irruptlone  i 
qui  subsidio  vocali  a  Bonifacio,  penetrafunt  in  Afii- 
cam  anno  428,  mcnsc  maio. 

CCXXI  CCXXIY.  —  Scripta  an,  427  el  428. 
Quodvuitdci  epistolac  duo^,  Augustinique  ad  eas  re- 
trripta  eiusdcm  sunt  lcmporisct  argumenli,  nisinood 
priores  ad  an.  foric  427  pertlnenl,  posteriores  ad  aii. 
428.  Ccrte  iii  ca  qusQ  ordine  est  ccxxiv,  teslatur  Au- 
gustinus  libros  duus  Rciract^kiionum,  mios  anno  427, 
vel  ut  serius  428,  emisit  in  pubiicum,  jam  csse  ante- 
liac  absolnlog. 

CCXXY.  -r  Scripta  an.  428  aul  429. 
Prospcri  episiola,  bic  ordine  dttcentcsiQia  vigesima 
quinla,  scripta  fuit  per  id  tempus  quo  Arelateiisi  ec- 
elestx  pnccrat  HJariiis  ex  n.  9.  Ilic  potro  in  locum 
Honorati  octo  \cl  novcm  dicbns  aiite  sacra  Epipliania 
di^aiicti  sufTectus  est,  anno  423,  aut  499,  ut  patet  cx 
nota  ad  camdem  eplst. 

CCXXYI.  —  Scrlptajepdem  lemme. 
Duceniesima  vigcsima  sexta,  t|oaa  ^t/artl  laici  est, 
tradsmissa  fuii  simnl  cum  superiore,  ul  bic  testatur 
llilarius  n.  10.  Unde  ulnque,  Prospero  llilarioque, 
simiil  rcspondit  Augusliitus,  nliiiaupato  ambobus  hbro 
de  PrcNiestinalione  Sanctorum. 
CCXXYH.  —  Scripla  posl  Pascha,  anno  forle  428 

aul  429. 
Diieentesimam  vigesimam  septimam  ad  Alypium  se- 
nem  nullus  diibitaverit  rcfcrendam  csse  ad  anniini 
circifer  429.  Nisi  forte  quis  aliiim  bic  ab  Alypio 
Thapstcnsiiim  cpiscojio  siibinieUigciidum  putct,*aui 
Senis  nomiiienOn  signincari  priiiiatcm :  quem  lituliim 
Alypio  episcopo  in  cpistola  ccxxiv,  ad  Quodvulldeum 
tlata  anno  4^8,  itondum  tribuebat  Augu»tinus,  ip&ucu 
fratrem  duniaxat  appellans. 

CCXXYIU.  —  Scripla  sub  an.  428  aul  429. 
Duccnlesima  viccsima  octava  ad  Ilonoratum  Thia- 
vcnsem  episcopuin  scripta  csl,  cum  Vandali  hosles 
impendereni,  cx  Possidio,  cap.  30. 
CCXXIX  CCXXXI.  —  Scripias  sub  finem  viiiB  Augu- 

slini  forle  an,  429. 
Dario  comiti  epistolam  ducetitesiniam  vigesimam 
nonain  scripsii  Augustinus  sub  nltimam  seneclulein, 
cx  n.  i.  Yciicrat  in  Africam  Darius  procuraturus 
pacem,  non  ut  eam  per  sanguinem  qiixreret,  sed  ne 
cujus<iuam  sanguis  qu^rcrotur,  Irgatione  niisstis,  ex 
n.  2,  atque  ut  malis  qua:  ad  quetndam  calamiialum  api" 


eem  tncrcveranl,  siculi  Darfiis  ipse  in  epistela  ccxxx, 
II.  3,  rescribit,  remedinm  finemque  afierret.  Qtio  In 
negolio  quid  profecisset  indicans,  Si  non  exslinximus 
bma,  inquit,  cerle  di$tulimus,  Quo  vero  hxc  rcfcrri 
possint,  pncler  Bonifucii  Yandatorumque  bellum  nihi« 
occiirril  aliud  extrenia  Auguslini  a^tale,  aut  saltpni  ab 
anno  421,  qnem  haud  dubie  annum  noii  pnecess* 
istlixc  Darii  logatio  :  quandoquidem  EtKhiridion  di 
fide,  spe  cl  chariiate^  quod  opvsculum  non  citius  diclo 
anno  cditnm  fuit,   ad  Darium  nunc  teniporis  cum 
epistola  ccxxxi,  n.  5,  lcgendiim  iransmittitur.  Narnit 
reipsa  Prooopius  in  lib.  1  de  bello  Yandaiico,  non* 
null<»s  ex  Bonifacii  amicis  Carthaginem  navigantes 
Placidixjussu  ipsum  conveliisse  :  tumqiie  Aetii  in 
Bonifucium  fraude  dctccla,  jurasse  Plueidiam  sese 
acqiiam  Bonif.tcio  fore  si  eum  ad  avcrtendam  rei  Ht>- 
maiioe  in  Africa  stragem  iiiciinarent.  Hiuc  vero  Bobi- 
fjcium  recessisse  a  Vandalis,  qiii  Ilipuonem-regium, 
quo  scsc  ille  bello  vicius  receperal^  obsedcrunt.  De 
hac  Hipponis-regii  obsidione,  Bonifacio  intra  urb;^m 
rcccpto,  scribit  etiam  Possidius,  c:ip.  28,  addens  S. 
Augustinum  tcrtio  obsidionis  mcnse  febribus  decu*^ 
buisse,  et  ultima  a^gritudine  exerceri  ca^pisse. 

EPISTOLiE  QUAHTiE  CLASSIS, 

Quarum  lempus  minus  eompertum, 
Reliquas  sniit  epistolsc  numero  triginta  novent,  irt 
Classe  quaria  coniprehonsac ,  quibtis  proprium   ccr  • 
tttniqiic  locum  pra^scribfre  ex  ft:t:ite  haud(iuaquam 
rteuisset.  Natn   facile  quidcm  i;itcHigunlur  scripl:e 
omnes  Augtisiino  jatn  episcopo  :  paiicx  vero  In  ilfis 
sunt,  qiise  detiiiiti  paulo  amplius  temporis  cliaracte- 
roni  gerant.  Sciiicet  suspicio  cst  Honorii  ipsius  Ic^es 
contra  idola  anno  399,  aut  alias  an.  408  sancitas  in^ 
dicari  in  ccxxxii  ad  Bladattrenses  cpistola  n;  5,  his 
verbis  :  Videtis  cerle  sitnulacrorum  lempla  parlim  di-- 
rula,  partim  cUiusa,  partim  in  usus  alios  commulala ; 
ipsaque  simuUtcra  cei  confringi,  vel  incendi,  ctc,  alqne 
ipsas   hujus  sieculi  polestates..,,    conlra    eadem  si- 
mulacra.,.,  impelus  suoir  legesque  lertisse.  Tum  qa:e 
ad  PaKen/itfm  diriguntiir,  prodiissc  Auguslino  nondutn 
sene ;  quaiido  se  ipse  iu  ccxxxvni,  n.  i,  wlale  ac  </t- 
</Nf7ai€  Pascentio  infcriorcm  proBtelur  :  sed  co  tamen 
tcmpore,  quo  S.  Doctor  fama;  cclebritatc  jam  claris- 
simus  cvaserat,  uti  cx  eadem  epist.,  n.  8,  apparet. 
Deniqiie  ad  ultimos  Augustini  annos  pertinere  ccl, 
ad  Auxiliumf  apud  quem  de  setitcutia  in  Classicianum 
ab  co  lata  sic  exposiulat  n.  2  :  En  adsum^  senex  a 
juvetie ,  cl  episcopus  lol  annorum  a  collega  needum 
anniculo  paratus  sum  discere.  Iiemque  cclix  ad  Corne- 
Uum^  et  ccLXix  ad  Nobilium^  in  quibus  se  provectiorem 
seiaicin  de*^ere  significat.  llas  ergo  nliasque  longe 
minus  cxplorati  temporis  epistolas  visum  est  habiki 
argtimcnii  ratione  sic  ordinare,  nt  primum  locum 
occu|>arent  quse  Chrislianae  fldei  hostes,  Paganos, 
M.iniclKcos,  Priscillianistas ,  Arianos  speclant  :  tum 
dcmum  qiiae  ad    rectc  informandos  morcs  confe* 
runt,  officiosaiquc  aliquoi  S.  Doctoris  Uitcrx  sucee^ 
derent. 


£x  his  nemo  non  videt,  si  modo  rem  tamisper  expcndat,  qoantum  In  recte  ordinandis  Augiistini  Cpisialis 
3perai  consiliique  a  nobis  positum  sit,  quantum  diligentia*,  ut  studiosoruin  bbores  pro  moduto  levaretnus. 
Hunc  ordinem  passim  quidem  ex  certa,  aut  sane  quam  maximc  probaI>ili  ratione:  sed  tamen  aliquaiido  ex 
conjccturis,  aut  ex  mutuo  earumdem  £pistoIaruin  inter  sese  nexu  et  cotisecutione,  aliquando  ctiam  ex  erudi- 
toruni  hominum  qui  hac  de  re  scripseruntauctoriiate  insiituimus  :  rati  in  his  rebus  vakre  plurimum  id  gene- 
ris  argumcnta,  ubi  certa  et  explorata  nos  deficiunt.  Nobis  bic  operam  nostram  venditarenon  est  animus  :  quin 
iino  proprias  inscientiae  conscii,  in  errata  non  pauca,  qux  eruditonim  censuram  mereantur,  nos  incidisse  iiifi* 
ciari  non  audemus.  Et  vero  ea,  quamprlmum  a  benevdis  lecioribus  exposita  fueritit,  ct  libenter  agnosceinus, 
ct  quaniocias  emendare  salagerous.  Yerum  illud  citra  jactaniiu!  notam  polliceri  non  veremur,  novum  liuiic 
ordinem  a  nobis  consiitutum,  qualiscumque  tandem  sit,  longe  conducibiUorem  esse,  quam  antehac  usu  re- 
cepturo  :  nec  levi  rei  liiterarix  (rocto  ac  fenore  compensatum  iri  incommoduin,  quod  ex  futura  illa  mutailoiie 
nonnnlli  opponebant.  Faxit  Deus ,  ut  id  ex  sententia  contuigat  pro  voiis  noslris,  et  laborem  hunc  nostrum 
MCtores  xqui  boniqtie  constilant.  PP.  Bencd. 


49  rRiEFATIO.  /  no 

Ab  exada  PP.  BcncdicUnoi  um  ediiionc,  Kcv.  Godefridus  Besselius,  monaslerii  GoUwicensis  in  Germam^ 
abbas,  geminas  Auguslini  epistolas  ia  codicibus  M:;s«  invenii,  quas  prxfalione  adornatas  edidii  Vindobonse  ITSi, 
quasque  Jacobus  Martin,  Maurinus,  cum  nova  pncQitione,  monitisque  ac  adnolaiionibus,  Parisiis  vulgavit  1754. 
Gravis  profccto  momenti  cst  bujuscemodi  admTeufjm ;  sed ,  ne  priorum  editionuro  ordo  misccatur,  utramqtw 
eptstolam  non  numero  noiantes  peculiari,  numcro  qucm  scquuvitur  voculam  Bi$  prusfiximus,  ut  videre  esi 
post  epistt.  cxxxiv  et  ccii.  M. 

PILEFATIO  REVERENDISSIMI  GODEFRIDI  BESSELII, 

MONA^TERII  60TTWICRNSIS  ABBll  !S, 

EDITIONI  YIENNENSI  PR^FIXA. 


AD  EPCDITUU  LCCTOREM 

In  ffrwdiclas  Ejnstolat. 

I.  Animas  bominum  e  niliiloa  Deo  creari,  acsingu- 
las  singuiis  liominibus  inrundi ,  liodie  cerlissima 
scntcnlia  et  catholica  veriias  esl,  dc  qua  nulii  orllio^ 
doxo  dubitare  impunc  liccat.  Enimvero  de  bac  magni 
momeiiti  quaesiione  sub  initium  sxculi  quinti  non  idem 
omncs  catliolico!  Ecclesiaj  doctores  senliebant,  id  (|und 
qtianimaxime  ex  plusculis  niagni  Aurelii  Augiislini 
operibus  iiqucl,  quas  hac  supcr  controversia  ad  di- 
versos  exaravil.  Celebriora  ox  his  biinl  Libri  qnaluor 
de  anima  cl  cjus  origine  scripti  sub  finem  anni  Cbri- 
sii  4l9.qiionim  primus  est  ad  Rcnntum  monachum, 
aller  ad  Pctruin  presDyierum,  reliqui  duo  ad  Vincen- 
tium  Victorem,  qui  tot  scribendorum  libcllorum  Au- 
gustino  ansam  ct  occasionem  prxbuerat.  Rem  ipsius 
Auguslini  vcrbis  dnnius,  qui  libro  II  Retractalionumy 
cap.  56,  ha5C  habel :  Eodem  lempore  quidam  Vincen- 
tius  Viclor  in  Mauritania  Ccesarieusi  invenit  apud  Hi- 
spanum  quemdam  presbvlerum  Petrum^nonnullumopu- 
sciiltm  meum,  ubi  quodam  loco  de  origine  aninuB  homi" 
num  singulorum^  utrum  ex  illa  una  primi  twminis^  ac 
deinde  ex  parenlibus  propagentur;  an  sicut  illi  «m, 
§ine  uUa  propagalione  singulo!  singulisdentur^  me  neseire 
confessus  sum  :  verumtamen  scire  animam  non  corpus 
esse^  sed  spiritum,  El  contra  isla  mea  ad  eumdcm  Pe- 
trum  scripsit  ille  duos  UbroSf  quos  mihi  de  Ccesarea 
Jienatus  monachus  misit.  Quibus  ego  lectis,  responsione 
tnea  qua^uor  reddidi^  umm  ad  Uenatum  monachum^  et 
duos  ad  eumdem  Victorem.  Sedad  Petrum,  quamvis  ha- 
beat  libri  prolixitatem,  tamen  epislola  est,  quam  nolui  a 
tiibus  coeteris  separari,  In  iisauteni  omnibus^  in  quibut 
mului  necessaria  disseruntur^  defendi  de  origine  anima- 
rum  quasing^s  Itominibus  dantur^  cunctationem  meam^ 
Ct  multos  errores^  atque  pravitates  pra:sumpiionis  ejus 
ostendi.  Uxc  Augustinus  de  suis  quatuor  libris  de 
Aniiiiaet  ejus  Origine. 

I|.  Verum  nou  intra  hos  tantnm  libros  serius  edi- 
tos  ac  evulgatos  constitit  perquisitio  Aiignsiini ,  quin 
etiam  ad  cruditissimum  llieronymum  insignem  dedit 
librum  de  Origine  animac  bominis ,  in  quo  vari«is  re- 
Gcnscns  de  ortu  anim.-e  scnlentias ,  cupit  doceri  quae 
notissimum  conscctunda  sit ,  el  qua  ratione  adversus 
inipiiim  Pclagianonim  dogma  defendi  possit  ea,  quain 
ille  (Uieroiiymns)  in  qiiaaam  cpistola  suam  esse  indi- 
ravii,  siii^ulas  scilicet  animas  novns  nasccntibus  Oeri. 
SrTi|>uim  liunc  lil>rum  anno  415,  vcriio  lempore,  cen- 
sent  eruditissiini  no&iri  Bcncdictiiii  c  Congreptione 
S.  Mauri,  in  nova,  eaqnc  politissima  candidissimnquc 
editione  Operum  S.  Augustini  l.  ii ,  Epist.  iG6.  De 
lioc  libro  itn  ipse  Augiisliniis  lib.  u  Rctract.»  cap.  45, 
disserit  :  Scripsi  etiam  duos  libros  ad-Hieronymum 
frestyterum  sedentem  in  Bethleem ;  unuin  de  Origine 
ammm  homims ,  alterum  de  scntentia  Jacobi  apostoli, 
ubi  ait :  c  Quicumque  totam  legein  servaverit ,  offendat 
autem  in  uno,  factus  est  omnium  reus  » ijacobi  ii ,  10) ; 
ie  utroque  consulens  eum  Sed  in  illo  priore  qua:stiO' 
nem ,  quam  proposui ,  ipse  non  solri :  in  posteriore  au- 
tem^  quid  mihi  de  illa  solvenda  videretur,  ipse  non  tacui; 
sed  utrum  hoc  approbaret  etiam  ille^  consului.  Tum 
subdit  Augustinus,  qiiid  ad  hanc  consultntioncm  sunm 
llieropymus  respondcril ,  q'i.e«|ue  cousccuta  siiii : 


Rescripsit  aulem  ^  inquit  niodestisslinus  Doctor,  //m* 
dans  eamde^n  consullationem  meani ,  sibi  lamen  ad  re« 
spondendum  otium  non  esse^  respondit,  Ego  vero^  quo- 
usque  csset  in  corpore ,  hos  libros  edere  nolui ,  ne  forte 
'responderet  aliquando ,  cl  cum  ipsa  yesponsione  ejus 
potius  ederentur.  lllo  autem  defuncto  ad  hoc  edidi  prio- 
rem ;  ut  qui  legit ,  admonealur  aiit  non  quosrere  omnina 
(juomodo  detur  aniiua  nasccntibns ,  aut  certe  de  re  ob» 
scurissima  eam  solutionem  qu(estionis  liujus  admittere^ 
qucB  contraria  non  sit  apertissimis  rcbits  qufls  de  originall 
peccato  fides  catholica  novit  in  parvulis ,  nisi  regeneren^ 
tur  in  ChristOf  sine  dubitationo  damnandis  :  po^teriorem 
vero  ad  hoc^  ut  qiicestionis^  de  qua  ibi  agitur^  etiain  qu^ 
nobis  visa  est^  solutio  ipsa  noscatur. 

III.  Porro  cum  episcopus  Optatus  de  lloc  eodciii 
deli&ito  ac  spinoso  nrgumcnio  ad  Rcnntum  supr.'» 
laudalum  Cxsarcam  Mauritnnin!  litteras  dcdisset ,  et 
crenlionem  singularum  animnrum  acritcr  dcfcndissef ^ 
eodem  Rcnato  et  quodnm  Miircsse  pctcnlil)us,  idcm; 
S.  Augiistiiius  ampiam  nd  Optntiim  cpistolain  rescri* 
psil  a  niedio  anno  418,  in  qua  ph[>  morc  siio  acuie  ac 
perspicuc  Optalo  demoiistrat ,  quid  dc  anim;c  origina 
certum  sit  et  cxploralum ,  quid  jiirc  in  diibium  voce- 
lur,  saia^endiiniquc  essc  in  hac  controvcrsia,  ut  salva 
sit  inprimis  fldcs,  qua  Ecclesia  catholicn  crcdit,  nul- 
lum  liominem  cx  Adamo  n.isci ,  nisi  vinculo  damna- 
tionis  obsiricluin .  nemiiiemque  indc  libernri ,  nisl 
rcnascendo  per  Christum.  Signillcnt  eideni  pryRlerc.», 
sc  ad  Hicronymum  dc  hac  qtixstionc  non  brcvcm  11- 
briim  scripsisse  :  Consutens,  inquit,  etim,  et  petens  ut 
prius  me  aoceat^  et  tunc  ad  me  mittat  quos  doceam.  Qid 
liber  mcuSf  pcr;;it  Auj;ustinus,  ut  non  doctoris  ^  sed 
inquisiloris  et  potius  dtscere  cupientU,  apud  me  leg^ 
potest  :  mitti  vero  uspiam  non  debet,  vd  cuiquam  foras 
dari^  nhi  cum  rescripta^  Doinino  adjuvante^  percepero; 
id  quod  ille  sentit ,  promptissime  ac  libentisstme  aefen- 
surns ,  si  nie  docere  potnerit  quomodo  aniina:  non  ex 
Adam  veniant ,  et  tamen  ex  illo  justain  sortem  damna^ 
tionis  inveniant ,  nisi  ad  remissionem  peccatorum  rena- 
scendo  pcrveniant,  Absit  enim  ut  credamus ,  vel  animas 
parvulorum  in  lavacro  regenerationis  falsam  accipere 
peccatorum  mundationem,  vel  Deum  esse,  aut  aliquam 
naturam  (ptam  non  condidit  Deus ,  illius ,  ex  qna  mun- 
danttir^  tnquinationis  auctorem,  Donec  ergo  aut  iUe 
rcscribaty  aut  eao^  si  Deus  voluerit^  aliquo  modo  discam^ 
ft  nullam  de  illa  peccatrice  originem  ducit ,  qito!  cattsa 
sit  animoi  subetmdi  originale  peccatum,  quod  uecesse  est 
esse  in  omnibus  parvulis ;  et  quo  eam  nee  Dcus  cogit 
insonlem ,  (^itia  peccandi  anctor  non  est ,  nec  ulla  mali 
natura^  quta  non  est ,  ni7u7  tale  atideo  prcedicare.  Con- 
cliidit  Epistolnm  sunm  Augustinus  his  verbis  :  Hcee 
sicut  potui,  non  auidem  ad  me  datis,  sed  tamen  ad  dia- 
rissimos  nostros  Sanctitatis  tuos  litteris^  non  peritia  quam 
desiderasti^  sed  sollicita  dilectione  respondi^  eic. 

IV.  IIa>c  ciim  ab  Augustino  accepisset  Optatus, 
biennii  inducins  iniit,  nec  Aiigiistino  gravissiiiiis  aliis 
scriploribus  obmtn  molesiior  esse  voluit.  Vcrum  cuni 
iiitra  illtid  temporis  spniium,  llicronymi  ad  Augustini 
dc  anim.ne  origine  cnnsultntioncm  responsum  advcnisso 
haudquaquam  dubitnrct,  atque  adeo  Augu.sliiium  eo 
loco  jam  essc  credcret,  ut  certam  ferre  scnientlam 
supcr  controversa  qua^stione  possct ,  tandcm  altcrara 
ad  eumden^  cpistoiam  pcrscripsit.  Pcriit  qui^om  m 


51 


PRiEFATlO. 


52 


Optali  epistola,  seJ  ejiis  argumeiUuin  ex  ipsius  Augu- 
biiiii  rcsponsionc  nulio  pegolio  coguosciintis.  Itaque 
cx  hac  apertc  coiistal  primo,  noii  lantuin  dc  illo  con- 
sultalionis  libro,  deque  llieronymi  ad  euin  rcsponso; 
sed  eliam  pnlety  Oplatuin  ejus  rci  quam  Ait^ustinus 
ab  llicronymo  qu.Tsivit ,  invcnlioncm  avidissime  cu- 
piisse.  ^cundo,  Oi>taium  graviler  apud  J\iigustinum 
luLsse  coiiquesltim  de  ncscio  qiiot  scnibus  ci  a  doctis 
saccrdotibus  institulis  viris,  quos  ad  su:c  modicilatis 
inleliigentiam  assertioiicmque  verilate  plcnissimam 
(id  est  geiitenliam  de  singularum  aniinarum  crenlioiie) 
revocare  non  potucrit;  itaiiuc  se  novellum  rudemque 
doctorein ,  tantoriim  ac  t^dium  cpiscoporum  traditio- 
nes  tiinuisse  corrumpcre,  et  convcrtere  bomincs  in 
iiieliarem  partcm  ol)  defunctorum  injuriam  formi- 
dasse.  Tertio ,  Optatum  ejusqiic  sequaces  in  eo  pne- 
cipuuin  suiim  Achillem.  collocasse,  quod,  nisi  singnlas 
bpminum  aiiimae  crearentur,  Deus  dici  non  posset 
lecisse  bomincs ,  ct  facere  et  facturus  esse ,  neqiie 
aliquid  csse  iii  coelis  aut  in  terra,  quod  non  ipso 
rpnstiterit  ct  constet  auc^orc ;  atque  inde  sequi ,  tra- 
ducis  et  propaginis  paironos  negare  esse  opus  Dei 
aaimas  nostras.  Quarto ,  opinioncm  illam  de  propa- 
gatione  animaruin  per  traducem,  Optato  visam  fuisse 
inventioncm  novam ,  et  inauditum  dogma.  Postremo, 
Optatum  ab  Augustino  praecise  voiuiss^  et  conten- 
disse,  ut  unum  liorum  denniret :  iitrum  aiiimx  ccierx 
vx  ilio  uno  lioinine,  sicut  corpora  pcr  propagaiionem, 
an  sine  pr.  pngatione,  sicul  illius  uiiius  (scilicet  Ad;c), 
a  Creatore  singulis  sin^ula;  (ian(.  lla'C  pi  OK^ipua  Qpta- 
Uana:  ad  Augustinum  epistolsc  cnpita  fuerunl,  ad  qunc 
summa  mddcstia ,  judicio  ac  cruditione  bic ,  ul  iufra 
liqnebit,  rcsponlit. 

V.  Sumina  Augusliniana;  (quam  secunctam  ad  Opta- 
|um  recte  dicinnis)  epistolui  eo  redit,  ut  suam  de 
origine  anima;  ignoraniiain  aperte  ac  deinisse  confi- 
leatur ,  ncc  cenuin  qiiid  in  hac  controversia  quidquid 
visiini  fuerit  Opiato  aiiisque ,  statui  posse  autumet ; 
dtim  ccrta,  pcrspicua,  nullique  fraudi  obnoxia  ex 
(livinis  Scriptiiris  testimonia  in  medium  atreraniur, 
id  qiiod  a  nc^anlibus  traducem  bnctenus  baiidqua- 
4|uani  prx^stitiim  sit.  Cnctcrum,  ad  consult;itionem 
suani  nullum  adbuc  ab  llieronymo  responsiim  tulisse 
$e,  neque  se  librum  consiiltationis  suje  sine  boc  cvul- 
gare  audere  :  NeiUe^  inquit,  qui  mihi  fortasse^  ut 
4esiderOt  responsurus  ett^  interroqationem  tneam  dispU' 
iatione  operosissima  efaboratam^  $ine  sua  responsione 
quw  adhuc  dcsperanda  non  est  ^  per  nianus  hominum 
uoliiiamque  diffundi  jwre  succenseat ;  idque  jactantius 
q^am  vlHius  fecisse  me  judicet^  quasi  egf>  pqtuerim 
quarere  qnod  ille  non  potuerit  enodare ,  cum  forsilan 
possit^  idaue  dum  faciat  exspectandum  sit.  Ad  calcem 
cpistohe  Opiatum,  quanttim  potest  admonet,  ut  quam 
cautissime ,  pclayianam  ha^resim  devitet ,  cum  de  ani- 
tiianim  origine  sive  cogitat ,  sive  jam  disptUat ;  ne  ipsi 
surripiat  es^  credendum ,  uilam  prorsus  animam ,  nisi 
tffftiis  mediatoris^  non  ex  Adam  trahere  originale  peccO' 
tum  aeneratione  devinctum,  r^generalione  solvendum, 

VI.  Ilactenus  recensita  omcia  D.  Augustini  de  ori- 
gine  aiiimai  scripla  lypis  jam  iii  publicum  prodierunt, 
si  duas  modo  epislolas  excipias,  qiins  ultra  primam 
lypis  jam  vuigatam,  Augustinum  ad  Optatum  cpisco- 
puin  scripsisse  discimus  ex  S.  Fulgcntio ,  qiii  lib.  3 
de  Yeritate  Prcedcstinat.  ei  Grat.,  cap.  18,  ila  ait :  Jn 
tribus  quocfue  epistolis ,  quas  ad  Optatum  episcopum  de 
l\nc  qumsitone  composuit  (Aiigiistiiius)  disputatione  re- 
fulgel  non  minus  copiosa  quatn  profunda ,  et  eo  magis 
laudnbilif  quia  cougrua  temperie  ttioacrata.  Cum  i^ilur 
a:statc  proximc  clapsa  pro  Ueligiosis  nostris  juniori- 
()us  iii  re  iittoraria  ac  antiquaruin  menibranarum  in- 
lelligenlia  nielius  ac  sididius  informandis ,  evocato  in 
iidjutorium  ad  inonaslcrium  nostruin  R.  P.  Bernardo 
|Vxio,  viro  pluribiis  jani  titnlis  de  re  lillcraria  optime 
lliVTi^o  I  ^^  tol  jum  doctis  Oporibus  claro ,  omiics  bi- 


blioibec®  no^lrj^  codices  aiteniissime  cxcuteremiM, 
prxtcr  alia  coniplura,  quse  Deo  propitio  Yiuim  lar- 
giente,  cum  orl)e  erudito  sno  iempor«  commimicalH- 
mus,  feliciicr  quorpte  tanquam  iliesaurus  in  agra 
absconditus'e  tcnebris  eruta  fuit  secuuda  ha!C  ad 
cumdem  Oplaium  Epistola ,  qiine  omnes  viros  docios 
et  erudftos  buc  tis(|ue  latiiit,  et  forlassis  in  8olo|ni«» 
vehemeiiter  fallimiir )  codice  bibliotbecic  nostrue  Goii- 
wicensis  exslat.  Exaratus  is  est  in  membranis  sxciili 
niinimum  diiodecimi  in-folio  (iti  aiunt),  ct  signatiis 
niinc  post  insiauratam  bibliotliecam  nostram  liil. 
G.  N.  10.  «Ex  qtio  illuslre  lioc  cimclium  exprompsi* 
mus ,  el  (ut  qiiidem  spcs  est)  totius  Ecclcsiu;  ac  rei- 
publicx  lillcrario:  conimodo  evulganduin  duxinius. 

VII.  In  eodcm  porro  codice  posl  secundaiii  ad 
Optaluiii  Epistolam ,  siipcrcsi  nobis  nlia  xiiuc  incdiia 
ejusdem  Auguslini  ad  Petrutn  et  Abraliam,  qiios  llip- 
,  ponensis  Pncsul  dominos  diK;ciissimos  ei  sanctos 
lilios  vocai,  quos  et  audivit  sic  insliluisse  vitMH ,  qua 
Deo  serviebant ,  ut  ad  legeiidnm  siia  adversiis  Pela- 

?;iaiios  Etbnicosque  scripia  Yacareni.  Ex  qiiibiis  inlcl- 
igimus,  hunc  Petrum  ei  Abrabam  vcl  mouasticen 
coluisse ,  vel  certe  relicto  s.-cculari  sirepitu ,  privaian» 
sacratioribusque  pietatis  sludiis  dicalam  vitam  mri 
(iit  illiid  a^vum  fcrcbat)  dcgisse.  Ilis,  cum  pluscula  ex 
Aiigustino  quxsiissent,  rcscripsil  sanctissimus  [>ocior, 
plurihus  opusculis  suis ,  aiit  ad  omnia ,  aut  pene  ad 
oninia  se  jam  respondissc.  Princep:»  vero  quxstio  Peiri 
ct  Abrabami  fuerat  (ut  ex  rcsponso  Augustini  app;i- 
rci)  utrum  parvuli,  qui  nihil  malo  vivendo  addideninl 
ad  originale  peccatum,  si  anie  susceptum  Bnplismum 
dcceJant,  a  Peo  condcmncnlur ;  id  qiiod  8.  Augusti- 
nua  (am  fn  bac  Epistola ,  quam  alibi  iiicunctanlcr 
constanterqtie  arfirmni.  Si  enim  parvuii ,  ait ,  eum 
baptizanttir^  non  inaniter  dicitur^  s^  veraciter  agitur,  nt 
ittter  credentes  habeantur ,  unde  etiam  nova  ptoles  cte 
Christianqrum  omniutn  ttuncupantur ;  profecto  n  noH 
crediderint,  condenmabtmtur ;  ae  per  hoc,  quia  nihil  ipsi 
ma!e  vivendo  addiderunt  ad  originale  peccatutn^,  potesl 
eorum  tnerito  dici  in  illa  damnathne  minima  poetta,  tton 
tamen  tuilla.  Docei  deinde  vir  summus,  quidquid  Do- 
minum  per  cimciipiscentis^m  scminatur ,  opus  esse  ui 
renascatur.  Quia^  inqiiit,  etsi  de  renatis  paretitibtu  tia" 
scitur,  non  potesl  huic  prcestare  yeneratio  carnalis,  quod 
illis  tion  proistitit  tiisi  regeneratto  spiHtualis  :  sictu  tton 
solum  de  oleastri^  sed  ettum  de  olivce  semUte  tion  nasei- 
/iir,  tii&i  olcaster,  quamvis  otea  non  sit  olcaster. 

Postremo  tradit ,  quo  niodo  et  ratione  cum  Genii* 
libus^qui  divinarum  Scripturarum  aucloriiatcm  haudv 
qiiaquam  ngnoscunt ,  agciidum  sit ,  ut  ad  fidein  chri- 
stianam  recte  felicitcrque  traducantur  :  ac  deniqiic 
largius  disscrii  de  famigcraiissimo  suo  de  Civiiaie  Uei 
opcre ,  cujiis  quarlus  decimus  iibcr,  inqiiit,  ^t  Domi" 
tius  voluerit,  enodatas  habcbit  omnes,  quas  mihi  pro" 
posuistis  in  vestra  epistola  qtucstiones. 

Ex  quibus  una  constat  hanc  Augustini  Episiolam 
anle  annum  420  cxaraLiin  fuisse ,  ciiin  librum  deii- 
mum  quartum  de  Civitate  Dei  eodem  lioc  anno  edide- 
rit.  Scd  de  liis  pltira  vide  iii  Prx'fatione  ad  tomum  vii 
editinnis  BcnedictiiKe  Operum  sancti  Augusiini*  No. 
bis  in  linnc  ineditarum  haclenus  Angustini  Episio- 
larum  bigam  saiis  disscrtum  videiur,  toncndaque 
dcmum  manus  de  labula  ,  ne  ,  quod  aiuiit ,  prolo^us 
longior  quam  argumentum  evadat.  Id  nullum  adbiic 
monemus,  lianc  postcriorem  S.  Angiistini  Epistolamln 
noslro  Gottwiccnsi  codice  inscribi  de  Naiura  et  Ort- 
gine  Atdmce^  *cum  rectius  inscribenda  fuisset,  de  Pcb- 
tiis  Parvubrutn  qui  sitte  Baptismo  decedunt^  qiiod  el 
nos  in  htijns  editionis  fr(mte  rermendum  putavimus , 
lametsi  liaiidquaqiiam  nos  lateat,  quanta  borntii  duo- 
rum  nrlicnlortim  vicinitas  in  prxsenii  coutroversia 
Augiistini  sit.  Scd  lioc  tanti  non  esi,  nt  cruditum  el 
Angustiniaiiarum  Epistoiarum  cu|>idum  Leclorcm  iott- 
gius  dctincamus.  ^ 


53 


PRiEKATia 


U 


PRJEFATIO  D.  JACOBI  BtAATmi 


IN  EASDEM 

Quantnm  io  Ecclcsise»  feique  riUcrarix  commodum 
ccilant  dierum  nc  nociium  cvigilali  cmensi(|ue  labores 
in  cvolutandis  Tctcribus  arcbivorum  charlis ,  intimis- 

3uc  forulorum  recessibus  indagandis  ac  perlusirandis, 
cnionsiranl  binx  islu:  Divi  Augusiini  jamjam  reperlas 
Epistola; :  borum  enim  dunlaxat  opc  tbcsaurus,  quem 
bo'1ie  in  Gallia  publici  juris  facimus ,  nobis  defossus 
cst.  Qui  quidem  eo  cst  liabendu^  prcii(»sior,  auod  ab 
eo  tcnipore  quu  ccleberrima  iila  Bcncdiciina  Opcrum 
Augutitiniaiioruin  editio  Parisiis  prodiit,  nulla  nos  spcs 
(encbat  Africani,  iino  Cbrisliatii  orbis,  Doctoris  scri- 
l>t.i  alia  repcrieiidi ,  quam  ea  qii:e  tunc  temporis  (y- 
l>is  mandata  siint :  eniinvero.  doclissimi  Editores  im- 
pigcrriuic  dcsudarunt ,  cum  iit  Gallicauorum ,  Yati- 
cunoruin,  Dclgicorum,  Anglicanorum ,  aliorumuue 
undc(|uaqiie  accersiio^-um ,  aut  saltem  propriis  in  Ip- 
cis  pervoltitorum  codicum  manuscriplorum  copia, 
Aiigtisiiiuim  ad  prisiiiium  nitorem  restiluerent.  tiim 
itt  cjusdem  eximii  Pra*sulis  lucubrationes  incditas , 
si  (lu.e  inveniri  posseni ,  iu  lucem  emitlcrent :  cum- 
qiie  ea  in  re  Laniam  navasseiit  opcrain ,  quaiita  msgor 
vix  csse  possel ,  nihil  nobis  ad  ^pcm  osteudebatur, 
quo  eanim  scriptioimm  jacturaiu  resarcireinus ,  quas 
a  Doctorc  nostro  elaboralas  fuisse  consiattter  scimus , 
quxque  tamen  temporis  invidia  ,  aut  bibliotbeca- 
rpni  prapfeciorum  incuria  ad  nos  usque  non  pcrve- 
iierunr. 

Sed  eccc ,  quod  felix ,  faustiim  forlunatumquc  sit , 
ReverendissiniuS  Dominus  Godefridus  Bcsscliiis ,  ab- 
I>a8  Gotlwiccnsis  monasterii ,  dum  immorialem  sibi 
gloriam  parat,  non  soliim  iii  xdibus  incendio  uni- 
verso  depastis  in  integnim  roficiendis ,  sed  etiam  in 
juiiiuribus  inouachis  pcrujquc  ad  scientiam ,  atqiic  ad 
rcgularcm  disciplinam  probc  instiluendis ,  opporlune 
Ik^rnardum  Pez  in  Germania  clarissimum  inonachum 
ad  se  vocat ,  ut  alumnis  suis  fastidium  ,  quod  in  lc- 
gcndis  velustarum  menibranarum  apicibus  fr^iien- 
fssimc  occurril ,  levarct ,  minuerelque.  Cuin  autem 
liernardus  Pez  is  sit ,  cui  genus  omne  liltcrarum  clia- 
racterumve  pervium  Sst,  quique  scripta  quaevis  noii 
cx  opinione ,  sed  ex  vcritaic  acslimarc  apprime  novit, 
ubi  primuin  in  codicem  deciini  lertii  circiler  sn^ciili , 
qui  binas  istas  Epistolas  continebat  inctdit ,  confe^ 
stimmargaritarumreconditarum  pretium  deprehendit, 
4loctissimoque  Abbati  auclor  est,  ut  eas  brcvi  cuin 
Ecclesia  commuiiicet  :  qiiod  maturius  certe  actuin 
est ;  nain  anno  proxime  elapso  (a)  utraque  Epi^tola 
paffatioue  discrla ,  variisqiie  oriiata  magnificis  c^ 
laturis,  Vindobonus  (  Yicnnam  vocant)  typis  man- 
data  est. 

Yerum  celeritas  isthncc  nostratibus  parum  profuit ; 
vix  cnim  unum  altcrumve  Epistolarum  Augustiniana- 
rum  exemplar  e  Gcrmania  ad  nos  evectum  asporia- 
lumqiie  est.  Unde  ansnm  consiliumque  ccplmus  eas 
iierum  prelo  subjiciciidi :  et  ne  Gallia  his  se  tantis- 
per  orbatam  spoliatamque  fuisse  queratur»  imo  po-. 
lius  ut  sic  secuin  opiime  actum  esse  existin^et ,  pro- 
visum  esi  ut  Parisbia  nostra  edilio  emendatior,  orna- 
tior,  uberiorque,  (irodcundo  suslineret  famam  Parisi- 
iiaruin  aliarum  eJilionum  qux  Patriam  consecrant, 
quasque  certatim  nationes  exler.-c  aul  accersere  aut 
imitari  gesliunt,  aiubiuntque,  Quapropler  diu  mul- 
tuinqiie  excitat:)  est  aiiimadversio  et  diligentia  nostra, 
ipsae  Epistolx  frequcntissime  lect»  atque  expenss , 

Jjuin  etiam  scripiura  scripturxqiie  vesligia  ac  ductus 
reqiieutissime  a  nobis  expressa,  atque,  utita  dicam, 
decocta  ct  rccocta  sunt ; 

1°  Ut  expioraium  compcrtumque  haberemus ,  istas 
lucubraliones  non  e  spuria  atque  adultcrina  ofQcina , 
sed  ex  genuino  Aitgustiiii  musxo  manasse.  Qua  in  rc 
cura  omnis  nostra  brcvi  abjecta  est,  simulque  summa 

(a)  im. 


EPISTOLAS. 

bi^iitia  affccti  sumns;  qnipne  ntramquc  Epistolain  non 
soliim  in  Possidii  Indiculo  consignaiam ,  scd  eliam 
Epistolam  ad  Optatum  a  D.  Fulgentio  mcinoratam , 
l>1urimumque  probatam  fuisse  invenimus. 

2*  Ut  lectiones  quasdam  antiquarii  festinationc,.nc^ 
gligeiitia ,  oscitautiave  aut  impcrltia  cornipta!^  vitia  • 
tasque ,  non  quidem  cmendaremus  (nefas  enim  duxi- 
mus  Gottwicetisis  codicis  texium  vel  Icviter  immii- 
tare) ;  sed  ut  j|[cnuinas  lectiones  meditatione  aiqiift 
aniini  exerciUitionc  aliiinde  pctilas  auspicarcmiir,  in- 
deqiie  ad  infimam  paginam  indigitaremus;  utEpistQ.- 
las  iiiipgras  inoffeiiso  pede  decurrerelicerel. 

3*  Ul  sua  cuiqtie^KpistohB  admoi)iiio  pracvia  \\u 
strueretur,  ac  ulriusqiie  Epistolje  summa  in  fronte 
afltgeretur,  ncc  non  breviores  notulae,qii%  pro  in- 
tegrarum  sectionam  compciidio  esscnt,  e  rcgione 
cQiicinnareqiuc. 

4*  Ut  plurimos  harumce  Epistolanim  locos  cum, 
aliis  aiipparibus  hiuc    iiide  colleclis  coiiferremus , 
quo  Divi  Pncsulis  mentcm  quivis  posset  facillimc  et- 
piscari. 

5*  Ul  Epi^tolas  istas  in  capimlationcs,  capiiulationes 
vero  in  varias  sectioncs ,  prout  scnsus  rerumque  argu- 
mciitum  postulabai,  claritatis  ergo  niultiplicarcmus, 
distl:iguercmusque ,  ac  earuuidcm  capitulaiionuni  et 
sectioiium  numcricas  notas  iii  margiiiibus  pcr  ordi- 
nem  distribueremus. 

6*  Ut  quidquid  difHcile  inter  lc^endum  occurreret» 
observationibus  criticis ,  historicis ,  chronologicisqiie 
illitstraremns ,  atquc  elucidarcmus  :  (piiii  otiain  sicub^ 
a  Magislris  in  his  qwx  ad  rem  iiostnim  specUint ,  er- 
ratiim  csl ,  monercniiis ,  errorcsque  pro  viriii  parte 
cmendaremus. 

7°  Tandem  ut  omnia  et  singula  sic  compofi.ercmus 
iiistituercmusqiie  ut  binai  istriEpislobe  ex  elimata  ilU 
ct  pcrcelebri  Bciiedictina  onicina  exire  videreiitur  :' 
cam  eiiim  ob  ociilos  semper  habuiinus,  laborenique 
nosirum  ad  ipsius  normam  direximus  confeciniiisque. 
An  suscepta  opera  e  sciiteiilia  succcsserit,  videriiit 
eruaiti;  ac  si  quid  pcccatuin  cst,  condoiicnt  :  sin 
vcro  qiiid  boni  oficiiduiil ,  dcincepsque  D.  Augiisliiii 
Opcriiiii  Collectioni  e  sudore  nostro  qiiid  ornatus 
pcrfcctionisve  ac(  eJit ,  id  oinnc  vcl  in  sanciissimuni 
Episcop:itn ,  qui  exerciiaiionum  noslrarum  argiimen- 
tiim  supiicditavit ,  aul  potius  iii  Deuni  optimum  maxl- 
miiin  refundant,  a  quo  cst  omne  datwn  oplimum,  ef 
oiwtedonumperfeclum{Jacobi  i,  J7). 

Quaiiti  autcm  faciendus  sil  codex  Goltwtcensis , 
ncdiim  c  binis  istis,  quas  solus  suppediiat,  Episto- 
lis  apparct,  verum  etiam  ex  qiialuor  optimis  varian- 
tibus  lectionibus,  quarum  ope  gcnuinus  rragmenti 
Hieronymianas  aeptuagesimse  oct^ivse  Epistolx  textiis 
restiluitur  :  omiies  eium  illx  lectiones  si  ad  diligentis 
critices  regulas  expcnduntur,' utraque  manu  exci- 
piendse  sunt ;  ac  proinde  lum  quid  laudis  manus  ac 
solertia  iibrarii  mereatur,  tum  quam  accuratus  fuerit 
codei;  antiquus  quo  librarius  i|)se  usus  est ,  tcstantur, 
Nec  sententia^  nostrae  adversantur  qui  iuierdum  oc- 
currunt  iapsus;  ejiism.odi  eniui  errores  sxpius  casa« 
qiiam  voluntate  ac  acgligeniia ,  fliint ,  ul  pcrilissimi 
quique  norunt. 

fson  hic  prolixiori  ulemur  oratione,  nt  Epistolis 
Augastiniams  animos  gratiamque  hominum  concilie- 
miis;  ntramque  enim  sat  superque  commeiidal  ei  ar- 
gumeiiti  dignilas ,  et  modus  tractandi  res ,  ct  recon- 
dila;  doctrino:  copia ,  ct  prx*staiilissimi  Scriptoris  no- 
men  :  ubique  autem  aut  quid  discas ,  aut  quomoda 
discas ,  aut  qui  melior  fias  invenies.  Porro  si  viilga* 
rium  auctoruin  fnigmenta  Linto  studio  terra  mariquq 
requiruiitur,  tanto  labore  colligunlur,  ac  tanto  pretio 
comparantur  atquc  asportaniur;  quatilo  majori  ar- 
dore ,  aiiiino ,  ct  voluiitate  ambx  ists ,  eaMfue  inic* 
grx  complcctciidx  sunt,  ab  cximio  ilf5  Pastore  cua* 


JB 


rRuEFATIO. 


86 


SwTtpKr ,  cvjus  nomcn  instnr  toiias  hudis  cst ! 

Hoc  aiiicm  uniim  lociorem  monitiira  volumus, 
niiii(|iiani  nos  a  Gottwiccnsi  codtcc  Iransversum  nti- 
giicin  disccssissc ,  nisi  qnoad  ordincm,  qiio  ibi  Epi- 
siolac  Aiigusiinianx  exiribcniur.  Ulic  ciiioi  onlinc 
|ira*poslefo  priina  secundiim  locum ,  ci  vicissim  sc- 
ciiiida  [irimuni  oblinet.  Nos  vcro  poiissimum  lciupns, 
quo  corifcctx  sunt ,  alteudculcs ,  utrique  propriam  sc- 
d<'in  reslitiiimiis. 

SciVilabitur  forsiian  aiiqnis,  qund  qualeve  sit  mo- 
tiaslcriiim  c  cujus  labnlario  RpistoK-c  Augiistiui  in  pe- 
rcniiem  Ueipublic;c  Chrisiiaii:c  gloriam  cmcrscruut  : 

3nx  banc  in  rem  (ribus  abbinc  meusibus  a  supra  lau- 
alo  ilarissimo  viro  Bernardo  Pcz  acceperim,  de 
verlio  ad  vcrbum  cxscribam. 

Mouasterium  Gotlwicejise  eil  lonqe  amplissimum 
dc  in  Germnnia  celcbcmmum  ^  situm  ad  ttexteram  Da- 
tmbii ,  sex  circiter  mUiuribns  suprn  Vindobonnm ,  in 
uUissimo  sed  anuBnissimo  monle.  Vid.  Annales  iiabH" 
lomi  scec,  xi,  quo  a  S.  Ahmanno  episcopo  Palavieuii 
fundalum  el  amplissime  dolaium  fuit.  Cum  ainio  ctrct- 
$er  dccimo  septimo  Imjus  saxuli  in  cineres  abiisset ,  a 


Re^erendissimo  Domino  Godefrido  Bvsselio ,  qm  nune 
maxima  cfiiii  laude  lam  resUiulm  diMpHnm  rtfuiaris  ^ 
qnam  redHClm  doclrinm  mc  erMdiHoms  femia  prasest^ 
adeo  fcUciler  inslauratum  esl ,  ut  nulli  Ordinis  noslri  iK> 
Europa  monasterio  qnidqunm  de  splendore  ^  amplitU" 
dine  ac  elegnntia  concedal,  Germamce  vocalur  GoUwcig, 
medio  a*vo  Goltwic,  vel  monaslerium  S.  Marvgin 
Gottwic,  nonnunquam  Kolhvic.  ha  passhi  codica 
Btss.  in  bibliolheca  Gotltvicensi  ^  quam  mox  laudatus 
D.  Abbas  boiiis  lilteris  ita  locuplelavit  ^  nt  in  Cemumia 
nuUam  monasticam  bibUolhecam  noverim,  qum  ei  eom- 
pnrari  mereatur.  Ptnra  de  hoc  loco  brevi  acdpies  ex 
Chronici  Cotlwicensis  tomo  11,  Nam  Tomut.  1 ,  qui  e 
prelojam  emersil,  ea  duntnxal  qua:  rem  antiquariam  ac 
priecipue  diplomnticnm  spectnnt^  complcctitnr.  hoc 
primo  tomo  nihil  magnificentius,  augustius,  ae  erudi- 
lius  hactenus  in  Germania  excusnm  scio,  eoque  mtHa 
Galiias  bibliotheca  paulo  melior  carere  poteril.  Ejug  «ii- 
ctor  est  idem  revercndissinuis  D.  Abbas  Godefridus ,  eu- 
jus  etiam  swnptibus  hoc  tucidentisfimmn  ovus  typiM, 
commcndatum  est.  f        .  c  ,• 


ADinONITIO  EJUSDEM 

IN  EPISTOLAM  CLXXXIV  BIS. 


Petrns  ct  Abraham,  qiiibus  istlhTC  Epi&tola  iiiscripta 
esi,  baud  dubic  erant  monacbi ;  id  cnim  D.  Aiigusli- 
iiiis  sub  scrmonis  iuitium  satis  iunuit,  Sic  eos  inquiens 
instiluisse  vitam  qua  Deo  servirenl  y  ut  sibi  ad  le^endnm 
vacaret.  Pctriis  aulem  ,  nisi  valdc  fallor ,  ipsissimns 
<*Sl ,  de  quo  sic  ba1>cl  CaNsindorus ,  de  Institul.  divin, 
LiU.^  cap.  8 :  Petrus  abbas  Tripolilance  provinciaf^  sancti 
PauU  Epistolas  exanpiis  opuscidorum  beaii  Auguslini 
subnolasse  narralur,  ut  per  os  nUenum  sm  cordis  deda- 
raret  arcanum  :  qn(e  ila  iocis  singutis  competenter  apta- 
9it^  ut  hoc  magis  stndio  bcaU  Augustini  crcdas  esse 
perfectum  :  mirum  est  enim  sic  alierum  ex  altero  dilu  • 
cidassef  ut  nuUa  vert^orum  suorum  adjectione  permixta, 
desiderium  cordis  proprii  complesse  videatur.  Istud  opus 
hactenus  incditum  ,  cxslat  VtMietiis  iii  bibliollieca 
SaiiCli  Marci ,  cum  hoc  littilo  :  Commentarius  in  PauU 
KpistoloiexLibris  Auaustini,  Pclro  Tripolitaiio  adscri- 
plus;  quod,  inquit  (J.  Mabilloniiis  ,  iton  facile  asse- 
ruerim.  Ut  u(  sit  liac  de  re,  iu  dubium  tamcn  revocari 


non  potest ,  vere  ne  Episiola  isfa  Aiij^siiiii  sil ,  citiii 
ejiis  mpntionem  faciat  Possidius  iii  liidlculo. 

lUam  iiieunte  anno  circilcr  ii7.  scripiain  esse  aulu 
mamns,  quia  iiifra  cap.  2,  iium.  5,  docimum  quarlum 
libriim  de  Civiuilc  Dei  in  manibiis  linberc ,  duin  eata 
scribii,  losiaiur  S.  Augiisiinus  :  porro  buoc  ipsuin  li- 
bnim  laudal  cap.  14  libri  i  contra  ailversarium  Lems 
et  Prophetarum,  adeofjiie  incipienie  anno  420.  Ccrtuni 
esl  etiim  lunc  temporis  libros  conlra  advcrsarium  Le- 
gis  prodiisse  :  paulo  ante  igilur  prodicrat  deciinus 
quartiu»  liber  de  Civiialc  Dei.  Cum  autcm  per  intcgruin 
annum  418,  luitiumqnc  annl  siibse(|ucntis  intniiiis 
propcmodum  nogotiis  distractiim  fui>se  Augustinum 
compcxtum  lialK^amus;  vix  credibile  est  ca  tcmpestitc 
ilium  ultimam  manum  libro  14  de  Civiiate  Dci  impa- 
nere  potuissc ;  ac  proiiidc  siipcresl  ut  id  pcrcgerit  vcr- 
tonic  anuo  417,  alquc  ul  pubesc^ite  codcra  anno  lias 
liiteras  conlcccrii. 


ADHIOlinTIO  EJUSDEBE 


IN  EPISTOLAM  CCIl  BIS. 


nuin  aiino  418  ct  quidcm  mcnsc  septcmbri,  ut  patet 
cx  aclis  cum  Emerilo,  Augustinus  Cxsaream  profe- 
rius  m  supradicto  oppido  remoraretur ,  quo  eum  in- 
juncta  nbi  a  venerabiU  papa  Zozimo ,  AposloUcm  sedis 
cpiscopOf  ecclesiastica  necessitas  traxeral  (Epistot.  190, 
11. 1),  perlalae  sunt  liltcnc  Optali  quibiis  slgiuficabat 
augi  sc  circa  aniinw  oriyinem ;  utriim  ea  per  propaga- 
tionem  ex  anitna  a  Dco  crcala  ,  atquc  Adamo  iiidita 
descenderct.anvc  singiilis  bominibns  singulas  de  novo 
Deus  crearel,  nosse  ciipiens.  Altamcn  in  ultimain 
lanc  opinioncm,  ttti  vidctur,  conccsscrat  ( J6irf., 
cap.  4,  II.  15  et  14);  dequc  eodem  argumento  qiiod- 
tlain  ediderat  opusculnni ,  nccnon  liticras  ad  amicos 
qiiosdam  suos  familiarissimos  dcsiinatas;  quac  cum 
l>crlatac  essent  Cacsaream,  ipsi  Augustino  illic  adhiic 
versanti  traditac  sunt  a  lamulo  Dci ,  cui  nomcn  Re- 
nalo ;  qui  sanctum  Doctnrcm  lanlopere  ad  responden- 
dum  instigavil,  ut  hoc  rccusarc,  qiiamvis  rclMis  aliis 
tuiic  occup:\tiis,  ncquaqiiam  posscl {Ibid.^  cap.  I ,  w.  1). 
Videlur  quoquc  iii  «•pislola  sua  opiassc  ipscmet  Opta- 
lus  de  saiicti  Doetoris  senlenlia  supcr  ea  rc  ccriior 
ficri  (Ibid.,  cap.  6,  n.  26).  Augustiuum  praitcrca  ad 
id  induxit  Murcssis  quidam  Oplati  ncccssarius ,  qni 
liinc  Cajsarcam  venicns,  sc  qiioque  supcr  eodein  ar- 
gumcnlo  littcras  ab  Oplalo  accepisse  diceb.it;  roga- 
iMtQue  Augusiinum ,  ui  (juid  ca  de  rp  scnlire! ,  vel 


voce,  vcl  scripto  sibl  apcriret,  quo  illud  possci  Oplala 
sipnificare  ( Ibid.,  cap.  1 ,  «.  l  ).  Dedil  itaqiie  litlrras. 
ad  ipsum  Oplatuin  sancUis  Doclor,  Casarea,  quod  satis 
dcclarant  ilLc  voces  cum  in  eodem  oppido  remorare- 
mur,  jam  profecius.  Deproposila  auicin  difKculiate  illl 
rcscripsit,  non  hubere  sc  quod  cerlo  statiiai ,  propi«r 
argiimenta  quae  in  utramque  partcm  f.icicl)ant :  id  lan- 
tummodo  cavendum  cs^c  ne  quis  hacce  qiucstione 
abtilcns,  de  pcccalo  originali,  quod  consians  cl  catho- 
hcum  dogma  cst ,  vellet  ambigere ;  atque  ila  Pelagil 
CoBlcsliique  novam  hueresim  iinpriidens  adiniltcret, 
qiiam  recenti  meiuoria  damiiaraiil  C<mcilia  ct  Romanl 
aiitistites  luDOCciitiiis  ac  Zozimiis;  qnorum  epistolas, 
saltem  postremi  hiijus,  ne  T  ric  ad  Opialum  nccdnm 
pcrveuissent,  siiniil  niitlcbat.  Non  coiiicnius  fuit  pro- 
eul  dubio  hac  res|)onsione  idom  Oplalus ;  i!li  siquidem 
Aiigustinus  priclerea  duas  Epistolas,  qiisc  tcinpomm 
injuria  inlercidcrc,  super  eodem  argumcnto  misit. 
Laudat  Fiilgcntius  (  De  veritate  pra^dest. ,  lib.  3 ,  cap. 
18 )  erudilioncm  atqiic  inj^enii  vim  ram  ,  qua  ctiro  in 
bisce  Iribiis  cpistolis,  inm  in  aliis  quibiisdam  suisope- 
ribus,  quxstioncm  illam  sanciiis  Doctor  cxcusserai : 
sed  cjusdcni  inprimts  niodcstuun  pra^dicat,  otpot« 
qu3B  euin  deterruit,  nc  de  rc  pcrxqiie  gravi  ct  ab- 
sirusa  quidqiiam  deccrncrct.  Cujus  qumstionis,  ait  p 
profuuditatcm  sibl  im{icncrutabilcm  ccrncns,  nuUam  vo- 


51 


PHCFAm 


58 


Itul  Imjui  rei  defimtam  proferrg  tenlentiam;  tneon^ruum 
proriM  existimant  ahquid  affamuire  $\m  dutitatione 
vetle,  quod  alter  posut  contrarta  responsione  convcUerg 
(Yita  S.  Avguslim,  lib.  7,  cap.  13,  n.  5). 

Uxc  forsaii  fusius,  ASl  cerle  qaam  brcvisshne  polui* 
mus  referre  visnm  csl :  /|uia  inde  pcrspicue  evincilur 
Kpislolain  sequcnlcm  sccundam  earum  csse,  quas 
Opialo  episcnpo  de  animarum  origiue  ab  Augustino 
(taias  fuisse  asserunt ,  plurisque  faciunl  Possiuius  ac 
Fulgonlius  :  cum  eo  tamen  discrimine,  ut  Possidius 
quidem  duns  (  /n  Indiculo ),  Fulgeiitius  ( Ubi  iupra ) 
vero  ires  ad  Opttlum  epistoias  adsciibat.  Uiri  (idos 
liabcnda  sit,  pcnes  lcclorcm  esto  jiidiciiim  :  ccrle 
specuiti  illi  scriptorum  Augusllnianorum  cditores,  TiU 
lcmonlius  quoqiio,  aliique  crudilissimi  viri  Fulgcn- 
tiiim  scqiiuntur.  Id  unuin  hac  in  partc  annotare  openc 

})rc(iiim  est ;  vidclicol  Possidiiim  roccnsendo  cpisto- 
as  ad  Optatum  dirocias,  ips.is  adversusPriscillianisias 
scriptas  csse  disertc  docere. 

Ilanc  autcm  epislolam  vcl  labcntc  anno  419,  vol 
poiiiis  incunte4^0,  cxaratam  essc  arbitramur;  Au* 
giisiiiius  ciiim,  num.  i«  signidcul  sc  ad  Optatum  rc- 
scribcre  post  quinqtte  ferme  annos  evolutos ,  ex  qim 
i.O  Oricnicpi  miserat  libriun  nou  pr.csumplionis,  scd 
.  consiiltationis  sux.  0|  pido  liber  in  Orientem  missiis , 
ipstssima  est  Epistola  iG6  Auguslinlana  ad  llierony- 
mtim  per  Orosmm  transmissa.  Qui  qoidem  Orosius 
paulo  ante  mensem  julium  anni  445  ex  Africa  in  Pa- 
i:estinnm  appuleral,  ulpote  qui  iisdetn  anno  ci  mense 
llierosolymis  in  disputalionem  adversus  Pelagium 
descendit :  proindeque  sub  initium  anni  laudati  ex 
Africa  cuin  solvisse  necesse  es(. 

Qiio  autem  potissiiiiuin  tempore  Epistola  prima  ad 
Opfatnm,  quoc  iiilcr  odiias  190  csl,  scripta  fuerit,  noii 
ila  li(|uido  appnrct.  Dom.  Dubois  eam  mensi  cir^iler 
aiigusto  anni  418  aUigit,  idque  a  veritdte  perquani 
alicnum  esi :  nam  Augiistinus  eam  scribere  non  po* 
tnil,  nisi  postqtiam  C:irib:i^ine  Ciesarcam  advenisset; 
quod  noMiiisi  mcnsc  soptenibri  accidisse  cerlum  est. 
jino  vero  h:inc  epi>tol:im  tanlummod(f  post  suum  C:c- 
sarea  secessum  l<;xuisse  se  Augustinus  his  verbis  mo- 
nel,  cum  in  supradicto  oppido  remoraremur.  Huc  colli- 
mant  tot  et  tanta  negotia,  qu»  sanctiis  Doctor  dum 
C.Tsarcx  versaretur ,  iiilra  paucos  dies  traclavit  ac 
confecit;  qu.Tquc  ipsi  im|)edimcuto  erant,  quominus 
adjiccret  animum  ad  gcribendas  littcras  nullo  pacto 
urgcntes ,  ncquc  ad  se  pertinentes.  Qniii  etiam  veri 
ailmodum  simile  est  Augusiino,  dnro  Caesarea  Hippo- 
neui  rediret,  eaindcm  cpistolam  parare  nou  licuisse 
qiiia,  ut  ipscmet  tostatnr,  per  quas  tolas  terrasinlen 
tionom  ejtis  biic  ntquc  illuc,  quo:  ingerebantur  scnsi- 
bus  divcrsa  raptarcnt.  His  addticli  rationibus  Episto- 
lain  primam  ad  Optatum,  qiiae  hilcr  Augusiinhmas  190 
est,  anie  nicnscin  novembrcm  anni  418  scribi  noii 
piiluisse ;  rnio  vcro  eam ,  cum  doctorum  venia ,  post 
EpisUdas  191,  192  et  195  rejtcicndam  esse  existima- 
^ntis :  siquidcm  hisce  tribus  postremis  epislolis  respon- 
dore  Augusliiii  plurinium  inlererat ;  ac  idcirco  etiam- 
t;utn  fosUnatiouis  sunt  plcnx.  Epistolam  vero  190  non 
aliqna  necessitas,  sed  uniicorum  gratia  extorsit;  protn- 
di^quc  ad  lempus  opportonnm  et  vaciram  cam  transferro 
consenUincum  est. 

Btiisus  ex  Aiigi^ui  Epistola  190  moz  landala,  c. 
7,  nuni.  20,  quiii  ctiain  ex  cjusdcm  sancii  Pncsulis 
Epistola  166,  c.  4,  n.  8,  exploratum  hnbcmus,  Mar- 
cellinum  ab  Hicronymo  sciscitatum  fuissc,  quld  de 
animariiin  origine  sciitirc  oporlerel ,  post  acccpUim 
CJi  dc  qii;r8«ione  D.  Augustini  responsionem.  Porro  cx 
Aiigiisiini  Epistobi  143  certissime  constat,  ad  ManeU 
iinuui  h:iiic  ipsam  Augnstini  responsionem  non  pcrve- 
nissc,  nisi  aiino  duntnxat  412 ,  adcoqiie  Marcellinum 
codcin  taiitum  anno  Hieronymo  scribere  potuisse;  ac 
'  proinde  Marccllino  iioii  fuisse  rcsponsum  abs  lllero- 
nynio.  nisi  anno  ad  summum  413.  Prxier  jus  verita- 
tis  ergo  ,  mca  quidein  senientia  ,  llicronymi  ad  Mar- 
oeiliiinm  rosponsio  000^.  ejusdem  Epistola  78 ,  apud 
Ar.|ustinuin  vcro  165  a  CU.  ciim  llicronymianis«  tum 


Augostinianis  EJkoribus,  n^^cnon  a  l)om.  Duboi« 
aiwo410afngiiur.  Adveritaicm  propius  quidem,  non 
tamen  proxiroe ,  acccdlt  erudiiissimus  TillomontiuSn 
qui  eam  anno  411  vel  412  consignat. 

Quis  autem  fuerit  Optatiis  illc  opiscopus,  ad  qtico^ 
Angustinus  epislolas  ist;)s  direxerit,  plnne  incomper- 
tiim  cst.  Certe  liquet  eum  non  fuissc  celebrom  illum 
Oplatum  Milevilanum,  qui  scriptis  ^uis  Donatistas 
confodit,  quantumvis  id  codcx  Gottwicorisis  luculcnter 
rcferal :  e  vivis  enim  duduni  Opiatiis  illo  Milevitanus 
excesserat ,  atque  jam  anno  396  beaiissimus  Sevor^s 
dc  condiscipulalu  Aiigiistini  Milevilano!  EoclesiA 
pi*;cerat ,  Ipsifjue  usquc  ad  annnm  426  praDftiit,  ut  pa* 
tct  ex  Epistolis  31  ct  213  snnciissimi  nostri  Pnrstilis. 

Ex  his  liquido  conslntdoclissimo^viros  Dom.  Liido- 
vicum  Ellies  Dupiii  in  notts  ad  cnp.  215  dici  prinia^ 
<*oIlniionis  Carltniginciisis  ,  n:  cnon  Dom.  Thcodorir 
cum  Hiiinart,  Hist.  Porsecut.  Vniidal.  pag.  297,  falso 
assererc  Severum  Milevitaiium  cpiscopnm  paulo  anto 
laudatam  CoUationem  e  vivis  cxcessisse ;  cum  Gcsla 
ejiisdein  Collationis  disertis  vorbis  refcrnnt,  illum  diu 
aiite  CoIIntionem  obsorvassc,  nlqiic  cxspcciasse;  scd 
liinc  ob  inhrmitalein  xgriludineinquc  dinnum  disccs- 
sisse ,  iion  vero  dcce^sisse.  Ceric  spcctalissiini  ope- 
ruin  divi  Aiigustini  Editorcs  nostram  sentcntiam  pro-. 

f»tignaiit  Prxfnl.  tom.  2  iti  ordine  chronologico 
^pistolarum  109  et  110  Imo  eruditus  Ruinartus  loco 
ciuiio  secum  ipsc  pugnal :  laudat  cniro  synodum  Mit 
leviianam  anno  416  habiiam,  cui  Sevenis  intcrfuit,  ut 
liqiiet  ex  Epistolis  iuter  Atigustiuinnns  175, 176, 181 ; 
at  isthxc  synodus  quarto  a  CoIIatlone  Carthagincnsi 
aiino  duntaxat  acta  est. 

Conjicit  Bnluzius,  6  /Mxxpirvif ,  in  notis  ad  Colbtio- 
nem  Carlhaginensem,  Optnium  qtiem  quxriiniis,  euni 
csse  qui  eidem  CoUationi  Qirthnginensi  adfuit,  quiqiic 
in  Gestis  dlei  primae  cpiscopus  plebi  Vescoriianu!  di- 
citur.  Verum  plebs  Vesceriliina  in  Nuinidia  erat ; 
contra  vcro  plebem ,  qiiam  regobat  Optattis  noster » 
alteram  e  tribus  Maiiritaniis  incohiisse  verba  ejusdcm 
Opiati  hiscc  Augustini  episloUs  interjccta  insertaque 
demonstrant. 

Si  ndes  est  domino  Dubois,  Opfifitus  erat  episcopus 
Tubulcnsis,  is  a  quo  Ati^ustintis  Epistoln  185  jubet 
coinitem  Bonifacium  breviculiim  Collationis  accipere, 
Scd  auctor  scntcntiam  suam  nullis  ai-gumentis  fulcit, 
nec  uiidc  cam  hnuserit  indicat.  Nil  mirum ;  falsnn^ 
esse  ipsa  Atigustini  cpistola  evidenter  adstruit :  nam 
Optalus  ille  de  qiio  ibidem  agitur,  anno  411  Colla- 
lioni  Carlhaginensi,  et  auno  412  concilio  Zcrtensi  in- 
torfuit ;  prouideque  jam  a  plurimis  annis  digniiatem 
cpiscopalcin  oblinebnt,  cum  epistola:  Angusiini  ad 
Optatum  conscriptx  suiit.  Optnlus  vero,  qtii  nobis  ne- 
goliuin  f.icosstt,  cx  Epist.  2U2  bis,  n.  7,  se  ipse  no- 
vellum  riidero<tt>«  dociorem  vcnditat.  lnsu|)er  Au-r 
gn.siinus  in  Epist.  185  monct  Bonifacium,  ut  nccipiat 
de  Ecclosia  Sitifcnsi  breviculnm  Collationis,  si  Opta- 
tus  non  habet;  proindcque  inntiit  Optaium  dc  qiia 
loqiiitiir,  in  Numidia  vitam  de^ere  solitum  esse,  cum 
poiius  in  Maurilania  inqtiiti  eum  debcre  prol^-:: 
tuin  sit. 

In  ainici  cujusdam  doctissimi  aniroo  suspicio  insi- 
dd,  Optatum  iiostrum  fuisse  quidein  Milevitaniiiiij 
episcopiim ,  scd  secundum  nomiiie  ,  magni  Optati  Mir 
levitani  siiccessorem  :  sicque  standum  esse  jiidiciq 
Guttwicensis  librarii,  qiii  disertis  vcrbis  Qptatunv 
episcopum  Milevitnnum  appellnt*  Verum  isiboic  suspi  • 
cio  ex  dictis  ruit ;  pcr  totos  eniin  Augiistini  episcopa- 
tus  annos,  nullus  Sevcro  excepto  Milevitanam  sedeu\ 
occupavit.  Addc  quod  Severus  iste,  Angustino  seinpcf 
conjunclissimus,  doctrinx  atque  amiciux  saiicti  Pnvr 
sulis  constanter  adharsit  (a)  :  e  contrario  Optatu^ 
quamdiu  polnil,cnm  <iua  bciie,  qua  male  imptignavit. 

Accodii  quod  plubs  subjecta  Optato  qucin  nosse  cu^; 
piinus ,  iulra  Mauritnniic ,  non  vcro  Niimidix ,  linc^ 
inclusa  crat.  Maurilania  autcin  illa  non  crat  Cxsstrieii«f 

(a)  vide  Augiist.)  E|  isl.  7I|  u.  1.  ^ 


%9 


8YLLABUS  CODKUM. 


05 


siS :  nlioquin  Oplalu8  concilio  quod  Cicsarcae  habe» 
hnlur ,  ciim  ipsius  scripla  in  eam  iirbcm  allata  sunt, 
;tdfuisscl ;  ac  qiiod  ah  Episcnpis  Ca!sarieiisibus  per 
liltcras  petebai,  a  concilii  Patribus  ipse  coram  com- 
modius  poslulnssel. 

Nec  Maurikinia  illa  Sitifcnsis  erat :  nullum  cnim 
hujiisce  provinci.T  cpiscopum  Pclaginnoriim  conde- 
mnalio  laicre  polornt;  omnes)  ciiiin  A!niiritani:e  Siti- 
fcnsis  sncerdotcs ,  utpotc  Niimidn^ ,  AiigustiiioNumida 
ducc,  nd  proflignndos  haTcticos  conspirnbant.  Optatus 
\ero,  ex  Auguslini  Episto|a  190,  n.  i2,  res  tanii  mo- 


menli  ignorahat,  aut  ignorarc  potcrat. 

Superest  igltur,  nt  Optati  dioccesis  in  Mniirilania 
Tingitana  sita  essc  dehuerit,  ndeoque  in  cxtrcina  ilia 
Afric;e  parle,  qiio^  ab  lllsp.inia  freto  Gaditniio  disjiiiicta 
est,  qua^quc  popnlis  duiitaxat  harbnris  incolcbniiir  ; 
quod  optlmc  qundrat  cum  qiierimonin  in  Epist.  ff}i 
bls,  nuin.  7,  deploratn,  de  rustic:i  elniinusinslrucia 
clericorum  turba,  qn:i;  Optalo  iiiolcstias  gcncrnveiat 
in  his  rcbus ,  in  quihiis  a  doclis  saccrdotibus  fucral 
instituta. 


STLLABUS  GODIGUINI 

AD  QUOS  RECOGNITiE  SUNT  SANCTI  AUGUSTINI  EPISTOL-E, 


MANUSCRIPn  GODKXS 

cumtHHa  tmgulis  hic  deincefn  designandis  indita, 
a«   codices  bibtiothecae  mooasterii  s.   Albioi  Andega- 

veosis* 
ti.  Monastorii  S.  Araulfl  Mctensis. 
0«   luv.  PP.  Augustinianoram  nujorls  conventns  Parisiensls. 
b.    Beocensis  oQBoobU. 
i)l*  Belgici  Godiccs,  seu  variaates  lectiones  ex  illis  Lova- 

meosium  Theologorum  curadccerptae. 
bn.  Ex  bibliotboca  monasterii  S.  Benigni  Divionensis. 
bt.  S.  Bertiai  in  Belgio  oodex  perantiquus,  unde  cnita  est 

cxcm  ad  Mercatorem  Epistcla ,  quae  nunc  prknura 

prodit. 
bg.  Mss.  domUii  Bigot,  Rotomagensis.. 
0,    Cffinobii  casalis  BenedioU. 
oc  dsterciensis  Abbatis. 
ca.  Codei^  vctus  RR.  PP.  cisterdensium  S.  Qrucis  in  Jeru- 

salem  in  Urbe,  ex  quo  blc  primumeditur  xxix  ad  .dy- 

puan  Epistola. 
d.  Mss.  BibUothccae  CoU)erliax. 
ob«  Corbeiensis  monasteru  codices,  plcrique  ante  aiiuos 

800  aut  000  sci-ipli. 

d.  Coenobii  de  Cultura  apud  Cenomanos. 

e.  Excerplonim  Eugypii  codiccs  duo  Hss.  Germanensls  et 

Gorl>eicQsis, 

f.  Floriacensis  bibliothecae  Mss. 

fl,  Codex  Corbciensis  aate  annos  circiter  1500  scriplus,  qui 
Flori  seu  Bedae  vulgati  coUectkmem  in  Epistobis  Apo- 
stoli  complcctitur. 

fi|.   Mss.  BibUothecae  S.  Mauri  Fossatensis. 

ir.    CollogU  Fuxensis  apud  Tolosstes. 

g.  Gemmeticensis  monasterii. 

gg.  S.  Germani  a  pratis  oodices  oplimx  notac, 
ipr.  "oUegU  Gervasiani  apud  Parisios  codex  ampliis  et  cle- 
gaos. 


J.    Ex  bibliolheca  dominl  Joly,  praec.  eccl.  Paris 

1.     iiiudunensis  ecclesiae  codicesanUquissimi. 

mr.  Domini  Biaran,  archid.  eccl.Tolos. 

m.   MonasterU  S,  MidiaeUs  in  periculo  maris. 

n  Navarrici  GymnasU  ParisieQsis  membrancuni  excniplar 
amplissimum. 

p  Codex  corUceus,  qui  olim  Karboncnsis  coclesiae  fuit, 
nunc  est  illustris  fomUiac  Phimarconensis :  quo  ex  oo- 
dice  prodeunt  xui  et  xlv,  duae  perbrevcs  ad  Pauliuum 
Epistolae,  antehac  ineditai 

r.    RegiaebibliothecaeMss. 

rm.  Remensis  ecdesiae. 

s.     Ecdesiae  Sylvanectensis. 

sb,  Sorbonici  coUegii. 

t.    BU)UoUiecae  TeUerianae. 

U.    Theodericensis  monastcrii, 

th.  thuaneae  bU)Uolheoae. 

V.  vaticanioodioes,  4Uorum  nobiscum  conunumcatae  sunt 
variantes  lecUooes,  coUectae  olim  i^er  seledos  virus, 
qui  post  ediUoaem  a  Lovaniensibus  adornatam,  casti* 
gaodis  denuo  S.  AugusLmi  operibus  ciementis  viii  at|- 
ctoriuto  inoumbebant. 

vv.  BU)iioUiecaeS.  vedasUAtrcbatensia. 
V.  S.  victoris  Parisiensis. 

vd.  vbdocinensis  Abliatia^. 

lorn  coMds. 

Am.  liber  Epistolarum  S.  Augusthiian.  1403  erccusus  opera 
JOannis  de  Amerbach  civis  BasUeensls. 

Bad.  Edilus  per  Jodocum  Badium  Ascensium,  Parisiis,  an. 
i515. 

Er.  DcsiderU  Erasmi  cura  recensitus,  imprcsscaque  Frobe- 
nianis  typis  Basileae,  an.  1528. 

Lov.  Ad  Lovaniensium  Theologorum  recensionem  cxcusui 
typis  Pkmthiianis  Antuerpiae,  an.  1576. 


CQn^piiravimus  pralerea  ea$  omnes  cditiones  initio  Rctraciationam  tom.  1,  memoratas,  M. 


B-i — r 


S.  AURELII  AUGUSTINI 

HIPPONENSIS  EPISCOPI 

EPISTOLiE 


SECUNDUM 


ORDmEM  TEMPORUM  NUKC  PRIMUM  DISPOSIT^, 

ET  QDATUOR  IN  CLASSES  DIGEST^ 


f  bssis  \  canlinet  eristolas  quas  scripsit  nondum  episoopas,ab  anno  rlirisll  tideKcel  38ff  ad  3(K>. 

—  U,  qu'5S  eriscopus  ante  collationem  carthaginensem  cum  Donalistis  babicam,  et  aale  detectam  in  Afr ica  Pelagii  h»r 

resim  scrirsit,  ab  anno396  ad  410.  ,. .    .  .-^ 

—  ni,  quas  scrli  «t  reliquo  vitse  temp^  re,  ab  anno  M I  ad  4o0. 

—  IV  uoouullas  i4>so  etiam  episcoi»o  scriptas  comi  IjcUlur,  quarum  temi>us  minus  compertum. 


PR1M4  CL^SSIS. 


EPISTOLA  PRIMA  *  (a). 
CoiiiiUuM  aperil  Auguslintts  $uorum  li^rorum  de  Aca* 
demici%t  ^  Hermogenianum  tententiam  rognt  de  eo 
quod  $ub  finem  tertii  libri  d^  ii$d$m  philo$ophi$  pro 
n^ntiaviu 

HERVOGESIIAIIO  AUGDSTMIIS. 

i.  Academicos  ego,  ne  inlcr  jocandum  quidcm , 
unqiiam  lacessere  audcrem  :  quando  enim  mc  lanlo- 
nmi  vlrorum  non  nioverct  auctoritas ,  nl«  cos  puu- 
rom  longe  iu  alia,  quam  vulgo  credituin  cst,  fuisse 
(ciilentia?  Quare  potius  eos  iniitatus  sum  quanlum 
valui ,  quam  eipfignavi ,  qiiod  omniiio  iion  valeo.  Vi- 
dciiir  enim  mihi  satis  coiigruisse  temporibus,  ut  ai 
qiiid  sincerum  de  foiilc  Platonico  fluerel ,  inier  um- 
brosa  et  spinosa  duniela  potius  iii  pastionem  *  paucls- 
simorum  hominum  ducerctiif ,  quam  per  aperta  ma- 
nans,  irruentibus  passiin  pecoribus,  nullo  modo 
posset  liquidum  purumquc  scrvari.  Quid  enim  conve- 
laciitius  pecoriesi,  quam  pulari  animamcorpusesse? 
Contra  hujusmodi  bomincs  opinor  cgo  illam  utililcr 
cxcogitaum  Dei  veri  (6)  artem  alquc  rationem.  Hoc 
auteni  sxculo  cum  jam  nuUos  videamus  philosopbos , 
iiisi  forte  amiculo  *  corporis ,  quos  quid^m  hand  cen- 
suerim  dignos  tam  veuerabili  nomine,  reducendi  mihi 
videnlur  homiiies  ( si  quos  AcademiGonim  per  verbo- 
rum  i.  genium  a  reruji  comprchensione  deterruit  sen- 
lentia  ')  in  spem  rcperlendx  veritatis  :  nc  id  quod 

*  RecensiU  est  ad  Mss.  bl.  cb.  gg.  gv.  n.  r.  sb.  th.  vc.  duos 
t.  duos  V.  et  ad  edit.  Lov. 

» slc  Mss.  At  Lov„  in  possMwowm, — Er.  ut  Lov.    ¥• 

*  Mss.  duodecim  babcnt,  cUmculo  corpori$. 

» lx)v.,  perwrionmt  mgenium  a  rerum  comprehensione  oe- 
terruisset  in  $ipem^  elc.  At  quaratione  perversi  Academid. 
siquidem,  utmox  dictum  cst,  artem  et  rationem  tegendi  veri 
(sic  enim  legendum  censemtis,  non,  Dd  veriy  ut1ii>ri  omnes 
iiabeat)  utimer  exoogilarunt  ?  Quaproptcr  locum  cmcnda- 

(a)  Alias  213  :  qux  autem  1  eiai,  nuuc  \Zr2.  scriiU  circa 
(Iij.  ati.  38G. 

{h)  Fortc,  tcgendi  vcri. 


eradicandis  altissimis  erroribos  pro  icmpore  accom- 
modatiim  fuit ,  jam  incipiat  inscrend;c  soientiae  impe^ 
dimcnto  esse. 

2.  Tantum  cnim  tanc  variarum  sccUrum  sfudia  fla- 
gr^bant,  ut  nibit  metuendum  esset  nisi  falsi  approba- 
lio.  Pulsus  autem  quisque  illis  argumentls  ab  eo  qiiod 
se  firmum  ct  inconcussumtenerecredider.it,  taato 
constantius  atque  cautius  aliud  quxrebat ,  quanto  et 
in  moribus  m.ijoreral  industria,  elia  natura  rerum 
atque  animorum  altissima  et  implicitissima  latere  ve-» 
rius  sentiebatur.  TanU  porro  nunc  fuga  laboris  ei 
incuria  bonanim  artium,  ut  simul  aiqiie  sonuerit, 
aculissimis  pbilosopliis  esse  visum  nihil  posse  com- 
prehendt ,  dimitUnt  mentes  et  in  oDternum  obducant. 
Non  cnim  audent  vivaciorcs  se  illis  credere ,  ut  sib| 
apparcat  quod  Unto  sludio ,  ingenio ,  otio ,  um  deni- 
quc  niulu  mulliplicique  doctrina,  postremo  viu  eiiam 
longissima  Carneades  invcnire  non  poluit.  Si  vero 
eliam  aliquanlum  obnitcntes  adversus  pigritiam ,  lo- 
gerint  eosdcm  libros ,  qaibus  qqasi  ostenditur  natura^ 
human»  denegaU  perceptio ;  Unto  torpore  indormi- 
scunt,  ut  nec  coelesti  luba  evigilent. 

3.  Quamobreni  cum  gratissimum  habeam  fidele  ja« 
dicium  tuum  dc  libcIUs  meis ,  lantumque  in  te  mo- 
menli  ponam ,  ut  nec  error  in  tuam  prudentiam ,  neo 
in  amicitiam  simuhtio  cadere  possit,  illud  magis  peta 
diligentius  consideres ,  miliique  rcscribas  ulrum  ap- 
probcs  quod  iri  cxtremo  tertii  libri  suspiciosius  for- 
Usse  quam  ccrUus ,  utilius  umcn ,  ut  arbitror,  quam 
incredibilius  puUvi  credendum.  Equidcm  quoqna 
modo  se  habeant  illae  litterae ,  non  lam  me  dclecUt 
quod  ,  ut  scribis ,  Academicos  vicerim  (scribis  enini 
hoc  amnntius  forle  qoam  vcrins) ,  quam  quod  mibi 
abruperim  odiosissimum  retinaculum ,  quo  ab  philo- 

vimus  ad  decem  Mss.  qui  babent,  per  verbcrum  ingeninnu*m 
dcterruit,  sive,  terrvit ;  e  quibus  lamen  nonnisi  dio  retineni 
vocem  $cntaUia. 


63  S.  AUGUSTINI  EPISGOPI 

tophlac  ubcre  dcsperatioiie  veri ,  qaod  est  aQioii  pa« 
bulum ,  refrenabar. 

EPISTOLA  II  •  (a). 

J[enobu  desiderium  exponil  suumf  ut  disputaihnem  inter 

$e  cceptam ,  inter  se  fimatU, 

ZENOBIO  (6)  AUGUSTINUS. 

1.  Bene  inter  iios  convenit ,  ut  opinor ,  omnia  qnnc 

corporeus  sensus  atlingit,  ne  puncto  quidem  lemporis 

eodem  modo  manere  posse,  sed  labi ,  eflluere  et  prx- 

scns  nihil  obtincre,  id  est,  ullutlne  loqnar,  nonessc. 

Ilorum  itnque  pcrniciosissimum  amorem ,  pcenanim' 

que  plenissimum ,  vcra  ct  divina  pbilosophia  monet 

frenare  alque  sopire;  ul  sc  tcto  animus,  eliam  dum 

lioc  corpus  agil,  in  ea  quoe  semperejusdem  modi  sunl, 

nec  percgrino  pulcbro  placenl ,  feralur  atqne  acstnet. 

Qiix  cum  ita  sint ,  ct  cum  le  verum  ac  siinplicem , 

qtialis  siiic  ulia  sollieitudine  amari  potes,  in  semei* 

ipsa  mcns  videat,  fatemur  tamen  congrcssum  istuni 

atque  conspcctum  tuum ,  cum  a  nobis  corpore  disce- 

dis,Iocisquc  sejuiigcris,  qiKTrcrcnos,  eoqne  dum 

licet  cupcro.  Qitod  profccto  vitiuni ,  si  te  bene  novi , 

ainas  in  nobis ;  et  cum  omnia  bona  optes  charissimis 

et  fomiliarissimis  tuis,  ab  hoe  eos  sanari  metuis.  Si 

aiMem  tam  polcnii  animo  cs,  ut  et  agnosccre  huiic 

laqucum,  ct  eo  captos  irridere  valeas ,  nnc  tu  mngnus 

ntqiic  alius.  Ego  quidem  quamdiu  desidcro  abscniem, 

dcsiderari  me  volo.  Invigilo  tamen ,  qiianlum  queo , 

et  enitor ,  ut  nihil  amem  quod  abesse  a  ine  itivito  po- 

icst.  Quocum  ofllcio  commoneo  tc  intcHm ,  qua|is- 

cumque  sis,  inchoatam  tecum  dispiiiaiioncm  pcrfl- 

ciciidam ,  si  cune  nobismettpsis  siimus.  Nnm  eam 

cum  Alyplo  perGci  iicquaquam  sinerem ,  etiamsi  vcl- 

lei.  Non  vult  autcm.  Non  cnim  est  bnmanitatis  cjiis 

fiunc  mecum  operam  dare ,  ut  in  qiiam  multis  posse- 

|nus  lilteris  te  nobiscum  teneamus,  nescio  qua  neces- 

silate  fufficiitem. 

EPISTOLA  111  "  (c). 

ffebridio  retpondet  Augustinui  immerito  $e  ab  ipso  vo- 

eari  beatum ,  qtn  tam  multa  ignoret.  Qua  m  re  nta 

st7  vera  beatUudp, 

IfEBRlDIO  (d)  AUG0STINU8, 

I.  Utnim  nescio  quo,  ut  ita  dicam  ,  bbnditoqiiiu 
tiio  factum  putem ,  an  vere  ita  se  res  habeat ;  incer- 
|um  apud  ine  est.  Nam  repente  accidit ,  ncc  saiis  de- 
libcratnmest,  quatenus  debeat  commiiti  iidei.  Ex^pe- 


M 


*  Ad  Mss.  dD.  gff.  gv.  0.  r.duossb.  duos  t^  duos  v.  reco- 
gnita  est,  et  ad  edit.  Ijow 

-  **  in  liiijfisrecenskmc  adhibki  sunt  a.  bn.  bg.  c.oc.  ff,  gv, 
n^  r.  s,  l,  doo  a.  doo  sb.  quatuor  v.  et  Edd.  Am.  Bad.  £r, 

\jOSm 

(a)  Allas  21  i :  quae  autem  2  erat,  nimc  155.  Scripta  circa 
Idcm  tem|>us. 

{b)  is  baud  dultie  cst  cui  UbrosdeOrdine  nuncu(;avit  Au- 
giistious,  au.  386.  videsis  iu  lom.  I,  lib.  i  de  ordme ,  c  i 
cl  2. 

ic)  Alias  151 :  quae  autem 3  erat,  nunc  137.  Scripta  an.  387. 

(a)  Nebridius  dulcii  amicits  Augustiiii  laudatur  in  Cx)nres- 
^oriura  libris,  niaxiiiicqne  in  lib.  9,  c.  3,  quo  loco  non  rmdto 
post  ejusdem  Augusliai  bitptisnwm  carne  solutus  csse  dici- 
tur ;  id  cst ,  antc({iiam  Augustiaus  jMrcsbyteralum  adeptus 
fuiaset ,  adeocfue  aiite  aa.  christi  391.  Pbn*o  f|isi  scribere 
cirrpit  Au^ustiiius  ex  agru  Cass-ciacojuxta  lib.  9  anif.,c.  4, 
queni  aprum  aliquoi  uicuses  aiiui  cxcuulis  366  cl  387  iucuu- 
tis  iucoluit. 


cisis  quU  Isluc  sit.  Quid  censest  Prope  persuasisii 
mUil ,  noD  qoidem  bcaUim  esse  ne ;  nam  id  solios  oa- 
pienlis  prxdium  est ;  sed  cerle  quasi  beatum  :  ui  di- 
eirous  bominem,  quasl  hominem  in  comparationc 
hominis  illius  quem  Plato  noverat ;  aut  qoasi  rotunda 
et  quasi  qoodra  ea  quae  vidcmus ,  cum  longe  ab  eis 
abstnt  quac  paucorum  animus  videl.  Legi  enim  litteras 
tuas  ad  luccrnam  jam  coeiiatus ;  proxime  erat  cubitio, 
sed  non  ila  etiam  dormitio  :  quippe  diu  mecum  in 
leclo  silus  cogitavi ,  atque  has  loquclas  babui ,  Augur 
stinus  ipsc  cum  Augiisiino  :  Notmc  verum  est  quod 
Nebridioplacet,  beatos  nosesse?  Non  utique;  nam 
stultos  adhuG  cssc ,  ncc  ipse  audel  ncgarc.  Quid ,  si 
etiam  stullis  bcata  viia  contingit  ?  Durum  qiiasi  vcro 
parva ,  vel  alia  iilla  miseria  sit  qiiam  ipsa  stultitia. 
Undc  ergo  illi  visuin  est?  an  lectis  itlis  libcllis  ctiam 
sapientem  me  ausos  cst  credere?  Nou  usque  adco 
temeraria  est  laetitia  gesticns ,  prajsortim  homiitis  cur 
JQS  qoanti  ponderis  considcratio  sit ,  bcne  novimus. 
Illud  igitiur  est :  scripsit  quod  nobis  puUvit  dulcissi- 
mum  foie;  qvia  et  lUi  dulce  Tactum  est  quidquid  po- 
suimus  in  ilUs  litteris,  etscripsit  gaudcns,  nec  cura- 
vit  quid  committendum  gaudcnti  calamo  esset.  Quid , 
si  Soliloquia  legisset?  Lxtaretur  inulio  exondantiiis, 
nec  tamen  reperirel  plus  aliquid,  qiiod  me  appellarci, 
quam  beatum.  Cito  ergo  summum  nomen  efibdit  in 
nie,  ncc  sibi  aliquid  rescrvavit  quod  de  mc  laetior  as- 
scverct.  Vide  Isetitia  quid  faoi^tt! 

2.  Sed  ubi  est  isla  bcala  viia?  ubi  ?  ubinam? '  0  si 
ipsa  esset ,  repelleret  aiomos  Epicuri.  0  si  ipsa  esset, 
scirct  nihil  deorsom  esae  pncter  munduni.  0  si  \\^ 
esset,  nossct  extrema  spbapra  tardius  rotari  qnam 
mediiim ,  et  alia  similia  quac  similiier  novimos.  Nonc 
vcro  qtiomodo  vel  qualiscumquc  beatus  sum ,  qoi  ner 
scio  cor  tantus  mondos  sit ,  com  rationes  figorarum 
per  qoas  est ,  nibil  prohibeant  esse ,  qoanto  qois  vo* 
loerit,  ampliorem?  Aut  qoomodo  non  mihi  diceretor, 
imo  non  cogeremur  confiteri  corpora  in  iiifinitum  sc- 
cari,  ut  a  ceru  velot  basi  in  qoaniitatem  certam  cerios 
corposcolorom  nomerus  surgeret?  Quare  coro  corpos 
nullum  esse  minimom  stnitur,  qno  pacto  sinamos  esse 
amplissimum ,  quo  ampllus  esse  non  possit;  nisi  forte 
illud  qood  Al jpio  aliquaiido  dixi  occultissime ,  habet 
magnam  viro  :  ut  qooniam  numerus  ille  intelliglbilis 
infinite  crescit,  non  tamen  infinite  minuitor,  nam 
non  eum  licet  ultra  moiiadem  resolvere ;  contra  sen- 
sibilis  ( nam  quid  est  aliud  sensibilis  numerus ,  nisi 
corporeorom  vd  corporum  quaniitas  ?)  mitiui  qtiiden) 
inflnite ,  sed  infinite  crescere  .nequeat*  Et  ideo  fbr- 
tasse  merito  pbilosophi  in  rebus  iiilelligibilibus  divi- 
tias  ponunt,  in  sensibilibus  egcstatem.  Quid  cnim 
aerumnosius  quam  miuos  aique  minus  seniper  posse 
fieri?  Quid  dftius,  quam  cresccre  quantam  vclis ,  ire 
quo  velis,  redirc  com  vclis,  quoosqiie  velis,  et  lioc 
multum  amare  qiiod  minui  iion  potest?  Qmsqui^  nain- 
qiie  intelligii  istos  numeros ,  nihil  sic  amat  ui  mona- 

*  Unus  vaticanus  codcx.  beata  ti/a,  nbi,  nisi  in  anvm  7  O 
si  i^sa  esset.  vaticaui  aiii duo  liabcnt,  beata  vita,  ubi  vaa  f 
o  s\  ipsa,  elc. 


( 


68 


EPISTOLARUM  GLASSIS  l. 


69 


dem ;  nec  mirum,  cum  per  eam  fiat ,  ul  coilcri  amen- 
tur.  Sed  lamen  cur  lantus  est  mundus?  polcrat  enim 
e$8e  vel  m:^or,  yel  breyior.  Nescio  :  tale  esl  enim. 
fX  cur  boc  loco  potius  quam  illo  ?  Nec  in  ea  rc  debei 
esse  quxstio,  ubi  quidquid  esset»  quaestio  essel. 
Unum  illud  muhum  moyebal,  quod  infinite  corpora 
secarentur.  Cui  fortasse  responsum  cst»  de  vi  contra- 
ria  inteliigibilis  numeri. 

5.  Sed  exspecla ;  videamus  quid  sit  boc  ncscio 
quid  y  quod  suggerilur  mcnli :  certe  sensibilis  mun* 
dus  nescio  cujus  intelligibilis  imago  csse  diciliir.  Mi- 
rum  autem  esl  quod  in  imaginibus  vi«lcmus ,  quas 
apecula  referunt :  nam  quamvis  ingentla  specula  sint, 
nonreddunt  ma^ores  imagines,  quam  sunt  corpora 
etiam  brevissima  objecla.  In  parvis  autem  spccillia, 
8:cut  in  pupiliis  oculorum ,  etsi  magna  facies  sese  op- 
ponat ,  brevissima  imago  pro  modo  speculi  formatur. 
Ergo  el  imagines  corporum  minui  iicet ,  si  speculu 
minuantur  :  augeri ,  si  augeantur,  non  iicet.  llic  pro- 
fecto  aliqnid  iaiel,  sed  nunc  dormiendum  est.  Ncque 
cnim  Nebridio  beatus  quxrendo  vidcor «  sed  fortassc 
aliquid  inveniendo.  Id  aulem  aiiquid  quid  cst?  an  illa 
raiiocinatio ,  cui  tanquam  unicac  meae  blandiri  soleo , 
el  ca  me  nimis  oblectare  ? 

4.  Unde  constamus?  Ex  animo  et  corpore.  Quid 
hnrum  melius?  Videlicet  aninius.  Quid  laudanl  in 
corpore?  Nihil  aliud  video  quam  pulcbritudinem.  Quid 
C8t  corporis  pulcliritudo  7  Congruentia  pariium  cuiii 
quadam  coluris  suaviiaie.  \\xc  furma  ubi  vera  meiior, 
an  ubi  faisa  ?  Quis  dubitet  ubi  vera  est,  csse  melio- 
rcm?  Ubi  ergo  vera  est?  In  animo  scilicet.  Animus 
igilur  magis  amandus  est  quam  corpus.  Sed  in  qua 
parte  animi  isla  est  verilas?  In  menle  atque  inlclligcu- 
lia.  Quid  buic  adversalur?  Sensus.  [\esisleiidum  cr^^o 
sensibus  totis  animi  viribus?  Liquet.Quidsi  scnsibilia 
nimium  deleclant  ?  Fial  ul  non  doleclent.  Undc  fit? 
Consueludine  iis  carendi  appeiendique  mcliora.  Quid 
8i  moritur  animus  ?  Ergo  morilur  veritas,  aut  non  est 
intelligentia  verilns,  aut  inlclligcnlia  non  csl  in 
animo ,  aut  potcst  mori  aliquid  in  quo  aliquid  im- 
moriale  esi :  nihil  aulem  horuui  fieri  possc  Soliluqiiia 
noslra  jam  contincnt ,  8aiis(|ue  persuasuin  est ;  scd 
Dt-scio  qua  consuciudinc  malurum  lerrilamur  atquc 
tttubamus.  Poslremo  etiamsi  morilur  aninius«  quod 
Dttllo  modo  posse  fieri  vidco,  nnn  esse  lamen  bcalam 
vilam  inixtitia  sensibiUum,  liocolio  salisexploriilum 
esi.  Ilis  rebus  fortasse  atquc  inlibus  Nebridio  mco  si 
non  l)eatus ,  al  certe  quasi  bcaius  videor  :  videar  ct 
milii ;  quid  iiide  perdo ,  aut  cur  parcam  Inmx  opi- 
Rtoni  ?  H;pc  mihi  dixi  :  deinde  oravi ,  ul  solebam  , 
Bique  dormivi. 

5.  Ilxc  placuil  scriberc  tibi.  Delcclatenim  mc  qiiod 
mihi  graiias  agis ,  si  nibil  le  quod  in  buccani  vencrit 
eelcin;  e(  gaudco,  quia  sic  libi  pluceo.  Apud  qiicm 
igilur  libciiliuii  incpliam ,  quam  cui  dispiicere  non 
possiim?  At  si  iii  poleslale  forlunx  est,  ul  hominem 
aniet  honio,  vide  qiiam  i>caius  sim,  qni  de  forinilis 
lain  niuUum  gaudco,  el  lalia  bona,  faleor,  desidero 
mihi  ui>ertim  accrcsccf e.  Fortiiftai  aulera  bona  veris- 


simi  sapientcs,  qiios  solos  bcalos  fas  est  vocari,  noc 
timcri  voluerunl ,  nec  cupi ,  an  cupiri ,  lu  vidcris. 
Ei  bclle  accidit.  Nam  volo  ine  dccliuationis  hujus  gna- 
ruin  facias.  Cum  enim  adjungo  verba  similia,  incer- 
tior  fio.  Nam  iucstcupio,  utfugio,  ul  sapio,  ut  jacia, 
ut  cnpio;  sed  Ulirum  fugiri  an  fiigi,  utrum  sapiri  aii 
sapi ,  sit  modiis  infinilus ,  ignoro.  Possem  attendere 
j.ici  et  capi ,  ni  vercrcr  ne  me  capcret ,  et  pro  iudi« 
brio  jaceret  quo  velict ,  qui  aliud  jaclum  et  captum , 
aliud  fugiium,  cupitum ,  sapiiumesse  convincereu 
Qu.D  iiem  tria  ,  ulrum  penullima  ionga  et  infiexa ,  aa 
gravi  breviqUe  pronuntinnda  sint ,  simililcr  nescio. 
Provocavcrim  te  ad  opislolam  longiorem ;  pelo ,  iit 
paulo  diulius  te  legam.  Nam  non  queo  lantum  diccre, 
quantum  volupe  est  legere  te« 

EPISTOLA  IV  •  (fl)i 

Auguuiuui  Nebridio ,  significani  ei  guanliim  profecerit 

in  $iX€ssu ,  contemplatione  rerum  (Btcmamm. 

NEBniDlO  AUGUSTINUS. 

1.  Mirum  admodum  cst,  quam  mihi  prxter  spcm 
cvcncril ,  quod  cum  requiro  quibus  epislolis  luis  mihi 
rcspondendum  remanscril ,  unam  lanlum  inveni  qiiae 
ne  adhuc  debitorem  lcncn  t ,  qua  petis  ut  taiito  no- 
slro  olio,  quaninm  Csse  arbilmris  lecum ,  aul  nobis-^ 
cum  cupis,  indiccmus  libi  quid  iu  sensibilis  atque 
inlelligibilis  nalurx  discernenlia  profecerimus.  Sed 
non  arbilror  occullum  libi  esse ,  si  falsis  opinionibus 
Uinlo  quisque  inscriliir  magis ,  quaniO  magis  in  eis 
familiariuoqiie  volulalur,  miillo  id  facilius  in  rebiia 
veris  animo  accidcrc.  Ila  tamen  paulalim  ut  per  xla- 
lem  proficimus.  Quippe  cum  pluiimum  inter  puerum 
el  juvenCm  dislet,  nemo  a  pueritia  qiiolidie  inlerro-* 
gaius  se  aliqiiando  jiiveucni  diccl. 

2.  Quod  nolo  in  eani  pailem  accipias ,  ut  nos  in  bts 
rebus  quasi  ad  quaindain  mcnlis  juYcnlulem  firmioris 
iiitelligenlix  roborc  pcrvcnissc  cxislimes.  Pueri  enlni 
sunius,  sed,  ul  dici  assolel,  fursilan  belli,  ei  non 
mali  *.  Nam  plerumque.  perturbaios  el  sensibiliuni 
plagarum  (b)  curis  refertos  meiilis  ocuios  ilia  libi  no- 
lissiina  raiiunciila  in  respiratiuncm  <  Icval,  menlenr 
alqtie  intelligenliam  oeulis  el  Iioc  vuigari  aspeclu  essc 
nieliorem  :  quod  non  iia  esset ,  ni»i  niagis  csseni  iila 
qua:  inlelligimus,  quam  isla  qux  cernimus.  Coi  ralio- 
cinalioni  utrum  nihil  valide  inimicum  sil,  pclo  mecuni 
considercs.  Ilac  ego  inlerim  recreatuSi  cum  Deo  ia 
auxiliiim  depiecato ,  et  iii  ipsum ,  ei  iii  ea  qiiaa  vcris- 
shne  vcra  sunt  aiiolli  c(Bpero,  tanla  noDnunqnan» 
rcrum  manentium  prxsumptione  complcor ,  ut  mirer 
inlerdum  illa  mihi  opus  esse  raliocinaiione ,  ut  h:ro 
cssecred:im,  qii»  lanla  hisunl  pnesentin,  quanla  sihif 
quisiiue  sit  prjcsens.  Recole  lu  quoqoe;  nani  le  faie<if 
hujus  rei  esse  dirrgentiorcm ,  ne  qiiid  forie  nescirn^ 
rescriptis  adhuc  debeam.  Nam  milii  non  /acil  fidcni 

*  Am«  Er.  et  Uss.  duo,  non  nwle, 

*  Mss.  ilerique, m  respiatione* 

*  Hartc  recognovimus  ad  a,  bi.  bg.  cb.  gg.  gv.  n.  r.  ^u 
duos  t.  duos  V.  ad  Aui.  Bad.  Er.  et  lx>v. 

(a)  Alias  117 :  quae  autem  4  erai,  nuac  136.  Scrii  u  ana 
idetn  lem(ius. 

(b)  id  eOf  phantasianim. 


61 

lam  muUorum  oncnim,  qux»  aliquando  numeraterani, 
lam  repcniina  deposilio  :  quamvis  le  acceplsse  liiic 
ras  meas  non  dubiiem ,  quarum  rescripia  non  liabeo. 

EPISTOLA  V  •  (a). 

AuguHimm  Nebridius  deploral,  quod  nimum  interpel- 

ietur  divium  negotiis  ah  otio  eontemplationii. 

kVtUSTX^O  ?CEBRIt>Ii:S. 

Itani  est,  m  AUgvstine,  fortitudinem  ae  toterantiam 
ntgotiis  civium  prastas^  necdum  tibi  redditur  illa  ex- 
^tUM  cisioiio  f  QutisOt  qui  U  tam  honum  hombies  iniet' 
peUantf  Credo  qui  nesciunt  quid  ames,  quid  concujnscas. 
Nullusne  tibi  esi  amicorum^  qui  eis  amores  refetat  tuosf 
nec  Romanianus^  nec  Lucinianus  *?  Me  certe  audian}, 
Ego  clamabo,  ego  testabor  te  Deum  amtre,  ilU  servire 
atque  inharere  cupere.  Vellem  ego  te  in  rus  meum  »o- 
caref  ibique  acquiescere.  Non  enim  timebo  me  seducto- 
rem  tui  dici  a  civibus  tuis,  quos  nimium  amas,  et  a  qui- 
tus  nimium  amaris, 

EPISTOLA  VI  *'  (6). 
Scribit  Nebridius  videri  sibi  memoriam  sine  phantasia 

esse  nm  posse ;  tum  etiam  phantasia  vim  non  a  sensu^ 

seda  se  potius  hnagines  rerum  habire. 

ADGbSTlKO  KEBRlDlL'8. 

\ .  Epistotas  tuas  })erptacet  ita  servare  ut  oculos  meos, 
Sunt  enim  magnos,  non  quantitaie,  sed  rebus^  et  magna- 
tum  rerum  maguas  conlinent  probationes,  lUce  miU 
Chtistum^  iUcB  Plutonem,  iUx  Plotinum  sonabunl,  Erunt 
igitur  mihi,  et  ad  audiendum  propter  ehquentiam  dui- 
tes,  et  ad  legehdum  propter  brevitaiem  facUes^  et  ad  in' 
telligendum  propter  sapiefUiam  salubres,  Curabis  ergo 
quod  tute  menti  sanctum  bonumve  fuerit  visnm,  me  do- 
tere,  Uis  autem  titteris  respondebis,  cum  de  phantasia 
et  memoria  subtiUus  atiquid  disputaris.  Mihi  enim  ita 
ridetur,  quod  quamvis  non  omnis  phanlisia  cum  memo^ 
Ha  «f/,  omnis  tatnen  memoria  sine  phantasia  esse  non 
possit.  Sed  dicis  :  Quid,  cum  recordamur  nos  intetlexis- 
se,  aut  cogitasse  aliquid  f  Contra  ha:C  ego  respondco,  et 
dico  propterea  hoe  evenisse,  quia  cum  iHtelleximus  vet 
eogitavimus  corporeum  ac  tempotale  atiquid^  genuimus 
quod  ad  phantasiam  pertinet  i  nam  aui  terba  intellectui 
eogitatronibusque  nostris  adjunmmus,  quce  verba  sine 
tempore  non  sunt^  et  ad  sensum  vel  phantasiam  perti' 
nent :  aut  tale  aUquid  intettectus  noster  cogitatione  pas- 
sus  est,  quod  in  animo  phantasiico  *  memoriam  facere 
potuisset,  Hac  ego  inconsiderate  ac  perturbate,  ul  soleo, 
dm  :  tu  exptorabiSf  et  falso  rejecto^  veritatem  in  Ulte- 
tis  conferes. 

2.  Audiaiiud  :  cur,  quceso  te^  non  ase  potiusquam  a 
iensu  phantasiam habere omnesimagines  dicimus  f  Potest 


^  In  Uss.  iliquoi  scrtbtlur  hic,  Lucianus;  et  in  Epist.  \0, 
tJUcUianus :  mox  la  vlctoriiio  cod.  lcgitur,  mei  cerle,  Audiant 
ffie,  eic. 

*  sicMss.  trcft.  Al  Edd.  habeot »  quod  in  anuno  ptiantastt' 
Aam  memoriam^  etc. 

*  lUioogDiu  est  ad  a»  bL  bg»  d).  g.  gg.  gy.  n*  r.  sb.  duos  t. 
ihios  T.  ad  Am.  Bad.  Er.  et  Lov. 

**  Epistol.  VI  el  vu  ad  NebridiumemeDdandisadhihuimus 
a.  Ll.  l)g.  cb.  fT.  gg.  gv.  n.  r.  sb.  vc.  duos  t.  duos  v.  et  Am 
Bad.  Vj,  Ijov. 

(a)  Alias  il4:  quse  aulem  5  erat,  nunc  138.  Scripta  drca 
ILi.  au.  388.  . 

{b)  Alias  71  :  qu»  autem  0  erit ,  nuac  03.  Scripta  circa 
iia.au.o89* 


8.  AUCUSTINI  EPISCOPI  tt 

enlm,  quemadmodum  animus  inteUectuaUsadinteiUgibi- 
Ua  sun  v:denda  a  sensu  admonetur  potius  quam  aliquid 
accipit,  ita  et  phantaslicus  animus  ad  imagines  iuas 
^onttmflaAdas,  a  sensu  admoneri  potius  quam  atiifuid 
asskmere,  Nam  forte  inde  contingit^  ut  ea  quee  sensus 
non  videt,  ille  tamen  aspicere  possit  :  quod  signum  est^ 
in  se  et  a  se  habere  omnes  imaginn,  De  hac  fe  quoque 
quid  sentias^  rcspondebis, 

EPISTOLA  \ll  (a). 
Augustinus  qucettionem  utramque  a  Nebridio  motam  tUs- 
atftf.  Memonani  sine  phaiUasia  esse  posse,  Aminam 
Sensibus  non  usam  carere  phanta^e»  Ob§eclio  resol' 
vt/tir. 

IIEBRIDIO  AUGCSTINCJS. 

G  APUT  PRmU  \f. — Memoriam  sine  phantama  eue  posse, 
I  Prooeinio  supersidam,  ct  ciio  incipiam  quod  me 
jarojamque  vis  dicere,  prxserlim  non  ciio  desitiirus. 
Ileinoria  tibi  nulla  videtur  esse  possc  siiie  linagiuibus 
▼el  imaginariis  visis,  qux  phankisianim  nominc  ap- 
pellare  volulsti  :  ego  altud  existimo.  PHnium  crgo  \i- 
dondum  est  non  nos  semiicr  rcruin  pn*tereuiitiuni 
nieminisse,  sed  plerumque  manentium.  Quare,  coin 
sibi  incmoria  prxterili  lcmporis  vin  Jicet  lenacitalcni ; 
constal  eam  tainen  partim  eorum  csse  qiix  nos  dcse- 
runl,  pariimeorum  qiiae  deseruntur  a  nubis.  Nainciim 
recordor  patrem  mciim,  id  utiqUe  rccordor  quod  mc 
descruit,  et  nunc  non  csl :  cum  aulcm  Cartbaginem, 
id  quod  est,  et  quod  ipsedcserui.  tn  ulroque  lamcn 
genertim  boriim,  pneteritiim  tempus  memoria  tonet. 
N.im  ct  illum  homincm,  et  istam  urbem,  cx  co  quod 
vidi,  non  ex  co  quod  video,  mcniini. 

2.  Ilic  tu  foriasse  quaeris  :  QuOrsiim  isLi?  prtrscr- 
tiin  cum  animadvertas  uirumlibcl  horum  non  possc 
ui  memoriam  venirc,  nisi  viso'  illo  iiuaginario.  At 
mihi  satis  edtsicintcrim  oslendisse,  possc  dici  carum 
etiam  rerum,  quae  nondum  intcrieruni,  memoriara. 
Verum  quidme  adjuvct»  facito  intcnlus  accipias.  Noa- 
nulli  caluinniantur  advcrsus  Socraticum  illiid  nobilis- 
simum  inventum,  quo  asseriiur,  iion  nobis  ea  qux 
discimus,  veluti  nova  insCri,  sed  in  memoriam  recor- 
datioiie  revocari;  dicciitcs  mcinoriam  prxteritanim 
rerum  essci  hxc  auicm  quac  intclli^cndo  disciinus^ 
Plalone  ipso  auctore,  mancre  sem|>er,  nec  |)0ss6  iii- 
tcrirc,  ac  por  hoc  non  esse  prxteriia  :  qui  non  atlen«> 
duiil  ilium  visioncm  essc  pranioriLnm,  qua  hxc  ali- 
quando  vidimus  mente ;  a  quibus  quia  dcfluximus,  ct 
alitCr  alia  videre  coepimus,  ca  iios  rcminiscendo  revl« 
sere,  id  cst,  per  memoriam.  Qunmobrem  si,  ut  alia 
omiltam,  ipsa  aelernilas  scmpcr  nianct,  ncc  aliqua 
iinaginaria  figmenta  conquirit,  quihusinmcntcmqaasi 
vchicuiis  vcniat,  nec  tamcn  vcuirc  posscl,  iiist  ejus 
mcininissemus,  potesl  esse  quarumdani  rerum  sine 
ulla  imaginaiione  memoria. 


CAPUT  H.  —  Animam  sensibus  non  usamcaterephan 

tasiis, 

3.  Jantvero  quod  tibi  videtur  auima  etiam  non  iisa 

*  Ms.  a.,  nisi  visu  Uto  imaqmario.  Alii  odd.,  vito. 
(a)  Alias  73  :  quae  autem  7  erat,  nunc  143.  scripta  cva 
ideai  temi.us. 


e^ 


EPISTOLARUM  CLASSIS  L 


7A 


Aeiisibus  corporis  corporalia  posse  imaginari,  Ihlsum 
etse  Gonvincilur  isto  modo.  Si  anima  priusqnam  cor- 
porc  uiatur  ad  corpora  scniicnda,  eadem  corpora  ima- 
gi!:ari  potest,  ei  melius,  quod  nemo  sanus  ambigit, 
alTecta  erat  aniequam  his  fallacibus  sensilnis  implica- 
rclur,  melius  afnciunlur  animae  dormieutium  quam 
vigilantium,  meiius  plireneticorum  quam  tali  peste 
carentium;  his  cnim  afficiunlur  imaginibus,  quibus 
anie  islos  seusiis  vaniH*>imos  nuntios  anicicbantur  :  et 
Aut  vcrior  erit  sol  quem  videiit  illi,  qiiam  ille  qdem 
sani  alquc  vigilantcs ;  aut  crunt  veris  falsa  mcliora. 
Qux  si  absurda  Kunt»  sicuti  sunt,  iiihil  cst  aliud  ilia 
imaginaiio,  mi  Nebridi,  <|nam  plaga  inflicta  per  sen- 
siis,  quibus  iion,  ut  tu  scribis,  conimemoralio  qiiae- 
dam  fit  ut  lalia  fomieutur  in  aniuia,  sed  ipsa  hujiis 
falsitatis  illatio,  sive  ,  ut  c^prcssius  dicalur)  iniprcs- 
sio.  Quod  sanc  te  inovct,  qui  fial  iit  eas  facics  formas- 
que  cogitemus  quas  nunqiiam  vidiinus,  acuto  movi*l. 
Itaque  fuciam  quud  ullra  solitum  modum  hanc  cpisto- 
iam  porrigat;  sed  iion  apud  lo^  cui  nulla  est  p.ngina 
gratior,  quam  qn»  me  loquaciorem  apporlat  libi. 

4.  Omnes  has  iin.igines,  qiias  plianlasias  cum  miiliis 
▼ocas,  in  tria  gcnera  conimodissiuie  .ic  vcrissime  di- 
Btribui  video  :  qnorum  estnniim  sensis  rebus  impres* 
sum,  allerum  piitalis,  tcrtiuni  ratis.  Primi  generis 
exempla  sunt,  cnm  mihi  luam  facicm,  vcl  Carihagi- 
nem ,  vel  ramiliarem  quondam  noslrum  Verecun* 
dom  (a),  ct  si  qiiid  aliud  mancntinin  vel  mortuarum 
rerum,  quas  tamen  vidi  atque  sensi,  in  seanimus  for- 
niat.  AUeri  generi  subjicluntur  illa  qux  putamus  ita 
se  habuisse  vel  iUi  se  habere ,  velut  cum  disserendi 
gratia  quxdam  ipsi  fingimos  ncquaquam  impedientia 
▼eritatem,  vel  qualia  figuramus  cum  legimus  hisiorias, 
el  cum  fabulosa  vel  audimus  vel  componimus  vel  su- 
spicamor.  Ego  enim  mihi  utlibetaique  utocciirrit  ani- 
nio,  iCnea;  faciem  fingo,  cgo  Medese  cuni  suis  aiigni- 
bus  alitibus  junclis  jugo,  ego  Chremelis  et  alicnjus 
Parmenonis.  lii  hoc  genere  sunt  etiam  illa,  qux  sive 
sapientcs,  aliquid  veri  talibus  tiivolvcntes  figiiris,  sive 
stulti,  variarum  supcrstiiionum  condiiores,  pro  vero 
«ttuleruiit;  ut  est  lartareus  Phlegetlion,  et  quiiiqiie 
anira  gentis  tenebrarum ,  et  stylus  sepientrionalis 
continens  coelum,  el  alia  poetarum  alque  hacreticO' 
rum  milie  portenta.  Dicimus  tamcn  et  iiitcr  disputan  • 
dum,  puta  esse  tres  super  invicem  mundos,  qualis  bic 
uiiiis  esi ;  et,  piita  quadrata  figura  terram  conlineri ; 
ct  siinilia.  lla^c  enim  omnta  ut  sc  cogitilioiiis  tciiipe- 
stas  habueril,  fingiinus  et  putamus.  Nam  de  rebus 
quod  ad  lertium  genusattinet  imagiiium,  iiuincris  ma- 
xime  atque  dimensionibus  agitur  :  quod  parlim  est  iu 
rcnim  natura,  vclut  cum  totius  mundi  figura  inveni- 
lur,  ct  banc  invenlionem  in  aiiiino  cogitanlis  imago 
sequitur;  partim  in  disciplinis  tanquam  in  figurisgeo- 
m^.tricis  et  rhythmicis  musicis,  et  infioita  varietatc 
aumerorum  :  qux  quamvis  vera,  sic  ut  ego  autumo, 
comproheiidantur,  gignunt  tamen  falsas  imaginationes 
quibusipsa  ratio  vix  resistit;  lametsi  nec  ipsam  disci- 

(a)  Gramniaticus  ct  civis  Medlolanensls,  in  cu]us  villam 
Auie.  nondum  k^aiitiKalus  com  suis  se  receperat^  lib  9  Cou'., 


plinam  disserendi  cnrere  hoc  malo  facile  esi,  ciiiv  In 
divisionibiis  ctconclusionibusqnosdamquasi  calculos 
iniaginamur. 

5.  In  hac  lota  Unaginum  silva «  crcdo  iibl  nou  vi- 
deri  primum  illud  genus  ad  animam,  priusquam 
iiilixreal  sensibus,  pertinere;  ncqtie  hinc  diutius  dis- 
putandum  :  de  duobus  reliquis  jnre  adhuc  qu.iri 
posset,  iiisi  manifestum  essct  animam  minus  esse 
obnoxiam  falsitatibus ,  nondum  passam  scnsibiliuio 
sensuumque  vanitatem  :  at  istas  im.iginesquisdubi(a' 
verit  istis  scnsibilibus  mullo  esse  falsiores?  Nam  illa 
qux  putamus  et  credimus ,  sive  fiiigimus,  et  ex  omni 
parte  omniiio  fulsa  sunt,  et  ccrte  longe,  ut  cernis,  vc- 
riora  sunl  qux  videmus  atque  sentimus.  Jam  in  illo 
tcrtio  generc  quodlibet  spalium  corporale  aninio  fi- 
guravcro,  quanquani  id  rationibus  disciplinarum  mi- 
nime  falienlibus  cogiUilio  peperisse  vide;itur,  ipsis 
rtirsum  mtiontbus  argiieiitibus,  falsum  esse  conviiico. 
Qtio  fit  iit  nullo  paclo  aniiiiani  credam  nondum  Cor- 
pore  scnticnlem ,  nonduni  pcr  seusus  vanissimos 
mortali  ct  ftigaci  substantia  verl>eratam,  in  tanta  fal- 
sitatis  ignomiiiia  jacuisse. 

CAP13T  III.  —  Objectio  resolvilur. 

6.  tJnde  ergo  evcnit  ul  qiisc  non  tidimiis  cogiti!- 
mus?  Quid  pulas,  iiisi  essc  vim  qtiamdam  miiiuendi  ct 
augendi  animae  tnsitnin,  quam  quocumquC  venerit  ne- 
cesse  est  afferat  secum  ?  qiw  vis  in  numeris  pnccipiie 
animadverti  potest.  Ilac  fit,  verbi  gratia,  ut  corvi 
quasi  ob  oculos  iniago  constituta,  qux  videlicet  aspe- 
ctibus  nota  cst,  dcmendo  et  addendo  quadain,  ad 
quamlibet  omnino  nunquam  visam  imaginem  perdii« 
catur.  Uac  evenil  ut  per  consucludincm  volvciitibiis 
sese  ih  talibus  animis,  figunc  hujtisccinodi  vclul  sua 
spotite  cogitationibus  irruaiii.  Licctigiiur  ai.imx  ima-» 
ginanti,  ex  his  quae  illi  sensus  inveiit,  demendo,  ot 
dictum  est,  el  addeiido ,  ea  gignere  quae  nullo  seusu 
attingU  lota ;  partes  vcro  eorum  quae  fn  aliis  atqtie 
aliis  rebiis  attigerat.  Ila  iios  pucri  apud  mcditcrra- 
nens  nati  atque  Dtitriti ,  vel  in  parvo  calice  aqun  visii^ 
jam  imaginari  maria  poteramus ;  cum  sapor  fragortim 
el  comorum,  antequam  in  llalia  gustaremus ,  nullo 
modo  veniret  in  menlem.  llinc  est  quod  a  priina  a;tat6 
ca;ci ,  cum  de  luce  coloribitsque  infcrrogaiitur,  quid 
respondeant  non  inveniunt.  Non  eniin  coloraias  itllas 
paliuntur  imagiiies,  qui  senscrunt  nullas. 

7.  Nec  mirere  quo  pacto  ea  qtiac  in  rerum  nntura 
figurantur  et  fingi  |>osbUiit ,  non  prinio  in  aiiima  qifjc 
omnibus  inest  commisla  volvantur,  cum  ea  niinqtiaui 
extrinsecus  sciiserit.  Nam  etiam  nos  cuin  indignando 
aut  lactando,  cacterisque  hiijusceniodi  animi  inoiibii0« 
multos  in  noslro  corpore  vulius  coloresquc  formar- 
mtis,  prius  nostra  cogitatio  quod  faecre  possiiiius  U^ 
les  imagines  concipit.  Consequuntur  ista  mii  is  illis 
modis,  et  commiitcndiscc^itatioiii  tusc,  cuin  in  aiunia 
sine  ulla  corporaliuin  ^  figura  falsiiatiun  numeri  actr- 
tantur  occulti.  Ex  quo  intelligas  vellm,  cum  laro  nHii- 
tos  aiiimi  motus  esse  semhts  experles  oinnium ,  <lt 

*  Sic  elegaDtiorcsMSi.  Al  cxcosi  babent,  cotporc2i  /iyMrii, 


Vi  S.  AtGiJSTlM  EPlSCOPI 

quibas  nunc  qnreris ,  imaginum ,  qublil)et  alio  motu 
^nimam  sorliri  corpus  quam  scnsibilinm  cogitattone 
rormarum,  quas  eam,  priusfiuam  corpore  scnsibusque 
ulatur,  nnllo  modo  arbiiror  pati  posse.  Quamobrem 
pro  nosira  ramiliaritaic,  et  pro  ipsius  divini  juris  fidc 
scdulo  monucrim ,  cbarissime  roilii  ac  jucundisslme, 
nulbm  cum  istls  infemis  ombris  copules  amicitiam  , 
ncve  ilbm  quae  copulata  est,  cunctere  diveilere.  Nuilo 
enim  modo  resisiitur  corporis  seusibus ,  quae  nobis 
sasratissima  disciplina  est,  si  per  eos  *  inflictis  plagis 
vulneribusque  biandimur. 

EPISTOLA  YIII  •  (fl). 

Quanam  ccelestium  potemtnm  in  ammam  attione  fiat^ 

«1  imagine$  ac  somnia  durmienti  subrepM* 

AUGUSTINO  NEaRlDIUS. 

1,  Festinanli  milti  ad  rem  pcrt^enire^  nullum  proce' 
inium  ,  nuUum  placct  exordium,  Qui  fit ,  mi  Augusti" 
ne  y  vel  qui  modus  esl  ille^  quo  utuntur  superiores  po- 
iistateSf  quas  calestcs  intelligi  volo,  cum  eis  placet  nobis 
dormientibus  aiiqua  sonmia  demonstrare  ?  Quif  inquam^ 
modus  eit;  id  est^  guomodo  id  faciunt,  qua  arte^  quibus 
manganis*,  quisbuive  instrumentis  tml  medicamentis? 
animumne  *  nostrum  per  cogilatiohes  suas  impellunt,  ut 
nos  etiam  ea  cogitando  imaginemur?  an  ipsa  tn  suo  cor- 
pore,  vel  in  sua  ptumlasiat  facta  nobis  olferunt  el  osten- 
dunt  ?  Se4  si  in  suo  corpore  ea  faciunt ,  sequitur  ut  et 
nos  alios  oculos  corporeos  intrinsecus  liabeamus  cum  dor- 
mimus,  quibus  illa  videamus  quce  illi  in  suo  corpore  for^ 
maverint.  Si  vero  ad  istas  re$  non  corpore  adjuvanmr 
9H0 »  sed  in  phantastico  suo  isla  dtiponifnl ,  atque  ita 
phantastica  nostra  contingunt  ^  et  fit  visam  quod  est 
iomrnum ;  oir,  quaiso  te,  non  ego  phantastico  meo  tuum 
pkantasticum  ea  somnia  generare  compello ,  quce  mihi 
primo  in  eo  ipse  formuvi  ?  Certe  el  mihi  est  phantasia , 
€t  quod  volo  poiens  est  fingere^  cum  omnino  nullum  libi 
facio  xomfftum,  sed  ipsum  corpus  nostrum  video  in  nobis 
Motnnia  generare,  Nam  cum  semet  liabuerit  per  a/fectum 
^HO  animcB  copulatur,  cogit  nos  idipsum  miris  modis 
per  phantasiam  nmulare.  Sa*pe  dormientes  cum  sitimuSf 
hibere  hjmnimnus ,  et  esurientes  qtiasi  comedentes  vide^ 
mur;  et  multa  /a/ta,  qute  quasi  commercio  quodam  a 
corpore  in  animam  phantastice  transferuntur.  Hcec  pro 
sui  obscurilate ,  pro  nostraque  imperitia ,  ne  mireris  si 
niinus  eleganter  minusque  subtililer  expUcata  sunt :  tu  id 
facere  quantum  poteris  laborabis. 


n 


EPISTOLA  IX  *  {ay 


Quffstioni  de  somniis  per  superiorcs  potestates  inmissis 

-respondet. 


NEBRIDIO  AUGUSTINUS. 


Edd .,  per  east.  At  BlsSi  magoo  coDsensu  prxferunt  per  eos, 
qiiodad  scnsusrefertur.  Nam  |)aulo  supra  dicilur  :  niliil  est 
utiud  itnagiiUitio  seusibilium  rcrum  hoc  inoorjiore,  quam 
Ifiaga  in/ficta  per  sensus.  liinc  iutelliges  in  lU).  de  vera  Ue- 
ligk)ne,  c.  3i,  n.  6i,  id  qiiod  Augustinus  adversus  Mani- 
cnaeos  dicit :  nate  qui  reiostat  semitnts  camis ,  et  piagis  qii- 
hus  per  Ulos  in  mthna  vapulavii.  Neque  iKirro  infsmas  tm- 
tras  a  quibus  hic  Nebriuiuin  revocat,  mtelligere  alias  vi- 
detur  prxter  phanCasias  scu  pliantasmaia  illa  qux  ample- 
lat>anlur  Hamchxi,  cx  lib.  oOiufess.  c.  6,  ctUb.  0,c.  4» 

-*  ljov.,fnar/iim5,  cu]us  loco&iss.  habent,  manganis.  idcm 
slgniflcat ;  hinc  enira  magganeltaf  bellio  quxkiam  insu^ 
menta.  suidas  porro,  mttgginwn  paradoxon  ts,  minim  quU- 
piatu  interpretatur  :  aliqui .  prxstigias. 

'  Ijov.,  aut  medlcamentls  animum  nostrum.  Hutaviiniis 
nMnihil  ad  Mas.  ftdem. 

*  in  hac  emcndanda  usi  sumus  d).  gg.  gr.  n.  r.  sb.  vc. 
intybust.  duobus  V.  etLov. 

(a)  Alias  il5  :  que  aulem  8  erat,  domc  37.  Scripta  paulo 


i.  Quanquam  mei  animi  cognitor  sis ,  rortas.He  ta- 
mcn  ignoras  qiuinlum  velim  pncsentia  tua  fruL 
Verum  boc  lam  magnum  bcncdcium  Deus  quaa- 
doqiie  praistabit.  Logi  rectissimam  epistolam  tuam,  in 
qua  dc  solitudiiie  questus  es ,  et  quadam  desertione  a 
familiaribus  tuis,  cum  quibus  vita  dulcissima  cst.  Sod 
quid  aliud  hic  tibi  dicam ,  nisi  quod  te  non  dubito  fia  - 
cere?  Gonfer  te  ad  luum  animum ,  ct  illum  iii  Deuni 
teva,  quantum  potes.  Ibi  enim  ccrtius  habcs  ct  noa, 
non  per  corporca»  imnglnes,  quibus  nunc  in  noslra 
recordalione  uti  nccesse  est ;  scd  per  illam  cogitatio- 
nem,  qua  inteiligis  non  looo  esse  nos  simuL 

!2.  Epistolas  tuas  cum  considerarem ,  quibiis.noo 
dubiuiu  libi  quxrenti  magna  respondi,  vcbemenier  roe 
illa  terruit ,  qua  percontaris  quomodo  fiat  ut  nobis  a 
superioribus  potcstaiibus  ^d  a  daemouibos,  et  cogita'* 
tioncs  qiiacdam  inserantur  et  somnia.  BLigna  enim  res 
est ,  cui  tu  quo<|ue  pro  toa  pmdentia  pers|)icis ,  non 
episloli ,  scd  aut  pncsenti  coUocutione ,  aul  aliquo 
libcllo  rcspoiideiidum  esse*  Tcnlabo  lamen ,  c^illens 
ingenium  toum ,  quacdam  quxationis  biyus  kimifia  * 
prxscniinare,  ut  aut  cxtera  lecum  ipse  contexas,  aut 
posse  ad  rci  tantc  probabilem  investigationem  pervo' 
niri  miiMine  dcspcres. 

3.  Arbitror  cniiii  uinncm  motum  aniini  aliquid  la- 
cere  in  corporc.  Id  auiem  usque  ad  nostros  exir^ 
sensus,  tam  liebctcs,  tamque  tardos,  cuin  sunt  majo* 
rcs  aniini  inutus ;  velut  cuni  irasciiniir,  aut  tristes , 
aut  gaudentcs  siimus.  Ex  quo  licet  conjicere  ,  con 
etiam  cogitamus  aliquid ,  nequc  id  nobis  in  nostro 
cor()ore  apparet ,  apparere  taincn  posse  aeriis  a:tbe- 
rci^vc  animaniibus  (6),  quoruni  ct  seiisus  accrrimus,  et 
iii  cujus  comparatione  iioster  ne  scnsus  quidem  pu- 
tandus  cst.  Igitur  ca  quae,  iil  ita  dicam,  vestigia  sui 
moliis  animus  figit  in  corpore,  possuiit  et  nianere,  et 
qucmdam  quasi  habitum  facerc ;  quas  laieiitcr  cuw 
agitata  ruerint  ei  contreclala ,  sccundum  agitantis  et 
coiitreclantis  voluiitatcm,  iiigerunt  iiobis  cogitationes 
et  somiiia ;  atque  id  fit  mira  facilitale.  Si  enim  no- 
stroruin  corporum  tcrrenorum  et  tardissimorum 
cxercilaiiones,  agcndis  orgaiiis  musicis,  seu  io  fa- 
nambiilo ,  cscterisqiie  hiijusccmodi  spcclaculb  innu- 
incrabilibus ,  ad  quxdain  inc  rcdibilia  perveiiisse 
manifeslum  est ;  nequaquam  esi  absurdum ,  eos  qiii 
aerio  vcl  aeihereo  corpore  aliquid  iii  corporibus  agmit, 
qii.nc  nalurali  ordine  pciieirant,  longe  majorc  uti  la- 
ciliiatc  ad  movendum  quidquid  volunt,  iion  senticnii- 
bus  iiobis  ,  et  lamen  inde  aliquid  perpeticiitibus.  Na 

*  Lov.,  limina.  At  vss.  ct  antiqutores  Edd.,  /fmtiiu7. 

*E|jist.  i\  ei  X  ad  NehriJium  casligaUTsuutad  a.  11. 1  g. 
cb«  B'  P^-  ^'  "•  "*•  sb.  ducs t.  dirs  v.  ei  ad  Am.  Bad.  Er.  i.«.v. 

{a)  Alias  ii5  irinia  :  qux  auiem  9  erat,  nuuc  AO.  SYit.m 
drca  idem  tenitus. 

{b)  oxmooibos.  vidc  lib.  1  cont.  Academ^  c.  7*  q  2f>. 


EPISTOLARtM  CLASSIS  I, 


rs 

(|iie  ci»i\n  cliain  qiicmoilo  fellis  abuiidaiilia  nos  ad 
iiam  crebriorcmcogal  scnlimiis;  et  lamcn  cogil,  cum 
hxc  ipsa,  quam  dixi,  abundanlia  facla  sil  irasceulibus 
nobis. 

4.  Sed  hoc  lamen  si  non  vis  simiie  a  nobis  «KCler- 
eunler  acciperc ,  vcrsa  id  cogilalionc  quanlnm  po< 
tes.  Nain  si  animo  ciislul  assidue  aliqua  difficulUis 
agcndi  atiiue  iroplendi  quod  cupil ,  assidue  irascilur. 
Ira  esl  autem,  quantum  mca  fcrt  opinio ,  lurbulcn* 
tus  appetitus  auferendi  ea  qu»  facilitatem  aciionis 
Impediiinl.  Itaque  plerumque  non  hominibus  tan- 
tum,  sed  calamo  irascimur  in  scribendo ,  eumqiie 
coliidimus  atquo  frangimus ;  et  alcatores  tesse- 
ris ,  et  pictores  penicillo ,  el  cuiqiie  instrumento 
quilibel,  ex  quo  diflicultatem  sc  pati  arbitratur. 
Hac  autcni  assiduitate  irascendi  fcl  crcsccre  etiam 
medici  affirmant.  Grcmento  aut(*m  fcllis  riirsus  et  fa- 
cile  ac  prope  nullis  causls  existentibus  irascimur.  Ila 
qtiod  suo  moiii  animus  fecit  in  corporc,  ad  cum  rur- 
sus  cominovendum  valebit. 

8.  rossunt  latissimc  isla  traclari ,  et  multis  rerum 
tcstimoniis  nd  ccrtiorem  pleniorcmque  pcrduci  noti- 
tinm.  Sed  liuic  epistolx  adjunge  illam  qnam  tibi  nuper 
de  imnginibus  et  dc  memoria  misi,  el  eam  diligcnlius 
pcriracla  :  nam  minus  plene  a  lc  inlciiccta ,  rescripto 
tiio  milii  nppaniit.  Iluic  ergo  qunm  nunc  Icgis ,  cum 
adjunxeris  de  illa  quod  dicluin  ibi  ost ,  dc  naluruti 
quadam  facultate  animi  minucntis  et  aiigciitis  cogila- 
tione  quodlibet ;  fort&MC  eliam  iorinx  corporum,  quas 
nunquam  vidimus,  vcl  c^gilando  apud  nos  vel  so- 
mniaiido  figureniur  ^ 

EPISTOLA  X  (a). 

De  convictu  tum  JSebridio  el  sccessione  a  iUHndanarum 

rerum  tumutiu. 

NEBniDIO  AUGLSTI.NUS. 

t .  Nuni}uam  xque  quidquam  tuarum  inquisitionum 
mc  in  cogilando  tcniiil  xstuanlcm ,  atque  illud  quod 
rccentissimis  littcris  tuis  legi ,  ubi  nos  nrguis  quod 
consulcrc  ncgligamus  ut  una  nobis  vivcre  liccat.  Ma- 
gnumcrimen,  et,  nisi  falsum  csscl,  p.criculosissimnm. 
Sod  cum  probabilis  ratio  demonstiarc  vidoatur,  hic 
nos  potiiis  quam  Cartlingini ,  vcl  eliain  ruri ,  cx  sca- 
icntia  possc  degere,  qnid  tccum  ogam  ,  mi  Ncbridi, 
prorsus  incertus  sum.  Mittaturne  ad  tc  aconnaiodis- 
simuni  tibi  vebiculum?  nam  basterna '  innoxie  te  vclit 
possc  nostcr  Lucinianus  auctor  cst.  At  mairoin  cogiio^ 
ut  qux  absentiam  snni  non  fcrebat,  iiul>ociili  mullo 

*  llic  Fpistola  termrnatur  ppud  i  ov.  el  vciercs  Biss.  At 
apud  Bad.  Am. etEr.  ad  sQmm^^Qitrentury  Kj-isiola  14,  dc- 
tractoexordio,  recentisd^ds  subjungiiur  oontiDentcr  ab  hisce 
vcrbis  ,  tttmctd  actns,  etc. 

*  InEdd.,  bastama.  Atin  vctcribus  libris  scribitur,  fra- 
sterm.  Qua!  vox  a^ud  isidoniin  in  (iloss.  exponitur,  tecta 
mannali%  :  uiuie  quil;usdum  videtur  csse  gcsiatoria  sella , 
aut  lcclicQ,  (y\x  famulorum  maiiU)Us  porlabatur;  adiis 
f)orro,  Icctica  jumentcrum  dorso  imponi  solila ,  ex  codem 
Lsidoro  iu  orig.  lib.  20,  c.  12;  hujuscemodi  erat  illa  de 
qua  (iregorius  luron.  in  Franc.  Hist.  lib.  3,  n.  2r>. 

(a)  Alias  11U :  qux  autcm  10  erat ,  duqc  71.  scri  la  circa 
Idcrotempus. 

3AnCT.  AUGUST.  II. 


74 

minus  esse  luturam.  Veniamne  ipse  ad  vos7  Al  i  le 
siint  qui  nec  Ycnire  mecum  queant ,  et  quos  de&erere 
nfefas  patem.  Tii  enim  poles  ct  apud  luam  mentenr 
suaviier  babituris ;  ii  vero  ot  idem  possint ,  satagitur. 
Eamne  crebro  et  redeam  ,  et  nunc  tecum  ,  nunc  cuin 
ipsis  sim  ?  At  boc  neque  simul,  neque  *  ex  sententia 
vivere  est.  Non  enim  brevis  est  via,  sed  tantaomninOy 
cujus  peragendsc  negotium  saepe  sascipere,  non  sit  ad 
oplatum  otium  pervenisse.  Huc  accedit  iiinrmitas  cor- 
poris,  qua  ego  quoque,  ut  nosti,  non  valeo  quod  volo, 
nisi  omnino  dcsiiiain  quidquam  plus  vellcquamvaleo; 

2.  Profcctioncs  ergo  quas  quietas  et  facilcs  babers 
ncqueas ,  pcr  totara  cogitare  vitam ,  non  est  liominis 
de  illa  una  ultima ,  qux  mors  vocatur,  cogitaniis ;  do 
qiia  vcl  sola  intellig's  verc  csse  cogitandum.  Dedil 
quidem  Deus  paucis  quibusdam ,  quos  gubernalores^ 
ccclesiarum  esse  voluit,  ul  et  illam  non  solum  exspe-  * 
ctarcnt  fortiicr ,  scd  abicrilcr  ctiam  dcsidcrarcnt ,  et 
carum  oLcundarum  laborcs  sine  ullo  angore  Suscipe- 
rent :  sed  ncquc  iis  qni  ad  bnjusmodi  administratiouQS . 
tcmporalis  bonoris  ainorc  raptantar ,  neque  nirsuiu 
iis,  qui  cum  sint  privati,  negotiosam  vitam  oppetuiit, 
boc  taiitum  boniim  conccdi  arbilror,  ut  inter  strepiUis . 
inquictosqnc  convontiis  atqiic  discursus  ,'  cum  morto . 
ramiliarilatom  ,  quam  qiixrimus ,  faciant ;  deificart 
cnim  utrisquc  in  otio  licebat.  Aut  si  boc  falsum  esi, . 
ogo  snm  omniuni,  ne  dicam  stuliissimus ,  ccrtc  igtia* : 
vissimiis ,  cui  nisi  provcniat  qux^dam  seCura  cessatk)» 
sinccrum  illud  bonum  gnstare  atqiie  amare  non  pot« . 
sum.  Magna  sccessionc  a  tumultu  rerum  labentium, 
mibi  crede ,  opu^  est ,  ut  non  duritia  ^  non  audacia, 
r.on  cupiditate  inanis  gloriac ,-  non  superstiliosa  cre- 
dulitate  liat  in  boinine ,  nibil  timere.  Hiiic  enni  flt 
illud  etiam  solidum  gaudium  ,  nullis  omnino  Ixtitiis 
ulla  cx  particula  conferendum. 

3.  Quod  si  in  naluram  humanam  lalis  viia  non  cadil, 
ur  aliquando  *  cvcnit  isla  securilas?  cur  tanto  evenit 

crobrius,  qiiantoquisquc  in  mcntis  penetralibus  adnrat 
Doum?  cur  in  nctu  eliam  bumano  plcrumque  ista 
tranquillitas  manot,  si  cx  illo  adyto  adagcndum  quis- 
quc  proccdat?  cur  intcrdum  et  cum  loquimur,  moriero 
non  iormidnmus ,  cum  autcm  non  loquimur,  ctiam 
cupimiis?  Tibi  dico  ,  non  enim  boc  cuilibet  diccrcni, 
tibi,  inquam,  dico,  ctijus  itincra  in  supcrna  bcnc  novi, 
tune,  cum  cxpertiis  sxpe  sis  quam  dulce  vivat ,  cuui 
araori  corporoo  animus  moritur ,  negabis  tandem  to- 
lam  bominis  vilnm  possc  intrepidam  (ieri,  ut  rito 
sapiens  noroinctnr?  aut  banc  affectioncm,  qua  ratio 
nilitiir  „  tibi  accidisse  unT|uam ,  nisi  cum  in  intimis 
tuis  angeris  ' ,  asscrore  audcbis  ?  Quse  cum  ita  sint, 
restai^  unum  vides  ,  ut  lu  quoque  in  commune  con- 
sulas,  quo  vivamus  simul.  Quid  enim  cum  matreagcn- 
dum  sit ,  quain  ccrtc  fralcr  Viotor  noii  dcscrit,  ta 
multo  melins  calles  quam  cgo.  Alia  scribere,  iie  te  ab 
ista  cogiiatione  averterem ,  nolui. 

*  In  Hss.  omiltitur  conjunctlo,  neque, 

*  in  prius  Edd.  cui  aliquando.  substiUiiimis  euTf  ex  Uas. 

*  ilaix)v.  At  Er.,  cum  vitimis  angereris.  Bad.  Am.etG<;ii>* 
meticensis  cod.,  cum  intiinisthi^  dgerii.  Inca^terisferetlMi 
cum  iii  nihm  luis  cgerii;  forle  j  rb  u(ic  cs. 

{Trois.J 


ErtStOLAXl*(a). 

Cur  homim  m^epUo  FiUo  $oli  tnbuHwr ,  cum  divim 
perwnm  dnt  inteparabilcs. 

MfiBBIDIO  ▲IIGU8n5U8« 

1.  Cum  me  vehemenlcr  agitaret  qoftsfio,  a  te  <1(h 
daim  «HQ  quadm  etiam  familiari  olijurii^ioiie  pro- 
fMtiU^  quonam  pacto  ona  vivere  possenius,  et  de  hoe 
soto  stolulssem  reseribere  tibi ,  et  rcscrrpiia  llagitare» 
lueqo»  ^d  aliud  aUq«M,  quod  ad  oostra  studia  pcrtinet, 
BiXtam  avcrter^,  ot  kiter  nos  istud  ipsum  tcriuinare- 
lar,  oito  mesecm^vm  tecit  reccntis  episiol«  tuae  l^re- 
^telmaet  verissima  vsitio  :  propieroa  soilicet  kiiiic  non 
caie  eovitandom,  4|Qia  tcI  nos  cum  potuerimus  ad  le, 
Tfilittcum  potuerisad  nos  necessario  veiilumssis.  Hinc 
eigo,  at  dixi,  «ecurus  <eirectos  confeidsravi  omnes 
epistolasiuaSt  ut  viderem  quarum  respoHsionum  de- 
bllorsim.  In  quibustam  multas  quacsiioiies  reperi,  ut 
eiiamsi  lacde  dissolvi  possent ,  ipeo  acervo  cujiisvis 
iageniom  otiumque  «uperarcnt.  Tam  vcro  difGciles 
wmtif  «t  elsi  uua  earum  roihi  essel  imposita,  non  du- 
bitsrem  me  onustissimtim  conliieri.  Uoc  aulem  prooe- 
»kam  ad  id  Talet,  uttantisperdesinas  nova  qosprere» 
donec  toto  aere  alicno  libercHior,  ei  do  $^o!o  jutlicio 
iio  mihi  rescribas.  Quanqnain  scio  quain  sit  adver- 
sum  me,  qui  tuarum  divinarum  cogitationum  vel  tan- 
iisper  pariiceps  esse  differo. 

1.  Accipe  igilur  quid  mihi  videatur  de  susccptione 
iHmiiiiis  mystica  quam  propier  salntem  noslrani  fa- 
ctam  csse  religio,  qua  iniboti  sumus,  crcdcndum 
cognoscendumque  commendat :  quam  quxsliunem  non 
facUlimaiu  omnium  elcgi ,  cui  potissimum  respondp- 
rcm.  llta  nauique  qu»  de  hoc  mundo  quxruntur,  nec 
satis  ad  beatam  vitam  -obiincndam  mihi  videiuur  per- 
lincrc;  el  si  aliquid  aireriint  voluplatis ,  cuiii  invcsli- 
gantiir ,  metuendum  est  lanion  nc  <Krcupeni  tcntpus 
robus  impendendum  nielioribus.  Qiiamobreiu  quod 
ad  hoc  pertinet  susccptiiin  in  prxscniia  ,  priiis  niiror 
leeSBC  commotum  cur  non  Pater  sod  Filius  diealiir 
lioiuincm  susecpissc,  scd  ctiam  Spiritus  sanctus.  Nain 
iiila  Triiiitas  cailiolica  fide  i(a  ii^parabilis  commcii- 
datur  et  credilur,  ita  eiLun  a  paucis  sanclis  bcatisque 
inlelligiHir,  ut  quidquid  ab  ca  lit,  siniul  (ieri  sitexiui- 
mauduin»  et  a  Patre,  ct  a  Fiiio ,  et  a  Spirilu  sancto  : 
nec  qiiidquam  Patrem  facerc ,  quod  non  ct  Filius  ot 
Spiritus  sanaus^  nec  quidquam  Spiritum  sanctum, 
quod  iion  ct  Paler  et  Fiiius ,  nec  qtiidquam  Filium, 
qiiod  Bou  ei  Pater  et  Spiritos  sanctiis  faciat.  £x  quo 
vidclur  esse  coascqnens ,  ut  hominem  Trinitas  tola 
Misceporit :  nam  si  Filius  suscepit,  Pater  auiem  et 
Spiritiis  sanctiis  non  suseeperunt,  aliquid  prxterin- 
vicem  factunt.  Cm*  ergo  in  mysteriis  et  sacris  nostris 
biuHinis  susceptio  Filio  tribuu  celebratur  ?  IJtec  est 
idenbsinio  qiueslio  ita  didRcilis,  etde  re  tam  magna, 
iil  nec  scntentia  hicsatis^tpedita  ,  nee  ejusprobatio 
«atis  secura  esse  possit.  Audeo  tamen,  siquidem  ad 

*  XI  ct  XH  fion  reperiimtQr  niM  inTaUcaao  «xomplan. 
(fl)  Alias  868  :  quae  Mam  1 1  erat ,  mwc  75.  scrii  u  circa 
itoBteuii.us. 


6.  AVGUStrNl  fX^ISCOPI  W 

te  scrtbo,  signiteire  poltus  qold  meus  animus  haboa!, 
(pfam-explicare ;  nt  cjclcra  pro  mgenio  tuo  et  lamilia 
ritftte  nostra,  qua  fit  ot  me  optime  ooTcris,  per  te  ipso 
conjectcs. 

^.  Nulla  nitura  est,  Nebridi ,  et  omnino  nulla  sub- 
Sianiia  qnnc  :>on  ip  scbabeat  hxc  tria,  ct  pra*  se  gerat : 
primo  ut  sit ,  deinde  nt  lioc  tcI  iliiid  sit ,  tertio  ui  in 
eoqaod  est  niancat  quantum  potest.  Priinuin  illud 
cansam  ipsam  naturx  ostenlat ,  ex  qna  sunt  oinnia ; 
altcram ,  spccicm  per  quam  fabricantur ,  el  quodain- 
modo  formantur  omnia  ;  (ertium  ,  manentiam  quam- 
dam,  ut  ita  dicam  ,  in  qua  sunt  omnia.  Quod  >i  fieri 
poiesl  ut  aliquid  sil,  quod  non  boc  tcI  ll!ud  sit,  ncqiic 
io  gcnere  suo  maneat ;  aut  boc  quidem  aut  illud  sii» 
sed  non  sit,  neque  in  gencrcsuo  maneat  qiiantmn 
potesft ;  aot  in  soo  gcnere  quidein  pro  ipsius  siii  geucris 
Tiribas  m.ineat,  sed  taroen  nec  sil,  ncquc  boc  vcl 
inod  sil :  fieri  ctiam  potest,  ul  in  illi  Trinitatc  aliqua 
persona  pncXer  alias  aliquid  faciat.  At  si  ceriiis  iie- 
cesse  essc  ut  quidquid  sit ,  continuo  el  hoc  aut  illud 
sit ,  et  in  suo  genere  maneat  quantuin  pote.^t ,  nibil 
trla  illa  prxtcr  invicein  raciunl.  \idco  adhuc  partcm 
me  cgis^e  hiijus  qiKcstionis  ,  qiia  fit  dimcilis  solutio. 
SeJ  brevitcr  libi  aperire  volui,  si  tirnicn  cgi  qu;:d  \o- 
lui ,  quain  subtililer  ,  ct  qiianla  Tcritate  ih  Caiholica 
intelligatur  hujuscc  inseparabilitas  Trinilatis. 

4.  Nunc  acci|)e  qiioinodu  possit  iion  movcrc  nni> 
mum  illud  quod  movct.  Spccies  qux  propric  Filid 
tribuitur,  ea  pertinel  etiam  ad  disciplinam,  el  ad  artcni 
quamdam,  si  bcne  hoc  vocabu!o  in  his  rebiis  uti- 
mur,  et  ad  intelligentiain  qua  ipse  animus  reriini  cogi- 
latione  formatur.  Itaque  quoniam  pcr  ilhini  susccptio- 
nem  hominis  id  actum  est,  ut  qusedam  nobisdihcipiiiia 
Tivendi,  et  cxemplum  prx^cepti,  sub  quarumdam  sei>- 
tenliarum  majeslate  ac  pers|)icni(alc  insinuaretur, 
uoii  sine  ratione  hoc  totum  Filio  tiibuilnr.  Iii  muliis 
eiiiin  rebus  quas  cogitnlioiii  et  prudenlide  commitlo 
tu2e,  quamvis  inulla  insii  t,  aliquid  laincii  cminct,  Ct 
ideo  sibi  proprictalem  quaindnm  non  absurdo  Thi- 
dicat ;  velut  in  illis  tribus  gencribus  quxstionum , 
etianisi  quxrainr  an  sit,  ibi  csl  ci  qiiid  sil,  essc  cniin 
non  potest  profecto,  nisi  aliqnid  sil;  ibi  etiam,  pro- 
bandum  improbandumve  sit ;  quidquid  enim  est,  non- 
nulla  a^stiinatione  dignum  est :  ila  cum  quaeritur  quid 
sit,  neccssc  esl  ut  ct  sit ,  et  aliqua  xstimatione  pen- 
datur.  Iloc  modo  etiam  cum  quaeritur  quale  sit,  ct 
aliquid  cst  ulique  ita ,  cum  sibi  inseparabiliter  juncta 
sunt  omnia ;  noinen  lamen  quxstio  non  ex  omnibus 
accipit,  sed  ut  scse  liatNierit  quxrentis  intentio.  Ergo 
disciplina  hominibus  cst  neccssaria,  qua  imbuerentur, 
et  -qua  ad  modum  formareutur.  Non  tamen  idipsom 
quod  pcr  haiic  disciplinam  fit  in  hominibus,  aut  noa 
esse  possumus  dicere,  aui  non  appetenduin  ;  scd  scire 
prius  iiitcndimus,  et  per  quod  conjiciamus  aliquid» 
et  in  quo  maneamus.  Deinonstranda  igitur  prius  erat 
qu-jedam  norma  et  regula  disciplinx ;  quod  factum  ^sl 
perillam  susceptiiiomiuisdispcnsationeni  quaeproprie 
Filio  tribuenda  est,  ut  essct  consequens  «t  ipsius 
Patr^s ,  id  esl  unius  principii  cx  quo  suut  omaia 


7t  EPI6T0LARUM 

gnilfo  per  Cilian ,  et  qu(iHl»M  inteHor  ei  ineflhbilis 
siiavilasalqttedulcedo,  in  isla  cognilione  permsnendi 
coiitcnincndique  omnia  mortalia,  quod  donum  ci 
munus  proprie  Spiriiut  sancto  tribuitur.  Ergo  cum 
j  agantur omnia  summa  communione  et  inseparabiliiate, 
Umen  distincle  demonstranda  eranl  propler  Imbecil* 
litalem  nostram ,  qui  ab  uniiate  in  varietatem  lapsi 
sumus.  Ncmo  enim  quemquam  erigit  ad  id  in  quo 
ipie  est,  nisi  allquantum  ad  id,  in  quo  est  ille,  de- 
scendat.  Habes  epistolam »  non  quac  tuam  curam  de 
bac  re  finierit,  sed  quae  cogiutioncs  luas  cerio  (ortasse 
aliquo  fundamento  incboaverit;  ut  csctera  ingenio 
quod  mihi  notissimam  est,  pcrsequaris,  et  pietate  cui 
maxime  standum  e$t ,  conscquaris. 

EPISTOLA  XII  (ff). 

Quamionem  in  wperiore  epiitola  perslriclam  iterim 

tractandam  tuicipit. 

NEBRIDIO  AUGUSTIIILS. 

f .  Plures  epislolas  tc  scribis  misissc  qunm  accepimus ; 
sed  neque  Ubi  possum  non  credcrc ,  nequc  mibi  tu. 
Elsi  enim  rcscribendo  par  esse  noti  valeo ;  tamen  non 
minorc  a  me  ditigcntia  scrvantur  liller.G  tu» ,  quam 
Irequeiitaiitur  abs  te.  Proltiiores  auicm  noslras,  mrt 
te  amplius  quam  binas  accepisse  convenit  inier  iios; 
iion  cnim  misimus  tertias.  Sane  rccogiiitis  exempla- 
ribus  animadTcrli  quinque  fere  tuis  rogationibus 
csse  responsum ;  uisi  quod  una  ibi  qtia^siio  quasi 
transcunlcr  pcrslricta,  qnanquam  non  tenicrc  ingenio 
luo  commissa  sit,  non  tamen  forusse  saiisfecit  ava- 
rlt*uc  tu» ;  quam  rcfrcncs  aliquantulun  opus  est,  et  non* 
iiuUa  coinpendia  libenter^eras.  Ita  plane  ni  si  quid- 
qnam  Craudointelligentiam,  dum  sum  parcusin  verbis, 
nibil  parcas  roibi;  scd  tu  jure,  quo  mibi  valenlius 
essetforte  aliquid,  si  quidquam  posset  cssc  jucundius, 
totum  quod  dcbctur,  erQagiles.  Ilanc  igitur  epislolam 
numcrabis  inter  minores  epistoias  meas ,  (|iiam  tibi  * 
nou  sibi  nUiil  mihi  dc  acervo  minucrc.  Non  cnim  et 
tu  mittis  minores,  qux  non  eumdem  acervum  augeant. 
Quarc  illud  quod  de  Filio  Dei  quxns,  cur  ipse  polius 
dicatur  bominem  soscepisse,  quam  Pater,  cum  simul 
uicrqucsit,  dignosces  racilUinesi  sermocinationum  do- 
slrarum  quibus,  ul  potuimus  (nam  iiicflabile  quiddam 
cst) ,  quid  sit  Dei  Filius  quo  conjuncli  simus,  recoi  deris. 
Quod  ul  hic  breviter  auingam,  disciplina  ipsaet  foniia 
l>ei,  pcr  quam  facta  sunt  oinnia  quas  facU  sunl,  Filiu» 
iiuncupatur.  Quidquid  autem  pcr  susccptum  iilum 
hominem  gestum  esi,  ad  crudilioncm  informatiooem- 

qne  nostram  gestum  cst« 

( vacat  67  iinearum  spatium  in  ms.  codice  valicano  unde 
EpiBldhertttaett.) 

EPiSTOLA  XIU  •  (b). 

Qumtikmem  de  ammm  qmdam  ccrpore «  ad  h  nUdl 

pertkneiUem^  rogat  dimitumi. 

MURinip  AuaisTiMas. 
1.  Usilata  iHn  scribere  non  libet,  novanon  licet.  Ai- 

*  Recognovimus  banc  in  Id.  cb.  gg.  gv.  n.  r.  d>.  vc.  doo 

bqs  t.  dttobus  v.  el  In  Lov.  «.       .  ^  ^i 

{a)  AliasSQO :  qos  autem  iS  erait  nnie67.  scripU  drca 

*4ein  tempus.  ,^  «««_,. 

(b)  Alias  918 :  quc  antem  15  erai,  Dunc  68.  ScrlpU  an. 
forU  380,  cei  te  aote  aOi. 


CLASSiS  L  78 

lerum  enim  video  tibi  ihni  eonvenlre,  alierom  bm 
roilii  vacare.  Nam  ex  quo  abil  abs  te,  nulla  mihi  ep- 
portunitas ,  nullum  otium  datm»  est  ea  qu»  biter  noa 
quacrere  solemus,  agitandi  atque  versandl.  Suntquidem 
hiemales  nimis  longx  nocles,  nec  a  me  totas  dormiun* 
tur ;  sed  se  objiciunt  magis  cogitanda  cum  otium  est, 
quae  difQrmando  *  sunt  otio  necessaria.  Quid  ergo 
faciam?  miitusne  apud  te,  an  lacitus  slm?  Neutnim 
vis,  neuirum  volo.  Quare  age ,  atque  aocipe  quod  de 
me  excudere  potuitullimum  noctis,  qaamdiu  exseqiid- 
Intmr,  quo  bacc  epistola  scripta  est. 

f .  Necesse  ost  le  memiiiisse  qnod  crebro  inter  not 
sermone  jactatum  esl,  nos)]ue  jaclavit  anhelantes, 
atqne  aestuantes,  de  anlmae  scilicet  vel  *  perpetne 
quodam  corpere,  vcl  qnasi  corporc,  quod  a  nonnullift 
eliam  dici  vebicuhtm  recordaris.  Quam  rem  ceila » 
siquidem  toco  movetur,  iionesse  inteHigibiIem,clanmi 
est.  Quidqiitd  nulcin  inleliigibile  non  csl,  inlell^i  noii 
potesi.  At  qiiod  inicllcctom  fugit,  si  saliem  sensam 
non  refugit,  srstimare  inde  aliquid  verisimiiiter  '  non 
usquequaquc  dencgatur.  Qiiod  vcro  neque  intelligl 
nequc  sentiri  pdtest ,  lemerariam  niinis  atqiie  miga- 
toriam  gignit  opinioncm  ;  et  lioc  de  quo  agimus  taia 
est ,  si  tainen  est.  Gur  ergo ,  quxso  te ,  non  iHibis  ad 
hanc  quxstiiinculam  indicimus  fcrias ,  et  nos  lolot 
imprecato  Dco  in  summam  scrcnitatem  naturse  snmm» 
vivcnlis  atlollimus? 

3.  iiic  forsitan  dicas ,  quanquam  corpora  pcrcipi 
nequeant,  multa  nos  tamcn  ad  corpus  pcrtinentia  intcl- 
ligibililcr  |iosse  pcrdpere ,  ul  est  quod  novimus  esie 
corpus.  Quis  eniin  neget,  aut  quis  hoc  verisiniilepotiui 
quam  vcrum  esse  fiieatur?  iia  cum  ipsum  coipns  varl- 
simile  sit,  esse  tamen  in  natura  lale  qiiiddam  vcnssi- 
muro  est :  ergo  corpus  scnsibile ,  esse  autem  corpus 
intcUigibilc  judicatur;  non  eiiim  posset  aliler  percipi. 
Ila  ncsoio  quid  illud ,  de  qiio  quxrimus ,  corpus,  quo 
iimiti  aiiima,  ut  de  ioco  ad  locum  transeal,  pulatur, 
quanquani  eljamsi  non  sensibus  nosiris,  lamen  quibns- 
dam  loiigc  vcgctioribus  seiisibile  sil,  utrum  tameii  sil, 
intclligibiliier  cognosci  pole^4. 

4.  Hoc  si  diccs,  vcniaiiu  mentem  illud  quod  iiild- 
ligcrc  appcllamus ,  duohus  modis  in  nd)is  (icii  :  ftut 
ipsa  per  se  meittc  atque  raiione  iittriasccus ,  ut  cum 
inlelligimus  esse  ipsum  intcliectum;  aut  admoniiione 
a  sensibus,  ut  id  qiiod  jam  dictum  est,  cum  intolliginMis 
esse  corpus.  ln  quibus  duobus  generibus  iilud  primum 
pcr  nos,  id  est ,  de  eo  quod  apud  nos  est  Deum  coq- 
sulcndo ;  boc  autem  secundum  de  eo  quod  a  corpora 
scnsuque  nuntiatur,  nibilominus  Deum  consulendo 
inteliigimus.  Qux  si  rata  &9nl ,  nemo  de  Ulo  corpore 
uirum  sil  intclligcre  potcst,  iiisi  cui  sensus  quidquam 
de  illo  nuntiarit.  In  quo  animantium  numero  si  uilna 
est ,  nos  quoniam  pon  esse  pcrspicimus ,  iUud  etim 
perfectum  puto ,  quod  Mpra  dicero  coeipenira ,  mw 
adnos  istam  pertinere  quxsiionem.  Haec  eiiaiM  aii|no 


>  Lov.,  definiendOj  pro  quoR'8s.  omnes  a  nohis  bispeeltil 
ttnus  vaUcanus  habent,  diflirmando, 

*  Slc  Mss.  At  liiv.,  vebtt  perpeh:o. 

*  tov.,  verLiimle,  Mss.  lonv,  vc:  i  inrMiSer. 


n- 


S.  AUGUSTINI  EPISCOn 


so 


eliani  cogitcs  Tclim  ,  el  quod  cogilaiido  genucris ,  iil 
noTenm  cures. 

EPISTOLA  XIV  •  (fl). 

Quare  tol  non  idem  prMdl  quod  cwtera  ildcra,  Verilas 
tvmma  an  hominis  cujutqite  tatlonem  contineat, 

MEBRIDIO  AUGUSTINUS. 

I  Rccentissiinis  littcris  tuis  respoiidere  malui ;  uon 
ijuod  coiitempserim  prxccdciitia  quxsitn  tua,  mi- 
nusve  mc  delectaverinl ,  sed  quod  in  respondendo 
majora  quam  opinaris  moiior.  Quanquam  cnim  lon- 
giorem,  quaro  longissima  est,  opistolam  libi  mittendam 
esse  prascripseris,  non  tamen  tantum  habemus  otii , 
quanium  existimns ,  et  quanium  nos  semper  optassc 
nosti  el  oplamus.  Nec  quxras  cur  ita  sit :  illa  cnim 
facilius  quibus  impedior ,  quaro  cur  impediar  cxpo- 
sucrim. 

2.  Scribis  cur  ego  cl  lu  cnm  simiis  singulLcadem 
mulla  raciamus,  sol  aulem  non  idem  ractat  quod  c-c- 
tera  sidcra.  Cujus  rci  causam  conarer.  Nam  si  eadcm 
nos  agimus,  mulla  ct  ille  com  caeleris  ngti :  si  non  ille, 
nec  n6s.  Ambulo  el  ambulas,  movetur  et  moventur ; 
vlgilo  et  vigilas;  lucel  el  luccnt ;  dispiito  ci  dispuias; 
clrcuit  el  circumeunt  ^ :  lamelsi  acliis  auimi  nullo  mo- 
do  esl  iis,  qux  videmus,.compamndiis.  Si  autem  ani- 
mum,  ila  ut  xquum  cst,  animo  confcms,  inng^s  idem 
vel  cogilarcvel  conlemplnn,vclsi  qiiid  nrmil  commo- 
diusdicitur,  si  ullus  cis  inesl  animus,  sidera  qiiam 
liomincs  considemnda  sunL  Cactcrum  in  corporiini 
motibiis,  si,  ut  solcs  diligcntcr  atlendns,  niliil  omiitiio 
a  duobus  idcm  ficrl  potest.  An  tii  ciim  deambtibmiis 
simul,  statim  idcm  nos  agcfc  exbtimns?  Absit  a  prii- 
denlia  tita.  S(  ptentrioni  namquc  vicinior  nostruin  q'*\ 
denmbulat ,  aut  alterum  pari  niolu  antcccdni ,  aut 
tardiiis  iiigrcdialur  ncccsse  cst ;  iicutrum  tnmen  sen- 
tiri  potest.  Sed  tu,  ni  fnllor ,  quid  intcllignimus ,  non 
quid  seniinmns  exspectns.  Quod  si  ab  n\c  in  moridtem 
tendarous,  conjuncti  nubis  alque  inliap.rcntes  qnniitum 
valemus ,  inniiamurque  marmori  Ixvi  ct  aM)uali ,  vel 
etiam  cbori,  tam  non  polcst  esse  amborum  idcm  mo- 
tus,  quam  vcnaR  pulsus,  qiiam  forma,  qunm  racics. 
ncmovc  nos  et  pone  Glnuciam  *  proleiii,  niliil  egnris. 
Quippe  his  ctinm  simillimis  gcminis  tanta  cst  ncccs- 
sitas  ut  proprie  movcantur,  qiianta  ruit  ut  siiiguli  nn- 
scercntiir: 

5.  At  cnim  boo,  inquies,  rationi  lanlum  :  qiiod  .iu- 
tcro  S(  1  ab  nstris  differt,  sensibus  otiam  clanim  ntqne 
roanirestum  est.  Si  magnitudinem  me  cogis  rcspiccro, 
no&ti  de  intcrvallis  quam  mulln  dl<*antur ,  ct  nd  qiinn- 
tam  incerium  perspicuitas  Isia  rcvoceiur.  Sed  ut  con- 
cedam  ita  essc  ut  apparei ,  sic  enim  ct  crcdo ,  ciijus 

*  Apud  Bad.  Am.  et  Er.  reliqua  pars  hujus  Epistolse  con- 
nnditur  cum  Episl.  9,  delractls  videlicct  verbis  qua  huc- 
«sque  |)rsemiUUQtiir.  Atlamcn  antiqui  Mss.  vaticani  duo, 
Gervasinni  collegii  Parisiensis  cod.  Corbeiensis  annorum 
fere  000,  aliique  optinix  nolse,  necnon  Ijov.  lianc  Rnistolam 
tcorsim  tolamque  exhlbent  ut  hic  edita  o^t. 

■  Mss.  ijro|>e  omncs,  ctauciam  protem. 
' '  Hanc  enicndavinins  nd  a.  bl.  bg.  cb.  g.  ^u.  gv.  u.  r.  sb. 
duos  l.  diios  V.  cl  ad  Am.  Bad.  Er.  lx)v. 

(tf )  Alias  1 15  secunda :  qiw  auiem  1 4  erat ,  nuac  72  Scri- 
I  ta  Qxrca  ideu)  teiiii  u^ 


tnndcm  el  sensiim  fefellit  illa  proceritas  Nacvii  pede 
loiigioris  qiiam  qui  csl  scx  longissimus  ^  ^  cui  le  credo 
nimium  qux*sissc  lioininem  xqiialem,  et  cum  niinime 
reperisses ,  usquc  in  ejiis  formam  nostram  cpistolaro 
teiMiere  voluissc.  Qiiare  cum  in  terris  quoque  aliqniil 
tale  cxislat ,  niliil  dc  coelo  puto  csse  mimndun».  Si 
aiitem  lc  movet,  quod  prxtcr  solein  nullius  sidcris 
lumen  implei  diem ;  quis  ,  quxso  tc ,  liominibus  tan- 
tus  afipQruil  quantus  ille  bomo  quem  Deua  susccptt, 
longe  aliter  quam  cxtcros  snnctos  atqiie  sapienlos  ?  • 
Qucm  si  cum  aliis  sapientibiis  *  confems,  majori  di- 
Ktnniin  conlinctur,  quain  collatione  solis  cxicra  sidem .  : 
Qiinm  sanc  simililudincm  diligenlcr  iMuere.  Ficri 
ciiim  potest  mcntc  qua  excellis,  ut  quimdam  quaestio» 
iie:n  dc  bomiiie  Christo  a  le  propositam  imiiseuiites 
dissolvcrimus. 

4.  Itcm  quxris  ulnim  suroma  illa  veritns  ct  snmma 
sapienlin  et  formn  rcrum,  pcr  quem  facta  suiil  omnia, 
qiiem  Filium  Dei  unicum  sacm  nostm  prolitentur» 
gencmlitcr  hominis,  an  etinin  uniuscujiisquc  nostrum 
rationcm  continent.  Alngna  quxstio.  Scd  mihi  vidc- 
tur ,  quod  ad  Itominem  faeicndum  attinet ,  Iiominis 
quidcm  tnntum  non  mcsnm  vei  tuam  ibi  esse  ralmncm; 
quod  aiitem  ad  orbem  tcmporis  ^  varins  hominum  m-» 
tiones  in  illa  sinceritatc  viverc.  Verum  boc  Cuin  ob- 
scurissiinum  sii,  qiin  similitudinc  illiisfmrr  possit  igiio^ 
ro  :  nisi  forlc  ad  artcs  illas  qih-c  insunl  animo  noslro 
conrugiciidum  cst.  Nam  in  disciplina  mctiendi  una  csl 
anguli  mtio,  una  quadrati.  Ilaque  quotics  dcmonslrnrc 
nngulum  volo,  non  nisi  una  ratio  anguli  roilii  occur- 
ril.  Sed  quadmtiim  ncquaquam  scribcrcm,  nisi  qua- 
lunr  simul  angulorum  mlionem  intuercr :  ila  quilibct 
homo  una  mtione ,  qua  bomo  iulelligitur ,  factus  est. 
At  ul  popidiis  fiat,  quamvis  ct  ipsa  una  mtio,  non  la- 
men  liominis  ratio,  scd  homtmB/'.  Si  igitiir  pars  hiijus 
iiniversi  esl  Nebridius ,  sici»:  ^l,  el  oninc  universuiii 
partibiis  confit ;  non  po'^it  universi  conditor  Deiis  rn- 
tioncin  parlium  non  habcre.  Quamobrcm  qood  pluii- 
morum  hominiim  ibi  mtio  esl,  non  nd  ipsumbomincro 
pcrtinel,  qnanqiiam  tniris  nirsQm  modis  ad  unum 
omnia  rcdignntur.  Sed  tu  id  commodius  cogimbis  :  his 
rontentus  sis  intcrim  peto,  quanquam  jaro  exccsscrim 
N;cviiim. 

EPISTOLA  XV.  *  (a) 

Sigmficat  scriptum  a  »e  opuseulum  dc  rcligiune,  irant' 
miltendum  ilomnmano,  quem  hortatur  ul  otium  datum 
bene  collocet. 

ROMAMANO  ACGUSTIMJS. 

1.  Non  ha>c  epistola  sic  inopiaro  cliarke  indicat,  oi 

'  nad.  Am.  ct  Er.  habent :  Ne  ieptem  pedes  longiores  qutm- 
quam  sex  tongismna.  lx)v. :  ye  septem  p  dum  longhris  quam 
qwB  sex  tongtssimis.  Sed  legendum  baiid  dubie  mi  Mss.  ope 
correximus,  c^uanquam  sic  in  illis  scribatur  ne  rij  nomen, 
videri  ut  ix)ssit  signifieari ,  ne  septem  :  sed  nostram  lectio- 
nem  conurmat  id  quod  in  fine  R|)istolae  praeferuut  exces- 
sisse  ficcvium ;  ubi  rursus  in  Kdd.  coi  riiiae  legitur,  excn" 
s  rim  veniam, 

*  Sic  Mss.  duo  vaiicani  [homitnbus]. 

•  Rccogniia  cjt  ad  fl.  bl.  cb.  g.  gg.  gv.  n.  r.  sb.  duos  t. 
diios  V.  ci  ad  l-ov. 

(fl)  Alias  1 13  :  qure  mzT.\  io  eral ,  nunc  73.  Scripia  an. 


81  EPISTOLARCM 

nicinbranas  sallcni  abundarc  tcslclur.  Tabellas  ebur- 
iicas  quas  babeo ,  avunculo  iuo  cum  litlei  is  misi.  Tu 
cnim  iiuic  pellicuias  racilius  igiiosces,  quia  diflcrri  non 
potuil  quod  ei  scripsi,  et  libi  non  scribcrc  etiam  in- 
eptissimum  existimavi.  Sed  tabcllas,  si  qiix  ibi  nostns 
sunt ,  propter  bujusmodi  necessitatcs ,  roitlas  peto. 
Scripsiquiddam  de  catholica  religione,  quantum  Domi- 
nus  dare  dignatus  est ,  quod  tibi  volo  ante  adventum 
nieiim  mittere,  si  cbaria  interim  non  dcsit.  Toleiabis 
e^iim  qualerocumque  scripturam  cx  officina  majo- 
rum  ^  De  codicibus ,  prxter  libros  de  Oralore,  tolum 
niibi  excidit.  Sed  niliil  amplius  rescribere  potui,  quam 
iiA  ipsesumeres  quos  liberet,  et  nunc  in  eadcm  roanco 
scntentia.  Absens  enim  quid  plus  laciam  non  invciiio. 
2.  Gratissiinum  roihi  est ,  quod  in  ultima  epistoLi 
we  partjcipem  domestici  tui  gaudii  facere  voluisli.  Scd, 

Mene  salis  nlacidi  vullum  fluclusque  quiotos 
igiiorarejubcs? 

(Firg.  Fjtndd.) 

quanquam  ncc  mc  jubcas ,  ncc  ipse  ignores.  Quare  si 
ad  melius  cogitandum  quies  aliqua  data  cst,  utcre 
divino  beneficio.  Nec  cnim  debenius  nobis,  cuni  ista 
provcniuirt,  sed  iltis  por  quos  provcniunt ,  gralulari : 
qnoniam  jusia,  ct  officiosa,  et  pro  suo  gcnerc  pacatior 
«tque  tranquiilior  rcrum  temporaliiim  administratio 
rccipicndorum  actcrnorum  meritum  gignit ,  si  non  tc- 
iieat  cum  lenctur,  ticc  implicct  cum  muliipticaiur,  si 
non  cum  pacatur  *  involvat.  Ipsius  cnim  Vcritatis  ore 
dictum  cst :  Si  in  alleno  fideles  non  fuistit,  quodveslrum 
est  quis  dubit  vobis  {Luc.  xvi,  iS)  ?  Laxatis  ergo  curis 
iiiiiiabilium  rcnim,  bona  stabilia  et  ccrta  quxrainus, 
siipervolcmus  terrcnis  opibus  noslris.  Nnm  ct  in  mel- 
lis  copia ,  noii  frustra  pcnnas  liabct  apicula  ;  iiccat 
ctiiin  hxrcutcm. 

EPISTOLA  XVI.  •  (o) 

ilaximus  grammaticusMadaurensisAugustiuo,  extusans 

.  u  Paganis  unum  Deum  variis  nominibus  coli,  indignans 

morluos  homines  Gentium  diis  prwferri^  irridens  Pu^ 

.nica  qHtedam  nomina;  perstringcns^opinantur,  Cltri* 

slianoSf  quod  venerarentur  sepulcra  martyrum,  ac 

notans  quod  profanos  ad  sua  sacra  non  admitterent» 

MAXmi   MADAURENSIS  '  AD   AUGIiSTINUM. 

1 .  Avens  crebro  tuis  affatibus  Iwtificari ,  ct  instinctu 
tui  sermoniSy  quo  me  paulo  ante  jucundissime  salva  cha" 
x'tnte  pulsastif  paria  redhibcre  non  destiti ,  nc  silentium 
Ateum  pcsnitudinem  dppellares.  Sed  quaso  ut  si  hac 
qnasi  seniles  artus  esse  duxeris^  benignarum  aurium  in- 
dnlgeniia  proscquaris.  Olympum  montcm  deorum  esse 
habitaculum^  sub  incerta  fide  Cra^cia  fabulatur,  At  vero 

1  Uss.  scpicm  habcnt,  ex  ojficvui  Mt^riiti ;  anUquiores 
Edd.  ad  margiaem,  ex  offictna  meorum,  ^um  lorte  sic 
textus  inleri)uiigendus  csl?  Ex  officinti  majorum  de  codi- 
cUmStCic., 

*  llss.  prope  omnes,  putatur.  Forte  pro  portatur. 

*  In  Mss.  ti'ibus  Haximus  &iadaurcnsis  Grammatici  lilulo 
donaiur- 

'  Hxc  E}.isl.  et  XVil  ad  Maximum  rcccnsitse  sunt  ad  a. 
a.  bl.  bn.  bg.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  j.  n.  r.  s.  sb.  i.  duos  vc. 
qifinque  v .  et  ad  Am.  Bad.  Er.  \jo\. 

(a)  Alias  45  :  qux  autem  16  erat,  nunc  74.  Scrii  ta  forte 
orta  an.  300.      « 


CLASSIS  h  «2 

nostrcs  urbis  forum  salularium  numinum  frequenlia  pos- 
sessum  nos  cernimus  et  probamus.  Equidem  unum  isse 
Deum  summum^  sine  initio^-  sine  prole  naturce^  ceu  pa^ 
trem  magnum  atque  magnificum,  quis  tam  demens^  tam 
mente  captus  ncget  esse  certissimum  f  Hujus  nos  virtU" 
tes  per  mundanum  opus  diffusas^  mul^  vocabulis  invo- 
camus  ,  quoniam  nomen  ejus  cuncti  proprium  videlicet 
ignoramus.  Nam  Deus  ommbus  relipombut  commune 
nonun  est.  Ita  fit  ut  dum  eju$  ifuasi  qutgdam  membfa 
carptim,  varHs  supplicatimibut  prosequimur^  totum  ca^ 
lere  profecto  vtdeaintir. 

2.  Sed  impatientem  me  esse  tanti  errmU^  dis^muUtre 

non  pouum.  Qsus  erum  ferat  Jovi  fulndna  Mranti  pr»- 

ferri  Mygdonem ' ;  Junoni^  Minervce,  Venerif  Vestasque 

Sanaem ,  et  cunctis^  proh  nefas  !  diis  immortalibus  ar- 

ehinutrtyrem  Namphanionem?  inter  quosLucttas  eiiam 

liatid  minore  cultu  suspidtur  *,  atque  aUi  inierminato  nu- 

mero  (diis  homirtibusque  odiosa  nomina)  qtti  eottseientia  * 

nefandorum  facinomm ,  speeie  ghriosm  mortis ,  scelera 

sua  sceleribus  cumulantes^  dignum  moribtu  factisque  suis 

exittm  nmculati  repererunt.  Uorum  busla,  si  memoratu 

dignum  est ,  relictis  templis ,  neglectis  majorum  suorum 

manibus ,  stulti  frequentant ,  ita  ta  prcesagium  vatis  t7- 

lius  indigne  ferentis  emineat : 

inque  Deum  templis  Juravit  Homa  per  ombras. 

{ijucanus.) 

Scd  mibi  liac  tempesiatc  propemodum  vidctur  bclluin 
Actiacum  "  rursus  cxortum ,  quo  iEgyptia  monstm 
io  Ronianorum  deos  audcant  tela  vibrare,  roiiiimc  du- 
ratura. 

3.  Sed  illud  (juwso,  vir  sapientissime^  uti  remoto  fa^ 
cundia  robore  atque  exploso ,  qua  cunctis  clarus  es^ 
omissis  etiam  quibus  pugnare  solebas  Chrysippeis  argu- 
mentis,  poslposita  paululum  dialectica^  quce  nervornm. 
stwrum  luctamine  niltil  certi  cuiquam  relinquere  nitltur , 
ipsa  re  approbes,  qttis  sit  iste  Deus  quem  vobis^  Christia-r 
ni,  quasi  proprium  vindicatis^  et  in  locis  abditis  prasen- 
tem  vos  videre  componitis.  Nos  elenim  deos  nostros  Inc^ 
palam  ante  oculos  atque  aures  omniutn  mortalium  fiit« . 
precibtts  adoramus,  et  per  suaves  hostias  propitios  nq» 
bis  efficimus,  ct  a  cunctis  lucc  cerni  et  probari  contendi' 
mus. 

4.  Sed  ulterius  huic  certamini  ttte  senex  invalidus 

subtraho ,  et  in  senlentiatn  Mai^tuani  rhetoris  libenter 

pcrgo  : 

Trabit  sua  qucmqnc  vo1u|  tas. 

(^irg.ift  Buc.  Kcl.^.) 

Post  hccc  non  dubito,  vir  eximie,  qui  a  mea  sccta  dcviasti^ 
hanc  epittolam  aliqnorum  furto  detractam^  flmnmis  vel 
qttolibct  pacto  perituram.  Quodsi  acciderit^  erit  damnum 
chartulce^  non  nostri  sertnonis,  cnjus  exemplar  penes 
omnes  religiosos  perpetuo  retinebo.  Dii  te  servent ,  pew 
quos  et  eorum  alqtte  cunctorum  *mortalitmi  cbmmuneny 

*  Mss.  duodccim  Miggincm ,  ac  raulo  post  bahcnt  |  len- 
que,  sanankm  \.Tosmwem  :  ttonniilli  etiam  Nantplwnumctrt^ 
pro  Komphcmion  m.  Porro  celebratur  martyr  Mitnplumso  ia 
Martyrolog.  Rom.  ad  diem  4  julii. 

*  Mss.  quiuquc,  suscipitiir. 

>  Mss.  plurcs :  jtque  alia  itUerminato  mtmero ,  dUn  ho- 
minibusque  odiosa  moninaj  quas  consda  nefandorutn,  etc 

^  Mss.  ocio :  Bcllum  ACtsaticum  rursus  exortum.  Quaiuof 
vat.,  nisiicum.  Alii Gdd«  Actmum- 


a 


S.  AUGUSTLNi 


patrem,  univern  mortate»,  quos  terra  wstinet ,  mlle  mo- 
dis  coneardi  discordia  veneramwr  et  coUmus, 

EPISTOLA  XYII  (a). 
A^fusUim  Maaamo  grammaiico  respondel  ad  tuperiora, 
sedsicut  osiendat  indigna  quibus  reifHmdeatur,  digna 
quee  rideantwr, 

AB  HAimOI  «ADADBEHSEII  *• 

1.  Seriomiie  tliqaid  mler  nos  ftgimus  an  jocari  li- 
bett  Nam  sievt  tin  epistola  loquiiur,  Qtram  causoft 
ipsiiu  infirmitate,  an  iilonim  tuorum  comitate  sit  fa- 
ctum,  iit  malies  esse  facetior  quam  paratior,  incertum 
kabeo.  Primo  enim  (Mympi  montis  ei  fbri  vestri  ooni- 
paratio  fecta  est :  quae  iiescio  quo  pertinucrii ,  nisi  ui 
ne  eommone&ceret  in  illo  monie  Jorem  castra  po- 
soisse,  cum  adfersos  patrem  helYaL  nererct ,  ut  ea  docet 
bistoria,  quam  yestri  etiam  sacram  vocant ;  et  in  isto 
Idto  recordarer  esse  in  duobns  simuiacris  uiium  Mar- 
lem  nudum ,  altemm  armatum  ,  quorum  dxmonium 
infeslissimam  civibus,  porrectis  tribus  digitis  contra 
Gollocata  statuabumana  comiirimeret.  Ergoneuiiquam 
ego  crcdiderim ,  mentione  illius  fori  l^cta ,  nuininum 
talium  mcmoriam  milii  tc  renovare  voluisse ,  nisi  jo- 
eari  potius  quam  serio  agcre  maluisses !  Sed  illud  pia- 
ne  quo  tales  deos  quxdam  Dei  unius  magiii  membra 
esse  dixisti»  admoiicOy  quia  dignaris,  utab  hnjusmodi 
sacrilegis  lacetiis  tc  mngnopere  abstine.ns.  Siqnidcm 
^llam  I>eam  dicis  unuin ,  de  quo,  ut  dictutn  cst  a  vc- 
tertbos»  docti  indoctique  consentiunt ,  hiijusnc  tu 
mcmlNra  dicis  esse,  quomm  immanilatem,  vel,  si  hoc 
mavis,  potentiam,  mortui  homiiiis  imago  compcscit  ? 
Pliira  hinc  possem  dicere ;  vidcs  cniin  pro  liia  pru- 
deniia,  quam  locus  lateiste  pateat  reprehcnsioni.  Sed 
roe  ipse  cohibcp,  ne  a  te  rhctorice  potius  qunni  veri- 

dice  aljere  existimer. 

2.  Nam  quod  iiomina  quacdam  Pimica  mortuorum 
collegisti ,  quibus  in  nostram  rcligionam  fesiivas ,  ut 
libi  visum  est ,  conuimelias  jacicndas  pntarcs,  nescio 
airum  rcfellere  debcam ,  an  silcntio  praelcrirc.  Si  eniin 
rcs  istse  vidcntur  tam  leves  tnrc  graviiati  qiiam  snnt , 
jocari  mihi  non  multum  vacat.  Si  autera  gravcs  tibi  vi- 
dcntur,  miror  quod  nominum  absurditate  commoto , 
In  menlem  non  vcncrit  haberc  tuos  ct  in  saccrdotibiis 
Eucaddires  *,  et  in  numinibus  Abaddires.  Non  *  puto 
ego  ista  tibi  cnm  scribcrcs  in  animo  non  fuissc,  scd 
more  humanilatis  et  leporis  tui,  commoncracerc  nos 
voluisti  ad  rehxandum  animam,  qunnta  in  vestra  sti- 
perstittone  rideiida  sint.  Ncquc  eiiim  usque  adeo  tc- 
ipeam  obliviscipotuisscs,  ul  bomo  Afer  scribens  AlVis , 
ciuD  sunus  atrique  in  Africa  eonstituti,  Punica  noroi- 
M  exagiunda  existimares.  Nam  si  ea  vocabula  inter- 
pretemur»  Nampbanio  quki  aiind  signiftcai,  qiiam  boni 
pcdis  bominem,  id  est  cojiis  adventus  afferat  aiiqaid 
liEiieitatis;  sicut  solemus  dicere,  secuudo  pede  intro- 
isse»  cuyus  introitum  prosperitas  aliqua  consecutasitT 

*  to  HiB.  tribos  Maximas  ifadaareBais  Grommaiici  titolo 
donatar. 

>  lii  |.luribus  MsB.,  Eucaddares. 

*  &.  Guill.  ven.  Lov.  feninif  Nam,  pro  Ncn.    U. 

\     (a)  Aiias44:qaaB  anlem  17  erat,  bodc  90.  Scriitta  drca 
tdcmtcinim 


Episcori 

Qux  liiigu.i  si  unprobatur  abs  te,  ncga  Pnnicis  libris, 

ut  a  viris  doctissimis  p-odilur ,  muiia  sapicnter  sssc 

mandata  memorix.  Poenitcal  tc  certe  ibi  natum »  uIm 

biijus  lingux  cunabula  recalent.  Si  vero  ct  sonus  no- 

bis  non  rationabiliter  displicct ,  et  me  bcne  interpre- 

tatum  illud  vocabulum  rccognoscis ,  habcs  qiiod  suc- 

censeas  Virgilio  tuo,  qui  Herculcm  vestrum  ad  sacm» 

qux  illi  ab  Evandro  celebrantur,  invitat  hoc  inodo  : 

Et  m»  el  tua  dexter  adl  pede  sacra  secnndo. 

(Hh|r-iCM'd.  r///.) 

Secimdo  pede  optat  ut  veitiat.  Ergo  venirc  tlerr.olem 

optat  Namphanionem,  de  qiio  tu  multnm  nobis  insul- 

tare  dignaris.  Ycrumtamen  si  riderc  delcctal,  hal^es 

apnd  vos  magnam  matcriam  facctiarum :  deum  Sler- 

Gutinm ,  dcam  Cloacinam ,  Venerem  Calvam  ,  dcuro 

Ttmorcm ,  deum  Pallorem ,  deam  Febrem .  ct  ca^lera 

innumerabilia  hujnscemodi,  quibus  ilomani  antiqui 

simulncrorum  culiores  tcmpla  fcccrunt ,  et  colciidu 

censucriint  :  qux  si  ncgligis,  Romnnos  dcos  negiigis ; 

ex  qno  intelligcris  non  Rom.inis  iiJliatiis  s.icris,  et 

t^imcn  Punica  noiuinn  \  tanquam  numinum  *  Roma- 

norum  altaribus  dcditus ,  contemnis  ac  despicis. 

5.  Scd  inihi  videris  omnino  plus  quam  nos  fortasso 

illa  sacra  niliili  penJerc,  scd  cx  eis  nescio«iuain  ca- 

ptire  ad  hiijus  vitx  transitum  voluplatcm :  qnippe  qiii 

ctiam  noii  dubitavcris  ad  Maronem  courugcre,  ut  acri- 

bis,  ci  ejus  versu  te  tueri,  quo  ait : 

Trahll  sua  qucnoque  voluptas. 
( /a.  in  £uc,  EcL  3. ) 

Nam  si  tibi  aucloritas  Maronis  placct ,  sicut  placere 
signiflcas,  prorcclo  etiam  illud  placct  : 

Primus  ab  aethereo  venit  Satumus  olympo, 
Arma  Jovis  fogiens,  et  regnls  exsul  ademptls. 

( id.  j-ncid.  nii,) 

et  extcra,  quibus  cum  alqne  bujuscemodi  deos  vcstros 
vult  intelligi  Iiomincs  fuissc.  Lcgerat  enim  ille  niul- 
tam  '  hlsloriam  velnsta  anctoriiate  roborntam,  qiiam 
etiam  TuUius  legerat ,  qui  hoc  idem  in  dialogis  plus 
quam  postularc  auderemus  commemorat  ^  et  perdu* 
cere  in  hominum  notitiam ,  quantum  illa  tempora 
patlel)antur,  molitur. 

4.  Quod  autem  dicis  ,  eo  nostris  vestra  sacra  pras 
poni,  quod  vos  publice  colitisdeos,  nosautem  secro- 
tioribits  conventicuiis  iiiimur :  primo  illud  abs  tequcro, 
quomodo  obliius  sis  Liberum  illum  >  qucm  paueorum 
sacraiorum  ocuiis  committendum  pulaUs.  Deindc  tu 
ipse  judicas  nihil  aliud  te  agere  voluisse ,  cum  pubii* 
cam  sacrorum  vcstrorum  celcbrationcm  cororocroo» 
rares ,  nisi  ul  nobis  dccurioncs  et  primates  civilatis 
pcr  plaieas  vestne  urbis  bacchantes  ac  furcntes,  anto 
oculos  quasi  spectacula  poneremus :  in  qua  celcbritate, 
si  numine  inhabitamini »  certe  videtis  quale  illud  sit 
quod  adiniit  mcntem.  Si  autcm  fingitis ;  qux  sunt  ista 
etiam  in  publico  vestra  secreta ,  vel  quo  pertinet  fam 
tnrpe  roendaciumT  deinde  cur  nuUa  futura  canitis « ai 
irates  estis?  aufcur  spoliaiis  circumstaniea ,  si  s^i 
estisT 

*  Lov.,  mimifui,  sed  melius  Mss.,  nomtna. 

*  sic  Mss.  octo  |^nin»iaii]. 

*  ita  in  quiiideam  Nss.  el  in  antiquioribns  editionibus.  M 
apod  uv.  nabetur,  legerai  Euhmeri  histo)  im.     . 


5.  Cum  tgitiir  hxc  nos  ct  alin ,  qiix  nunc  practer • 
oiilteiida  exislimo,  per  cpislolam  tuam  feeeris  rccor- 
dari,  quid  nos  non  deridcamus  dcos  Testros,  quosabs 
le  ipso  subtililer  derideri  nemo  non  intelKgtt,  qu!  et 
iBgenium  tuum  norit ,  et  legit  littcras  tuas  ?  haqiic  si 
aliquid  inter  nos  his  de  rebus  vis  agamus,  quod  actati 
tu»  prudentiseque  congruit,  quod  dciiique  de  nostro 
proposito  jure  a  cbarissimis  nostris  flagitari  potcst» 
quacro  aliquid  nostra  discussiotie  dignom  :  et  ea  pro 
vestris  numinibus  cura  dicere ,  in  quibus  non  te  cau- 
9x  prrcvaricatorcm  puiemus,  quo  nos  magis  commo- 
neas  quac  contra  iUos  dici  possuul,  quam  pro  cis  ali» 
quid  dicas.  Ad  summam  tamen,  ne  te  hoc  lateat»  d 
in  sacrilcga  conticia  imprudenteiB  trabat,  scias  a 
Cbrisliaiiis  caibolicis,  quorum  iu  vestro  oppido  etiam 
eodesia  eonstituta  cst,  nullum  coli  raortuorum,  nibil 
denique  ul  nuinen  adorari ,  qiiod  &it  fjacUim  ct  coiidi« 
tum  a  Dco,  sed  unum  ipsura  Deum  qui  fecit  ct  condi- 
dit  omnia.  Dissercntnr  ista  laiius,  ipso  vcro  et  uno 
Deo  adjuvaiiles  cum  ta  gravitcr  agere  vclle  cogoo^ 
▼cro. 

EPISTOLA  XVMI  •  (a). 

Naturarttm  genuslriplex  perstringitur. 

AUCUSTINUS  CiCLESTlXO. 

1.  0  utiiiam  possciii  nssiduc  liljialiqniildiecre  !  Id 
autcm  aliquid  csl ,  ut  cnris  exucrcittur  iiuiuibiis  ,  ct 
curis  indncrcmur  uiiiibus.  Nam  dc  sccuritate  iiescia 
utrum  quidquam  in  boc  mundo  speraudum  sit.  Scri- 
psi,  nccrccepiulla  rescripta.  Mi^i  advcrsumManicliicos 
libros ,  quos.  paralos  ct  emciidatos  iniltcre  polui ,  nec 
quidqnam  ex  iilis  judicii  motusque  no.-tri  notuin  mi^ 
bi  factum  est.  Niinc  cos  ropetcrc  jam  me ,  vos  autem 
restituere  convcnil.  Peto  iiaquc  nc  difTeralis  eos  re- 
mitlere  cum  rescri|  lis,  qnibus  nosse  cupio  quid  de 
illis  gcritis,  vcl  adhne  ad  illum  crrorem  expugnan- 
dum.quid  armatiine  vobis  opus  esso  arbltremini. 

2.  Sanc  qiunuiHi  te  novi,  accipq  lioe  qniddam 
graudc  et  bri  vc.  Esi  iiatnra  |)cr  locos  ct  lcrapora  mo* 
labilis,  ut  corpus.  Et  cst  naiura  pcr  Iocqs  nnlio  modo, 
sed  tautum  pcr  tempora  etiam  ipsa  inutabilis,  ui 
anima.  Et  est  natura  quac  uec  per  Incos,  ncc  per  lcm- 
pora  mutari  poiesl ;  boc  Dcus  cst.  Qnod  btc  insinuavi 
quoqiio  nodo  lautabile,  creatura  dicitur ;  quod  im* 
mutabilo,  Creator.  Cum  autem  omne  quod  esse  dici- 
tnus,  in  quantum  manet  dicainus,  H  iu  quanturo  unum 
rsi,  omuis  porro  piiicliritudinis  forma  uuitas  ail :  vi- 
des  profccto  in  isia  distributione  naluranim,  quid 
summe  sit,  qtrid  inrime,  ei  lAmen  sit ;  quid  mcdie, 
majusque  inQino,  ctmiiius  suuunosil.  Suininum  illud 
esi  ipsa  bcatitos  :  iiiGmum,  qited  uce  beittmi  cssc  po- 
tcst,  ncc  miscrum  :  qnod  vcro  iiicdium,  vivit  inclina- 
tioDC  ad  infiinum,  miscrc ;  convcrsionc  ad  suuimmn, 
beaie  vivit.  Qui  Cbristo  crcdit,  nou  diligit  iiifimttm, 
nou  superbit  iii  mcdio,  atque  ita  summo  uih:crcre  fit 

*  Ad  a.  1)1.  cb.  ff.  g.  gg.  sb.  th.  gv.  n.  vc.  duos  t.  el  duos 
f .  rccoffniia  est,  et  ad  Am.  Bad.  Er.  lx)v. 

(a)  Aiias  03  :  quse  aaicm  18  cra|,  nunc  81.  ScrUta  ibrte 
cirea  idem  tempus. , 


EPIST0L.\R13M  CUSiSIS  ;.  94 

idoneus :  et  boc  est  lotam  quod  agcre  Jubcmur»  uio* 
ncniur,  accendirour. 


EPISTOLA  XII*  (a). 

Gdo,  quem  fortt  ditputatione  traxerat  ad  Eeeletlam^ 
miitU  tuo»  iibros  kgendos,  adhortant  ut  permer^  ir 
bono  propoMto, 

CAio*  AUGUsrraus. 

i,  Ut  abs  tf9  absoessimi»  dici  mm  p^UM  tfMM 
suavitate  nos  perfuderit  tecotditio  toi,  m  aspe  per* 
fundat.  ReeolinMis  euim  ardoie  inquiaitiMua  tu»,  cum 
csset  mirabiliSy  aon  Mka  perturbatam  i^odcaliam 
disputandi.  Nam  neque  flagraBliaa  perconiaiilen,  ae- 
qiie  tranquillius  audientem,  qHemqitan  faciie  iHvene- 
rim.  Vellem  Uaque  lecum  multum  Inqui :  non  eitim 
multum  esset,  quanlumcumque  essot,  si  tecum  loqiie- 
rcr.  Scd  quia  difficiio  est,  qiiid  opus  esi  causas  quav* 
rere?  Prorstts  difGcilc  est :  crli  fortasse  aliqnando  ht* 
cillimum ;  ita  Deus  velit :  Bunc  ccrle  qliiid  esl.  Deill 
ergo  negoiium  frairi,  per  qiie«a  liiiefas  misi,  ut  oin* 
oia  nostra  Icgenda  prxbcai  prudcntissiinav  CbariUli 
tux.  Non  enjm  aliquid  mcum  iaculcabit  invito ;  uovi 
eiiim  quid  bcoigiulatia  in  nos  anitno  geras ;  quoB  bt-* 
mcn  si  lecU  probavcris,  ei  vcra  pcrvideris,  nosini 
csse  uoii  putcs,  nisi  quia  daU  sitiit,  cofiuc  te  eotivcr* 
tas  licet,  unde  tibi  qnoquc  csi  ut  ca  probarcs  daluau 
Nemo  cniin  qnod  lcgit,  in  codicc  i|)5a  cemil  venim 
csse,  aut  in  co  qui  scripscrit ;  scd  in  se  potius,  ai 
ejns  mcnti  qtiodtbiin  tion  viilgnriter  caiididimi,  Bcd  m 
f%cc  corporis  rcmotissitmuAi  Inmott  vcrititis  iniprai«i 
suni  cst.  Quod  si  falsa  aliqtia  alqtic  iinprob.iiida  con^ 
pt^rcris,  de  humauo  nubilo  inofatu  sciits,  ct  ea  vero 
nostra  cssc  doputcs.  llortarcr  antom  tc  ad  quxreii* 
dum,  nisi  vidcre  milii  vidcrcr  bi  uitia  quxHlam  or^ 
cordis  tui ;  liortarcr  cliatn,  ui  qiiod  verum  cognovcri» 
virilltcr  leneas,  nisi  pru;  \c  fcrrcs  cvidtiiitissinvm  n>- 
bur  animi  ct  cotisirti  tni.  Totum  euint  so  mihi  brcvi 
tcmporc,  prope  discussis  eorporis  tegumoulis,  qtioi 
in  te  vivit,  aperuit.  Ncquc  ullo  niodo  si\erit  Domini 
tiostri  miserioordissima  providcniia,  ui  a  catboKcfi 
Cliristi  grege  tu  vir  Um  bonus  et  egrcgio  cord.itus 
alicnus  sis.  ^ 

EPISTOI-A  XX  *  (6). 

Antonino  pro  exitlimatione  bona  ac  dileclione  ubi  Iiih 
penta  gratidt  refert  Auguttinus^  optaique  ut  famiba 
ipnut  tota  catholicam  religionem  profiteatur. 

AUGUSTiNUS  AirroMxn*. 

I.  Cum  a  dyiobus  tibi  scripia  il*  bcrenCur.  Mmnla^ 
tissimc  magis  para  reddiu  cb^  qu«Mi  ttniufik  iMstiwa 


<  Ai>uil  Ijov.  scribilur  c  «/nc.  .it  in  vsa.  c|t 
edirioollHis.,  naint. 

•  Apuil  Rid.  Am.  Kr.  scribitur,  it^OHio.  Al  ai.ud  lov.  el 
prx&tauiiiiros  Mss.,  MMwrinO' 

'  Rccensita  cst  ad  a.  bl.  cb.  IT.  g.  gg.  gv.  n.  x-  sb.  il|. 
vc.  doos  l.  du«s.  v.  et  ad  Am.  aad.  Kr.  lx>v. 

*'  Ad  eoadcmcQiliccsoubaU  est  voo,  excepiia,f. 

(a)  Alias  8i :  qus  aulem  10  er^»  nuuc  82.  SpiiiU  UkV^ 
circa  idem  tcmins. 

{b)  Alias  126 :  qu»  autcm  30  crat,  nunc  XSS.  Scrii  ta  cifca 
kicm  temi  us. 


ni 


S.  AUGUSTINl 


i>raesetitcm  vidcs,  cujus  ex  orc  cuin  nic  quoque  acci 
pis,  polcram  non  rescribcre,  nisi  ipso  jubcnle  fecis- 
»ein,  quo  proficisccnie  supervacancum  vidcbatur  esse 
quod  feci.  Quapropter  ferlilius  lecum  fortasse  collo- 
quor,  quam  si  coram  adesscm,  cum  et  epistolam  meam 
legis,  et  cum  audis  in  cujus  pociore  me  habitare 
optimc  nosti.  Cum  magno  gaudio  liiieras  Sanctiiatis 
tuas  consideravi  atque  digcssi,  quod  et  chrisljanum 
•ttimum  luum  sioe  ullo  fuco  iniqui  tcmporis,  et  in  nos 
«micissimum  pne  se  gerunt. 
:  2.  Gratulor  tibi,  el  gratias  ago  Deo  el  Doniino  no- 
slro  dc  spe  ct  flde  etcharitaie  tua  tibique  apud  eum, 
quod  dc  nobls  tam  beno  existimas  ut  fideles  Dei  scr- 
Tos  esse  credas,  idquc  ipsum  in  nobis  corde  puris- 
ftimo  diligas :  quanquam  hinc  eliam  gratulaiidum  benc- 
volcntix  tux  potius,  quam  gratiu!  tibi  agendu:  sin(. 
'f'ibi  enim  prodcst  ipsam  diligore  bonitatem,  quam 
profecto  diligit  qiii  eum  diiigtt  qitcm  crcdit  boiium, 
iive  ille  se  ita,  sivc  alilcr  quam  crcditur  habcat.  Uiius 
lanlum  iii  hac  re  cavendusest  error,  ne  quisqnnm 
n^in  de  hominc,  sed  de  ipso  bominis  bono  alticr  scii- 
tiat,  quam  vcritas  posiulat.  Tu  vcro,  frater  dilcctis- 
sime,  qui  nullo  modo  crras  crcdeiido  vel  sciendo, 
magnum  bonuin  essc  libentcr  Deo  castcqiie  servirc, 
€um  qucmlibet  hominum  *  prop'.crca  diligis,  qiiod  liii- 
juB  boiii  participem  credis,  leciiin  est  friictus  luus, 
eliam  si  ille  iion  ita  sit.  Qiiaproptcr  tibi  de  Iiac  rc 
gratulandiiin  cst;  illi  autcm,  non  si  proplerca  diligi- 
liir,  scd  si  talis  esl,  qualcm  cssc  cxislimat  a  quo  pro- 
Irtcrea  diligitur.  Quales  iiaque  nos  simus,  quniitum- 
que  in  Deuin  promovcrimus,  ipsc  vidcrit,  ciijus  non 
kOlitm  de  honiinis  boiio,  scd  dc  hominc  ipso  iion  po- 
tcst  crrarc  jiidicium.  Tibi  ad  nicrcedcm  licntitudiiiis, 
.  ^iiod  ad  hanc  rcm  attinct,  satis  cst,  quod  nos  talcs 
f^rcdens  quales  oportct  esse  sen^os  Dei,  toto  sinii  cor- 
tlis  amplectcris.  Gratias  vero  (ibi  ubcres  agiiuus,  qiiod 
iios  cum  laudas,  tanqiiam  talcs  simus,  mirabilitcr  hor- 
t  iris,  ul  (ales  csse  cupiamus ;  ubcriorcs  ciiain,  si  noii 
lioluni  tc  commendes  oratioiiibus  nosiris,  scd  ciinm 
non  pnvtcmiittas  orare  pro  iiobis.  Gratior  cst  ciiim 
*  Dco  pro  fratre  dcprccatio,.  ubi  sacrificiam  charilatis 
oflcilur. 

3.  Parvuliim  luum  plurimum  saluto,  ct  sccimdum 
pncccpla  Domiiii  salutaria  opto  grandcsccrc.  Domui 
^tioque  tux  unam  fidem  et  devotiuneni  vcram,  qu9c 
sohi  catholica  cst,  provcnirc  desidcro  ct  precor :  iii 
4|iiam  rcm,  si  quam  forte  aliam  nostram  opcram  nc- 
ccssariam  cxisumas,  nc  tibi  vindicare  dubitcs  ct  coin- 
inuni  domino  fretus  et  jurc  cliaritatis.  Illud  sanc  ad- 
nionuerim  rel^iosissimam  prudentiam  tuam,  ut  ti- 
morem  Dei  non  irralionabiiem  vel  inseras  infirmiori 
^si  luo,  vel  nutrias,  divina  lectione  gravique  collo- 
qoio.  Ncmo  enim  fere  sollicitus  de  staiu  animoi  sux, 
alque  ob  hoc  sine  pcrtinacia  inquircndx  voluntati 
I>omini  intenius  est,  qui  bono  deinonstratore  usus 
non  dignoscat  quid  inler  schisma  quodlibet  atquc 
miam  Gatliortcam  intersit. 


.  duo  V.,  cum  quetnlibet  hotmnem.  nccte. 


JiPISCOri  88 

KPISTOLA  XXI*  («). 

AiifiustifiHs  iu  presbylerum  llipponcnsem  ordinatus,  prm  • 
sertim  ad  dispensandum  verbum  Dei,  secnmque  rebu^ 
tnns  qnam  difficile  $it  sacerdotem  pium  agere,  obse^ 
crat  Valerium  ut  patiatur  ipsum  in  secessu  precibus 
et  studio  hoc  a§ere,  ut  sil  idoneus  imposito  muneri, 

Domiiio  bcalissimo  et  venerabili,  in  conspectu  Domitii 
sinccra  cliaritate  chnrissimo  pnlri  Valf.rio  cpi- 
scopo,  AuctSTiNus  prcsbyter,  in  Domiuo  salutcm. 

1.  Ante  omnia  pcto,  ut  cogitet  rcligiosa  prudeiili;i 
tiia,  nihil  essc  in  Iinc  vita,  et  innximc  lioc  lemporc, 
faciliiis  et  Kxlius,  ct  Iiomiiiibns  acccptabilius  episcopi, 
aul  piesbytcri,  aul  dinconi  officio,  si  perfunctoinc  at- 
qiic  adulatoric  rcs  agaiur  :  scd  nihil  apud  Dcum  mi- 
scrius,  et  Iristius,  ct  dnmnnbilius.  Ilcm  nihil  cssc  iii 
hac  vita,  cl  maxime  hoc  teinpore  dirficilius,  laborio- 
sius,  pcriculosius  episcopi,  nut  picsbytcri,  aut  dia- 
coni  officio ;  scd  apud  Dcuin  iiiliil  hcatiu.s  si  co  modo 
miiilctur  quo  noslcr  iinperator  jubcl.  Quls  aufem  iste 
sil  niodus,  iicc  a  pucrilia,  ncc  ab  adolcscenlui  mca 
didici  :  el  co  teniporc  qiio  disccrc  conpcram,  vis  milii 
f.icla  cst,  mcrilo  pcccatorum  mcoriim  (nam  quid 
aliud  extstiincin  iicscio),  ut  sccundus  locus  guberna- 
culorum  milii  iraderclur,  qui  rcmum  tcnere  non  no- 
veraiii. 

2.  Scd  arbitror  Doininum  mcum  proptcrca  nie  &ic 
emcndare  voluissc,  quod  ntullorum  peccala  iiaularum, 
antcquam  cxpcrtus  csscm  quid  iilic  a^itur,  quasi  do^ 
ciior  cl  mclior  rcprcheiid.  re  niidcbam.  luiquc  postcn- 
quain  missus  sum  in  medium,  tunc  seniire  coepi  le- 
meritates  rcprchcnsionum  mearum ;  quaiiquam  ei  nii- 
tcn  pcriculosissimum  judicarem  hoc  minislerium.  El 
hitic  craiit  lacrym»  illaj  quas  mc  fitndcre  in  civitale, 
ordinationis  nieai  lcmpore,  nonnulli  fratrcs  animad- 
vericrunt,  cl  ncsrieiitcs  causas  doloris  mcl,  quibus 
potucrutit  scrmonibus,  qui  omnino  ad  vulnus  mcum 
iion  pcrtiiicrcnt,  tamen  boiio  animo  consolati  sunt. 
Scd  multo  valJc  ac  multo  aniplius  cxpertus  sum, 
qiiam  piitabam  :4ton  qula  novos  aliqiios  fluctus  aut 
tempeslatcs  vidi  qqas  ante  non  noveram,  vel  non  au- 
dierain,  vel  non  legcram,  vcl  non  cogiiavcram;  $ed 
ad  cas  evitandas  aut  pcrfcrendas  solertiam  et  vircs 
roeas  omiiino  non  noveram,  et  alicujus  rooinenti  ar- 
biirabar.  Dominus  autcm  irrisit  me,  ct  rebus  ipsis 
Qstendcre  voluit  meipsum  mihi. 

5.  Quod  si  non  damnando,  sed  roiscrando  fecit, 
hoc  enim  spcro  certe  vel  nuiic  cognita  spgriludino 
roea ,  dcboo  Scripluraruro  cjus  medicameota  omnia 
pcrscrutari,  et  orando  ac  legcndo  agere,  ut  idonea 
valctudo  anim»  mea:,  ad  taro  periculosa  ncgotia  tri- 
buatiir;  quod  ante  non  feci,  quia  et  leropus  non  lia- 
bui.  Tunc  enim  ordinatus  siim,  cum  de  ipso  vacationis 
tempore  ad  cognoscendas  divinas  Scripturas  cogita 
rcmos,  ci  sic  nos  disponcrc  vellemus,  ut  nobis  otium 

•  Usi  sumus  ad  baoc  emendandam  cdd.  a,  W.  c.  cc.  cb. 
fl*-  f-  gg*  gv.  n.  r.  5.  t.  vc  tribus  sb.  quatuor  v.  ei  Ani. 
Bad.  Er.  Lov. 

(o)  Alias  118  :  qu«  aulcm  21  erat,  nunc  25i.  ScripU  an. 
iaeuDte39i. 


^9  Er;SrOLARUM  CLASSIS  L 

ad  hocncgotium  possctesse.  Et  quod  vcrum  cst,  non- 
dum  sciebam  quid  milii  deesset  ad  lalc  opus,  quale 
me  nunc  lorquet  el  conicrit.  Quod  si  propterca  in  re 
ip8a  didici  qnid  sil  liomini  ncces^arium,  qui  |.opulo 
ministrat  sacramentum  et  vcrlmm  Dci,  ul  jam  non 
niihi  liccal  assc(|ui  quod  nic  non  habcrc  cognovi :  ju- 
l>C8  crgo  ut  |>cream,  patcr  Valeri  !  Ubi  est  cliaritos 
tua?  ccrte  diligis  inc?  ccrte  diligis  ipsam  Ecclosiani 
cui  mc  sic  ministrarc  voluisti  ?  £t  lamcn  cerius  sum 
quodet  inect  ipsnm  diligis.  Sed  putas  me  idoneum, 
cum  cgo  melius  mo  noverim,  qui  lamcn  ncc  ipse  me 
nosscm,  nisi  cxpcriendo  didicisscm. 

4.  Sed  dicit  forlassc  Sanctitas  tua ;  vellcm  scirc 
quid  dcsit  instruclioni  lux.  Tam  multa  aulem  sunt, 
nl  facilius  possim  emimerarc  qtuc  Iiabeam,  quam  quoc 
haberc  dcsidero.  Audercm  enim  dicere,  scirc  mo,  ct 
plcna  fidc  rctincreqiiid  pcrlincatad  salulem  nosiram. 
Sed  boc  ipsum  quomodo  minislrcm  ad  salulem  alio- 
rum,  non  quxrens  qiiod  mihi  utile  cst,  scd  quod  mul- 
lis,  nt  salvi  (iant?  Et  sunl  ft>r(assc  ali(iua,  iino  iion  cst 
dubitaiidum  csse,  in  sanclis  Libris  conscriplaconsilia, 
qnibus  cognilis  ct  apprelicnsis  possit  homo  Dci  rebus 
ccclcsiaslicis  ordinalioribus  ^  minisirare,  aut  certe 
ifilcr  manus  iniquoruin  vcl  vivcre  conscienlia  sa- 
niore,  vcl  nioii,  ut  \\\a  vita  non  amitlalur,  cui  uiii 
cliristiana  corda  hiiinilia  ct  niansuela  suspiranl.  Qiio- 
modo  autem  hoc  Oeri  potest,  nisi  qucmadmodnm  ipsc 
Donrnius  dicit,  pctendo,  qitxrcndo,  pulsando ;  id  cst 
orniido,  legcndo,  plangcndo?  Adquod  negotium  iiiihi 
parvum  tcmpus  vclut  usquc  ad  Pascha  iinpetrarc 
volui  pcr  fralrcs  a  tua  sincerissima  ct  vcncrabili 
charitate,  ct  nunc  per  has  preccs  volo. 

5.  Quid  enim  responsurus  sum  Domiiio  judici : 
Non  potcram  isla  jam  quxrerc,  cum  ecclesiasticLs 
ncgotiis  impedirer?  Si  ergo  mihi  dicat :  Servc  ncquam, 
si  villa  Ecclesi»  calumniosum  aliquem  palerclur,  cu- 
jus  fructibus  colligendis  magna  opera  impcnditur; 
iicgleclo  agro  quem  rigavi  sanguine  mco,  si  quid 
.ngcre  pro  ea  posscs  apud  judiccm  terrjc,  nonncomni- 
bus  consenlientibus ,  nonnullis  ctiam  jubcnlibus  ct 
cogcntibus  pergcres ,  et  si  contra  te  jndicarctur, 
etiam  trans  roarc  ppoficiscercris  :  atquc  hoc  modo 
yul  anniiam  vel  co  amplius  abscntiam  tuam  nulla 
qucrcla  rcvocarct,  ne  alius  possidcrct  tcrram,  noii 
aniinx  scd  corpori  paupcruiii  neccssnriam ;  qiiorum 
tamen  famem  vivac  arbores  mcac  inulto  facilius  mihi- 
quc  gr.)lius,  si  diligcntcr  colcrenlur,  cxplerent?  Cur 
crgo  ad  disccndam  agriculluram  mcam  vacationcm 
temporis  tibi  defuisse  causaris?  Dic  inihi  qnid  rc- 
spoiideam,  rogo  le?  An  fortc  vis  dicam  :  Scncx  Yalc- 
rius  dum  me  omnibus  rebus  instructum  essc  credi- 
dissct,  quanto  amplius  me  dilexit,  tanto  mintis  ista 
discere  pcrmisit  ? 

6.  Attcnde  omnia  ista,sencx  Valeri,  obsecro  tc  per  bo- 
nitntcmctsevcrilalemChristi,  pcrinisericordiamcl  jii- 
diciiimejus,  per eum  qui  lantam  tibi  inspiravit  crga  nos 


charilatcm ,  ul  ne  Ip,  ncc  pn>  Iik  ro  nninirc  nostra%  au*. 
dcamus  oflcndcre.  Sic  nuicm  milii  Dcnm  et  Chri.stiini 
tcslcm  facis  innocetitia:  et  charilalis,  et  siuccri  af 
fectus  quein  circa  nos  l;al>cs,  quasi  ego  non  dc  his 
jiirarc  oinnibus  possim.  Ipsnm  ergo  charitnlem  ct  af« 
fcctiim  iinplorOy  ut  miscrearis  mei,  ct  conccilns  mihi, 
.nd  hoc  quod  rogavi ,  tcnipus  qiiantnm  rognvi,  nlquo 
adjiivcs  mc  orationibus  tuis,  nt  non  sit  innne  desidc- 
riuin  mcuin,  ncc  infrucluosa  Ec<-lesiu2  Chrisli  alquo 
utilitnti  frntrum  ct  conservorutn  mcoriitn  abscntia 
men.  Scio  qiiod  illam  cliarilntein  pro  inc  orantcm, 
maxime  in  tnli  causa,  noii  drspiciet  Doininus;  eteani 
sicut  snciiii< ium  suaviinlis  nccipicns,  forlassis  hrc- 
viorc  tcniporc  qiiam  pcisliiln  i,  ine  s:»liil)crriinis  con- 
siliis  dc  Scripturis  suis  rcddcl  instrudum. 

EPISTOLA  XXir  (/(). 

Augustinits  presbyter,  Aurelio  Cnrlhagincitsi  episcopo^ 
defleus  comessationes  et  ebrictatcs  per  Africam  in 
cwmcteriis  et  memoriis  martyruin  fiequcntari  specie 
religionis  :  cui  malo  obtestalur  ut  mederi  velit.  Doiet 
subinde  etiam  conlentioncm  et  liuman<e  laudis  appe- 
titum  ab  ipso  Ciericorum  ordine  non  exsulare, 

AuRELio  cpiscopo,  AucusTiMis  presbytcr. 

CAPUT  rRIMtJM.--  Salutato  Aurelio  agil  de  come9 
salionibus  ub  ecclesiu  removendis, 

i.  Qun  gratia  rcs|)ondcrcin  lillcris  Sanclit;ilis  luas 
cum  diu  iKcsiUiits  non  rcpcrircin  (  oinnia  cniin  vicit 
aflcclus  aniini  nici,  qucin  jnm  sponte  surgentcm  lcctio 
cpistolic  lii;c  mullo  ardeniius  cxcilavii),  commisi  nie 
taineii  *  Dco,  qui  pro  viribus  mcis  opcrnrctur  iii  me, 
ut  ca  rcscriberem  qux  uli-i(|ue  nosiroin  stiidio  in  Do- 
niino  el  cura  ccclcsinsiicn  pro  tua  *  pra^slanlia  ct  mea 
obsccundalione  congrucrcnt.  Alqiic  illiid  primuni, 
qnod  oratiotiibus  meis  te  adjuvari  crcdis,  nou  soliim 
non  dcfugio,  vcrum  elinm  libenlcr  nmplcctor.  Ita 
emni,  elsi  non  mcis,  certe  luis,  me  Doiniiius  noster 
cxandiet.  Qiiod  frntrcm  Alypiiim  in  nostra  coiijiinctione 
niansissc,  iil  cxcmplo  sit  frairibus  curns  inundi  Iiujus 
viuire  cnpiciitibns ,  benevolentissiine  accepisii,  ago 
gratias,  quas  iiullis  verbis  cxplicnre  possim :  Doinimis 
lioc  rcpendat  in  animam  tuam.  Oninis  ilaquc  frnlrum 
coitus,  qni  apud  nos  ca^pit  coalescere,  taiita  libi  proe* 
rogaliva  obslrictus  csl,  ut  locis  tcrrarum  tantum  longe 
disjiinctis  ila  nobis  consnlucris  tanquam  prxsentis- 
simus  spirilu.  Quaproptcr  precibus  quantum  valcmus 
incuinbiinus,  ul  gregem  tibi  conimissum  tecum  Do<* 
miniis  susiinerc  dignctur,  ncc  tc  nspiain  dcscrcre,  .sed 
adesse  adjutor  in  opporlunitatibu.s,  faciens  cum  Ec- 
clesia  sua  misericordiam  per  saccrdotiiim  luum,  qiia* 
lem  spiritualcs  viri  ut  faciat,  lacrymis  eum  gcniili- 
busquc  interpelhint. 


*  ita  Lov.  Al  Er.  et  Ms.  Gemmet.  babent,  el  ordmctioni' 
but.  Had.  el  plerique  Mss.  absque  conjuuctionc ,  cccteiinti- 
cU  ordvmtionibus. 


*  Sic  Mss.  duo  V.  [jam  1. 

*  Mss.  tres,  et  curos  ecctesiastiaB  pro  tua.  l\ejte,  si  pialo 
antc  \e^Sy  t«/  iitsque  nosimm. 

'  lluic  casli^andac  subsidio  fucrunt  cb.  ff.  gg.  gv.  n.  r.  t. 
vc.  duo  sb.  duo  v.  et  Am^  Bad.  Er.  Lov. 

{a)  Alias  6i :  qus  autcm  '3Q  crai,  nunc  355.  Scripta  circi 
an.  392. 


»1 


AiGUsTLNi  Eriscori 


i.  Scias  ilnque,  domlnc  ItfV^tissime  et  plcnissiina 
charilale  venerabilis,  non  despci-arc  nos,  tmo  spcrare 
▼ehementer,  quod  Dominus  ei  Dcus  nosler  per  MClo- 
rilalem  personac  quam  geris,  qunm  non  carDi,  sed  spi- 
rilui  IDO  impositam  csse  confidimos,  multas  carnnles 
teditalcs  ct  srgritudines  quas  Africnna  Eccle>in  in 
BiuUis  patitur,  in  paucjsgcinil,  consiliorum  gra\itntc  * 
et  loa  possit  sanare.  Cum  cnim  Aposiolus  tria  breviler 
§eneia  vitiorum  dctesianda  et  vitanda  uno  in  loco 
posocril,  dc  qiiibus  innumerabilium  vitiorum  exsurgit 
ftcgcs,  uniim  hortim  qiiod  scciindo  loco  posuit,  nccr- 
rime  in  Ecclesia  viiidicatur ;  duo  nutem*  reliqua,  id 
cst  priinuni  cl  iillimnm,  tolcrabilia  videntur  homini- 
bus,  alque  ita  pnulalim  fieri  potest,  ut  ncc  vilin  jam 
pnlenlur.  Ait  ciiini  vas  elcciionis  :  Non  m  comessatio- 
nibus  cl  ebnetalibns,  mit  in  cubilibus  el  inqmdiciliis^ 
non  in  contenlione  et  dolo ;  scd  induite  vos  Dominum 
Jesum  Chrislunif  et  carms  curam  ne  feceritis  in  concu^ 
piscenliis  {Rom.  xiii,  45, 14). 

3.  Ilorum  ergo  irium,  cu!)ilin  cl  iinpudicitix  lam 
rongnnm  crimen  putnnlur,  ut  ncmo  dignus  noii  modo 
ecclcsiastico  ininislcrio,  sed  ipsa  elinin  sacrainento- 
rnm  communione  videalur,  qui  sc  islo  peccnto  mn- 
culavit  *  :  cl  rectc  omnino.  Sed  quarc  solum?  Co- 
incssaliones  enim  ct  cbrielaies  ila  coucessx  ek  liciio! 
piitantur,  ut  in  lionorcm  eiiam  beatissiinorum  niar- 
lyrum,  non  soliim  pcr  dies  solemnes  (qnod  ipsuin 
quis  non  lugendumvideat,  qui  \\xc  noncarnis  'oculis 
Inspicit),  sed  ctiam  qiiotidie  cclebrcntur.  Qux  foeditas^ 
si  tantuiu  flagitiosa  et  non  ctiani  sacrilcga  essct,  qui- 
buscumquc  loleraiitix  viribus  suslenlaiidam  putare- 
uius.  Qiianquam  ubi  cst  illud,  quod  cum  mnlta  viiia 
enumcrasscl  idem  aposiolus,  inicr  quae  posuil  ebrio- 
sos,  iia  conc/usit,  ut  dicerel  cum  talibus  ncc  pnnem 
cdcre?  (I  Cor.  v,  ii).  Sed  A  ramus  hxc  in  luxu  cl  labe 
domestica,  et  eorum  convivioruin  qua:  privatis  paric- 
libi.is  continentiir  ,  acciiiianiufquo  cum  eis  corpus 
Chrisli,  cum  quibus  paiicm  cderc  prohibcmar ;  saltem 
de  saiictorum  corporum  scpulcris,  saliem  de  locis 
sacramcntorum,  de  duniibus  oralionum  tanlum  de- 
decus  arcealur.  Quis  enim  aiidct  vctare  privaiim, 
qiiod  cuni  frcqucntatur  in  sanctis  locis,  honor  mar- 
lyrum  nominaiur? 

4.  ILtc  si  prima  Afiica  lentaret  aufcrrc  a  cxteris 
terris,  iniitatione  digna  csse  dcbcrct  :  cum  vcro  et 
per  lt.ali.x'  mnximam  parlcm,  ct  in  abis  omnibus  aul 
prope  omnibus  transmarinis  Ecclcsiis,  parlim  quia 
nunqunm  facla  sunt,  partim  quia  vel  orla  vel  invete- 
raia,  sanctorum  ct  vcre  de  vita  futura  cogiuintium 
episcoporum  diligentia  et  animadversione  exstincta 
atqae  deleta  sinl»  dubitamus  quomodo  possumus  tan- 
tam  morum  kibem,  vel  proposito  tam  late '  exeinpk) 
•mendare?  Et  imm  quidem  illanim  partium  hominem 
babemus  cpiscopum,  unde  magnas  agimus  gratias 

^  llss.  plures,  conaliorum  grini  esse.  Alil ,  contUiortm 
§rantale.  Forte  legcodumy  ccuciUorum. 
*  uss.  quatuor,  macutfwerit.  Beae. 
'  Mss.,  cameis. 


Mss.,  quam  fiBdilaUm,  Cottffruc. 
•sicliss.[fato]. 


9i 

Deo  :  qiiaffiqnam  ejus  modcsiiae  atque  lcnilatis  est, 
cjvs  denique  prudcntise  ct  soliicitudiiiis  in  Domino, 
uteliamsi  Arcressel,  cito  illi  deScripturis  pcnnade- 
reltir  curnndum,  quod  liceniiosa  et  male  libera  con* 
suetudo  vulnus  inflixit.  Sed  lanta  pestileiitia  est  hujus 
malif  ut  snnnri  prorsus,  qiinnlum  mihi  viJetur,  nisi 
concilii  nuctorilalc  non  possit.  Aut  si  nb  una  ecclesia 
inchoanda  cst  mcdicina ;  sicut  videtur  audaciac,  mu- 
tare  conari  quod  Carlhnginensis  Ecclesia  tcnel,  sic 
magiioe  impudentix  esl,  velle  scrvarc  quse  Carthagi- 
ncnsis  Ecclesia  corrcxil.  Ad  hanc  autem  rcm  quis 
alius  episcopus  esset  optandus,  nlsi  qui  ca  diacoiiu.s((i) 
exsecrabalur  ? 

5.  Scd  quod  crat  tunc  doIenJum  iiiiiic  nnfcrcndum 
cst;  non  nspere,  sed  sicut  scriptum  esl,  in  spiritu  le^ 
nitatis  el  mansuetudinis  {CaL  vi,  i).  Daiit  eniin  inilii 
fiducinm  litlcrc  tuai  indices  gcrinanissiinx  charilatis, 
ut  tccum  tanquam  mccumaudcam  colloqiii.  Non  crgo 
aspere,  quantum  cxistimo,  non  duriter,  non  modo  ini- 
pcrioso  isia  tolluntur;  magis  docendo  quam  jubcnJo, 
inagis  monendo  quam  minnndo.  Sic  cniin  agcndum 
est  cum  multitudinc :  scveritas  autcm  excrcoiida  cst  ia 
pcccata  pnucorum.  Et  si  quid  minninur,  cum  dolore 
fiat,  de  Scri|)luris  comminando  vindictain  futuram  ne 
iios  ipsi  in  nostra  polestate,  sed  Dcus  in  nostro  ser- 
mone  timeatur  (6).  lla  prius  movebunlur  spirituales 
vel  spiritualibus  proximi,  quorum  auctorilate,  et  lc- 
nissiinis  quidcm  sed  instanlissimis  admonilionibus  cx- 
tcrn  mnUitiido  rrangalur. 

6.  Scd  quoniain  islx  in  coemelcriis  ebrictatcs  et 
Itixuriosa  conyivia,  non  solum  bonorcs  martyrUiii  a 
carnali  et  iniperita  plcbc  credi  solent,  scJ  cliam  soln- 
lia  mortuorum;  mihi  yidctur  facilius  illic  *  dissuaderi 
posse  istam  fbcdiiatcm  ac  turpiliidincm,  si  ct  de  Scri- 
pluris  prohibeatur,  et  oblationes  pro  spiritibus  dor- 
mientium,  quas  vcre  aliquid  adjuvarc  credcndum  esl,  ' 
ftuper  ipsab  memorias  non  sint  sumptuosa^,  alque 
oninibuspetcntibus  sinc  typho  *,  et  eum  alacrilate  prjc- 
l)eanlur:  neqiie  vendaiitur;  sed  si  quis,  pro  religiono 
aliquid  pecunix  oITerre  volucrit,  in  pncsenli  panpcri- 
bus  eroget '.  Ita  nec  deserere  videbuntur  mcmorins 
suorum,  quod  potcst  gignerc  non  levem  cordis  do!o- 
rem,  et  id  celcbrnbitur  in  Ecelcsia  quod  pie  et  hone- 
sle  celebratur.  Hxc  interiir  de  comessationibus  ct 
ebrielalibus  dicta  sint. 

CAPUT  11.  —  De  eontentione  et  laudii  appetilu.  Quo- 
modo  honor  ei  lam  a  prwlaiis  oisumenda. 

7.  De  conlentione  aulero  ot  dolo  quid  me  atlinct  di- 
ccrc,  quando  isia  vitia  non  in  plcbc,  scd  in  iioslro  nu- 
mero  graviora  sunt?  Horum  autem  morborum  maier 
superbia  est,  el  hnmanx  laudit  avidilas,  quae  ctiam 
hypocrisiin  sxpe  generat.  Huic  non  resistitur,  ■isi  cn> 

>  Mss.  septem,  iUis.  Altt,  UUc. 

*  Ms.  sb.,  lypo. 

*  Mss.  doo,  erogetur.  Alii,  erogei 

(a)  Aurelius  Carthaginensis  Eodesiae  episcorus  crcatut 
est  KMrte  an.  301,  certe  non  anie  500;  quip;  e  hoc  aono  aii- 
teccssor  ipsius  Genethliuspracfiiit  conc.  cartha^iiieiisi  11.  At 
sob  AureliQ  bal)itiim  cat  Hipponense,  an.  505. 

(b)  ita^ipse  gessit  Augustinu^  ul  vid.  in  F.iist  20. 


•s 


EpiSTOLARUM  CLASSK  L 


H 


bris  dlvinoruiD  Librorum  tcsiimoniis  inculiaUir  limOr 
61  cluiritas  M :  ti  Uinen  iile  qiii  hoc  agit,  sei[isum 
praebeatpatiealtxatque  liumilitaiis  excmplum,  minus 
sibi  assumendo  qnam  offertur;  sed  Umen  ab  eis  qui 
se  honorant  nec  totum  nec  nibil  accipiendo»  et  id  quod 
accipHur  laudis  aat  honoris,  non  propter  se  qui  totus 
coram  Deo  esse  debct  ct  bumana  contemnere,  sod 
propler  iUas  aceipiatur  quibiis  consulere  non  potest, 
sl  nimia  dc}eciiooe  vilescat.  Ad  boc  enim  pertinct  qiiod 
dictum  est,  NtmojuwnMem  iuam  contewmat  (I  Iii«. 
lY,  li);  cuni  hoc  ille  dixeril,  qui  alio  loco  ait:  Si  kth 
minilnu  placere  veUem,  Christi  $ervu$  non  cuem  {Gal. 
h  iO). 

8.  Magnom  est  de  honoribus  et  laudibus  hominum 
non  Ixtari,  sedetomncm  pompain  inanein  piacidere, 
ct  si  quid  iiide  necessarium  retinelur,  id  (otum  ad  uli- 
litatcin  honorantium  salutemque  conrerrc.  Non  enim 
rnistra  dictum  cst :  Deus  confringet  os^m  hominum  pia» 
cere  volentium  {Psai.  lii,  G).  Quid  eriim  languidius,  quid 
tam  sine  stabililaie  ac  foriiludine,  quod  ossa  signifi- 
cant,  qtiam  hemo  quem  male  ioqueiitiuin  lingua  de* 
bilitat,  cum  sciat  falsa  csse  qux  diciintur?  Cujiis  rei 
dolor  nullo  roodo  aniinx  vlsccra  dilaiitarei,  st  non 
aiuor  laudis  ossa  ejus  conCringorct.  PrsKumo  do  ro- 
l>ore  animi  tui :  iiaque  isia  ({uae  lecum  conrero,  milii 
dico;  dignaris  lainen,  crcdo,  mecum  considerare  qiiam 
sint  gravia,  quam  difficilia.  Non  cniin  hujushoslis  \i- 
res  sentit,  nisi  qui  vi  bellum  indixcrit;  qnia  si  cui- 
qiiam  ratile  est  laude  carcre  dum  dcnegatur,  diflicilo 
est  ea  non  ddectari  cum  olferlur;  et  tamcn  tanta 
menlis  in  Dcum  debct  esse  suspensio,  ut  si  non  me- 
rito  laudemur,  corrigamus  eos  quos  possunius;  iie  ar- 
bitrentur  aut  in  nobts  esse  quod  non  est,  aut  ncstmm 
esse  qiiod  Dci  est,  aut  ea  laudent  quse  quamvis  non 
desinl  nobis,  aut  etiam  supersiiit,  nequaquam  tamen 
Bunt  laudabilia ;  velnt  snnt  bona  omnia  qux  vd  cum 
pccoribos  habemus  commonia,  rel  cum  iinpiis  homi- 
nibus.  Si  autcm  merito  laudamur  proptcr  Deum,  gra- 
tulcmur  cis  quibus  placet  venim  bonum ;  iion  tamcn 
II  )bis  qota  placemus  hominibus,  sed  si  corani  Dco  ta* 
lcs  snmos,  quales  nos  essc  crcdunt,  et  non  tribuitur 
nobis,  scd  Dco,  cujus  dona  sunt  omnia  qu(e  vcre  mc- 
ritoque  landantnr.  Ifa^c  niihi  ipsc  canlo  qooiidie,  vcl 
poiius  ille  cujus  salutaria  prxccpta  sunt,  quaycumque 
sive  in  divinis  Lectionibus  inveniuntur,  sive  qux  in- 
trinsecus  animo  soggenintur ;  ct  tamen  vehemcnlcr 
ciim  advcrsario  dimicans,  soppe  ab  co  vuliiera  capio, 
cum  delectationem  obbtx  laudis  mihi  aurerrc  non 
possunu 

9.  Hxc  propterca  scripsi,  ut  si  tuae  SanctJtati  jam 
non  suiit  nccessaria,  sive  quod  plura  hujusmodi  ipse 
cogites  atque  utiliora,  sive  quod  tuae  Sanctiuti  medi- 
cina  isU  non  opus  sit,  mala  Umen  mea  noU  sint  tibi, 
sciasque  unde  promca  Infirmiute  Deum  rogare  digne- 
ris :  qood  ut  impensissime  facias,  obsecro  per  huma* 
niutem  illius  qui  pneceptum  dedit  ut  invicem  oncra 
nostra  portemos.  Mulu  snntquae  de  vita  nostra  et  con» 
Tersatione  deflerem,  qux  nollcm  per  littcras  ad  tc  ve- 


nire»  si  inter  cor  mcum  et  cor  tiiNm  ulla  *  esseiit  mi 
nisteria  practcr  os  mcum  ct  aurcs  tuas.  Si  autcm  vtt- 
nerabilis  nobis  omniumque  nostrum  toia  sinccriuto 
charissimus,  ci^us  in  te  vere  fratcrnam  cum  pnrs^nf 
essem  benigniutcra  studiumque  perFpexi,  scnex  Sa« 
tuminus  (a)  dignalus  fuerit,  quando  opportunum  vi- 
debitur,  ad  nos  venire,  quidquid  cum  ejus  SanctiutCa 
ct  spirituaii  afieclu  coilaqui  potucrimus,  aut  nihil,  aut 
nou  mullum  distabit,  ac  si  cuin  tua  Dignationc  id  age- 
remus.  Quod  ut  nobiscum  ab  eo  petere  atqiie  impe- 
trarc  digneris,  Untis  precibns  posco»  quantis  Teria 
iiulla  suffiriunt.  Absciitiam  eniin  mcam  Untiim  iongo 
Ilipponcnscs  vehemcntcr  nimisqiic  formidant,  neqiie 
ullo  modo  mihi  sic  voluiit  crederc,  ut  ct  cgo  vidcain 
agrum  qucm  *  fralribiis  dalum  provisionc  cl  libcrali- 
tntc  lua  didicimus,  anic  cpislolam  liinm,  per  sanctum 
fratrcni  ct  conscrvum  iiostruin  Partliciiium ,  a  quo 
inulla  alia,  qu:c  audirc  desidcrab.mus,  audiviinus. 
PncbUbit  Dominus  ut  eiiam  cxlcra,  qux  adhuc  desi- 
dcramus,  implcanlur. 

EPISTOLA  XXIII  •  {b), 

Augustinus  Maximino  episcopo  don/ilistw,  qui  diaconnm 
catholicum  rebaptizassc  dicebatur^  ut  aul  frJeatur  fa^ 
ctum^  aut  propteatur  se  orthodoxum  ,  invUans  iUum 
vet  ad  colloquium,  vel  ad  rescribendum,  ut  concordia 
Ecclesioi  sarciatur, 

Domino  dilcctissimo  ct  hoiiorabili  fratri  MAXiMrco  (c), 
AuGLSTiNUs  prcsbyicr  Ecdesix  catliGlica!,  in  Doraiiia 
salutcm. 

1.  Pritisquam  ad  rcm  veniam  de  qua  tu;c  Bencvo- 
lentia;  scribere  volui,  tituli  htijtis  epistola',  nc  vcl  te, 
vcl  alium  qiiempiam  inoveat,  rationcm  breviler  red- 
dain.  Domino,  scripsi,  quii  scriptum  cst :  Vos  in  liber'» 
ttttem  vocali  estis,  fratres,  tantum  ne  tibertalem  in  occa^ 
sionem  cnrnit  delis,  sed  per  charitatem  servite  invieem 
{GaL  V,  i3)*  Cum  ergo  vel  hoc  ipso  ofQcio  liiteraiiim 
pcr  charitatem  libi  serviam,  non  absurde  te  dominum 
voco  propter  unum  et  verum  Dominum  nostruin  qul 
nobis  isia  pn.cccpil.  DUectissimo  autem  quod  scripsiji 
novit  Deus  quod  non  solum  tc  dilignm,  sed  ila  diiigam  ul 
meipsum;  quandoquidcm  bene  mihi  suin  consciui 
bona  me  lihi  opUrc  quae  inilii.  Uonorabili  vcro  quod 
ad.Iidl,  non  ad  hoc  addidi,  ut  honorarem  cpiscopatiio) 
tuiim;  mihi  cnim  cpiscopus  non  cs,  ncqiic  hoc  cum 
coniuinclia  dicium  ncccperis ;  scd  cx  aniino  quo  in  oro 

*  Am.  Bad.  et  Mss.  trcs,  nuUa.  Alii,  ulla. 

*  sic  uaus  e  vatic.,  nec  male.  Allcr  vatic,  ut  ct  ego  vtdereni 
agrum.  [utetego  vobis.  /grum  fratribus  datum^  e:c.]. 

*  GollaU  est  cuni  a,  bg.  c.  oc.  cb.  ff.  g.  gg.  gv.  J.  n.  r.  a. 
duobus  bn.  duobus  sb.  auobus  t.  duobus  vc.  qualuor  v.  et 
cum.  Aro.  Bad.  F.r.  IjOV. 

(a)  Ncsj^imus  aa  hic  sit  il!e  i,  se,  qui  U  lib.  32  de  Civitate 
Dei ,  c.  8 ,  laudalur  episoopus  quondam  «  uzalensis  beatas 
c  memorhe  saturniuus, «  quem  videlicet  ao.  388,  carthagiiui 
simui  cum  Aureik)  vidlt  Augustiiius. 

(b)  Alias  205 :  quae  autem  33  erat,  nunc  98.  ScripU  drcii 
idem  temrus. 

(c)  la  Gervas.  ns.  et  aliis  8  scribitiir ,  Jlfaanfiiiafnit;  in 
Corb.,  MacTOvius.  Porro  uaximinus  Siniti  m  Hlpponensi  vioh 
nia  cpisco;  us  tunc  donatisla ,  amplexus  |  ostea  catboliGtfli 
1  aceoi  ex  E|-ist.  lOSw  in  eadera  sede  reroansit.  Ejus  booon* 
kce  mcminit  Augusiiaus  in  lib.  33  de  Civltale  Dcit  c.  S. 


15 


6.  AUCUSTINI  EPISCOPI 


9« 


iioslro  Jebcl  csse,  Esl,  est,  Non,  non.  Ncquc  cniin 
igiioras,  aut  quisquam  liominum  qui  nos  no\il  igiio- 
nil,  nequc  lc  esse  episcopum  mcum,  ncque  me  prc- 
sliylcrum  tuum.  Ilonorabilcm  igilur  ex  ea  rcgula  lc 
libcnlcr  appclio,  qua  novi  le  essc  Iiominem,  cl  novi 
liomincm  ad  imagincm  Dei  el  simililudincm  r:icuim, 
et  in  lionorc  positum  ipso  ordinc  et  jurc  nalurx,  si 
lamcn  inlclligendo  qux  iiitcliigcnda  sunt,  serTcl  ho- 
iiorcm  suum.  Nam  ita  scriptum  cst :  llomo  in  tionore 
positus  non  inleUexil;  comparatu$  est  jumentis  insensa- 
lls,  et  miilis  factus  est  illis{Psal,  xLvni, il).  Cur  crgo 
te  lionorabilem  in  quanlum  lioiiio  es  noii  nppcllcm, 
cuni  prxscrlim  dc  ttia  saliilc  atquc  corrcclionc,  quan- 
diu  in  Iiac  vita  cs,  dcspcrarc  iion  audcam  ?  Fratrem 
Tcro  ut  voccm,  non  te  lalct  prxccplum  nobis  cssc  di- 
vinitus,  ulctiam  cis  qui  ncgaiit  sc  rratres  noslros  cssc, 
dicamus,  Fratrcs  noslri  cstis;  ct  hoc  vchcmcntcr  va- 
let  ad  causam,  proplcr  quam  scribcrc  volui  Fralcrni- 
tali  liix.  Jam  cnim  rcddila  rationc  cur  cpistolx  lalcm 
januam  reccrim,  audi  placidissimc  qux  scquunlur. 

2.  Ego  cum  in  isla  rcgione  consuetudinLMn  homi- 
niim  lugetidam  niqueplangendam,  qui  cum  christiaiio 
nominc  glorientur,  Christianos  rcbaptizare  non  dubi- 
taiit,  quibus  verbis  potcram  dctcsiarcr  non  dcfucrunl 
laudatorcs  lui,  qui  mihi  diccrcnl  tc  ista  non  facerc. 
Fatcor,  primo  non  crcdidi.  Dcindc  considcrans  possc 
licri  ut  animam  humanam  de  futura  viia  cogilanicm 
Dei  timor  invaderct,  ut  se  ab  scelcre  apertissimo 
lemperaret,  gratulatus  crcdidi,  quod  tali  proposiio  ab 
Ecclcsiircatholica  nolucris  cssc  nimis  alienus.  QiiaTC- 
iKiro  sanc  occasionem  loquendi  lccum,  ul  bi  ficri  pos- 
8Cl,  ea  qux  parva  rcmanserat  iiitcr  nos  disscnsio  tol- 
rerctur ;  cum  ccce  ante  paucos  dies  diaconiini  nosirum 
Bfulugetincnsem  te  rebaptizasse  nu^itiaium  cst.  Doiui 
yehemcnler ,  cl  Ulius  miserabilcm  lapsuin,  cl  tuum , 
fratcr,  inopinatum  scclus.  Novi  cnim  qiix  sit  Ecclcsia 
catholica.  Gcntes  sunt  hxrcditas  Chrisli,  ct  posscssio 
Chrisli  tcrmhii  tcrnc.  Nostis  el  vos,  aul  si  mm  no- 
8tis ,  advertile ;  facillimc  a  volcntibus  sciri  potcst. 
ncbaptizai  c  igilur  lijcrelicum  homincm,  qiii  hxc  san- 
^tilatis  signa  pcrcepcrit  qiix  christiana  tradidit  disci- 
l^lina,  omnino  pcccatum  esl :  rebaptizare  autcm  ca- 
tbolicum,  immanlssimum  scclus  est.  Tamcn  noii  adco 
credcns,  quia  de  te  mihi  bene  pcrsuasum  tcncbam, 
Mutugennain  ipse  perrexi ;  cl  eum  quidem  miscruin 
yidere  non  polui ,  a  parcntibus  vcro  ejus  audivi  quod 
vester  jnm  etiam  dinconus  factus  sit.  Et  laincn  tam 
benc  adhuc  de  tuo  cordc  sentio,  ut  eum  rebaptizatum 
^sse  noii  crcdam. 

o-  Quarc  tc,  fratcr  dilcctissinie,  per  divinitatcm  ct 
liiinianitatcni  Domini  nostri  Jcsu  Christi  obsecro ,  ut 
rcscrihere  mihi  digneris  quid  gestum  sit ,  ct  sic  rc- 
scribcre,  ut  noveris  me  in  Ecclesia  fralribus  noilris 
epistolam  tuain  vclle  recilarc.  Quod  idco  scripsi ,  nc 
cum  id  postca  facercm  quod  me  non  spcrares  csse 
facluruin,  ofrcndcrcm  Charitatcm  luam,  et  juslnm  de 
me  apud  communes  amicos  qucre>ain  dcpoiieros. 
Qiiid  ergo  te  impcdiat  ad  rcscribendum  ,  nou  video. 
Si  cnim  rebaptizns ,  nihil  cst  qitod  houiiucs  dc  tuo 


collegio  forniidcs ,  cum  id  te  rescripicris  faccrc  qnoil 
le  illi  facerc  ctiamsi  nolles  juberent.  Gum  autem  id 
quanlis  potueris  documentis  faciendum  csse  dtfcn- 
deris ,  non  solum  non  succenscbunt ,  sed  etiam  pra- 
dicabunt.  Si  autcm  non  rcbaptizas,  arripc  libcrtalem 
christianam ,  fralcr  Maximine ,  arripe ,  qiircso  te  ; 
non  cujusquam  hominis ,  in  contemplatione  Christi , 
aut  rcprchcnsioncm  vcrearis ,  ant  exhorreas  potesta- 
tem.  Transit  honor  hujus  sxculi ,  transit  ambitio.  In 
futuro  Christi  judicio,  ncc  absidx  gradatx,  ncc  ca* 
tlicdriC  vclatrc,  nec  sanctimonialium  occursanliuni 
alquc  cantaiilium  grcgcs  adhibcbuntur  ad  dcfcnsio* 
ncin,  ubi  ca^pcriiit  accusarc  conscicntix,  ct  con- 
scicn!inrum  arbiter  judicarc.  Qux  hic  honorant ,  ibi 
oncrant;  qu;c  hic  rclcvanl,  ibi  gravant.  Isla  qu;c  pro 
tcmporc  proptcr  Ecclesiae  iitililatcm  hoiiori  noslro 
cxhibciitiir,  dcfcndcnlur  forte  bona  conscicnlia;  de- 
fcndcre  autem  non  polcrunt  malan). 

4.  Quod  ergo  lam  pio  et  tam  religioso  animo  faci<, 
si  tamcn  facis  ,  ut  Ecclcsue  calholicx  baptismum  noti 
itercs,  scd  approbcs  potius  tanquam  unius  verissim;c 
malris,  qua^  omnibiis  gcnlibus  ,  et  regcnerandis  prx- 
bel  sinuin,  ct  rcgeneratis  ubcra  infundil,  tanquam 
unius  possessionis  Chrisli ,  scse  usquc  ad  tcrn^c  tcr- 
minos  porrigentis ;  si  hoc  vere  facis,  cur  non  erunipis 
in  exsultantem  et  liberam  voccm  ?  cur  luccrn.c  lu;c 
tim  utilcm  splendorcin  premis  sub  modio?  Ciir  noii 
discissis  alqiie  abjectis  veteribus  pellibus  timid;c  ser- 
vitutis,  christiana  polius  indntus  Gducia  exis  et  dicis  : 
Ego  uniim  bnptismum  novi,  Patris  ct  Filii  ct  Spiriius 
saucti  nomiiie  consccralum  alque  signalum?  Iiaiic 
forniam  ubi  invonio  nccesse  csl  ul  .'ipprobcm;  non 
dcstruo  quod    dominicum  agnosco ,    noii    cxsufQu 
vcxillum  rcgis  mci.  Vestcm  Chrisli  ct  qiii  diviseruni» 
non  violaverunt  (Joan.  xix  ,  Si);  ct  illi  adbuc  Chri- 
stum  non  rcsurrccturum  creditlcrant,  scd  morientcm 
vidcbnnt.  Si  n  pcrscciitoribus  vcstis  non  conscissa  est 
pcndcniis  in  crucc ,  cur  a  Christianis  destruitur  sa- 
cramcntum  scdcnlis  in  coclo  ?  Si  vcleris  populi  tcm- 
poribus  Juduius  csscin,  quando  aliud  cssc  melius  non 
possem,  acccpisscm  uliquc  circiimcisionein.  Qiiud 
signaculum  jiistiliui  Hdei  laiitum  illo  tcmpore  valuit , 
antcquam  Doniini  cvacuarctur  advcntu  ,  ut  infantcin 
Gliuin  Moysi  Angclus  pra^focassct,  iiisi  matcr  arrcpio 
calculo  circumcidisscl  pueruin,   ct  hoc  sacramcnto 
imminenlcm  pcrnictcin  depulissct  (Exod,  iv,  ^,  25). 
Hoc  sacrainentum  eliam  Jordanem  fluvium  rcfrcna- 
vit,   ct  reduxit  in  foutein.  IIoc  sacranicntum  ipsc 
Dominus,  qiiamvis  evacuavcrit  cnicilixus,  t;uncn  na- 
tus  acccpii.  Non  cniin  signacula  illa  damnata  siint , 
scd  succcdentibus  opportuniuribus  dcccsscrunl.  Nuni 
sicut  circumcisioncm  abstulit  Domiin  primus  adven- 
lus,  sic  Baplismum  aufcrct  sccundus  .idvcntus.  Sicut 
cnim  niinc  postenquam  vciiit  libcrtas  Gdei ,  et  rcnio- 
tum  cst  servitutis  jugum  ,  nullus  chrlslianus  circuni- 
cidilur  cnrne ;  sic  tuiic  rcgnnntibus  justis  cum  Do- 
niiiio,  damnaiisque  iinpiis  ,  nemo  baptizabilur  ,  scd 
illud  quod  isla  prrGgurant,  id  csl  circuincisio  cordis, 
et  niundiiia  conscicntio:  mancbit  in  ;ctcrauin.  Si  crgo 


97 


EriSTOLARUM  CLASSIS  I. 


illo  tcmpire  JudxuB  esscm ,  ct  veniret  ad  mc  Sam^- 
ritaniis,  vt* Iletque ,  illo  errore  derelicto  quem  ciiam 
noiniiius  improbavit  diccns,  Fos  adorath  quod  nnci- 
t}$ ;  nos  adoramus  quod  scimus ,  qnoniam  iatus  ex  Ju- 
da^xi  est  (Joan,  iv,  22)  :  vellct  crgo  Saniarilaiius, 
quem  Samaritani  circumciderant,  fieri  Judseus ,  va- 
cnrct  ccrte  iieraiionis  audacia ,  et  id  quod  apud  lix- 
rcsim  factum  erat,  quod  prxccpcrat  Deus,  non  repe- 
tere  sed  approbarc  cogcremur.  Quod  si  in  carne 
circumcisi  hominis  non  invcnirem  locum  ubi  circum- 
cisioncm  repclerem,  quia  unum  est  ilhid  membruni ; 
multo  niinus  invenitur  lociis  in  uno  corde,  ubi  bapii- 
smus  Cbristi  repclatur.  Ideo  qui  duplicare  Bapti- 
smum  vultis ,  neccsse  est  omnino  ut  corda  dupicia 
rcquiralis. 

5.  Clama  crgo  rcctc  le  faccre,  si  non  rcbaplizas;  et 
non  solufu  sine  trcpidalionc  ,  sed  etiain  cum  gaudio 
mihi  indc  rcscribc  Nulln  tc  tuoruin  concilin,  fratcr, 
exlcrrcant.  Si  ciiiiii  Iioc  cis  displicucrit ,  non  suiit 
digni  qiit  tc  hnbcant ;  si  autcm  placuerit ,  crcdimus 
dc  miscricordia  Domiiii,  qui  limcntes  sibi  displiccrc , 
et  couantcs  placcrc  nunquam  dcscrit ,  quod  intcr  vos 
ct  nos  cilo  pax  crit  :  nc  proptcr  bonores  nostros ,  de 
qua  sarcin.*)  p.criculosa  ratio  rcddetur ,  miscrx  plcbes 
crcdciitcs  iii  Cliristuin  h.ihcant  in  domibus  suis  com- 
muncs  cihos ,  cl  nicnsam  Clirisli  coinmunem  hahere 
non  possinl.  Nonnc  ingemisciinus  quod  vir  ct  uxor , 
iil  (idelilcr  conjiingant  corporn  sua ,  juraiit  sihi  ple- 
ruinquc  pcr  Clirislum ,  ci  ipsiiis  ccrpus  Cliristi  di- 
viTsa  communioncdilaiiianl?  IIoc  t«iniuin  scaiidaluni, 
tnntus  diaholi  tiiumplius,  tanla  pernicios  aniinaruin^ 
si  pcr  tuain  mudestiam,  ct  prudeiitiaiii,  ci  dileclioncin 
qiiam  dchcmns  ci  qui  pro  nohis  suum  sanguincm  fu- 
dii ,  ahlala  de  mcdio  in  his  rcgionihus  fucrit ;  qu;s 
expUcet  vcrbis  quam  tihi  palmam  pra^parcl  Dominiis, 
ut  ad  ca^lcra  incmbra  sananda ,  qux  pcr  totam  Afri- 
cnm  luberacta  miscrahilitcr  jacent,  a  te  proPiciscaiur 
tnm  imilahile  mcdicinx  documentum  ?  Quam  vcrcor , 
qiioniam  cor  mcuni  viderc  non  potcs ,  nc  libi  ciim 
iiisullationc  poliusquam  cum  dilcctionc  loqui  vidcnr! 
Sed  ccrle  amplius  quid  faciam  non  iavcnio ,  nWi  iii 
inspicicndum  sermonem  incum  tihi  ofieram,  aiiiuaini 
Deo. 

G.  ToIIamus  dc  medio  inaiiia  ohjccia,  qnx  a  i.arii- 
bus  impcrilis  jaclari  conlra  inviccin  solcnl ;  ncc  lu 
ohjicias  tcmpora  Macariana ,  ncc  cgo  sxvitiam  Cir- 
cuiuccllionuin  :  si  hoc  ad  te  non  pcrtinet ,  ncc  illi:d 
aJ  mc.  Arca  doininica  nonduni  vontilala  est;  sine 
paleis  cssc  non  potcst.  Nos  orcmus ,  alquc  aganius 
qunntum  possumus ,  ut  frumcntnm  siinus.  Cgo  dc  rc- 
haptizato  diacono  noslro  silcre  non  possum  :  scio 
snlm  quam  mihi  silentium  perniciosum  sit.  Non  enim 
cogio  in  ccclcsiasticis  honoribus  lcmpora  vcntosa 
trunsigcre ,  sed  cogilo  inc  principi  pastorum  omnium 
rniioncm  de  commissis  ovihus  rcdditurum.  Si  forle 
nollcs  ut  hxc  lihi  scribcrcm,  oportel  te,  frater,  igno- 
sccre  timori  meo.  Multum  cnim  timeo  ne  me  taccnte 
el  dissimulantc ,  alii  quoque  rebaptizcntur  a  vohis. 
Ducrcvi  crgo  ,  quantum  vires  el  facultatcm  Domiiius 


pnrbcre  dignatur,  causam  Islam  sic  agcre,  ut  pr.cinci* 
collationibus  nostris  omnes  qui  nobis  communicant , 
noverint  ab  ha^rctsibus  aut  schismalibus  quantum  fa« 
tholica  distei  Ecclesia,  ct  quantum  sit  cavcnda  penii* 
cics  vel  ziznuiorum  vei  pra^cisorum  de  vite  Domiot 
sarmcntoriim.  Quam  collationem  mccum  si  libciiti 
animo  suscetieris,  ut  concordilms  nobis  amborum  lit« 
tene  populis  recitentur,  ineflabiii  exsultabo  laetiiia. 
Si  autem  id  xquo  animo  non  accipis ,  quid  fadani  ^ 
frater,  iiisi  ut  te  quoque  invito  cpistol.is  nostras  po- 
pulo  catliolico  legam,  quo  esse  possit  inblructior  ? 
Quod  si  rcscribcrc  dignatus  non  fueris ,  vcl  meas  Ie« 
gere  dccrevi,  ut  saltcm  diffidcntia  vestra  eognita  rc- 
baptizari  crubcscant. 

7.  Neque  id  agam  cum  milcs  pncscns  cst ,  ne  quis 
vestnim  arbitretiir  tumuliuosius  meagcre  voluissey 
quam  ratio  pacis  dcsiderat ;  sed  post  absccssum  roili- 
tis,  ut  omncs  qui  uos  audiunt  intelligant  noii  lioc  osse 
propositi  mci  ut  inviti  honrnies  ad  cujiis<|uam  comma-' 
nionem  cogantur,  scd  ut  qiiidisshne  quxrcntibus  ve-- 
ritas  innolcscal.  Cessuhit  a  nosiris  partihus  tcrror 
tcmporalium  polcstatuin  :  ccssclcliam  a  vestris  parli* 
hus  tcrror  congrcgalorum  Circuinccllianum.  Rc  aga- 
mus,  rationc  agamus,  divinarum  Scriplurarum  aucto- 
ritatibus  agamiis,  quicti  atqiie  tranquilli  quaiitum 
possumus  pelamus,  quxramus,  pulscmus,  ut  accipia- 
miis  ct  inveniamus,  el  a))criatur  nohis,  nc  *  furtc  ficri 
possit,  ul  adjuvanle  Doinino  concordcs  conatus  et 
orationcs  noslras,  tanta  deforniiias  atqiic  impietas 
Africanarum  rcgionum  dc  nostris  tcrris  uicipiat  abo- 
Icri.  Si  non  crcdis  post  disccssum  milituro  me  velle 
agerc ,  post  disccssiim  mililum  tu  rcscribc.  Si  cniia 
cgo  pncscnic  militc  littcras  mcas  legere  populo  vo« 
lucro,  prolata  cpistola  niea  demonstrjhit  me  fidei  vio- 
laiorcm.  Quod  miseiicordia  Domini  avertat  a  moribus 
atqiie  inslituto  mcO|  quod  inihi  per  jugum  suum  inspi- 
rarc  dignatus  cst. 

8.  Cpiscopus  mcus  Ccncvolentiuc  tu:c  fortasse  po- 
lius  liltcras  roisissci,  si  csset  prxscns,  nut  cgo  illo  vel 
jiibcntc  vel  permiiicnte  scripsissem.  Sed  illo  absente 
cum  dinconi  rchapiizaiio  rcccns  essedicitur,  frigescera 
actioncm  ipsam  dilationc  iion  passus  sum,  dc  fratcma 
ct  vcrn  inorte  accrhissimi  doloris  aculeis  excitatus, 
Quom  dolorcm  incum  adjuvante  miscricordia  ct  pro- 
vidontia  Domini,  pacis  forlasse  compcnsatio  Icnitura 
cst.  Dcus  ct  Dominus  nostcr  tibi  mentcm  pacatam  iii- 
spirarc  dignctur,  domine  dilcciisshne  fraier. 

EPISTOLA  XXIV  •  (a). 
PavHnus  Alypio  episcopo  de  Ubri$  Augustini  quos  rece- 
pjt  ^  excunms  quod  serius  miserii  ad  illum  Euselrii 
Chronica,  Cupii  edoceri  de  genere  ei  vita  AtypU  :  ij^ 
vicissim  de  se  nonnuUa  aperiens,  Panem  unum  dono 
niittit, 

Domino  mcrilo  honorahili,  ct  beatissimo  patri  Altpio, 
Paclinus  ct  TuERASu  peccatorcs. 
1 .  Uac  est  vcra  ctiaritas^  tiac  perfecta  ditectio^  quam 

*  sic  omncs  edd.,  ohscure.  Forte  yro,  nCj  lcgendum,  an, 
vel,  num.    M. 

•;  Recensita  est  ad  a,  l.n.  bg.  cc.  flT*  ff.  sv.  J.  I.  n.  r.  s.  sb. 
t.  vc.  vd.  duos  a.  qualuor  v.  et aJ  JL|tt.  Bau.  Er.  Ixiv. 

(a)  AFias  55  :  qiuc  aHiem  21  crat  nuoc  201 .  ;?crk;  ta  sttb 
fij.  aa.  3Ui,  anlc  bicmeffl. 


S.  AUGUSTIM  LPlSCOri 

H^'  <ifca  humitiialcm  noitrum  in€s$e  docuiui,  domine 
9eri  iancte^  et  merilo  beadwme  ac  daiderabilis,  AccC" 
ffknut  enim  per  hominem  nostrum  JuUanum  de  Corl/ui- 
§ine  revertentem ,  litlerat  tantam  nobie  Sanctitatie  tuas 
iucem  afferentet^  ul  nobis  charitatem  tuam  non  agno* 
icere^  sed  recognoHere  tfideremur.  Quia  videlicet  ex  iUo^ 
qui  no$  ab  origine  mundi  prasdettitunit  tibi,  charitat  itta 
mMuavit^  in  quo  facti  tumut  antequam  nati  ^  quia  ipte 
fedl  not^  et  non  ip^  not  (Ptat.  xcu,  3) ,  qui  fecit  qnce 
futura  fKiil^  Hujut  igitur  prcetcientia  et  opere  formati  im 
mmiUiHdinem  voluntatum  et  unitatem  fidei  vel  umlatit 
fidem  pnBveniente  notiliam  charitate  connexi  tumus^  ut 
ttot  invicem  ante  corporatet  eontpectut  revclanle  t^ritm 
nosceremus,  Gratulamur  itaque  et  gtoriamur  in  Donnno^ 
qtti  unut  atque  idem  ubique  terrarum  operatur  in  tuit 
dilectionem  tuam  Spiritu  tancto ,  quem  super  omtiem 
cartmi  effudit^  ftuminis  impetu  Imtificans  civitatem  suam. 
In  cujtu  te  civibtu  priticipalem  cum  principibits  poputi 
tui^  tede  apostolica  merito  coilocavit :  nosqueetiam,  quos 
erexit  elisos,  et  de  terra  inopes  stucitavit,  in  vestra  votuii 
torte  numerari,  Sed  mt^is  gratutamur  in  co  Domini 
ntunere ,  quo  nos  in  pectoris  tui  habitatiotie  conslituit ; 
quoque  ita  visceribus  tuis  insinuare  dignatut  est,  vt  pccu- 
tiarem  nobis  ckaritalis  ttue  fiduciatn  viiidicenmsy  his  of- 
ficiit  atque  muneribus  provocati,  ut  nos  diffidcitter  aut 
tevitcr  te  amare  non  ticcat. 

2.  Accepimus  ettim  iiisigne  profcipuum  dilectionis  ct 
totliciiudinit  tua:  ^  opus  tancti  et  perfecti  in  Domino 
ChriUo  viri ,  fratris  nostri  Augustini  librit  quinque  cott" 
fectum ,  quod  ila  ttiiramur  atque  tuspicimut ,  ut  dictata 
dh*iuitut  verba  crchmus,  Itaque  fiducia  sttscipieitdo! 
nobis  unatiiiiiilatis  (u(r,  et  ad  ipsuin  scribere  ausi  sumus, 
dtim  nos  illi  per  le ,  et  de  itnperitia  excttsaiidos,  et  ad 
charitatetn  commcndandos  praistmiiitius ;  sicut  et  omiii' 
bus  sanclis ,  quoium  iws  et  absenlium  officiis  sospilare 
dignalus  ctt  pari  procul  dubio  curaturut  affectu,  ut  per 
Sanclitalem  tuain »  nostris  invicem  sutnten/ur  obsequiis^ 
et  itt  ctcro  Sanailalis  lux  comitcs,  ct  in  vwiKisteriis  ft- 
dei  ac  virtutis  Ittce  amniatores.  Sam  etsi  in  populis  ac 
super  poputum  agas ,  oves  pascua  Doiitini  regeiis  solli' 
citis  vigil  pastor  cxcubiis  :  tatiien  abdiculione  swculi ,  et 
reputsa  carttis  ac  sanguinis^  desertwn  ttbi  ipse  fecisli^ 
sccrelus  a  iiiultis,  vocatus  in  paucis, 

5.  Sane  vicario  aliqualenus  munere,  licet  per  otnnia 
tibi  impar,  ut  jusseras,  providi  iltam  Eusebii  venerabitis 
episcopi  Constantinopolitani  de  cunctis  tetnporibus  hislo- 
riam.  Sed  in  hocfuil  obtemperandi  mora^  quod  inslructu 
tttOf  quia  ipse  non  haberem  Itunc  codicem,  Rontis  rcperi 
apud  parentem  nostrum  vere  sanctissimum  Domnionem, 
qui  procut  dttbio  prompliut  milti  paruit  in  hoc  beneficiOf 
quod  tibi  deferendum  indicavi  ^.  Verumtamen  qtna  el 
loca  ttta  mihi  significare  dignatus  es ,  ut  ipse  monmsti^ 
ad  venerabilem  socium  corottce  tua:,  patrem  noslrum  Au- 
retium  ila  uripsiimus^  ul  «t  nuttc  Hippone-regio  degeres^ 
tito  tibi  titterat  nostras^  et  transcriptam  Cartliagine  mem-> 
kranom  mittere  dignaretur,  Quod  et  sanctos  virot^  quot 


fnd 


indiecs  charitulis  ipsorum,  tuo  tcrmoke  cogn^nmHt 
Comitem  et  Evodium  rogavimus^  ut  htBC  tcriktr^  ipc 
curarent,  ne  vei  parenti  Domniaiu  diuHus  codes  mtu  d€> 
foret,  et  tibi  transnuuus  sine  necessiiaie  redhibendi  ^ta 
neret. 

4.  Specialiter  autetn  hoe  a  tt  peto,  quamam  me  im- 
merentem  et  inopinantem  magno  tui  amore  coinpletti^  tit 
vro  hac  historia  iemporum ,  referat  mihi  omnem  tum 
Sanctitalis  lustoriam :  tU  quod '  genut^  uude  sis  dotno , 
tanto  vocatttt  a  Domino ,  quibus  exordiis  tegregatm  ak 
utero  matrit  tuee^  ad  matrem  fiiiorum  Dei  proie  /otfMr- 
tentf  abjurata  cartiis  et  tanguinit  tHrpe^  tramierit^  et  m 
genut  ^egate  et  sacefdolale  tis  translalut,  editterat.  Quad 
enim  indicatti  ^  jam  de  humilitatit  nostrw  nomktfi  Ofud 
Mediotanum  te  didicisse,  cum  ittic  iniliareris,  fatcor  cic^ 
riosius  me  velte  condiscere ,  ut  onmi  parte  te  noverii:i^ 
quo  magis  gratuter  ,  «t  a  nucipiendo  ntihi  patre  notlro 
AndtrosiOf  vet  ad  fidem  invitattu  es^  vel  ad  sacerdotiutn 
consecrattis ,  «I  euindem  ambo  videamur  habere  aucto* 
rem.  Nam  ego  clsi  a  Detphino  Durdegnlce  baptizfdus^  a 
Lampio  apud  Barcilonem  in  llispania,  pcr  viin  iHflaM- 
matce  subito  plebis^  sacratus  sim ;  lamcn  Ambrosii  semper 
et  dileclione  ad  fidem  innutritns  sum ,  et  nunc  in  saccr- 
dolii  ordine  confoveor.  Denique  suo  me  clero  viiidicitre 
votuit,  ut  etsi  divertis  locis  degam,  iysius  prcsbylcr 
censear. 

5.  Scd  de  tne  ne  qttid  igitorcs ,  scias  anliqnissimiim 
peccalorem ,  non  ila  oliin  de  tenebris  et  umbra  moriis 
eductttm ,  spiritum  aurce  vitalis  hausitse ,  nec  ita  oltin 
posuisse  in  aralro  manum,  et  cruccm  Domini  sustttlisH*; 
quam  t/(  in  finrm  perferre  vateamuSf  oratioiiibus  tuis 
adjuvemiir.  Accumulabilur  Itwc  mcriiis  ttiis  nierces ,  si 
intcrvenlu  tuo  oiiera  noslra  retevaveris.  Sanctus  eiiim  la^ 
boranlein  adjuvans  (qui:i  rrutrein  no:i  audcmiis  diccrt-) 
exallabitur  sicttt  civiias  mngna.  Et  tu  quidem  super 
montcm  civitas  cedificula  es,  vel  accensa  super  candela' 
brum  Iticerna  in  sepliformi  ctaritate  cotluces ;  nos  tub 
modio  peccatorum  delitescimus :  visita  titteris  tuiSfCt 
profer  in  tttcem  in  qtta  ipse  versariSy  super  aurea  cande- 
labra  coitspicnits.  Eloquia  lua  lumen  semhis  nostris  erunty 
ct  olco  tucciiKB  tuoi  impiiiguabilur  caput  nostrum.  Et  ac» 
cciidetur  fides ,  cuin  spiritu  oris  tui  cibum  tnentis  et  tu- 
men  aniiiice  sumpserimus. 

G.  Pax  et  gralia  Dei  tectim  ,  et  corona  *ustiiia  tibl 
maneal  in  die  itto,  doinine  paler,  merito  ditectissime  ct 
venerabilis  et  exoptatissime.  Benedictos  Sanclitatis  tuce 
comiles  et  wmutatores,  in  Doinino  fratres,  si  dignantur, 
nostros,  tam  in  ccctesiis  quam  in  monasteriiSf  Carthagiiii, 
Thagastw^  Uippone-regio  ,  et  tolis  parochiis  tuis  alque 
omnibus  cogititis  tibi  pcr  Africam  tocis ,  Domino  catlto- 
Uce  servieules ,  mutto  affectu  et  obsequio  salutari  roga* 
mus.  Si  iptam  membranam  sancti  Domnionis  acceperis^ 
transcriptam  nobit  remittere  dignaberit.  Et  hoc  rogo 
tcribat  fnihi  quem  hymnum  meum  cognoveris.  Panem 
unum  Sanctitati  tuce  unitatit  gratia  misimut,  inquo 
etiam  Trinitatit  toliditat  continetur.  Hunc  panetn  euio" 
giam  ette  lu  faciet  dignatione  tumendL 


<  pA)d.«  quod  dbi  dcferendumjtutMmt.  Mss.  duo  ^.Judi' 
eni.  Al  alu  doo  t.  cum  u-cdocuB  e  nostris,  ituiicavi. 


^  Sk  omnes  Edd.  in  B.|  qui.   M. 


401 


Ef^lSTOLARUM  CL.VSSIS  I. 


tcc 


EHSTOL:V  XXV  •  (a). 
Paulinui  Augnstmo,  exqnisitis  eum  laudilnii  exornan» 
pro  qumque  eju»  advertus  Manichmo»  Ubris,  quo$  ab 
Ahjpio  at:eperai.  Panem  ip»i  dono  miitii. 
Domiiio  fratri  unaniuw  el  venerahUi  AccoSTUiO,  Pao- 
Lixos  el  Therasu  pcccatore». 
I.  Charita»  Chrisli  quos  urgel  no$,  et  absentet  licH 
per  unitalem  pdet  alligai^  ipsa  fiduciam  ad  U  »cribendi 
pkdore  depulso  prwstitU  :  Uque  per  litteras  luas  wVe- 
nbus  weis  intmavit,  quas  et  de  sekolasticis  facuUalibvs 
adluentes ,  et  de  coelcstibus  favis  duUes,  ut  aninut  mem 
medicas  et  aUrices,  in  quinque  Hbrisinterim  teneo,  quos 
munerebenedicti  et  venerabilis  nobis  episcojn  nostri  Alg^ 
pii,  non  pro  nostra  instructione  tantum,  sed  etiam  pro 
EcclesicB  mnliamm  urbiwn  uiUUate  suscepimus.  Hos 
ujitur  nunc  libros  lcctioni  habeo;  in  his  me  oblecto;  de 
(iis  cibum  capio ,  non  illum  qni  perit,  »ed  qui  operatur 
fitm  oiternas  tubstaiuiam  per  pdem  nostram,  qua  accor^ 
poramur  in  Christo  Jesu  Domino  nostro  :  cum  fides 
fiostra,  quce  visibilium  negligens,  invisibUibus  inhiat , 
per  charitatem  omnih  secundum  veritatem  omnipotentis 
pei  credcntem ,  litteris  et  exemplis  fidelium  roboretur. 
0  vee  sal  tcrroi,  quo  pracordia  nostra  ne  possint  seculi 
vanescere  errore,  condiuntur  l  0  lucerna  digue  snpra 
cnndetabrum  Ecclesi<e  posita,  quw  late  catholicis  urbi- 
bus  de  septiformi  lychno  pastum  oteo  Imitim  lumen 
efnndens ,  densas  licet  ha:reticorum  caligines  discutis  , 
ei  lucem  vcritatis  a  confusione  tenebrarum  splendore 
claripci  sermonis  enubilas  l 

2.  Yides,  frater  unanime,  admrabilis  inChristo  Do- 
mino  et  suicipiende ,  quam  familiaritcr  agnoverim  te , 
qnanto  admirer  stupore.quam  magno  amorecomplectar^ 
qui  quotidie  colloquio  litterarum  tuarum  fruor,  et  oris 
tui  spiritu  vescor.  Os  enim  tuum  fistulam  aquw  vivte  et 
venam  fontis  a:tcnri  merito  dixerim,  quia  fons  in  te '  arjuas 
saliaUis  in  vitam  cetemam  Christus  effectus  est  (Joan.  iv, 
U).  Cnjns  dcsiderio  sitidt  in  tc  anima  mea,  el  ubcrtate 
tui  pumims  inebriari  terra  mea  concupivit.  Ideoque  cum 
hoc  Pentatevcho  tuo  contra  Hanichceos  me  satis  arma" 
reris,  si  qua  in  alios  quoqne  hostes  catholicce  fidei  mu- 
nimina  comparasti  (quia  hostis  noster^  cui  mille  nocendi 
artes,  tam  variis  expugnandus  est  teliSt  quam  oppugnat 
insidiis),  qu(rso  promere  mihi  de  arntamentario  tuo^  et 
confcrre  non  abnuas  amia  justitio!.  Sum  enim  laborio- 
sns,  eliam  nnnc  sub  magno  onere  peceator  •,  veteranus 
in  numero  peccatomm^  sed  cetcrno  regi  novus  in  corpore 
tiro  nutitiw.  SapieiUiam  mundi  miser  hucusque  miratus 
iu»t,  et  per  inutiles  liiteras  reprobatamque  prudcntiam 
Deo  stultus  el  mutns  fui.  Postquam  inveteravi  inter  ini- 
micos  meos,  el  vanui  in  cogitalionibus  meis,  levavi  ocu- 
los  meos  in  montes,  cd  prwcepta  legis  et  gratias  dona 
suspiciens  :  unde  mihi  auxilium  vetdt  a  Domino,  qui 

t  sic  ft!ss.  duodecim.  At  Edd.  Iia))enl,  qtiio  fons  rto  aquo!. 

*  Msft.  septem,  sub  magno  honore  peccator.  tuus  e  \atic.9 
vere  peccatorum.  ^     ^,  ,  ir 

'  Becoguovionis  hanc  ad  a.  bg.  d1.  bn.  c.  oc  0.  g.  gv. 
.  r.  8.  sb.  vc.  vd.  duos  a.  quiuque  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er. 

ia)  Alias  31  :  quss  autem  S5  crat ,  nunc  iOr>.  f  crii  (a  cum 
«periore^ 


ncm  teeundum  iniqsllialei  relribuens,  iltmiuHavli  MRtcm, ' 
seMi  compediium,  humiliavit  ereeium  male,  ut  erigeret 
kumiliatum  pie. 

S.  Sequor  igitur,  non  eeqnis  adhue  passibus,  magna 
justerum  vestigia,  <t  possim  orationibusvestrisapprehen' 
dere,  m  quo  Dei  miserationibus  apprehenstis  sum.  Hege 
ergo  parvulum  in  terra  feptanlem ,  et  tuis  gresstbus  tn- 
gredi  dove.  Nolo  enim  me  corporalis  ortm  mngis  qiiam 
spiritualis  exorlus  cetate  consideres.  Qniirpe  wtas  miM 
seeundum  camem  ea  jam  est,  qua  fuil  ille  ab  ApostoHs 
in  porta  Speciosa,  vei-bi  potestate  sawitus  (Act.  ni,  7,  et 
IV,  22).  Jn  natalibus  entem  animce,  illius  adhue  mihi 
tempus  infantiat  est,  qua:  intentatis  Christo  vidneribus 
immolata,  digno  sanguine  ngni  vtctitiiam  prtecucurrH,  et 
dominicam  auspicata  est  passionem.  Atrpie  ideo  ut  in^ 
fantem  adhuc  rerbo  Dei  et  spirituaU  aHate  lactenlem  , 
educa  verbis  tuis,  uberibus  fidei,  sapictttiafy  churitatis 
inhiantem.  Si  officiim  commune  considerasy  fraler  es ; 
si  matttritalem  ingenii  tui  et  sensuHm^  pater  inihi  es,  etd^ 
forte  sis  avo  jutiior  ,   quia  te  ad  maturitalem  meriti  ct 
honorem  seniomin  provexit  '  juvenem  tana  pmdentia. 
Fote  igitur  et  corrobora  me  in  saefs  Litteris,  et  spiri'' 
lualibus  studiis,  tempore,  ut  dixit  rcceiitem^  et  ob  hoc 
post  longa  discriininaf  postinulta  naufragia,vsn  mdein,^ 
vixduin  a  fiuctibus  seculi  emcr-gentem,  tu  quijain  solido 
littore  constitutuSf  tiito  '  excipe  ann,  ut  in  portu  «a- 
lutis,  si  dignum  putas,  pariter  ndvigeiims.  IniLrea  me 
de  periculis  vitce  isiius  et  profundo  peccatorwn  cvadere 
tiitentein,  orationibus  tuis  tanquain  tubulu  sustinet  tU  de 
hoc  mundo  quasi  de  naufragio  nudus  evadwn. 

4.  Jdcirco  enim  me  levare  sarcinis,  el  vestimentis  one" 
mntibus  exuere  curcvi^  ut  undosum  hoc ,  quod  iiitcr  lios 
etDeumpeccaiis  interlatrantibtu  separat,  prcesentis  viUB 
sulunl,  oinni  amictu  camis^  et  cura  diei  sequentis,  jubenie 
et  adjuvante  Christo  expcdilus  enatem.  Neque  id  tne 
perfecisse  giorior;  quod  etsi  gloriari  possem,  in  Domino 
gloriarer^  cujus  est  perficere,  quod  nobis  adjacet  veUe : 
sed  concupiscU  adhuc  anima  mea  desiderare  judieia 
Doinini.  Vide  quando  assequalur  effcctu  Dei  volunta»' 
tem  ',  qui  adhuc  ipsuin  desiderare  desiderat.  Quod  in 
tne  tamen  est,  dilexi  decorem  domus  sancta:,  et  quanlHm 
in  me  fuU,  elegeram  abjeclus  esse  in  domo  Domini.  Sed 
etd  placuit  segregare  tne  ab  vtero  matris  mew,  et  ab 
amidtia  carnis  et  sanguinis  ad  graiiam  tuam  trahere , 
eidem  placuit  inopem  me  omnis  boni  tncriti,  suscitare 
de  terra  et  de  lacu  mseriamm,  ac  de  Ittlo  peds  educere^ 
ut  collocarei  me  cum  principibus  poptdi  sui,  et  partem 
meam  in  lua  sorie  ponerct ,  ttt  te  prcestante  meritis,  of  • 
ficio  socialus  wquarcr  *. 

5.  Prcesuinpiione  igitur  tton  mea,  sed  placito  et  oriH- 
natione  Domini^  Fratemitatis  tum  mihi  feedus  tuurpoM^ 

» Edd.:  Teadmaturitatem  tneritilionorsenioremprov^ 
et  juvenem.M^.  novem  :  ttonore  seniorum.  At  melius  duo 
^aUc. :  Et  honorem  seniorum  provexUjuvenem. 

« sic  in  cdiiis.  Al  Mss.  |  lerique :  Jam  m  sobdo  tittore  «»- 
irift«/t,ioio,  ctc.  [con«r^*,Mo,ctc.l  _    .     .. 

»  Edd.  :  ssequaUir  effcclum  Det  votmUUttm.  Mss.  duo : 
Effectum  iHi  voluuUite.  Alu  duo :  Dci  voluiuatem.  Unu»  o 
\  alic. :  Effectu  Dci  voUaOatem.  Uunc  sequimur . 

•  cistorc.  y.s.  :  ofpcio$nrtts  aquarer,  W  ^  vsmisira 
I r  s*  ylTi.Ud.    . 


105 


Utiio  tHatgnui  nonore  me  dignor  ;  quia  te  pro  tua  lait- 
ctitate  ccrto  scio,  nam  veritate  sapiSf  non  alta  sapcre  , 
led  humilibus  congruere.  Idvofiue  prompte  et  intime 
rec>'plurum  spero  charitatcm  huinititatis  nostrce ,  quam 
qiddctn  jam  recepisse  te  per  beatissimum  sacerdotem 
Alypium  (quia  dignatur)  patrem  nostrum,  confido.  Is 
enim  sine  dubio  de  se  tibi  cxemplum  prwbuil  nos  atUe 
notitiam  et  tupra  meritum  diligendiy  qui  ituognitos  sibi 
nos^  et  tonginqua  soti  vcl  sati  intercapedine  dispnratos , 
spiritu  vcrte  dilectiouis ,  qui  ubique  et  penetrat  et  clfun" 
ditur,  et  videre  diligendo  potuit,  el  alloquendo  pertin- 
gcre.  Uie  nobis  prinui  affectus  sui  documenta ,  ct  chari- 
iatit  tum  pignora  in  supradicto  digno  munere  librorum 
dedit.  Et  quanto  studuit  impendio,  vt  Sanclitatem  tnam 
non  ipsius  tantum  verbis^  sed  plenius  eloquentia  et  fide 
tua  cognitam  non  possemus  amare  mediocriter  tantopere 
curasse  enmdem  eredimuSf  ut  nos  vicissim  ipsius  imitn  • 
tione  plurimum  diligas.  Gratia  Dei  Ivcum,  ut  est,  in 
ecternum  maneal  optamus^  frater  in  Christo  Domiuo 
mnanime^  venerabiiiSt  dcsiderantissimc  :  tolam  domwii^ 
tt  omnem  conutemy  el  cemulaiorcm  in  Domino  sancu- 
tatis  iuWy  plurimo  fraternitatis  unaninia:  salntamns  uf- 
feciu,  Panem  unum,  quem  unanimitatis  indicio  misimus 
charitati  tucBf  rogamus  accipiendo  bcnedicas. 

EPISTOLA  XXVI  •  (a). 

Augustinus  Licentium  juvenem  nobitem  ct  doctum^  qnon- 
damipsius  disciputjm,  hortaturad  mundi  contempium^ 
abutens  ad  hoc  ipsius  Licentii  carminCf  quod  ad  prw- 
ceptorem  scripscrat. 

LICENTIO   ACCUSTINUS. 

\.  Vix  rcpcri  occasioncm  scribcndi  libi;  (piis  crc- 
dal?  Scdmihi  lamcii  Lircjliiim  iieccsse  cst  crcderc. 
Nolo  lc  causas  ralioncsquc  riinari,  qnx  eiiamsi  rcdili 
posscnl,  fidci  laincii,  (|iia  milii  crcdis,  r.on  cas  debeo. 
Nam  et  littcras  tnns  non  pcr  cos  acccpi ,  pcr  qiios 
posscm  scripta  rcdliibcrc.  Qujd  aulem  pciisli  ut  pole- 
rcm ,  curavi  pcr  epistolam  qiianiiim  promcndum  ^ 
vidcbatur ;  scd  quid  circcerim  tu  videris.  Quod  si 
nondiim  clTcctum  csl,  vel  cnm  sciero,  agam  inslan- 
lius,  vel  cum  riirsns  ip^^c  admonucris.  llaclcsins  qii:c 
biijus  vitx  vincula  pcrstrcpunt,  tecum  locutus  sim  ; 
nunc  paucis  accipc  pccluris  mci  xstus  dc  spe  tua 
i)on  transitoria ,  quonam  modo  via  tibi  patcscat  iii 
Deum. 

2.  Mi  Licenti ,  etiam  alque  cliam  rccusantem  ct 
formidantem  compcdes  sapicniia*,  limco  te  rcbus 
inortalibus  validissime  et  perniciosiHsiine  compediri. 
Nam  sapicntia  quos  primoalligavcrit,  ctcxcrcitatoriis 
qiiibusdam  laboribus  cdomucrit ,  solvit  posiea ',  libc- 
latisque  sesc  donat  ad  fruendnni;  ct  qiio>  priiiio 
tcmporalibus  nexibus  erndivcril,  |;ost  ;vteriiis  am- 
plexibus  alligat ;  quo  vincuio  nec  jucundius  ncc  SD  • 

*  Mss.  trcs,  peVndmn.  Alii  plpriquc ,  promnidum. 

*  Mss.  quaiuordecim ,  solvet  pobtcay...  amplcribus  atlt- 
gnbtt. 

*  llanc  cmcndavinius  o\^  Cdd.  a.  bg.  b1.  bn.  c.  cc.  flT. 
g  gv.  j.  1.  n.  r.  s.  sb.  t.  vc.  vd.  quiiique  v.  el  Am.  Rad. 
tr  lcv. 

(a)  Alias  30  :  quse  autem  26  crai,  nunc  125.  <k?rip!a  rorte 
flw'uate  aa  «9«»  ct  nussa  cum  c\  isicla  seqiieuie. 


S.  AUGUSTINI  Enscoii  m 

lidiiis  cogitari  quidciuani  |)otest.  Prima  lijnc  arL]uaiiiu« 
luni  dura  rssc  confitcor ;  illa  vero  ultiiua  ncc  diira  dixe 
rim,  quia  dulcissima  siint ;  nec  niollia,  quia  rirmissiiiia 
qiiid  igittir  nisi  quod  dici  non  potesl,  sed  credi  tameii 
cispcrari  ct  ainari  potesi?  Vincula  vcro  bujus  mundi 
asperitatcm  liabent  veram  ,  jucunditateni  falsam  ; 
certum  dolorem ,  incertim  voluptatcm ;  durum  bbO' 
rem,timidam  quictem;  rem  plenam  miseri»,  spem 
bcatitiidiiiis  inanem.  Ilisiie  lu  inseris  el  collum  et 
manus  ct  pedes,  cum  el  bonoribus  bujuscemodi 
subjiigari  aflcctas,  et  facta  tua  iion  aliter  fnictuofta 
exisiimas ,  et  ambis  iuhxrere,  quo  non  modo  iiivita- 
lus ,  scd  iiec  cimipulsus  quidem  ire  debuibti  ?  ilic  lu 
forlasse  Tereiitiaiii  servi  mibi  resjionsum  dederis  : 

Ohc,  tu  verba  ftiadis  hic  sapientia! 

( TerenHus  in  AditplSs. } 

Cape  igitur  ut  fundam  potiiis  qiiam  eirundam.  Aut  si 
ego  canio,  lu  autem  ad  aliam  voccni  saltas,  nec  sic 
qnidem  mc  poenitct.  llabet  cnim  snain  liilarilatem  ips.! 
caiitatio ,  ctiuin  cum  ad  cam  menibra  iion  inovcl,  cui 
plcna  cbaritalis  modiihttione  caniatnr.  Verba  qiucdani 
in  cpistolis  tuis  mo  movenint,  scd  de  bislracUirc, 
cnin  facloriiin  viticque  lotius  tuji  cura  cxcoqiiat ,  in- 
cptum  putavi. 


carmcn  (a)  /  icentu  ad  Jugustinittn  pnecepioretn. 

3.  Ar(^mini  >  arrouis  iler  scrutando  prorundi 
M(Mis  hel>et,  adverbanique  Ingit  coiitcrriia  luccm. 
^ec  iniruni ,  jacet  omuis  eniin  niea  cura  legcudi 
'i  e  nou  (laiite  niaanni,  et  consurgere  sola  vereiur. 
Nain  siinnl  ut  peri  lcxa  viri  ooin|)endia  tanti 
Volvere  suasit  amor,  sacros^pie  attingerc  sensus, 
(;nis  unniei^f^iii  dedit  ille  toucs,  nmndunKiue  tonaiido 
Dsseruit  caaere,  et  | arilos  a^ilare  choreas, 
l:n|  licuit  varia  no.sti'uui  caligine  |>cclus, 
lndu\lt(iue  aniino  reruui  vicliMiUa  nul^ein. 
l.ide  fi^m-aiuni  |:osiias  sine  pulvere  tbrnias 
rosco  aniens,  aliasque  graves  offeQdo  tenebras. 
Ad  sinninain  *,  a.>lrornin  causas  clarosque  nieatus^ 
()b>curos  (|uonini  illc  silus  |)er  uublla  luonstrat. 
sic  ja  ui  nnlans,  ui  talein  omnino  ruinam, 
Nec  qui  nos  i.Tolnbel  Iate))ras  agnosccrc  cgdII. 
Nec  p(;i*s  )na  daret  luuctorum  freta  caveruis. ' 
irotca  nauKjnc  feruni  vetcrum  commcnta  Pelasgiun« 
Qui  duin  sollicitis  non  vult  apcrire  futura, 
SiAunal  aner,  fluit  unda,  iremit  lco,  sibllat  anguis, 
(:a,.tuin  alic^nando  tamen  in  mimera  {larva  volucruia. 
At  milii,  qni  nlinium  curis  graviorihus  angor, 
Dulcia  ciu'<eque  auimx*,  sulxlulcia  iiabula  quxro, 
\  arronis  responsa  latent.  Quod  supplice  cantu 
PrxskJium  nymphamvc  rogem  et  flumlna  ])oscam  ? 
Au  te  voce  vocein,  clari  quem  rector  Olympi 
Fonlibus  iaraulnm  prsclecit,  et  abdita  jussil 
iJbertate  aniini  longe  ruciare  fluenta? 
1'erlo  magister  opcm,  ac  tu  tu  ne  deserc  vircs 
Invalidas,  mecunKinc  sacras  subverterc  glcl>as 
Incij)e  :  temi.us  enim,  nisi  me  mortalia  taliunt, 
liihilur,  in  scuiumque  traliit.  llbi  nostcr  Apcllo 
(X)rda  re|  lct,  patremque  suuni  patrcmque  dcoruni 
Conciliat,  lcgcmque  lx)nam,  pacemque  auenUini 
Monstrat,  et  abducto  velainine  singula  i  andit. 
\  iginti  emensus  nam  longos  forsitan  orbes 
Solis  eras,  cum  te  ratio  [lulchcrrima  roundi, 
Dilior  imperiis,  et  nectare  dulcior  omni 
Corripuit,  staluitque  vaguin,  medioque  locavit, 
omniuus  undc  acicm  i)osscs  intendere  rcbus. 
O  lK)ne,  car|)e  iter  annorum,  sapienlia  ^uantum 
Crescit  anx^re  sui,  invenicns  nova  culmina  sem{ier. 
Pergc  viam  qua  te  sol)oles  praeclara  tonantis 
Peixlucit,  sternens  in  iJanos  ardua  cam|X)s. 
Ei  aim  luciferos  praKX)rdia  vespcr  in  ortus 
Distulerit,  sanciumquc  supcr  bencdi^ierit  ignem, 

>  Mss.  trcs,  adsumam.  Noo  Dui!e. 
(u)  Alias  F.^iistola  xl. 


105 


fiPIStOLARUIl  CLA8S1S  I. 


IM 


sb  memor  l|:8e  mel :  bibulara  qui  poniUs  aurem 
Legri^us  invictis,  cooiuiidite  peclora  palmis, 
8leniite  membra  90I0,  meritosque  dete  doiores, 
fit  |>roliibeie  nefas,  Deus  imperat  omnibus  unum, 
4dmonet  anlistes,  venluraque  fulmina  *  terreut. 
O  mibi  transactos  rcvocet  si  pristina  soles 
Lflctiflcis  aurora  rotis,  quos  libera  tecum 
otia  tentanteS)  et  candida  jura  bonorum, 
IHiximus  llali£  medio,  montesque  per  altos! 
Kon  me  dura  gelu  proliiberent  mgora  cano, 
^ec  fera  tempestas  Zepbyhlim,  fremltusque  Borini» 
Quin  tua  soUicito  premerem  vesti^a  passu. 
Uocoius  utjubeas  tantum,  cruor  irriget  artus, 
Solstitio  Neuros ,  bruma  sectabimur  istnim. 
Ignotus  Garamas  solvet  mihi  vincula  geoUs  *. 
Xampaeosque  lacus  ftigiensHypanciusamnis  * 
calUpidum  Scythicas  rcsonal  spumosus  ad  uiidas. 
tbimus  et  Leiicos,  qua  Leucia  solis  in  ortus 
Tenditur  :  et  vasti  deserta  cacumina  cassi, 
Queis  Epidamneas  xquat  sibi  cassia  rupes, 
unde  quieacentem  auroram,  cumisqne  soiulos, 
Sopitaoxiue  diem  media  sub  nocte  viderem, 
Te  suadente  petam  :  nec  enim  labor  aut  mctus  ullus 
Tcrret,  ubi  insontes  preclbus  Deus  audit  apertis. 
Et  nunc  Romulidum  sedes  et  ioania  tecti 
Culminai  bacchatasque  domus,  vanosque  tumultus 
Desererem,  et  totus  semel  in  tua  coraa  venirem, 
M  mens  conjugio  incumbens  relineret  euntem. 
Qrede  meis,  0  doctc,  malis,  veroaue  dolori , 
Quod  sine  te  nuUos  promittunt  carbasa  portus, 
Brramusque  procul  turbata  per  xquora  vitae. 
Prseciiates  deusa  vetuti  caligine  nautae, 
Quos  luror  australis,  slridens  et  flalus  ab  Euro 
Perculit,  et  raptis  privavit  turbo  inagistris; 
Protinus  abruplis  miseri  volvuntur  in  undis : 
Nou  forus  aut  prorae,  non  liutea  deinde  proceltas 
Kerre  valent,  ralioque  jacet  slupefacta  regendi : 
Sic  me  ventus  agit,  volvunlque  cupidinis  aeslus 
In  mare  letliiferuin,  nec  terrse  protbus  absunt. 
Sed  mecura  reputans,  tua  candida  verba,  magister, 
Hsec  magis  esse  rcor  libi  crcdere  :  callida  rcs  cslt 
Decipit,  atque  animis  moiitur  relia  nostris. 
Pneterilos  oblitus  enim,  praesentia  pnesto 
Nimc  tibi,  chare,  luo  nos  nunc  de  pectore  Ia['Si. 
Heu  mihi  qiio  ferar,  unde  velim  tU)i  pandcre  inentem! 
Ante  sub  i£geo  aptalunt  ^  pia  tecta  palumbes, 
Bt  versa  halcyone  componct  in  arbore  nidos; 
Esuriens  vitulos  alet  ante  lexna  sequaces, 
Atque  impasta  diu  teucros  lufia  nutriet  agnos, 
Aluiantesque  suis  divisum  partibus  orbem, 
Aut  Barcaeus  alet  taurum,  aut  Hyrcania  sauros' : 
Ante  Thyesteis  iterum  fosAe  territa  mensis, 
littermpui  dles  refugos  vauescet  in  ortus; 
Aiite  dabuut  Unbres  Nilum,  super  aethera  dani»* 
EmdNmt,  mootefique  canent,  et  flumina  plaudentf 
Quam  ndhi  post  tergum  veniant  tua  dona,  magister. 
Arcelamor,  copulamque  tenet  communis  honcsli. 
Hic,  hicregnat  amicitiae  decus  boste  fugato. 
^amneque  pro^ter  opes  vitreas,  anrumque  rebeUe, 
Juagimus  assensus  anuuoruiu  :  iiam  ne^iue  vulj^i 
Nos  tbrtuna  ruens,  quae  sei  arat  ardua,.junxU. 
Sed  labor  mteriora  iegens,  vulgala  Ubellis, 
Atoue  animis  inveula  tuis,  et  nobUe  doema 
luuictum,  conlraque^bonus  resi:onsa  relatus. 
Et  mea  CalUope,  quamvis  te  oominus  altmn  ^ 

Horreat,  et  vullus  abscondat,  hiutile  tracians : 
Hoc  tameo,  hoc  animi  vmclum,  nexusque  fidelcSf 
Mon  qui  montosis  flrmatas  rupU}us  Alpes 
rregit,  et  Italicas  iHressit  cum  moenibus  urbes, 
Rnmperet,  aut  nostro  terreret  robore  quidquam. 
Ite  procul  laiices  tiimidis  anfiraclibus  oxi, 
Aut  ab  Aremphaeis  Rhiphaeos  aut  oppida  Caspt, 
Clinmeriasque  domos  sejungere  flumine  bii^o : 
Maeotidumqtte  ilagae,  Poatus  quas  obruit  Helles, 
Kuropae  atque  Asiae  longe  discrUnina  tendant. 
Nonne  boum  per  utrumque  htus  armenta  fatigans 
FUttbus  absdait  Tbalari  •  Dodona  Molossos, 
coguatoeque  Arabas?  nec  pacis  foedus  amicum 
Sl«)nid5  inler  mausit  regnumque  Pebpmr^ 

<  Edd.,  fiumma.  Mss.  quhique,  fubnina. 

« Bad.  el  Er.,  cerrts.  .        ^  ^. 

tMss.  plerique :  xamfHBOsque  laau  fiigtcns  uypaias  ubi 

Vfutnis» 

•  Gdd.  omnes :  opto^ttiil,  exceptoCorb.  qui  hiibet :  aptor 
6101I.  MeUus  l  optabutU). 

« ftiM.,  taurot.  Mss.  decera,  tauros. 

•  eod.,  laieri.  Mss.  plerique,  thaUai. 

SiUiqT.  AuGUST.  II. 


sacrilegoaqne  Phryffes,  qoanivis  pro  tempore  eunciu 
Uospitio  oommune  niit.  Quid  demque  fratrum 
Disudium,  pugnasque  canam?  quid  honesta  parentum 
Venrbera,  quia  matrum  furias,  natosque  superbos? 
Est  etiam  supenim  concors  discordia  rerum, 
Totqne  fluunt  ritus,  quot  dat  sententia  leges. 
Nec  tenet  unus  auMr,  non  si  mUii  murmura  centum 
Det  Boreas,  totidemque  anunas,  centumque  per  om 
Ungua  rigens  adamante  fremat,  memorare  ^ebo 
Quae  sociata  prius  veterum  natura  looorum 
DtstuUt,  et  tereli  lunavit  fflarea  mundo. 
Sed  nos  praetereo,  quod  ab  ima  exsivgimus  urbe, 
QUod  domus  una  tuui*  quod  sanguine  tanguuur  niio 
Sedorum,  dirisUana  ndes  connexuit,  et  qiiod 
Nos  iter  immensum  dlsterminat,  et  plaga  ponti 
Interfusa  ooercet;  amor  contemnit  utrumque. 
Gaudia  qui  spernens  oculorum,  semper  amico 
Absenti  iruitur;  quooiam  de  corde  profundo 
Pcndet,  et  intcrnae  rimatur  pabula  flbrae. 
Interea  venient  qua^mque  futura  bonorum 
Scripta  skiutiferi  sermonis,  et  illa  prionim 
iEquiparanda  favis,  reputans  qus  pectore  in  altOf 
Cottceptum  in  lucein  vomuisti  nectareum  mcl, 
Pracsentem  insa  mihi  te  reddent,  si  mihi  morem 
Gesseris,  et  libros  quibus  in  te  lenta  recumbil 
Musica  tradideris,  nam  ferveo  totus  hi  illos. 
Annue,  sic  nobis  verum  ratione  patescat, 
Sic  plus  Eridano  fluat,  ct  contagia  mundi 
Nequicquam  volttent  nostri  circum  arva  coloni. 

4  (a),  Si  versus  tuus  momentis  iiiordiiintispervenut 
esset ,  fti  suis  legibus  non  starcl ,  si  mcnsuris  impa- 
ribus  aures  auditoris  oiTenderet ,  puderet  te  certe ,  ncc 
diiTerres,  nec  desistcresdonec  ordinares,corrigeres,8ta< 
tueres,  acquares  versum  tuum,disccndo  cl  agcndoartem 
metricam  accrnmo  studio ,  et  bbore  quolibet :  quid 
cum  inordinatus  ipse  pervcrtcris,  cum  legibas  Dei 
tui  i|)sc  non  stas ,  nequc  in  agcnda  vita  bonestis  lao- 
nim  votis,  et  huic  ipsi  erudiiioni  tux  concinis ,  abJH 
ciendiim  post  tcrgum  putas  ct  ncgligendum  7  Quasi 
prae  sono  lingu^e  luae  sis  libi  vilior ,  et  incompositii 
moribus  quod  oficiidis  aurcs  Dci  levius  sit,  quam  si 
incompositis  syllabis  tuisgrammatica  succenseret  auc  • 
toritas.  Scribis  : 

O  mihi  transactos  revocct  si  pristina  solcs 

LaeUficis  aurora  rotis,  quos  linera  tecum 

otU  tentantes,  et  candida  Jura  bonoruni. 

Duximus  itaUae  medio,  montesquc  per  alios ! 

Kon  me  dura  gelu  prohibcrent  frigora  cano,  , 

Nec  feTa  tempestas  ZephyrQm  fremitusque  Borini,  ' 

Quin  tua  solUciio  premerem  vestigia  j  assu. 

Uoc  opus,  utjubeas  taiuum. 

Me  miserum ,  si  ego  non  jubeo,  si  non  cogo  atque 
impero ,  si  non  rogo  ac  supplico.  Scd  si  aurcs  tuae  ad* 
versus  meas  voces  clausx  sunt,  ori  tuo  pateaiii,  paUMittt 
carmini  tuo;  exaudi  telpsum,durissime,  inimaiiissime, 
surdissime.  Quo  mihi  linguam  nurcam  cl  cor  fcrrcum? 
quibus  ego  non  carininibus ,  scd  lamentationibus 
sufficiam  ptangere  carmina  tua,  in  quibus  video, 
quam  animam ,  quod  ingenium  non  mihi  Iice:U  appre- 
licndere,  et  iniinolare  Deo  nostro?  Exspcctas  ut  cgo 
Jubeam,  sis  bonus,  sis  quictus,  sis  beaius ;  quasi 
quidquam  mihi  dicrum  gratius  illucoscat,  qoam  ut 
ingenio  tuo  fruar  in  Doinino,  aut  vcre  tu  nescias  quani 
te  esuriam  et  siliam,  aut  non  hoc  ipso  id  canmiie  fa- 
tearis.  Revoca  animum  quo  ista  scripbisil,  iiunc  inihi 
dic  :  Uoc  ofms  ,  ui  jubcas  tantum.  Ecce  jussiint 
meum  :  da  milil  tc,  si  boc  opus  est  lantum ;  da  Da- 
mino  meo  te,  qui  oinnium  noslrum  dominus  est,  qui 
tibi  iUud  donavit  ingentuM.  Ham  ego  quid   sunt  < 


(a)AUasEristola41. 


(Quatn  ; 


m 


5.  AUGlSTUa  EPISCOPI 


108 


nis)  icrvus  (uus  pcr  ipsum ,  et  conservus  sub  ipso? 

5.  An  ipse  non  jubet?  audi  Evangelium  :  Stabatf 
inquit,  Jesrii,  et  ctainabat  {Joan.  vii,  37)  :  Ve- 
mte  ad  me  omnes  qui  laboratU  et  onerati  estis ,  et  ego 
90$  repciam.  Tollilejugum  meum  super  vos^  et  discite 
a  me  quia  ndtii  lum  et  humilis  corde^  et  invenietis 
rtquiem  animabus  vestris.  Jugum  emm  meum  tene 
esi^  et  sareina  mea  levis  est.  {Matth.  xi, 28-30). 
Si  liacc  non  audiuntur,  aut  usque  ad  aures  audiuntur, 
exspcciasne «  Liccnti ,  ut  Augustinus  julieat  conservo 
suo ,  et  non  plaiigal  poliiis  rriistra  jubcre  Dominum 
suujn  ;  imo  non  jubcre ,  sed  invitare  el  rogare  quo- 
dammodo ,  ut  qui  laborant  reficiantur  ab  co  ?  Sed  vi- 
delicet  forlissimo  et  prxHdcnti  collo,  jugum  mundi 
jiigoChrisU  est  jucundius  :  qui  si  laborare  nos  cogerel, 
▼ide  quis  cogeret,  qua  mcrccde  cogeret.  Yade  in 
Campaniam ,  disce  Paulinum  egregium  et  sanctum 
Dei  servum  ,  quam  grandem  fastum  seculi  bujus, 
tanto  generosiore ,  qiianto  hiimiliore  cervice  incunc- 
tanter  excusscrit,  ul  eam  subderct  Christi  jugo,  sicut 
subdidit ;  et  nuiir  iflo  moderatore  itineris  sui  quietus 
et  modesiui^  «xsuUat.  Vade ,  disce  qiiibus  opibus  in- 
gcnii  sacrificia  laudis  ei  offerat ,  refundens  illi  qiiid- 
'qnid  boni  accepit  ex  illo ,  ne  amittat  omnia ,  si  non  m 
^  reponat  a  quo  hacc  habet. 

6.  Quid  x*sluas?quid  fluctuas?  quid  imnginationi- 
bus  mortifcrarum  voliiptatum  aurem  accommodas ,  et 
avcrtis  a  nobis  ?  Mentiuntur ,  moriuntur ,  in  mortem 
trahunt.  Uciitiuntur,  Licenti  :  Sic  nobis ,  sicuti  op- 
tis,  terum  raHone  patescat;  Sic  ptus  Eridano  fluat. 
Non  dicit  verum  nisi  Ycritas  :  Cliristus  est  vcritas ; 
^cniamus  ad  cum ,  ne  laboremus.  Ut  ipse  nos  reficiat, 
lollamus  jugum  ejus  super  nos ,  et  discamus  ab  co 
t|itoniam  mitis  est  et  humilis  corde ,  et  inveniemus 
^equiero  animahus  nostris.  Jugum  cnim  ejus  lene  est , 
ei  sarcina  ejus  Icvis  est.  Ornari  abs  te  diabolus  qune- 
rit.  Si  calicem  aureum  invcnisses  in  terra ,  donares 
llliim  Ecdcsiai  Del.  Accepisti  a  Deo  ingcnium  spiri- 
tualitcr  aureum ,  et  miiiistras  inde  libidiiitbus ,  et  in 
illo  satanac  propinas  teipsuni !  Noli ,  obsccro ;  sic  ali- 
quando  seniias  quam  misero  et  miserando  pectorc 
hxc  scripscrim ;  et  miserearis  jam  nici,si  tibi  viluisti. 

EPISTOLA  XXYII/  {a) 
Augustinus  Paulino^  amptectens  illius  benevolentiam,  et 
mutuum  dechrans  amorem  :  nonnuUa  de  Romaniatio 
et  Atypio ,  nec  non  de  Licentio ,  eujus  wtati  metuebat 
ne  vergeret  ad  ea  quce  sunt  mundi, 

Domino  vere  sancto  et  venerabili ,  et  eximia  in 
Christo  laude  prsedicando ,  fralri  Paulino,  Augu 
BTI.X1»,  iA  Domino  salatem. 

f.  0  bone  Tir  et  bone  frater,  latebas  animam 
metm  :  et  ei  dico  ot  toleret  qnod  adhuc  latcs  oculos 
roeos ,  et  vix  mihi  obtemperat;  imo  non  obteniperat. 
An  vero  lolerat  ?  Ciir  ergo  me  excmciai  desideriuni 

*  Reecnsita  estada.bg.  bl.  c.  ce.  ff.  gv.  j.  n.  r.  s.  t.  vc. 
fd.  doos  a.  duoB  sb.  quloque  v.  et  ad  Am.,  Bad.,  Er.,  Lov. 

(a)  Alias  32 :  qas  autem  27  erat,  nunc  i6£S  scripta  drca 
«euutcm  an.  305. 


tiii  apud  ipsam  intus  anlmam  ?  Nam  si  molestias  eor- 
poris  paterer,  et  si  non  perturbarent  aequitatem 
animi  mci,  recte  illa3  tolerare  dicerer ;  cum  auiem 
non  »quo  animo  fcro  quod  le  non  Video,  intolerabile 
est  istam  appellare  tolerantiam*  Sed  quando  tu  talis 
es,  esse  sine  te  forlasse  Intolerabilius  loleraretur. 
Bene  est  ergo ,  quia  aequo  anuno  ferre  non  possum , 
quod  si  xquo  animo  ferrem ,  xquo  aiiimo  ferendus 
non  essem.  Mirum  est,  sed  tamen  verum,  quod  mihi 
accidil  :  doleo  quod  te  non  video ,  et  mc  ipse  conso^ 
lalur  dolor.  Ila  milii  displicet  forlitudo  qua  pnticnter 
fertur  absenlia  bonorum ,  siculi  cs.  Naiii  cl  Jerusalcm 
fuluram  desideramus  ulique ,  et  quanlo  i:npaticiitius 
dcsideramus  ipsam  ,  lanto  patienliiis  sustiiiemus 
omnia  proplcr  ipsam.  Quis  igitur  potest  non  gaudere 
te  viso ,  ut  possit  quandiu  le  non  videt ,  non  dolere  I 
Ergo  ncuirum  possum ,  et  quoniain  si  possem ,  im- 
maniter  posscm ,  non  posse  dclector ,  atque  in  eo 
quod  delcctor  nonnuII«im  solatium  est.  Dolentem 
itaque  me  non  sedatus ,  scd  consideratus  consolalur 
dolor.  Ne  reprchendas,  qii;cso,  sanciiore  gravitate 
qua  procvalcs ,  et  dicas  non  recte  me  dolerc ,  quod 
adhuc  te  non  noverim ,  cum  a:  imum  mihi  tuum,  hoc 
est  teipsum  interiorcm  aspiciendum  patefeceris.  Qnid 
enim  si  uspiam  te  vel  in  terrena  tua  civiiate  didicis- 
scm  fratrem  et  dilectorcm  meum ,  et  lantum  in  Do- 
mino  ac  talcm  virum ,  nullumne  me  dolorem  sensu- 
runi  fuissc  arbitrareris ,  si  non  siucrer  nosse  domuni 
tuam  ?  Quomodo  ergo  non  dole:iin ,  quod  nondum  fa- 
ciem  tuam  novi ,  hoc  est  domuin  animae  toae ,  qiiam 
sicut  meam  novi  ? 

2.  L^i  enim  lilteras  tuas  fluontes  lac  et  mel ,  pne* 
fcrentes  siinplicitatcm  cordis  lui ,  in  qua  quxris  Do- 
minum  senliens  de  illo  in  bonitaie ,  et  aflerentes  *  d 
clarilatem  et  honnrcm.  Legeruiit  fralres ,  ct  gaudcnt 
infaligabililer  ct  ineiTubililcr ,  tani  nberibus  et  tam  ex- 
cellcnlibus  donis  Dei ,  bonis  tuis.  Quotquot  eas  lege- 
ruiit,  rapiuiit,  quia  rapiuntiir  cnm  legunt.  Quam 
suavis  odor  Christi,  et  quam  frngrai  ex  eis,  dici  non 
potest.  Illae  littenc  ciim  lc  ofleruniut  videaris,  qiiaii- 
tuin  nos  excitant  ul  quxraris ;  nam  et  perspicabilein 
faciunt  et  desidcrabilcm.  Quanto  cnim  prxscntiam 
tuam  nobis  quodammodo  cxhibcnt ,  tanto  abseiitiam 
nos  ferre  non  sinunt.  Amant  tc  omnes  in  eis ,  et  amarl 
abs  te  cupiunt.  Laudalur  et  benedicitur  Deus,  cnjus 
gratia  tn  lalis  es.  Ibi  exciiatur  Cliristus ,  ut  vcntos  ct 
maria  libi  placare  dignctur  teiidenti  ad  stabilitatem 
suam.  Yidetur  a  legentibus  ibi  conjux ,  non  dux  *  ad. 
mollilicm  viro  suo,  sed  ad  fortilndinem  redux  in  ossa 
viri  sui ;  quam  in  tuam  uniiatem  rcdaciam  et  reddi* 
tam ,  et  spiritualibus  tibi  tanto  (Irmioribus ,  qnanfo 
casttoribus  nexibus  copulaiam ,  officiis  Tesine  Sancti- 
tati  debitis,  in  te  uno  resalutamus '.  Ibi  cedri  Libani 


1  In  Edd.,  a/ferens.  M  Mss.  scxdccun ,  afferenies. 

•  Sic  21  Mss.  At  vulgati  habent :  vd  stabimatem  suam  di- 
gnetur.  Jbi  comux  exciuitur^  non  dux,  etc 

>  in  prius  Edd.,  uno  ore  salutamus,  in  Ms.  uno  vaiic,  una 
menu  resatutamus.  At  in  aliis  vatic.  tribus»  et  Uk  qiUMe  eci» 
callic.  exbibetnr  lectlo  quam  elieimus. 


109  EPISTOLARUM  CLASSIS  L 

ad  lemm  deposiuc ,  ct  in  arcx  rabricam  com[>agine 
charilalb  erecUe ,  mundi  hujus  fluctus  imputribilitcr 
•ecani.  Ibi  gloria  ut  acquiralur,  contemnitur,  ct 
mundqs  ut  oblineatur ,  relinquilur.  Ibi  parvuli ,  sive 
etiam  grandiusculi  niii  Babyloiiiselidunturadpelram, 
vilia  scilicet  conrosionis  supcrbia^que  secularis. 

5.  Ha>c  atque  hujusmodi  snavissima  et  sacratissima 
8|)cctacula  liltenc  lu»  pncbcnt  lcgentibus ;  littcrx  iilac, 
littcne  fidei  non  ncto!,  littenc  spei  bon»,  litlerae 
purse  charitatis.  Quomodo  nobis  anhelnnt  sitim  tuam , 
et  desiderium  dcrcctumque  animx  tuae  in  atria  Do- 
mini !  quid  amoris  sanciissimi  spirant !  quantam  opu- 
lcntiam  sinceri  cordis  cxa^stuant !  quas  agunt  gratias 
Deo !  quas  impetrant  a  Dco !  Dlandiores  suiii ,  an  ar- 
dentiores ;  luminosiorcs ,  an  fccundiorcs?  Qiiid  enim 
est,  quod  ita  nos  mulcent,  ila  accendiint,  ila  com- 
pluiat  et  ita  serenae  sunt?  quid  est,  quocso  te,  nut 
quid  tibi  pro  eis  rependam,  nisi  quia  totiis  siim 
tuus  in  eo  cujus  totus  es?  Si  panim  est,  plns  certe 
Don  habeo.  Tu  aulem  fecisti  ut  non  mihi  parum  vi- 
deatur ,  qui  me  in  illa  epistola  tantis  laudibus  hono- 
rare  dignatus  es ,  ut  cum  tibi  me  refundo ,  si  parum 
hoc  putem ,  tibi  non  crcdidisse  convincar.  Pudct  me 
qiiidcm  tantum  boni  de  me  credere ,  scd  plus  piget 
tibi  non  crederc.  Est  quod  faciam  :  non  me  credam 
talem  qualem  pulas ,  quoniam  non  agnosco ;  et  crc- 
dam  me  abs  le  diligi ,  quoiiiam  sentio  el  plane  pcr- 
cipio  :  ita  nec  in  me  tcmerarius,  ncc  in  le  ingralus 
extitero.  Et  cum  me  tibi  totum  oflero ,  parum  noii 
est  :  offero  enim  qucm  vchementissime  diligis ;  et 
offero,  si  non  qualem  roe  esse  arbitraris,  eum  tamcn 
pro  quo ,  ut  talis  esse  merear  deprccaris.  IIoc  cnim 
magis  jam  peto  Tacias ,  ne  minus  optcs  mihi  adjici  ad 
id  quod  suro ,  dum  me  existimas  jam  esse  quod  uon 
som. 

4.  Ecce  charis^mus  meus  cst ,  ct  ab  iiieiinte  ado- 
lescentia  mihi  familiariter  amicissimiis  (a)  qui  hanc 
Eximietati  turc  ac  pranslaniissimac  Ciiariiaii  epistolam 
apportat.  llujiis  nomen  est  in  libro  dc  ^  Rcligione , 
quem  tua  Sanclitas,  quantum  litteris  indicas,  libentis- 
sime  legit  :  factiis  cst  cnim  tibi  ctiam  taiiti  viri,  qui 
tibi  cum  misit ,  commendationc  jucundior.  Neque 
tamen  liuic  tam  familiari  amico  mco  velimcredas, 
quae  de  me  forte  laudans  dixcril.  Scnsi  cnim  etiani 
ipsum  scepe  non  mentiendi  studio ,  sed  amandi  pro- 
pensione  falli  judicantem ,  et  arbitrari  jam  me  acce- 
pisse  quxdam ,  quibus  accipiendis  a  Domino  palente 
V  ore  cordis  inhiarem.  Et  si  hoc  in  os  meum ,  quis  non 
conjiciat  quanta  de  me  absente  meliora  qiiani  veriora 
laetus  effundat  ?  Librorum  autem  nostrorum  copiam 
faciet  vcnerabili  studio  tuo  :  nam  nescio  me  aliqiiid , 
aive  ad  eorum  qui  extra  Ecclesiam  Dei  sunt ,  sive  ad 
aures  fratrum  scripsisse ,  quod  ipse  non  habeat.  Sed 
tu  cum  legis ,  mi  sancte  Pauline ,  non  te  ita  rapiant 
quae  per  nostram  infirmitatem  verilas  loquitur ,  ul  ca 
qox  ipse  loquor  minus  diligenler  advertas ;  ne  dum 


110 


*  Edd.,  de  tera  Feiigkme,  At  Mss.  viginti  carent  voccy  tfera. 
ia)  Romanianus,  Ludatus  \n  bb,  de  vcra  Religione,  c  7, 

>  12. 


avidus  hauris  bona  ct  rccta  qiiae  data  miuistro ,  non 
ores  pro  peccaiis  et  erratis  qu»  ipse  commirto.  In  his 
enim  qiia)  tibi  recle ,  si  adverteris,  displicebunt ,  ego 
ipse  conspicior ;  in  his  autem  quap  per  donum  Spiritut 
quod  acccpisti ,  recte  tibi  placeni  in  libris  meis ,  ille 
amaiidus,  illc  pnedicandus  esi  apud  quem  est  fons  vitae, 
etin  cujus  lumiiie  videbimiislumen(Psa/.xxxv,iO),sine 
snigmate,  sed  faciead  faciem,  nunc autem  in  aenigmate 
vidcmus  (ICor.  xiu,  12).  In  hisergoqua^ipsedeveteri 
fermento  eructavi ,  cumca  Icgens  agiiosco,  me  judico 
cum  dolore;  in  his  vero  quae  de  azymo  sinccriutis  et 
▼eritatis  dono  Dci  dixi,  exsultocum  tremore.  Quid 
enim  habemus ,  quod  non  accepimus  ?  At  enim  mclior 
est  qui  majoribus  et  pluribus ,  quam  qui  minoribus  et 
paucioribus  donis  Dei  divcs  cst.  Quis  negat?  sed 
rursiis  mclius  cst,  vcl  de  parvo  Dei  dono  gratias  ipsi 
agcre,  quam  sibi  agi  vclle  de  magno.  IIxc  ut  ex  animo 
scmper  confiiear ,  mcumque  cor  a  lingua  mea  non 
dissonet,  ora  pro  me,  frater.  Ora ,  obsecro,  ut  non 
laudari  volcns ,  scd  laudans  iiivocem  Dominum ,  et 
ab  inimicis  meis  salvus  ero. 

5.  Est  eliam  aliud  quo  istum  fralrem  amplius  di- 
ligas  :  nam  est  cognatus  venerabilis,  ct  vere  bcati 
episcopi  Alypii ,  quem  toto  pectore  amplccteris,  et 
meriio ;  nam  quisquis  de  illo  viro  benigne  cogitat,  de 
magna  Dci  misericordia ,  et  de  mirabilibus  Dci  mu- 
ncribus  cogitat.  Itaque  cum  Icgisset  peiitionem  luam, 
qua  dcsidcrarc  te  indicasti  ut  hisioriam  suam  tibi 
scribat,  ct  volcbat  faccre  proplcrbenevolentiam  tuam, 
el  nolcbat  propter  vcrecundiam  suam  :  qucm  cum  vi- 
dercm  intcr  amorein  pudoremque  flucluaniem,  onus 
ab  illo  in  hiinieros  meos  transtuli ;  nam  hoc  mihi 
etiam  pcr  cpi:»tolam  jussil.  Cito  crgo,  si  Dominus  ad- 
juvcrit,  totum  Alypium  inseram  prxcordiis  luis;  nam 
hoc  sum  ego  maxime  vcritus  ,  ne  ille  verereiur  ape< 
rire  omnia  qux  in  eum  Dominus  contulit,  ne  alicui 
minus  iiitelligenti  ( non  eiiim  abs  le  solo  illa  legeren- 
tur),  non  diviiia  muncra  conccssa  hominibus,  sed 
ipsum  pnedicare  viderctur,  ct  tii  qui  nosti  quomodo 
haec  legas,  propler  aliorum  cavcndam  infirmilateni 
fralcrnx  notiliae  dcbito  fraudarcris  :  quod  jam  fecis- 
sem,  jamque  illum  Icgeres,  nisi  profectio  fratris  im- 
provisa  repente  placuisset.  Quem  sic  commendo 
cordi  e*.  lingusc  tux ,  ut  ita  comiter  ci  te  prxl>eas, 
quasi  non  nunc  illum,  sed  mccum  anle  didlccris.  Si 
cnim  cordi  tuo  non  dubitaverit  apcrirc  scipsum ,  aut 
ex  omni,  aut  ex  magiia  parte  sanabitur  per  linguam 
luam.  Yolo  cnim  eum  numcrosius  contundi  corum  vo- 
cibus,  qui  amicum  non  seculaiiter  diligunt. 

6.  Filium  auteni  ejus,  filium  nostrum(a),  ciijus  etiam 
nomcn  in  alifjuibus  noslris  libris  invenies,  elsi  ad 
lux  chariiatis  prxscntiam  ipse  non  pergeret,  statue- 
ram  liltcris  in  manum  tuam  tradere  consolandum , 
exliortandum,  instruendum,  non  tam  oris  aono,  quam 
exemplo  roboris  tui.  Ardeo  quippe,  ut  dum  adbuc 
aetas  ejiis  in  viridi  fcno  esl,  zixania  convertat  in  fru- 
gem,  ct  credat  expertis  quod  experiri  periculose  de- 
siderat.  Nunc  ergo  ex  ejas  carmine,  et  ex  epistola 

(a)  licenthiin,  cujus  nomen  fai  Bbriscoot.  Academicoa»  ele. 


III 


S.  AtlGDSTlM  EPISCOn 


119 


quam  ad  etim  misi  (a) ,  intclligil  bcncYolcntiMsimn  ct 
mansuetissima  pnidentia  lua,  quid  dc  illo  duleam, 
qnid  limeam,  quid  cupiam.  Nec  despero  afrntarum 
Dominum ,  ul  pcr  te  miiiistrum  ejus  tantis  eurarum 
ttstibus  libercr.  Sane  quia  multa  scripla  nostra  lectu- 
rus  es,  multo  crit  mihi  gratior  dilectio  lua,  si  ex  liis 
qux  tibi  displieuerint,  emcndaTeris  me  jiistus  in  mi- 
iericordia,  et  argiicris  mc.  Non  enini  Uilis  cs,  cujus 
0leo  timeam  impinguari  caput  rocum.  Fratres  non 
tolum  qui  nobiscum  habiiant,  et  qui  ubiiibct  habitan- 
tes  Deo  pariter  serviuat,  scd  propc  omnes  qiii  nos  in 
Christo  libeutcr  nofemnt,  salutanl ,  veneranlur,  de- 
sideraiit  Germanilatcm ,  Beatitudincin ,  llumanitatem 
tiiam.  Non  audeo  petere;  sed  si  tibi  ab  ecclesiasticis 
iiiuneribus  vacat ,  vidcs  quid  mecum  sitiat  Africa  '• 

EPISTOLA  XXYlir(»). 
AuguttinuB  Hieronymo,  de  ficrta  fto^t  LIX  Veterit  Te- 

ttamenti  venione;  dcqne  Peiro  reprehcnto  a  Pauio  ad 

Galat.  II,  ex[mtulant  detutcepto  hinc  patrocinio  men* 

daeii  officioti, 
Domino  dilcctissimo,  et  cttllu  siiicerisblmo  chariiatis 

obscqui^nd »  atque  amplectendo  fratri  et  eompre- 

sbytero  *  UiBROKnio,  AucosTiifus. 

CAPUT  PRIMUM. 
f .  NuBquam  acque  quisquam  lam  facie  cuiiibel  in- 
liotuit,  quam  mihi  tuorum  in  Dumino  stodiomm 
quieta,  lasta  *,  etverc  exercilatioliberalis.Quanquam 
ergo  percupiam  omnino  te  nossc;  tamen  cxiguum 
quiddam  lui  minus  habeo,  prcesentiain  videlicel  cor- 
poris  :  qiiam  ipsam  etiam  posteaquam  te  l>eatissimus 
Tiunc  episcopus ,  luro  vero  jam  episcopatu  digniis , 
frater  Alypius  vidit,  remcansquc  a  me  visus  est ,  ne- 
garo  non  possum  magna  cx  parte  milii  csse  relatu 
ejus  impressaui ;  et  ame  reditiiro,  cum  to  ille  ibi  vi- 
dcbat»  ego  videbam,  sed  oculL^ejus.  Non  enim  animo 
me  atque  illum,  sod  corpore  duos,  qui  noverit,  dixc- 
fit»  coneordia  duntaxat  et  familiariiaie  fidissima,  non 
neriUs  quibns  iUe  mtccellit.  Quia  ergo  me  primitus 
eummuiiione  spiritus  quo  in  unum  ncctimur,  dciiido 
Hlius  ex  ore  jam  diligis ;  nequaquam  impudenter  quasi 
aliquis  ignoius  commendo  Germanitati  tuoc  fratrcm 
Profuturum  (c) ,  quem  nostris  conatibus,  deiude  ad- 
liitorio  luo  Tcre  profutoruro  sperarous;  nisi  fnrte  quod 

<  Edd .,  Mfito  et  videas  qtdd  meemn  tentka  Afrka.  At  lus. 
careot  hit  verbis  vemat  cf,  habentque  tidet  quidf  etc«  ac 
deinum  ex  ils  ircs,  qnkl  mecwn  mmt ;  quo  verbo  pulcbre 
lilhidlt4ag.«lsiocUatemA(ricae,utfacii  rursum  hi  Epist. 
Sl,  U. 

*  Cisterc  Ms. :  obtervando  aiaue  tubaquenda  magkque 
amptectendo,  etc.,  in  Donrino  tamem. 

>  Edd.,  quieta  to.tlta.  uaa.  aliquot,  tata, 

*  ID  hviius  rcoogoitioDe  oollati  suat  a.  bl.  bn.  oc.  J.  fs.  mr. 
gg.  r.  ab.  t  vc.  decem  v.  et  Am.,  Bad.,  Er.,  Lov. 

(o)  Ei.ist.  superiore. 

(b)  Alias  8 :  qus  autem  28  crat,  nuoc  166.  Scrlpta  an. 
894aut395. 

(c)  llic  dum  profidsci  disi^oDit  •  creatur  4  pisoopos  et  in 
hrevi  moritur ,  ex  cpistola  7 i ;  adcoque  istae  Uiterae ,  quas 
prinns  ad  Hieronymum,  ct  a  se  adhuc  iTCshytero  datas  ait 
ibidoin  Auguatiuus,  perialae  noa  sunt  uoc  lem|iore.  Profu- 
tunis  porro  is  esse  videtur,  qui  io  llb.  de  unico  Baptisnio 
cont.  Petil.  c.  16,  laudatur  cirteDsis  opisoopus,  cl  ad  oueDi 
dlrecU  est  E|48K>h  38.  MemUiit  ejusdem  Profuuu-i  Pauliaus 
In  epiat.  33.  Evodius  deuioin  in  episl.  lU),  d.  0,  proruturuni 
queni  oiim  io  monastcrio  Doverat,  api-aroisse  sibi  pcr  soiu- 
■iniu,  et  lutunim  aliquid  prarDunUa&ie  icfert. 


talis  cst,  ut  ipse  tibi  pcr  cum  flam  commendatior , 
quain  ille  per  me.  Ilactenus  fortnsse  scribcre  debuc- 
rim,  si  esse  vellcin  epistolarum  solomnium  morc  con- 
tcntus ;  sed  scatet  animus  in  loquclas  communicandas 
lecum  de  studiis  nostris ,  quse  habemus  in  Chrisio 
Jesu  Domiiio  nostro ;  qui  nobis  multas  utilitates  ct 
viatica  quxdam  dcmnnstrati  a  se  itincris ,  etiam  pcr 
tuam  eharitatcm  non  meiliocriier  miiiistrare  digiiaiur. 

CAPUT  II. 
9.  Petimus  ergo,  ct  nobiscum  petit  omnis  Africa- 
naruin  Ecclesiaruin  studiosa  soeietas,  ut  intcrpretan- 
dis  corum  libris,  qui  grxcc  Scripturas  nostras  qiiatn 
optiine  traciaveruiii ,  curam  aique  0[^ram  Impendere 
non  graveris.  Poles  enim  efriccre  ut  nos  quoqiic  ha- 
bcamus  tales  illos  viros,  et  unum  potissiuiuro ,  qucm 
lu  libentius  in  tuis  litteris  sonas.  De  vertendis  autem 
in  latinam  linguam  sanclis  Littcris  canonicis  bborare 
te  noliem,  nisi  eo  modo  quo  iob  intcrpretaius  es ;  iit 
signis  adhibitis  quid  inter  banc  tuam  et  Septua- 
ginta,  quoruro  est  gravissima  auctoritas,  iuterpreta- 
tionero  distet,  appareat.  Satis  autem  ucqiieo  niirari, 
8i  aliquid  adhuc  in  hebrxis  exemplaribus  invenitur, 
quod  tot  iutcrpretes  iilius  Ungux  pcriiissimos  fugerit. 
Omlttb  CBim  Scptuaginta  ^  de  quoriim  vel  consilii  vel 
splritns  majore  concordia,  quam  si  uuus  bomo  essel, 
non  audeo  in  aliquam  partem  ccrt;ini  fcrre  sentenli»m, 
uisi  quod  eis  prxeniincntcm  aiictoritatem  iu  hoc  mu- 
nerc  sine  controvcrsia  tribucnduu  existimo.  llli  mo 
plus  movent,  qui  cuin  posieriores  iutcrpretarentur,  el 
verboruin  loculiODumque  hebncarum  viam  (u)  alque 
rcguias  mordicus  ^,  ui  fertur,  lencrent,  non  soluiii 
inter  sc  non  consenserunt,  scd  ctiam  reliquerunt 
mulla,qu3C  tanto  post  cruenda  et  prodenda  remane- 
rciit.  Et  aut  obscura  sunl,  aut  manifesta  :  si  eiihn  ob^ 
SGura  sunt ,  te  quoque  in  cis  falli  poluisse  creditur  ; 
si  manifesta,  illos  iii  eis  falli  potuisse  non  creditur. 
Hujus  igiiur  rei  pro  tua  charitate,  expositis  causis, 
ccrtum  me  facias  obsecraverim. 

CAPUT  111.  —Pemiciota  timulatio. 
5.  Lcgi  etiaro  quxdan  scripta,  qua:  tua  dicerentnr, 
In  Epistolas  apostoli  Pauli;  quarum  ad  Galatas,  cum 
enodare  vellcs,  veiiit  in  manus  locus  ille,  quo  aposto- 
lus  Pctrtis  a  pemiciosa  simulatione  revocatiir.  Ibi  pa- 
trocinium  meadacii  susccptiim  csse  vel  abs  te  tali 
viro,  vel  a  quopiam  ,  si  alius  illa  tcripsit,  futeor, 
non  mediocritcr  doleo,  donec  refellantur  (si  forte  re- 
felli  possuiit),  ea  qua:  me  movent.  Mihi  enim  videtur 
exhiosissiroe  credi,  .iliquod  in  Libris  tanctis  haberi 
vendacium ;  id  est  cos  homines,  per  quos  nobis  illa 
Scriptura  ministrata  est  atque  conscripta,  aliquid  in 
libri»  suis  fuisse  mentitos.  Alia  quippe  quxstio  est, 
sitne  altquando  mentiri  viri  botii ;  et  alia  qiubstio  cst, 
ulrum  scriptorcm  sanclarum  Scripturarum  mentiri 
oportucrit :  imo  vero  non  alia,  sed  itulla  qiix^stio  cst. 
Admissoenim  semelin  tantuin  aucturitatis  fastigium' 

>  Am.,  Dad.  et  Mss.  oiddcs,  mordaciHt.  At  Lov.  cx  KnanA 
*  Uss.  tres:.7fi  tantai  auctotHatit  fustiQUk 
corrtictioDc ,  nwrdicuf. 
ifi)  Forto,  ri}it. 


113 


Ofllcioso  aliqao  RiCndacio,  nnlla  illorum  librorum  par- 
ticula  remanebit,  qu:c  iion  ut  cuiquo  vidcbilur  vel  ad 
niorcs  difncilis  vcl  ad  lidcm  incrcdibilis  ,  eadem  pcr- 
nidosissinia  rcgula  ad  mcnticntis  aucloris  consilium 
ofnciumque  referaiur. 

4.  Si  enim  meniiebatur  npostolus  Paulus  cum  apo- 
stolum  Pctrum  objurgans  diccrct,  Si  tu  cum  ns  Ju- 
d(cuiy  gentUiler  et  non  judaice  viris,  quemadmodum 
gentes  cogis  judaizarc  ?  et  rccte  illi  videbalur  Pctriis 
fecisse»  quem  non  rccte  fecissc  ei  dixit  el  scripsit.  ut 
qiiasi  animos  tumiilluantium  deliniret (Go/.  ii,  il-14); 
quid  respondcbimus,  cum  exsurrcierint  pervcrsi  lio- 
miiies,  probibcntes  nuplias,  quos  fuluros  ipse  pnenun- 
tiavil  (1  Tim,  iv,  3),  et  dixerinl  totum  illud,  quod  idem 
aposlolus  dc  malrimoniorum  jurc  firmando  locutus 
cst  (I  Cor,  vii,  iO-16) ,  proptcr  liomincs  qui  dile- 
clioiie  conjugum  lumultuari  poterant,  fuisse  mentitum; 
scilicet  non  quod  boc  senserit,  sed  ut  illorum  placa- 
retiir  adversitas  ?  Non  opus  est  mulia  commemorare. 
Possunt  enim  videri  etiam  de  laudibus  Dei  esse  offi- 
ciosa  mendacia,  ut  apiid  bomines  pigriores  dileclio 
ejus  ardescat ;  atque  ita  nusquam  certa  erit  iii  Libris 
sanctis  castx  v.  rilatis  auctoritas.  Nonne  atlendimns 
cumdem  apostolum  cum  ingenti  cura  commcndandae 
veritatis  diccrc:  Siautem  Christusnon  resurrexit,  ina- 
nisestprasdicatio  uostra,  iuauis  est  et  fides  vestra:  inveni' 
mur  autcm  ct  fulsi  tcstes  Dei;  quia  testimonium  diximus  ad- 
versusDeum,  quod  sjiscilavil  Christum^  quem  non  suscita^ 
vit  {Id.  XV,  1 4 1 5)  ?  Si  qiiis  huic  diceret  :Quid  in  boc  men- 
dacio  pcrhorrescis,  cum  id  dixeris,  quod  etiam  si  fal- 
siim  sit,  ad  laudcm  Dei  maxime  perlinct?  Nonne  hu- 
Jus  dctestatiis  insauiam,  quibusposset  vcrbis  ot  signi- 
ficationibus,  in  luccm  penetralia  sui  cordis  aperiiet, 
clamans  non  minore  aut  fortasse  ctiam  majorc  scclere 
in  Deo  laudari  falsilalem,  quam  vituperari  verilaiem? 
Agendum  est  igiliir  ut  ad  coguilionem  divinarum  Scri- 
pturarum  taiis  boino  accedat,  qui  de  sanclis  Libris  (am 
sancte  et  vcracilcr  existimei,  ut  nolit  aliqua  eorum 
parle  delectari  pcr  officiosa  raendacia,  poiiusque  id, 
qnod  noii  iiitelligii,  iranseal,  quam  cor  suiim  pni*fe- 
rat  illi  veriluii.  Profecto  cnim  cum  lioc  dicit,  credi 
sibi  expelit,  et  id  agit,  ul  divinarum  Scripturarum 
auctoritatibus  non  credanius. 

5.  Et  ego  qiiidem  qualibuscumque  viribus,  quas 
Dominus  suggcrit,  omnia  illa  testimonia,  quaeadbibita 
sunt  astrueoda;  ulilitaii  mciidacii,  aliter  oportere  iii' 
lelligi  ostendercm,  ut  ubique  eorum  firma  verilat 
doccretur.  Quam  eniin  tcstimonia  inendacia  csse  non 
dcbeut,  lam  non  dcbent  fuvere  mciidacio.  Sed  hoc  in- 
telligentiai  relinquo  lux.  Adraola  enim  lectioni  dili- 
gcntiori  considcratione,  raullo  id  fortasse  facilius  vi« 
debis  qunro  ego.  Ad  hanc  autem  considerationem 
cngct  te  pictas,  qua  cognoscis  fluctuare  auctoritatem 
Scriptiirarum  divinarum,  ut  In  eis  quod  \-ult  quisqne 
credat,  quod  non  vult  non  crcdat,,  si  scmel  fuerit  per- 
fiuasum  aliqua  illos  viros,  per  quos  uobis  hxc  mini- 
ilrata  fciin:,  in  scripturis  suis  officiose  potuisse  men- 
liri.  Nisi  forte  regulas  qiiasdam  dalurus  es,  quibus 
noverimus  ubi  oiwrteal  mentiri^  ubi  oon  oporleat. 


EPISTOLARUM  CLAS^  I.  |^ 

Quod  si  ficri  potcst,  nullo  modo  mcndacibus  dubiisquo 
rationibus  id  explices,  qux-so ;  ncc  ine  onerosiim  auf 
impudenlem  judices,  per  humanitatem  veracissimaiB 
Domini  nostri.  Nam,  ut  non  dicam  nulla,  certe  ikni 
magna  culpa  meus  eiror  vcriiali  favet,  si  recte  Iq  Iq 
poicst  veritas  favcre  mendacio. 


CAPUT  iV. 

6.  Multa  alia  cum  sincerissimo  corde  tuo  loqul 
cui)ercm ,  el  de  cbristiano  studio  confcrre;  sed  tiuic 
dcsiderio  meo  nulla  epislola  salis  est.  Uberius  Idipsum 
possum  per  fratrem,  quem  miscendum  et  alendum 
dulcibus  atque  utilibus  scrmocinalionibus  tuisroisitse 
nie  gaudeo.  Et  lamen.  qiiantum  vcllem,  nec  ipsu 
(quod  pacc  ejus  dixerim )  forsitan  cjpil ;  quauquani 
nihilo  me  illi  pnetulerim.  Ego  eium  nie  fateor  tuica- 
paciorcm ;  sed  ipsum  video  fieri  pleiii(»rem,  quo  me 
sine  dubi  aiione  anteccllit  :  et  posteaquam  redierit. 
qiiod  Doniino  adjuvante  prospcralum  iri  spero,  cum 
ejus  pectoris  abs  te  cumulati  particeps  fuero,  non  esl 
implcliirus,  quod  in  me  adbiic  vacuum  erit  aique  avi- 
dum  sensuum  tuoruni.  Ita  fict  ut  et  ego  etiam  tunc 
egentior  sim,  ille  copiosior.  Sane  idem  frater  aliqua 
scripta  nostra  fert  secum;  quibus  legendis  si  diglmtio- 
ncm  adbibueris,  etiam  sinceram  alque  fratcrnain  sc- 
vcritaiem  adhibeas  qiixso.  Non  enim  alilcr  inlelligo 
quod  scriptum  esl,  Emendabit  mejustus  in  misericor- 
dia,  et  arguet  me;  oleum  autem  peccatoris  non  impin- 
guet  caput  meum  (Psal,  cxl,  5);  nisl  qiiia  inagis  amai 
objui^alor  sanans,  quam  adiilalor  ungucns  capul. 
Ego  aulein  dinicilliine  bonus  judcx  lego  quod  scripse- 
riin,  scd  aut  limldiorrccto,  autcupidior.  Yideo  etiaro 
intcrdum  viiia  niea ;  sed  b.rc  nialo  audire  a  mcliori- 
bus»,  necum  me  rcctc  f«)Fiassc  rcpreliendero,  rursus 
iTiibi  blandiar,  et  meiiculosam  potius  mihi  vldear  1« 
mc,  quam  juslam  tulisse  senlentiam. 

EPISTOLA  XXIX.  *  (o). 
Auguuinus  presbyter,  Alypio  Thagoitentl  episcopo.  nar'. 
rans  quibus  adhortatianibui  ohtinuetit  demum  ut  Hip* 
poneruescalholici  abhorrerent  a  luxuriosU  conviuiit^ 
guoi  in  sanctorum  natalitHe  apud  Afrieanas  Ecclesiae 
cclebrare  mot  erat, 

Episiola  Preshyieri  Hipponenslum-regiorum  ad  Att- 
pioii  epitcopiim  Thagaslensium,  de  die  Natalis  Leon^ 
lii  (b)  quondam  episcopi  Hipponensis. 

i,  Dc  negotio  iiilcrim  quod  non  curarenon  possnm, 
nibil  cerlum  scribcre  polui,  absenle  fratrc  Macbari»», 
qui  cito  dicitur  rediturus ;  et  quod  Deo  adjuvante  pcr - 
agi  potuerit,  peragclur.  Dc  nosira  autem  pro  els  sol- 
licitudine,  quanquam  fratrcs  noslri  cives  qui  aderanl 
sccuros  suos*  faccre  possenl ;  tamen  digna  res  cpisto- 

i  Bfss.  quatuor»  senhribut,  Unus,  majoribus. 

J  Forie  leg.  securos  vas, 

•  Edjto  uunc  prinmiu,  et  posl  edltioncro  reoocuiia  ad  an- 
U^uissimum  exemphr  bibUplhecae  H».  cisterciuiSluju  s.  cru- 
cis  m  Jenisalem  in  Urbe. 

ia)  Porrp  quae  aUas  20  enit,  mmc  107.  Scrlpu  an.  386. 

{b)  Uudatur  S.  l.eontiu8  Ui  sermone  13  de  diven.  c.  • 
d  citurque  condidisse  basilicam  appeiiaUim  ex  iifSius  uo- 
imne  Leontiaoam  :  qua  in  baiiUca  prcnuntiaii  sennoutf 
aliquol  Augustini  praenoUnlar.  '«-w 


115 


S.  AUGUSTINI  EPiSCOPI 


iia 


iaii  «Glloquio,  qnonos  inTicem  consolamur,  a  Domino 
{NMtita  est ;  in  qao  promerendo  multum  nos  adjutos 
esse  credimus  ipsa  vestra  sollicitudine,  quac  profecto 
sine  deprecatione  pro  nobis  esse  non  poiuit. 

8.  Itaque  ne  prxtermittamus  vcslrx  Gliaritati  nar- 
rare  quid  gestum  sit,  ut  nobiscum  Deo  gratias  agatis 
de  accepio  beneflcio,  qui  nobiscum  prcces  de  acci- 
pieodo  fudistis :  cum  post  proreclioncm  tuam  nobis 
nunilatum  esset  tumuUuari  bomines,  et  dicere  se  ferre 
non  posse  ut  illa  solemnilas  prohiberelur  (a),  quam 
Laetitiam  nominantes,  vinolenliae  nomen  frustra  co- 
nantur  abscondere,  sicut  etiam  ic  prxscntc  jamjam 
nuntiabatur ;  opportune  nobis  accidit  occulta  ordina- 
lione  omnipotentis  Dei,  ul  quarta  fcria  illud  in  Evan- 
gelio  capitulum  coosequcnter  tractaretur :  NoUte  dare 
Banelum  canibus,  neque  projeceritis  margaritas  V€$lra$ 
ttife porcoi  {Matth.yii, 6).  Tractatum  cst  ergo  de  cani- 
bus  et  de  porcis,  ita  ut  et  pervicaci  lairalu  advcrsus 
Dei  prxcepta  rixantcs,  ct  voluptatum  carnaliuin  sor- 
dibos  dediti  erubesccre  cogerentur;  conclusumque 
ita,  ut  viderent  quani  csset  nefarium  inlra  ecclcsiae 
parietes  id  agere  nomine  religionis,  quod  in  suis  do- 
mibas  si  agere  perscvcrarent,  a  sanclo  et  margaritis 
ecclesiasticis  eos  arccri  oporteret. 

3.  Sed  haec  quamvis  grate  accepta  fueriut,  tanien 
quia  pauci  convcncrant,  non  erat  salisfactuin  tanto 
n^olio.  Iste  autem  sermo  cum  ab  eis  qui  adcrant, 
pro  cujusque  laculLate  ac  sludio ,  foris  ventilarclur, 
inultos  habuit  contradictores.  Poslea  vero  quani  dies 
QoQdragesimae  illuxisset,  et  frequcns  muUitudo  ad  ho- 
rani  traclationis  occurrit,  lectum  est  isiud  in  Evange- 
lio,  ubi  Dominus  de  templo  expulsis  vcnditoribus  ani- 
iDalium,  et  eversis  mensis  nummulariorum,  dixit  do- 
mum  Patris  suipro  domo  oraiionuin  speluncam  latro- 
nom  esse  factam  {Id,  xxi,  12)  :  quod  capiiulum, 
cum  eos  intentos  proposita  vinolentiae  quaestione  feci, 
el  ipse  quoque  recitavi,  adjunxique  disputationem, 
qoa  ostenderem  quanto  commoiius  et  vehementius 
Dominus  noster  ebriosa  convivia,  qux  ubi((ue  sunt 
tnri^a,  de  templo  expelleret,  unde  sic  expulii  conccssa 
commercia,  cum  ea  venderentur,  qux  sacrUiciis  iilo 
tempore  licilis  essent  necessaria;  quaerens  ab  eis, 
j  qnibas  iimiliorem  putarent  speluncam  iatronum,  ne- 
'.  cessaria  vendentibus,  an  immoderate  bibentibus. 
*\  4.  Et  quoniam  mihi  pncparatc  leciiones  sugKO- 
rendae  tenebantur,  adjunxi  deinde  ipsum  adhuc  car- 
iialem  popolum  Judxorum,  in  illo  templo,  ubi  nondum 
corpus  et  sanguis  Domini  ofiferebalur,  non  solum 
vliioIeDtat  sed  nec  soi^ria  quidem  unquam  celebrasse 
convivia ;  nec  eos  publice  religionis  pomine  inebriaios 
Inveiiiri  in  bistoria,  nisi  cum  festa  fabricato  idolo  * 


■  MM.,  fiibrkalo  dolo  [  ftibrkaOoms  Uoti]. 
(a)  Exslal  Hiupoaensis  condlii  amio  303  oclohrali  cauon 
lio  m  CarUiagiQcnsl  iQSortus,  t  ui  nulU  c|  isco|ii  vol 


«  derid  in  eodesia  convi  ventiir. . .  l^opuli  etiam  ab  hujusittKli 
«  oonvivliSiquaatum  fleri  [.otcst,  ^nxdbeaatiir : »  qui  cauon 

{.rocnnate  oaud  dubte  Augustino  tuac  presb^ftero  odilus 
iiit.  Qiiippe  Aurelium  cartiigiaeasau  |  aido  anle  ooatesu- 
tM  erat  10  Enlst.  22,  ut  viis  ouuiibus  oocurreret  huic  uialo 

{»er  loiam  Afrleam  dudum  Krassaoti;  idque  ifsi  ai»i  couciiii 
ItfgtOTiiate  tolli  uou  i^psse  inshiiutfat. 


exsolverent  (Exod,  xxxn,  6.)  Qux  cum  dicercm,  co^ 
dicem  etiam  acccpi ,  et  recitavi  totum  illum  locum. 
Addidi  etiam  cum  dolore  quo  potui,  quoniam  Aposto- 
lus  ait,  ad  discernendum  populum  christianum  a  duri- 
tie  iudxorum,  Epistolam  suam  non  in  tabulis  lapideis 
scriptam,  sed  in  tabulis  cordis  carnalibus  (11  Cor,  ui, 
3),  cum  Moyses  famulus  Dci ,  propler  illos  principes, 
binas  lapideas  tabiilas  confrcgisset  (Exod,  xxxu,  19), 
quomodo  non  possemus  istorum  corda  confriiigcre, 
qui  homines  Novi  Testamenti ,  sanctorum  diebus 
celcbrandis  ea  vellenl  solemniler  exhibere ,  qu3Q 
populus  Veteris  Tcstamcnti  et  scmcl  et  idolo  celc- 
bravit. 

5.  Timc  reddito  Exodi  codice,  crimen  ebrieiatis, 
quantum  tempus  sinebat,  cxaggerans,  sumpsi  aposio* 
lumPauIum,  et  intcrquae  peccata  positaesset  ostendi, 
legens  illum  iocum,  Si  quii  (rater  nominetur  uut  [or' 
nicalor^  aut  idolii  ierviem,  aut  avaruSy  aut  maledicui, 
aut  ebriosui  ,  ouf  rapax ;  cum  ejusmodi  nec  cibum 
sumere  (1  Cor,  v,  ii);  ingemiscendo  admonens  cimi 
quanto  pcriculo  convivaremur  cum  eis  qui  vel  in  do- 
mibus  incbriarentur  *.  Legi  etiam  illud  quod  non 
longo  intervallo  sequitur  :  Nolite  errare ;  neque  forni" 
catorei,  neque  idolis  servientes ,  neqw  adulteri,  neque 
moUes,  neque  mascuiorum  concubitores  ,  neque  fures^ 
neque  avari,  neque  ebriosi,  ncque  maledici,  neque  rapto^ 
res  regnum  Dci  possidebunt,  Et  htec  quidem  fuislis  ; 
sed  ablnti  estis,  sed  justificati  estis  in  nomine  Domini 
Jesu  Chriiti,  et  spiriiu  Dei  nostri  (Ibid, ,yi,  9-ii).  Qui- 
bus  Icctis,  dixi  ut  considerarcnt  quomodo  posseat 
fideles  audire,  sed  abtuti  estis,  qui  adhuc  talis  concu- 
pisceniiac  sordcs,  contra  quas  clauditur  regnum  cce- 
lorum,  in  corde  suo,  id  est  in  interiore  Dei  templo 
cssc  patiuiilur.  Inde  ventum  est  ad  illud  capituluin  : 
Convcnietitibus  ergo  vobis  in  unum,  non  est  dominicam 
ccenam  celebrare  :  unusquisque  enim  propriam  ccenam 
prasunut  in  manducando ;  et  alius  quidetn  esurit,  alius 
ebriusest.  Numquid  domos  nonhabeiis  admanducan- 
dum  et  bibendum?  an  Ecclesiam  Dei  contemnitis  (Ibid., 
XI,  20-22)?  quo  recilato  diligcntius  commcndavi ,  nc 
hoiicsta  quidem  ct  sobria  convivia  debcrc  in  ccclcsia 
cclcbrari ;  quandoquidcin  Apostolus  non  dixcrit,  Nulii- 
quid  doinos  non  habctis  ad  incbriandos  vos?  ut  quasi 
tanluinmodo  incbriari  in  ccclcsia  non  licerct :  scd, 
ad  manducandum  et  bibendum,  quod  potest  honcste 
fieri ,  scd  practcr  ccclesiam,  ab  eis  qui  domos  habent, 
ubi  aliincnlis  nccessariis  rcfici  possint ;  et  lamcn  nos 
vd  has  angustias  corruptorum  tcmporuin  et  difflucn- 
tium  inorum  essc  pcrductos,  ut  iis  nondum  niodesla 
convivia,  sed  saltem  domcsticum  regnum  ebrietatis 
optemus. 

6.  Gommemoravi  etiam  Evangelii  capitulum  quod 
pridie  tractavcram,  ubi  de  pseudoprophetis  dictuin 
est :  Ex  fructtbus  eorum  cognoscetis  eos  (Matth,  vii , 
i6).  Dcinde  in  incmoriuni  ruvocavi  frucius  co  loco 
non  appellatos,  nisi  opera ;  tum  quaesivi  inter  quoj 
fruitus  nominaia  essct  cbriclas,  ct  recilavi  illud  ad 

t  i&ic  M8S.  {iitebrimtwrl 


♦!7 


GahlQS  :  Manifesia  aulem  sml  opera  camis ,  qutc  sunt 
fomieationeSt  immunditim^  luxuriee^  idoiorum  servilus, 
veneficia,  immidlics,  contentiones,  eemulationes,  animosi- 
lateSy  dissensiones  ^  hmreses^  invidicB ,  ebrietates  ^  comes' 
$ationes,  et  his  similia ;  quce  prasdico  vobis,  sicut  prc^ 
dixiy  quoniam  qui  tatia  agunt  regnum  Dei  non  posit- 
dcbunt  (GaL  v,  19).  Post  qiix  vcrba  iiitcrrognvi  quo- 
inodo  dc  fructu  cbrielalis  aguosccremur  chrisliani , 
quos  de  fructibus  agnosci  Duuiiiius  jussit.  Adjuusi 
eliam  lcgeiidum  quod  scquilur,  Fructus  autem  sfti' 
ritus  est  charitas,  gaudium,  pax,  longammitas,  benigni^ 
f(u,  bgmlaSf  fidee^mansuetudo,  eonlinentia  (Ibid.,  22) : 
egique  ntconsiderarcnl  quam  essct  pndendum  aique 
plangendum  ,  quod  de  illis  fruciibus  camis  iion 
solum  privatim  vivere,  sed  eliam  honorem  Ecclcsis 
defcrre  cupercnt,  et  si  potestas  daretur,  totum  fam 
magiix  basilica!  spatium  turbis  epulanlium  cbriorum 
qiie  complercnl ;  de  spiritualibus  autcm  fruciibus,  ad 
qiios  et  divinarum  Scripturarum  auclorilate  et  nostris 
gemiiibus  invitareiitur,  nolunt  aflterrc  Deo  muncra,  et 
his  poiissimum  celebrare  festa  sanctorum. 

7.  Quibus  pcractis,  codicem  rcddidi,  ct  imperata 
oratione,  quantum  valui,  ct  quantum  me  ipsum  peri- 
culum  urgebat,  et  viros  administrare  Dominus  digiia- 
balur,  consiitui  cis  ante  oculos  commiiiic  pcriculum, 
ct  ipsorum  qui  nobis  rommissi  essenl,  cl  nostruniqui 
de  illts  rationem  reddituri  essemus  pasloruin  princiiti, 
pcr  cujus  humiiitatem,  insignesconiumclias,  alapas,  et 
sputa  in  faciem,  et  palmas,  et  spineam  coronam,  et 
cnicem  ac  sanguinem  obsecravi,  ut  si  se  ipsi  aliquid 
offendissent ,  vel  nostri  misererenlur,  et  cogitarcnt 
venerabijis  senis  Valcrii  circa  me  ineffabilcm  charita- 
tem,  qui  miU  traclandi  verba  veritatis  tam  perirulo- 
siim  oiius  noQ  dubilarit  propter  eos  impoiiere,  cisriiie 
sxpe  dixerit  quod  oraliones  cjus  ciauditoi  ehseiii  do 
nostro  adventu  ;  quos  non  utiquead  cominuiieni  mor- 
tem  vel  spectaculum  mortis  illorum,  sed  ad  commuiicm 
fonatum  in  aeternam  vilam  ad  sc  venjssc  laiiaius  csl. 
Postremo  etiam  dixi  ccrlum  esse  me,  ct  fidcre  in  eum 
qui  mentiri  nescil,  qui  per  os  propheta;  sui  pollicitus 
est  de  Domino  nostro  Jcsu  Ghristo  dicens,  Si  reUque- 
rint  filit  ejus  legem  meam,  et  in  priBccpiis  meis  non 
cnnbulaverint^  si  juslificationes  meas  profanaverinty  visi- 
tabo  in  virga  facinora  eorum,  el  iu  flagellis  deiicta  eo- 
rum;  misericordiam  autcm  meam  non  auferam  (Psalm. 
Lxxxviii,  3i-3i) :  in  eumeigomc  fidere,  quod  si  hacc 
tanta  quae  sibi  esseiit  lecta  ct  dicin  coiitemncrcnl,  visi- 
taturus  esset  in  virga  et  in  flagell«s  uec  eos  perinissu- 
nis  cum  hoc  mundo  damnari.  lii  qua  conqueslione  sic 
actum,  ut  pro  negotii  atquepericuli  magnitudiiie  tutor 
et  gubemator  nosler  aiiimos  facultatemque  prxbcbat. 
Non  ego  illorum  lacrymas  meis  lacrymis  movi ;  sed 
ciim  talia  dicerentur ,  fateor,  eorum  fletu  praevcntus 
iiieum  abstinere  non  potui.  Et  cum  jam  parilcr  flcvis- 
semus,  plenissima  spc  correctionis  illoniin,  (inissor- 
Monis  mci  factus  est. 

8.  Postridic  (a)  voro,  ouin  illiixisacl  die    cui  sile- 

{a)  Prsicr  fstam  DataUs  S.  Leontii  aolemoilatem,  qasc  io 


EPISTOLARLM  CLASIS  I.  h» 

bani  fuuces  ventrcsque  se  parare,  nunliatur  mibi  non- 
BuIIos,  eorum  ctiam  qui  sermoni  adenmt,  nondum  « 
murmuratione  cessassc»  tantumque  in  eis  valere  vim 
pessimu!  consueiudinis,  ut  ejus  lantum  voce  uterenlur 
et  diccrent:  Quare  inodo?  Non  eiiim,  anlea  qui  hx<^ 
iion  prohibuerunt,  christiani  non  erant.  Quo  audito, 
quas  majores  commovcndi  cos  macbinas  pnopararem^ 
oinnifio  nescicbam  :  disponebam  tamen,  si  perseve* 
randum  putarent ,  lecto  illo  looo  de  propbeia  Ezo- 
chiele,  Explorator  nbsolvitur ,  si  pcriculum  denuntia- 
verit,  cliamsi  illi  quibus  denuiitialur,  caverc  noluerint 
(Ezech,  xxxiii,  9) ,  veslimenta  inca  cxcutere  atque 
discedere.  Tuni  vero  Dominus  osiendil  qtiod  nos  nou 
descrat,  et  quibus  modis  in  se  ut  proisuinamus  borte- 
tur  :  namque  ante  horam  qua  exbedrain  ascendere- 
mus,  ingressi  sunt  ad  ine  iideni  ipsi  quos  audierani 
de  oppugnaiione  velustae  consuctudinls  fuisse  conqae  - 
stos ;  quos  blande  acceptos,  paucis  verbis  in  •enten- 
tiam  sauam  iranstuli ;  aique  ubi  Tentum  est  ad  teni- 
pusdisputationis,  omissalectionequam  pneimraveraiii, 
quia  necessaria  jam  non  videbatur,  dc  hac  ipsa  qiKu- 
slione  pauca  disserui,  nihil  iios  nec  brcvius  necTerius. 
posse  affeiTC  adversus  eos  qui  dicunl,  Quare  roodof  - 
nisi  et  nos  dicamus,  Yel  modo. 

9.  Vcmmtamcn  iie  illi,  qui  anle  nos  tam  manife&la 
iui|)erila:  inultiludinis  crimina  vd  permiseruiit  vei 
prohibere  non  ausi  sunt,  aliqua  a  nobis  afGci  contu- 
melia  viderentur,  exposui  eis  qua  necessitaie  isla  ia 
Ecclesia  vidcrentur  exorta  (a) :  scilicel  post  persecu' 
tiones  lam  multas ,  tamque  vchcmenies  *  cum  facla 
pace,  turbx  Gcntilium  in  christianiini  nomen  venire 
cupicnles  lioc  impedircntur,  quod  dies  festos  cum  ido« 
lis  suis  solcrenl  in  abundanlia  epularum  et  ebrielate 
consumcre,  uec  facile  ab  his  perniciosissimis  et  lam 
vetustissunis  volupiatibus  se  posscnt  abslinere,  visum 
fuisse  majoribus  nostris ,  ut  hiiic  inrirmitatis  p:irti 
inlcriin  parcerclur,  diesque  leslos,  posl  eos  quos  re- 
linqucbant,  alios  in  honorem  sanctorum  martyrum 
vel  non  siniili  sacrilegio,  quainvis  simili  luxu  celcbra- 
rentur  :  jain  Christi  nomine  colligaiis,  ct  tantx  aucto- 
riiatis  jugo  sulMliiis  salularia  sobrieiatis  praecepta  tra- 
dcrcntur,  quibus  jam  propter  praecipientis  bonorcia 
ac  tiinorein  rcsistere  non  valereiit ;  quocirca  jam  lcin- 


meose  febniario ,  sive  posl  dicin  Quadragcsima;  supra  n.  3 
designaUim  proiimo  occurrebat  hfic  ami.i  305,  quo  Pasi'lii 
in  25  marlii  iocidil;  altcra  cclobra  atur  circa  lcsluiu  ascoji- 
sioois,  uli  liquct  cx  Senuone  13  de  divers.  habilo  co  dlc, 
qui  AsccDsione  Domiui,  ct  ipsius  Leontii  dcpositiQae  so- 
lomnis  erat.  Quanquam  supra  n.  3  suspicari  quis  posidt  ie- 
gcuduin  esse,  dies  quadragesitna  iUuxisset,  id  est  dies  As- 
censionis  :  maxime  quia  cunviviis  et  oompotationibus,  (rai- 
bus  sesc  dcdcre  CaUiolid  cm;iei>ant,  quibusque  toto  lUo 
die  dcditi  Uonatislse  fucruul  ^  uusquam  uic  jejuuii  quadra-! 
gesimalis  religionem  AugusUuus  opposuit 

(a)  Hanc  ipsain  ob  causam  Gregorius  Thaumaturgus,  teste 
vitse  ipsius  scrij  tore  Gregorio  Kysseno,  iusiituiis  in  hooon 
rcm  sanctorum  martyrum  dielus  feslis  indulsit ,  ut  sese  in 
iis  fideles  exhilarareot.  Eodem  consilio  addudus  est  Qrego- 
rius  1  papa,  ut  hax;  in  lib.  9,  episi.  71 ,  MclUto  abbati  firir 
tanuiam  pergenti  coinmendarct :  c  Et  quia  iiovcs  soleot  ui 
«  sacrilicio  dacuiouuu)  multos  occiderc,  deliet  eis  etiam  hae 
c  dc  re  aliqua  soicmuitas  immutari,  ut  die  dedicationis  vcl 
«  nauUliis  sunctiiruin  inanyriim....  religiosis  conviviis  so» 
«  lemnitatem  ceiciMreiit....  ut  dum  eis  aTiqua  exterius  no- 
«dia  rcservautur,  ad  iutcriora  gaudia  coiisentirc  facUim 
« valeant. » 


II» 


S.  AUGUSTINI  EPISGOPI 


ft» 


pus  cw,  tttqul  Bon  se  audenl  negare  dirtstianos,  se- 
cimdiini  Chiiili  TolunUleia  TiTere  incipiant ,  ut  ea 
qasb  nt  essent  chridiani  eoiicesta  sunt,  cum  '  chri- 
slisni  sunl,  respuantur. 

10.  Deinde  hortalus  sum  ul  transmarinarura  Ec- 
clcsiarum ,  in  quibus  partini  isU  recepta  nunquam 
sunt ,  parlim  jam  per  bonos  rectores  populo  obtem- 
pertnte  correcu  (a),  imiutores  esse  vellemus.  El 
qimnlam  dc  basilica  beaii  apostoli  Petri ,  quotidianae 
▼inolentiie  prorercbaniur  exempla  (b) ;  dixi  primo  aii- 
dlsse  Bos  ssepe  csse  prohibitum,  sed  quod  remotus  si 
loeiis  ab  episcopi  conversatione ,  et  in  tanta  ciTiUte 
nuigiia  sit  carnalium  multiiudo,  peregrinis  praesertim, 
qui  nori  subinde  Tcniunt  Unto  Tiolenlius,  quanlo  in- 
scitius  illam  consuetudincm  rotinentibus,  Um  imma- 
nero  pestem  nondum  composci  sedarique  potuisse. 
Yerumtamen  nos  si  Petnim  apostolum  hoooraremus, 
debero  praicepU  ejus  audire ,  el  mullo  dcTOtius  Epi^!* 
itolam  in  qua  TolunUs  ejus  apparet,  quam  basilicam 
In  qua  non  apparet,  iutueri ;  sutimque  accopto  codice 
reciuvi  uhi  ail :  Chmto  emm  pasio  pro  nobis  per  carr 
nem,  H  vos  eadem  eogitatione  armanuni ;  quia  qui  pa$- 
SMS  est  came^  desiit  a  came,  ut  jam  non  hominum  desi- 
deriiSy  sed  voluntate  Dei  reliquum  tempus  in  came  vivat, 
Suficit  enim  vobis  prteteritum  tempus  voluntate  homi' 
nmm  perfedsu^  ambulantes  in  tibidinibus^  desideriis^ 
ehietate^  pomessationibus  et  nefandis  idolorum  servi- 
$u6bus  ( 1  Pefr.  rv,  1-3 ).  Quibus  gestis,  cum  omnes 
uno  animo  in  bonam  voluuuiem  ire  contempu  mal.i 
Gonsuetudine  cernerem ,  horUtus  sum  ut  meridiano 
tempore  diTinis  lectiouibus  et  psalmis  interessenl ; 
iu  illum  diem  rouUo  mundius  atque  sincerius  pla- 
cere  celebrandum ;  ei  certe  de  muliiiudine  conTe* 
nicntium  racile  posso  apparere ,  qui  mentem ,  ei  qui 
ventrem  sequeretqr.  Ita  leciis  omnibus  sermo  tcrmi- 
natuscst. 

11.  Pomeridiano  autem  dic,  major  quam  aiile  mo- 
ridiem  aflTuit  muliitudo,  el  usque '  ad  horam  qua  cum 
episcopo  egredercmur ,  legebatur  alternatUn  el  psal- 
lebQtur;  nobisque  egressis  duo  psalmi  lccti  sunt. 
DeiBde  me  inTitum,  qui  jam  cupiebam  peractum  esse 
tam  periculosum  dicm,  Jussum  compulii  senex  ul 
aliquid  eis  loquerer  (c).  Habui  brevem  scrmonem, 
qno  gratias  agerem  Dco.  Et  quoniam  in  hxreticorum 
liasilica  audicliamus  ab  eis  soliia  convivia  celebraU, 
cum  adlmc ,  eliam  eo  ipso  tempore  quo  a  nobis  isia 

*  lls.,  qui,  Forte  leg.  quia. 

*  Sic  cx  Mss.  [eisque'], 

(o)  Ambrosium  laudat  fai  iib.  6  confcss.  c.  2,  qui  Medio- 
lani  dbos  ad  sanctonnn  meniorias  afferri  veluerit,  ut  «  ne 
« idla  oocasio  se  ingurgitandi  daretnr  ebriosis,  et  quia  illa 
«  quast  parentaiia  supersUtioni  Gentilium  essent  similUma. » 

(Mpammachius in uxoris suae  PauIioaB  funcre  an.  drd- 
ler  307,  iiroTusiores  epulas  pauperibus  in  S.  Pctri  basilica 
ipposoisso  laudatur  apaulino  in  epist.  ad  eum  &crii)U,  apud 
ranHnum  illutrat.  ragg.  29, 30. 

{c)  in  sennone  3SSa  (de  duabus  piscat.),  c.  4. «  m  isU,  inqult, 
f  dviute,  firatres  mcl,  nonne  experti  sumus,  qnod  recor- 
f  datnr  noM«4^im  Sanctitas  vestra .  quanto  periculo  nostro 
f  de  iiaa  basiUca  ebriosiUtes  exi  ulerit  Deus?  Nonne  sedi- 
« lioQe  camaliiim  pene  morgebatur  nobiscum  navis?»  quae 
verba  Umen  aliquanto  sunt  duriora,  quam  ut  referri  possint 
Vd  id  quod  Hippone^estnm  hic  narratur,  videnturque  dicU 
roUns  apod  Carihaginem,  seu  apod  dritatem  io  qus  eraiit 
f  nwlM  s^)ect^es  tbeatrorqm. » 


gerebantur,  illi  in  poculis  peidurarent,  dixi  diei  pul* 
chritudinem  noctis  comparatione  decorari,  el  colorem 
candidum  nigri  viciniute  gratiorem  ;  iu  nostram 
spiriiualis  celebrationis  conventuro  minus  fonassa 
futnrum  fuisse  jucundum,  nisi  ex  alia  parte  camalit 
ingun|[itaiio  conferrctur,  horutusque  sum  ut  talea 
epulas  insUnter  appctcrent,  si  gnstasscnl  quam  suavit 
est  Dominus ;  iilis  aulem  esse  metuendum ,  qui  tan- 
quam  primum  secuntur  quod  aiiquando  destructur, 
cum  quisque  comes  eflQciatur  cjus  rei  quam  colit ,  in- 
suluritque  Apostolus  Ulibus  dicens,  quorum  Deua 
vent$r  (  Phitipp,  iii,  19 ),  cum  idem  alio  loco  dixeril : 
Esca  ventri  et  venter  eseis  ;  Deus  auiem  ef  kunc  et  iUa$ 
evaeuahit  { 1  Cor,  vi,  15 ).  Nos  proindje  *  oportere  14 
sequi  qttod  non  evacuator,  quod  remolissimum  a 
camis  affeetu  spiritus  sanctificatione  retinetur ;  atqne 
in  hanc  sententiam,  pro  tempore,  enm  ea  quae  I>omi- 
nus  suggerere  dignatus  esi  dicu  essent,  aeu  loni 
vespertina  quas  quolidie  soienl ,  nobiS4|ue  cum  eppr 
soopo  reoedentibus ,  fralres  eodem  ioco  hjmnura 
dii^enint,  non  parva  mnititudine  utriusque  (a)  •  ad 
obscuratum  diem  manente  atque  psallento. 

IS.  Digessi  vobis  quantum  brcviter  polui,  qnod 
vos  audire  desiderasse  qqis  dubitaverit.  Orate  ut  a 
conatibus  nostris  omnia  scandala  et  omnia  txdia 
Dcus  dignetur  avertcre.  Magna  saue  ex  parte  vobia- 
cum  rcquiescimus  cum  alacriute  fervoris,  quia  spiri- 
tualis  Ecclesise  Thagastcnsium  Um  crebra  nobis  dona 
nuiitianlur.  Navis  cum  fratribus  nondum  Tenit.  Apud 
Hasnam  *,  ubi  est  presbyter  frater  Argentius,  Cir- 
cumcellioncs  inTadentes  basilicam  nostram  alure 
comminuerunt.  Causa  nunc  agitur;  qux  ul  pacate 
agatur  et  ut  Ecclesiam  catholicam  dccel ,  ad  qipri- 
mendas  linguas  haereseos  impacabe ,  multqm  tos  pe- 
timus  ut  oretis.  Epistolam  Asiarch»  misimus,  Bea- 
lissimi,  persoTeretis  in  Doroino,  memorcs  nostri. 
Amen. 

EP18T0LA  XXX '  (6). 

Panlinus  Augus^^  non  recepto  ab  eo  responso^  denuo 

per  alios  scribit. 

Doniino  fratri  sancto  et  unanimo  ApGUSTiifO,  Paulinus 
et  Therasia  peccatores, 

i^Jamdudum^  frater  in  Christo  Domino  mi  mamme^ 
ut  te  in  sanctis  el  piis  laboribus  iws  nescumtem  agnovi, 
e^sentemque  v\di^  tota  niente  complexuSt  alioquio  quo- 
que  famitiari  atque  fraterno  per  litteras  audire  prope» 
ram  ^.  Et  credo  in  manu,  et  in  gratia  Domini  sermonem 
meum  ad  te  fuisse  perlaium ;  sed  moranle  odhuc  puero 
quem  ad  te  aiiosque  dilcctos  wquc  Deo  sululandos,  anle 
Memem  miseramus  (r),  nnn  poluimus  uUra  et  officium 


*  Sic  leffcndum.  [evacuati$  :  proinde]. 

*  Forte  lcgeodum  usque. 


*  Ms.,  Asnam. 

*  Fone  Leg.  adire  properaii, 

*  Hanc  roceasuimus  ad  a.  bg.  bl.  bn.  c.  oc.  ff.  g.  gv.  J. 
n.  r.  s.  sb.  t.  vc.  vd.  duos  a.  qualuor  v.  ct  ad  Am.^  Bad.| 
Er.,  Ijov. 


(a)  Forte  deest,  sexus. 


Alias  33 ;  qux  autem  30  erat,  nunc  172.  ScripU  c|rc9 
idem  tem|  us. 
(f)  Sub  flnem  an.  391. 


It!  EPISTOLARUM 

nMrum  tuipenden^  et  dedderium  iemHmh  tm  cupidii^ 
aimum  iemperare*  Scripsimui  iluque  iteralo  nunc,  ri 
priorei  ad  te  litterm  noitne  pertemre  meruerHnt ;  aut 
primo^  ii  iilii  in  manui  tuat  perveniendi  felicitai  non 
ftut. 

%,  Sed  tu,  frater  epiritualii  *  omnia  judicam^  amo^ 
rem  in  te  nostrum  ne  pendai  oficio  iolo ,  aut  tempore 
litterarum,  Dominui  enim  teitii  e$t,  qui  unui  aique  idem 
pperatur  in  iuii  ubique  charitatem  iuam,  jam  abinde 
nobii^  ex  quo  te  beneficio  venerabiliutn  epiicoporum  Au- 
reiii  et  Alypii^  per  lua  in  Mamchafoi  opera  cognovimui^ 
ita  inditam  dilectionem  tuam »  ut  nobii  non  novam  ali^ 
quam  amicitiam  iumere ,  ied  quoii  veterem  charitatem 
reeumere  videremur,  Penique  nune  etti  termone^  non 
tamen  tanquam  et  affectu  rudet  tcribimut^  teqne  vicienm 
tpiritu  per  interiorem  hominem ,  quati  recognotcimui. 
iVec  mirum  n  et  abtentet  adiumut  nobit,  et  ignoti  not^ 
met  novimu^ ;  cum  uniui  corporit  membra  timut,  unnm 
kabeamui  caput^  una  perfundamur  gratia^  uno  pane  ft- 
vanmtt  una  incedamut  viat  eadem  habilemui  domo. 
Denique  in  omne  quod  tmnut,  tota  tpe  ac  fide^  qua  ita- 
nmt  in  prastenti^  nitimur  in  futurum^  tam  in  tpirilu^ 
^ffom  in  corpore  Donmi  unum  twnutj  ne  tinmt  nihil  ti 
ub  uno  excidamut. 

5.  Quanlulum  ergo  ett^  quod  abtentia  corporalit  nobii 

<  Edd.,  tpiritaliter,  At  Mss.,  tpi:italis. 


CLASSIS  n.  1» 

invidct  nottri,  niii  iine  frvctum  itium ,  qua  patcuntur 
oculi  temporalium  extpectatoret  f  qnamrit  nee  corporaiii 
quidem  gratia^  temporalit  in  tpirilualibut  dici  debeat^ 
quibut  etiam  corporum  CBtemitatetn  returrcctio  largietur^ 
ut  audemut  in  virtute  Chritti  et  bonilate  *  Dei  Patrit, 
vel  indigni  preetumere.  Quare  utinam  hoc  quoque  nobii 
munut  annueret  gratia  Dei^  per  Domimtm  nottrum  Je- 
tum  Chritium^  ut  etiam  in  came  faciem  tuam  videremui! 
non  tolum  detideriit  noitrii  magnum  conferretur  gau- 
dium ;  ted  etiam  mentibut  lumen  accretecret^  et  ex  tua 
copia  locupletaretur  inopia  notlra.  Quod  quidem  et  ab- 
ieniibui  largiri  potet^  hac  prcetertim  occatione^  qua  filii 
nottri  unanimet  et  charistimi  nobit  in  DominOy  Roma" 
nui  et  Agilit,  quot  ut  not  aUerot  tibi  conmiendamut,  in 
nonuue  Donmi  revertenlur^  opere  charitatit  implelo ;  tn 
^tfo  tuce  charilatit  affectu  ipecialiter  ulmtur^  rogamui. 
rfotli  enim  quam  celta  promiltat  Allittimut  firatri  fra^ 
trem  adjuvanti,  Per  hot ,  n  quo  me  gratiee ,  qum  tiln 
data  itt,  dono  remwierari  volei,  tuto  fadet.  Sunt  «niHi, 
velim  credat^  unum  cor  et  una  in  Domino  anima  noWs- 
cum.  Gratia  Dd  tecum^  ut  ett^  in  esternum  maneat^  fra^ 
ter  in  Chritio  Domino  unanimef  renerabilit^dilectiitime^ 
et  detiderabilit.  Omnet  in  Chritlo  tanctot ,  quulct  liH 
cqluvrere  non  dubium  ett,  a  nobit  taluta.  Commenda 
not  omuibut  tanctit,  ut  tecum  pro  nobit  orare  dignentur, 

*  Mss,  quatuordccim,  ct  boidtalit. 


SECVNDA  CLASSIS. 

KuistuUsauas  Auoustious  lam  cniscopus,  ante  ooUaiionem  carthaginensem  cum  Donatistis  bal-Uam»  et  autc  dctcctam  in 
^  Anrica  Pelagii  haeresim  scri|  sit,  ab  amio  ChrisU  306  s|d  410. 


EP16T0LA  XXXI '  («). 
Paulino  pro  tecundit  litterit  ab  eo  recepiit,  grati  animi 
obteqv^um  exhibet^  teque  Valerio  coepitcopum  Hip^ 
ponentem  ordinalum  ette  renuntiant^  exoptat  ut  in 
Africam  trajicere  ipte  tetit,  magno  cum  tibi  tolatiOf 
tum  cceterit  chrittianit  exemplo  fiiturue. 
Doininis  dilectissimis  et  siiiccrissirois,  vere  beatissi- 
mis  9tque  abundantissima  Dei  gratia  praestantissi- 
mis  fratribus,  Paduno  et  Theiusiji,  Augustinus, 
io  Domino  salutem. 

{.Cum  litteras  meas,  quibus  respondi  prioribus 
Tcstris,  si  tamen  vestris  litteris  ullo  modo  a  mo  re- 
sponderi  potest,  celerrime  optaverim  venirc  iii  \c^rx 
Cbaritatis  manus,  ut  quoqnopacto  absens  cito  possem 
esse  vobiscum,  lucrum  mihi  veslr»  rp;sl  )l£  coniulit 
tarditas  mea.  Bonus  Dominus,  qui  non  tribuit  sxpe 
quod  volumus,  ut  quod  mallcmus  attribuat.  Aliud 
enim  est,  quod  accepia  epistola  roea  scripturi  estis, 
iiliud  quod  non  accipicndo  scripsislis.  Quod  ciim  lae- 
tlMime  legcrimus,  defuissct  nobis  ccrle  isU  butitia,  si, 
ut  optaviinus  maximeque  voluimus,  cito  ad  vestrnm 
Sanctitatem  nosirs  litterae  permeasscnt.  Nunc  vero 

*  Emendata  e8tada.bg.  bl.  bn.  c.  cc.  fT.  g.  gv.  j.  n.  r.  s. 

Lvc.  vd.  duoa  a.  duos  ab.  quinque  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er. 
V. 

(a)  Alias5i:qux  autem  ^l  erat,  nunc23.  Scripta  meunto 
aa.  ^. 


ct  ha>c  haberc  scripta,  ct  illa  sperare  rescripta,  gau* 
dio  cmiiulatiore  delectat.  Ita  ncc  nostra  culpa  accusa- 
ri  |)0lC8l,  et  Doniini  largior  benignitas  recit  quod  no- 
siro  desidcrio  conducibilius  essc  judicarit. 

2.  Sanctos  fratres  Ronianum  ct  Agilem,  aliam  epi- 
stolam  vesiram,  audiciitem  voces  att|ue  rcddenteni,et 
suavissimam  partem  vestrae  praesentix,  sed  qua  vobis 
visendis  inbiaremus  avidius,  cum  magna  in  DominQ 
jucundiute  soscepimus.  Unde,  aut  quando,  aut  quo- 
modo  vel  vos  praestare,  vel  nos  possemus  exigere,  ut 
nos  de  vobis  taiita  scribcndo  doceretis,  quanta  eorum 
ore  didiciinus?  Aderat etiam,  quod iiuUi  chaitde  ades- 
se  potest,  tanlum  in  narraiitibus  gaudium,  ut  pcr 
ipsum  ctiam  vullum  oculosque  loquentium ,  vos  in 
cordibus  eorum  scripios  curo  ineffabili  lastitia  Icgere<r 
inus.  Hoc  quoque  amplius  erat,  quod  pagiiia  quxlibel 
quantacumque  bona  scripta  coiitineat,  nihil  ipsa  pro^ 
(icit,  quarovis  ad  profectum  explicctur  aliomm  :  hanc 
aqtem  epistolan)  vcstr^tm,  fraternam  sciiicei  anunaro, 
sic  in  corum  colkxpiio  legebami»,  ut  tanio  beatior 
apparerei  nobis,  q:iaiito  ubcrlus  conscripta  esset  ex  vo^ 
lis.  Itaquc  illam  ad  ojusdero  bcaiitatis  lmllationem« 
siudiosissime  de  vobis  omnia  percuuelaiMlOt  in  wMi^ 
corda  transcripsinius. 

5.  Ncc  ideo  tamcn  eos  tam  ciio  a  nobis,  licet  mI 
Tos  remeaules,  sdie  raotestk  passl  smus.  TiAefi 


m 


S.  AUGUSTINI  EPISGOPI 


m 


eiiim,  qiiacso  vos,  qoibus  qiiaiiebamur  affecUbiis.  Tan- 
to  uUque  dimiUendi  eraut  velocius,  quanlo  vobis  im- 
pensius  obedire  cupiebant ;  sed  quanto  id  cupiebant 
magis,  tanto  vos  nobis  prxsentius  exbibebant :  eo 
quippe  indicabaiit  quam  chara  vestra  viscera  essent ; 
tanto  igitiir  eos  minus  dimittere  volebamus,  quanto 
JosUus  ut  dimitterentur  instabant.  0  rem  non  fercn- 
dam,  nisi  a  nobis  ista  discessione  non  discederemus, 
nisi  tiniui  e$$enim  corporis  meinbra,  untim  habereniui 
cajmtf  una  perfunderemur  ffraiiat  uno  pane  vtvereniutf 
una  ineederemus  vm,  eadem  habitaremui  domo!  Gur 
enim  non  elsdem  eUam  verbis  uteremur?  AgnosciUs  *■ 
enim,  credo,  lixc  esse  ex  cpistola  vestra  (a).  Scd  cur 
poUus  hiTC  vestra  sint  verba  qiiam  mca,  qunc  utiqiie 
quam  vera  sunt,  tnm  nobis  ab  ejusdcni  capitis  com- 
munione  proveniunt?  Etsiallquid  proprium  vtibis  do- 
natum  liabent,  laiito  magis  ea  sic  dilexi,  utobsidcrcnt 
viam  pectoris  mci,  neque  a  cordc  ad  linguam  meam 
verbu  transire  sinerent,  donec  Innto  priora  *,  quanto 
sont  vestra,  procederent.  Sancti  fratres  ct  dilecti  Dco, 
nostraque  invicem  inciiibra,  quis  dubitet  nos  uno  spi- 
ritu  vegetari,  nisi  qui  non  sentit  qua  nobis  dilectione 
vinciamur? 

4.  Yellcm  tamen  scire  ,  utrum  banc  abscntiain 
corporalcm  vos  paiicnUus  quam  nos  faciliusque  tolo- 
retis?  Si  ita  est,  fateor,  non  amo  islam  fortiludincm 
vesiram,  nisi  forte  quia  iios  tales  sumus,  iit  miuus  a 
vobis  desiderari,  quam  vos  desidei  are  dcbeamus.  lii  me 
certe  si  esset  paUcntia  vesirac  absenti»  perferendu% 
displicefet  mihi ;  segniter  cnim  agerem  ut  vos  vidcrem: 
quid  autem  absurdius,  qu:im  fortltudine  ficri  scgnio- 
rem?  Sed  qua  Ecclesla!  cura  tencar,  cx  hoc  vcsira  clia- 
ritas  oportet  attendai,  qnod  bealissinius  pater  Vale- 
riuSy  qui,  vos  nobiscum  qiianturo  salutct,  quaniumque 
siUat,  audieUs  ex  fratribus,  nec  presbyterum  iiie  esse 
suum  passus  est,  nisi  mnjorcm  mihi  coepiscopntus  sar* 
cinam  imponeret  (b).  Quod  quidem  quia  taiita  ejus 
charitate ,  taiitoqiie  populi  studio  Dominuin  id  velle 
credidi,  noiinullis  jam  exemplis  prxcedenUbiiS,  quibus 
mihi  omnis  excusatio  claudebatur,  vehcmeittcr  liinui 
excusare.  Sed  quanquam  jugum  GhrisU  pcr  scipsum 
lene  sit,  et  sarciiia  levis  (Matth,  xi,  30);  tamen  pro- 
pter  nostram  asperitatcm  alque  infirmilatcm,  si  qtiid 
me  mordcthoc  vinculum,  atque  urgethoc  oiius,  inef- 
fabililer  milii  aliqiianto  vestrjc  prxsenUas  solatio,  to- 
lerabilius  et  portabilius  reddcretur,  qiios  audio  curis 
ejusmodi  expediUores  liberioresque  vivere  (c).  Quare 


*  Omnes  Edd.  ferunt,  agnosciSf  oomipte  profecto.    M. 

*  In  prius  Edd.,. purtora.  sed  mellus  in  Hss.,  priora. 

(a)  Bx  Epist.  XXX,  n.  9. 

(b)  Poflsidius,  c  8 :  t  E|jiaoopatum,  ioquit,  susdpere  con- 
f  Ira  morem  Eociesiae  suo  vivenie  episoojK)  presby  ter  i  ecu- 
c  sabat;  duinque  iHi  fleri  solere  ab  onmibus  suaderelur. 


non  impudenler  ego  rogo  vos,  et  postulo,  et  flagtlo,  ui 
in  Africam  majore  tarium  bomiiium  siii,  qiuim  aicd- 
tatis  nobiiiiate  laboraiitcm,  venire  digncmini. 

5.  Scit  Deiis  quia  non  solum  propter  desiderium 
mcum,  ncque  solum  propter  eos  qui  vel  per  nos  ve- 
strum  propositum,  vel  undecumqiie  fama  prxdicaiite 
didicerunt,  sed  etiam  propter  cx^teros  qui  partim  nnn 
audiunt,  |)ariim  audita  non  credunt,  lamen  possunt 
compcria  diligere,  vos  istis  terris  eUam  corporaliter 
adesse  cupimus.  Quam\is  enim  scdulo  atque  miseri- 
corditer  id  ngiUs,  tamen  etiam  coram  bominibus  re- 
gionum  nostrarum  luceant  opcra  vestra,  ut  vidcant 
bona  facla  veslra,  et  glorificent  Patrem  vestrum,  qui 
in  coelis  est  (id.,  v,  16 ).  Piscatorcs  vocante  Domino, 
qiiod  nnviculas  et  reUa  diiniserunt,  omnia  se  dimisisse, 
et  Dominum  secutos  esse,  eiiam  commemorando  l:v- 
lati  siint  (7d.,  iix,  27).  Et  revera  omnia  conteinnit, 
qni  non  solum  quantum  potuit,  scd  eUam  quantiim  vo- 
luit  habere,  conteinnit.  Scd  in  co  quod  cupiebatur, 
oculi  Dei  lestes  sunt;  in  eoqiiod  habebatur,  et  houii- 
niiin.  Ncscio  quo  autein  modo,  cum  suiierflua  el  ter- 
rcnn  diliguittur,  arcUus  adepln  qiiain  concupiti  cori- 
strini^unt.  Nain  uiide  tristis  ille  discessit,  qiii  consi- 
liiiui  vikc  xtcrnx  conseqiicndn  quicrebat  a  Doiniuo, 
ci  m  aiidisset  veiidcnda  essc  omnia  sua,  el  distrilHicn- 
d:i  pauperibiis,  ct  habciidum  thcsaurum  iii  ccelo,  si 
vcllet  essc  pcrfectiis,  nisi  qiiia  magnas,  ut  Evaiigelium 
loquitur,  habebnt  divilias?  (Luc.  xviii,  22,  23.)  Aliud 
est  cnim,  nollc  iiicorporare  qux  desunt,  aliud  jam  in- 
corporala  divcUere  :  illa  vclut  cibi  repudiantur,  illa 
vclut  membra  praecidunlur.  Qunnto  igitur  et  qoanlum 
mirabili  gaudio  nostris  teiiiporibus  chrisiiaiia  charilas 
conspicil ,  per  Domini  Evangelium  cum  laBtitia  fieri, 
qiiod  ex  orc  Doinini  cum  tristitia  dives  audivit  ? 

6.  Quanquam  nullis  verbis  explicein  coiiceptioncm 
ac  parturitionem  cordis  mei ;  tamen  qiiia  prudeiiter 
et  pie  inteliigitis  non  esse  istam  vestram,  hoc  est  hu- 
manam,  scd  iu  vobis  Domiiii  glolriam;  nam  et  iuimi- 
cum  cauUssime  intueiniui,  dcvolissimeque  agilis,  ut 
taiiquam  discipuli  ChrisU  humiles  cordc  ac  milos  sif  is; 
uiilius  cnini  tcrrena  opuleiiUa  lcnetiir  huuiiliior,  quain 
superbe  relinquitur :  quia  ergo  recie  intelligiUs  noii 
lianc  es^e  vestram,  sed  Domini  gloriam,  vidctis  quain 
parva  ct  exigua  dixerim.  Dixi  cnim  de  laudibus  Ghri- 
sti,  quibus  suiit  linguae  impares  Angelorum*  Uanc 
ergo  Ghristi  gloriam  etiam  oculis  nostroruin  hominuii 
cupimus  admovcri,  in  uno  conjugio  proposita  utrique 
sexui  calcandas  supcrbix,  non  desperandae  pcrfectio. 
nis  cxempla.  Nescio  si  qiiidquam  misericordius  agitis, 
quam  si  taiitum  noliUs  btere,  quod  lalcs  csUs,  quan« 
tum  tales  esse  voluistis. 

7.  YctusUnum  impiis  quoque  miserabilem  puerum 


:*piS''piaterSSN^iS^*^,^^Sfi!!:     '«"«^  '^"'«""»«  charitalique  commendo  :  causas 
« Quod  in  seipso  postea  fleri  non  debuisse  ut  vivo  suo  epi-      ^^^      '**"  *'  ?--.---^  ^*  -•  *  - 

«nopo  ordhiareuir,  et  dixit  et  scripsit,  proitcr  concilii 
«universalis  (Nicaeni)  vetitum.»  rorro  hanc  dignitatcin 
adepms  est  an.  505,  Juxta  Prosp.  Chron.  immincate  ChrisU 
KataU,  ex  HomU.  £  hter  50. 


(c)  panlhnu  tunc  Nobe  ab  eodesiasUds  curis  Ilber  age- 
naUQiiippe  in  Bardnonensi  Eoclesia  presbytenun  se  con- 
femri  vix  ooosensit  demum  ea  oonditione ,  sicuU  ad  sevo- 
nim  10  epist.  6  scribit,  ut  eidem  Eodesiae  non  alligaretur : 


calamiUitis  et  peregrinaUonis  ejus  audietis  ex  ipso. 
Nam  ct  propositum  ejtis,  quo  serviturum  se  esse  pol  - 

« in  sacerdoUum  tantum  Domini,  inquit,  non  etiam  in  locum 
«  Eodesiae  dedicatus. »  Quaproptcr  Barcinone  iu  die  Katak 
Domini  ordioatus,  inde  se  Nolam  recepil  post  Pascha  inte- 
quentis  anni,  303  viddicet,  aut  394.  Hujus  vero  lod  episco* 
patum  ante  annum  409  suscepissc  ipsiun  non  Uquet*  >  \/i$ 
noU  in  Epist.  95. 


It5  EPISTOLARUM  GLASSIS  IL 

Uoeiar  Deo,  tempus  prolixius,  etaens  robustior,  ct 
transactus  timor  certins  indicabunt.  Tres  libros,  aU|ne 
minam  tam  grandis  qiixstionis  ita  expiicatores  ut 
grandes,  tanto  minus  metuens  in  te  laborem  lcgendi, 
quanlo  ardorem  perspicio  diligcndi,  misi  SanctiUiti  et 
Charitali  tu»;  nam  quaestio  eorum  dc  Libcro  Arbitrio 
est.  IIos  autem  noD  babere,  aul  omnes  non  babcre 
fratrem  Romanianum  scio,  pcr  quem  prope  omnia, 
quac  qolbuslibct  auribus  accommodata  scribcre  potui, 
Btudio  in  nos  tuo  non  apportanda  dcdi,  sed  legenda 
indicavi.  Habebat  enimjnm  ille  omnia,  secumquege- 
sLabat :  per  eum  autem  prima  rescripla  transmisi  (a). 
Crcdo  jam  cxpertam  Sanclilatcm  tuam  sagacilale  spi- 
riluali,  quam  tibi  Dominus  Iribuit,  quid  ille  vir  boni 
aiiimo  gerat,  cl  qu:e  in  illo  inGrniitate  pars  claudicet. 
Uiide  humanitali  et  charitati  tu;c  lam  ipsum  quam  ({- 
lium  ejus,  lcgisti,  utspero,qua  solliciludine  commcn- 
daTerim,  et  quanta  mihi  necessitudiiie  copulati  sint. 
iOdificct  cos  per  tc  Dominus.  Quod  ab  illo  magis  pe- 
tcndum  cst :  nam  id  tu  quam  velis  novi. 

8.  Adversus  Paganos  tc  scribcrc  didici  e\  fratribus : 
si  quid  de  tuopectore  mercmur,  indifferenter  mittc  ut 
legamus.  Nam  pectus  tuum  lale  Domini  oraculuin  cst, 
ut  ex  eo  nobis  tam  placita,  ct  advcrsusloquacissimas 
quxstiones  cxplicatissima  dari  responsa  pnBSumamus. 
Libros  beatissimi  papnc  Ambrosii  crcdo  habere  Sancti- 
tatem  tunm ,  eos  aulcm  mullum  desidcro,  quos  ad- 
versus  nonnullos  impcritissimoset  superbissimos,  qui 
dePIatonis  libris  Dominumprofecisseconlendunt,di- 
ligcncissimc  cl  copiosissime  scripsit  {b). 

9.  Deatissimus  frater  Severus  de  condiscipulatu  * 
Dostro  Milevitann  antistcs  Ecclesiae,  bene  apud  eam- 
dem  civitatem  fralribus  cognitus,  debito  nobiscum  of- 
flcio  Sanctitatem  vestram  salutat.  Fratres  quoque  om- 
nes  nobiscum  Domino  servientes,  tam  id  faciuntquam 
▼os  desiderant ;  tam  vos  desideranl,  quam  vos  dili- 
gunt,  et  tam  diligunt,  quam  estis  boni.  Panis  quem  ml- 
simus,  uI)erior  benedictio  (ict,  dilcctione  accipienlis 
veslroe  benignitatis.  Cuslodiat  vos  Dominus  ab  ista 
generationc  in  aeternum  (Psal.  xi,  8),  domini  dilectis- 
simi  et  sinccrissimi,  vere  benigiii,  et  abundanlissima 
Domini  gratia  pnestaniissimi  fratres. 

EPISTOLA  XXXIl  •  (c). 
PauUnus  Romaniano,  gratulans  Ecclesiw  Uipponcnsi 

quod  Augustinum  meruit  episcopi  coUegam.  Licen^ 

/fifnt,  pro  quo  scripserat  Auguslinus,  hortatur  et 

prosa  et  camune,  ut  contempto  aulas  faslu  se  dedicet 

Christo. 
Domino  merito ,  pradicabili  et  honorando  fratri  Roma- 

NIANO,  PaULINUS  Cl  ThERASIA. 

i .  Pridie  quam  has  daremus,  reversis  ex  Africa  fra^ 
tribus  nostris,  qaorum  exspectatione  nos  pendere  vidisti^ 
optatissimc  sanctorum  et  charissimorum  virorum,  inde 

>  Rdd. ,  condisciplinatu.  Al  Hss.  octodecim,  condisci- 
putatu. 


1S» 

epistolas  reeeperamus,  id  tst  AurM,  Alypn,  Augusiini^ 
Profuturiy  Severi,  jam  omnium  pariler  episcoporum, 
Ergo  tot  sanctorum  talium  reeentisnnns  sermombus  gra- 
tulantes^  properavimus  ad  te  nostram  referre  IxAHam^ 
ul  libi  quoque  exspectatum  in  peregrinatione  soilicita 
gaudium  festtvissimisconferremus  indiciis,  Si  forte  eadem 
de  venerabitibus  et  amantissimis  viris  per  aliarum  adventui 
navium  comperisti,  per  nos  etiam  repetita  accipe,  et 
quati  renovata  hilaritate  rursus  exsulta.  Quod  si  primu$ 
hic  a  nobis  tibi  nuntius  veniet,  gratulare  lantam  nobis  in 
tua  patria  charitatem  Christo  donante  partam,  ut  quid» 
quid  itlie  divina  Providentia  gerat,  mirabilis  semper^ 
ut  scriptum  est,  in  sanrlis  suis  {Psal.  lxvii,  36).  vel 
primi,  vet  cum  primis  sciamus. 

2.  Non  autem  tantum  lioc  scribimus  gratutandum, 
quod  episcopatum  Auguslinus  acceperit,  sed  quod  hanc 
Dei  curam  meruerint  Africana:  Ecclesice,  ut  verba  coile" 
stia  Augustini  orc  perciperent,  qui  ad  majorem  Dominic% 
munerisgratiamnovo  more  proveclus,  ilaconsecratusestt 
ut  non  succederet  in  cathedra  episeopo,  sed  accederet, 
Nam  incolumi  Watcrio  Hipponensis  Ecctesias  episcopo ', 
coepiscopus  Augustinus  est.  Et  itle  beatus  senex,  cui  pM- 
rissimam  mentem  nutta  unquam  livcntis  invidia  macula 
su/fudit,  dignos  sui  cordis  pace  nunc  ab  altissimo  fructus 
capit,  utquem  succeuoremsacerdolHsuisimpliciteropti^' 
balf  hunc  mereatur  lenere  cottegam.  Credine  hoc  po* 
luit  antequam  /ieret?  Sed  in  hoc  quoque  Omnipotentii 
opere  dici  evangeticum  iltud  potest :  Ifominibus  hxc  ar- 
dua ;  apud  Dcum  autem  omnia  possibilia  {Luc.  xvih, 
27).  Exsutiemus  itaque  eitwiemur  in  eo  qui  facitmirabi' 
liasolus,  et  qui  facil  unanimes  liabitare  in  domo,  quo^ 
niam  ipse  respemt  humititatem  nostram,  et  visitavit  in 
bono  plebem  suam  :  qui  erexit  comu  in  domo  David 
pueri  sui,  et  nunc  exallavil  cornu  Ecctesias  sua:  in  elcctis 
suis,  ul  cornua  peccatorum,  sicut  per  prophetam  spon" 
det,  hoc  est  Donatistarum  Maniclueorumque,  confringat. 

5.  Utinam  hccc  nunc  Domini  tuba,  qua  per  Augustinum 
intonat,  filii  nostri  Licentii  pulset  auditus^  sed  ut  itta 
audiat  aure,  qua  Christus  ingreditur,  de  qua  non  rapit 
Dei  semen  inimicus !  Tunc  vere  sibi  summus  Christi  pon- 
tifex  Augustinus  videbitur,  quia  se  tunc  et  exauditum 
sentiet  ab  excelso,  st  quem  tibi  *  dignum  genuil  in  litle' 
ris,  hunc  el  sibi  digne  fitium  pariat  in  Christo.  Nam  ct 
nunc,  vclim  credas,  flagrantissima  de  ipso  nobis  sotlici^ 
ludine  scripsit.  Credimus  in  omnipotentem  Chrislum^ 
quod  adotescentis  nostri  votis  carnalibus  spiritualia  vota 
Augustim  prcevaleant.  Vinceturvet  invittts  {mihi  crede); 
vincelur  piissimi  parentis  fide,  ne  mala  victoria  vineaty 
fi  maluerit  in  pemiciem  suam  vincere,  quam  pro  salute 
superari.  Ne  vacuum  fratema  hwnanitatis  officium  vt- 
deretur,  de  (a)  buuetlalochrislianas  expeditioms^  in  cujus 
prodnctu  quotidie  ad  frugalitatis  annonam  militamui, 
panes  qmnque  tibi  pariler  et  fHio  nostro  Licentio  mtsf * 
miis.  Non  enim  potuimus  a  benediclione  seeemere,quem 


Castigata  estada.bg.  bl.  bn.  c.  cc.  fiT.  g.  gv.  ].  n.  r.  s. 
il).  t.  vc.  vd.  quiaque  v.  et  ad  Am.  Bad.  Kr.  Lov. 

(a\  E|iisl.  27. 

{bS  Non  eistaiit  hi  libri  Ambrosii. 

(c)  Alias  36 :  quae  autem  33  erat,  nunc  27.  scrirta  raulo 
1»^  soperiorem. 


*  pp.  Bened.  non  habent  vocem,  episcapOt  quam  reperi* 
mus  in  aliis  Edd.    M. 

«  Ijov.,  sibi.  Alii  Cdd.,  Hbi. 

{a)  Buccellatum  vocabatur  militaris  panis  ad  bnocellae  fere 
modum  oonfeaus ,  ut  ad  usus  diulumitatem  fodlius  exav 
queretur;  de  quo  Ammian.  lib.  17.'  Hic  porro  io  Bis«.  iGnp» 
Mur,  buccilU^o. 


It7 


cupimus  eadetn  nobis  gralia  pemtus  anneclere.  Paucis 
ianun  et  adipsum  loquamur^  ne  negel  sibiscripiumquod 
de  se  tibi  scriptum  est,  AHschino  enim  dicitur^  quod  au^ 
dit  Milio.  Sed  quid  de  alicnis  loquar,  cnm  de  proprio 
cuncta  possimus^  et  aliena  loqui  non  soleai  esse  sani  ca* 
pitis  f  quo  Dei  grntia  sano  et  salvo  sumus,  quibus  caput 
est  Christus,  Incolumem  le  CBtate  qnamplurima^  et  bea- 
ium  sempcr  cum  tota  domo  tua^  ut  cupimus,  habeamus 
in  Christo,  domine  [rater^  mcrito  honorandiisimc  et  de- 
nderaniissime, 

4.  Audi  ergo,  fili,  legem  patris  /uf,  id  est  fidem  Au- 
gustinij  el  noii  repellere  consilia  matris  tuce^  quodceque 
nomen  in  te  Augustini  pielas  jure  sibi  vindicat^  qui  te 
taiUillum  geslavit  mu  suo,  et  a  parvulis  primo  lacte  sa- 
pienticB  secularis  imbulum,  nunc  etiam  spiritualibus  la- 
ciare  ei  enutrire  Domino  geslii  uberibus.  Quoniam  ie 
adullum  astate  corporea^  in  spiritualibus  adhuc  cttnabu' 
Us  vagientem,  videi  adhuc  iitfuntem  verbo  Dei,  tixditm 
in  Christo  prims  passibus  ei  vesligio  litubante  repentem, 
» tamen  Augusiitd  doctritia  tanquam  manus  matris  ei 
ulna  nutricis  instabilem  regai  parvulum,  Quetn  it  audias 
ei  sequariSy  ut  rursmn  ie  sermone  Salomonis  alliciamy 
Fili,  coronain  accipics  gralinruiu  (uo  verlici  (Prov.  iv, 
9).  Ei  tunc  vereeris  illenon  phimtasnmte  sotmiialus,  sed 
ab  ipsa  veriiate  formalus  consttl  et  ponlifex,  vacuas  tfiui- 
gina  fatsi  operis  imptente  Christo  solidis  suce  operationis 
e/feclibus.  Vcre  enim  pontifex  el  vere  consni,  Licenti, 
eris^  d  Augustim  vestigiis  prophelicis  ei  apostolicis  di' 
iciplinis,  uisacrato  bcaius  Elisitus  ElicB,  ui  iUustriApo- 
stolo  Timotheus  adolescens^  udhoereas^  indivitlso  periti- 
uera  divina  comitatu,  ut  ei  sucerdotium  corde  perfccto 
discas  nureri,  cl  populis  ad  salutcm  maijistro  ore  coiuu- 
lere, 

5.  Sai  hoc  monitis  et  hortaiui :  modico  enim  sermone 
et  labure  ie  arbitror,  mi  Licentiy  ad  Christwn  posse  inci- 
iari,  Jam  a  pueris  ad  sttidia  veritatis  el  snpientiie^  quod 
vtrumque  vere  est  Christus,  et  omnis  boni  summum  6o- 
num  venerabilis  Augustini  spiritu  el  ore  fiammatum.  Qui 
n  parum  apud  te  pro  te  valuii,  quid  ego  tatito  intervallo 
posterior,  et  omnium  illius  opum  pauper,  efficiam  f  Sed 
quia  eiillius  faculiatispoieniia,  ei  iui  ingenii  humaniiate 
confisus,  pleniora  atque  majora  in  te  spero  elaborata 
quam  elaboranda,  ausus  sum  liiscere  duplici  gratia,  ut  el 
iUi  viro  debita  charilate  compararer  *  in  sollicitudine  tui, 
et  inter  cos  qui  stdttlem  tuam  diligunt,  vel  cOfilesialo 
numerarer  affeclu.  Nam  e/feclus*  in  tui  perfectione  pal- 
mam  Augustino  poiissimum  destinatam  scio.  Vcreor, 
fili,  ne  aures  tuas  (tsperitate  temcrarit  sermonis  offende^ 
rim,  et  per  aures  animo  etiam  tuo  la^dii  mei  vulnus  in- 
tulerim.  Sed  in  mentem  veidi  epistola  lua,  qua  le  musi- 
cis  familiarem  modis  inlcUexi  (a) :  a  quo  sludio  ego  a:vi 
quondam  tui  non  abhorrui  linque  mihi  ad  luain  mentem,  si 
in  aliquo  exulctra»sem^delinieitdam  remediumfitieras  luas 
recordatus  reperi,  ut  tead  Dominum  harmotiiai  omuifor- 
mi^arlificem,  modulamine  carminis  evocarem.  Qnwso  te 

^  \L^'J^^^^^''^'^  compgraret^uss.  oclo,  de  lUi 
fl  chwHale.  AUi  sex  :  debtta  charitate. 

*  MiB.  duodedm,  affecius. 

{e^  canuen  UceiiUi  oouleaium  r|>ist.  20. 


S.  AUGUSTINI  EPISGOPI  itt 

ut  aure  audias ,  neque  causam  salutis  tuas  in  verbis  meis 
spertias  ;  sed  piam  curam  et  mentem  paternam  etiam  tn 
despiciendis  sertnonibus  libenter  accipias^  quibus  indium 
Christi  lioDiefi,  quod  est  supra  oinne  nomen^  hanc  deberi 
vcneralionem  facit,  ut  non  possit  a  credeitte  contenmi 


CAimEH  ELECIACUll  PACLUCI  AD  UCXKTiUV. 

• 

Quarc!  age,  rumne  nioras,  et  vinda  teoacia  gocli : 

>cc  wctuas  plackU  iiute  Ju^m  pomini. 
Puldira  quidcm,  scd  mlra  vagia  pnescntia  rcnua 

Meutibus,  at  sapicns  non  stupet  ista  animus. 
>U!ic  te  solliciiat  variis  malesuada  flguris, 

Hcu !  validos  etiam  vertere  Roiua  potens ; 
Scd  tlbi,  nate,  |:recor,  scmper  pater  Au^usUnus 

occurset,  cunctas  Urbis  ad  iUecebras. 
Ulum  tanta  inter  iragUis  discrimina  vitae 

Aspidens,  et  habcus  |.ectorc,  lutus  eris. 
Uoc  tamen  et  reieteus  itcnimciue  itcrumque  moncbOv 

ut  fugias  dune  luhrica  mUitiae. 
Blandmn  nomen  lionos,  mala  ser\ilus,  exitus  aegor 

Quem  nunc  veUc  juvat ,  mox  voluisse  piget. 
Scaiidcre  celsa  juvat,  tremor  est  descendere  oclsis : 

st  lilubes.  summa  peius  ab  arce  cades. 
Kunc  tibi  faisa  (|lacent  nona,  nunc  rapit  omnibas  auiis 

Auibitus,  et  vitreo  fert  cava  tama  smu. 
Ast  ubi  te  niagno  daiiino  suocinxerit  cmpto  ^ 

Baltbeus,  et  stcriUs  firegcrit  inde  labor, 
Scrus  et  incassum  s|)es  accusabis  inanes, 

Et  modo  quae  noctis,  rumpcre  vincla  voles : 
Tuoc  reminisccris  frustra  |)atris  Augustini 

coatcmi  sisse  dolens  veridicos  monitnSb 
Quare  si  sapiens,  et  si  pius  cs  puer,  audi, 

Kt  cape  verba  patrum,  consiliumque  senum. 
Quid  rctrabis  fera  colla  jugo?  mea  sardna  lenia» 

suave  jugum  Cbristi  es^  vox  pia,  crcde  Deo : 
Et  caput  adde  Jugis,  da  moiUbus  ora  capistris» 

Demissosaue  levi  subdc  liumcros  oneri. 
^unc  iwtcs  boc,  dum  Ul>er  agis,  dum  nuUa  retculaat 

^  incula,  nulla  tbori  cura,  necalius  honor. 
llaec  iKMui  iiberias,  Cbristo  scrvire,  et  in  i^so 

omnihus  esse  supra :  non  dominis  lioiuinuui» 
Non  viliis  scrvit,  non  rcjjlhus  iUe  sui  erbis, 

Tanium  qui  Christo  sc  dederil  Domino. 
^ec  tihi  nobUitas  videatur  libera«  quam  nuuQ 

sublimem  attonitj^  conspicLs  Urbc  vchi. 
Quam  ccrnis  tanta  sibi  libcrtale  vidcri, 

\X  dediguotur  flcctiTe  ccUa  Deo. 
R^ultis  iile  miser  mortalibus,  et  quoqiie  scnis. 

servil,  et  anciilas  ut  dominentur,  enii!, 
^orunt  cuuuchos  ct  magna  falatia jjassi, 

Et  quisquis  Roniam,  siionte  iniser,  {.alitur : 
Cuanto  suduris  i  retio,  damnuque  dccoris 

(»uslet  U)i  dUaiiiydis,  hic  houor  ofBcU. 
^ec  tamcn  ipse  i)otens,  qui  ccbior  oii!nU)us  essd 

Emerit,  ut  nuUi  serviat,  assequitur. 
Cum  bene  se  tota  doniinum  jaciavcrit  urbe, 

scrvit  dacmoniis,  si  simulacra  colit. 
Proh  dolor !  bos  ^jropter  remoraris  in  frlM,  Uoeuti 

Et  re^iim  Ckiristi  Sj  ernis,  ut  liis  placeas : 
Uos  vocitas  domiuos,  curva  el  cervice  salutas, 

Quus  U^ni  scnos  cons|)icis  ct  lapidis ! 
^oinine  divino  argentum  vcnorantur  ct  auruni, 

HcUigio  est  quod  amat  inorbus  avaritiae. 
Lnprccor  hos  iit  amct,  qiii  non  amat  Augustiuuiii, 

hoii  colat  et  clirisluin,  cui  placet  hos  coi(>i'c. 
Lide  alt  ipse  Dcus,  domiiiis  iion  |)osse  duol)U& 

Scr\'iri ;  quoniam  mens  placet  una  Dco : 
Una  fldcs,  Dcus  unus,  ct  unicus  e  Pau^c  Chiislus, 

liaud  dupiex  uni  servitus  est  domino. 
Quanta  etcnim  coelo  ac  terris  distantia,  ta:ila  cst 

casaris  clChristi  rcl.ii-s  olim^criis. 
Tollcre  humo,  scd  nunc  diim  Sj  iritiis  lios  rcgit  art:i.^ 

Mcute  i)olmn  pcnctra,  iiil  mora  caruis  ohcst. 
Cori)oreis  jam  nunc  morcre  nclihus,  ct  boua  \iUi; 

(Xijlcsiis  liqiiido  praemcditarc  aiiiino. 
siirilus  cs,  quanquain  tcnearis  corj orc,  si  uunc 

Mente  pia  victor  carnis  opus  pcriinas. 
Ilacc  tibi,  chare  iiier,  fldo*  coinpulsus  amoru 

Scrii»si ;  si  rccipis,  suscipicrc  Dco. 
Crede  Aumistinum  tU)i  uuuc  in  mc  geniiiiatum. 


Sume  (fuos  una  cmn  pictaic  patrc^. 
Spernimur  ?  abslrabcris  inaiorc  doiurc  ( 


(luohus : 


*  lia  iu  isotioribui  Mss.  At  in  oxcusis ,  (iamttosus  cmxcrU 
cestu. 

'  Edd.,  fidii.  Al  Mss.  quiadccim,  fido. 


Andimiirf  [iigims  dulcc  duobiis  eris. 
in  te  Ixia  |.atniin  siida\it  cura  ditonmi, 

Et  tibi  inagaus  lioiios  laetiBcaisse  duos. 
Sed  mo  Augustiuo,  cum  copulo,  doq  meriloruni 

Jacto  (iarcm,  solo  com|)aro  aroore  tui. 
idm  quid  ego  eflundam,  rorans  tibi  faupere  rivo  ? 

Me  prstcr,  gemino  flumine  prolueris ; 
Fratcr  Aly^ius  est,  Augustinusque  inagister, 

Sanguiuis  hic  consors,  hic  sator  ingenii. 
Tanto  iraire  vali^s  ct  praeceptorc,  l  jccuti, 

Et  duhilas  pennis  talilms  aslra  soqui  ? 
Quidquid  agas  ( nam  tc  ncc  si»eret  mundus  aniicum ), 

Kon  daberis  terRC,  debita  christo  auima. 
Tu  thalamos  licet,  et  cclsos  mediteris  houoros 

Nuuc  olim  Domino  restiluere  tuo. 
Credo  unum  vincent  jusli  duo  pcccatorcm, 

Et  tua  flraicnuc  voia  fireces  abigeut. 
Ergo  redi,  qua  Toce  pareos,  qua  sanguine  Dratcr, 

Ambo  saccrdotcs  te  remeare  jubent. 
Ad  tna  te  retrahunt,  nam  nunc  aliena  petescis  * ; 

HSBc  mage,  quse  retinent  rcgna  tui,  tua  suiit. 
Ha^  repete,  his  inhia,  extemis  ne  contere  teinpus, 

Si  tua  nolueris,  quisquam  aliena  dabit? 
Ron  eris  Ipse  tuus,  missusque  pcr  extera  longe 

Sensibus  heu  proprii  pectoris  exsul  ages. 
Sotlidtum  satis  hxc  nato  cecuiisse  parenlem, 

Dum  libi  quae  mihunct,  vel  volo,  vel  metuo. 
Haec  libi,  si  reci{Js,  ferct  olim  ]  agina  vitam : 

Si  renuis,  eadem  haec  pagina  testis  erit. 
Incolumem  mihi  te,  fili  diarissimc,  Christus 

Annuat,  ci  servum  dct  sibi  pcrpctuo. 
Vivc,  preoor,  sed  vive  Deo :  nam  vivei^  mundo 

Mortis  opus;  viva  est  vivere  vita  Deo  *• 

EPISTOLA  XXXlil.  *  (a) 

Augustinui  Proculeiano  parlit  donaliana  apud  llippo- 
nem  episcopo,  inviioM  iUum  ut  mulua  coUatioue  sc/it- 
stita  componalur. 

Doroiiio  honorabili  el  dilcctissimo  PiiOGeLKiANo ',  Au- 

GUSTINUS. 

• 

1.  Proplcr  impcrilorum  honilnuin  vanilatcs,  diu- 
tiiis  npiid  lc  de  titulo  epislolae  niesc  disputarc  non  dc- 
hco.  Cum  enim  nos  revocarc  invicein  ab  ei  rore  c»na- 
mar,  quamvis  antc  plenissimam  discussionem  eausx 
quibusdam  videri  possit,  quis  nostrum  errct,  inccrtum; 
•erviinus  tamen  inviccm  nobis,  si  bono  animo  iiobis- 
eum  agimus»  ut  a  pcrvcrsiliitc  discordix  libcremiir. 
Quod  me  siiicero  corde  agcre,  et  cum  tremore  chri- 
stianas  liuinilitatis,  cliainsi  plerisque  hominibus  apcN 
lum  non  csl,  vidct  tainen  ille  cui  nulla  corda  clau- 
duntur.  Qiiid  aiitcm  In  te  hoiiorare  non  dubifcm  , 
facile  intclligis.  Non  enini  errorem  scbismatiSi  uiide 
omiics  homincs,  quanlum  ad  me  attinct,  cupio  s.iuart, 
digniim  lionore  aiiquo  exisiimo  :  sed  te  aiile  oinnia, 
quod  ipsius  nobis  huniaiix  socielatis  vinculo  astrin- 
gcris,  et  quod  nonnulla  iii  lc  prxcininenl  placidioris 
nientis  indicia ,  quibus  nullo  modo  dcsporanduni 
est,  fncile  te  posse  verilatcm,  cum  rnerit  demonslrata, 
complecti,  sine  ullo  aestu  dubitnlionis  Iionorandum 
puto.  Dileclionis  aulem  tantum  tibi  debco,  qunntum 
nobis  iinperat  ipse  qui  nos  dilcxit  usque  ad  crucis 
opprobrium. 

3.  Sed  ne  mlreris  quod  apud  Benevolentiam  tiinin 
lamdiu  tacui ;  non  pntabam  in  bnc  te  esse  ^cntcniia, 

*  Edd.,  pditses.  At  Hss.,  peteacis. 
'  Ms.  neg..  vera  esi  viveretita  Deo,  Alii,  viva, 

*  Apud  £m1.  Am.  Er.  et  duos  vatic.  Mss.  iroculi-mo.  sic 
etiaiu  in  sqq.  Epist  scribitur  apud  Ijov.  ct  plerosquo  Mss. 

*  Ad  \is6.  a.  bg.  bl.  c«  cc.  If.  g.  gv.  r.  s.  t.  vc.  duos  sb. 
et  quatnor  v,  rccensita  esl,  ct  ad  Fiid.  Am.  naJ.  is.  \jo\, 

(a)  Alias  147 :  qux  autem  33  erai,  nuuc  30.  ^cri;,ta  iuiiio 
C|.hico|«ius  Augustini. 


EPlSTOLARUli  CLASSfS  U.  |U 

quam  mihi  fratcr  Evodius,  cui  (idem  non  habere  noii 
p  issum,  gaudens  indicavit.  Nam  cum  forte  contigissct 
ul  in  iinam  domum  conveniretis,  cl  senno  inier  vos  da 
spc  no>trn,  boc  est  dc  Christi  bacreditate  ortos  esset» 
nit  dixissc  Benignitatem  tu:iin,  v«ilc  le  bonis  Tirit 
sedcntibus  confcrre  nobiscum.  Qtiod  te  mulluin  gau- 
dco  nostrx  hamilitati  oflerre  dignatuni ;  ncque  iillo 
modo  possuin  t:intnm  occasioncm  bcnigni  auiini  tui 
deserere,  ut  quantum  vires  Domiiius  prjcbere  digna* 
bitur,  quanram  tecum  alqiie  discutiam,  quae  causa,  quae 
origo,  qiix  ralio  iii  Ecclesia  Chiisti,  cui  dixit.  Pacem 
meam  do  vobis^  pacem  meam  relinquo  vobis  {Joan.  xiT, 
27),  tain  lugendae  alque  plangeiidx  discissionis  exti* 
tcrit. 

3.  Audivi  quidem  de  meinorato  fratre  tc  fuissc  con- 
qiicstum,  quod  nescio  quid  tibi  contumcliosc  rcspoiH 
dcrit :  qnod,  quxso  te,  iic  illain  contumeliam  dcputcs ; 
qunin  ccrtiim  mihi  cst  non  dc  supcrbo  aniino  proccs- 
sissc;  novi  cniiii  fratrcm  meum,  sed  si  quid  in  dispu 
tando  pro  fide  sua,  et  pro  Ecclcsiae  charitate  dixit 
fortasse  ferventius,  qiiod  tua  gravitas  nollet  audirc , 
n(m  illa  coiitumacin,  sed  fiducia  nominanda  est.  Col« 
latorem  ctiini  ct  dispulatorcm,  non  assentatorem  et 
adulatorem  se  esse  cupiebat.  Nam  boc  est  olcum 
pcccnt;>ris,  quo  propheta  non  vult  impinguari  capul ; 
iia  cniiii  dicit :  EmendabU  me  juitui  in  miierieordia^ 
et  argnet  me ;  oleum  autcm  peccatoris  non  impinguei 
caput  meum  (Psal.  cxl,  5).  Mavult  ciiim  scvera  roise« 
ricordia  justi  ctnendari,  quam  leni  adulationis  uiicliono 
Inndnri.  Uiide  ctiaro  illud  propiieticuin  cst :  Qui  90$ 
ftlices  dicunt,  in  errorem  vos  mittunt  ( Isai.  111,  12). 
lde(»que  de  homine,  quem  falsx  blanditiae  faciiint 
arrogantein,  rccle  etiam  vulgo  diciiur,  Crevit  capiit : 
impiiiguatum  est  enim  oleo  pcccaioris ;  hoc  est,  non 
as))era  veritale  corrigentis,  sed  leni  falsitute  laudantis* 
Ncque  hoc  In  eam  partem  peto  accipias,  quasi  ego  te 
a  fralre  Evodio,  tanquam  a  justo,  emendalum  iBtelllgl 
velim.  Vereor  enim  iie  me  quoque  aliquid  contume* 
liose  In  te  dicere  eiistimcs,  quod  vehementer  caveo , 
quanturo  possum.  Sed  justas  est  ille  qui  dixit,  Ego 
ium  veritai  {Joan.  xiv,  6).  Itaque  de  cujuslibet  hoiiii* 
nis  ore  nobis  vcnim  cum  aliqua  aspcritate  sonuerlt  ^ 
non  ab  illo  hominc,  qui  forte  peccalor  esl,  sed  ah 
ipsn  Yeritate,  hoc  est  a  Christo,  qui  jusius  est,  emeiH 
damur ;  nc  nostrum  cnput  blaiidx,  sed  pernicioss 
adulationis  unctio,  hoc  est  oleum  pcccatoris,  impin- 
giiet.  Qiiaiiqunm  clinmsi  fmler  Evodius  aliquantum 
pro  su:e  commnnionis  defensionc  turbatior,  ahqitid 
elatius  animo  coinmotiore  dixisscl,  fttati  horoinis  cl 
nceessitali  causae  te  oporteret  ignosccre. 

4.  lllud  tamen  quod  promittere  dignatos  es,  pelo 
meinineris,  ut  sedentibus  quos  ipse  dclegcris  (dum- 
modo  verba  nostra  non  inaniler  ventilcnlur,  sed  stilo 
excipiantiir,  ut  ct  tran  luillius  et  ordinatius  dlssera^ 
mus,  et  si  quid  forte  a  nobis  dictum  de  memoria  la- 
psumfiierit,  recitationerevocetur),  rem  tam  magnam, 
et  ad  snlutcm  omniuro  pertinentero  curo  eoncordia 
rcqiiirainus.  Aul  si  placet,  nnllo  roedio  interpoaiio, 
prius  nobiscum  sive  pcr  eplstoIa»i  sive  per  eoUoeii- 


I3t 


S.  AtGUSTLNI  EriSCUPI 


m 


\ 


lioiicin  atque  ledioncm,  ubi  placueril,  confcramus : 
ne  forto  intempcranies  nonnulli  tnditores  malint 
quasi  nostrum  exspcctare  certamen,  quam  de  nostra 
saluie  in  nostra  collocutione  cogitare :  ut  quod  fuerit 
inter  nos  terminatum,  postea  pcr  nos  populus  nove- 
rit ;  aut  si  per  epistolas  agi  plncct,  ipsx  plcbibus  re- 
citentur,  ut  aliquando  non  plebcs,  sed  plebs  una  di- 
catnr.  Prorsus  sicut  volueris,  siciit  jusseris,  sicut  libi 
placucrit,  libcnter  amplecior.  Ei  dc  animo  bcatissimi 
et  vencrabilis  mihi  palris  Valerii  nunc  abscnlis  tola 
securitnte  polliceor  hoc  cum  cuin  mngna  lcciitia  co- 
gnilurum  :  novi  eiiim  quaiitum  diligat  paccm,  et  nulla 
vani  fastus  inanitale  jactetur. 

5.  Rogo  tc  quid  nobis  est  cum  vctcribiis  dissensio- 
nibus?  ilucusquc  vulncra  illa  durnverinl,  qiiac  nnimo- 
sitns  bomiuum  superborum  noslris  membris  iiiflixit ; 
qiiorum  vulnerum  putrefactionc  etiani  dolorem  per- 
didimus,  quo  solel  mediciis  implorari.  Vides  quanti 
et  quam  miscrabili  foediiate  christianx  domus  fami- 
lixque  turbntsc  '  sint.  Marili  et  uxores  de  sno  Iccto 
sibi  consentiunt,  et  de  Chrisli  altari  disscntiunt.  Pcr 
illum  sibi  jurant,  ni  intcr  sc  pacem  habcnnt,  et  in  illo 
iiabere  non  possunt.  Filii  cum  parentibus  unam  do- 
mucn  habenl  suam,  cl  domum  Dei  non  bnbcnt  unam. 
Buccedere  in  eorum  hxrcditntcm  cupiunt,  cuin  qiii- 
bos  de  Christi  h.Trcdilnlc  rixnntnr.  Sorvi  rt  domini 
communem  i>ominnin  dividunt,  qui  formnm  scrvi  nc- 
ccpit,  ut  omncs  serviendo  libemrct.  lionoranl  nos 
vestri,  honorant  vos  noslri.  Por  coronam  noslrnm  nos 
adjiirant  vcstri,  per  coronnm  vcstram  vos  adjwrant 
nostri.  Omnium  vcrba  suscipimus,  ncniincm  offendc- 
Tv.  volumus.  Qiiid  nos  solus  Christus  ofTendit,  cujns 
mcmbra  laniamus  ?  El  hoinines  qnidcm  cnnsas  suns 
scculares  apud  nos  fiiiirc  cupicntcs,  qunndo  cis  nc- 
cessarii  fucrimns,  sic  nos  snnctos  et  Dci  scrvos  ap- 
pellant,  ut  ncgoiia  tcrr.-c  siix  pcragnnt :  aliqunndo 
agamus  et  nos  negoiium  salulis  noslrx  cl  snlnlis  ipso- 
rum,  non  dc  auro,  non  dc  nrgcnto,  non  de  fundis  et 
pecoribus,  pro  quibiis  rebus  quotidic  submisso  capite 
salutamur,  ut  disscnsioncs  hominum  termincmns,  scd 
de  ipso  capite  nostro  tnm  turpis  intcr  nos  et  pcrni- 
ciosa  dissensio  cst.  Qiiantumlibct  cnpita  snbmiunnt 
qul  nos  salutant,  ut  cos  coiicordes  in  tcrrn  faciamus, 
de  ccelo  usque  ad  cruccm  submissiim  cst  caput  no- 
slrum,  in  qno  concordes  non  sumus. 

6.  Rogo  te  alqiie  obsccro,  si  cst  in  tc  nliqua  hama- 
niuis,  quam  raulli  pncdicant,  hic  appnrcal  bonitis  tua, 
si  non  propter  honores  Iransitorios  simuhilur,  ut  con- 
trcmiscant  in  te  visccra  miscricordiac,  et  vclis  ali- 
qiiando  rcm  discuti  instando  nobiscum  orationibus,  el 
omnia  paeifice  confcrendu  :  ne  miscne  plebcs,  quac 
nostris  honoribus  obsequuntur,  prcniant  nosobsequiis 
suis  In  jndicio  Dei;  sed  potius  nostrn  iion  ficta  chari- 
kite  nobiscum  jcvocatse  ab  crroribus  ct  dissensioni- 
bus,  in  verilatis  et  pacis  itinera  dirignntur.  Oplo  le 
coram  oculis  Dci  bealuro  esse,  domine  honorabilis  et 
dileetissime. 


sci,  turpaUt. 


EPiSTOLA  XXXiV  •  (a). 

De  Juvene,  qui  matrem  cmdere  iolilus^  demum  et  mor- 
tem  minatus  transHt  ad  Donatistas^  ab  iisque  iterato 
baptizalus  est.  Quod  an  Proculeiani  episcojn  mandat^ 
factum  str,  uti  presbyter  ipsius  Victor  publico  ofia¥ 
rcnuntiaraty  inquiri  postulat  Augustinus,  sese  interim 
paratum  asserens  ad  totam,  <f  Proculeianus  velit,  schi^ 
smatis  causam  placide  pertrdctandam. 

Domino  eximio  meritoquc  suscipiendo  *  atque  hono- 
rabili  fratri  Eusebio,  Augostinus. 

1.  Scit  Dcus,  cui  manifcsla  sunt  arcana  cordis  ho- 
mani,  qunnlum  paccm  diligo  christianam,  tantum  me 
movcri  sacrilcgis  corum  factis,  qiii  in  cjus  dissensione 
indigne  alqiie  impie  perseverant;  eumque  motum 
animi  mei  essc  pacificum,  neque  me  id  agere  ut  ad 
communioncm  calliolicam  quisquam  cogalur  invilu^, 
sed  iit  omnibus  crranlibus  aperta  veriias  declaretiir, 
et  per  nostrum  minislcrium ,  Deo  juvanie,  manife- 
Bt»ta  seamplectendamatqiie  scctandam  salis  ipsa  pcr- 
Buadcnt. 

2.  Quid  cniifi  exsecrabilius,  quncso  tc,  ut  alia  ta- 
ccam,  quam  id  quod  nunc  accidit  ?  Corripiliir  ab  cpi- 
scopo  suojiivenis,  crebris  cnpdibus  matris  insanns,  et 
iinpias  manus  nec  illis  diebus,  cum  eliam  scveritas 
lcgum  scclerniissimis  pnrcit,  a  visceribus  unde  nnius 
est  revocans.  Minalur  eidcm  matri  se  in  partcm  Do- 
nati  transiturum,  ct  eam  quam  incredibili  furore  so- 
let  coidere  pcrcmpturum.  Minalur  ei,  transit  ad  par- 
lcm  Donnii,  rebnptizalur  furens,  et  in  matcmum  snn- 
guincm  frcmcns  albis  vcstibus  candidatur.  Constitui- 
tiir  intra  canccllos  emincns  atque  conspiciius,  et 
omniuin  gcmentiiim  oculis  mntrioidii  mcditator  taiH 
qunm  rcnovatus  opponilur. 

3.  iixccine  tandem  tibi  placent,  vir  gravissime? 
Neqiiaquam  iioe  de  tccredidcrim  :  novi  consideraiio- 
nem  tuam.  Cxditur  mater  carnalis  iii  menibris  qui- 
bus  gcnnit  cl  nutrivit  ingrnlum;  prohibet  Iioc  Eccle- 
sia  mater  spirilualis,  cxditur  ct  ipsa  in  Sacramenlis 
quibus  goniiit  et  nulrivit  ingralum.  Nonnc  tibi  videtiir 
dixisse  pnrricidaliter  frendcns  :  Quid  fuciam  Ecclesi« 
qiice  me  prohibct  cxdcrc  malrem  ineam  ?  inveni  quid 
faciam  :  injuriis  quihus  potest  etiam  ipsa  feriatur;  fiat 
in  mc  aliquid  unde  mcmbm  cjus  dolennt.  Vadam  mihi 
ad  eos  qui  noveriml  exsiifanre  gratiam  in  qua  illi  na- 
tus  siim,  dcsiruere  formnm  quain  in  iitcro  ejus  accepi. 
Ambns  malres  mcas  sscvis  cruciatibus  toniueam  :qu% 
me  postcrior  pepcrit,  cflcral  prior.  Ad  hiijus  dolorcm, 
spiriiiinlilcrmorinr;  ad  illiuscxdem,cnmalltervivam. 
Quid  aliud  cxspcctnmus,  vir  honorabilis  Eusebi,  nisi 
ut  in  miseram  mulierem,  seneclute  dccrepiiam,  vi- 
diiitntc  desiilulam,  a  cujus  co^dtbus  in  Cntholica  pro- 
hil)cl)ntur,  jnm  donaiisia  sccurusarmctur?  Quidenim 
aliiid  furihundo  cordc  conccpit,  cuni  dicorct  malri  : 
Transferam  me  in  partcm  Donati,  et  bibam  sanguinan 

'  Mss.  sex  habenl,  suspiciendo,  ^ 

*  Adhanc  castignnJamcoIlatisunta.  bg.  c.  ccff.  g.  gv.n. 

r.  s.  sb.  t.  duo  vc.  quaiuor  v.  et  Am.  Bad.  Fr.  Lov. 
(a)  Alias  i()8 :  quae  auiem  oi  erat,  nunc  31.  ScripU  pos* 

sujiCriorein. 


\^  EPISTOLARUM 

tuiiin?  Ecccjnm  conscieiuiacnienliis,  veste  dcalbaius 
pcrfccit  parlem  poHicilntionis  sna: ;  restat  pars  altera, 
ut  matris  sanguinem  bibat.  Si  ergo  placent  ista , 
iirgeatur  a  clericis  et  sanctificatoribus  suis,  ul  iiitra 
octavas  suas  totum  quod  vovit  exsolvat. 

4.  Polens  est  quiSem  dexlera  Domiiii,  quac  furorem 
illius  a  misera  vidua  et  dcsolaia  compescat,  et  eum, 
quibiis  modis  novit,  a  tam  sccleruta  dispositionc  de- 
terrent ;  verumtamen  ego  tanto  animi  dolorc  percus- 
sns,  qiiid  facercm  nisi  saltem  loquerer?  An  vero  isia 
illi  faciunt,  et  milii  dicitur,  Tace?  Avcrtat  a  me  Do> 
minus  hanc  amcnliam,  ut  cum  ipse  mihi  imperct  pcr 
Apostolum  suum,  el  dicat  ab  cpiscopo  rcrclli  oportcre 
docentes  qux  non  oportct  (Tit.  i,  9),  cgo  iilorum  in- 
dignationibus  territus  Uiceam?  Quod  enim  piiblicis 
Geslis  hrcrcre  volui  tam  sacrilcgum  nefas,  ad  hoc  uti- 
quc  volui,  nc  me  quisquam,  maxime  in  aliiscivilaiibus 
\A)\  opporlunum  fuerit,  ista  deploranlcm  nngere  nli- 
quid  arbilretur,  qiiando  etiam  apud  ipsam  Hipponem 
jam  dicitur,  non  hoc  Proculeianum  mandassc  quod 
piihlicum  renunliavit  officium.       « 

5.  Quid  autcm  modestius  agcre  possnmus,  qu.im  ut 
Uim  gravem  causnm,  pcr  te  tamen  agam,  virum  et  cla- 
rissima  dignitatc  pr.ncdilum,  et  coiisiderantissima  vo- 
Inntale  tranquillum?  Peto  igitur,  sicut  jam  petivi  per 
fratrcs  nostros  boiios  atque  hoiicstos  viros,  quos  ad 
tuam  Eximictatcm  inisi,  li»  qui^rcrc  digneris  ulrum 
Proculeiani  presbyl«f  Victor  non  hoc  ab  episcopo  suo 
mandatiim  acccperil,  quod  oflicio  publico  renunlia- 
vil;  an  forte  cuin  et  ipse  Yiclor  aliud  dixerit,  falsum 
illi  apud  Acta  prosecuti  fuerint,  cum  siiit  communionis 
ejusdem.  Aut  si  conscntit,  ut  ipsasn  totain  quxslio- 
nem  dissensionis  nostrx  placidc  pertractemus,  ut  cr- 
ror  qui  jam  manifcstus  csl,  manifcstius  innolescat, 
libenter  ampleclor.  Audivi  enim  quod  dixerit,  ut  sine 
tumultu  populari  adsint  nobiscum  dcni  ex  utraque 
parte  graves  el  honesti  viri,  et  sccundum  Scripturas, 
quid  in  vero  sit,  pcrquiramus.  Nam  illud  quod  rursus 
eum  dixisse  nonnulli  ad  me  pertulerunt,  cur  non  icrim 
Conslantinam,  qunndo  ibi  plures  ipsi  eranty  vel  me 
debere  ire  Mileviin  \  quod  illic,  sicut  perhibent, 
concilium  proxime  habiluri  sunl.  ridicidum  est  diccrc, 
quasi  ad  me  pertijieat  cura  propria,  nisi  Hipponensis 
Ecclesix.  Mihi  tota  htijus  quxstionis  ralio  maxinie 
cum  Proculeiaiio  est.  Scd  si  forte  imparcm  se  putat, 
cujus  voluerit  collegai  sui  imploret  auxilium.  lii  aliis 
enim  civitalibus  tanium  agimus,  quod  ad  Ecclesiam 
pertinet,  quantum  vel  nos  permitlunt,  vel  nobis  iin- 
ponunt  earumdem  civitatum  episcopi,  fralres  el  con- 
sacerdotes  nostri. 

6.  Quanquam  et  iste  qui  se  tot  annorum  episcopum 
dicit,  quid  in  me  lirone  timeal,  quomiiius  mccum  velit 
cunferre  serroonem,  non  satis  intelligo  :  si  doctrinam 
liberalium  lilterarum ,  quas  forte  ipse  aut  non  didicit, 
aut  minus  didicil,  quid  hoc  pertinet  ad  eam  quaestio- 
nem ,  quac  vel  dc  sanctis  Scripturis,  vel  docnmentis 
ecclesiasticis  aut  publicis  discutienda  cst,  iiiquihusille 
per  tot  annos  vcrsalur ,  uiide  in  eis  dcberet  esse  pc* 

>  Mss.  sex,  kiUeum,  Dad.  Am. ,  MiUtium,  Er.«  Hilman. 


CLASS1S  IL  m 

ritior?  Postremo  cst  hic  frateret  collcga  meus,  Sam- 
siicius  episcopus  Turrensis  eccicsias ,  qui  nullas  tales 
didicit,  qiiales  iste  dicilur  formidare  :  ipse  adsit,  agat 
cum  illo.  Rogaboeum,  el,  utconfido  in  nomiiie  Christi, 
facile  mihi  concedet ,  ut  suscipiat  in  hac  rc  vicein 
mcam,  et  eum  Dominus  pro  veritate  cerlantem,  quam- 
vis  sermonc  impolitum ,  tamen  vera  fide  erudilum, 
sicut  confidimiis,  adjuvabit.  Nulla  ergo  caiisa  est,  cur 
ad  alios  nescio  quos  defcrat  \  ne  inter  nos  quod  ad 
iios  pertincl  peragamus.  Nec  tamcn ,  ul  dixi ,  ctiaro 
illos  defugio,  si  eorum  ipse  poscit  auxiliuin. 

EPISTOLA  XXXV  *  (a). 

Rursus  interpelial  Eusebium,  ut  clericorum  donatisln- 
rum  licentiam  curet  coercendam  per  Proculeiaimm 
episcopum  :  alioquin  ut  de  se  nuilus  queratur,  si  hane 
illi  perferri  in  notitiam  per  codices  publicos  feccril. 

Domino  eximio  meriloque  suscipiendo  el  dileciissimo 
frniri  Eusebio,  AuGiiSTmLS. 

1.  Non  ego  recusanti  vohinlati  tuac  judicium,  sicut 
dicis,  iiitcr  episcopos  subeunduin  molcstus  cxhorlator 
aut  deprecator  imposui.  Quod  quidem  ctiamsi  siiadere 
voluissem,   possem  fortasse  facile  ostendcrc  qiiam 
valcas  judicnrc  inter  nps  in  tam   manifesta   atque 
aperta  causa,  el  quale  sit  illud  quod  fncis,  ut  noii 
aiiditis  partibos  jam  fcrre  non  dubitcs  pro  uiia  parte 
scnteniiam,  qui  judicium  reforniidas;  scd  hoc,  ut 
dixi,  interim  omitlo.  Nihil  autem  rogavcram  aliud 
honorabilem  benignitalem  tuam,  qiiod  quxso  tandero 
in  hac  snltem   epistola  digneris  adveriere,  nisi  ut 
qurnrcrcs  a  Proculciano,  iilrum  Iioc  ipse  dixeril  Victori 
prcsby  lero  suo,  quod  ab  eo  sibi  dictum  publicum  offi- 
cium  renuntiavii ;  an  forte  qiii  inissi  sunt ,  noii  qiiod 
a  Viclore  audierunt,  scd  falsum  Gcstis  persecuti  siiil ; 
dciiide  quid  illi  de  tota  ipsa  qu(cslione  inter  nos  di« 
scutienda  vidcretur.  Arbitror  autem  non  judicem  beri 
cum ,  qui  rogalur  ul  interrogoi  aliqnem  ,  et  quod  ei 
responsum  fucril  rescriberc  dignetiir.  Hoc  ergo  etiam 
nunc  rogo  ul  facere  non  gravcris ,  qiiia  litteras  meas, 
sicut  eliam  expcrtus  sum ,  no:i  vuU  accipere  :  quod 
si  voluisset,  non  utique  per  tuam  EximieUlem  id 
agerem.  Cum  aulein  id  non  vult,  quid  possum  mitius  * 
agere,  qiiam  ut  per  te  talem  virum ,  ct  qui  eum  dili- 
gis,  intcrrogetur  aliquid,  unde  me  tacerc  mea  sarcina 
prohibet?  Quod  autem  maier  a  filio  c;isa,  tuae  gravi- 
tati  displicuit;  Sed  illc,  dixisti,  si  sciret,  a  commu- 
nione  sua  tam  nefarium  juvencm  prohibiturus  essel, 
brevitcr  respondeo  :  modo  cognovit,  modo  prohibeai. 
2.  Addo  ctiani  aliud  :  Subdiaconus  quondam  Spa- 
niensis  Ecclcsioe  ,  vocabulo  Primus,  cum  ab  accessu 
iudisciplinato  sanctimonialium   prohiberetur ,  atque 
ordinata  et  sana  pnecepta  contemneret,  a  clerlcata 
remotus  est,  et  ipse  irritaius  adversus  disciplinam  Dei 
transtulit  se  ad  illos,  et  rebaptizatus  est.  Duas  etiam 

*  Mss.  undecim,  dfferat,,  Edd.,  deferai, 

*  Lov.,  minus.  At  alii  (xld.,  mittus, 

*  AdhU)iti  sunt  in  hujus  rccensione  a.  bg.  bl.  c.  cc.  ff.  g. 
gv  D.  r.  s.  sb.  vc.  duo  t.  quaiuor  v.  el  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  i69:  quse  auiem  35  erat,  duqc  24.  Scriptapiulo 
post  superiorem. 


I^ 


6.  AkJGtJSTINt  EriSCOPI 


fS9 


Mn<'tir»on!alcs  concolonas  snas '  dc  fundo  catbolico- 
rum  Clirisii-nicnim ,  sive  idcm  transiulit,  sive  illum 
secwUR ,  etiam  ipsse  lamen  rebaptizatoi  suiit ;  ct  nunc 
euni  grcgibus  CircumceHionum  intcr  vagabundos  gre- 
gcs  remiiiarum,  qii»  propterea  mariios  babere  nolue- 
runt  iie  balieant  discipliiiam,  in  detestabilis  vinolenliae 
baccbationibus  Fuperbus  exsultat,  gaudens  latissimam 
sibi  apertam  csse  licentiam  mal.-c  conversationis , 
unde  iu  Catbolica  proliibcb:itur.  Et  b^c  fortasse  Pro- 
culeianus  ignorat  Ergo  per  tuain  gravitaiem  atque 
modestiam  eidem  in  noiitiam  perferaiur ;  jubeat  eum, 
qui  non  ob  aliud  illam  commuuionem  delegit ,  iiisi 
quia  in  Catliolica  clcricatum  amiserat,  propter  inobe- 
dicnliam  et  perditos  mores,  a  sua  communione  re- 
niovcri. 

3.  Etcnim  ego,  si  Domino  placct,  istum  niodum 
servo ,  ut  qiiisquia  apud  cos  propter  disciplinam  de- 
gradatus  ad  Oitbolicam  transire  voluerit,  in  buniilia- 
tioiie  poenitentiffi  rccipiatur ,  quo  et  Ipsi  eum  forlisan 
cogcrent,  si  apiid  eos  niancrc  voluisset.  Ab  eis  vero 
considcra,  qu;eso  tc,  quam  exsccrabililer  fiat,  ut  quos 
niale  viventcs  ccclesiastica  disciplina  corripimus, 
persuadeatur  eis  ut  ad  lavacrum  altcrum  vcniaiit^ 
atque  ut  id  acciperc  mereaiitur,  Paganos  se  esse  re- 
spondeaiit;  quae  vox  ne  proecderet  de  ore  cbristianOy 
lantus  sanguis  martyruin  fusus  est  :  deinde  qiiasi 
renovati  et  quasi  saiictificati ,  disciprmae  quam  ferre 
non  potuerunt,  dctcriorcs  facti,  sub  spccie  iiovae  gra- 
ti.T,  sacrilegio  novi  furoris  insiiUent.  Aut  si  male 
facio,  per  tuam  bcnevolcnliam  ista  corrlgcnda  curare» 
de  me  nullus  queralur  si  Iixc  illi  perfcrri  in  notitiam 
pcr  codices  pubiicos  feccro,  qui  mibi  negari,  ut  ar- 
bttror,  in  Romana  civitate  {a)  non  possunt.  Nam  cum 
Dcus  imperet  ut  loquaninr  et  pracdicemus  verburo,  ct 
docentcs  qux  non  oportel  rcfcllnmus,  ct  inslenius 
opportone  atque  importune ,  sicut  domiiiicis  ct  apo- 
stolicis  Litteris  probo  (II  Tim.  iv,  2,  et  7/f.  i ,  0-11)» 
nuUus  hominum  mibi  silcnlium  dc  bis  rebus  persiia- 
dendum  arbitretur.  Yiolcnter  autem  vel  latrocinniiler* 
si  quid  audendum  putaverint,  non  decrit  Dominus  ad 
tuendam  Ecclesiam  suam ,  qul  Jugo  suo  in  gremio 
ejus  toto  orbe  difftiso  omnia  terrena  regna  suljecit. 

4.  Naro  cum  ecclcsiu;  quidani  colonus  flliam  suam, 
qnae  apud  nos  fucrat  catecliumena,  et  ab  illis  sedticia 
est  inviiis  parenlibus ,  ut  ibi  baptizata  eiiam  sancii- 
nionialis  fonnam  susciperet,  ad  communioiiem  ca- 
tbolicam  patema  vellet  scvcritate  rcvocare ,  ct  cgo 
reminaro  corruptae  mciilis  nisi  voleniem ,  ct  libcro 
arbitrio  meliora  deligcntein  suscipi  noluisscm;  ille 
rusticus  etiam  plagis  instare  ccepit,  ul  sibi  filia  con- 
scntiret ;  quod  statim  oinnimodo  fleri  prohibui  :  bi-* 
meii  per  Spanianum  traiiscuntibus  nobis,  presbyter 
Ipsius  stans  in  medio  fundo  catbolicas  ac  landabilis 

*  Sie  Lov.  et  pleriqoe  Mss.  Al.  Bad.  Am.  et  Er.  habent , 
cioR  fo/owfe  nHSm 

*Ijov.,  tiolaUi  aultm  vet  lalrocvuaUe$.  At  Am.  Bad  ct  tir., 
Menter  autem  vei  latrociHontcr. 

(a)  BipDonem  iatellige«  quae  (lofnanae  dvitatls  sen  ooloniae 
Jiire  gaiiaebau  Nam  el  Romaua  dviias  appellaiur  in  lib.  3 
eouL  litteras  Petil.,  c.  83.  a.  ISi;  ct  coiouia  in  lib.  22  de 
fllT;  Oei»  c.  8. 


feininae,  voce  impudentissima  post  nos  damavlt,  quod 
traditores  et  persccutores  essemus ;  quod  oonvidrim 
ciiam  in  illam  feminam  jaculatus  est,  quaa  commu- 
nionis  est  nostrae,  in  cujus  medlo  fundo  stabat; 
qiiibus  vocibus  auditis,  non  solum  meipsum  a  lite 
refreiiaviy  sed  etiam  multitudineixi ,  quae  me  cooiita- 
baiur,  compescui.  Et  tamen  si  dicam ,  Quaeratur  qui 
sint  vel  fuerint  traditores  vel  persecutores ;  respon- 
detur  mihi :  Disputare  nolumus,  et  rebaptizare  volo- 
rous.  Nos  oves  vestras  insidianlibus  morsibus  luporum 
morc  depnpdemur ;  vos,  si  boni  pastores  eslis,  tacete. 
Quid  enim  aliod  mandavit  Proculeianus ,  si  vere  ipse 
mandavit?  Si  Christianus  es»  serva  lioc  judicio  Dei, 
nisi  nos  fociamus,  tu  tace.  Ausus  est  etiam  idero 
presbyter  bominl  rusticano  conductori  fundi  ecdesiaa 
commiiiarK 

5.  Usc  quoquc  omnia  per  te,  qnaesot  uoverii  Pro- 
culcianus;  coerceat  insaniam  clericorum  suorum, 
unde,  honorabilis  Eiiscbi,  non  apud  te  tacui^  Digna- 
beris  ilaqoc  non  quid  tu  de  his  omnibus  sentias ,  ne 
tibl  arbilreris  a  ine  judicis  oiius  imponi ,  sed  quid  illi 
respondeant  mihi  rcscribere.  Miscricordia  Dei  te  in- 
columem  tueatur,  domine  exiroio  et  mcrito  susci 
picnde  ac  dilcctissiroc  frater. 

EPISTOLA  XXXVl  *  (a). 

AugustiHut  Ca$ulano  presbylero ,  refellent  Vrbici  p  id 
est  cujusdame  Roniana  uibe,  dissertationem  pro  jo^- 
batijejumo^  scriptam  perquam  imperitismme, 

Dilecttssimo  et  desidcrantissimo  fratri  et  compresby- 
tero  Casulamo,  Augustinus  ,  in  Domino  salutem. 

CAPUT  PRIMUM.  —  I.  Nescio  iinde  sit  faclum,  ut 
primls  luis  litteris  meas  iion  reddcrem :  non  lameiicon- 
tcmptu  id  mc  fecisse  scio.  Nam  et  studiis  tuis  et  ipso 
sermone  delcctor ,  tcque  in  ista  aetate  juvenili  profi- 
cere  in  vcrbo  Dei  et  abundare  ad  xdificaiionero  Ec- 
desiac,  et  opto  et  exhortor.  Niinc  vcro  scriptis  tuls 
alteris  sumptis,  quibus  tibi  landem  aliquando  respon- 
derijure  cbaritaiis,  in  qiia  unum  suinusi  fraterno  eC 
aequissimo  flagiias ,  diflercndum  luae  dilectionis  ultc- 
rius  desiderium  non  putavi ,  et  intcr  arctissimas  oc- 
cupationes  meas  susccpi  isio  nie  debilo  apud  le  ab* 
solvere  *. 

2.  Qiiod  ergo  mc  consiilis,  utrum  liceat  sabbato 
jejuiiare  :  rcsiiondco ,  si  nuUo  modo  licerel,  profccto 
quadraginia  conliiiiios  dics  nec  Moyses ,  iiec  Eliai , 
nec  ipsc  Domiuus  jejunasset.  Verum  isla  ratione  con* 
cluditur,  etiam  doniitiico  dic  non  illicitum  esse  Jejo* 
nium.  Et  quis(|uis  tamcn  bunc  dicm  Jejonio  decer- 
neiidum  pulaverit,  sicut  quidam  jejunantes  sabba- 
tum  observaiit ,  non  pan-o  scandalo  erit  Ecdcsiae , 
nec  immerito.  In  bis  eiiim  rebus  de  quibus  iiibil  certi 
statiiit  Scriptnra  divina ,  mos  populi  Dei ,  td  instiiuta 
m.ijorum  pro  lcge  tenenda  suut.  De  quibus  si  difpu- 

*  vatic.  trea,  exsolvere,  Alil,  absolvire. 

*  Castigata  esl  ad  bl.  cb.  fl*.  gg.  m.  nn.  vc.  quaioor  v.  ei 
al  Am.  Biid.  Er.Lov. 

(a)  AtiasSO :  qu»  voro  36  orat,  nunc  32.  Scripia  SDStc  ao. 
m  aut  iult.  307. 


iS7  EPISTOLARUM 

tare  voluerimus ,  el  ex  aliorum  consueludine  alios 
improbare ,  orielur  iiiterminaui  Iiictalio ,  quoe  labore 
sermocinalionis  cum  certa  documeiita  nulla  Tcritaiis 
insinuet,  ulique  cavendum  est,  ne  tempestate  con- 
tentionis  sercnilutem  charilalis  obnubilet.  Quod  peri- 
'  culum  viiare  neglexit ,  cujus  mihi  prolixam  disputa- 
tionem ,  ut  el  respoiiderem ,  cum  luis  prioribus  litte- 
ris  existimasti  esse  miitendam. 

CAPUT  II. — 3.  Non  autcm  usque  adeo  mihi  spalia 
temporum  larga  sunt ,  ut  ea  rerellendis  singulis  sen- 
lentiis  ejus  impendam ,  qux  aliis  operibus  magis  ur- 
gentibus  explicnndis  habeo  necessaria.  Sed  eo  quo  te 
mihi  in  tuis  epistolis  ostcndis  ingenio ,  quod  in  le  do* 
num  Dei  admodiim  diligo ,  eumdcm  sermonem  cujus- 
dam ,  ut  scribis ,  Urbici  (a) ,  paulo  diligentius  ipse 
considera ,  et  vidcbis  eum  peiie  universaro  Eccle- 
siam  Giirisli ,  ab  ortu  solis  usque  ad  occasum ,  verbis 
injuriosissimis  neqnaqiiam  lacerare  timuisse.  Ncc 
dixerim  pene  universAm,  sed  plane  universam.  Nam 
neque  ipsis ,  quoruin  consuctudincm  sibi  videtur  de- 
fendere ,  invenitur  pepercisse  Uomanis ;  sed  quoihodo 
in  eos  quoqiie  rcdundct  convicioruin  ejus  iropclus 
ncscit ,  qiioiiiam  non  adverlit.  Nam  cum  ei  argumcnla 
deficiunt ,  quibus  probcl  sabbato  jejunandum ,  in 
luxurias  epularum  et  tcmuleiiln  convivia  ct  nequissi- 
mas  ebrictntes  insultabundus  invehitur,  quasi  non  je- 
juiiare ,  lioc  sit  inebriari.  Quod  si  hoc  est ,  quid  ergo 
prodesi  Romanis  sabbaio  jejunare?  quandoquidem 
aliis  diebus  quibus  non  jejuiiant,  necesse  cst  eos , 
secundum  disputaiionem  hnjus ,  ebriosos  et  ventrico- 
las  judicari.  Porro  ,  si  aliud  est  gravare  corda  in  cra- 
pula  et  cbrietate ,  quod  scmper  est  malum ,  aliud  est 
autem  modeslia  et  tempcrnntia  custodita  rclaxare  je- 
junium ,  quod  certe  cum  fit  die  dominico ,  reprehen- 
sorem  non  habct  christianum ;  prandia  prius  sancto- 
rum  a  voracitate  et  ebriositate  ventricolarum  istedis- 
ccmat ,  ne  Uomanos  ipsos  qnando  non  jejunant  ven- 
tricolas  faciat ,  et  tuiic  inquiral ,  non  utrum  liceat 
inebriari  sabbato ,  quod  nec  die  dominico  licet ;  sed 
ulrum  nec  sabbaio  jcjunaudum  sit,  sicut  dominico 
non  solet. 

4.  Qiiod  utinam  sic  quxrcret ,  aut  sic  affirmaret , 
ift  lolo  terrarum  orbe  difiTusam ,  exceplis  Romanis  et 
adhuc  paucis  Occidentalibus ,  apertissime  non  bla- 
sphemarct  Ecclesiam.  Nunc  vero  quis  ferat  per  omnes 
orientales,  et  multos  etiam  occidentales  populos  chri- 
fttianos  de  tot  tantisque  famulis  famulabusque  Chrisli, 
sabbato  sobrie  roodesicquc  prandentibus ,  ab  isio  dici 
quod  in  came  sint ,  et  Deo  placcre  non  possint ,  ct 
qiiod  de  illis  sit  scriplutn  ,  Recedani  iniqui  a  me, 
VfoiN  eorum  nos^e  nolo;  et  quod  siiit  yentricolx,  Ju- 
daeam  Ecclesige  praeponentes ,  et  ancillae  filios ;  et  legc 
non  justa ,  sed  volupiaria ,  consulentes  veniri ,  non 
disciplin»  succumbentes ;  et  quod  caro  sint ,  ci  roor- 
tcro  sapiant ,  ct  catera  hujusmodi :  quae  si  de  uno 


(<i)Gognomen  est  imliium  ahurbe  Roma.  Hinc  Zcphirinus 
rapa  ab  0|.tato  in  lib.  i,  uU  et  siricius  a  Paulioo  iu  epist.  i 
ad  severum,  vocalur  Urbicus,  et  in  couc.  Arelat.  1  de  diaoo- 
nis  urbicis  agitur,  id  esl  Romanis. 

Sanct.  August.  II. 


CLASSIS  n. 


IM 


quopiam  Dei  famulo  diccrct ,  quis  eum  audirc ,  qnis 
non  devitare  dcberet  ?  Cum  vcro  his  opprobriis  alqoe 
malediciis  inseciatur  Ecclcsiam  per  totum  roundum 
fractificaniero  atquc  crcscentcm  ct  die  sabbati  pene 
ubique  prandcntcm  ,  admoneo  quisquis  est,  ut  scse 
cohibeat.  Nam  cujus  me  nomen  ignorare  voIuSsti,  pro- 
fecto  de  illo  me  judicare  noluisii. 

CAPUT  III. —  5.  FHius  hominis^  inqoit,  tabhati  Do- 
minus  ett :  In  quo  maxime ,  bcne ,  quam  male  facero 
licet  {Matih.  xii,  8-iSK).  Si  ergo  roale  facirous,  quando 
pranderous ;  nullo  die  dominico  bene  vivimus.  Quod 
auiem  fatetur  Apostoliis  sabbnto  mandiicasse,  et  dicit» 
ut  tunc  jejunarelur  temporis  non  fuisse ,  propter  qnod 
ait  Dominus ,  Venieul  dies  ui  auferalur  sponsus  ab  «rt, 
ei  iunc  jejunabuni  fitii  sponsi  (Id.  ix,  i5),  quia  teropus 
gaiidii ,  et  tempus  est  luctus  (Eccte.  in,  4),  primom 
attendere  debuit ,  quod  illic  Dominus  de  jejunio,  non 
de  sabbati  jejnnio  loquebatur.  Deinde  cum  vult  int^i- 
ligi  luctum  jejunio ,  cibo  gaudium  deputanduro ,  cur 
non  cogitat ,  quidquid  est  illud  quod  significare  Deus 
voluit  in  eo  quod  scriptum  est ,  eum  die  scpiimo  re- 
quievisse  ab  omnibus  operibos  suis  (Gen,  ii,  SK),  non 
ibi  luctum  significaturo  fuisse ,  sed  gaudium?  Nisi 
forle  dicturus  cst,  in  illa  requie  Dei  et  sanctifica- 
tione  sabbati  gaudium  Judaeis,  liictum  significa- 
turo  csse  Christianis.  Ei  tamen  nec  quando  sancti- 
ficavit  Deus  diem  scptimuin ,  quia  in  illo  requie- 
vit  ab  omnibus  operibos.  suis ,  aliquid  de  jejunio  vet 
prnndio  sabbali  exprcssil;  nec  cum  postca  popolo 
HebraK)  de  ipsius  diei  observatione  mandavit ,  aliquid 
de  alimentis  vel  sumendis  vel  non  sumcndis  locutus 
est.  Yacatio  tanium  homini  a  suis,  vel  a  servilibus 
operibus  imperatur :  quaro  prior  populiis  in  umbra 
accipiens  fuluromm  ,  sic  vacavitaboperibus,  qiicm- 
admodum  nunc  Jiidscos  vacare  conspicirous ;  non,  ut 
putatur,  Judaeis  camalibus  non  recte  intelUgentibus 
quod  recte  intelligunt  Christiani.  Neque  eniro  melius 
hoc  intelligirous  qoaro  Prophetx ,  qui  taroen  eo  tem« 
pore ,  quo  ita  fieri  oporiuit ,  scrvaverunt  hanc  sab- 
bati  vacationem ,  quam  Juda^i  putant  adhuc  es.se  ser- 
vandam.  Unde  illud  est ,  quod  lapidare  Deus  horoi- 
nem  jussit ,  qui  sabbato  ligna  collegerat  (iVti»i.  xv , 
55) ;  Dusquam  autem  legimus  lapidatum  ,  vel  aliquo 
dignuro  supplicio  jiidicatum ,  sive  jcjunantem  sab- 
bato ,  sive  prandentem.  Qiiid  tamen  lioruro  diiorum 
quieti  conveniat,quid  lal)ori,  isie  ipse  vidcrit,  qui  gau- 
dium  manducantibus ,  lucium  jcjunantibus  deputavit , 
vcl  a  Domino  dcputari  inlellexit ,  ubi  de  jejunio  re- 
spondcns  ail :  Non  possunt  lugere  filii  sponsi^  quam- 
diu  cum  eis  esl  sponsus  (Matih.  ix,  i5). 

6.  Quod  auiem  proplerea  dicit  sabbato  Apostoloa 
manducasse,  quia  nonduro  erat  tempus  ut  sabbato  je- 
junarenl ;  quod  scilicet  vclerum  tradilio  prohibebat: 
numqiiid  ergo  jam  erat  lempus  ut  sabbato  non  vaca- 
rent?  Nonneethoc  traditio  veterum  prohibebat,  et 
vacare  cogebat?  et  Limen  eo  ipso  sabbati  die,  quo 
Christi  legimus  roanducasse  discipulos,  vulserunt  uti- 
que  spicas  (/(/.  xii,  f);  quod  sabbato  non  liccbat , 
quia  vcterura  tradilio  prohil)ebnt.  Videat  igitur  uc 


IS9  S;  AUGLSTINI  EP2SC0PI 

Asite  congnicntlos  ei  rcspoiidealur  idoo  Dominuin  dic 
illo  t  discipuIU  hxe  duo  fleri  yoluissc ;  unum  dc  spi- 
cis  vellendis » alierom  de  alimenlis  sumendis ;  ut  illud 
esset  tdversus  eos  qui  sabbato  voliiiit  vacare »  hoe 
auiein  adversus  eos  qui  cogunt  sabbato  Jejunare : 
cum  illud  muiato  leropore  jam  supersiiiiosum  esse 
signilicasset ,  boc  aulem  utroque  tempore  liberum 
esse  voluisset.  Neque  id  confirmando  dixerim ,  sed 
quid  ei  multo  aptius ,  qoam  sunt  ea  qoai  ioquilur, 
rcspondcri  possil  ostenderlm. 

CAPUT  IV. — 7.  QuomodOf  Inquit,  non  cnm  Phari' 
imo  damnabimur,  bu  in  iabbato  jejunantesf  tanqiiani 
IMiarisxus  idco  damneiur,  quia  bis  in  sabbato  jcjuna- 
bat ,  et  non  quia  super  Publicanum  se  lumidus  ex- 
toUebat  (Lkc.  xviii,  11, 12).  Potestautem  iste  dicere 
etiam  UloSf  qui  omnium  fructuum  suorum  dccimas 
dant  pauperibus,  cum  Piiarisaeo  damnari,  quia  hoc 
quoque  ille  intcr  sua  opera  praedicabai ;  quod  cupc- 
mus  a  multii  fieri  clirisiiaiiis ,  et  vix  paucissimos  in- 
venimos :  aut  vero  qui  non  fuerit  injusius,  adultcr  ct 
rapior,  com  Pbarisxo  damnabiior ;  quia  ille  se  talcm 
non  csse  jaclabat ;  ^qood  certe  quisquis  senlit ,  iiisa- 
nil.  Porro  si  hxc  siiie  dubio  bona ,  quae  sibi  Phari- 
sxus  inesse  cominemorabat ,  non  babcnd.i  siint  cum 
superbicnte  Jaclantia  qcue  in  illo  apparebat ;  sed  ta- 
men  habenda  sunt  cum  pietaie  humili  qux  in  illo  n»n 
erat :  sic  et  bis  in  sabbato  jejunare,  in  hominc  qunlis 
fuerat  ille  Pbarisxus ,  infructuosum  cst;  in  honiine 
autem  humiliter  fideli,  vel  fideliier  bumili,  religiosum 
est :  quamvis  evangelica  Scrlptura  non  dixerit  damn> 
tum  Pharisscum ,  sed  magis  Justificatum  dixii  Publi- 
canum. 

8.  Yerum  si  hoc  modo  putat  isle  intelligcndum  quod 
ait  Dominus,  Nisi  abundaveril  juslitia  vestra  plu$  quam 
Seribarum  et  Pkariiteorum ,  non  intrabilis  in  regnum 
emtorum  ( Matth.  v ,  21 ),  et  nisi  amplius  quam  bis  in 
sabbato  jcjuiiemus,  hoc  pra^cepto  non  possimus  iin- 
plcre ;  bene  quod  septem  dies  sunt  qui  volumine  tem- 
porum  pcr  sua  vestigia  revocanlur.  Cum  ergo  ex  his 
biduum  quisque  detraxerit ,  ne  sabbato  dominicoque 
jejunet,  remancnt  dies  quinque  In  quibiis  Pharisoium 
superarc  possit  bis  in  sabbato  Jejunantem.  Puto  cnini 
qood  si  ter  in  sabbato  quis  Jejunat ,  Jam  supcrat  Pha- 
risaeum,  qui  bis  in  sabbato  jejunabat.  Quod  si  ei  qua- 
tcr ,  vcl  etiam  ut  nullus  dicrum ,  cxceplo  sabbato  ct 
dominico ,  prxtcrmittatur ,  in  hebdomade  quinquics 
ji^onetur,  qood  multi  tota  vita  sua  faciunt,  maiime 
in  monasteriis  constituti ;  non  solum  Pharisxus  qiii 
bis  in  sabbato  jejunabat,  vcrum  etiam  christianus  qui 
quarta  et  sexla  ^  et  ipso  sabbato  Jejunare  consuevit, 
quod  freqoenter  Romana  plebs  facit,  in  labore  Jcjunii 
superabitur  :  et  tamen  nescio  quis  iste,  ut  dicis,  Urbi- 
cns  dispuiator,  etiamsi  quis  quinque  continuis  pncter 
sabbatuin  et  dominicum  dicbus  ila  jejunet ,  ut  nullo 
die  omnino  rcficiat  corpus,  eum  cnrnaleiii  vocat,  quasi 
cibus  et  poius  cxtcris  dicbiis  noii  penineat  ad  car- 


m 


'  Edd.,«u-Ia/S!rta.  lias.carent  voce  fMa  hic  ct  aliis  lods, 
«bi  apud  Edd.  adjocta  est. 


ncm ;  ct  vcniricolam  jiidicat,  qiiasi  solius  sabbati  pran^ 
dium  descendat  in  veiitrcm. 

CAPUT  Y. — ^9.  lluic  sane  non  sufficit  quod  ad  vin- 
cendum  Pharisaeum  Jam  sufficit,  ut  ter  iii  sabbato  je- 
Jonclur ;  sed  excepto  dominico  scx  cxteris  diebos  it^ 
Jejunare  compcllit,  ut  dicat :  Aniiqua  remota  labe^  duo 
tn  came  iina,  Chriitijam  iub  di$eiptina  manentes^  non 
debent  cum  fiUis  nne  tege  et  cum  fmncipibus  Sodomo- 
rum^  et  cum  plcbe  Gomorrhie  sabbatorum  voluptaric 
eonvitia  exercere ;  sed  cum  $anctimonitB  incolis  ae  De^ 
devotis  sotemni  et  ecclesia$tico  jure  magis  ac  magh  tegi" 
time  jejunare ,  ut  sex  dierum  vcl  levis  error ,  jefumi, 
orationis  et  eleemotyncB  fontibus  abtuatur,quo  posnmus 
dondnica  alogia  refecti  omnes  eequali  eorde  digne  can- 
tare  :  Saturasti ,  Domine ,  anfmam  inanem ,  et  polasti 
animam  ntientem.  Isti  dicens  et  a  frequentia  Jojtinandi 
solum  dicm  dominicum  excipiens,  non  tanlum  Orien- 
tis  et  Occidentis  pnpulos  chiistianos  ,  In  quibus  sab- 
bato  iiemo  jejunat ;  verum  et  ipsam  Romanam  Eccle* 
siam  improvidus  et  incautus  accosat.  Cum  enim  dicil, 
tub  diseiplina  Christi  manentes ,  non  debere  cum  filiis 
sine  tege^  cum  principibus  Sodomm^  cum  piebe  Gomor- 
rha  voluptaria  sabbatorum  exercere  eonvivia ,  sed  cum 
sanctimonias  incolis  ac  Deo  devotis^  solemni  et  ecdesia" 
stico  jure  magis  ac  magis  legitimej^unare;  ac  deiiide 
dennietis  quid  sit  Icgitime  Jejunare,  subjungit  et  dicit, 
ul  sex  dierum  vet  levis  error,  jejunH^  orationis  et  eleemo» 
sgnce  fontibus  abluatur  :  profecto  eos  qui  minus  qiiam 
scx  diebus  in  hebdomade  Jejunant ,  non  putat  lcgi- 
time  exercere  Jejunium  ,  nec  Deo  esse  devotos ,  nec 
maculas  erroris,  quae  de  ista  mortalitate  contrahun- 
tor,  abluere.  Videant  ergo  Romani  qnid  agant ,  quia 
etiam  ipsi  nimiiun  contiimcliose  hujiis  dlspuiatione 
tractantur ;  apud  qoos  omnibus  istis  sex  did>us,  pnr- 
ter  paucissimos  clericos  aut  nionachos,  quotusquisque 
invenilur,  qui  frcquenlet  quotidiana  jejonia  ?  masime 
qoia  ibi  Jejunandum  quinta  sabbali  non  yidetur. 

10.  Deinde  quxro  :  si  uniuscujosqoe  diei  vel  levis 
error  ipsius  diei  Jejunio  solvltur  vcl  abluitor;  sie 
enim  dicit,  ul  sex  dierum  vet  lems  error^  je}unH  quoqne 
fontibus  abluatur;  quid  faciemus  de  IIIo  errore  qiii 
subrepserit  dominico  die,  in  quo  scnndalum  est  jejii- 
nare?  Aut  si  die  ipso  nullus  Chrisiianis  error  obrepil, 
vidcat  homo  iste  qui  ventricokis  tanquam  magnos  jc- 
Jiinator  accusat,  quantum  honoris  et  utililatis  veiitri- 
bus  tribiial,  si  tunc  non  crratur,  quando  pmndetttr. 
An  forte  in  Jcjunio  sabbati  lantum  bonom  constitttit, 
ut  aliorum  sex  dierum,  hoc  est,  ipsius  etiam  domiiiiei 
vel  levem,  sicutdicii,  errorcm,  solum  Jejonium  sab- 
bati  possil  abolcre,  et  soio  ipso  die  non  erretnr,  quo 
toto  uliquc  jejunntur  ?  Quid  est  ergo  quod  diem  domi- 
nicuin  sabbato,  velut  christiano  Jure,  pncponit?  Ecce 
secundum  ipsum  dies  sabbati  mullo  sanctior  inyeiiltur, 
In  quo  ct  non  erratur,  cum  ejos  toto  s]iatlo  Jejonattir, 
et  eodcm  jcjunio  sex  cxieromm  dierum ,  ac  per  hoc 
ipsius  domlnici  error  abluitor :  pulo  qood  tibi  non 
placet  isia  prxsumptio. 

11.  Jaiuvcro  cum  se  hominem  spiritualem  videri 
velit,  ei  tanquam  carnales,  pransorcs  sabbati  accusct. 


fii 

attende  quemadmodum  domlnici  diei  non  parco  praiv- 
dio  reflciatur ,  sed  alogia  delecletur.  Quid  est  antem 
alogia,  quod  verbum  ex  gracca  liiigua  usurpalum  est, 
nisi  cum  cpulis  indulgetur ,  ut  a  rationis  tramite  de- 
vietur?  Undc  aninialia  ralione  carenUa  dicunturaloga, 
qiiibus  similes  sunt  ventri  dediti  :  propter  quod ,  im- 
moderalum  convivium,  quo  mens,  in  qua  raiio  domi- 
nntur ,  ingurgitalione  vescendi  ac  bibendi  quodam- 
modo  obnitur,  alogia  nunciipntnr.  Iiisu)>cr  etiam 
propter  cibum  ac  potum ,  noii  mentis,  sed  venlris 
alogin  diei  domiiiici  dicit  essc  caiitaiidum  :  SaturaHi, 
Domine^  animam  inanm ,  ei  polasti  animam  gitieniem. 
0  vinim  spiritualem !  o  carnalium  rcprebcnsorcm ! 
o  magnum  jejunatorcm,  et  non  ventriculiorem !  Ecoe 
qui  nos  adtnonet  ne  lege  ventris  legem  Domiiil  cor- 
rumpamus,  nc  panem  coeli  vendamiis  esca  terrena, 
et  adjungit :  Quia  e$ea  Adam  paradiso  periit,  esea  E$au 
prinuUum  amisit.  Ecce  qui  dicil :  E$t  emm  Satanoi  UU" 
tala  ealumma^  teiUatio  veiitris^  qui  modicum  suadet  tU 
uuferat  totum.  Et  Aonim,  inquit^  inlerfiretalio  pneeefA^ 
rum  uentrieoia$  minut  incurvat. 

1%,  Nonne  his  verbis  suis  id  agero  videtur,  ut  ctbm 
dic  dominico  jejuneturt  Alioquin  sanctior  erit  sab- 
bati  dles,  quo  Dominus  in  inonumento  reqiiievit,  quam 
dominicus,  quo  a  morluis  rcsurrexit.  Sanctius  est 
enim  profecto  sabbatum,  si  secundum  verba  hujiit,  in 
sabbato  per  jojunium  peccalum  omne  vilatur,  et  quod 
dicbus  aliis  conlraetum  est ,  aboleiur  :  in  dominioo 
aiitem  per  escam  venirts  tentatio  non  caveiur,  et 
diabolicac  calumnix  locus  datur ,  et  paradiso  peritut^ 
ct  primatns  amillitur.  Quid  ergo  est,  quod  rursus  ^ibi 
ipse  conlrarius  admonet,  iit  non  prandio  modesto,  so- 
brio ,  cliristiano,  reHciamur  dominico  diis ,  sed  in 
alogia  Ixtaiites  plaudentesquc  canicinus  :  Saturaiti^ 
Domine,  animam  inanem,  et  potasti  auimam  $itientem  t 
Nempesl  lunc  nou  errainus,  quando  jejunamiis,  et 
alloruni  scx  dierum  errorcs  tunc  abluimiis,  cum  sab^ 
balo  Jejimamus ;  nullus  erit  dic  dominico  deierior, 
nullus  sabbato  mcKor.  Crede,  dilectissime  Traicr, 
nemo  legem,  sicut  iste,  inteUigii,  nisi  qui  non  inti^lli- 
gll.  Si  enim  Adain  non  cibus,  sed  proliibilus  cibiis 
perdidit  (Cen.  iii,  G),  et  Esau  iiepolem  sancti  Abrabx 
iion  esca,  sed  usque  ad  contemptum  sacramenli  qiiod 
In  primatu  suo  linbiiit,  cuncupita  csca  damiiavit  {Ceu, 
itxv,  35,  5i) :  sic  a  saiictis  et  fldelibus  pie  prandetur, 
quemadniodum  a  sacrilcgis  ct  incredulis  inipie  jcju- 
natur.  Prrponilur  aulem  dies  doininicus  sabbaio  flde 
resurrectionis ,  non  coiisuctudine  rerectionis,  aut 
etiam  vinolent:»  licentia  cantioiiis. 

CAI^.  VI.  —  45.  Moif$e$f  inqnil,  quadraginia  diebu$ 
panem  non  numducavii ,  nec  bibit  aquam.  Cur  aineDi 
boe  dlxerit,  subjungit  atqiie  ait :  Ecce  Moy$e$  anucu$ 
Dei,  nubi$  inquilinu$^  delalor  Legis^  el  populi  dux^  ter 
bina  $abbata  jejunio  celebran$  non  offensam ,  $cd  merU- 
tum  collocamt.  Numquid  aitendit  quid  hliin  possit  con- 
seqiientcr  opponi  ?  Quia  utiqiie  si  Moysi  jejuiiantis 
propterea  ponit  exemplum ,  qiioniam  in  illis  quadra- 
ginta  diebus  ter  bina,  sicut  loquilur,  sabbata  jcjunavit, 
et  ex  lioc  vult  pcrsuadcre  ut  sabbaio  jejunctur ;  ex 


EriSTOLARUM  CLA88IS  IL  m 

hoc  ergo  persoadeat  ut  et  dominico  i«jimclur,  quia  in 
illis  quadraglnta  diebus  nikilominas  Moyses  tcr  binos 
dominieos  jejunavit.  Scd  additac  dicit,  Et  adhuc  cun 
Chri$to  daniinieu$  die$  imnunenti  Eccle»m  $ervabatur  . 
quod  cur  dixerit,  nesciu.  Si  enim  proptcrca  quia  multo 
magls  jejunandum  est,  pnsteaquam  venit  cum  Clirislo 
dominicus  dies;  ergo,  quod  absit,  etiam  ipso  domi- 
nico  jejunetur.  Sl  aulcm  timuit  nc  propter  dicruni 
qundraginta  jejunium  objiceretur  etiam  domiiiicoje- 
junandum ,  el  idco  addidit  quod  adhuc  eum  Chri$io 
imminenli  EccUm  die$  dominicu$  $ervabatur^  ul  vidc- 
licel  ea  causa  intelligalur  jejunasse  Moyses  ciiain  dio 
qui  sequilur  sabbalum,  quia  nondum  vcnerat  Christus, 
pcr  quem  factiis  cst  ipsc  dics  dominicus ,  quo  non  cx- 
pediat  jejunari;  cur  ipse  Cbristus  quadmginta  dicbus 
similiter  jejunavil?  cur  non  in  illis  dicbus  quadra- 
ginta,  ter  binis  qui  scquebantur  sabliatum  ,  jcjunium 
solvit ,  ut  jam  domiiiici  dicl  prandium  commcndarei 
eliam  ante  rcsurreclioiicm  suam,  sicut  sanguiiicm 
suum  potandum  dedit  ante  passioncm?  Vides  ccrte 
dierum  quadraginta  jejunium,  quod  iste  commemorai* 
slc  ad  rem  non  pcrtinere  nt  sabbato  jejunemus,  quo- 
inodo  ad  rcm  non  perlinet  ut  dominico  jcjuncmus. 

14.  Prorsus  iion  atlcndil,  quid  ei  de  die  dominico 
possil  opponi ,  quaiido  sicut  accusaiida  sunt  ebriosa 
coiivivia ,  et  oinnis  vorax  ac  temulenla  luxurics ,  sic 
accusat  prandia  sablxatorum,  cuin  possinl  cl  ipsa  esse 
modestorum  atque  sobriorum.  Et  idco  non  esi  illi  ad 
singula  respondendum,  quoniam  pro  sabbati  prandio 
vitia  luxurix  repreliendcndo,  eadem  at(|ue  eadciu 
s:cpe  diclt;  aliud  non  inveniendo  quod  dical,  nisi 
quod  iiianiier  ct  ad  rem  non  perliiiens  dicit.  Utriim 
nun  sit  sabbalo  jcjuiiandiira  qihxrilur,  non  ulriun 
sabbatonon  sit  liixuriaiidum;  quod  iicc  dominico  fa- 
ciuiil  qui  Deuin  timeut,  quamvis  in  illo  ullque  non 
jcjuncnt.  Quis  autem  diceret  quod  isle  ausus  est  di- 
ccre  ?  Quomodo ,  inquit ,  pro  nobis ,  aut  per  no$  rata 
erunt  Deo^  aut  digna^  qum  no$  $anctificata  die  ad  pecca-' 
tum  cogant  ?  Sanctificatam  diem  sabbali  confitetur,  cC 
ad  peccatum  dicit  cogi  homines,  quia  prnndetur.  Ac 
per  boc  sccundum  istum  ,  aut  dies  doniiuicus  sancti- 
licatus  iioii  esl,  et  incipit  esse  sabbatuin  uielius;  aul 
&i  esl  et  dominicus  dies  sanctificatus,  ad  peccalum  co- 
gimur ,  quia  prandemus. 

CAP.  Vll.  —  15.  El  conatiir  tcstimoniis  probaro 
divinis  sabbato  jejunandum  :  sed  unde  boc  probct 
omnino  non  invenit.  Manducavit,  inquit,  el  bibit  Jacob 
viniim,  et  $atiatu$  est ,  et  reces^i  a  Deo  salutari  siio,  et 
ceciderunt  una  die  viginti  tria  milUa  ( Exod,  xxxii,  6, 
8,  28) :  quasi  dicluni  sit,  Prandit  sabbuto  Jacob,  ct 
rccessit  a  Dco  saliitari  suo.  Et  Aposlolus  quando  coin- 
mcmoravit  cecidisse  toi  millia,  non  ait :  Nequc  praii- 
deamussabbalo,  sicut  illiprandeiuiit;  sed  ait:  iVe* 
que  [omiccmur^  ncut  quidam  eorum  [ornicati  suiUt  et 
ceciderunt  una  die  viginti  tria  mHlia.  Quid  sibi  etiaiii 
vult  quod  ait :  Sedit  autem  populu$  manducare  ei  bi  - 
bere,  el  surrexerunt  ludere?  (1  Cor.  x,  8,  7.)  Posuit 
qiiidem  ei  Aposlolus  hoc  icstimonium,  scd  ut  a  servi- 
tutc  idolorum,  non  a  sabbati  prandio  probiborcl.  Sal>- 


143  S.  AUGUSTINI  EPISGOPi 

bato  aiiteni  illuii  rucium  essc,  iste  non  probat,  sed  ut 
libiium  cst  suspicatur.  Sicut  autcm  ficri  potesi  ut  je- 
junetur,  ct  cum  jejuiiium  solvilur,  si  quis  ebriosiis 
esi,  tunc  inebrictur ;  ita  flcri  potest  ut  non  jejiineiur, 
et  si  teiiiperanics  sunt  homines ,  modeslissime  pran- 
deatur.  Qut J  est  ergo  qiiod  sabbati  vulens  persuadere 
jejuniiim,  adbibci  Aposiolum  icsicm  diceniem,  Nolile 
inebriari  vino^  in  quo  est  omni»  Inxuria  (Eph,  v,  i8) ; 
quasi  diceret :  Nolile  praiidere  sabbnio,  qiiia  ibi  esl 
omnis  luxuria.  Sicui  aulem  lioc  pncceptuin  apostoli- 
cum  ne  inebrientur  vino^  in  quo  est  oinnis  luxiiria , 
observaiur  a  christianis  Deum  linieiilibus,  qinndo 
prandeiur  die  dominico,  iia  observatur  quaiido  pran- 
detur  et  sabbaio. 

16.  Vt  expreaius,  inquii,  errantibus  contradieam, 
nemojejunio  Diwm,  etri  non  promerctur^  offendit;  porro 
et  non  offendere  promereri  est.  Quis  lioc  diceret ,  nisi 
qui  noUct  considerare  quid  diceret?  Ergo  Pagani 
quando  jejunant,  non  ideo  magis  ofTenduni  Deum :  aut 
si  de  christianis  voluii  quod  dixil  InieHigi ,  quis  non 
Deum  oflendei,  si  velii  cum  scandalo  iotius  quae  ubi* 
qiie  dilataiur  Ecclesiae,  die  dominico  jejunare?  Deinde 
subjicii  iesiimonia  de  Scripfuris  ad  causam  qiiam 
susccpii  nibil  valentia.  Jejunio,  inquit,  Elias  paradiso 
donatus  in  corpore  regnat :  qiiasi  jcjiinium  non  prae- 
diceni  qui  sabbato  non  jejunant ,  sicui  jejunium  prae- 
dicant,  qui  iamen  die  dominico  nonjejunani;  aut 
Elias  eo  tempore  jejunaverit,  quo  populus  Dei  etiam 
sabbaio  jejunabat.  Quod  autem  respondimus  de  qua* 
draginia  diebus  jejunii  Moysi ,  hoc  depuia  esse  re- 
sponsum  eide  quadraginia  diebus  Elix.  Jejuruo,  inquil, 
Daniel  leonumsiccam  rabiem  illassus  evasit :  qiiasi  legerii 
quod  sabbaio  jcjunaveril,  aut  etiam  cum  ipsis  leonibus 
sabbnio  riierii ;  iibi  tamen  legimus  qiiod  et  pranderit. 
Jejunio,  inquii,  trium  pdagermamtas  ignibus  eoruscanli 
carceri  dominata,  rogi  hospilio  susceptum  Dominum  ado^ 
ravit.  ilxc  cxempla  sanctorum,  nec  ad  persuadendum 
cnjiiscumque  diei  jejunium  valeni;  qnanio  minus  sab- 
baii  ?  Quandoquidem  non  solum  non  legitur  tres  viros 
sabbnlo  fuisse  missos  in  caminum  Ignis  ardentem ; 
sed  ne  illud  quidem  legitur,  tamdiu  illic  cos  fuisse  ut 
possil  quisqiiam  diccre  eos  jejunasse ,  imo  vcro  vix 
uiiius  borx  spaiiuin  esi,  quo  eorum  confessio  hy- 
mnusqiie  cantatur :  nec  amplius  inter  illas  flammas 
iniioxi;\s  denmbulaverunt,  qunm  canticum  illud  icrmi- 
navcrunt.  Nisi  foric  ab  isio  etiam  unius  hone  spntiiim 
jejunio  depiilatur.  Quod  si  ita  est,  non  habet  qiiod 
succenseat  pransoribus  sabbati :  osqoe  ad  horam  enim 
prandii,  multoquam  in  iliocamino  prolixins  jcjunaiur. 

17.  Adhibet  et  illud  Aposioli  iestimonium,  ubi  ait : 
Non  est  regnum  Dd  esca  et  polus,  sedjustitia  et  pax,  et 
gaudium  in  Spiritn  sancto  (Rom,  xiv,1 7) ;  ei  regnum  Dei^ 
Ecclesiam  vult  intelligi,  in  qua  Deus  regnat.  Obsecro 
iSynuroquidbocagcbatApostoIus,  cum  istn  loquerctur, 
utsabbato  a  chrisiianis  jcjunarctur?  Sod  nec  dc  ipso 
cujuscumque  diei  jejunio  loquebalur,  cum  hxc  dice- 
rct.  Dictum  esi  eniin  advcrsus  eos  qiii,  more  Judseo- 
rum,  sccundum  veterem  Lrgom  in  obscrvalione  quo- 
rumdam  ciboram  puiabnni  csse  muiidiiiain,  ct  ad 


iU 


corum  frairum  admonitionem ,  per  quorum  escam  ct 
poium  indiflerenier  acceptum  scandalizabanlar  iii- 
firmi.  Ideo  cum  dixissei :  Noli  ilium  in  esca  tua  per- 
dere,  pro  quo  Christus  mortuus  est  (Ibid.,  15) ;  et ,  Nen 
ergo  blasphemetur  bonum  nostrum  (Ibid.^  16);  tuiic 
adjunxii :  Non  enim  est  regnum  Dei  esca  et  potus.  Nam 
sicui  isie  verba  haK:  Apostoli  intelligii,  ut  regnura 
Dei,  qiiod  esi  Ecclesia,  non  sit  in  esca  ci  poiu,  sed  in 
jejunio;  iion  dico,  sabbaiis  jejunare,  sed  nunquara 
omnino  cibum  ac  potum  sumere  deberemus ,  ne  dc 
isto  Dei  regno  unquam  rccedcremus.  Pulo  autem  qiiia 
islo  confltenle,  aliquanio  religiosius  die  dominico  ad 
Ecclesiam  pcrtineinus ,  quando  Limen  et  ipso  conce- 
donie  pranderous. 

CAP.  Ylll.  —  18.  Ctn*,  inquii,  saerificium  potiori 
Dotmno  charum  murmuramus  o/ferre^  quod  spiritus  de- 
siderat  et  angelus  laudat?  deinde  adjungii  aiigeli  iesti- 
monium  dicentis :  Bona  est  oratio  cum  jejunio  et  elee- 
mosyna  (Tob.  xii,  8).  Quid  dixcrit,  potiori  Donuno^ 
nescio,  nisi  forte  scriptor  erravit,  ei  ie  fugit,  ui  quod 
mibi  legendum  misisti  non  emendares.  SaGrificium 
ergo  Doroino  charum ,  jejuiiium  vult  inielligi ,  qnasi 
de  jejunio  verseiur  ha!c  quaeslio ,  et  non  de  jejunio 
sabbati.  Neque  enim  dominicus  dies  siiie  sacrificio, 
quod  Deo  charum  esi ,  peragitur,  quia  iion  jejunaiur. 
Sequiiur  adhuc  et  ingerii  tesiimonia  a  causa,  qunm 
defendendam  suscepit,  penitus  nliena.  Immola,  inquii, 
Deo  sacrificium  laudis  (Psal.  xlix,  14);  eiistam  vocem 
divini  psalmi  volcns  ad  quod  agitur  nesoio  quomodo 
connectere :  Utique,  inquil,  non  sanguinis  aut  ebrielatis 
conviviumf  quo  non  laudes  debita  Deo,  sed  blasphemiai 
diabolo  suffragante  silvescunt.  0  improvidam  pracsum- 
ptionem !  Non  ergo  immolaiur  sacrifidum  laudis  do- 
niinico  die ,  quia  non  jejunaiar ;  sed  agiliir  ebrietatis 
convivium,  ei  blasphemias  diabolo  sufragante  nlvescunt. 
Quod  si  nelas  est  dicere ;  inielligai  non  jejuniam  si- 
giiiflcari  in  eo  quod  scriptuni  est :  Inunola  Deo  sacri" 
ficium  laudis.  Jejunium  quippe   ceriis  diebas,   ct 
maxime  feslis  non  agiiur.  Sacrificium  vero  laudis  ab 
Ecclesia  toto  orbe  diffusa  diebus  omnibus  immolatvr. 
Alioquin  quod  uuUus,  non  dico  cbrisiianas ,  sed  nec 
insanus  dicere  auderei,  dies  illi  quinquaginta  post 
Pascha  usque  ad  Pentecosten  quibus  non  jejaiialur, 
erunt  secundum  istum  a  sacrificio  laudis  alicni ,  qui- 
bus  tanlummodo  diebus  in  muIUs  ecdesiis,  In  omnibus 
autem  maxime  cantatur  Alleluia ;  quam  vocem  laudis 
esse  nullus  christianus,  quamlibet  imperiius,  ignorat. 
19.  Conflieiur  timcn  etiam  ipso  die  dominico  non 
in  ebrletate,  sed  in  jiicundltate  pranderi,  cam  dicil 
debere  nos  ex  Juda^is  et  Gentibus  mulios  christianos 
nomine,  flde  paucos  electos ,  vespertino  sabbaiorum 
incenso,  pro  pecudum  victimis  jejunium  Deo  placiiiim 
laudibus  immolare,  ciijus  fervore  cremata  deflciant 
opera  deliciorum.  Et  nuuie,  inquit,  exaudiai  nos  a 
nobis  auditus ,  et  erunt  nobis  domus  ad  manducandum 
et  bibendum,  non  in  ebrietate,  sed  in  jucunditaie,  donn" 
nica  celcbritale  perfecta,  Tunc  ergo  eulogia ,  non  ui 
superiiis  aii,  aiogia  celebratur.  Sed  quid  eum  oflcndil 
sabbati  dies ,  quem  Dominus  sanciiflcavit ,  ignoro,  ai 


115  FPiSTOLARUM 

In  eo  non  pulet  posse  manducari  el  bibi  cum  tali  ju- 
cundilale  quae  careat  ebrieute ;  cum  sic  ante  sabba- 
tum  jejunare  possimus ,  quomodo  dicit  ante  domini- 
cum  sabbato  jejunandum :  an  continoo  biduo  pran- 
deri  nefas  esse  arbitratur?  Videat  ergo  quania  afficiat 
eontumelia  ipsam  quoque  Romanam  Ecclcsiam ,  ubi 
et  his  bebdomadibus ,  in  quibus  quarta  et  scxta  et 
sabbato  jejunatur,  tribus  tamen  diebus  coiitinuis ,  do- 
minico  scilicet  ac  deinde  secunda  et  terlia  prandetur. 

90.  (hium  fritam  certum  e$i^  inqnil,  arbitrio  pendere 
pastorum  :  $ed  iVa  qui  dicunt  quod  hnum  malum,  ei 
teneffroM  iucem^  et  lueem  tenebras^  et  amanm  dulce^  el 
dulee  amarum  i  (/sot.  y,  20).  Quid  sibi  velint  baec 
vcrba  ejus,  non  satis  intelligo.  Si  enim  bxc,  ut  scri- 
bis,  sic  Urblcus  dicit;  in  Urbe  plcbs  pendens  ex  pa- 
sioris  arbilrio  cum  episcopo  suo  jejunat  sabbato.  Si 
autem  sie  ad  te  ista  scripsit ,  quia  in  epistola  tua  et 
ipse  quiddam  tale  scripsisti ;  non  libi  persnadeat  ur- 
t)em  cbristianam  sic  laudarc  sabbato  Jcjunantem ,  ut 
cogaris  orbem  christianum  damnare  prandentem. 
Ctim  enim  dicit :  Yee  qui  dicunt  quod  bonum  malum^ 
et  tenebras  lucem ,  et  lucem  tenebras,  et  amarum  dulce , 
et  duice  amarumy  jejnnium  sabl)ati  volens  inlelligi 
bonum  et  lucem  et  dulce,  prandium  vero,  malum  et 
tenebras  et  amarum ;  quis  eum  dubitat  m  omnibus 
christianis  sabbato  prandenlibus  universum  orbem 
damnare  terrarum  ?  Nec  so  ipse  respicit ,  nec  quid 
dicat  aitendit,  ut  scriptis  suis  ab  ista  prxcipiti  cohi- 
beator  audacia.  Gontinno  quippe  subjunxil,  Nemo 
ergo  tosjudicel  %n  esea  aut  in  potu  (Colou.  n,  16) : 
quod  ipse  utique  focit ,  qui  sabbato  sumenles  escam 
poturoque  sic  arguil.  Quanlum  erat,  ut  liinc  ei  veniret 
iii  meniem  eliam  illud  ^  quod  idem  aposlolus  alibi  di- 
cit :  Qui  manducat ,  non  manducantem  non  spemat ;  et 
quinon  manducatf  manducanUtn  nonjudieet?  {Rom,  xnr, 
3.)  Islum  modum,  hoc  temperamentum,  qiio  scandala 
deviuret,  inter  jejiinantes  sabbaio  et  manducantes 
leneret ,  ut  et  ipsum  non  mandocantem  manducans 
quisque  non  spemeret ,  et  ipse  non  manducans  man- 
diicantem  non  judicaret. 

C.APUT  IX.— 21.  Petrus  ffiam,  inquit,  Apostoiarum 
eapui^  cceii  jamlor^  el  Euiesios  fundamentum,  exstineto 
Simone  qui  diaboH  fuerat  nonnisi  jejunio  vineendi  figura^ 
idipsum  Romanos  edocuit ,  quorum  fides  aimunliahar 
umtfersoorbi  terrarutn.  Numquid  ergo  caeteci  Apostoli 
prandere  Christuinos  contra  Petrum  docuerunt  in 
universo  orbe  lerrarom  ?  Sicut  itaque  inter  se  vixerunt 
concorditer  Peirus  et  condiscipuli  ejus,  sic  inter  se 
concordiler  vivant  sabbaio  jejunantes  quos  planlavit 
Pelros,  et  sabbato  prandentes  quos  planlaverunt  con- 
discipali  ejus.  Est  quidem  et  haec  opinio  plurimorum, 
qnamvis  eam  perliibeant  esse  falsam  plerique  Romani, 
qaod  apostolus  Petrus  cum  Simone  mago  die  domi- 
nico  certaturus ,  propter  ipsum  magnac  leniationis 
periculum»  pridie  cum  ejusdem  urbis  Ecclesia  jejuna- 
veril,  et  conseculo  tam  prospero  gloriosoque  successu, 


>  LOT.:  Ta>aum  errat,  utfiinc  ei  evenire  timendum  sit  etiam 
Hiud^  elc  At  alii  Gdd.  legunl  sicut  et  nos,  quantum  eraty  etc. 


CLASSIS  u.  m 

eumdem  morem  tenuerit ,  eumque  iraitalae  siiil  non- 
nullas  Occideniis  Ecclesix.  Sed  si,  ut  istedicit,  Simon 
niagus  figura  erat  diaboli ,  non  plane  sabbatarius  auc 
dominicarius  ,  sed  quotidtanus  est  ille  tenlator;  nee 
tamen  adversus  eum  quotidie  jejunatur,  quando  ei 
diebus  dominicis  omnibus,  e  quinquaginta  post  Pa- 
scha,  et  perdiversa  loca  diebus  solemnibus  marlyrum 
ei  festis  quibusque  prandetur  :  et  lamen  diabolus  vin- 
citur,sioculi  nostrisinl  semperad  Dominum,  ui  ipse 
evellat  de  laqueo  pedes  nosiros  ( Psai,  xxiv,  15 ) ;  ei 
sive  manducamus  sive  bibimus ,  sive  quodcumque 
facimus,  omnia  in  gioriam  Dci  faciamus ;  et  quantum 
in  nobis  est,  sine  olTensione  simus  Judaeis  et  Gnecis 
et  Ecclesiae  Dei  ( 1  Cor.  x,  31,  Z%).  Quod  parum  co- 
gitant,  qui  cum  ofTensione  manducanl,  vel  cum  ofTen- 
sione  jejunant ,  et  per  utramlibet  intemperantiam 
scandala  concitant ,  quibus  non  superatur  dial>olu8, 
sed  lastatur. 

S2.  Quod  si  respondelur ,  hoc  docuisse  Jacobuin 
Jerosolyniis,  Epbesi  Joannem,  caeterosque  aiiis  locis, 
quod  docuit  Romac  Pctrus,  id  esi  ul  sabbaio  jcjunetur, 
sed  ab  bac  doctrina  terras  caeteras  deviasse,  atque  in 
ea  Romam  steiisse :  et  e  contrario  refertur  Occiden- 
tis  potius  aliqua  loca  in  quibus  Roma  est,  non  ser- 
vasse  quod  Apostoli  tradiderunt ;  Orienlis  vero  lcrras, 
unde  coepit  ipsum  Evangelium  pra^dicari,  in  eo  quod 
ab  omnibus  simol  cum  ipso  Pelro  Aposlolis  tradilum 
est,  ne  sabbato  jejuiieiur,  sine  aliqua  varietate  man- 
sisse  :  inlerminabilis  esl  ista  contenlio,  generans  11- 
tes,  non  finiens  quaesiiones.  Sit  ergo  una  fides  uni- 
versae  quae  ubique  dilatator  Ecclesiae ,  tanquam  uitus 
in  membris  ,  etiamsi  ipsa  fidei  unltas  qnibusdam 
diversis  observationibus  celebratur ,  quibus  nullo 
modo  quod  in  fide  verum  est  impeditur.  Omnis 
enim  pulcliritudo  filim  regis  intrinsecus  {Psai.  xuv, 
14) :  illas  autem  observaiiones  quae  variae  celebrantur, 
in  cjiis  veste  inteliiguntur ;  undo  ibi  dicilur,  In  fim- 
briis  auras  circumamicta  varietate  {Ibid.y  15).  Sed  ea 
quoque  vestis  ita  diversis  celebrationibus  varietur, 
ut  non  adversis  conientionibus  dissipeiur. 

CAPUT  X. — 23.  Postremo^  inquil,  siJudwus  sabbO' 
tum  coiendo  dominicum  negat^  quomodo  Christianus  ob- 
senat  sabbalum  f  Aut  simus  Chrisliani,  et  dominicum 
coiamus ;  aut  simus  Judcei^  et  sabbatum  obserpemus  : 
c  Nemo  enim  potest  duobus  dominis  servire  i  (Maith, 
VI ,  24).  Nonne  ita  loquitur,  tanquam  sabbati  alius 
dominus  sit,  alius  dominici?  Nec  illud  audit  quod  el 
ipse  commemoravit :  Dominus  est  enhn  sabbati  Fiiius 
lionnnis  {Lue.  vi,  5).  Quod  autem  iia  nos  vult  esse  a 
sabbato  alienos,  sicut  Judxi  sunt  a  dominico  alicni, 
nonne  tantum  erratut  possiletiam  dicere,  ita  nos  noa 
dcbere  accipere  Legem  nec  Prophctas,  sicui  Judxi 
non  accipiunt  Evangelium  ncc  Apostolos?  Quod  qui 
snpii,  quid  mali  sapiat  ulique  inteiligis.  Sed  vetera^ 
inquit,  omnia  tran^erunt,  et  m  Christo  facta  sunt  nava 
(II  Cor.  V ,  17 ) :  hoc  verum  est  Nam  propterca  sicul 
Judxi  sabbaiis  noii  vacamus ,  etiamsi  ad  significan- 
dam  requieni  qux  illo  die  significata  est ,  christiana 
sobrictate  et  frugalitate  servata,  jejuoti  vinculum  re- 


M7 


S.  AUGUSTINl  EPISCOPI 


f4S 


Ifixamiis.  Et  si  Miqui  fratres  nosiri  requicm  sabbali^ 
relaxalione  Jejunii  signiGcandam  esse  noii  potaiit, 
Mqiiaqiiam  de  Tcslis  regi:e  variettte  lltigamiis,  ne 
ipsius  reginx ,  ubi  unam  fidem  etiam  de  ipsa  reqnic 
retinemns»  inleriora  membra  vexemus.  Etsi  enim 
qaia  vetcra  transierunt,  ciim  cis  tran^iit  etiam  caraa- 
lis  Tacilio  sabbati ;  noii  lamen  quia  sabbato  el  domi- 
iiico  siiie  superstitiosa  vacatione  prandemus,  ideo 
daobas  dominis  servimaSt  qaia  et  sabbaii  et  domiuici 
anus  est  dominas. 

24.  Iste  autem  qui  Tetera  traDsisse  sic  dicit,  ot  in 
Christo  cederet  wra  altari^  gladtHt  jejumo,  preeibui 
igniSf  jfam  peeus,  poculo  tan^it,  nescit  allaris  noinen 
magis  Lrgiset  Prophetarum  Lilleris  frcquentalum,ct 
altare  Deo  prius  in  labemacnio,  quod  per  Moyscn  fa- 
ctom  est,  collocaium  (  Exod,  xl,  2i);  anim  quoqiic 
in  aposlolicis  Litleris  inveniri ,  ubi  Martyres  clamant 
siib  ara  Dei  {Apoe.  vi,  0, 10).  Dicil  cessisse  jejunio 
gladium ,  non  recordans  illum  qoo  milites  evaiigelici 
armantur  ei  utroqae  Testamento «  gladium  bis  acu- 
tom  {Eph,  Ti,  17,  et  Hebr.  vr,  12).  Dicit  cessisse 
precibus  ignem  ,  quasi  non  el  lunc  preces  dcfereban- 
lur  in  tomplum,  et  nunc  a  Christo  ignig  est  missus  in 
iMundum  (Luc,  xii,  49).  Dicit  cossisse  pani  pecus,  tan- 
quam  nesciens  ct  tunc  in  Domini  mensa  panes  propo- 
sitlonis  poni  solere  ( Exod.  xxv,  30 ) ,  et  nunc  se  de 
agni  immaculati  corpore  |iartemsumere.  Dicit  cessisse 
pocuIosanguincm,noii  cogiians  eliam  nuncseaccipcre 
m  poculo  sanguincm  ( Luc.  xxii,  7-20).  Qu:into  ergo 
melius  et  C'»ngru('niiiis  vclera  transisse  •  et  nova 
in  Christo  facta  esse  sic  diceret,  ut  cederet  al- 
ure  altari,  gladiu!*  gladio,  ignis  igni ,  panis  pani,  pe- 
cus  pecori,  sanguis  sanguini.  Yidemus  quippe  in  his 
omnibus  carealem  vetiisiatem  spirituali  cedere  novi- 
lati.  Sic  ergo  inteHigendum  esl,  sive  in  isio  die  volu- 
bili  septimo  prandealur,  sive  a  qiiibusdam  eliam  jc- 
junctiir,  tamen  sabbato  spirituali  sabb.ilum  carnale 
cessisse;  quando  in  islo  sempilema  et  vera  requies  con- 
ciipiscilur,  in  illo  vacalio  temporalis  jain  superslitiosa 
contemnitur. 

CAP.  XI.  —  25.  Cselera  qux  scquunlur,  quibiis 

suam  disputatioBcm  islc  coricludit,  sicut  alia  quoKliim 

qi|:c  inde  commcmstranda  non  arbilraius  siim  ,  mulio 

magis  ad  causain  non  perliuent,   in  qua  de  jeju- 

nio  sabbaii  vel  prandio  disputaliir.  Sed  ea  libi  ipsi, 

maxiine  si  ex  iis  qux  a  me  dicla  sunt  aliquid  adjuva- 

ris,  advcrtenda  cl  judicanda  dimitto.  Si  autem  quo- 

niam  biiic  quanlum  polui  sufdcicnter  respondissc  me 

puto,  dc  h.ic  rc  sententi^im  meam  quxris,  ego  in  evaii- 

gelicis  el  aposiolicis  Litteris,  loloquc  inslnimenlo 

quod  appellatur  Tesiamentum  Novam,  aniino  id  re- 

volvens,  video  pKrxepium  esse  jejunium.  Quibus  au- 

lcm  diebas  noii  oporleat  jejunare,  et  quibus  oportcat, 

prxcepto  Domini  vel  apostolorum  non  invenio  defini- 

lum.  Ac  per  hoc  sentio,  non  qtudem  ad  obrmcndam  , 

quam  Qdes  obluiet  alque  jusiilia  '  in  qua  csl  pulchri- 

tudo  filix  regis  inlruisccus.scd  tainen  adsigiiincandam 

■  Edili»  qiunn  fides  opluwt  wque  pistitiam.  At  Mss.  corb. 
cl  r.enn.  habcnt,  mam  fidesobtinet  atqite  ju$titia ,  ct  me- 
1  |1Q :  oam  verbum  (w(jnrt,  tfi  retp.iiem  icmpi^rncui  rcrcrUir. 


rcqijiem  sempiternam  ubi  est  vcruin  sabbalum ,  rebxa 
tioncm  quam  conslrictionem  jejunii  aptitis  coavenhre. 
26.  Verumtifnen  in  hujus  sabbati  jejnnlo  sive  pran- 
dio,  nihil  mihi  videtur  lutins  paeatiusque  lenrari, 
quam  ut  qui  manducai^  non  manduamtem  nan  tpemmt , 
et  qui  non  mandueai ,  manducantem  mm  judicet;  quia 
neque  ti  manducaueriamt  ahundahimut^  neque  m  non 
mandueaverhnut  egefrimut  (Rom.  xiv,  3) :  cuslodila  aci* 
licel  corom  inter  quos  viviiiius ,  el  cuin  quibus  Deo 
vivimus  * ,  in  his  rebos  inoffensa  socieiaie.  Sical  enim 
quod  ait  Aposloh»  verum  esl ,  mabtm  etu  hmnmi  qmi 
per  o/fentionem  mandueat  (/H(f .,  20«  el  I  Car.  nnS)  i  ita 
inalum  csl  homini  qui  per  offensioDcni  jejunat  Non  ila* 
que  simus  eis  similes,qui  videnles  Joannem  non  roan- 
ducantem  nec  bibentem,  dlxemnl :  Detmionimn  hahei. 
Sed  nec  rarsus  eis,  qui  videnles  Chrisium  mandacan- 
tcm  et  bibentem,  dixcninl :  Eeee  hamo  vmwc  «f  vinotut^ 
amicut  publicanorum  et  peecatorum  {MtOih,  xi ,  49). 
ftcm  quippe  valde  nccessariam  his  diclis  Dominus  ipse 
siihjecit  atque  ail :  Ei  juttifieaia  eti  tapieniia  tn  filiit 
iuit  (Ibid).  Qai  sint  aulcm  isli,  si  reqoiris,  k^e 
quod  scriplum  est :  FiUi  tapien^  EceUna  jutiaruf.i 
{ Ecctl  III,  I ) :  ii  sunl  qui  quando  mandacani ,  non 
manducantes  non  spernuni ;  qoando  non  manducant , 
manducantes  non  judicant ;  sed  eos  pkme  qui  per  of* 
fensionem  noii  manducani  sive  manducanl»  vei  sper- 
nnnt  vel  judicant. 

CAPUT  XIL— 27.  El  de  die  quklem  sabbati  fisci- 
Kor  causa  est,  quia  el  Romana  Jejunai  Eccleaia,  ei 
ali»  nonnullai,  eliamsi  panesD,  sive  illi  proxims  sive 
longinqune  :  die  autem  dominico  Jejanare  scandaliim 
esl  mognom  ,  maxime  posleaquam  innoiuit  dete- 
slabilis  mnltumque  fldci  catholica)  Scripturisqiie  divi- 
nis  apertissiroe  contrnria  h:vresis  ManichsBoraro,  qiii 
suis  audiloribus  ad  Jejunandum  istuin  tanqnam  con- 
sliliicrunl  legitiroom  dk*m ;  per  quod  facMim  est ,  ni 
jcjunium  diei  dominici  borribilius  haberelur.  Nisi 
forte  aliquis  idoncus  sil  niilla  refeclione  hilerposila 
ulira  hebdomadein  perpetuare  Jejuoium,  ol  jejunio 
quadraginta  dieram,  quantum  potuerit,  approplnquei, 
sicul  aliquos  fecisse  cognovimus.  .Nam  el  ad  ipsum 
quadragenarium  numeruro  pervenisse  qoemdaro,  a 
fralribus  fide  dignissimis  nobis  asseveralnm  esi. 
Qoemadinodum  enim  veteram  patram  leroporibiis , 
Moyses  el  Elias  nihil  contra  prandia  sabbaloraro  fe- 
cenint,  cum  diebus  qnadraginta  jejunaverani ;  ila  qui 
poluerit  septem  diesjejonando  transire,  non  sibi  ad  jc- 
junandum  elegit  dominicum  diem,  sed  in  iis  eum  iu- 
venit,  qiios  jejunaturum  se  vovii  plurimos  dies.  Jo^ 
juniuin  tamcii  eiiam  conlinuatum  si  in  liebdomade 
solveadum  esty  nullo  congroenlius  quam  dominico 
die  solvitur.  Si  aulem  post  hebdoroadero  corpus  refi- 
citur,  non  utique  ad  jejunandtiro  diea  dominicus 
eligitur;  sed  iu  numero ,  quem  voveri  placuil,  iave- 
nitur. 

2S.  Nec  iiliid  moveai  quod  Prisciilianistx ,  Mani* 
chxoruni  simillimi ,  ad  jejunandum  die  dominico  so- 

*  Edd.  oroittuiil :  Et  cum  qnibus  Dco  vimuu,  qux  vcrba  cx 
novcui  Uss.  resiiiuuutur.  • 


fl9 


EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 


m 


le.it  tcstimonliiin  de  Apostoloram  Actibus  adhibere, 
cum  esset  aposlolus  Paulus  in  Troade.  Sic  enim  scri- 
ptum  est :  In  una  <mtem  iabbati  eangregatii  nobis  fran" 
gere  panem^  PauliudisputabaliUii,  exiturutaUa  die^  pfth 
duxitque  urmonem  usque  ad  medium  noctie  (Aet.  xs,7). 
Deinde  cum  descendisset  de  coenaculo,  ubi  congregati 
erinl,  ad  resusciUndum  adolescentem ,  qui  grnvatus 
somno  de  renestra  ceciderat  el  mortuus  ferebatur,  de 
ipso  Apostolo  Scriptura  sic  loquitur :  Ateendens  autm, 
iiiquit,  cum  [regisset  panem  atque  gustasset,  satisque  essei 
altoeulus  usque  ad  dituculum^  nc  profeetus  est  (Ibid.^ 
II).  Absit  ul  hoc  sic  accipiatur,  tanquam  solcrent 
Aposloli  dominico  die  solemniter  jejunare.  Uiia  enim 
subbati  tunc  appellabatur  dies ,  qul  nunc  dominicus 
appellatur,  quod  in  ETangeliis  apertiiis  invenilur.  Nam 
dies  rcsurrectionis  Domini,  prima  sabbati  a  Malthxo, 
a  cxteris  autein  tribus  una  sabbati  dicitur  (Matth. 
ixvui,  i  ;  Marc.  xvi,  2;  Luc.  xxiv,  I ;  et  Joan.  xx,  4); 
qucm  constat  eum  csse,  qui  domlnicus  postea  appel- 
latus  est.  Aut  ergopost  peractum  diem  sabbati,  noctis 
initio  fucrantcoiigregati,  qu»  utique  nox  jam  ad  diem 
dumiiiicum ,  hoc  est  ad  unam  sabbati  pertinebat ;  et 
ita  eadem  nocte  fraclurus  panem ,  sicut  frangitur  m 
sacrjniento  corporis  Chrisli,  produxit  sermonem 
usque  ad  medium  noctis,  ut  posi  sacramenta  celebnh 
ta,  rursus  usque  ad  diiuculum  alloquens  congrcgatos, 
quoiiiam  multum  festiiiabal,  ut  lucescente  proQcisce- 
retur  dominico  die :  aut  certe  si  in  uua  sabbaii  non 
per  noctem,  sed  per  diem  bora  dominici  fuerant  con- 
gregati;  eo  ipso  quo  dictum  est,  Paulus  disputabai 
itUs^  enturus  atia  die^  expressa  est  causa  producendi 
sermonis,  quia  fuerat  exilurus,  et  eos  sufficienter  iii- 
struere  cupiebat.  Non  ergo  solemniter  die  dominico 
jejunabant,  sed  necessarius  sermo ,  qui  studii  fervcn- 
tissimi  audtebatur  ardore,  reliciendi  corporis  causa 
interrumpendus  esse  non  visus  est  profecturo  Aposto- 
lo,  qui  eos,  propler  alios  suos  asqiiequaque  discur- 
sns,  yel  alias  nunquam,  vel  rarissime  visitabat;  prx- 
sertim  qiila  tunc  ex  iilis  terris  sicut  consequentia 
docent,  ita  discessurus  erat,  ut  jam  non  esset  cos  in 
cirne  visurus.  Ac  per  hoc  magisostenditurdominicis 
diebus  solita  illis  non  fuisse  jejunia,  quia  ne  boc  cre- 
derctur,  curavil  scriptor  libri  causani  producendi  ser- 
monis  exponere;  ut  sciremus  si  aliqua  necessitas 
oriatur,  urgenliori  actioni  non  esse  prandiiim  praefe- 
rendum  :  quamvis  ab  istis  avidissime  audientibus,  et 
ipsiim  fontein  cogitantibus  profecturum ,  atque  ideo 
magna  siti  non  aquae ,  sed  verbi  sine  satietate  quld- 
quid  influebat  haurientibus,  non  (aiitum  carnalc  pran- 
dium,  veruiii  eliain  coeoa  contempta  est. 

S9.  Sed  tunc  quamvis  dominico  die  soUui  illis  je- 
Junia  uon  fuisseut,  noii  erat  tamen  Ecclesiae  tam  insi- 
gnis  offeiisio,  si  aliqua  (ali  necessiiate ,  qualem  :ipu- 
stolus  Paulus  habuit,  die  toto  dominico  usque  ad  ine- 
dium  noctis ,  rel  etiam  usque  ad  diiuculum  reficcre 
corpora  non  curarent.  Niinc  vero  posteaquam  haTC- 
tici ,  maxime  impiissimi  llimichaei ',  jejunia  diei  do- 

*  Am.  Bad.  Er.  etvss.  sex^  pnttcrmissa  voce  SJOHktim, 
liabent,  maxime  wijmsmdjvpona. 


minici  non  aliqua  neeessitate  oocnrrente  peragere, 
sed  quasi  sacra  solemnitate  statuta  dognatizare  cob- 
perunt  el  innolucrunt  popiilis  christianis;  profecto  nee 
tali  nccessitate,  qiialem  Apostolus  habuit,  existimo 
facicndum  esse  qiiod  fecit ,  ne  niajus  malum  incurra- 
tur  in  scandalo,  quam  bonum  percipiatur  ^x  verbo. 
Quidquid  tamen  causx  vel  necessitatis  exstitcrit,  ctir 
bomo  christianiis  die  domlnico  jejunare  cogatnr,  sicut 
etiam  iliud  in  Actibiis  Apostolonim  invenimus,  in 
naufragii  pcriculo ,  ubi  et  ipse  Apostolus  navigabal , 
quatuordecim  diebus  ,  ac  pcr  hoc  duobus  dominicis 
jejunatum  (Ad.xxni,  53) ;  nullo  modo  dubitare  debe- 
mus,  doniinicum  dieni ,  quando  non  plures  dies  sine 
ulla  refectione  continuandi  voventur,  inlcr  jcjuniorum 
dics  non  esse  poncndiim. 

CAPUT  XIII.  -^  30.  Cur  autem  quarta  et  sexta 
maxime  jcjunet  Ecclesia,  illa  ratio  reddi  videlur,  quod 
considerato  Evaiigelio,  ipsa  quarla  sabbati,  quam 
vulgo  quartam  fcriam  vocant ,  consilium  repcriuutur 
ad  occidendum  Dominum  fecisse  Judxi.  Intcrmisso 
autem  uno  die ,  cujus  vespera  Dominus  Pascba  cum 
discipulis  mandiicavit ,  qui  finis  fuit  ejus  diei  quem 
vocamus  quintam  sabbali ,  deinde  traditus  est  ca  no- 
cte  qux  jam  ad  sexlam  sabbati,  qui  dies  passionis  ejus 
mauifesius  est,  pertinebat.  Hicdies  primns  azymorum 
fuit  a  vespera  incipiens.  Sed  Mattbaeus  evangelisia 
quintam  sabbati  dicit  fuisse  primam  diem  azymoriim; 
quia  ejiis  vespera  sequenie,  futura  erat  coena  pascha- 
lis ,  qua  coena  incipiebat  azymum  ei  ovis  immolatio 
manducari.  Ez  quo  coUigilur  quartam  sabbati  fuisse, 
quando  ait  Dominus  :  Scitis  quia  post  biduum  Paseha 
(iet ,  et  FUius  hominis  tradetur  ut  cruci/igatur  (Matth. 
XXVI,  SK) :  ac  per  hocdicsipse  Jejuniodeputalus  cst,  qub, 
sicut  Evangelista  sequitur  et  dicit,  Tuitc  congregati  sunt 
prineipes  sacerdotum  et  semores  poputi  in  atriutn  principis 
saeerdotum ,  qui  dicebatur  Caiphas,  et  eonsilium  feceruni 
ut  Jesum  doto  tenerent  et  occiderent  (Ibid^  3,  i).  Inter- 
misso  autcm  uno  die,  de  quo  dicit  Evangelium,  PrtMa 
autem  axgmorum  accesserufU  discipuU  adJesum  dicentes  : 
fJbi  vis  paremus  tibi  comedere  pascha  (Ibid.^  17 )?  hoc 
ergo  die  intermisso ,  passus  est  Dominus ,  quod  nul- 
lus  ambigit ,  sexta  sabbati ;  quaproptcr  et  ipsa  sexta 
recie  jejunio  deputatur :  Jejuuia  quippe  bumiliuitem 
significant.  Unde  dictum  est :  Et  humitiabam  injejumo 
animam  meam  (Psat.  xxxiv,  13). 

Sf.  Sequitur  snbbatum,  quo  die  caro  Christi  in 
monumento  rcquievlt,  sicut  iii  priinis  operibus  mundi 
requievil  Deus  die  Ulo  ab  omnibus  operibus  suis. 
llinc  exorta  esi  ista  in  reginx  iUius  veste  varietas,  ut 
alii,  sicut  maiime  populi  Orientis ,  propter  requiem 
significandam  mallentrelaxarejciuiuumy  alii  propter 
huniiliiaiem  mortis  Domini  Jejunare,  sicut  Romana  et 
nonnullc  Occidentis  Ecclesiae.  Quod  qnidem  uno  die, 
quo  Pascha  celebralur  propter  renovandam  rei  gesias 
niemoriam ,  qua  discipuli  humanitus  mortem  Domini 
doluerunt,  sic  ab  omiiibus  Jejunatur,  iit  eliam  illi  sab- 
baii  jejuiiium  devoUssime  celebrcnt ,  qui  caeieris  pcr 
tolHin  anniim  sabbatis  prandent ;  utrumque  videlicet 
sigiiilicaulcs,  ct  in  mio  annivcrsaoo  die  luctum  disci- 


iH 


puloium,  el  Gxieris  sabUatis  quielis  bonam.  Duo 

quippe  suiil»  quae  justorum  beaiitudinem,  et  omnis 

miserix  finem  sperari  faciunt ,  mors  et  resurrectio 

mortuorum.  In  morte  requies  est,  de  qua  diciiur  per 

Prophetam  :  Plebt  mM  intra  in  eelUtria  tua;  abscondere 

putUlnm  donec  traMeat  ira  Domini  {I$ai.  xxti,  20).  In 

rcsurrectione  auiem  in  homine  toto,  id  est ,  in  carne 

et  spiritu  perfecta  felicitas.  Hinc  factum  est  ut  borum 

dnorum  utrumque  non  significandum  putaretur  labore 

jejunii ,  sed  pctius  refectiouis  hilaritate,  excepto  pa- 

schali  uno  sabbaio,  quo  discipulorum,  sicut  diximus» 

luctus  propter  rci  geslae  memoriam  fueral  jejunio  pro- 

lisiiore  signandus. 

,GAPUT  XIV. — 52.  Sed  quoniam  non  invenimus, 

ut  jam  supra  commemoravi,  in  evangelicis  ct  aposto- 

licis  Litteris »  qux  ad  Novi  Teslamenti  revelationem 

proprie  pertineot »  certis  diebus  aliquibus  evidenler 

pnccepium  observanda  esse  jejunia,  et  ideo  res  quo- 

que  ista,  sicul  aliae  plurimae  quas  enumerare  difficile 

C8t,  invenit  in  veste  illius  filiae  regis,  hoc  est  Eccle- 

tisBf  Tarietatis  locum ;  indicabo  tibi  quid  mihi  de  hoc 

requirenti  responderit  venerandcis  Ambrosius,  a  qiio 

taptizatus  sum ,  Mediolanensls  episcopus.  Nam  cum 

in  eadem  civitaie  maicr  mea  mecum  esset ,  et  nobis 

adhuc  catechumcnis  paruin  ista  curantibus,  illa  solli- 

citodiuem  gererct  utruin  secundum  morem  nostne 

cjvitttis  sibi  esset  sabbato  jejunandum,  an  Ecclesiae 

Ifediolanensis  more  praudendum,  ul  hac  eam  cuncta- 

lione  liberarem ,  interrogavi  hoc  suprjdicium  homi«- 

lacm  Dei.  Al  ille :  Quidpossum,  inquit,  hinc  doceream- 

plius  quam  ipse  facio  f  Ubi  ego  puiavcram  nihil  eum 

ista  responsione  prxcepisse ,  iiisi  ut  sabbato  prande- 

remus ;  hoc  quippe  ipsum  facere  sciebam :  sed  ille 

Oecutus  adjecit,  Quando  hic  ium,  non  jejuno  sabbato; 

quando  Romce  sum^  jejuno  sabbaio  \et  ad  quamcumque 

Ecelenam  veneriliSf  inquil,  ejus  morem  servate ,  si  pati 

scandatum  non  vutlis  aut  facere,  Hoc  respoiisum  retuli 

ad  matrem,  eique  suffecity  nec  dubitavit  esse  obedien- 

dimD :  hoc  etiam  nos  secuti  sumus.  Scd  quoiiiam  con- 

lingit ,  maxime  in  Africa ,  ut  uiia  Ecclesia  vel  unius 

regionis  Ecdesiae,  alios  habeant  sabbalo  prandentes, 

alios  jejunantes ;  mos  eorum  mihi  sequendus  videtur, 

quibuseorum  popnlorum  congregatio  regendacommis- 

$a  esL  Quapropter  si  consilio  meo,  praeserlim  qnia  in 

hac  causa  plus  forte  quam  satis  fuit,  te  pctente  atque 

^rgente,  locuius  sum  ,  libenter  acquiescis ;  episcopo 

luo  in  hac  re  noli  resistere ,  et  quod  facit  ipse ,  sme 

ullo  scrupulo  vcl  disceptatione  sectare. 

EPISTOLA  XXXVH  *  (o). 

Cratutalur  sibi  Augustinus  litterarias  suas  lucubrationes 
legi  et  approbnri  a  Simpticiano ;  ejusque  censuras  sub- 
jicii  tmu  oBteros  suos  libros^  tum  eos  quos  de  quwstio- 
nibus  ab  ipso  propositis  conscripsit, 

{)omino  beatissimo  et  venerabiliter  sinccrissima  cha- 

ritate  ainplectcndo  palri  Simpliciano  (b) ,  Augusti- 

mvs ,  in  Pomino  salutem. 

*  Deerai  in  hoc  tomo.  Uic  edita  est  collatis  anlea  libris 
qui  eam  babent  praefixam  hLris  quaesUonuin  ad  siin[jlicia- 


S.  AUOUSTINI  EPISGOPI  m 

1.  Pknas  bonomm  gaudkMrum  Utteras ,  quod  sis 
memor  mei ,  meque  ut  soles  diiigas,  magnxque  gra- 
tulationi  tibi  sit  quidquid  in  me  donorum  suorum 
Domhius  conferre  dignatus  est  misericordia  soa,  non 
meritis  meis ,  missas  munere  Sanctitatis  tuae  acccpi : 
in  quibus  afileaum  in  me  patemum  de  tuo  benigni»- 
simo  corde  non  repeniinum  et  novum  bausi ,  sed 
expertum  sanc  cogniiumque  repelivi ,  domine  bea- 
tissime,  et  venerabiliter  sincerissima  cbaritate  am « 
pleciende. 

2.  Unde  autem  tantt  exorta  est  felicitas  ntterario 
labori  nostro ,  quo  in  librorum  quommdam  conscri- 
pUone  sudavimus,  uta  tua  Dlgnatione  legerentur? 
nisi  quia  Dominus ,  cui  subdita  est  anima  mea ,  eon- 
solari  voluit  curas  meas «  et  a  timore  recreare ,  quo 
me  in  talibus  operibus  necesse  est  esse  sollicitum, 
necubi  forte  indoctior  vel  mcautior ,  quamvis  in  pb  - 
nissimo  campo  veritatis,  ofiendam.  Gum  enim  Ubi 
placet  quod  scribo ,  novi  cui  placcat ;  quoniam  quis 
te  inbabitet  novi.  Idem  quippe  omnium  maneram 
spuritualium  distributor  aique  largitor  per  tuam  sen- 
tenliam  confirmabit  obedienUam  meam.  Quidquidenini 
habent  iUa  scripta  delecutione  tua  dignum ,  m  meo 
miiiisterio  dixil  Deus,  Fiat,  et  lactum  est :  in  tua 
vero  approl)atioue  vidit  Deus  quia  bonumest  {Gen. 

n3,  4). 

3.  QuxsUunculas  sane,  quas  raibi  enodandas  juberc 
dignatus  es,  eui  mea  tarditate  implicatus  non  intelli- 
gerem ,  luis  meriUs  adjutus  aperirem.  Tantum  illud 
quaeso,  ul  pro  mea  iiifirmiuie  depreceris  Deum ,  et 
sive  iii  iis  quibus  me  exercere  benigne  paterueque 
voluisti ,  sive  in  aliis  quxcumque  nosti  a  in  tuas  san- 
ctas  manus  forte  perveneriiit ,  quia  sicut  Dei  data, 
sic  etiam  mea  errata  cc^nosco^  non  solum  curam 
legentis  impendas ,  sed  eUam  ccnsuram  corrigcntis 
assumas.  Vale. 

EP1ST0LA  XXXVIII  *  (a). 

Augustinus  Profuturo^  detoterandaadversavateiudine; 

de  morle  Megaln ,  ei  de  cohibenda  hra, 

Fratri  Profuturo  Augustinos. 

I.  Secundum  spiritum,  quantum  Domino  phicet, 
alque  vires  ipse  praebere  dignatur,  recte  sumua; 
corpore  autem ,  ego  in  lecto  sum.  Nec  ambulare 
enim ,  nec  stare ,  nec  sedere  possum ,  rhagadis  vel 
exocbadis  dolore  el  liimore  (6).  Sed  eiiam  sic ,  quo- 
niam  id  Dommo  placet,  quid  aliud  dicendum  est,  iiisi 
quia  rectc  sumus?  PoUus  enim  si  id  nolumus  quod  illr 
vult,  nos  ctdpandi  sumus,  quam  ille  non  recte  aliquid 


klUD. 


(a)  Ex  4  Tomo  :  qux  autcm  37  erat,  nunc  109.  Scripta 
cii.ca  an.  3U7. 
{b)  <impUciaxttis  Ecclesiae  llediolancnsis  antistcs  bei^ 


simo  successit  Ambrosio,  ex  hb.  2  Retract.,  c.  1,  nempe 
aono  307.  Nam  Ambrosius  uridie  Pascbalis,  juxu  scriplarciu 
ipsius  vitae  Paulinum ,  deumctus  est;  die  sciUcel  4  aprilist 
ex  uartyrologiorum  nde :  porro  autem  Pascba  in  5  a(jrilis 
iuddit  ao.  307. 

*  Recognita  est  ad  a.  a.  bg.  bl.  c.  cc  ff.  g.  gv.  n.  r.  s.  t 
vc.  vd.  duos  sb.  quatuor  v.  etad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Aliasi40 :  qu»  autem  38  erat,  nunc  243.  Scripta  circa 
medium  an.  307. 

(b)  Rhagadcs  et  exodiades  a  medicis  referuntur  inler 
vilia  scdis  :  ragas  scilicet  a  verlH)  resso  rumpo,  fissura  est 
drea  sedem  iu  venis,  quae  a  sanguinis  fluore  dicuntur  hae- 
morrhoides ;  exochas  vero  ab  execho  emineo,  tumor  cst  iu 
sede,  venis  iisdem  prominentibus. 


f&3  EPISTOLARUll  CLAS8IS  R. 

\el  facere  vel  sinere  exifttiattiidiis  est.  NosU  b«e 
oinnia  :  sed  quia  mihi  es  alier  ego ,  quid  libentliu 
tecum  loquerer ,  nisi  quod  mocum  loquor?  Commen- 
damus  ergo  sanciis  oralioiiibus  tuis  et  dies  et  nocles 
iiostras,  ut  oretis  pro  nobis,  ne  diebus  intemperanter 
iiiamur,  ut  nocies  aeqiio  aninio  toleremus,  ut  eiiamsi 
ambulemus  in  medio  umbrae  mortis ,  nobisciun  sit 
Dominus  ne  timeamus  mala. 

2.  Quod  senex  Hegalius  (a)  defunctus  sit ,  jam  vos 
audisse  quis  dubitei?  Erant  enim  a  dcpositione  cor- 
poris  ejus ,  cum  bsec  scriberem  ,  dies  ferme  viginii 
quatuor.  Ulrum  jam  videris  S  disponebas  enim,  soc- 
cessorem  primatiis  ejus,  si  iieri  potest,  nosse  volumus. 
Non  desunt  scandala,  sed  neque  refugium ;  non  desunt 
mcerores ,  sed  neque  consolaiiones.  Atque  inter  lixc 
quam  vigilandum  sit,  ne  cujusquam  odium  cordis 
inlima  tcneat ,  neque  sinat  ut  oremus  Deum  in  cubi- 
culo  nosiro  clauso  ostio  {Matih,  vi ,  6) ,  sed  adversus 
ipsum  Deum  claudat  ostium ,  nosii ,  opiime  frater : 
subrepii  auiem ,  duin  nulli  irascenti  ira  sua  videiur 
iiijusia.  Iia  enim  inveterascens  ira  fit  odium ,  dum 
quasi  jusli  doloris  admixta  dulcedo ,  diutius  eam  in 
vase  detinet,  donec  lotum  acescal,  vasque  corrumpat. 
Quapropler  multo  meHus ,  nec  juste  cuiquam  irasci- 
mur ,  quam  vclut  juste  ira&cendo  in  aliciijus  odiuin 
irx  occulta  facilitatc  delabiinur.  In  recipiendis  eniin 
liospitibus  ignolis,  solemus  dicere,  muUo  esse  melius 
malum  hominem  perpeti,  quain  forsitan  per  ignoran- 
tiam  excludi  bonum,  duin  cavemus  iie  rccipiatur  ma- 
lus  :  sed  in  afleciibus  animi  conlra  esi.  Nam  incoin- 
parabiliter  salubrius  est  etiam  ira:  jusie  pulsauii  non 
apcrirc  peneirale  cordis ,  quam  admiltere  non  facile 
rceessuram ,  et  perveuturani  de  surculo  ad  irabem. 
Audei  quippe  impudenter  eiiam  crescere  citius  quam 
putatur.  Non  enim  erubescii  in  ienebris ,  ciim  super 
eam  sol  occidcrit  (Eph.  iv,  26).  Recolis  certe  qua  cora 
et  quanta  solliciludine  ista  scripserim,  si  recolis  quid 
mecum  iiiiper  in  itinere  quodam  locuius  sis. 

3.  Frairem  Severum ,  et  qui  cum  eo  sunt ,  saluta- 
mus.  Eiiam  fortasse  ipsis  scriberemus ,  si  per  fesiina- 
tionem  perlatoris  liceret.  Petoautem  ui  apud  etimdem 
fratrem  nosirum  Yiciorem,  cui  ago  etiam  apud  tuam 
Saiiciiiaiem  gratias  quod  Gonslantinam  cum  pergerct 
indicavit,  peiendoadjuves  propter  negoiium  quod  ipse 
novit,  de  quo  gravissimum  pondus  pro  ea  re.muliuro 
deprecantis  Nectarii  majoris  patior,  per  Calainam 
reineare  ne  graveiur  :  sic  enim  promisit  mihi.  Vale* 


181 


*  U)v.,inMfierli.  At  Bad.  Am.  Er.  et  Blss.  quatuordecim  , 
fam  vidim. 

(a)  Hic  Hegalius  Calamensis  eiiiscopus  et  Numidiae  pri- 
mas,  cui  tn  episoopalu  forte  Possiaius,  tn  primatu  autem,  iitl 
ez  cooc  Carthaginensi  arnii  397  iotelligiiur,  Qresoealianus 
soccesslt,  S.  AugusiiDum  ordinavii  e|)isco|.um ;  cum  ia  eum 
tamen  adhuc  pr^yterum  epistolam  scri(  sissct  iratus,  cujus 
iajurias  veniam  deprecaius  ia  episcoponim  ooncilio  ouu- 
moiam  et  fiilsiuitem  scriplo  ooodemnavit,  ex  lib.3oont.  liu. 
l'etiliani,e.  16,  n.  19;  lib  3  cont.  Cresoonium,  c.  80,  n.  92, 
ei  lib.  4ooni.  eumdcm,  c.  &i,  n.  79,  etc.  Huc  forteao  respi- 
ciuntquae  post  renunliatam  Megalii  morteni  subjicii  Au- 
gusiiuos :  tnon  desunt  scandala,*  etc. 


EPISTOLA  IXXIX  *  («). 

Hieronymus  Auguttino,  ecmmendans  iUi  PriBsidiumt  ^^ 
saivere  jubens  Alypium. 

Domino  vere  sancto  el  beaiissimo  papas  Aiigustino,. 
lliERONVMUS ,  in  Chrislo  salutem, 

CAP.  PRIMUH. —  I .  Amio  prtKterito,  per  p  ulrem  no» 
strum  Asterium  hypodiaeonum  DignatUm  tweepislolam 
niiseram,  promptum  reddms  saiutaiioms  officium ;  ^noiii 
tibi  at  bitrof  redditam.  Kunc  quoque  per  sanctumfrat$em 
meum  Prossidium  diaconum,  obsecro  primmm  ut  memi' 
neris  mei :  ddnde  tu  bajulum  litterarum  haeeas  com^ 
mendatum^  et  mihi  scias  germanissinum  ^  etin  quibui-', 
cumque  necessitas  postulaverii .  foveas  aique  sustentei ; 
non  quo  aliqua  re  {Christo  tribuente)  indigeat^  sed  qno 
bonorum  amicilias  avidissime  expeiat^  ei  se  in  Ins  con^ 
jungendis  mammum  putet  bene/icium  consecuium.  Cur 
aiUem  ad  Occidentem  navigaverit ,  ipso  poteris  narrania 
cognoscere. 

GAP.  11.  —  2.  Nos  in  monaslerio  constituti,  varHo 
hinc  inde  fluctibus  qnatinmr,  et  peregrinationis  moles^ 
sustinemus.  Sed  credimus  in  eoqui  dixit^  i  Confidiie; 
ego  vici  mundum  >  {Joan.  xvi,  33),  quod  ipso  tribuente 
et  prasule,  contra  hostem  diabolum  vicloriam  consequa^ 
mur.  Sanctum  et  venerabilem  fratrem  nostrum  papam 
Alypium,  ui  meo  obsequio  saluies,  obsecro.  Sancti  fHi'' 
tres ,  qui  nobiscum  in  monasterio  Domino  servire  fesd-^ 
nant ,  oppido  te  saluiani.  Incolumem  te  ei  menmem 
wei,  Cliristus  Deus  noster  tueaiur  omnipotens,  dondne 
vere  sancte  et  susdpiende  papa. 

EPISTOLA  XL  *  •  (6). 
Augustinus  Hieronymo  de  titulo  tulgaii  ab  ipso  libri  de 
Scriptoribus  ecclenasticis  :  tum  de  Petro  reprehenso 
non  mendaciter  a  Paulo ,  de  quo  jam  eidem  ^cripsit 
Epislolam  28.  Uortatur  postremo  ut  prodat  Origems 
et  singulorum  hcereticorum  erraia. 

Domino  dilcciissimo ,  ei  culiu  sincerissinio  charilatis 
observando  aiqiie  ampleciendo  frairi ,  et  compre- 
sbyiero  IIieronyiio,  Augustinus. 

CAP.  PRIMUM.—  I.  Habeo  gratiam  qiiod  pro  sul». 
scripta  salutaiionc,  plenain  milii  epistolam  rcddidisti, 
scd  brevibrem  multoquam  ex  te  vellomsumcre,  lali 
viro,  a  quo  tempora  quantalibei  occupet,  nullussenno 
pi*olixus  esi.  Quanquam  iiaque  nos  iiegotioruni  alie- 
iiorum,  eorumquc  seculartum,  curis  circumsiemur 
ingentibus;  lamen  epistolae  Uix  brevibiii  facile  non 
ignosccrcin ,  nisi  cogitarem  quaiii  paucioribus  verbis 
meis  reddcreiur.  Quare,  aggredere,  quasso,  isiara 
nobisciim  litlerAriani  collocutioiicm ,  nc  multum  ad 
nos  disjuHgendos  liceai  abseniias  corporali :  quan- 
qiiain  sinius  in  Domino  Spiriius  unitate  conjuncti , 
ctiamsi  ab  stilo  quiescamus,  et  taceamus.  Ei  libri 

•  RecenslU  esl  ad  a.  b.  cc.  fs.  j.  mr.  r.  sb.  l,  u.  vc.  ;e- 
cem  V.  et  Am.  Bad.  Er.  ix>v. 

**  UaDc  recognovimus  ad  a.  bl.  ba.  cc  &.  i.  mr.  r.  sb^t. 
li.  vc.  noverav.  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(fljAlias  17 :  quae  auiem  30  eral,  nunc  26.  ScrirU  circa 
an.  307. 

{b)  Atias  9 :  qu»  autem  40  eral,  continctur  26.  scriLia 
circa  aa.  307.  '^ 


151 


S.  AI30CSTIN1  Li>lSCOPff 


m 


quidem ,  qiios  de  horreo  domiiiico  elaborasti ,  peiie 
totum  le  nobis  exhibent.  Si  eiiim  propterca  le  noii 
novimus ,  qiiia  laciem  tiii  corporis  non  vidimus  :  hoc 
roodo  nec  ipse  te  nosli ;  nam  lu  quoqiie  non  vides 
eam.  Si  auiem  libi  non  ob  aliud  nolus  es,  nisi  quia 
Dosti  animnm  tuum ;  ci  nos  eum  non  mediocriler  no- 
vimus  in  litleris  tiiis,  in  quibus  benedicimus  Domino, 
quod  tibi»  et  nobis,  omnibusque  firatribus,  qui  loa 
leguni ,  te  talem  dedit. 

€AP.  11.  —  2.  Liber  quidam  tuus  inter  caelera  non 
din  est  ul  venit  ia  manus  nostras :  quae  sit  ejus  in- 
icrip^io,  nescimus  adhuc ;  non  enim  hoc  codex  Ipse, 
nl  assolet ,  in  liminari  pagina  praetendebat.  Epiia- 
phiiiin  tamen  appellari  diccbat  frater  apud  quem  In- 
iraottts  est ;  quod  ei  nomen  tibi  placuisse  ut  inderetur 
erederemuSy  si  eorum  tantum  vel  vitas,  vel  scripta  ibl 
legissemus,  qui  jaro  deruncti  essent.  Cum  vero  multo- 
nira  ct  eo  lempore  qno  scribebatur,  et  nnnc  osque 
viventium ,  ibi  commemorentur  opuscula ;  miramur 
cur  hunc  ei  tilolnm  vel  imposueris,  vel  imposuisse 
credaris.  Sane  utiliter  a  te  conscriptam  eumdem  li- 
bmro  saiis  approbamus. 

CAP.  III.  —  3.  In  expositione  quoque  Epistolas 
Pauli  ad  Gabtas,  invenimus  aliquid  quod  nos  miillum 
moveat.  Si  enim  ad  Scripiuras  sanctas  admissa  (be- 
rint  velut  officiosa  mendacia ,  qirid  in  eis  remanebit 
avetoritatis?  qu»  landem  de  Scripturis  illis  sententia 
^feretnr,  cujus  pondere  conteiuioss  falsitatis  obte- 
ratnr  improbiias?  Siatim  enim  ut  protuleris;  si  aliter 
aapit  qui  contra  nititur,  dicet  illud,  quod  prolatum 
crit,  honesto  aliquo  ofOcio  scriptorem  fuisse  menli- 
tum.  Ubi  enim  hoc  non  poterit,  si  potuit  in  ea  narra- 
lione,  quam  exorsus  Apostolus  ait,  Qua  aulem  scribo 
vobii ,  ecce  caram  Deo  quia  non  mentior  ( Gal.  i ,  20 ), 
credi  affirmarique  roentitus  eo  loco  ubi  dixit  de  Petro 
et  fiarnaba  :  Cum  viderem  quia  non  recte  ingrediuntur 
ad  veritatem  EvangelH  {llndem,  n,  II)?  Si  enim  recte 
illi  ingrediebantur,  iste  mentitus  est;  si  autem  ibi 
mentitiis  cst ,  ubi  verum  dixii  ?  An  ibi  verum  dixisse 
videbilur,  ubi  hoc  dixerit,  quod  lector  sapit;  cum 
vero  conlra  scnsum  lectorls  aliquid  occurrcrit,  ofli- 
cioso  mendacio  depulabitur?  Non  enlm  deesse  poie- 
ruiit  caus»,  cnr  existimetur  non  solum  potiiisse,  ve- 
mm  eiiam  deboisse  mentiri ,  si  hufc  rcguhe  concedi- 
tur  locus.  Non  opus  est  hanc  causam  niullis  verbis 
agere,  prxsertim  apud  le,  cui  sapienler  provideiiti 
dictum  sat  est.  Neqiiaquam  vcro  mihi  arrogaverim  iit 
iHgeiiium  luum,  divino  dono  aureum,  meis  obolis 
ditare  coniendam;  nec  est  qulsquam  te  roagis  ido- 
neas,  qui  opus  illud  emendcL 

CAP.  IV.  —  4.  Neque  enim  a  me  docendus  cs  quo- 
niodo  iutelltgatar  quod  idem  dicit ,  Factus  $um  JudaHs 
tanquam  Judantt,  ut  Jndceos  tuerifacerem  (1  Cor.  ix,i!0); 
et  cxiera  qux  ibi  dicuntur  compassione  misericordi», 
non  siinuluiione  fallariac.  Fit  eiiim  lanqiiam  xgrolns 
qui  ministrat  a^roto ;  iion  cum  se  febres  haberemen- 
litur,  sed  cura  animo  condoleiitis  oogiiat  quemadmo- 
duin  sibi  serviri  vcllct,  si  ipse  «Tgrotnret.  Nam  otique 
luddcus  crat;  Chri^tiaiiiis  aiilcni  fucliis,  ncn  Judoio- 


niin  Sacramenta  reliqnerat,  qnx  eonvenienter  Hle  po- 
polus  et  logitimo  lempore  quo  oportebat»  aeoepcrat. 
Itaque  suscepit  ea  celebranda ,  com  jam  Christi  esset 
Apostoliis ;  sed  ui  doceretnon  esse  pemiciosa  iis  qiii 
ea  vellent ,  sicut  a  parentibns  per  Legem  acceperant, 
eustodirc,  etiani  curo  Christo  credidissent,  non  tamen 
in  eis  jam  constitoerent  spem  salnlrs ;  quoniam  pcr 
D  Hiiiiiuiii  Jesum  salus  ipsa,  qo»  lllls  Sacraroentis  si- 
gn'ficabatur,  advenerat.  Ideoque  Gentibus,  qnod  In- 
socios  a  fide  revocarcnt  onere  gravi  ct  non  necesf^a- 
rio,  nullo  modo  imponenda  esse  censcbat  {Act,  xv,  28). 

5.  Qiiapropler  non  ideo  Petrum  emendavit ,  quod 
pnternas  traditiones  ol>servaret :  quod  si  facere  vellci, 
nec  mendiiciter  nec  incongnie  faccret ;  quamvis  enim 
jam  snperflua ,  lamen  solita  non  nocerent :  sed  quo- 
nlam  Gentes  cogebat  Judaizare  (  Gal,  ii,  i4),  qiiod 
ntiUo  modo  posset,  nlsi  ea  sic  ageret,  lanqnam  adhuc 
etlam  post  Doroini  adventum  necessaria  saluti  foreni ; 
qiiod  vcliementer  per  apostolalum  Pauli  veritas  dis- 
soisit.  Nec  apostolus  Peiras  hoc  ignorabat ;  sed  id 
fecicbat,  limens  eos  qui  ex  drcumcisione  erant  Ita 
et  ipse  vere  correctos  esi,  et  Panlus  vera  narravit,  ne 
samta  Scripiura,  qu»  ad  fidem  posteris  ediiaest, 
admissa  auctoriuite  mendacii,  tota  dubia  nutet  et  flu- 
cttict.  Non  enim  potest  aut  oporiet  litteris  explicari , 
qnanta  et  quam  inexplicabilia  mala  conseqnanlar,  si 
hoc  concesserirous.  Posset  aaiero  opportune  roiiiusquc 
periculose  denionstrari,  si  corain  hiter  nos  colliique- 
remur. 

6.  IIoc  ergo  Judxorum  Paiilus  dimiserat,  qiiod 
malum  habebant ;  et  in  primis  illud,  qnod  igiiorantf-s 
l>ei  jiisliliam ,  et  suam  jastitiam  volenies  constitiicre, 
jiislitise  Dei  non  sunt  subjecti  ( Rom,  x,  5 }.  Deinde 
quod  post  passionem  et  resurrectionem  Christi ,  dato 
ac  roanifesiato  Saeramento  graiie  secundum  ordinem 
Melchisedech,  adhiic  putabantSacramenta  vetera,  non 
ex  consuctndine  solemnitiiis ,  sed  ex  neeessitaie  sa- 
lutis  csse  celebranda  :  qu»  tamen  si  nunquam  faissent 
neressaria,  infructuose  atqne  inaniler  pro  els  llaclta- 
bxi  inartyres  flcrent  (II  Maeh.  vii,  i).  Posliemo  istod 
quod  praedicaiorcs  gratias  Christianos  (a)  Judaei  tan- 
quam  hostes  Legis  persequebantur.  Hos  atque  biijus- 
modi  errores  et  vilia,  dlcit  se  darona  ^  et  stercore  arbi- 
iretum,  ut  Chrisium  lucrifaceret  (PAi/f^.  m,  8,); 
non  observationes  Legis  ^  sl  more  patrio  celebnren- 
tor,  sicttt  et  ab  ipso  celebratse  sunt  sine  ulla  salotis 
neceseitate,  non  '  sicut  ludsi  celebrendas  putabant, 
aut  fallaci  simulatione ,  quod  in  Petro  reprehenderat. 
Nam  si  propterea  illa  Sacrementa  celebrevit,  quia  si- 
mulavit  se  Judai^um  ut  illos  lucrifaceret ;  cur  non  etiam 
sacrificavit  com  Genlibus ,  quia  et  iis  qiu  sine  Legc 
erant,  tanquam  sine  Lege  factos  est,  ut  eoe  qnoqne 
lutTifacerely  .nisi  quia  et  illud  fccit,  ut  nature  Juda^us, 
el  boc  totum  dixit ,  non  ut  fallaeitcr  se  fingerct  e>se 
quod  non  erat ,  scd  ut  mlsertcurditcr  eis  ila  subve- 


>  Sic  Biss.  prope  onmes.  At  Edd.  habent :  duii  se  dct 
mnarfi  etc. 
*  Deest .non  apid  Bad.  Am.  Er.  et  |ilcrosquc  Mss. 
(d) ;  ortCt  Ghrisiiaax. 


457  EPISTOLARUM  CLASSIS  IL 

nieiiium  esse  senliret ,  ac  si  ipse  in  eodcni  errore  la- 
liorarct;  non  scilicet  meniienlis  astu,  sed  compaticn- 
tis  afTectu?  Sicut  eo  ipso  loco  generalilcr  intulit,  Facius 
iHTH  iufimus  infirmust  ul  infirmos  lucrifacerem  (1  Cor. 
IX ,  i2) ;  ut  sequens  conclusio,  Omnibus  omnia  factus 
sum,  ut  omnes  lucrifacerem  ( Ibid,) »  ad  boc  rcfereuda 
inlelligatur ,  ut  cujiisque  infirmitatem  tanqnam  in 
seipso  miseratus  appareat.  Non  euim  ct  ciim  dicorct, 
Quis  infirtnatur,  et  ego  non  infirmor  ( 11  Cor.  xi,  29)  ? 
Infirmilatem  alterius  simulasse  se  polius  quuin  condo- 
luisse,  volebat  intelligi. 

7.  Quare  arripe,  obsecro  le,  ingenuam  et  vere 
chrislianam  cum  charikUe  severilatem,  ad  illud  opus 
corrigcndum  alque  emendanduro,  et  nflcliw^atev,  ul  di- 
citut*,  cane.  Incomparabililer  enim  pulclirior  est  ve- 
ritas  Ghristianorum,  quam  ileicnaGnKCoriim.  Pro  ista 
enim  fortiiis  nostri  marlyres  adversus  hanc  Sodo- 
mnin,  quam  pro  illa  illi  heroes  adversus  Trojam,  diini- 
caverunt.  Neque  hoc  ideo  dico,  ut  oculos  cordis  reci- 
pias ;  qiios  absit  ut  amiseris  :  scd  ut  advei  tas ,  qiios 
cum  babcas  sanos  et  vigiles,  nescio  qua  dtssimulalion^ 
avcrtisli,ut  non  intendercs  quac  consequaiitur  adver- 
sa ;  si  semel  creditum  fuerit,  possehoneste  ac  piescri- 
piorem  '  divinorum  Librorum  in  aliqua  sui  cperis 
parte  mentiri. 

CAPUT  V. — 8.  Scripserain  hinc  jani  aliquando  ad 
le  epistolam  quie  non  perlata  est ,  qiiia  nec  perrexit 
cui  perferendam  tradideram  :  ex  qua  illud  mihi  eug- 
geslum  est,  cum  istam  dicuirem ,  quod  iii  hac  quoqite 
pr.Tlcrmiltere  noii  debui ,  ut  si  alia  est  seiitetitia  tua, 
eadeinque  est  melior,  timori  meo  libenter  ignoscas. 
Si  enim  aliter  sentis ,  venimque  tu  scutis  ( itam  nisi 
verum  sit,  melius  essc  non  polcsl ),  ut  non  dicam 
nulla,  ccrte  non  magna  culpa  mcus  error  verilati 
iavet,  si  recte  in  quoquam  veritas  potest  favere 
nieiidacio. 

CAPUT  Yl. —  9.  DeOrigene  autem  quod  rescribere 
dignatus  es,  jam  scicbam  non  tantum  in  ecclesiasticis 
liiteris ,  sed  in  omnibus  recta  el  vera  qus  inveneri- 
niiis,  approbare  alque  laudare;  falsa  vero  et  prava 
improbare  atque  reprehendere.  Scd  illud  de  pruden- 
tia  doctrinaque  tua  desiderabam ,  et  adbuc  desidero, 
ut  nota  nobis  facias  ea  ipsa  ejus  erraia,  quibus  a  fide 
veritalis  ille  vir  tantus  recessisse  coiivincitur.  lo  libro 
eiiam  quo  cunctos,  quorum  meminisse  potuisti,  scri- 
ptores  ecclesiasticos  et  eorum  scripta  commemorasU, 
commodius,  ut  arbitror,  fieret,  si  nominatis  eis  quos 
hsRresiotas  esse  nosti ,  quando  ne  ipsos  quidem  prae- 
lermiltere  volucris ,  subjungeres  etiam  in  quibus  ca- 
vendi  essenl :  quanquam  nonnullos  eliam  praeterieris ; 
quod  scire  cuperem  quo  consilio  fisictum  sit.  Aul  si 
illud  Tolumen  forte  onerare  nriluisli ,  ut  commemora- 
tis  h.creticis,  non  addcres  in  quibus  eos  catholica 
dainnarit  auctoritas ;  peto  tic  grave  sit  litterario  labori 
tuo,  quo  iion  mcdiocriter  per  Domini  Dci  nostri  gra- 
tiam ,  in  latina  lingua  sanctorum  studia  et  accendisti 


I5i 

ct  adjuvhii^  id  qnod  tibi  per  bamiritiKem  meam  l^n. 
lerna  charitas  indicit ,  ut  si  occupatioiies  tux  tinnnt, 
omniuin  haereticorum  pcrveraa  dogmata,  qiii  reelila-' 
dinem  fidci  christianx  iisque  ad  hoc  tempus  vd  im«- 
pudcmia  vel  imperitia  vel  |)ervicacia  depravare  eomiti 
sunt ,  uno  libello  breviter  digesia  edas ,  in  noiitiain 
eorum  quibus  aul  non  vacat  propter  alia  negoiia,  aui 
non  valcnt  propler  alienam  linguam  tam  multa  legero^ 
atqiie  cognoscere.  Diu  le  rogarem ,  nisi  hoc  solerei 
esse  indicium  miniis  praesumentis  de  chariiaie.  HttM 
iiiterea  fratrem  nostrum  Paulum  in  Christo  mulKHn 
coinmendo  benignitati  tuap,  cujus  in  nostris  regionliMis 
existimaiioni  bonum  coram  Deo  testimoninm  perbi- 
benius. 

EPISTOLA  XLI  ♦  (a). 

Alypius  et  Augttttinus  Aurelio  gratulantes  de  sermoni^ 
bus  quos  presbyteri  prmsente  ipso  ad  populum  habere 
cmperant^  ipsumque  rogantes  ut  aliqui  eorum  sermones 
sibi  mittantur, 

Domino  bealissimo  et  venerabiliter  suj^ipiendo,  sin- 
cerissimeque  charissimo  fralri ,  et  consacerdoli ' 
pap.^e  AuRELio ,  Altpivs  et  Aij€UStixu8,  in  Dcmino 
salutem. 

i.  Impletum  est gaudio os  nostrum,  et  lingua  noslra 
exsultatione  (  PsaL  cxxv,  i),  nuDtiantibus  lilleris  mis 
sanciam  cogitalionem  luam ,  adjuvante  Domino  qui 
eam  inspiravit,  ad  eflcctum  esse  perduclam ,  de  om« 
nibiis  ordinatis  frairibus  nostris,  el  prxcipue  de  ser- 
mone  presbyterorum,  qui  te  pranscnte  populp  infun- 
dilur ;  per  quorum  liiiguas  clamat  charitas  tua  majore 
Toce  in  cordibus  hominum,  quain  iili  in  auribus :  Deo 
gratias.  Nam  quid  melius  ei  animo  geramiis ,  et  ore 
promanius  ,  et  calamo  exprimamus  quam  ,  Deo  gra- 
tias?  Hoc  nec  dici  breviiis,  nec  aiidiri  la^tius,  nec  iit- 
telligi  grandius ,  nec  agi  fructuosius  potesl.  Deo  gra- 
tias,  qui  te  et  tam  fideli  pectore  ditavii  erga  filioa  tuos, 
et  id  quod  in  intimo  animx  habebas ,  quo  humaaos 
ocuiiis  non  penelrat,  eduxit  in  liicein,  donando  libi, 
non  solum  ul  bcne  velles,  verum  ctiam  in  quibus  po»* 
set  apparere  quod  velles.  Iia  plane  fiat,  fiat  :  luccaiil 
haec  opera  coram  bomiuibus,  ui  vidcant ,  gaudeanl , 
glorificent  Patrem  qui  In  calis  Obl  (Malth.  v,  16). 
Talibus  delecteris  in  Domino  :  ipse  le  i^ro  eis  orantem 
dignetur  exaudire,  quem  tu  per  eos  loqueiiicm  non 
dedignaris  audure.  Eaiur,  ambuletur,  curralur  iuvia 
Domini ;  bcncdicantur  pusilii  cum  magiiis ,  jucundati 
in  his  qui  dicuiil  eis,  In  domum  Domini  ibimus  ( PsaL 
cxxi,  I )  :  pnecedaiit  illi,  et  sequantur  isti,  imiiatores 
facti  eorum,  sicut  et  illi  Christi.  Ferveat  iter  sancta- 
rum  formicarum ,  fragrent  opcra  sanctarum  apum  , 
feralur  fruclus  in  toleraniia  eum  salute  perseverandi 
usque  in  fineni.  Nec  sinat  Domious  tcnUri  supra 
qiiam  possumua  ferre,  sed  faciat  cum  tentaiione  eliain 
exilum,  ut  oossrmus  sustinere  (1  Cor.  x,  13). 


*  Fdd.:  rosse  honcste  accif4  scriptorem.  M^iss.ircdedm: 
posse  lio:ut»t*'  ac  tiie  i^ciivton**i.  iiauc  lecUooem  ampiecti- 


*  lU  Blss.  omnes.  AlEdd.,€l  vere  sanctopaxm.     > 

*  Emendavimus  lianc  ad  a.  bl.  bn.  bg.co.  If.  g.  gg.  gv.  j. 
n.  s.  t.  vc.  Juos  a.  duos  sb.  quaiuor  v.  ad  Am.  Bad.  Er.  Uiv. 

(fl)  Alias  77:  quae  autem  41  crai,  coutinetur  36.  Scri.  ta 
sub  miitum  oi  iscoi  atus  AugiistiiU. 


V» 

.  2.  Orate  pro  nobis,  digoi  exaudiri ;  cum  tanio  quippe 
8acrilicio  acceditis  ad  Deum  ftincerissimae  dtlcctiunis 
et  Liudis  ejus  in  operibos  Testris :  orale  ut  el  iii  nobis 
haec  luceant;  quoniam  noyit  ille  qocm  oratis,  cum 
quanto  nostro  gaudio  in  vobis  luceant.  Haec  sunt  vota 
nosira,  hx  multitudines  solatiorum  secundum  multitu- 
dinem  dolorum  nostrorum  in  corde  nostro  jucundant 
animam  noslram  {Psal.  xciii,  49).  Ita  est,  quia  ita 
promissum  est ;  ila  erit  quod  restat,  sicut  promissum 
est.  Obsecramus  te  pcr  eum  qui  tibi  ista  donavit,  et 
popiilum,  cui  servis ,  bac  per  te  bcncdiclione  perfu- 
dit,  ut  jubeas  singulos  quos  volueris  sermones  eorum 
coQScriptos ,  et  emendatos  mitti  iiobis.  Nani  ei  ego 
quod  jiissisti  non  negKgo,  et  de  Tyclionii  septem  rc- 
golis  vel  clavibus,  sicut  saepe  jam  scripsi,  cognoscere 
quid  tibi  videatur  exspecto  (a).  Fralrem  Hilarinum 
Hipponensem  arcbiatrum  et  principiilem  mtiltum  com- 
mendamus.  Nam  dc  fratre  Roinano  quid  saiagas  no- 
vimus,  nibilqiie  petcndum  est  nisi  ut  te  pro  illo  adju- 
TCt  Domiiius.  Amen. 

EPISTOLA  XLH  *. 

AuguitinM  PuuUno^  flagUans  ul  liUerarum  debitum  am- 
phus  aniH)  integro  non  redditum  extolvat^  mittatque 
ilbi  opus  adversus  Paganos,  cum  id  perficerit, 

Prodit  nunc  primum  {b)  ex  corticeo  codice,  qui  olim  Narbo- 
nensis  ecclesis  fuil»  nunc  vero  esl  illustris  uuniliae  ibimar- 
conensis : 

Domiiiis  laudabilibus  in  Cbristo  sanctissimis  fratribus 
Paulino  et  THEBASiiE ,  AuGUSTiKUS,  iii  Domiiio  sa- 
lutem. 

Num  etiam  hoc  sperari  aut  exspcctari  possct,  ut  pcr 
fialrcm  Severum  rescripta  flagitareuius,  tamdiu  tam 
ardeniibus  nobis  avestra  Charilate  non  rcddita?Quid 
est  quod  duas  a»iates  casdemque  in  Africa  silire  co- 
gamur?  Quid  amplius  dicam  ?  0  qui  rcs  vestras  qiio- 
lidie  donatis,  debitum  reddite.  An  forte  quod  adver- 
f^us  daemonicolas  te  scribere  audicram,  aique  id  opus 
vehementcr  desiderare  me  ostcndcram  (c),  volens 
perflcere  ac  milterc,  lanto  tcnipore  ad  nos  epistolas 
distulisti  ?  Utinam  salteni  tam  opimn  mensa  jam  anno- 
snm  ab  stilo  tuo  jejiinium  mcum  excipias  :  qux  si 
nondum  parata  est,  non  desincmus  conqiieri,  si  nus 
dum  illttd  perficis,  iion  inlerim  reficis.  Salutate  fra- 
tres,  maxune  Romanum  et  Agilcm.  Hinc  qui  nobiscum 
sunt  vos  salutant,  et  parum  nobiscum  irascuntur,  si 
|iarum  diligunt. 

EHSTOLA  XLIU  **  {d). 

Quanta  impudentia  Donatista  persistani  in  suo  schi- 
smale^  tot  judidis  corivicti. 

Doininis  dileclissimis  et  merilo  probdicaiidis  fralribus 

*  Antehac  inedita,  prodit  ex  corticeo  codice  rhimarco- 
nciisi. 

**  Epistt.  Xlill  et  XLIV  collauc  sunt  cum  a.  bg.  bl.  c.  oc. 
ft.  g.  gv.  n.  r.  s.  sb.  t.  vc.  quatuor  v.  Am.  Bad.  Er.  lx)v. 

(a)neUq[ui  verbus  desideraotur  in  haclenus  ediiis,  nec  in 
MS6.  nostris  plusciuam  duobus  optioiae  notse  Gerinanensi  et 
(Ujrbeiensi  reperiunlur. 

{b)  Porro  ouae  aUas  42  erat,  nunc  232.  scripta  exeunte 
aDiiiate  an.  367. 

(c)  In  epislola  31. 

(n)  Alias  102 :  quae  aiitcm  43  erat,  nnnc  16.  Scripta  oirca 
fij.  an.  307,  aul  init.  3U8. 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI  m 

Glorio,  Eleusio  ,  Felicibus  ,  GRAmiATico  *  et  ca;- 

teris  oniiiibiis  qoibus  hoc  gratum  est,  AuGUsnjfus. 

CAPUT  PRIMUM .  —  I .  Dixit  quidem  apostolus  Pau- 
lus:  ttcereticum  hominem  post  unam  correptionemdevita, 
seiens  quia  subversus  est  ejusmodi^  et  peceat,  ei  est  a 
semetipso  damnatus  {Tit.  ui,  10,  jl ).  Sed  qui  senten- 
tiam  suam ,  quamvis  falsam  atqiie  perversam ,  nulla 
pcrlinaci  animositate  defendunt,  praesertiiii  quam  non 
aiidacia  praesumptionis  suae  pepererunf ,  sed  a  seductis 
atque  in  errorem  lapsis  parentibus  acceperunt,  qux- 
rnnt  aulem  cauta  solliciiudine  veritatem,  corrigi  pa- 
rati ,  cum  iiiveiierint ;  nequaqiiam  suiit  iiitcr  hxreti- 
cos  deputandi.  Tules  ergo  vos  nisi  esse  crederem, 
nullas  fortasse  vobis  litteras  mitterem.  Quanquam  et 
ipsum  bxreticum  quamlibet  odiosa  siiperbia  tunudum 
et  pervivacia  malx  coiitentionis  insannm,  sicut  vitan- 
dum  monemus,  ne  inflrmos  et  parvulos  fallat ;  ita  non 
abnuimus ,  quibuscumque  modis  possumus  corrigen- 
dum.  Unde  factum  est  ut  etiam  ad  DonnuIIos  Donati- 
starum  primarios  scriberemus,  non  communicatorias 
litteras ,  quas  jani  olim ,  propter  suam  pervcrsitatem 
ab  unitale  catholica  qux  toto  orbe  diffusa  est ,  non 
accipiunt ;  sed  tales  privatas,  qualibus  nobis  uti  etiam 
ad  Paganos  licet ,  quas  ilii  etsi  aliqnamlo  legerunt , 
rcspondere  tanien  eis  sive  noluerunt,  sive,  ut  magis 
crcditur,  ne(|uivcrunt.  Ubi  iiobis  salis  visum  est  im* 
plevisse  nos  odficium  cliaritatis,  quam  non  solum  no- 
stris,  sed  et  omnibus  nos  dcbere  sanctus  Spiritus  do- 
ccl,  qiii  nobisait  per  Apostolum  :  Vos  autem  Dominus 
ntuliiplicet,  et  abundare  faciat  in  charitate,  in  invicem  tt 
in  omnes{\Thess.  iii,  12).  Monet  etiam  alio  loco,  in 
niodestia  corripietidos  diversa  sentientes;  iVe  forte^  \\\- 
quit,  det  itlis  Deus  pceniientiam  ad  cognoscendam  veri- 
tatemt  et  resipiscant  de  diaboli  laqueis,  caplivati  ab  ipso 
in  ipsius  volunlatem  (II  Tim.  ii,  25,  26). 

2.  IItc  pnclocutus  sum,  ne  quis  me  existimct  im- 
pudeiiiius  vobis  quam  prudeiitius  scripta  niisisse,  et 
hoc  modo  vobisciuii  de  negotio  aninix  veslrac  aliquid 
agcre  voluisse,  qiiia  nostrx  communionis  non  estis  : 
cum  tamcii  si  de  negolio  fundi,  aut  alicujus  pecunia- 
riaelilis  dirimcnda;  vobis  aliquid  scribercm,  nemofor- 
tasse  reprehcnderet.  Usque  adeo  charus  est  hic  mun- 
dus  liominibus,  et  sibimet  ipsi  viluerunt  1  Erit  ergo 
mihi  ad  dcfensioneni  testis  hxcepistola  in  judicio  Dei, 
qui  novit  quo  animo  fecerim,  et  qui  Jixit :  Beati  por 
cifid^  quia  ipsi  filii  Dei  voeabunlur  {Matth.  v,  9). 

CAPUT  II. — 3.  Ergo  ut  meminisse  dignamini,  cuin 
esseinus  in  vestra  civiuite,  et  nonnulla  vobiscum  de 
commuiiione  chrisliana:  unitatis  ageremus ,  prolata 
sunt  a  partibos  vesiris  Gesta  qunedam,  quibus  reciia- 
tum  est  quod  septiiaginta  ferme  episcopi  Caecilianum 
qiiondam  nostrae  communionis  episcopum  Carthagi- 
nensis  Ecclesiae  cum  suis  collcgis  et  ordinatoribus  da- 
nniavcrunt.  Ubi  etiani  Felicis  Aptungilani  '  {a)  caiisa 

>  Bad.  Am.  Er.  el  unus  e  vatic.  Hss.  habent,  FeUci.  Ahus 
vatic,  Felicibus  qranunaticis. 

*  A|iUd  Am.  Er.  et  Mss.  decem  scribitur  :  Felicis  Autu- 
mnitani. 

{a)  nic  porro  Fclix  ordinarat  Csecilianum,  quem  schisma- 
ticorum  facUo  oollccta  Carthagine  an.  Christi  31 1  abscntero  (hi- 
inuavit,  falso  accusatum  qucd  fuissct  a  traditoribus,  iis  ui- 


fGI  EPISTOL.XRUM 

miillo  prac  cxtcris  invidiosius  ct  criininosius  vcntitata 
cst.  Quae  cum  essenl  cuncta  perlecia,  re^poiidimus 
iion  esse  mirandnm,  si  liomines  qui  tunc  illud  schisma 
fecerunl,  uon  sine  conrectione  Gcstorum,  eos  in  qnos 
fuerant  ab  jnmulis  et  perditis  concttali,  absentes  causa 
iiicognita,  tcmcre  damnandos  esse  putaverunt.  Nos 
aulem  alia  liabere  Gesta  ecclesiastica  (a),  in  quilHis 
Sccundus  Tigisltanus,  qui  tuiic  agebat  in  Numidia  pri- 
matiim,  prassentes  et  confessos  iradiUires  rcliquit  Deo 
jiidicandos,  et  cos  in  opiscopalibus  sedibus,  siculi 
erant,  manere  permisit,  quorum  nomiiia  inter  dainna- 
torcs  Cai;i\iniii  numerantur;  cum  eiiam  Secundiis 
ipse  concilii  ejusdem  priiicipatum  tcnerei,  ubi  absen- 
tes  quasi  traditores  pcr  eorum  sententias  damnavit, 
qiiibus  pracsentibiis  ct  confessis  ignovil. 

i.  Dcindc  dixiinus,  aliquanto  post  Majorini  ordina- 
tionem  ,  quem  contra  Cxcilianum  nefario  scelere  le- 
vavcrunt ,  crigcntes  altare  contra  aliare,  ct  uniiatem 
Chrisii  discordiis  furialibus  dissipantes,  eos  petiisse  a 
Conslantino  tunc  imperatore  judices  episcopos,  qui 
de  suis  qiixstionihus  quno  in  Africa  exortx  pacis  vin- 
fuhim  dirimebant,  arbilro*  mediojudicarent(6).Quod 
posteaquam  factum  est,  prxsente  Cxciliano  et  illis  qui 
advcrsus  cum  navigaverant,  jiidicante  Melchiade  * 
tiiiic  Romanse  urbis  episcopo,  ciim  collegis  suis  quos 
ad  prcces  Donatistarum  miserat  Impcrator,  in  Gaeci- 
liaiium  nihil  probari  potuisse,  ac  pcr  hoc,  illo  in  epi- 
scopntu  confirmato,  Doiiatum  qui  adversus  curo  tunc 
aderat  improbatum.  Quibus  peractis  rebus ,  cum  illi 
omiics  in  perlinacia  scelosiissimi  schismatis  perma- 
nereiit ,  post  apud  Arclatum  (c)  memoraium  impera- 
torcin  eamdem  causam  diligentius  cxaininandam  ter- 
minandamqiie  cura<;sc.  IIlos  vcro  ab  ccclesiastico  ju- 
dicio  provocassc,  ut  causam  Constantiniis  audirct.  Qiio 
posteaqiiam  veiitum  est,  utraqiie  parte  assislente,  in- 
nocentem  Cxcilianiim  fuissc  judicatum  (d),  atqiie  illos 
recessisse  siipcratos,  et  in  endem  tamcn  pcrver.4taie 
mansisse.  Nec  dc  Felicis  Aptuiigiiani  caiisa  ncgtigon- 
tiam  consecutam,  sed  ad  ejnsdem  principis  jussioncm 

minini  qui  scri|)turas  sacras  in  perseculione  prodidissenl , 
ordioaUis,  qiiodque  diacoaus  cum  esset,  victum  afferri  iimr- 
tjribus  in  custodia  conslituUs  prohibuissel,  ex  Brevic  oollai. 
die  3,  c.  14,  n.  96. 

*  Bad.  Er.  elHss.  novem,  arbilrio  medio, 

*  In  anliquis  cdd.  scril.ilur  plerumque,  nililtadei. 

(a)  Gesia  uotal  apud  cirtam  an.  305  o/)nrecla  In  coDdrio 
e|ii8C0|  orum  undecim  stve  duodecim  quibus  praesidelnt  se- 
euodus,  tunc  Numidiae  primas,  non  calhedrae,  sed  antlquiialis 
jure.  oulppe  in  Africse  proviniiis  (irioialus  haud  erai  certae 
sedi  addictus,  praeierquam  in  ProooDSiilari ,  in  qua  CanJia- 
ginensis  eiisooiius  ea  iraeemiaenlia  pcrpeluo  gaudei at. 
De  praefato  CirteDsi  coucilio  agit  optalus  in  lU).  i  cuutra 
Parmenianum,  ejusque  Acta  refert  Augustinus  in  h'b.  3 
cont.  Cresoonium,  c.  27,  n.  30,  ubi  tamen  error  est  iu  Con- 
sulum  designatione,  castigandus  ex  Brevic.  oollat.  die  3,  c 
17,  n.31. 

(d)  Judices  petienint  episoopos  ex  Gallia;  quippe  qnae 
t  ab  boc.  ui  aiebant,  fadnore  »  tr..ditionis  de  quo  ageLaluTy 
t  immunis»  eral.  Dati  sunt  Matemus  Agrippinensis,  l.lieti- 
dus  Aogufllodunensis ,  et  llarinus  Arelatensis  niisisique 
Romam  ciun  aliis  quindecim  episoo()is  lialis;  quorum  iu  ctm- 
sessu  Mcichiades  Papa  caecilianuminnocentem  esse  proiiun« 
tiavit,  ex  optalo  iii  lib.  1  advcrs.  Parmeniaiium,  anm>  adhcet 
313,  juxta  Auff.  in  lib.  post.  Gollat.,  c.  33,  n.  56. 

(c)  In  ooncilio  i  Arelatensi,  anno  314. 

(a)  Ab  imperatore  a{  ud  Mediclauum,  anno  316,  ex  lib. 
pcsi  (X>llat.,  c.  33,  n.  36. 


CLASSIS  n.  1« 

proconsiilaribns  Gestis  ctiam  ipsmn   fuiase  purga- 
tuin  (a). 

5.  Scd  quia  htt^  omnia  dicebnmus  tantiim,  wm 
ctinm  U^ebamus,  miniis  profecto  vobis  agerc  videbft- 
mur,  qnam  dcnoslra*  exspectabatisinstaniia.  Quodubi 
sensimus,  ad  ea  qnx  lcgetida  promiseramus,  non  dif< 
tuliiiius  mlttere*  Qu»  omnia,  dum  excurrimiis  ad  Ee- 
clesiam  Gelixitanam,  inde  ad  vestrum  oppidum  rever' 
suri,  bidui  non  pleni  intcrmissiono  venerunt,  atque  ac 
itostis,  qiiantum  lempus  admisit,  iino  die  recit:ita  atiiil 
vobis.  Primo  ubi  Secundus  Tigisilanus  confessos  trt* 
diiores  a  collegio  soo  removere  non  ausus  csC,  com 
quibus  postea  non  eonfessum  et  absentem  C»«ciliaiNiiii 
aliosque  suos  collegas  damnare  ausus  est  :  deiiide 
Gesta  proconsiilaria,  ubi  Felix  diligentissimo  examine 
probatus  est  innocens.  Ilan:  ante  meridicm  vobis  lecli 
esse  meministis.  Post  meridiem  vero  reciiavimu^  pre- 
ces  eorum  ad  Gonstanlinum,  datisque  ab  eo  judicibus 
Gesta  ecclesiastica  in  Itomana  urlie  habita,  quibus  illl 
improbali  sunt ,  Cxcilianus  autem  in  episcopali  ho^ 
nore  flrmalus.  Postremo  Constantini  imperatoris  lit- 
teras ,  quibus  omnia  mullo  maxime  (ebtatissima  cla-. 
ruerunU 

CAP.  III.  —  6.  Quid  vultis  amplius,  homines;  quid 
vultis  amplius?  Non  de  auro  el  argento  vestro  agitur; 
non  terra  ,  non  pntdi  t ,  iion  denique  salus  corporia 
vestri  in  discrimen  vocnlur :  de  adipisccnda  vlta  «• 
terra  et  fugieiida  morte  xterna  compclhmus  animfis 
vcstras.  Expergiscimini  aliquando  :  non  in  atiqun  ob- 
sciira  quxstione  versamur,  non  rccondita  secretari- 
ninmur,  quibus  penetrandis  vel  nulla  vel  rara  humana 
corda  sufnciant ;  res  in  apcrto  esl.  Quid  eininel  cla- 
rius?  quid  cernitur  cilius?  Dicimus  temcrario  conei- 
lio,  quamlibct  numcrosissimo,  iiinocentes  absenlesqiie 
fiiisse  damnatos.  Probamus  hoc  proconsularibus  Ge- 
stis,  quibus  ab  omni  traditionis  crimine  alieniis  judi- 
catus  est  ille ,  quem  maxime  criminosuro  a  vestris 
prolata  concilii  Gesta  sonuemnt.  Dicimus  a  tniditori- 
bus  confessis,  in  cos  qui  Iradilores  dicercnlur,  dictas 
fuisse  scntcniias.  Probamus  hoc  ecclesiasticis  GestiSt 
ubi  nominatim  declarantur,  in  quibus  Secundus  Tigt- 
sitanus  ea  qux  cognovit,  velut  contnitu  paeis  ignovil, 
et  cum  quibos  postea  non  '  cognovit ,  discissa  |iace 
damnavit.  Uiide  apparuit  eum  etiam  primo  non  paci 
consuluisse ,  scd  sibi  limuisse.  Objeccrat  ei  namquo 
Purpurius  Limatensis  *  qiiod  etiam  ipse,  cum  deten- 
tus  esset  a  curatore  et  ordine  ut  Scripturas  traderet, 
dimissns  est,  utique  non  fruslra,  nisi  quia  iradidit,  aiit 
tradi  aliquid  jussit.  Ilaiic  iUe  su«ipicionem  satis  pro- 
babilem  metiiens ,  acceplo  consilio  a  minore  Secundo 
consangnineo  suo ,  consiiltisqiie  ca  tcris  qui  cum  co 

1  Ms.unus  evatic.,  reslra. 

*  lUHss.  et  anii.iuioreBGdil.  aiIjOv.,  potleaqnamcnffnoHl. 

*  sic  hi  Mss.  |ilt5ri8que,  necnon  apud  optatum.  At  in  Edd. 
ijov.  Er.  etc.,  scrititur,  ludaceiiM.  m  Ms.  Gervas.,  umkh 
temis. 

(a\  Prooonsulis  Heliani  sive  .cliani  senteniia  fai  Gestis  kx 
looo  laudatis  diola  secundiun  Felicem  Aptungitanum,  rofer* 
tur  in  lib.  3  cont.  Oreaoon.,  c.  70,  n.  8i.  De  Usdem  Adls 
firoamsularibus  mentionero  fadt  0|:iatus  MileTit.  Pcrtinent 
ad  an.  clir.  314,  teste  Augustino  in  lib.  post  Collat.,  c  33^ 
n.30. 


M5  ft   AUGUSTINI  EPISCOPl 

erant  episcopis,  maniresiissiina  criintna  Dco  judtcanda 
dimisit,  alque  iia  paci  prospexisse  visus  est;  quod  fal- 
•om  erat,  cum  sibi  prospexerit. 

7.  Nam  si  in  ejus  corde  cogitalio  pacis  liabilarel, 
non  apud  Carthaginem  postea  cum  tradiioribus,  quos 
pnneiites  atqtie  confessos  Deo  dimiserat,  damnarct 
crimine  traditionis,  quos  absentet  apud  enm  iiemo 
convicerat.  Taiiio  magis  enim  limcre  debuit  ne  pax 
miitatis  violaretur,  quanlo  erat  Carthago  civitas  ain- 
pla  ei  illustris,  unde  se  per  loluni  Africa;  corpus  ma- 
lum  quod  ibi  esset  exortum,  tanqnam  a  verttce  cfluii- 
deret.  Erat  etiam  transniarinis  vicina  regionibns  et 
ikma  celeberrima  nobilis :  unde  non  mediocris  ulique 
auctoriutis  habebat  episcopum,  qui  posset  non  curare 
conspirantem  multitudinem  intmicorom,  cum  se  vide- 
ret  et  Roman»  Ecclesix ,  in  qua  semper  apostolicse 
cathedrae  viguii  priiicipatus ,  et  casteris  terris ,  unde 
Evangelium  ad  ipsam  Africam  venit,  per  communica- 
torias  litleras  esse  conjiinctum,  ubi  paratus  esset  cau- 
sam  suam  dicere,  si  adversarii  ejus  ab  co  illas  Eccie- 
sias  alienare  conarentur.  Quia  ergo  Tcnire  noluit  ad 
hcepitium  cotlegarum,  quos  a  suis  inimicis  contra  ve- 
ritatem  suoc  causx  perversos  esse  sentiebat  ve!  suspi- 
cab:itur,  vel,  ut  ipsi  assenmt,  siinulabat,  tanlo  magis 
Secundus,  si  verx  pncis  custos  csse  voluisset,  cavcre 
debult  ne  damnarcntur  absentcs ,  qui  judicio  corum 
omnino  iiiteresse  nolucrunt.  Neque  eniin  de  presby- 
tcris  aut  diacoiiis  aut  inferioris  ordinis  clcricis,  scd  de 
GoUegis  agebatur,  qui  possent  aliorum  collegarum  ju- 
dicio,  praesertim  apostulicarum  Ecclesiarum,  caucam 
suam  Integram  reservare;  ubi  contra  eos  senteiiliae 
dictas  in  atecntes,  nullo  modo  aliquid  valerent,  quando 
eorum  judicium  non  prhno  aditum  postea  dcaerue- 
runt,  sed  suspectum  semper  habituin  iiuuquam  adire 
volucrunl. 

8.  Uxc  res  maxirae  sollicitare  debuii  Secundum  qui 
tunc  erat  primas,  si  propterca  concllium  regebat,  ut 
paci  consulcret;  facile  enim  fortassis  rabida  in  ahscn- 
tes  ora  placata  vcl  frenaia  comprimeret,  si  diccret : 
Videtis,  fratres,  post  tantam  stnigem  persecutionts, 
inisericordia  Dei  a  principibns  sxctili  paccm  csse  coii- 
cessam ;  non  debemus  nos  clnristiani  et  episcopi  unr- 
iaiem  disrumpere  christianain,  quam  jain  paganus  non 
inscqnitur  iniinictis.  Itaque  aut  isias  omnes  causas, 
<|uas  ctndcs  turbulcntis^inii  tcmporis  inflixit  Ecclesix, 
Dco  jtidici  diinittamus  :  aut  si  aliqui  in  vobis  suiit  qui 
certa  istoruin  criniina  ila  novcrint,utca  facile  valeant 
edocere,  negantesqne  coiivinccre,  ct  tnlibus  commu- 
Bkare  forntidaiit,  perganl  ad  fratrcs  ct  collegas  iio- 
stros  Iransmarinarum  Ecclesiarum  cpiscopos,  ci  ibi 
prius  de  istorum  factis  et  contuinacia  conqucranlur, 
quod  ad  judicium  collcgaruni  Afroruin  male  sibi  coii- 
acii  venire  nolucrtint,  ut  iiide  illis  denuntietur  ut  ve- 
niant,  ibiqtie  objectis  respondeaot.  Quod  si  iion  feoe- 
rinl,  ibi  cti:iin  eonim  pravitas  et  pervcrsitas  innote- 
soet,  missaque  tractatoria  ^super  eonim  nomine  per 


Mf 


<  In  Mss.  aliquot,  tracloHa,  qu»  bic  nihil  alhid  est  qiiam 
synodica  episinla.  Nonnunquara  vero  diploina  est  public;e 
eveitionis  usiiriiandae,  utinoonstantini  KcUcto  ad  Anlaviiun 


tolum  orbem  terramm,  quacnmque  jam  Christi  Ec- 
clesia  dilata  est,  ab  omnibus  Ecclesiis  corum  commii- 
iiio  pnecidetur,  ne  aliqais  error  iu  Cathedra  Ecclesl» 
Cartliaginis  oriatur.  Tum  demum  securi  episcopum 
alium  plebi  Carthaginis  prdinabimus,  cum  a  totft  F^c- 
clesia  isti  fucrint  separati :  ne  forte  cum  alius  roodo 
fueril  ordinalus,  non  el  communicetur  ab  Ecdesia 
Iransmarjna,  quia  iste  ab  honore  depositiis  non  vidc- 
bitur,  quein  jam  ordinatum  fama  cclebravlt,  et  ad 
eum  commeare  communicatorias  litteras  fecit;  atque 
ita  magnum  scandalum  schismatis  in  unitate  Christi 
jam  pacatis  temporibus  oriatur,  dnm  prj^propere  no- 
siras  volumus  prxcipitare  sententias,  et  non  contra 
Caicilianum,  sed  contra  orfoem  terranim,  qui  ei  p<r 
ignoraiitiam  communicat,  altare  altcrum  erigere  au- 
dcamus. 

9.  Huic  tam  sano  rcctoque  coiijiOio  quisquis  infre- 
nis  obtemperare  noluisset,  quid  essct  facturus?  aiit 
quomodo  aliquem  absentium  collegarum  esset  da- 
mnatuni8,cnm  inpotestate  Acta  concilii  non  liaberci, 
contradicenie  primate?  Qtiodsi  lanu  et  adversus  pri- 
mam  sedem  sedilio  nasccretur,  ut  nonnulli  damnare 
jam  vellent  quos  volebat  ille  diflierri,  quanlo  melius  a 
talibus  inquieta  et  impacata  molientibus,  quam  a  to- 
tius  orbis  communione  disseiitirelur?  Sed  quia  non 
crant  qux  in  Caecilianum  et  ordinatores  ejus  trans- 
marlnojudlcioprobarentur,  propierea  nec  priusqnain 
in  eum  sententlas  dicerent,  defcrrevolucrunt,  ncc 
postcaquam  dixerunt,  pcrscveraiitcr  id  agere  ut  Ec- 
clcsi£  transmarinae  in  notiiiam  perfcrretur,  quoniiii 
traditorum  in  Africa  damnatorum  commuiiionem  vi- 
tare  deberet.  Quia  si  id  faccre  teiitavisscnt,  adesscnt 
sibi  Cx'cilinnus  et  caiteri ,  et  suam  causam  adversus 
fallaces  criminatorcs,  apud  transmarinos  ecclesiasti- 
cos  judices  diligentissima  discussione  purgarent. 

10.  Ilaque  coiicilium  illud  pcrversum  atque  nefa- 
rium,  maxime  utcredilur  iraditorum  fuit,  quibus  con- 
fessis  Sccundus  Tigisllanus  ignoverat :  ut  quoniam  do 
iraditione  fama  crebruerat,  infamatisaliis  a  aeavenc- 
rcnt  siispicionem,  et  cumhoniiiiesper  Africam  lotiin 
crcdenles  epbcopis,  falsa  de  iniioceiitibus  hiqiicrcii- 
lur,  quod  damnati  esscntapiid  Carthagiiiem  traditores, 
taiiquam  in  ncbula  mendacissimi  ruinoris,  ipsi  qui 
vere  tradidcraiit  latitaront.  Unde  videtis,  charissimi, 
fieri  potuisse,  quod  verlsimile  non  csse  quidani  ve- 
striim  dicebanl,  ut  qiii  cssent  de  sua  traditione  con- 
fcssi,  causamquc  sunm  iinpetnivisscni  Deo  dimiili 
o^Kirtere,  iidcm  jiidices  dainiiatoresque  tanquam  ira* 
ditonim  absentium  postea  consedissent.  Magis  enlin 
amplexi  sunt  occasionem,  qu.i  posscnt  alios  falsa  cri- 
minatioiie  peifundere,  et  conTcrsas  in  eos  linguas  ho- 
rolnum  ab  inqulsitione  criminum  suorum  hoc  modo 
declinare.  Alioqtiin  si  Heri  non  posset  nt  quisque  mala 
qux  Ipse  committeret,  in  alio  jiidicaret,  iion  diccret 
quibusdam  Panlus  apostolus :  Propierea  inexemiabiUs  es, 
0  homo  onmis  qni  judicas.  In  quo  enim  alium  jiidi^as^ 
lemctipsum  condemnns;  eadem  ctiim  agis^  quas  judieas. 

PP.  qiK)  jubet  tractorias  dari  ci  iaco|  is  ail  Arcbtense  cond- 
litun  vcniciilil^us. 


m 


EPISTOLAUUM  CLASSIS  il. 


I6S 


(RottL.  II,  I.)  Quod  illi  omnino  fcceniul,  ut  hasc  Tcrba 
aposlollca  iniegre  in  eos  apteque  con?eiiiant. 

11.  Non  ergo  Cunc  Secundus, quanilo  eorum  crimi- 
na  Deo  dimisil,  paci  uniutique  consuluit :  alioquin 
niagis  hoc  apud  Carlhagincm  provideret,  ne  schisma 
ficret,  ubi  nullus  aderat  cui  conresso  crimen  donare 
cofcrclur;  sed  quod  erat  facillimum,  tola  couserTaiio 
pacis  esset  absentes  noUe  damnare.  luque  injuriam 
facerent  innocentibusy  etiamsi  eis  non  conviciis ,  iie- 
que  confessis,  neque  omnmo  pKcsentibus  ignoicere 
voluissent.  Ule  quippe  accipit  veniam,  cujus  cuipa  cer- 
tis&ima  est.  Quauto  ergo  imiiianiorcs  et  caiciures  fue- 
runt,  qui  ea  se  puUverunt  posse  damnare,  qu»  inco- 
gniu  nec  donare  potuisseut?  Sed  illic  cogniu  diinissa 
sunt  Deo,  ne  aUa  quxrcrenlur :  hic  incogniu  damnau 
sunt,  ut  iila  tegerentur.  Sed  dicet  aliquis  :  Gognove- 
ruoL  Quod  elsi  concedam,  etiam  sic  abscntibus  uii- 
que  parci  oportebat.  Neque  eiiim  judicium  dcserue- 
raiit,  ubi  nunquam  omnino  coostiterant ;  nec  in  illis 
solis  episcopis  Afris  erat  Ccclesia,  ut  omiie  judicium 
ecclesiasticum  viUiise  viderentur,  qui  se  judicio  eo- 
rum  prxsentare  noluissent.  Millia  quippe  collegarum 
traiisniarina  resubant,  ubi  apparebat  eos  judicari 
possc,  qiii  vidcbanlur  Afrosvel  Numidas  collegas  lia- 
l>ere  suspectos.  Ubi  est  enim  quod  Scriptura  clamat : 
Antequam  interroges^  ne  vituperes  quemquam;  ei  cum 
interrogaveriSf  corripe  juste  (Eccti.  xi,  7).  Si  ergo  nec 
vituperari,  nec  cprripinisi  interrogatum  Spiritussan- 
ctus  voluit;  quanto  sceleratius  iion  vituperaiiautcor- 
repti,  sed  omnino  damnati  sunt,  qui  de  suis  criinini- 
bus  nibil  absentes  interrogari  potueruni  ? 

12.  Scd  Uinen  isti,  qui  licet  abseniium,  et  nequa- 
quam  judicium  desereniium,  quia  nunquam  aiTuerunt, 
et  sempcr  sibi  cuneum  illum  suspcctum  esse  dcclara- 
vcrunt,  Umcn  cogiiiu  crimina  se  damnasse  dicuiit, 
quaeso  vos,  fratres  roei,  qiiomodo  cognoverunt?  Rc- 
spondetis  :  Neschnus,  quaiidoquidem  ipsa  cogniiio  in 
illis  Gcstis  cxplicaU  iion  cst.  Sed  ego  vobis  oslcndam 
quomodo  cognovcnint.  Altendite  causam  Felicis  Ap- 
tungiuni,  et  primo  legite  quam  vebementiores  iii  eum 
fucrunt.  Sic  ergo  et  cxleroruin  causam  noverant,  sic- 
ut  hujus  qui  postea  ii  nocentissimus  diligcnti  ct  ter- 
ribili  inquisitionc  probalus  est.  Quanto  itaque  justius 
et  tutius  et  cilius  innoccntes  eos  existimare  dcbemus, 
quorum  crimina  ab  ihtis  leviu:^  accusaU  sunt,  et  par- 
ciore  reprehensione  damnata,  quando  ille  inventus  est 
innocens,  in  qucm  multo  immanius  sawieruni ! 

CAP.  lY.  —  i3.  An  fortc  sicut  quidam  dixit,  quod 
'quidcm  cum  vobis  diccrclnr  displicuit,  sed  Umen  prae- 
termitiendum  non  est;  ait  cnim  quidam.  Non  debuit 
episcopiis  proconsulari  judicio  pui*gari  :  quasi  vero 
ipse  sibi  hoc  comparaverit,  ac  non  impcratoriuquaeri 
jusserit,  ad  cujiis  curam,  de  qua  rationem  Deo  reddl- 
tunis  esset,  res  illa  maxime  pertinebai.  Arbitrum 
enim  et  judiccm  causx  traditionis  ct  schismatis  illi 
eum  fccerant,  qui  ad  euin  etiam  preces  miserant,  ad 
quem  postea  provocarunt ;  et  Umen  judicio  ejos  ac^ 
quiesccre  noluenint.  luque  si  culpandus  est  quem  ju* 
dcz  terreniis  ibsolvity  cum  ipse  sibi  hoc  non  popo- 


scisset ;  quanto  magis  ciilpandi  sunt,  qui  lcrremim 
regem  sux  causae  judicem  esse  voluerunt?  Si  autem 
criminis  non  est  provocare  ad  impcratorem,  non  est 
criminis  audiri  ab  imperatore  :  ergo  nec  ab  ilio,  cui 
causam  delegaverii  iinperator.  Quemdam  etiam  sus- 
pensum  equuleo  in  causa  Felicis  episcopi  amicus  ille 
voluit  criminari ,  ul  quis  etiam  unguiis  vexaretur. 
Numquid  poterat  Felix  contradicere,  ne  taiiU  diligen- 
tia  vel  severiute  quaererctur,  cum  ejus  causam  inve- 
iiicndam  cognitor  agiUret?  Quid  enim  erat  aliud  nolle 
sic  quxri,  quam  de  crimine  confiteri  ?  El  lamen  ilJa 
ipse  proconsul  inter  pncconum  lerribiJes  voces  ct 
cruentas  carnificum  manus  nunquam  collegam  damna- 
rct  abseniem,  qui  judicio  cjus  se  pncsenure  noluis- 
sct,  cum  haberet  aliud  quo  posset  auduri.  Aut  si  da- 
miiarel,  ccrte  etiam  ipsis  sccuralibus  *  lcgibos  pcenas 
jusUs  ct  dcbilas  Iuej*et. 

CAPUT  Y. —  li.  Quod  si  Gcsu  proconsuiaria  dis- 
plicent,  ecclesiasticis  cedite.  Omnia  vobis  ordine  re- 
ciuta  sunt.  An  forte  non  debuit  Romanae  Ecclesiae 
Mclcliiadcs  episcopus  cum  collegis  transmarinis  epi- 
scopis  illud  sibi  usurpare  jiidicium,  quod  ab  Afris 
sepluaginu,  ubi  primas  Tigisitanus  pnrsedit ,  fuerat 
terminatum  ?  Quid  quod  nec  ipse  usurpavit?  Rogatiia 
quippe  imperator,  judiccs  misit  cpiscopos  qui  cum  eo 
sederent,  et  de  tou  illa  causa  quod  justum  videreiur 
sUttierenl.  Hoc  probainus  et  Dunatistarum  precibus 
et  verbis  ipsius  imperatoris :  utraque  cnim  vobis  lecU 
meniinistis,  et  iiispiciendi  ac  descrii)cndi  licenliam 
nunc  habctis.  Legile  ct  considerate  omnia.  Yidete 
qiiaiita  cura  pacis  atque  uuitaiis  conservandae  vel  re- 
stitucndae  cuncU  disciissa  sini ;  quemadinodum  acca> 
satorum  pcrsona  tracuu,  et  quorumdam  eoriim  qai- 
bus  maculis  improl)ata  sit,  pRrsentiumque  vocibus 
liqiiido  constiterit ,  niliil  cos  habuisse  quod  in  Caeci- 
lianiiin  dicercnt,  scd  loUm  causam  in  plebem  de  parte 
Majorini,  lioc  est  seditiosam  et  ab  Ecclesiae  pace  aiie^ 
iiaum  niultiiudiiiem  transferre  voluisse,  ut  ab  ea  ?i» 
dclicet  turba  Cxciliauus  accusaretnr,  quam  soiis  tii- 
multuosis  clamoribus,  uulla  documentorum  attest;^ 
tione,  nuUo  veriuiis  examioe,  ad  suam  voluniatem 
animos  judicum  detorquere  possc  arbitrabaiitur ;  nisi 
forte  furiosa  et  pocuio  erroris  aique  corruptionis  ebria 
miiltitudo  vera  in  Ciccilianum  crimina  diceret^  ubi 
sepiuagiiita  episcopi,  sicut  de  Feiice  AptungiUno  con- 
stitit,  absentcs  et  innocentes  collegas,  Um  insana  te- 
merilatc  dauinaruiit.  Qiiali  eniin  turl)ae  illi  consense- 
raiit,  ut  adversus  iuuoceiites  non  iuterrogatos  proler- 
rcnt  sentcntias;  a  uli  turba  ctiam  ruraus  accusari 
Cxcilianum  volebant.  Sed  plane  non  tales  iiiveneraiil 
judices,  quibus  ilbm  dementiam  persuadcrent. 

i5.  Potestis  enim  pro  vestra  prudciitia,  et  illorum 
perversilatein  illic  attendere.etjudicumgraviutemi^ 
quemadmodum  ad  exlreinum  persuaderi  non  possent, 
ut  a  plebe  parlis  Majorini,  qux  cerum  personam  non 
habebat ,  argueretur  Caccilianus ;  et  requisili  ao  eis 
essent  vel  accusatores  vel   testes  vei  quoquomoda 

I  nss.  quatupr  vatic.ySffcuiait&us.  aUI:  secwrakbuM. 


causac  nccessarii,  qui  simul  cum  eis  cx  Africa  vene- 
ranl,  ct  eos  praesenle»  fuisse  alque  a  Donalo  sublra- 
ctos  esse  diceretur.  Promisit  idem  Donatus  quod  eos 
esset  exhibiinrus  :  quod  cum  non  semel ,  sed  sxpius 
promisisset,  amplius  ad  illud  judicium  accedere  no- 
luit,  ubi  jam  erat  tanta  confessus,  ut  nihil  aliud  dein- 
ccps  non  accedendo,  nisi  pra»ens  damnari  noluisse 
videretur ;  cum  tamen  ea  qune  damnanda  essent,  co 
pracsentc  alque  inlerrognto  *  manifeslata  fuerint.  Ac- 
cessit  et  aliud,  ul  a  quibusdam  adversus  Gecilianum 
dennntiationis  libcllus  daretur  :  post  quod  factum 
qucmadmodum  sit  mrsus  agitata  cognitio,  ct  qusc 
personx  illuni  libellum  dederiiit,  quoque  modo  nihil 
in  Qccilianum  probari  poluerit,  quid  dicam,  ciim 
ct  aodieritis  omnia ,  et  quoties  volucritis ,  legerc 
possilis  ? 

16.  De  numero  aiiiem  soptuagiiita  episcoporum,cum 
qnasi  gravissima  opponcretur  auctoritis ,  quac  fuerint 
dicla  mcministis;  et  Uimen  viri  gravissimi  ab  infinitis 
qiiacstioiiibus  catena  quadam  inexplicabili  sese  nc- 
ctcnlibus  suum  temp'  rare  arbilrium  maluerunl,  nc- 
quaquam  curantcs  quam  muUiessent  illi  cpiscopi,  aul 
imde  collecti,  quos  vidcbant  tanta  temcritntc  cxcatosy 
ut  in  abseiitcs  et  non  iiitcrrcigatos  collcgas,  tain  pr;c- 
clpitcs  audercnt  profcrre  senlentias.  Et  tnmen  qunlis 
ipsitis  bcati  Mclchiadis  ultiina  est  prolata  scnteiilin, 
qiiam  innocciis ,  quam  iiitegra,  quam  provida  atqiie 
IMicificn,  qiin  neque  collogas,  in  qiiibus  nihil  constite- 
rat,  de  collegio  suo  ausus  est  removcre ,  et  Donalo 
solo,  quem  totius  malt  principem  invenerat,  maxime 
culpato,  sanitatis  rccuperandx  optionem  libcram  cx- 
terisfecir,  paratus  communicatorias  littcms  miltcre 
ctinm  iis  qiios  a  Majorino  ordinatos  essc  constirct  : 
ita  ut  quibuscumcjue  locis  duo  essent  episcopi ,  qiios 
dissensio  gemiiiasset,  eum  confirninri  vellet  qui  fuis- 
set  ordinatus  prior,  alteriautem  coniin  ptcbsulin  rc- 
genda  provideretur.  0  vinim  optiinuiii  *  o  filiiim  chri- 
slianne  pacis,  et  palrem  christiannc  plebisl  Coiifor  c 
nanc  islam  paucitatem  cum  illa  multiludinc  cpiscop<i- 
rmii ,  ncqnc  numenim  numero,  scd  pondus  ponderi 
compnrata  :  liiiic  modestiam,  inde  tcmerilatem  ,  hinc 
vigilantiam,  inde  cxtitatcm.  Ilic  nec  inansuetudo  in- 
tegrititem  corrupit,  iicc  integritas  mansuetudini  re- 
pngnavit;  ibi  auteni  ct  furorc  timor  tegebatur,  et 
timore  fiiror  incitahaiur.  Isti  enim  convcnernnt  co- 
gnitione  verorum  criminum  falsa  rcspucre ,  illi  falso- 
nim  dnmnntione  vera  celare. 

CAP.  ¥1.  — 17.  Illisiic  se  landcm  Cxcilianiis  au- 
diendum  jiidicaiiduin()ue  commiitcret,  cuni  baberet 
lalc.'^,  apud  quos  si  ci  causa  inovereliir,  iiinocenliam 
siiam  facillimo  ostendcTct?  Non  sc  illis  omniiio  com- 
mitterct,  nec  si  percgrinus  Ecclcsiae  Carihagincnsis 
sobito  episcopus  esset  ordinntus ,  el  ignoret  quid  ad 
comipendos  aniinos  vel  improbonim  vel  impcriio- 
rum  posse  tunc  pecuniosissima  mulier  quaedam  Lu- 
cilla,quam  pro  disciplina  ecclesiastica  corripiendo 
Nleni  ciim  ^ssct  diaconus  l.xscrat :  cliam  hoc  entm 


S   AUGUSTINI  EPISCOPl  m 

accesserat  mnlum  ad  illam  perficiendam  iniquitalem. 
Nam  in  illo  concilio,  ubi  a  confessis  traditoribns  ab- 
sentcs  aique  innocentes  damnati  sunt ,  pauci  qnidaro 
erant,  qui  crimina  siia  infamatis  aliis  tegere  cnpie- 
bant,  ut  homines  a  veritatis  inquisitione  averteren- 
tu^falsisrumoribusavocati.  Pauci  ergo  erantyqui  hoc 
negotium  maxime  curabant,  quamvis  in  eis  esset  ma- 
jor  auctoritas,  propter  ipsius  Secundi  socieiatem,  qiii 
eis  pepcrcerat  territus.  Caeteri  autem  Luciilac  pecunia 
maxime  adversus  Caccilianum  empti  et  instigiti  per  • 
hibentur.  Extant  Gesta  apud  Zenophilum  consula- 
rcm  (a) ,  ubi  Nundinarius  quidam  diaconus  a  Sjlvano 
Cirtcnsi  episcopo ,  quantiim  ipsis  Gestis  intelligilur  , 
degradaius ,  cum  eis  sntisfacere  per  alionim  episco- 
porum  litteras  frustra  conatus  esset ,  multa  patefecii 
iratus  ,  et  in  judicium  publicum  protulit :  intcr  qu.c 
id  quoque  commcmoratum  legitur,  quod  Liicillas  pe- 
cunia  corniptis  episcopis,  in  Cartha  /inensi  Ecclesia , 
in  Africx  capite,  altare  coiitra  altare  levatum  est. 
Scio  qiiod  hnsc  Gesla  vobis  non  legerimus,  sed  tcm- 
pus  non  fiiisse  meininistis.  Incrat  ctlam  nonnullus  do- 
lor  aiiimi  de  typlio  superbix  veniens,  quod  non  ipsi 
ordinavcrnnt  Cartliagini  episcopum. 

18.  Qiiibus  omnibus  rcbus,  ciim  eos  non  veros  jii- 
dices,  sed  inimicos  aique  corniplos  Ca^cilinniis  con- 
venisse  cognosceret;  quando  fieri  posset,  ut  vel 
Ipse  vellet,  vel  popiiliis  cui  praesidebnt  pe  milt  rel, 
ut  relicti  ecclesla  iret  iii  domum  privatam,  non  cot- 
legarum  disculicndus  cxainine,  sed  factionis  cuneo  et 
odiis  muriebribustnicidandiis?cum  sibi  pracsertim  vi- 
deret  apud  Ecclesiam  transmarinam  privatis  inimici- 
tiis  et  ab  utraque  parte  dissensionis  alienam  ,  incor- 
ruptum  et  integrum  examcn  sux  causae  remanerc. 
Ubi  si  nihil  adversarii  agere  vellcnt,  ipsi  se  ab  orbis 
terrariim  innocenlissima  communione  pnccidereni. 
Si  aiitcm  illic  eiim  accusare  tciitassent,  tunc  sibi  a4- 
essct,  tunc  innoceniiam  siiam  adversus  eonim  ma- 
chinamcnia  dcfenderct,  sicul  postea  factum  Cbse  di< 
dicislis  :  cum  lamcn  IHi  nimis  scro  qua^issent  judi- 
cium  transinarinuin  jam  scliismatis  rei,  jam  icv:  li 
allaris  horreiido  scelerc  miculati.  Primo enim  face- 
rcnt  si  verilate  nitcrenlur ;  sed  falsis  rumoribus  tcni* 
poris  diiitiimiUite  firmatis,  qtiasi  vetusta  fama  pra*ju- 
dicanle  ad  judicium  vciiire  volucrunt  ^  :  aut  quod  ma- 
giscredcndum  esl,  damnato  priiis,  siciit  libuit,  Gc« 
ciliano,  quasi  securi  sibi  videbantur  pnefidentcs 
numero  suo,  nec  audentes  alibi  commovere  causam 
tam  malam,  ubi  nulla  corruptione  operante  possel  ve- 
ritns  inveniri. 

CAP.  Yll.  — 19.  Sed  posteaquamipsis  rebus  expcrti 
sunt  ciim  Cxciliano  permanere  communioncm  orbis 
terranim,  etad  eum  a  transmarinis  Ecclesiis  commu- 
nicaiorias  litteras  mitti ,  non  ad  illum  quem  ipsi  sce- 
lerate  ordinaverant ;  puduit  eos  semper  taccre,  qiiia 
posset  eis  objici,  cur  patcrcntur  ignaram  per  tot  gen- 
tes  Ecclesiam  coinmun  carc  damnatis,  etcur  se  ipsi 

1  Lov..no(tieninl.  AliiGdd.,vo/ifeniiii. 
(o)  isUucc  Gesta  fueruni  confecu  ^.  330,  habenturqu 
iib.  3  oont.  Q*escoii.,  c  29,  n.  33.  Eoruradem  etlam  mm 


» Bad.  Am  Er.  et  Ms.  Gcrtii.  hubeut,  MerrogatUe.  optatus  in  at».  1  conV.  rarmenianuuL 


ein 
menifaiit 


I6f 


EPISTOLARUII  CLASSIS  n. 


170 


ab  innocenUs  orbis  lerraram  communione  praicidc- 
renl,  cum  tacendo  sinerenl  episcopo,  qucm  Gartha- 
ginensibus  ordinassenl,  a  toto  orbe  non  coramunicari. 
Elegerunt,  sicut  dicitur,  ad  duas  *  agcrc  causam  cum 
Gjiciliauo  apud  Ecclesias  Iransmarinas,  parati  ad 
utrum^ine  :  ut  si  eura  potuissent  quacumque  vcrsulia 
faisx  criminationis  cvincere,  satiarcnt  plcnissimecu- 
piditaicm  suam ;  si  autem  non  posscnt,  in  cadem  qui- 
dem  perversitale  durarenl,  sed  jam  tanicn  quasi  ba- 
berent  quod  dicerent,  malos  judices  se  esse  perpcs- 
fos  ;  quac  vox  csl  omnium  malorum  liiigatorum,  cum 
ruerinl  eliam  manire^lissima  vcrilate  supcrati  :  quasi 
non  eisad  boc  dici  possel  el  justissime  dici,  Ecce  pu- 
temus  illos  episcopos,  qui  Ron>ae  judicarunt,  non  bo- 
nosjudices  fuisse;  reslabat  adbucplcnarium  Ecclc- 
siu!  univcrsa;  concilium  ,  ubi  eliam  cum  ipsis  judici- 
buscausa  posset  agilari,  ut  si  male  judicasse  convicti 
essent,  eorum  sentenlix  solverentur.  Quod  utrum 
fccerint,  probent  :  nos  enim  non  factum  esse  facilc 
probamus,  cx  co  quod  totus  orbis  uon  eis  communi- 
cat :  aut  si  factum  est,  eliam  ibi  sunt  vicli ;  quod  ipsa 
eorum  separatio  manifesiat. 

20.  Scd  tamen  quid  posiea  fecerint ,  Imperatoris 
lillcris  sufncienlissime  oslendiiur.  Judices  enim  ec- 
clesiaslicos  tanlx  auclorilatis  episcopos,  quorum  ju* 
dicio  et  Gaeciliani  innoccntia  et  eorum  improbitas  de- 
clarata  est,  non  apud  alios  collegas,  sed  apud  Inipe- 
ratorem  accusarc  ausi  sunl,  quod  male  judicarent. 
Dedit  ille  aliud  Arelatense  judicium,  aliorum  scilicet 
episcoporum :  non  quia  jam  necesse  crat,  sed  eorum 
perTcrsilaiibus  cedens,  ei  omnimodo  cupicns  tantam 
impudentiam  coliibere.  Neque  enim  ausus  est  christia- 
nus  Imperatorsiceorum  tumultuosas  ct  fallaces  qiie* 
relas  suscipcre,  ut  dc  judicio  episcoporum  qui  Romx 
sederant  ipse  judicarct ;  sed  alios,  utdixi,  cpiscopos 
dedit :  a  quibus  tamen  illi  ad  ipsum  rursuin  Impcra- 
torem  provocare  maluerunt ;  qua  in  re  illos  quemad- 
modum  detestetur,  audistis.  Atque  ulinam  saltem 
ipsius  judicio  insanissimis  animositaiibus  suis  fmcm 
posuissent,  atquc  ut  cis  ipse  cessit,  ul  de  illa  causa 
post  episcopos  judicarct,  a  sanclis  anlisiilibus  poslea 
veniam  petiiurus,  dum  tanien  illi  quod  ulicrius  dice- 
rent  non  haberent,  si  ejus  scn  entiae  non  obtempcra- 
reitt,  ad  quem  ipsi  provocaverunt,  sic  ct  illi  aliquando 
cedcrciil  verilaii.  Jussit  enim  ille  at  ei  partes  ad  agen- 
dain  causam  Romam  occurrerent.  Quo  cum  Gxcilia- 
nus  nescio  qua  causa  non  occurrisset,  Interpcllaiusab 
eis,  prxcepil  ul  Mediolanum  scquerentur.  Tuncseali* 
qui  cornm  subtrahcrc  coeperunt,  forlasse  indignati 
quia  non  csl  eos  imilatus  Constantinus,  ut  jam  stalim 
atque  vclocitcr  Gxciliaiium  damnaretabsentem.  Quod 
ubi  cognovit  providus  Imperator,  rcliquos  ab  ofGcia- 
libus  custodilos  fecit  Mcdiolanum  pervcnire.  Quo  cum 
^iam  Cxcilianus  venissct,  ipsum  quoque,  sicut  scri- 
psit ,  exbibuit ,  cognitaque  causa ,  qua  diligenlia , 
qua  cautela,  qna  provisionc ,'  sicut  cjus  indicant  lit- 


<  Sic  Lov.  elHss.  At  Edd.  tnliqnioros  cl  Ms.  Fux.  habcnt, 
ad  duas  fraudes.  ^ 


Sangt.  August.  II 


tcRe,  Cxiilianum  iimocentissimum,  illos  improbissi- 
mos  judicavit. 

CAPUT  Vlli.  —  21.  Et  adhiic  baptizant  exira  ec- 
clesiam  ,  et  si  possint  rebaptizant  Ecclcsiam  ;  sacrifl- 
cant  in  disscnsione  et  schismate ,  et  pacis  nomine 
populos  salutant,  qiios  a  pacc  saluiis  exterminant. 
Gonscinditur  unitas  Christi ,  blnspheinatur  bxrcditas 
Christi,  exsurflatur  Baptisma  Ghristi ;  et  nolunt  in  so 
ista  per  ordinarias  humanas  potcslatcs  flagcllis  tem- 
poralibus  emendari ,  nc  in  xlcrnas  pocnas  pro  lantii 
sacrilcgiis  dcstinentur.  Kos  eis  objicimns  furorem 
schismaiis ,  rebaptizationis  insaniam  ,  ab  liscreditale 
Chrisliqu;c  pcr  omnes  gentes  difl^usa  est.ncfariam 
separationcm.  De  codicibus  non  tantum  nostris,  sed 
etiam  eorum,  recitamus  ecclesias  quarum  nomina  ho- 
die  legunt,  et  quibus  hodie  non  communicant  :  quaQ 
cuni  recitantur  in  conventiculis  eorum,  lcctoribun 
suis  diciint ,  Pax  tecum ;  etcum  ipsis  plebibus ,  quibus 
illx  litlerx  scriptx  sunt ,  pacem  non  habent.  Et  ipsi 
nobis  objiciunt  vcl  falsa  crimina  mortuorum  ,  vel 
ciiamsi  vera ,  tamen  aliena ;  non  intclligentcs  in  iis 
quae  nos  eis  objicimus,  omnes  illos  tencri ;  in  iis  vero 
qux  uobis  objiciiint,  palcain  vel  zizania  messis  domi* 
nicae  rcprehcndi,  ad  frumcnta  autcm  crimen  non  per- 
tincre  :  neque  considerantes  quia  quibus  mali  placenl 
in  uiiitatc,  ipsi  communicant  malis ;  quibus  autem 
displiccnt,  et  eos  emcndarc  non  possunt ,  ncque  ante 
tcmpus  messis  audenl  zizania  cradicare,  ne  simul 
eradicent  et  triticum  ( Matth,  xiu  ,  20 ) ,  non  facUs 
corum  ,  sed  alUtri  Ghristi  communicant  :  ita  ut  non 
solum  non  ab  eis  maculentur,  sed  etiam  diviiiis  verbis 
laudari  prxdicarique  mereautiir ;  quoniam  ne  nomen 
Chrisli  per  horribilia  scbismata  blasphenietur,  pro 
bono  uniiatis  tolerant,  quod  pro  bono  a^quilatis  ode- 
runt. 

22.  Si  habenl  aures ,  audiant  quid  Spiritus  dicat 
Ecclcsiis.  Sic  enim  in  Apocalypsi  Joaimis  legiiur  : 
Angelo,  inquit,  Ecclesice  Ephesi  scribe^  Hacdicii  qui 
tenet  septem  stellas  in  dexlera  sua,  qui  ambulat  m  iii^- 
dio  septem  candelabrorum  aurcorum  :  Scio  opera  tua  ei 
laborem  et  palienUum  tuam^  et  quia  non  potes  sustinere 
maloSt  et  leutasti  eos  qui  se  dicunt  apostolos  esse,  et  non 
sunt,  et  invenisti  eos  mendaccs,  et  palientiam  habes^  etsu- 
slinuisti  cos  propter  nomcn  meum^  et  non  defecisti  (Apoc, 
II,  i-5).  Quod  si  de  angelo  supcriorum  ca*Iorum,  ct  non 
de  pnepositis  Ecclesiie  vcllel  intelligi,  non  conscqucn- 
ter  diccret :  Sed  habeo  advcrsum  te ,  quod  charitatem 
tuam  primam  reiiquisti.  Memor  esto  itaque  unde  excide- 
ris,  et  age  pcenitentiamf  el  prima  opera  fac  :  sin  autentt 
vcnio  tibi^  et  movebo  candelabrum  tuum  dc  ioco  suo^  nisi 
poenitentiam  egeris  (  /6/d.,  i,  5  ).  IIoc  siipcrioribus 
Angelis  dici  non  potest,  qui  pcrpetuam  relincnt  cha- 
ritalem  ,  unde  qui  defccerunt  et  lapsi  sunt,  diabolus 
est  et  angeli  ejus.  Ergo  primam  charilatem  dicit,  quia 
sustinuit  pseudoapostolos  propier  nomcn  Ghristi , 
quam  jul)et  ut  repetat ,  ei  faciat  priora  opcra  sua.  Et 
objiciunlur  nobis  crimina  malorum  bominum,  non  no* 
stra,  sed  aliena ;  ct  ipsa  partim  incognita  :  qu»  sl 
etiam  vera  et  prxscntia  vidcrenius,  et  zizaniis  proptei 


175 


S.  AtJGUSTIM  EPISCOn 


«76 


ranim  orbc  diffundcrct,  an  illa  quam  pars  exigua  vel 
Afrorum  vcl  Africj».  conlincrcl.  Hic  primo  asserere 
conatus  est,  ubii|uc  tcrrarum  essc  couimunionem 
saam.  Quaercbam  uirum  episiolas 'communicalorias, 
quas  formaus  dicimus,  posscl  quo  vcllcm  darc,  el 
allirmabam,  quod  manifcstum  erat  omnibus ,  hoc 
Hhodo  facillime  illam  lerminari  posse  quaeslionem  («). 
Parabam  aulcm,  ul  si  conscnlirel,  ad  illas  ecclcsias  a 
nobis  tales  liilcraj  miiiercnlur,  quas  in  aposiolicis 
auctoritalibus   pariter  legcrcmus  illo  jam  lcmporc 

foisse  fundatas. 

i.  Sed  quia  rcs  apcrtc  falsa  erat ,  permixtis  vcrbis 

dto  inde  discessum  est ;  inter  qux  vcrba  cvangdicam 

fliam  Domini  admonitionem  commemoravit,  qua  dixit: 

Cmele  a  pseudoprophetU ;  mulli  ad  vos  venient  in  ve- 

itiftf  ovium,  intui  autem  sunt  lupi  rapaces  :  ex  [ruclibus 

eorum  cognotcetis  eos  (Malth,  vii,  15,  46).  Quac  vcrba 

Domini  cum  diccremus  eadcm  de  illis  a  nobis  posse 

reciuiri,  ventum  iiide  est  ad  exaggeralioncm  pcrsecu- 

tionis,  quam  srpc  suam  partcm  pcrlulisse  dicobat ; 

hinc  volens  osiendere  suos  csse  chrislianos,  quia  pcr- 

Kccutionem   palcrcutur.  lnlcr  quac  verba  cum  ogo 

pararem  ex  EvangcUo  responderc,  Inde  capitulum 

coromemoravil  prior,  ubi  Dominus  ail :  Beuti  qui  per- 

ucutionem  patiunlur  propter  ju8tiliam,quoniam  ipsorum 

al  regnum  ca^.lorum  ( Id,  v,  iO  ).  Quo  loco  ego  gralu- 

Intus,  subjcci  sialim  id  crgo  csse  qiicprendum,  ulrum 

illi  persccutibucm  proplcr  jusliliam  passi  fueriiil.  In 

qua  quaBSlionc  discuti  cupiebam,  quod  quidem  omni- 

bus  clarum  crat,  utrum  eos  in  uiiitale  Ecclcsiae  con- 

ititutos,  an  schismale  jam  divisos  Macariana  lcmpora 

iaveneriiit  (b) ;  ul  qui  videre  vcllent  ulrum  propler 

jniititiam  pcrseculioncm  passi  fiierint,  id  potius  allcn- 

dcrcnt,  uirum  se  recie  a  tolius  orbis  uniiate  prxcide- 

riiil.  Quod  si  injusle  fccissc  invenircnlur,  manifestum 

essct  eos  pn>p*er  injusiiiiam  polius  quam  proptcr 

{usiitiam  passos  perseculionem  ;  et  ideo  numero  bea- 

torum  adjungi  non  posse ,  de  quibus  dictum  est : 

Beati  qui  persccutionem  patiuntur  propter  juslitiam, 

Ibi  commcmorala  csl  f;»m<>aior  quam  ccrlior  Codicum 

lliu  tradilio.  Sed  rcspondcbaiur  a  panihus  nostris, 

principos  illoriim  polius  fuisse  iradilorcs  :  quod  si  dc 

liac  rc  nostrorum  lilieris  noUent  credcre,  ncc  nos 

cogi  oporterc  ul  litleris  crcdamus  ipsorum. 

CAPUT  lll.  —  5.  Scd  tamcu  seqiicstraia  ista  duliia 

(a)  Hinc  Donatislas  urgebat  ctiam  optalus  in  lib.  2.  c  yo- 
t  bis,  inquit,  totus  orbis  cooimcrcio  formatantm  \a  uoa  coin- 
ft  munioois  socielale  coucordat.  »  m  codice  can.  Fxx^Ics. 
Airic.  exstat  canon  25,  ut  episcopus  traos  mare  trofcciunis, 
p^rmatam  sumai  a  primale. 

{b)  .Macarius  cujus  gcsla  in  Catliolicos  calumniose  61)jecta- 
Ijaot  Donalista; ,  adco  ut  cx  i|)siu$  oominc  Macarianos  illos 
•ppeiiarcnt,  a  Gonstanie  inipcratore  circ.  an.  548,  niissus 
luil  io  Alricain  mia  cuin  raulo,  lum  ut  eleeniosynas  croga- 
ret  in  pauperes ,  tum  ut  singulos  ad  unitatem  catliolicam 
adbortarctur.  Cui  episcopi  dooaliiiiae,  in  primis  Donatus  car- 
thagiocnsis  ct  lX)natus  Bugaicusis  vchcuicntcr  obsUlcrunt; 
nuin  et  in  cum  ooncitaruut  circumcellionum  furorcm  :  e 
quibus  permulti  a  miliiji)us  necaii,  et  marlyrum  titulo  a|-.ud 
Dooatistas  exoruaU ;  intcr  eos  cclcbriores*Marculus  ct  Do- 
natus,  scilicct  Bagaicnsis.  Alier  autem  Donatus ,  cum  iis  qui 
ad  oonoorrliam  rcvocari  noUent,  ftigam  poslmodum  arripuit, 
stvc  iu  exilium  relogatus  fuit,  ex  Optato  io  lib.  5,  partim 
ctiam  ez  Augustioo,  cu;. 


quxstione,  quaercbam  quomodo  sc  isti  juste  scpara  > 
scnt  ab  innoccntia  co^lcrorum  Chrislianorum ,  (|ui 
peip  orbem  terrarum  successionis  ordinem  custodion- 
lcs,  in  antiquissimis  Ecclcsiis  constiliiii,  pcnitus  igno- 
rarcnt  qui  fuerint  in  Africa  traditores ;  qui  ccrtc  n^^n 
posscnt  communieurc,  iiisi  cis  quos  scdere  in  scdibus 
episcopalibiis  audiebant.  Respondit,  tamdiu  transma- 
rinarum  panium  Ecclesias  mansisse  innocentes ,  do- 
nec  consensissent  in  eorum  sanguineii),  quos  M:ica^ 
riaiiam  pcrsecuiiunem  pertulisse  dicebat.  Lbi  cgo 
possem  quldem  diccre,  nec  invidia  Macariaiii  tempo- 
ris  innoccntinm  Iransmarinarum  Ecclcsiarum  conla- 
minari  potuissc ;  qur-ndoquidem  iiullo  modo  probnrc- 
tur  illis  auctoribus  fecisse  eiiam  qiia;  fccorjt.  Sed  de 
compendio  quxrcre  malui,  si  Mac;irii  sxvitia,  ex  qiio 
in  eam  consensisse  diccbantur  transmarince  Ecclesia?, 
suam  innoceuliam  perdiderunl,  utruin  snltem  proba- 
retur  usque  ad  illa  tcmpora  Donalistas  cuiu  oricnla- 
libus  Ecclesiis  cxlcrisque  orbis  parlibus  iii  unilaie 
mansisse. 

6.  Tunc  protulit  quoddam  volumcn ,  ubi  volcbat 
o<iteudore  Sardiccnse  concilium  ad  episcopos  Afros, 
qui  crant  communioiiis  Donali,  dedisse  littcras.  Quih2 
cum  legcretur,  andivimus Donati  nomen  inlcr  citcros 
episcopos ,  quibus  llli  scripserant.  llaque  flagitare 
cocpimus  ut  diceretur ,  utrum  ipse  esset  Donatus  de 
cujus  parte  isti  cognominanlur  :  ficri  cnim  potuisse, 
ut  alicui  Donato  allerius  h.Tresis  cpiscopo  scripscriiii, 
cum  maxiine  in  illis  nominibus  nec  Africx  mcnlio 
facta  fucrit.  Quomodo  crgo  possct  probare  Doiiatiim 
parlis  Donati  cpiscopum  nomine  illo  accipiendiim 
essc,  quando  nc  id  quidem  probare  possct,  nlruin  ad 
Africananim  specialiicr  Ecclesiarum  cpi  copos  illx 
lilterx  missx  fucriiit.  Quanquam  cnim  Donati  nomcn 
Afrum  csse  soIcat,'iion  tamen  repugnarct  a  vero,  ut 
vel  partium  illarum  aliquis  vocarelur  nomine  Afro , 
vcl  aliquis  Afer  in  illis  partibus  conslitucretur  cpi- 
scopus.  Ncque  enim  in  eis  vel  diem  vel  consulcm  in- 
venimus,  ul  saltcm  congideralis  temporibus  ccrti  ali- 
quideluccrct.Sancqiionianinescioqii:«ndoaudicraniii8 
Arianos,  cum  a  communione  citliolica  discrepasscnl, 
Dtmalislas  in  Africa  s.bi  socinrc  tcnta  so  :  ad  auretn 
mibi  boc  ipsum  frater  Alypius  suggcssit.  Tunc  acce- 
pto  ipso  volumiiie ,  ejusdem  concilii  sUitiila  conyide- 
rans ,  lcgi '  All»anasium  episcopum  Ak^xaiidi  inum 
caiboliciim,  cujus  maxime  adversus  Arianos  acciri- 
marum  disputationum  conflictus  eminuit ,  et  Juliiim 
EccIos1:e  Romanx  cpiscopum,  iiihilon.inus  catholi- 
cum,  illo  concitio  Sardiccnsi  fuisse  improbalos.  Undo 
apiid  nos  conslilit  Arianorum  fuisse  concilium  ,  qiii* 
bus  isli  episcopi  catholici  vehcmentissime  resistcbant. 
Itaque  ad  diligentiorcm  etiara  temporum  discussionein 
voluimus  ipsum  volumcn  accipere  atque  auferre  no- 
bisciim.  Qui  noluil  darc«  dicens,  ibi  nos  habcre  illud, 
quando  ali<|uid  in  co  considcrare  vellcmus.  Rogaxi 
etiam  ut  manu  mca  notari  pcrmilterct,  futcor,  li- 
mciis  ne  mihi  forte  causa  exigcnte,  cum  petcn- 

*  Apud  Dad.  Am.  Er.  ct  (.lurcs  ttss.,  legii. 


177  EPISTOLAtiUlf  aASSIS  II. 

duiii  essd,  pro  illo  aiiad  proferrctur;  neque  boc 
^luit. 

CAPUT  IV.  —  7.  I>einde  mihi  c<rpil  instnre,  ut  ad 
intcrrogatiouem  suam  brevitcrresp^indcreui,  quaireus 
a  me  quem  jnstuni  putarom,  eum  qui  pcrsequeretur , 
an  cum  qtii  pcrscculioncm  paterctur.  Cui  rcspoude- 
bam,  non  rccte  iia  inlcrrogari :  (icri  enim  posse  ut 
ambo  iniqui  sint ,  ficri  etiam  posse  ul  ini(|uiorcm  ju- 
slior  perscquatur.  Non  crgo  esse  consequens,  ut  idco 
&it  quisque  justior,  quia  pcrseciitionein  patitur,  quam* 
vis  id  plcrumque  contingat.  Deinde  cum  vidcrcm  in 
hoc  cum  multum  iinmorari,  ut  justitiain  sux'  partis 
ci  eo  cerlam  vcllet  inteiiigi,  quia  persecuiioncm  passa 
fucrii;  qwesivi  ab  co,  utrum  justum  et  christianum 
putaret  episcopum  Mcdiolancnsis  Ecclesix  Ambro- 
siuiu.  Cogebatur  ulique  ncgare  quod  ilio  vir  christia- 
niis  e  set  ct  justus ;  quia  si  faterclor,  statim  objice- 
remus  quod  cum  rcbai>tizandum  csse  ccnscrct.  Cum 
crgo  ea  loqui  cogerctur,  quibus  illo  non  essct  hal)en- 
diis  chrislianas  ct  justus,  conimeinoravi  qiiautam  pcr- 
sccuCioncm  pertulerit ,  circumdala  cliam  miliiibus 
anuatis  ecclesia.  Qusesivi  ctiam  utrum  Maximianum, 
qui  nb  eis  apud  Cartliagincin  schisma  fecerat,  ct  ju* 
•tum  cl  chrisli.niuin  pularet.  Non  poternt  nisi  negare. 
Commemoravi  crgo  ctiam  illum  talem  pcrscciitionem 
pcriulisse ,  ut  ecclesia  cjus  usqiic  ad  fuiidamenta  di- 
riierelur.  His  igitur  exemplis  ei,  si  possem,  persiia- 
dere  moliebar  ul  jara  desineret  diccrc  pcrsecutioiiis 
pcrpessioncm ,  chrisiianae  justiiiui  ccrlissiinuin  esso 
documentuin. 

8.  Narravil  ctiam  in  ipsa  schismatis  novitatc  mn- 
jorcs  suos,  cum  cogilarent  culpam  Cicciiiaiii,  nc 
schisma  ficret ,  qiioquo  modo  vcllc  sopire ,  dedisse 
quemdam  inlcrvenlorcm  (a)  populo  siix  communionis 
apiid  Carihnginem  conslitulo ,  anlcquam  Majorinus 
adversus  Caicilianum  ordinaretur.  llunc  ergo  inter- 
▼entorem  in  stio  convcnliculo  a  nostris  dicebat  occi- 
suin.  Quod  fnteor,  nunqunm  aniea  prorsiis  audicram, 
cum  tam  multa  ab  cis  ohjccta  criniina  rcfollercntur 
et  redarguerentur  a  nOslris ,  atque  in  eos  plum  et 
majora  jaccrenlur.  Scd  tainen  posteaquam  hoc  narra- 
vit,  rursus  a  me  iiistanter  cocpit  quxrere  quem  justum 
potarem,  eumne  qui  occidit,  an  cum  qiii  occisus  cssct ; 
quasi  jam  milii  probavisset ,  ita  irt  iiarravcrat ,  esse 
commissum.  Diccbam  crgo,  prius  uiruin  vcrum  cssct 
csse  quaTcndum;  non  cniin  leniore  crctli  oportere 
quaicumque  dicuntur  :  et  tnmen  ficri  potuisse,  ut  vei 
ambo  xque  mali  esscnt ,  vcl  eliain  pcjorcm  quisquam 
malus  occideret.  Revera  enim  fieri  potest ,  ut  sccle- 
raiior  sit  rehaptizator  totius  hominis ,  quam  solius 
corporis  interemptor. 

9.  Unde  eliam  illud  quod  a  me  postoa  quxsivit , 
jam  quxrendum  non  erat.  Ait  cnim  etiam  malum  non 
dcbuisse  occidi  a  chrislianis  ct  jusiis ;  quasi  iios  cos 
qui  haec  in  Catholica  faciunt,  justos  voccmus  :  qux 
lamen  nobis  ab  islis  dici  facilius  quam  probari  solcnt, 
cum  tani  multas  violenlissimas  cxdes  et  slrngcs  ple- 


\1H 


(fl)  Intcrvcnlor  diccbalor ,  qui  vacanlc  sode  reacbal  Fo- 
dcsiani. 


rique  ipsoram  et  episcopi  el  presbyteri  et  quilibct 
clerici  congregatis  turbis  hominum  furiosihshnoiuin , 
non  catlioKcis  lantum,  scd  nonnunquam  etiain  suis, 
ubi  possunl ,  infcrre  non  cessent.  Quie  cum  ita  sinly 
dissiniu'ans  tamen  ab  scelcratissimis  factis  suorum  , 
qux  ip>e  plus  novit,  urgebat  ut  diccrcm,  quis  josto- 
rum  vel  malum  aliquem  occiderit.  Quod  etiamsi  ad 
causam  jam  non  periinebat;  falebamur  enim  Ivtc 
ubiciimqiie  sub  nomhte  christiano  fiercnt,  non  Oori  a 
boiiis ;  scd  tamen  ut  admoncrotur  quid  esset  quay 
rrndum  respondimus ,  quxrcnlcs  ulrum  Elias  justut 
ci  vidcretur  fuisse  :  qiiod  nogArc  non  poiuit.  Deinde 
subjcciinus  quam  inullos  pscudoprophetas  sua  inaiiii 
pcrcmerit  (III  Reg.  xvni ,  40).  Ilic  rcvcra  vidit  qiKHi 
vidondum  erat,  talia  tuin  licuisse  justis.  IIxc  eniiii 
propheiico  spiritu  auctoritatc  Dci  faclcbnni,  qui  pro- 
culdubio  Novit  cui  ctiam  pro.it  occidi.  Exigobat  ergo 
ut  docerem  jain  novi  Testanicnti  teinporibus,  qiija 
justorum  aliiiucm  occidcrit ,  ciiain  scolcratuin  el 
Impium. 

CAPUT  V.  —  10.  Tunc  rediium  cstad  supcrioreni 
Iractatum ,  quo  volebanms  oslondcre  ncque  nos  illit 
debcre  objicero  suorum  scelera  ,  neque  illos  uobis  si 
qua  invenirentur  talia  facta  nostrorum.  De  Novo  cnlm 
Teslamenlo  ostendi  qiiidem  non  posse ,  quod  jusluf 
quif^qiiam  intcrfocerit  aliqiiem  ;  sed  lamen  iilud  pro« 
bari  posso  ipso  cxcmplo  Domini,  scolornlos  ab  iuno- 
centibus  fuisse  tolcratos.  Tradilorem  eniin  suuin,  qui 
jam  pretium  ejus  accepcrat,  iisquc  ad  uliiiiiuni  paci» 
osculum  intcr  innocentcs  sccuin  cssc  piTpos9us  cst : 
quibus  non  tacuit  esse  inlor  illos  tanti  sccloris  honii- 
ncm;  et  tamen  priiniiin  S  cramentum  corporis  et 
sanguinis  sui,  nonduin  illo  oxcluso,  coinmuniler  omni- 
bus  dcdil  (Matih,  xvi,  20-28).  Quo  exemplo  cum 
prope  omnes  movercntur ,  tcntavit  diccre  ,  antc  pas- 
sionem  Domini  communionem  illam  cuin  scelorata 
iion  obfuisse  Apostolis ,  qnin  iiondum  habcbant  iia- 
ptismum  Christi,  scd  baplisiuum  Joaiinis.  Quod 
posteaquam  dixit,  coepi  ab  oo  quxrcro  qiieinadinodum 
crgo  scriptum  essct  quod  Josus  baptiznvcril  plures 
qiiam  Joanncs,  cum  ipsc  nou  baptizarot,  scd  discipuli- 
ejus,  hoc  est  per  suon  discipulos  baptizarcl  {Jocn.  ly» 
i  ,^).  Quomodo  crgo  dabant  quod  iion  acccpcrjnt^ 
quod  ipsi  maxime  solcnt  dicere.  An  forte  Christus 
baptismo  Joannis  bapiizabat?  Deindo  iii  hnc  scntentia 
mulla  quxsitiirus  ernni,  quoniodo  ab  ipso  Joannc  tune 
quxsitiim  sit  do  b;iptismo  Domini,  cl  respondcrit 
quod  ille  hal)cret  sponsnm ,  ct  ilie  essct  sponsus  (i(/. 
ui ,  29).  Numquid  crgo  fas  erat  ul  baplismo  Joannis 
baptizarct  sponsus,  id  cst  baptismo  aiiiici  vol  servi  f 
Dcinde  quomodo  potcrant  Eucharisliam  accipcre  non« 
dum  bapiizati?  aut  qiiomodo  Pelro  voleiili  ut  totuiii 
se  lavarct,  respondcrit  :  Qui  lotus  est  seinel ,  non  cum 
oportelitcrum  lavari^  scd  csl  mvndus  totus  f(ld.\\n,  iO.) 
Perfecta  cnim  mundatio  non  in  Joannis ,  scd  in  Do- 
mini  baplismo  est  S  si  eo  se  dignnm  qui  accipit  pra&i. 
beat ;  si  aotcm  indignum ,  Sacrameiita  in  eo  non  ad 
salutcin,  scd  ndperniciem,  permanebuut  lanien.  Curo 

*  Mss.  octo  habcot :  sed  in  noimne  Domgm  baptimu  est 


17f 


S.  AUGtSTDQ  EPISCOPI 


ergo  isU  quftsiliirus  esscm ,  eiiam  ipsc  vidic  de  ba- 
pliimo  discipulonim  Domini  non  sibi  faisse  qus- 
rendum. 

II.  Inde  icnm  cst  in  alitid,  multis  ut  poterant 
ulrinque  sermocinantibus  :  inter  quae  dictum  est  qiiod 
adbuc  eos  nostri  persecuttiri  essent;  nobisque  dicclMl 
\idere  se  velle  quales  nos  essemus  in  illa  persecu- 
tione  praebituros,  utrum  con^ensuri  essemus  (ali  sae- 
viiiae,  an  nullum  commodaluri  conscnsum.  Nos 
dicebamus  Deuro  videre  corda  nostra,  qux  ipsi  non 
posscnt :  et  illos  temcrc  sibi  adbuc  ista  metuere,  quae 
si  contigcrint ,  a  malis  ooniingere ,  quihus  detcriorcs 
ipsi  habcnl ;  nec  tamen  ideo  nos  a  cuibolica  commu- 
nione  segrcgnre  debere,  si  quid  fnrte  nqbis  Invitis , 
▼el  ctiam,  si  valucrimus,  contradiccntibus  factum  fue- 
rit,  cum  lolcrantiam  pacificam  didiocrimus ,  dicontc 
Apostolo  :  Su/ferenies  invicem  in  dileclione ,  studentes 
servare  unitatem  spirilus  in  vinculo  pacis{Eph.  iv,  2, 3). 
Quam  pacem  alquc  tolerantiam  illos  non  tenuisse  di- 
cebarous,  qui  schisma  focerunt,  ul  nunc  intcr  suos , 
qoi  miliorcs  corum  sunl,  graviora  tolerent ,  ne  scin- 
dalur  quod  sclssum  est ;  cum  leviora  nollent  pro  ipsa 
unilate  lolerare.  Dicebamus  etiam  nonduro  fuisse  tem- 
poribus  vetcrum  pacem  unitatis,  et  loleranliam  tanta 
coromendationc  pra?dicalaro,  sicut  exemplo  Domini  et 
Novi  Testamenti  charitntc ;  et  lamen  Propheias  illos 
ct  sanctos  viros  diccre  solcrc  in  populum  scclera 
eorum,  cum  lamen  se  ab  illlus  populi  unitate  et  a 
cominunione  pariter  acclpiendorum  Sacramcnlorum 
quae  tunc  fucrunt,  divellcre  non  tenlassent. 

a.  Inde  nescio  quoroodo  vcntum  est  ad  comroe- 
morationem  beat»  memoria!  Genethlii  Carthaginen- 
sis  antc  Aurdium  episcopi,  quod  ncscio  quam  consii^ 
lutionem  datam  conlra  illos  coinprcsserit,  et  effcctum 
liaberc  non  siverit.  Laudabanl  illum  omncs,  et  beni- 
gnissimc  prncfcrebanl.  I.iler  quas  laudes  a  nobis  sub- 
jccium  est,  quod  eiiam  ipse  tamen  Geneihlius,  si  in 
«orum  maiius  incidissct  rebaptizandus  censcrelur.  El 
ha»cjam  stantes  loniicbaniur,  quia  discedendi  tcmpus 
«rgcrci.  Ibi  plane  ille  senex-  dixit.  jam  formam  esse 
fiiciain ,  iit  qiiisquis  ad  eos  fideiium  a  nobis  vencril, 
baplizetur,  quod  curo  inviium  et  curo  dolore  animi  di- 
cere,  quanlum  poierat,  apparebal.  Sane  cum  etiam 
ipse  niulia  mala  suorum  apertissime  gemerei,  atque 
ostendcret,  quod  totius  civitalis  ejus  lestimonio  pro- 
babatur,  quam  esset  remotus  a  talibus  factis,  et  qu:e 
ipsis  suis  dicere  soleat  modesta  conquestione  profer- 
rei,  nosquc  commcmoraremus  illud  Ezechielis  pro- 
plielap,  ubi  aperte  scripium  est,  nec  filii  culpam  patri, 
nec  patris  culparo  filio  ejus  impuiandam,  ubi  dictum 
est :  Sicut  enim  anima  patris  mea  est,  ita  et  anima  filii 
mea  est;  anima  enim  gu(ecumque  peccaverit,  sola  morie- 
lur  (Ezech,  xvin,20,  4),  placuil  omnibus  in  Uilibus 
dispuiaiionibus  violenla  facia  malorum  hominuro  no- 
bis  ab  invicem  objici  non  debere.  Remanebat  ergo 
schismalis  quaeslio.  Ilaquc  horlali  eura  sumus  ut  ctiam 
atqne  etiara  placido  aique  pacato  animo  anniialur  no- 
bisciim,  ut  .Vil  t-cnti  cxamiiialionc  tanla  inquisilio  ler- 
mi..um  sumat.  Ubi  Ulc  bcnignc  cum  diccrct  nos  so- 


lao 

lum  ista  quaerere,  noUe  autom  nostros  b.Tc  qiiacri ;  ea 
facta  pollicitalione  discessimos,  ol  exhiberemus  ei 
plures  Gollegas  nostros,  ccrte  ?el  decem,  qui  tania  be- 
nevoleritia  et  lenitale  et  tam  pio  studio  id  quaeri  vel- 
lent,  qiiantum  in  nobis  eum  jam  aniroadvertisse  aique 
approbare  sentiebamus.  Hoc  eUam  de  suonwi  nu- 
mero  ei  ipse  pollicitiis  esi.  i 

CAPUT  VI.  —  IS.Uiide  vos  hortor  et  obtestor  pcr 
Domini  sanguiiiem,  ut  euro  proroissi  sui  coromoneatis, 
et  gnaviter  instctis ,  ut  rcs  coepta  peragatur,  quam 
prope  ad  finem  pervenisse  jam  ceriiiiis.  Quantum 
enim  arbiiror,  difDcillime  potestis  invcnire  in  epico- 
pis  vcstris  t;im  utilein  animuro  et  voluntatero,  quaui 
in  isto  sene  perspeximus.  Postcro  eniro  die  ipse  ad 
nos  venit,  ct  hxc  iternro  quaerere  coeperamus.  Sed 
quia  ordinandi  episcopi  nccessiUs  nos  inde  jamjam- 
que  rapiebat,  diuiius  cum  iUo  esse  nequivimus.  Jam 
enim  miseramus  ad  Majorcm  Coelicolarum  (a)  quem 
audicramus  novi  apud  eos  baptismi  institiitorem  exti- 
tisse  S  et  multos  illo  sacrilegio  seduxisse,  ut  cum  lllo, 
quantum  ipsius  temporis  patiebantur  angusiiae ,  ali-* 
quid  loqueremur.  Quom  posleaquam  venturum  com- 
perit,  videns  nos  aliud  suscepisse  negotium,  curo  ei 
ipsuro  nescio  quae  necessitas  profectioiiis  urgeret,  be« 
nigne  a  nobis  placideque  discessit. 

14.  Yidetur  autem  mihi,  ut  turbulenus  turbas  ct 
impcdimeiitum  polius  quam  adjumentum  aficrcntcs 
omnino  dcviiemus ,  et  vere  ex  auiroo  amico  atque 
tranquillo  susceptum  Um  roagnum  negotium  Doniino 
opitulante  peragamus,  ad  aliquam  villam  nos  coiive» 
nire  dcbcre  non  magnam,  ubi  nullius  nostrum  essct 
ecclesia  :  quam  Umcn  villnni  comrouniter  possidcnt 
bomines  et  nostrae  coinrounioiiis  ct  ipsius,  sicuti  e.  t 
villa  Tlliana.  Sive  ergo  in  Tubursicensi,  sive  in  Tha- 
gastensi,  ulis  locus,  vel  ille  quem  comroemoravi ,  vel 
aliqius  alius  inventus  fueril,  Taciamus  Godices  canoni- 
cos  pncsto  csse.  Et  si  qua  proferri  potuerint  ex  utra- 
que  parte  documenU  :  ut  postpositis  caetcris,  nulla, 
si  Domino  placuerit,interpellante  molestia,  quolquot 
dicbus  potuerimus  ad  hoc  vacantcs ,  el  unusquisqiie 
nostrum  apud  suuro  hospitem  Dominuro  deprecantcs, 
adjuvantc  ipso  ciii  pax  christiana  gratissiroa  est,  rcm 
UnUm  et  bono  animo  coeptam  ad  inquisitionis  ler- 
minum  perducamus.  Rcscribite  sane  quid  de  bac  re 
Tcl  vobis  vcl  illi  videatur. 

EPISTOLA  XLV*. 

Auaustinus  Pauiino ,  rogans  ut  demum  rescribat  past 
biennii  siientium,  mittatgue  sibi  opus  contra  Paganos^ 
guod  ab  ipso  eiaborari  dudum  audivit. 

Dominis  ^ermanisslmis,  dileclissimis  et  in  Ghrislo 
laudabilibus  Paulino  et  THERAsiiE,  Altpius  et  Au- 
GUSTiNUS,  in  Domino  salutem. 

i.  Nequaquam  nos  nescio  qiia  vcslra  cessatio,  qua 

1  Edd.,  instituisse.  MSs.  quatuordecim,  insttltsse.  Hs.  Gem- 
met.«  extitisse.  Longe  melius. 

*  Ediu  nunc  primum  ex  oodlce  Phimaroonensi.  Quae  au- 
tem45  erat,  nuoc  127.  ScripU  drca  iaeuntemaa.  308. 

(a)  arUcolanim  nomen  oocurrit  in  le^phus  ali(]uolab 
Honoriodalis,  quibus  ilii  ooostitutas  in  haerelicDs  ^Geiuas 
subirc  tenentur ,  c  nii^i  ad  Dei  culluio  vcncralioiicuK|ite 
christianam  conversi  fucrial, » 


181  EPISTOLAKUM  GLASSIS  IL 

ecce  por  loliim  bienniutn  ,  ex  quo  nobts  dulcissiini 
fralres  nomanus  cl  Agilis  iid  vos  rctnoavcrunl,  nullas 
a  vobis  lilteras  siimpsimus,  pigros  ad  scribcndum  fe- 
ciU  Nam  cuin  iii  aliis  rebus  quanto  quisque  amplius 
diligilur,  tanto  digitlor  imilalioue  videalur,  in  bac  re 
contra  est.  Quo  cnim  vos  amaimis  ardcntius,  eo  niinus 
ferimus  qiiod  nobis  non  scribitis  ;  nec  vos  in  eo  volu* 
miis  imitari.  Eccc  igitiir  salutamus  vos ,  si  non  re- 
S|>ondetiies  epibtolis  vestris,  qux^nullxadnosveniunt, 
saliem  cxposlulantes,  ct  non  dolore  mediocri,  quani- 
vis  forlassc  eliam  Charitas  veslra  similiter  conquera- 
tur,  siquidem  missas  a  vobis  noslis  qune  ad  nos  non 
pcrveiierunt ,  vicissimque  a  iiobis  qux  emissie  erant 
non  sunt  vobis  datae.  Quod  si  ita  est,  querclas  nostras 
convcrtamus  in  preccs  ad  Dominuni ,  ne  taiita  solatia 
den<'get  nobis. 

2.  Scribcrc  te  audicramiis  advcrsum  Paganos; 
qiiod  si  abbolutiim  cst,  quicsuinus  ne  diffcras  mittcre 
pcr  latorem  bujus  epislola:.  Cliarus  nobis  est,  ciijus 
a?stimationi  in  regionibus  noslris  possuiiius  non  te- 
mere  bonuin  testimonium  pcrbibere.  Rogal  per  nos 
Sdnc^timonium  vestrum  ,  ut  eum  commendarc  digne- 
mini  cum  quibus  ei  ncgotium  est ,  et  apud  quos  ne 
boiia  causa  ejus  opprimatur,  limet.  Quid  in  re  agalur 
commodius  ipse  n:irrabil :  quid  etiam  ad  .singiila,  quae 
forteanimum  moy(Tiiitinlcr...gratiss)miim  liabcmus, 
Ot  apud  Dominum  Dcum  nostruin  sinccrissimse  veslrae 
beiiiguilati  gralias  agimus,  si  per  vestram  operain  de 
clurisliani  fratris  securitate  gaudcamus. 

EPISTOLAXLVr  (a). 

Publicola  Auguslino  proponil  multas  qua^stionei, 
Diieclo  et  veDcrabili  patri  Augusti.no  episcopo, 

PUDL1C0L4. 

Scriptum  e$i :  c  Jnterroga  patrem  (utim,  el  indicabU 
fl  tibi;  seniores  tuos ,  el  dxcenl  tibi i  (Dcut,  xxxii ,  7). 
^nde  et  mihi  exquirendam  (egem  de  ore  sacerdotis  ju- 
dieavi  in  causa  tali :  quce  qvalis  sit,  per  Utteras  expono  ; 
stfNtt/  etiam  ut  et  ego  instruar  in  divcrsis  causis,  Singu- 
las  autem  qucestiones  et  diversfis ,  pcr  capilula  designari 
feci^  ad  quas  singiUatim  dignare  respondere.  —  In  Ar- 
gugibus^  ut  audiviy  decurioni  qui  limiti  *  prceest  vel  tri' 
buno  solent  jurare  barbari ,  jurantes  j)er  dipmones  suos, 
qui  ad  deducendas  bastagas  {b)  pacti  fuerint ,  vel  aliqui 
ad  servandas  frugcs  ipsas,  siuguli  possessores  vel  condu* 
ctores  solent  ad  custodiendas  fruges  tuscipere,  quamjam 
(ideles,  epistolam  decurione  mittente^  veisinguli  trans- 
cuntes  quibus  necesse  est  per  eos  transire.  Uihi  autim 
disceptatio  in  corde-  nata  est,  si  itle  possessor  qui  susce" 
pcrit  barburum ,  cujus  fides  per  dannonum  jurationem 
firma  visa  esl ,  non  coinquinatur  vel  ipse,  vel  illa  quas 


18f 


*  Am.  Bad.  ct  Mss.  scptem,  mUid.  Sed  melius  alii ,  limtu 
vid.  Notit.  dignitaium  iinperii. 

*  XLVI  ei  XL\U  recensitse  sunt  ad  a.  bg.  bL  c.  cc.  ff. 
g.  gv.  n.  r.  8.  t.  vc.  duos  sb.  quatuor  v.  ad  adi.  Bad.  Er. 

IX)V. 

(a)  Alias  1S5  :  qus  aulem  46  erat ,  nunc  21  i.  scripta 
forte  an.  308.  ^ 

(b)  Bastaga  a  bastasOy  bajulo,  ferculum  cst,  juxta  Lcxioon 
Jnrid.  c  lortandis  rebus  Gscalii)us  accommodaium :  «  basta- 
gia vero  diccbaiur i^ sum  onus  loriaadarum  renun  pcr  ju- 


custodit,  vel  ille  qui  deducitur  a  deductore  barbaro.  Sed 
hoc  debes  scire  quia  qui  jurat  barbarus  a  possessore  pra 
servandis  frugibus  aecipiat  aurum^  vel  a  viatore  dedu* 
clor ;  sed  tamen  cum  liac  veluti  mercede  quce  solet  dari 
a  possessore,  vel  a  viatore ,  juramentum  etiam  Hlud  in 
medio  est  mortale  datum  decuriom  vel  tribuno  :  quod 
perturbat  me  ne  poUuat  illum  qui  suscipit  barbari  iurth- 
mentum,  vel  illa  quce  custodit  barbarus.  Quacumque  enim 
conditione,  etiam  auro  dato  et  obsidibus  datis,  ut  audivt, 
tamen  juramentum  iniquum  medium  intercessit  Dignare 
autem  mihi  definitive  reuribere^  et  non  suspense.  Quod 
si  ipse  scribas  dubitanltr,  ego  in  majores  dubitationee 
incidere  possum,  quam  antequam  interrogassem .  —  II oc* 
etiam  audivi,  quia  ipsi  homincs  conductores  qui  prassunt 
rei  mea*y  juramcntum  per  dcemones  suos  jurantibus  bar^ 
baris  accipiunt  pro  servandis  frugibus.  Si  ergo  cum  illi 
jurant  per  dcemones  suos  ut  cuslodiant  frttges,  non  pol' 
luunt  ipsas  fruges  ,  ut  si  inde  manducaverit  christianue 
sciens  vel  de  pretio  ipsarum  rerum  (uerit^  coinquinetur^ 
significare  dignare.  —  Item  ab  alio  audivi  quod  caiidtt- 
ctori  nonjuratura  barbaro,  et  alter  dixit  quia  juratur 
conductori.  Si  etiam  faisum  mihi  dixit  ille^  qui  dixitjw 
rari  conductori^  st  jam  pro  hoc  qnod  sulum  audivi,  non 
debea  uti  de  ipsis  frugibus^  vel  de  prctio  ipsarum  pro- 
pter  auditum  solum,  quia  dictum  est  :  c  Si  autem  quis 
i  dixerit  :  Iloc  immolatitium  est  idolis ,  notite  mandu' 
€  care,  propter  itlum  quiindicavit?  i  (1  Cor.  x,  28.)  Si 
tamen  etiam  hac  causa  simitis  cst  causce  de  immolatitio» 
Quod  si  ita  est^  quid  debeo  de  ipsis  frugibus^  vel  de  pre» 
tio  ipsarum  facere? — Si  debeo  requirere  de  utroqne^ 
qui  mihi  dixit  quia  nonjuratur  conductori^  aut  qui  dixii 
quia  juratur  conductori ;  et  dictum  uniuscujusque  pro^ 
bare  pcr  testes,  qui  verum  dixit  de  iltis  duohus^  et  tandiu 
non  conthigcre  de  ipsis  frugibus,  vel  de  pretio^  quandiu 
mihi  probatum  fuerit  si  verum  dixit  itle  qui  dixit  quia 
non  juratur  conductori  ?  —  Si  barbarus  qui  per  jura- 
mentum  suum  jurat  malum ,  fecerit  illum  christianum' 
conductorem,  vel  tribunum  qui  limiti  prceest^  jurare  M 
pro  fide  illi  servanda  pro  custodiendis  frugjibnSt  per 
ipsum  juramentum  mortale  per  quod  ipsejurat^  si  solu$ 
ille  christianus  coitiquinatus  sit  ?  Si  uon  et  ilta  quorum 
causajurat?  A^t  si  paganus  qui  limiti  prwest  ^juraverit 
barbaro  pro  fide  itli  servanda  per  mortale  juramentum^ 
si  non  coinquinat  pro  qnibus  jarat  ?  Si  quem  misero  ad 
ArzugeSf  si  licet  eijuramentum  accipere  a  barbaro  illud 
mortale ;  et  si  non  coinquinatur^  si  susceperit  tale  jura- 
mentum  chrislinnus  ?  —  Si  de  area  trituratoria  tritici 
vel  cujuscumque  leguminisy  aut  torculari,  de  quo  doemoni 
oblatum  est,  si  lieet  inde  mandncare  christiunum  scteri- 
tem?  —  De  luco  si  licet  ad  aliquem  usum  suum  christia» 
num  scientem  ligna  tottere?  —  Si  quis  vadens  ad  ma^ 
cetlum  emat  carnem  qna:  non  sit  immotatilia,  et  cogita- 
tiones  duas  habuerit  in  corde^  quod  immotata  sit^  et  nan 
sil  immolata,  et  illam  tenuerit  cogitationem  qua  non  im^ 
molatam  cogitabit,  si  manducaverit  an  pcccat? — Siqui$ 
bonam  rem,  de  qua  dubitat  an  bona  aut  mala  sit,  si  fa- 
ciat  putans  bonam ,  cum  tamen  putasset  et  malam ,  m 
peccatum  adscribatur  ei?  —  Si  quis  dixerit  quod  immo- 
latitiiun  est  immliens,  et  postea  dtxmit  iterum  quia  menr 


i85  S.  AUGUSTINI  EPISGOPl 

titu»  e$t,  et  ad  ftdeni  vere  nientitut  est,  ti  licet  cttmtia" 
num  inde  mandueare,  aut  vendere,  el  de  pretio  uti  ex  eo 
quod  audivit? — Si  christianus  aliquis  ambulans,  pasms 
necessitatem^  victus  famc  unius  diei,  vel  bidui ,  vel  mul- 
torum  dierum^  ut  jam  durare  non  possit,  ila  occurrerit^ 
ut  in  ipsa  necessitale  famis,  in  qua  sibi  videl  jam  mor^ 
tem  proximare,  invenerit  cibum  in  idolio  positum ,  ubi 
nuUus  sit  Itominumy  et  non  possil  invcnire  alium  abum, 
debei  mori  aut  exinde  cibari?—Si  chrislianus  videatse 
a  barbaro  vel  Romano  velle  interfici ,  dcbel  eos  ipse 
christianus  interficere,  ne  ab  illis  interficialur  :  vel  si  li- 
cei  me  intcrfectione  eos  repellere  vcl  impugnare ,  quia 
» diclum esl :  t  Non  resislerc  ntalo?  i  (Matth,  v,  39.)  — 
Si  murum  possessioni  debet  christianus  facere  propter 
hostem  ,  et  si  ille  christianus  qtii  fecerii  murum ,  causa 
non  extstit  homicidii^  cum  inde  aliqtti  ca:perint  pugnarc, 
et  inlcrficere  hosles^—Si  licet  de  fonte  bibere,  vel  de 
puteo  ubi  de  sacrificio  aliquid  missnm  est  ?  Si  de  puteo 
qui  in  templo  est,  et  desertutn  factttm  est  debct  christia- 
uiis  bibere?  Si  in  templo  quo  colitur  idolutn ,  puteus  ibi 
sii  vel  fons,  ei  nihil  ibi  factum  sii  in  eodem  ptiteo  rel 
fonte,  si  debet  haurire  aquam  inde  chrisiianus ,  ei  bibe- 
rv? — Si chrislianus  debet  in  bulneis  lavare,  vel  in  ther^ 
mis ,  in  quibus  sacrificatur  simulacris  ?  Si  christianus 
debet  in  bultieis,  quibus  in  die  festo  suo  Pagani  loti  suni^ 
lavare,  sive  cum  ipsis,  sive  sine  ipsis?—Si  in  solio  (a) 
ubi  dcscenderunt  Pagani  ab  idolis  venieitles  in  die  festo 
suo ,  ei  aliqnid  illic  in  solio  sacrilegti  sui  feceriitt ,  ci 
$cierit  christianus ,  si  dvbet  in  eodein  solio  descendere? 
—  Si  christianus  invitatus  ab  aUquo  appositam  habuerii 
camem  in  escam,  de  qua  diclum  fuerit  illi  quia  immola' 
tilia  ett^  ei  non  manducaverii  eam ;  posiea  autem  ab 
aiiquo  Iranslalam  ipsam  carnem  aliquo  casu  invenerii 
venaiem^  ei  emerii  eam^aut  appositam  habueriiab  ali- 
quo  alio  invitatus,  el  non  cognoverii  eam  ,  ei  mattduca- 
verii ,  si  peccat  ?  —  Si  de  horio  vel  de  possessioite  ido- 
lorum  vet  sacerdotum  eorum  debet  chrislianus  scieits 
olus  emere,  vel  aliquem  fructum,  el  inde  edere?  Sane  de 
juramento ,  vel  de  idolis ,  ut  laborem  non  pnliaris  in  rc- 
quirendo,  quce  Domino  donante  invenerimus ,  anle  ocu- 
ios  tuos  volui  proponere  ;  si  quid  aulem  allud  aperlius 
aut  melius  in  Scripturis  inveneris ,  dignare  mihi  signifi- 
care*  Unde  qum  invenimus,  hwc  suni  ubi  Laban  dixii  ad 
Jacob,  i  Deiis  Abraham  ei  Deus  Nachon  (Gen.  xxxi , 
53);  quem  autem  Deum,  non  significavii  Scriptura. 
Et  iterum,  c  Abimelech  quando  venii  ad  Isaac  ubi  ju- 
f  roifii ,  vel  qui  cum  illo  erant  i  (Id,  xxvi ,  31) ;  sed 
quale  juramentum,  non  significavil  Scriptura,  Iterum 
de  idolis ,  ubi  ad  Gedeon  dicium  est  a  Domino  in  libro 
Judicum,  ui  de  vitulo  quem  ocdderat  holocausium  fa- 
cerel  ( Jud.  vi,  26).  Et  in  Jesu  Nave  de  Jericho,  ui 
cnme  aurum,  argentum,  ei  wramenlum  inferreiur  in 
thcsauris  Domini,  et  sanclum  vocalum  est  de  civilate^ 
quoe  anatliema  est  (Jos.  vi,  19).  El  quid  esl  illud  quod 
in  Deuteronomio  posilum  est :  t  Non  inferes  abomina- 
I  tionem  in  domum  tuam,  et  anathema  eris ,  sicut  hoc 
f  ipsum  est?  •  (Deul.  vii,  26).  Dominus  ie  servei  :sa- 
iuto  te;  ora  prome, 

(c)  XQSQ  scilicet  in  quo  sedcalcs  laYabaalur. 


EPISTOLA  XLVn  (a). 

Augustintu  Publicolce   dissolvii  aliquot  ex  propositis 

quwslionibus. 

Ilonorabili  ci  dileclissimorilio  PuBLicoLiE,  Augustiiios, 

iii  Doniino  salulcm. 

i.  iEsliis  aniini  lui  postcnqiiam  didici  lilleris  (uis, 
eliam  mei  conlinuo  facli  sunt,  non  quo  me  onmi.i  talia 
permovercnt,  quaiibus  indicnsti  le  csse  perinotum  : 
sed  quomodo  tibi  aurerreiilur  hi  acslus,  fateor,  acslua- 
Yi ;  maximequiapeiis  u(  definitive  tibi  rescriberem,  ne 
in  majores  dubitationes  incideres,  qunra  aniequam  iii- 
leiTOgasses.  IIoc  enim  video  non  esse  in  mea  poiesla- 
te.  Nam  quomodolibet  scripsero  quae  mibi  videnlur 
csse  ccrlissima,  si  tibi  non  persuasero,  proculdubio 
eris  incertior.  Non  autcm  siciit  mibi  adjacet  suadcre, 
eo  mfido  adjncet  etiam  persuaderc  cuilibet.  Verum- 
lamen  ne  tuac  dilectioni  negarem  operulam  meain, 
posi  aliquantam  dclibcralionem  rescribendum  pu- 
tavi. 

2.  Movel  te  certc  utrum  ejiis  fide  utendum  sit,  qui 
ut  eam  servcl  per  dacraonia  juraverit.  Ubi  le  volo  prius 
considerare,  utrura  si  quispiain  ptr  deos  falsos  ju- 
raverit  se  fidera  scrvaturuin,  et  cara  non  scrvave- 
ril,  non  tibi  videatur  bis  peccas.se.  Si  eniin  lali 
juralione    promissam   custodirct  (idcin ,  ideo  tnn- 
tuin  peccassc  judicaretur,  quia  per  lales  dcos  juravii ; 
illud  aulem  nemo  recte  rcprchcndercl ,  qiiia  fidcm 
servavit.  Nunc  vcro,  quia  el  juravil  per  quosnon  de- 
buit,  et  contra  pollicitam  fideinfccil  quod  non  Jebuil, 
bis  utiqiie  peccavit;  ac  per  hoc  qui  utitur  fide  illiiis 
quem  conslat  jurasse  pcr  deos  Tulsos,  et  utiiur  noii  ad 
malum,  sed  ad  licituin  cl  bonuni,  non  peccaio  ejiis  se 
sociat  quo  per  dacmonia  juravii,  sed  bono  pacto  ejus 
quo  fldem  scrvavil.  Nequchiceam  fidem  dico  servari, 
qua  fideies  vocanlur  qui  baplizanlur  in  Christo.  llla 
cnira  longoalia  esl  Ionge(|iie  discrcla  a  fide  buraano- 
runi  placitorum  alque  pactorum.  Vcrunuamcn  sine 
ulla  dubitalioiie  minus  niulum  esl  pcr  deuin  falsum 
jurarc  vcraciter,  qiiam  per  Dcum   verura  fallaciler. 
Quanto  cnim  per  quod  juratur  magis  est  sanclum, 
tanto  magis  est  poenalc  pcrjuriuin.  Alia  crgo  qux\siio 
est,  utrum  non  pcccet  qui  pcr  falsos  deos  sibi  juiari 
fecit,  quia  ille  qui  ei  jural,  dcos  falsos  colil.  Cui  quaj- 
stioni  possuiit   illa  tcsiimonia  suffrngari,  qux  ipsc 
commemorasli  de  Labancl  Abiinelech,  si  lamen  Abi- 
mciech  per  deos  suos  jiiravit,  sicul  Laban  por  Deiira 
Nachor  *  .  Ilaic,  ui  dixi,  alia  qii.TSiio  est,  quai  rae  me- 
rito  rortassis  raoveret,  nisi  illa  exem|ila  occurrisscnt 
dc  Isaac  el  Jacob,  et  si  qua  alia  possunt  invcniri.  Si 
(amen  illud  non  adhuc  movet  quod  iii  Novo  Testamen- 
to  dictura  est,  ne  OTnino  juremus  (Matih,  v,  5i,  36). 
Quod  quidem  mihi  propterea  diclum  videiur,  noii 
quia  verum  jurare  peccatum  esl,  sed  quia  pejerarc 
iinmanepeccatumest;aquonos  longe  esse  voluit,  qui 
omnimodo  nc  jurcmus  adii:onuit.  Sed  tibi  aiiud  vidc- 


»  Edd.  cl  Mss.^per  neuniJacob.  Casti^atius  c.laliir  a  caiio- 
nistis ,  per  neimi  sachor. 

(a)  Alias  i:>4:  qnx  aulem  47  cral,  mmc  215.  ?cri|«ta  circa 
mcni  tcjtnpus. 


!$5 


EPISTOLARUM  CLASSIS  H. 


181 


ri  scio ;  undc  nanc  disputandum  non  cst,  ut  illud  po- 
tlus  agamus  unde  mc  consulendum  puinsti.  Proinde 
sicut  non  juras,  iia  nec  alium,  si  hoc  placet,  jurare 
compellas  :  quamvis  dictum  sit  nc  juremus ;  nusquam 
aulem  in  Scripturis  sanctis  logi  mcminerim,  ne  ab 
alio  juralionem  accipiamus.  Alia  vero  quxslio  est, 
utrum  ea  pace  dcbeamus  uti,  qusc  inlcr  alios  invicem 
juranlcs  focla  est.  Quod  si  nolumus,  ubi  vivamus  in 
torris,  ncscio  utrum  inveiiirc  posstmus.  Neque  enim 
tantumniodo  limiti,  scd  universis  provinciis  pax  con* 
cilialur  juratione  barbarica.  Undc  el  illud  sequetur, 
ut  non  rruges  tantum  qune  ab  cis  cuslodiuntur,  qui  per 
deos  falsos  juraverunt,  sed  ubi(|ue  inquinala  sinl  om- 
nia  qune  ipsa  pace  muninntur,  quam  juraiio  illa  coo- 
finnnt.  Quod  si  absurdissimuni  esl  diccre,  nec  illa  Ce 
movcant  qux  movcbaut. 

5.  Iiem  si  de  arca  vel  torculari  tollntur  aliquid  ad 
sacrlHcia  dncmoniorum  scienlc  cbristiano,  peccat  si 
fiori  pcrmiltit,  nbi  probibcndi  potc«!as  cst.  Quod  si 
factum  compiTit,  nui  prohibcmli  polcslatem  non  lia- 
biiit,  ulilur  uiuudis  reliquis  fructibus  uudc  illn  sublata 
siint;  sicui  fontibus  iilimnr,  dc  quibus  bauriri  aqunm 
nd  iisuin  sncnlicioniin  i  erlissiinc  scimus.  Eadcm  cst 
eiiam  raiio  lavn<Toruin.  Ncqite  cniin  spiritum  dedu- 
ccre  de  nere  diibimmus,  in  quom  sciinus  ire  fumuin 
ex  aris  oniiiibus  et  incensis  diunionioriim.  Uude  appa- 
ret  illud  essc  prohibilum,  ne  in  honorem  alienorum 
dcorum  aliqiia  re  utamur,  aul  uti  cxistiiueinur,  sic 
eam  accipieiido,  ut  quamvis  aiiiino  coulemn.iinus,  eos 
tameii  qui  no.^trum  nnimuin  igiioraut,  ad  ha:c  hoiio- 
rmda  aidificeinus.  Et  cum  teuipla,  idola,  luci,  et  si 
quid  liujusmodi,  data  potcstale  cvertuntiir,  quamvis 
manifestum  cst  cum  id  ngiiniis,  iion  ea  nos  honorarc, 
scd  polius  dcteslari,  idco  tamcn  in  usus  nostros  pri- 
vatos  duulaxat  et  proprios  non  debcmus  indo  aliquid 
usurpare,  ut  apparcat  nos  picuile  ista  dcstruerc,  noii 
avarilia.  Cum  vcro  in  usus  comniunes,  non  proprios 
ac  privalos,  vel  in  honorem  Dci  veri  converluntur , 
hoc  dc  illis  (It  quod  de  ipsis  houiiiiibus,  cuin  ex  sa- 
crilegis  et  impiis  in  veram  rcIigioniMn  mutanlur.  Iloc 
Deus  inieltigitur  docuissc  illis  lestimoniis  quoi  ipse 
posuisti,  cum  de  luco  alienoruni  dcorum  jussil  ligna 
ad  holocaustum  adliiberi ;  et  de  Jericho,  iii  omiie  au- 
rum,  argentum,  etxrnmcntum  infcrrelurin  thesauros 
Domini.  Qunpropler  cliniii  i.liid  qiiod  in  Dculeroiioinio 
scriptuin  est :  Non  coucupisces  argentum  vctaurum  iUo- 
rum,  nec  accljnes  inde  ttbi,  ne  exccdas  propter  ittnd  : 
quoniam  atwminatio  est  Domino  Deo  tuo  :  el  non  confe^ 
res  exsecramenlum  in  domum  tuam,  et  eris  anathema  , 
•fVul  ef  itttid  est,  el  offensione  offendes^  el  coinquinatione 
inquinliberis  abominatione  ilta,  quia  anathema  est  (Detit. 
vn,  25,  26) ;  satis  apparet  aut  ipsos  privatos  usus  iii 
ialibtis  esse  prohibilos,  aulne  sic  indealiqiiid  iurerntur 
in  domum  ul  honoretur  :  tunc  est  eniin  abominatio  ct 
cxsccratio  ;  non  cum  tnlium  sacrilegus  *  honor  aper- 
lissima  destructione  subvertilur. 

4.  De  cscis  aiilem  idolorum  nthil  ami>lius  nos  ue- 

•  in  excusis  Uabclur,  talibus  sacrilegii'^^'  Contra  in  Ms$. 
UUium  sacriiegus ;  ctmeliu.s. 


bcre  observare,  quam  qiiod  prnrccpit  Apostolus,  cer- 
tus  esio.  El  idco  de  hac  re  verba  ejus  rccole,  quac  si 
obscura  cssent,  pro  modulo  noslro  cxponercmus.  Nou 
autcm  pcecat,  qui  cibum  postca  nescicns  maiiducn- 
verit,  quem  prius  lanqunm  idololbytiim  respuit.  Olus 
vel  quilibet  fructus  in  quolibct  agro  iiatus,  ejus  est 
qui  creavit ;  quia  Domini  est  terra,  et  ptenitudo  ejus ; 
et  omnis  creatura  Dd  bona  esl  (Psat.  xxiii,  1 ;  i  Cor.  x, 
25,  26,  et  I  Tim.  it,  i).  Sed  si  illud  quod  iii  agris 
nascitur,  consccratiir  idolo,  vel  s.ici'incaiur,  tunc  inter 
idolotliyla  deputaiidum  est.  Cavendum  est  eiiiin,  no 
si  putaverimus  noii  vcsccndum  olere  quod  nascitur  iii 
horlo  templi  idoli,  consequcns  sit  ut  existimemus  uo;i 
dcbuisse  Apostolum  *  apud  Atlienns  cibum  suniere  , 
quia  civius  erat  Mincrvn!  cjiisque  numiiii  consccrati. 
Hoc  el  de  puteo  respondcrim  vcl  fontc  qtii  in  tcmplo 
est.  Plus  nutem  movet  revera,  si  aliquid  saorificiorum 
in  fontem  vel  puteum  projicialur.  Sed  eadein  ratio 
cst  aeris,  qui  omncm  cum  fumum  recipil,  de  quo  su- 
pra  diximiis  :  aut  si  hoc  ideo  putatur  distare,  quia 
illud  sacrificium  de  quo  fumus  aeri  confunditur,  non 
(it  ipsi  aeri,  sed  idolo  alicui  vcl  d;emonio ,  aruiuando 
aulem  sic  mitluntur  sacrificia  iii  aquas,  ui  ipsis  aquis 
sncrincelur ;  non  idco  ulique  solis  hiijus  luce  non  uti- 
mur,  quin  ei  sacrilcgi  ubi  possunt  sacrificare  non  ces- 
saiit.  S:crific;itur  ctiam  venlis,  quibus  tanien  utiinur 
ad  taiitas  noslras  coinmodiintcs,  ciiin  eoruindein  sa- 
crificioruin  fumum  ipsi  quod.iiniiiodo  haurirc  el  vo- 
rnre  videantur.  Si  quis  dubitnt  de  aliqua  cnrne, 
ntrnm  immoiatitia  sil,  cl  nou  cst  iiiiiiiolalitin,  si  cau# 
cogiiilioncm  tenuerit  quod  imiiiolatitin  non  sit,  et  ea 
vcscatur,  noii  utique  peccat ;  quia  nec  cst,  ncc  jnni 
putniur  iinmolatitin,  etsi  antca  putabalur.  Ncqiie  cnitn 
non  licet corrigere  cogitalioues  a  falsilnle  iii  veiiiateni. 
Si  quis  autein  boiiuiii  puluverit  essc  (juod  niahun  cst, 
et  receril,  hoc  pulaiidu  ulique  peccat.  Et  ca  suiit 
omnia  peccata  ignorantix,  quaiido  quisquc  bcne  ficri 
putal,  qiiod  male  fil. 

5.  De  occidendis  honiinibus  iie  ab  eis  quisque  occi- 
datiir,  non  mihi  placet  coiisilium  (a) ;  nisi  forte  sit 
iniles,  aut  publica  functione  teneatur,  ut  non  pro  se 
hoc  faciat,  sed  pro  aliis,  vcl  pro  civitalc,  ubi  eliani 
ipse  est,  accepta  legilima  potesiate,  si  ejiis  congruit 
pcrsonx.  Qui  vcro  repellunlur  aliquo  terrore  iic  innle 
faciniit,  etiam  ipsis  aliquid  fortasse  pncslatur.  Ilitic 
autem  dictum  est,  non  resislamus  mato{Matth.  y,  39), 
iie  nos  viiidicla  dclectct,  qu;c  alieno  malo  nuiiiiuui 
pascit;  non  ut  correctioneiu  hominum  negligainus. 

*  sic  rccle  ex  Ms.  Gemmet.  \  .jjostolos']. 

(a)  Quid  sibi  de  bac  re  videretur  jaui  aUasaperuerat  mi- 

gusliuus  in  lih.  1  dc  Lihero  arl  ilrio,  c.  5,  uhi  deinuni  Kvo- 
ii  seDtentiani  comiTobavit,  n.  15 :  cos  videlicel  apud  divi- 
uain  providcnliain  haudquaquain  esse  pcocaio  lii)(.Tos, 
«  qiu  pro  iis  rebus,  guas  coriteinui  o|>orlel ,  huniana  ocUe 
poUuti  siint. «  Imbibit  istam  doctrinam  pro|iinante  Ainhro^ 
sio  in  lib.  SdeOfficiis,  c.4,  hisce  verbis  :  «Non  vidctur  quod 
«  vir  christiaaus,  et  juslus,  et  sapiens  quserere  si^i  viiain 
«  aliena  morte  debeat :  ulpolc  qui  eliamsi  in  lairouein  ar- 
c  matum  tncidat,  ferientem  reierire  non  pos^il,  ne  duiu 
«  salulem  defendit^pietalemcoataminet.  »  liausit  eliain  ex 
CyiTiano,  qui  in  epist.  56  ahsolute  proauntial:  aocddcrts 
«  non  Ucet,  scxl  occidi  uccesse  esl ;  »  el  in  ej  ist.  57  :  «  oc- 
t  cidv^re  ianocentibus  aoc  nocoalemUccut. » 


IR7  S.  AUGUSTINI  EPISCOW 

Uiide  nec  reus  csl  mnrtis  alieita^,  qtii  sux  possessioni 
niHruni  circuinduxerit,  si  aliquis  ex  ipsiiis  riiinis  per- 
ciissiis  iiit(*reat  ^  Ner|iic  enini  reus  esi  clirisiinnus,  si 
bos  cjiis  aliquein  rertendo,  rel  eqiius  calcem  jnciendo 
iliquem  occidat ;  aut  ideo  non  dcbent  cliristiani  boves 
babere  cornua,  aut  eqiius  ungiilas,  aut  dentcs  canis' ; 
aut  vero  quoniam  apostolus  Paulus  salis  cgit  ni  in 
tribunl  notitiam )  errcrpctur,  insidius  sibi  a  quibiisdara 
pcrdilis  prspparari,  et  ob  lioc  dcdiiriores  accepil  ar- 
mntos  (Act.  \xni,  17  21),  si  in  illa  arma  scelcrati 
bomiiies  incidissent,  raulus  in  cfTusione  sanguinis 
eorum  suuin  crimen  agnoscerct.  Absii  iit  ca  qux  pro- 
pter  bonum  ac  licituni  Tacimus,  aut  bnbemus,  si  quid 
pjr  bacc  pr:eter  noslram  voluntatcm  cuiquam  mali 
icciderit,  nobis  imputctur.  Alioquiii  ncc  ferramenia 
4omestica  et  agreslin  sunt  hnbenda,  ne  quis  eis  vel  se 
tel  alterum  interiinat ;  nec  arbor  aut  ccstis,  ne  quis 
se  inde  suspendat ;  nec  renestra  fucicnda  est,  ne  pcr 
hxac  se  quisque  prxcipiict.  Quid  plura  commenio- 
rem,  cum  ea  commemoranda  finire  non  possim?  Qiiid 
eniin  est  in  usu  bominum  bono  ac  licito,  unde  non 
possit  cliam  pcrnicics  irrogari  ? 

6.  Restat,  ni  fuUor,  ut  dicamus  aliquid  de  illo  via- 
tore  cbristiano,  quem  cominemorasti  victum  famis 
necessitate,  si  nibii  iispiam  inveiierit  iiisi  cibum  in 
idolio  posituin,  ubi  nutlus  nlius  esl  bominum,  utniin 
ei  satius  sit  famc  einori,  quam  illud  in  aliinentum  su- 
niere  :  in  qua  quxstione,  quoninm  non  est  conse- 
qucns,  ut  cibus  ille  idolotbytum  sit ;  potuit  eniin  vcl 
ab  eis  qui  ibi  ab  Itinere  divortentcs  corpus  refecerant, 
oblivione  seu  voluntatc  dimitti,  vcl  illic  ob  aliam 
eausam  quainlibet  poni ;  breviter  respondeo.  Aut  ccr- 
tiim  est  esse  idolotbytum,  aut  certuiii  est  non  esse , 
aut  ignoratur  :  si  ergo  certum  cst  esse,  melius  cbri- 
^  stiana  viriute  rcspuitur ;  si  auiem  vel  non  esse  sciiur, 
Tcl  ignoraiur,  siiie  ullo  conscicntix  scrupulo  iii  usuin 
neccssitatis  assumitur. 

EPISTOLA  XLMir(a). 

AHguslinus  Eudojdo  abbati  monachorum  insuloi  Cupra- 
rite^  exhortant  ut  otio  ad  pietatem^  non  ad  ignavium 
utantur,  el  ncubi  Eccletia  requirat  iUorum  operam  , 
ue  detrectent, 

Domino  dileclo  et  exoptatissimo  fratri  et  compreshy- 
t«!ro  EuDOXio  et  qui  tccuin  sont  fratribus,  Adgcsti- 
Riis,  et  qui  mecum  sunt  fratres,  in  Domino  salu- 
tem. 

1.  Qiiando  quietem  vestram  cogitimus,  quam  lin- 
betis  in  Chrislo,  etinm  nos,  quamvis  in  laboribus 
?ariis  asperisque  vcrsemur,  in  vestra  charitate  re- 
quiescimus.  Unuin  enim  corpus  sub  uno  capite  sumus, 
ut  et  vos  in  nobis  negoiiosi,  et  nos  in  vobis  otiosi  si- 
mus,  quia  st  patitur  unum  membrum,  compatiuntur 
•mnia  numbra ;  et  «  ghiripcatur  unum  membrum^  con- 
gaudenl  omnia  membra  {\  Cor,  xii,  26).  Admoncmus 


m 


1  Hss.  septcm,  Bad.  etEr.,  qui  cum  turn  possesoofit...  aH- 
quU  ex  ipsonun  usu  percuMSU»  iniereat. 

"  Hanc  contulunus  adbl.  cb.  ff.  gg.  r.  sb.  vc.  duos  t.duos 
T.  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(o)Alias  81 :  qux  autem  48  erat ,  nunc  99.  ScripU  forlc 


ergo  et  peiimns  el  obsecramus  pcr  Cliristi  altlssimam 
humiliiatcm  et  misericordissimam  celsitudincm,  ul 
nosiri  momores  silis  in  sanctis  orationibus  vesiris  , 
quns  vos  vigilantiores  et  magis  sobrias  liabere  credi- 
inus  :  noslrns  enim  sx^:\  saucial  et  dcbilitat  caligo  et 
tumultus  saecularium  actioiiiim  ;  .quas  ctsi  nostras  non 
h  ibemiis,  eorum  tnmen  qui  nos  angnriaiit  mille  |)as- 
sus,  ct  jubcmur  ire  ciim  eis  alia  duo  {Matth,  y,  41) , 
lantse  nubis  ingcruntur  ul  vix  rcspirare  possimus  : 
crcdcnles  tainen  qiifHi  ille  in  cujiis  conspcctu  iiitrat 
gcmitus  compeditoruin  {PsaL  lxxviii,  11),  persevc 
ranles  nos  iii  eo  itiniistcrio,  iii  quo  dignalus  est  co!lo- 
carc  cuin  proniissa  mercedc,.adjiivantibus  orationibus 
Yestris  ab  omni  angiistia  liberabit. 

2.  Yos  autem ,  fbilres ,  exhoruimur  in  Domino  ut 
propositum  vestruni  custodiaiis ,  ct  usque  in  rinein 
persevcrctis  :ac  si  quam  opcram  vestram  mater  Ec- 
clcsia  desideravcrit,  nec  elationc  avida  suscipiatis,  iiec 
blandiente  dcsidia  respuatis ;  si^d  mili  corde  obtem- 
perelis  Deo ,  ciim  maiisuetudine  porlanles  eum  qiii 
vos  rcgit,  qiii  dirigit  niitcs  iii  judicio,  qiii  docet  *  maii- 
suetos  vias  suas  (Psal.  xxiv,  9).  Ncc  vcslruin  otiiiin 
necessitatibus  Ecclcsi^c  prseponatis,  cui  parturiciiti  si 
nulli  boiii  miiiistrnre  vcllcnt ,  quomodo  nasccrcmiiii, 
non  inveniretis.  Sicut  autem  inter  ignem  et  a(]u:iin 
tenenda  est  via,  ut  ncc  exuraiur  hoiiio  nec  demcrgn- 
tiir^  sic  iiiter  npicem  superbix  ct  voragiiicin  desidiiq 
iter  nosirum  tcmpcrare  debeiniis,  sicut  scriptuni  csl : 
Non  declinantes ,  nequc  ad  dexieram ,  ncque  ad  sifiN 
stram  (Deut.  wii,  1 1).  Sunt  enimqui  duni  nimis  timcnt 
ne  quasi  in  dcxterain  rapti  extollanlur,  in  sinistram 
lupsi  demergiintur.  Et  sunt  rursus  qiii  dum  nimis 
sc  aufcrunt  a  sinistra,  ne  torpida  vacaiionis  mollilie 
sorbeantur,  ex  altera  parte  jactantia:  fastu  corrupii  at- 
que  consumpti ,  in  faviilam  fumuinque  vancscunt.  Sic 
ergo,  dilectissiinifdiligiteotium,  utvosabomni  lerrena 
delectntione  refrenctis ,  et  inemineritis  nullum  locuia 
e^se,  ubi  non  possit  laqueos  tendere  qui  tiinei  ne  rc- 
voleinus  ad  Deum ;  et  inimicum  omnium  bonoruin, 
Ciijus  captivi  fuimus  judiccmus*,  nullaniqne  nobis 
esse  perfcctam  requicni  cc^ilemus  * ,  donec  transca^ 
iniquitas  ( PsaL  Lvi,  2) ,  ct  in  judiciuni  jiistitia  con- 
vertatur  (PsaL  xcui,  15). 

3.  Item  cum  aliquid  strenue  atqiic  alacritcr  agitis 
et  impigre  operamini,  sive  in  orationibus,  sive  in  je- 
juniis,  sive  in  eleemosynis ;  vel  tribucntes  aliquid  in- 
digentibus,  vel  donantes  iiijtirias ,  sicut  et  Deus  iii 
Christo  donavit  nobis  (Ephes.  iv,  52) ;  sive  domanlcs 
pemiciosas  consuetudincs ,  casiigntitesqiie  corpus ,  et 
servituti  subjicienles  ( 1  Cor.  ix,  27) ;  sive  suflcreiitcs 
tribulatlDnem,  et  ante  omiiia  vos  ipsos  inviccm  in  di-. 
lectione;  quid  euim  suQerat  qui  fraircm  non  suflert? 
sive  prospicientes  astutiam  atque  insidias  tenlatoris, 
et  scuto  fidei  jacula  cjiis  ignita  rcpellcntes  el  exstin- 
gucntes  (Ephes.  vi,  46) ;  sive  canUiiiies  ct  psallentes 


1  uss.  omnes  omisso  </ifi,  bal)ent :  t;i  juditio;  docebitt  ctc. 
s  Sic  nostri  onmes  Mss.  cl  vaiic.  diio.  Al  VM.  baJ>eu^  i 
tindicemus. 
*  ibs.  oinacs ,  cogiutu» 


ift? 


EPISTOLARUM  CUSSIS  tt. 


m 


in  cordilm«  vcsiirifc  i>\mi\uu{Ephe».  v,  19) ,  Tel  vocibos 
a  corde  non  dtssonis ,  omnia  in  gloriam  I>ei  facile 
(lCor.x,5t),qui  operalur  omnia  in  omnibus  (id.xii, 
6);  alque  i(a  fervele  spirilu  {Rom.  xii,41),  ul  in  Do- 
mino  laudeiur  anima  veslra  (Pw/.  ixxiii,  5).  Ipsa  est 
enim  aclio  recli  ilineris,  qux  oculos  sempcr  habel  ad 
Dominum,  quoniam  ipse  evelletde  laqueo  pedes(PM/. 
XXIV,  15).  Talls  aclio  nec  frangitur  negotio,  ncc  fri- 
gida  est  otio,  ncc  turbulenla,  ncc  marcida  esl;  nec 
aiidax,  iiec  fugax ;  nec  pneceps,  nec  jacens.  Uxc  agile, 
et  Deus  pacis  erit  vobiscuni  (II  Cor.  xni,  11). 

4.  Nec  imporlunum  me  exislimet  Cliarilf.s  veslra, 
quia  vobis  vel  per  epistolam  loqui  volui.  Non  enim 
lioc  vos  monui ,  quod  vos  non  arbitror  facere ;  sed 
crcdidi  me  non  parum  commendari  Dco  a  vobis,  si  ea 
quae  muncre  iliius  facitis,  cum  alloculionis  nostrae 
memoria  faciatis.  Nam  ct  ante  jam  fama,  el  nunc  fra- 
tros  qui  veiierunt  a  vobis ,  Eustasius  *  et  Andreas, 
boniiin  Cbristi  odorem  de  veslra  sancta  convcrsatione 
ad  nos  atlulerunt.  Quorum  Euslasius  in  eam  rcquiem 
prxccssit ,  qux  nullis  fluctibus  sicut  insula  tuiidiliir, 
nec  Caprariam  desideral ,  quia  ncc  cilicio  jam  quxrii 
^aiiui. 

EPISTOLA  XLIX;(fl). 
Artgu$tmu$  Honorato  Donaliana  parlis ,  ul  per  liiteras 

placide  reddal  ralionem  quomodQ  nomen  Ecclesiee, 

qucB  ulique  in  toto  orbe  futura  prcedicta  est  in  Scri" 

pturis,  ad  ipsos  solos  reciderit. 

IIoNORATO  episcopo  p»rtis  Donati ,  Adgustimjs 
cpiscopns  '  Ecclesi»  catbolicx. 

1.  Consilium  tuum  nobis  mullum  placuit,  quod  per 
frairem  Herotem  '  charissimum  nobis ,  et  in  Cbristo 
laudabilem  virum  mandare  dignatus  es,  ut  liltcris 
inter  nos  agamus,  iibi  nulliis  turbarum  tumullus  per- 
turbare  possit  disputationem  nostram ,  qux  cum  tota 
lenitate  et  pace  animi  suscipienda  et  agenda  est,  sicut 
dicit  Apostolus  :  Servum  autem  Domini  litigare  nan 
oportet,  sed  mitem  esse  ad  omnes,  docibHem,  patienlem^ 
m  modestia  corripientem  diversa  senlieutes  ( II  Tim.  ii, 
24, 25).  Itaqtie  breviter  insinuamus,  quid  a  te  respon- 
dcri  desideremus. 

t.  Quoniam  Ecclesiara  Dei ,  qux  cathorica  dicitur, 

fticut  de  illa  proplietatum  est,  per  orbem  lerrarum  dif- 

fusam  videmus ,  arbitramur  nos  non  debere  dubitare 

de  tam  evidentissima  conipiciioiie  sanclx  proplietinc, 

quam  Dominus  etiam  inEvangclio  conflrmavitet  Apo- 

stoli ,  per  quos  eadem  Ecclesia  dilatata  est ,  sicui  de 

illa  prjcdictum  erat.  Nam  et  in  capite  sacrosancti  Psal- 

tcrii  scriptum  esl  de  Filio  Dei :  Dominus  dijdt  ad  me  : 

FHius  meus  es  tu,  ego  hodie  genui  le.  Postula  ame,  ei 

dubo  tibi  gentes  hcereditatem  tuam,  et  possesiionem  tuam 

'    >  in  Edd. ,  EusUmtius .  A t  in  membranis  scribitur  constanter, 
Bttstasuts. 

*  IQ  Edd.,  episcopus  partts  Ecclesiai  catholico!.  At vox  par^ 
tis  abesl  a  Blss.,quani  voceni  Ecclesix  caliiolicae  4100  conve- 
nire,  et  illi  ah  Augusiino  trilmi  uoq  solere  observaniQt  Ver- 
liiiiui  et  viadingus. 

*  sic  ex  Bifis.  Ai  Eild.,  Erotcm.  {Erotcm.'] 

*  Hanc  recognovimus  ad  a.  bg.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  n.  r.  s. 
sb.  l.  vc.  qualuor  v.  et  ad  Ain.  Bad  Er.  Lov. 

(a)  Alias  161  :  qux  aulem  49  crat ,  nuiic  102.  Schpta. 
lircd  tfifu'  (ompus. 


terminos  teme  (Ptal.  11,  7, 8).  Et  ipse  Doniiiiiit  Jesus 
Chrislus  dicil  Evangclium  suuro  in  omnibus  genlibus 
fulurum  (Matth.  xxiv,  U).  El  apostolus  Paulus,  anlc- 
quam  scrmo  Dci  in  Africam  pervenisset,  in  ipso  ct- 
pi'e  Epislolx  qtiam  scripsit  ad  Romanos :  Per  quem 
accepimus,  inquit,  gratiam  et  apostolatum,  ad  obedien-' 
dum  fidd,  in  omnibus  gentibus  pro  nonme  ejus  (Hom.. 
1,  5).  Deinde  ipse  a  Jerusalem  in  circuniitu  per  totam 
Asiam  usque  in  Illyricum  Evangelium  praedicavit,  Ec- 
clesias  constituit  atque  fundavit ;  non  ipse,  srd  gratla 
Dei  cum  eo  ( I  Cor.  xv,  10) ,  sicul  Ipse  lcsutur.  Quid 
auiem  evidentius  apparere  potest ,  qoam  cum  iii  ejiis 
Epistolls  nomlna  etiam  rcgionum  vcl  civiiatum  inve- 
nimus?  Ad  Romanos,  ad  Corinlhios,  ad  Galatas,  ad 
Epheslos ,  ad  Pliilippenses ,  ad  Thessaloniccnscs  .  ad 
Colosscnses  scribit*.  Joannes  ciiam  scribit  ad  septem 
Ecclesias,  quas  commemorat  in  illis  partibiis  consli- 
lutas,  in  quibus  eliam  iiniversam  Ecclesiam  septenario 
numero  intcHigimiis  commondiiri,  Ephesuni,  Smyr- 
nam ,  Sardos  •  ,  Philadelpbiam ,  Laodiciam  ,  Perga- 
mum,  Thiatyram  (Apoc.i,  i\).  Quibus  omnibus  Ec- 
clesiis  nos  hodic  communicare  manifeslum  esl,  sicut 
manifeslum  est  vos  islis  Ecclosiis  non  communicare 

3.  QuxTimus  ergo  ut  nobis  rcspondere  non  grav<»- 
ris  ,  quam  caiisam  forte  noveris ,  qna  factum  est  ut 
Christus  amitterct  hxrcditatem  suam  per  orbem  tcr  • 
rarum  diffusam ,  et  siibito  in  solis  Afris  ,  nec  ipsis 
omnibus  remaneret.  Etenini  Ecclesia  catholica  est 
cliam  in  Africa,  qiiia  per  omnes  terras  eam  Deus  css* 
voluit  et  pncdixit.  Pars  autem  vcsira,  quae  Donali  di- 
citur,  non  est  in  omnibus  illis  locis,  in  quibus  el  Lit- 
terae  et  sermo  et  facta  aposiolica  cucurreruni.  Scd  ne 
dicalis,  non  vocari  Ecclcsiam  nosti-am  caiholicam,sed 
Macarianam ,  siculi  eam  vos  appellatis ;  nosse  debes* 
quod  facillime  potest,  in  illis  omnibus  pariibiis,  unde 
istas  terras  Evangclium  Christi  pcrfiidit ,  nec  nomen 
Donali  sciri ,  nec  nomen  Macarii.  Vestra  autem  quia 
Donati  pars  diciiur,  nec  vos  negare  |)Otestis,  et  omni- 
bus  notum  esi  ubicumque  est  vestra  commuiiio,  Di- 
gnare  ergo  rcscribere  nobis,  ut  sciamus  quomodo  Ocri 
possit  ut  Ecclesiam  siiam  Christus  de  toto  orbe  perdi- 
derit,  et  in  vobis  solis  habere  coeperit :  vestrum  enim 
est  ha;c  ostendcre ;  nam  nobis  sufficit  ad  causam  no- 
stram  quod  compleri  prophetiain  et  Scripluras  sanctis 
per  orbem  terrarum  videmus.  Hoc  autem  ego  Augu- 
stiiius  dictavi,  quia  olim  volo  loqui  inde  tecum.  Vide 
tur  eiiim  niihi ,  vcl  propter  ipsam  vicinitatem ,  posse 
nos  per  lilteras  de  hac  re  coiloqui  sine  aliquo  tumul- 
tii,  adjuvante  Dco ,  quanlum  ipsa  necessitas  postiilat. 

EPISTOLA  L*(a). 
Augustinus  Su/fectanis  expostulans  de  tx  Christianorum 

nece,  poUicensque  suum  illis  reddendum  Herculem. 

Auctoribus  ac  principibus  vel  senioribus  Coloiii»  Suf- 

fectanae,  augustinus  episcopiis. 

Immanitatis  vestrae  famosissimum  scelus,  et  inopi- 

*  Blss.,  scripta.  Non  male,  si  mutctur  noslra  interpunctio* 
.  *  Lov.,  sardes.  Alji  odd.,  Sardos. 

*  Non  rcperta  cstnisi  in  vaticano  excmplari. 

(a)  Alias  267  :  quaeautca  ^  .  at,  nunc  lO^.Scripta  Ibrttt 
an.  309  ^ 


191 


ftala  cniddilas  lorratn  coiiculil.  et  pcrculil  ca*lum, 
r.t  iii  platcisac  (lcluliris  veslris  eluccal  sanguis,  ei  re- 
conel  homicidium.  Apud  vos  Roman»  sepull»  suut 
leges,  jndiciorum  rectorum  calcatus  csl  terror.  Impe- 
ratonim  ccrle  nnlla  veneraiio  uec  liinor.  Apud  vos  lx 
mimcro  fralrum  innoccns  cffusus  est  sanguis(w),ct 
si  qnis  plures  occidit,  funclus  cst  laudibus,  et  in  vc- 
slram  curiam  tenuit  principatum.  Age,  nuiicprincipa- 
lein  vciiijmus  ad  causain.  Si  llcrculem  vcstrum  dixc- 
ritis,  porro  rcddemus  :  adsuiit  mclalla,  saxa  nec  de- 
sunl;  acccdunt  luarinonim  gcnera,  suppclit  arlillcum 
copia.  C;rtcrum  deus  vestcr  cum  diligeiilia  sculpitur, 
lornalur  ct  ornalur.  Addiinus  ei  rubricam  qu;e  piiigil 
niborcm,  qiio  possiitt  vola  vesira  sacra  sonare.  Nam 
si  veslruin  lleiTuIcin  dixcrilis,  collalis  singulis  niim- 
niis  ab  artificc  vcstro  vobis  ciiiimus  deum.  Ueddilc 
igitur  animas,  quas  iiiaiius  vestra  coutorsic,  el  siculi  a 
nobis  vester  Hercules  rcdliibctur,  sie  ctiam  a  vobis 
tantorum  aiiiino!  reddanlur. 

EPISTOL.V  LI  •  (b). 

'  Augu$liHUt  Crispinwu  Calamensem  Donatianas  partis 
episcopum{c)  urgel  proposilis  breviter  aUquod  argu' 
meiitis,  ad  ea  si  polest  respondeat  per  titteras, 

l.Quia  buinilitatem  noslram  vcsiri  rcprehcndunt, 
ideosic  cpistolam  praRiiolavi ;  quodin  luain  conlume- 
lixm  fecissc  videar,  si  non  ila  inilii  abs  te  ul  rescriba- 
tur  exspecto.  De  Carllinginensi  promissione  tu:i  vel 
noslra  iiislantin,  quid  multa  couimeinorem  ?  Ouomo- 
dolibet  en  gesserimus,  transierint,  iie  qiiodrestai  iin- 
pediant.  Nunc  excusalio,  nisi  fallor,  nulla  cst  adju- 
vante  noiiiiiio;  anibo  in  Numidiasuinus,  et  nobis  loco 
lcrraruin  invicem  propiiiqunmus.  Utimor  ad  mc  de- 
tulit,  adliuc  te  vellc  mccuin  dispulando  cxperiri  de 
quncstione,  quse  noslram  diriinit  communionem.  Yidc 
quam  brevitcr  omnes  auferantur  ambagos,  ad  banc 
cpislolam  respoiide,  si  placel.  ct  fortassc  sufncict,  iion 
solum  nobis,  scd  ct  cis  qui  nos  audirc  deaiderant ; 
aut  si  non  sumcict,  scripta  atque  rescript;),doiicc  sui- 
ficiant,  repctanltir.  Quid  enim  nobis  cominodiiis  pole- 
rit  exbibcre  urbiuin,  quas  incolimus,  tanta  vicinilas  ? 
Ego  enim  slalui  niliil  de  bac  re  agere  vobiscum,  nisi 
per  littcras,  vcl  ne  cui  noslrum  dc  memoria,  quod  di- 
cilur  elnb  itur,  vel  nc  fraudcntur  talium  studiosi,  qui 
forte  interesse  non  posstinl.  Solelis  de  prxteritis  rc- 
bus  gestis,  qu*  viillis,  falsa  jnctnre,  forlc  non  nien- 
tiondi  studio,  scd  errore.  Proindc,  si  placel,  <lc  prae- 
scnlibus  illa  meliamur.  Proculdiibio  te  iion  fiigil  prio- 
ris  populi  lcmporibiis  el  iJololairiiC  sacrilegium  fui  se 
coramissiim,  et  a  rege  conteraptorc  librum  pi*o|ilicti- 
cum  inccnsum  ( Jer^/M.  xxxvi,  23) ;  qiio  ulroquc  cri- 
miiic  scliismatis  nialtim  non  punirelur  atrocius,  iiisi 

*  Casligala  estad  a.  I>g.  l.I.  c.  cc.  fT.  g.  gv.  n.  r.  s.  s!).  vc. 
duos  t.  quatuor  v.  cl  ad  Ain.  Bad.  Ilr.  Lov. 

(a)  Honiin  martyrum  cclebralur  memoria  ia  Blartyrolog. 
Rom.  ad  diem  30  aug. 

(b)  Alias  172  :  qua;  autem  51  crat,  nunc  li>4.  Scriuta  au. 
309  aut  400. 

(c)  DeCrispino  quajdam  in  eplst.  lOo,  n.  i,  et  in  llb.  3 
cont.  Crcsconium,  c.  IG,  n.  HQ  vx  seq.,  necuon  arud  Pos- 
sidium,  c.  li. 


S.  AUGUSTT^I  EPISCOPI  m 

gravius  pciiderciur.  Profecto  eiiim  recordaris  quem- 
admodum  schisinaiis  auctores  vivos  dcbisccns  terra 
sorbuoril,  el  cos  qui  coiisenseranl,  c  oe!o  irruens  ignis 
absumpS(.'rit(  iVum. XVI,  31  35).  Sic  nec  fabricalum 
e(  adoraium  idoluin,  nec  sacor  Liber  exusius  nicruil 
vindirari. 

2.  Cur  crgo,  qui  soletis  nobis  objiccre,  non  solum  in 
nosiris  non  probala,  sed  potius  in  vcblris  probata  cri- 
miiia  eorum  qui  forinidiiie  porsecutionis  impulsi  do- 
miiiicos  libros  coiicreinandos  igiiibtis  tradideruiit, 
vos  eos  (;uos  pro  scelere  scbismatis,  plenarii  concilti 
veslri  (a)  veridicOy  sicut  ibi  scriptuni  est,  ore  danina- 
stis,  iii  eodem  ipso  cpiscopalu  recepislis  iii  quo  damiia- 
stis ;  Felicianuin  dico  Muslitaaum,  ct  Pra^textalum 
Assuritantim?Ncque  eniin,  sicul  ignorantibus  dicilis, 
cx  co  nuincro  fiierunl  isli,  quibtis  vestrum  conciliiim 
dieni  prorogavenil  et  pra  fixerat,  iulra  qtieni  iiisi  ad 
vCdlrara  communit^nem  rcincavissent,  eadein  scitcn* 
tia  toncrenlur;  scJ  de  illo  nuuiero  isli  fucruiit,  quos 
eo  die  sine  dilalionc  dainitaslis,  quo  illis  dilaiionem 
dedislis.  Probabo,  si  negaveris  :  coiiciliuin  veslruiu 
loqtiitur ;  proconsularia  Gesta  babemus  in  manibus, 
quibtis  id  non  seniel  allegastis.  Aliam  crgo  defensio- 
uem  |>ara,  si  potes,  ne  dum  iiegas  quod  convincam, 
inoras  faeiainus.  Feliciantis  igitur  el  Praslextatus  si 
iiinoceiiles  crant,  quare  sic  damnati  sunl?  Si  scelera* 
ti ,  qtinrc  sic  rccepli  sunt  ?  Si  probavcris  innocentes, 
cur  non  credamus  a  inulto  paucioribus  n<ajoribns  vc- 
slris  raI.>o  criniine  traditionis  inisocentcs  poiiiisse  dn- 
mnari,  si  a  lre(eniis  deccm  siiccessoribus  corinn, 
ubi  etiam  pro  magno  scripluin  est,  plcnarii  concilii 
ore  veridicOf  in  falso  criinine  scbisinatis  iniiocenlcs 
damnari  polucrunl  ?  Si  aulein  prubavcris  recte  fuisse 
damnatos,  qux  restat  defcnsio  cur  in  codeni  cpisco- 
patu  reccpli  sinl,  nisi  ut  exnggorans  utilitalcm  salubri- 
latemquc  pacis,  osteiid.is  ciiam  ista  pro  unitatis  vin- 
culo  loleranda  ?  Quod  "ulinam  iion  oris,  sed  cordis 
viiibus  ageres  I  profeclo  perspiceres  quani  nuliis  caiu- 
mniis  pcr  orbem  terrnrum  essei  violanda  pax  Clirisii, 
si  licet  in  Afriea  eliain  in  sacrilego  scbismate  danina- 
tos,  iii  eodein  ip^o  cpiscopatu  rccipi  pro  lukce  DoDali. 

3.  Ilein  soletis  nobis  objicerc  quod  vos  per  potcsta- 
tes  terrcnas  pciscquainur.  Qua  iu  re  non  dispulo,  v( | 
qiiid  vos  pro  iinmanitalc  tanli  sacrilcgii  mereainini, 
vel  qunnlum  nos  cliristiana  temperct  mansueiudo  ; 
illud  dico  :  si  boc  criinen  esi,  cur  eosdem  Maximiani- 
stas  per  judices  ab  eis  imperatoribiis  raissos,  quos 
l>cr  Evangelium  genuit  nostra  communio,  graviicr 
inscclaii,  de  basilicis  qiias  tencbanl,  in  quibus  cos  in- 
venit  ipsa  conscissio,  el  controversiarum  slrepitu  et 


(fi)Bagailanumcoaeilium  ijidical,a  3IOe|'iscoiisadversiia 
Mnxiiniaaeiises  iialuiiiiu;  do  (pio  jain  su]  ra  iu  iiot.  ad  ej.isl. 
45.  ciijus  couoilii  seatenlia  cuin  danmati  fuissenl  pneler 
alios  heiioiauus  el  1'rietexlalus,  ambo  ex  duotlenario  illo 
niimcro  e|  iscoiKiruin  (|Mi  Maxiiniaaumcrdinarant,  eiTci  uou 
potiiil  unquain  ui  sedihus  suis  pcllerenlur ,  qu;iinvis  i<l 
mola  eliain  conlra  cos  lile  Q\.ud  duos  vel  ircs  l>roe^nsul(»s 
((pionun  bic dicuntur  « proconsidaria Gesla »  haleri), agere 
couali  siul  ipsorum  advei-sarii  :  qui  demum  Ipsos,  liocnio 
Iioetjam  in  Praetexlati  locuui  ordiniito,  in  stiis  lionori.  us 
n^ceperunt,  ex  lil).  1  conl.  Cnudcntium,  c.  30,  n.  5^1,  et  aliis 
l<»cis:  co^eiile  nimirum  n|  lai)  nildcniano ,  ul  ditinu  iu 
ei  it>l.  00,  n.  0. 


195  EPISTOLARUM  CLASSIS  lU 

jiissionum  polontata  et  auiilioniin  impelu  perturba- 

stis?  In  qua  coDflictatione  qua^  passi  sinl  per  loca  sin- 

gula,  rccenlia  rcrum  vestigia  conteslaniur ;  quxjussa 

sint  cliartx  indicant,  qux  facla  sint  terrae  claroant,  in 

quibus  etiam  Optati  (a)  illius  Iribuni  vcstri  sancta  me- 

moria  pnrdicalur. 

4.  Item  dicere  solclis  quod  nosCbrisli  bapli  mnm 
non  babeamus,  cl  pra;ter  vestram  conimunioncm 
niisquam  sit.  Possem  binc  uberius  aliquanio  disserero. 
Scd  contra  vos  jam  niiiil  /)pus  est,  qut  cum  Feliciano 
ct  Prxtexlato  etiam  Maximianistarura  baptismum 
recepisiis.  Quotquotenim  baplizavcrunt  quando  Maxi- 
niano  communicabant,  cum  etiam  Ipsos  nomiiiatim, 
id  est  Ft  licianum  et  Prsntcxtatum  de  basilicis  eorum, 
sicut  gesta  testanliir,  diuturno  conflictu  judiciorum 
expellcre  conarcmiui ;  quotquoi  crgo  eo  tcnipore  ba- 
piizaverunt,  nunc  secum  et  vobiscum  h-jbcnt,  non 
solum  pcr  a^gritudinum  pericula,  scd  ciiam  per  sole- 
mnitates  Paschnlcs  in  tot  ecclcsiis  ad  suas  civitates  per» 
tinentibus,  el  in  ipsis  lam  magnis  civiialibus  foris  in 
scelere  scbismatis  bapiizalos,  quorum  nulli  Baplisma 
repetitum  est.  Atque  uiinam  probare  posseiis,  eos 
quos  foris  in  scclere  scliismniis  FeUcianus  et  Prx- 
tcxlatus  tanqiiain  inaitilcr  baplizavcraiit,  ab  eis  rece- 
ptis  inlus  quasi  utililcr  dcnuo  baptizalos.  Si  enini 
rursiis  bnptizandi  eranl  isii,  rursus  ordinaiidi  erant 
illi.  Amiscranl  cnim  opiscopalum  rccedcnles  a  vobis, 
si  extra  commnnionetn  vcslram  baptizare  iioo  polc- 
rant.  Nam  si  disccdentcs  episcopalum  non  amiserani, 
baptizarc  iitiqiie  poterant.  Si  autcm  amiserant,  crgo 
nt  eis  quod  aniiscraiit  redderctiir,  redcuiites  ordiiiari 
debebanl.  Sed  noli  timere  :  siculccrtum  cstcum  eo- 
dem  illos  episcopalu  cum  qiio  cxierant  rcmoasse.  ila 
certum  cst  omucs  quos  in  Maximiani  scbismalc  bapti- 
zaruiif,  siiie  ulla  Bapiismi  rcpctitionc  sccum  vcsirx 
commiinioni  rcconciliassc. 

5.  Quibus  igitur  suflicimus  lacrymis  plangerc  recipi 
iMptismum  Maximianislanim,  et  exsiifflMri  Baptismum 
orbis  tcrrarum?  Sivc  auditos  sive  inauditos,  sive  juste 
sive  iiijuste  damnastis  Felicinnum,  damnaslis  Pra;tcx- 
lalnm  ;  dic  niihi :  quem  Corinlhiorum  episcopum  au- 
divit,  aut  damnavil  aliquis  vcslrum  ?  quem  Galaia- 
rum,  qucm  Epbesioruin,  qucm  Colosseosiuni,  Phi- 
lippcnsium,  Thessalonicensium ,  co^terarumquc  oiu- 
nium  civitatum,  dc  quibus  dictum  cst :  Adorubunl  in 
conspeclu  ejus  universcB palrtcc gentiuml  (Psa/.xxi,  28.) 
Ei-go  islorum  baplismiis  acccptatur,  ct  illorum  cxsuf- 
flatur ;  qul  nec  istorum  est  nec  iliorum,  sed  iliius  de 
qno  dictum  est  :  Uic  esl  qui  bapiizat{Joan.  i,  55). 
Scd  non  hinc  ago  ;  ad  illa  qux  prseslo  sunl,  adverle, 
ea  qiiae  oculoseliam  cxcos  fcriunt,  intuere  :  damnati 
habent  baptismum  ;  et  inaudili  non  babent !  Nomina- 
tim  in  scelere  schismatis  expressi  ct  cjccti  habent ;  ct 
ignoli,  longc  pcrcgrini,  nunqiiam  accnsati,  nunquam 
jiidicati  non  babciit !  Quide  prxcisa  partc  Ahlcsi  rur- 
sus  prxcisi  sunt,  babent ;  et  unde  ipsum  Evangelium 
in  Africam  vcnit  non  babcnt !  Quid  pluribus  oncro  ? 


194 

ad  isla  rcspondc.  Atlendc  sacrilcgium  schismatis  vo 
slro  concilio  Maximianistisexnggcratum ;  attende  per- 
secutioncs  per  judiciarias  poleslates,  quaseis  irroga- 
stis ;  attcnde  baptismum  eorum,  qucm  cum  eis  quos 
damnastis  rccepistis ;  el  rcsponde,  si  poles,  utrum 
habcatfs  aliquid  undc  injiciaiis  nebiilas  imperitis,  cur 
ab  orbe  tcrrarum  longe  raajorc  scelere  schisraatis 
separemini,  quain  quod  in  Maximiaiiisiis  vosdamnas- 
sc  gloriaraini.  Pax  Christi  vincal  iii  corde  tuo. 
ETXrXQX ». 

EPISTOLA  LII  •  (fl). 
Avgustinus  Severino  consanguinco  suo  donatisKie^  ut  rfe- 
serat  schisma  scetestum  ei  impndens. 

Domiiio  multum  dcsidcrabili  ct  valde  ch;iris.>iino  Ira- 
Iri  Sf.vehino,  Augi:stinus. 

1.  Littcras  Fratcriiitatis  tuan  elsi  viilde  sero,  etsl 
praicr  qiiod  spcraveram,  Uinien  lotus  accopi,  niaxi- 
mequc  ampliori  gaudio  perfusus  sum.  cum  cognovis- 
sem  hominem  vcslrum  hac  ipsa  sola  causa  venisse 
Hipponcm,  ut  ad  me  liltcras  luai  Frateriiitatis  aflerret. 
Cogiuivi  enim  non  sine  causa  boc  exortum  csse  in 
aninio  luo  ut  rccolercs  consanguinilaicm  nostram ; 
nisi  quia  fortassc  pcispicis,  sicut  novi  non  lcve  pondus 
prudcnlijc  tu«,  qiiani  sil  d«dendum,  utqui  sccundum 
carnein  fratrcs  sunius,  in  Chrisli  corpore  nan  iin  i 
socictnlc  vivnmus,  pra:scrlim  (|uia  fiicile  tibicst  alteu- 
dcre  el  vidcrc  civitalcm  supcr  inontcm  conslitutain, 
dc  qiia  Dominns  ait  in  Evangclio  quod  abscondi  non  pos- 
sit  (  i/a;//*.  5,  ii  ).  Ipsa  cstcnim  Ecclesia  catliolica  ; 
unde  xccOoXtAii  gra:ce  appcllatur,  quod  pcr  tolum  orbein 
tc  rrnrum  diffunditur.  Ilanc  ignornre  nulli  liccl ;  idco  se- 
cunduni  verbum  Doinini  noslri  Jesu  Cliristi,  abscon- 
di  noii  potest. 

2.  Pars  autcm  Doiiati  iii  solis  Afiis  calumniatur  or- 
bi  terrarum,  etnon  coiisiderat  ca  slcrilimte,  qna  frii- 
ctus  pacis  et  chariiatis  noluil  afTcrre,  ab  illa  radice 
Oricntnlium  Ecclesiarum  se  esse  pra*cisam,  undo 
Evangelium  in  Afric.im  venit :  unde  terra  si  cis  affe- 
ralur,  adorant ;  fldeiis  aiitem  si  inde  veniat,  exsurfl:int 
etiam  et  rcbapiizanl.  IIoc  cnim  etiam  pracdixit  Filius 
Dci,  qui  veritas  est,  se  esse  vilein,  suos  autem  filios 
esse  sarmenta,  ct  Patrcm  sumn  agricolam  :  Sarmen' 
tum,  inquit,  quod  in  me  non  dat  [ruclum,  Pater  meu$ 
totlet  illud  ;  sarmenlum  autcm  quod  in  me  dat  fructum^ 
purgat  illud,  ut  majorem  fructum  afferat  ( Joan,  xv,  I , 
i ).  Non  ergo  mirum  cst,  si  de  iila  vitc  qux  crcvil  ct 
oiniics  terras  iniplevii,  praicisi  sunt  illi  qui  fructum 
charilatis  afTcrre  noluerunl. 

5.  Qui  si  vcra  criiniiia  objccissenl  collcgis  siiis,  ma- 
jorcs  coriim  quando  schisma  feccrunt,  ipsi  obtinuis- 
sent  caiisam  siiam  npud  Ecclesiam  transmariiiam, 
unde  ad  istas  partes  chrisiiana;  lidci  munavit  nuclori- 
las,  ul  illi  cssent  loris  quibus  eadcin  ciimina  objicie- 

*  In  epistoUc  die  ai»i  osuiinus  cx  Mss.  eutuchbs ,  quae  vox 
deest  in  Edd. 


(a)  Thamugadensis  episcopi  e  Donalistarum  scbismate , 
inaignis  vaslaloris  Africa). 


'  collala  cum  a.  b^.  bl.  ff.  g.  gv.  n.  r.  s.  t.  ?c.  duobui 
t.  gualuor  v.  Ain.  nad.  Er.  Ix)v. 

((t)  Alias  170 :  qux  aulem  52  erat,  nunc  ioS.  Saipla  forte 
circa  iUeni  lempui. 


IM  S.  AUGUSTINI  EPISGOri 

biHt  Nui>c  ffutcm  cnm  illi  invetitanlur  intus  commu- 
nicare  Ecclesiis  nposiolicis,  quarum  nomina  in  Libris 
•ancUs  habenl  el  recilant,  isti  autem  Toris  posiii  et  ab 
illa  commnnione  separaii  sint,  quis  non  ihtelligat  eos 
liabaisse  causam  bonam,  qui  eam  apud  medios  judi- 
ces  obtinere  potuerunt  ?  Aut  si  causam  bonam  habe- 
bant,  et  eam  transmarinis  Ecclesiis  probare  non  po- 
tucnmt,  quid  illos  Isesil  orbis  terrarum,  ubi  episcopi 
collcgas  suos,  qtii  apiid  eos  objectis  criminibus  convi- 
cli  non  eraiit,  temcre  dauinure  non  possent?  Itaqiie 
innocenles  rebaplizantur,  ct  Ghristus  in  innocentibns 
exsurnatur.  Si  auiem  iidein  Donaiistx  Afrorum  coUe- 
garum  suorum  vera  criiuiua  noveranl,  ct  ncglcxcrunt 
ea  dcmonsirare  ct  probare  transmarinis  Ecclesiis, 
ipsi  se  abunitate  Ghristi  sceleratissimo  schismate  prx- 
ciderunt,  non  Iiabent  quod  excusent,  et  vos  nostis ; 
maxinie  quia  tam  multi  scelcrati  apud  eos  cmcrse- 
runt,  ct  toleravcrunt  ilios  pcr  tot  annos,  ne  partem 
Uonati  conscindercnt,  et  non  dubitaverunt  illo  tem- 
porc  falsas  suspicioncs  suas  objicientes,  pacem  Ghri- 
•ti  unitatemquc  disrumpere,  el  vos  videtis. 

4.  Sed  nescio  qux  carnalis  consuetudo,  fiatcr  Sc- 
vcrine,  ibi  vos  tenel ;  el  olim  dolco,  olim  gemo,  ma- 
linie  priidentiam  luam  cogitans,  et  oliin  le  vlJere 
desidcro,  ut  de  bac  re  tecum  loqucrer.  Quid  enim 
prodest  \cl  saltts  vel  consanguiniuis  temponilis,  si 
xtcmQm  Ghristi  h;rreditatem  salutemquc  porpotuam 
in  nostra  cognatione  contemnimiis  ?  Uxc  nic  inlcrini 
scripsisse  suflecrrit,  qux  duris  cordibus  valdc  paiica 
snnt  el  prope  nulla  ;  animo  autem  tuo  quem  bene  no  - 
Ti,  yalde  mulla  suiit  ct  valde  roagna.  Non  cnim  moa 
•unt,  qui  niliil  siim,  nisi  qtiod  exspccto  misericordium 


in  ignem  destinarc  conentur.  Quapropter  si  tibi  i|)si 
angelns  aslilisset,  quem  sibi  ille  propter  te  aslilisse, 
quanium  arbitramur,  astuta  vaniiate  coiifingit,  et 
luec  ipsa  tibi  dixisset»  quae  iste  mandato  illius  tibi  sa 
insinuare  dicit,  oportcrei  te  apostolicae  sentenlia;  ine- 
morem  fleri,  qui  ait :  Lieei  ti  no$ ,  aut  angelu$  de  roB- 
to  vobi$  evangelizaveritf  prieter  id  quod  e»angelizavimu$ 
vobi$,  anathema  n(  ( (^a/.  i,  8 ).  Evangelizatum  est 
enim  tibi  per  vocem  ipsius  Doniini  Jesu  Ghristi,  quod 
omnibus  genlibus  annuniiabitur  ETangelium  ejus,  ot 
timc  finis  evii  {Matth.  xxiv,  14).  Evangeliz;ilum  tibi 
est  per  propheticas  et  apostolicas  Litteras,  quod  Abra- 
hx  dictae  sunt  promissiones  et  semioi  ejus  qiiod  e^t 
Ghrislus  ( 6W.  lii,  16),  cum  ei  diceret  l>eus : /n  s«mi- 
ne  tuo  benedicentur  omne$  gente$  ( Cen.  xii,  3 ).  ilas 
ergo  promissiones  tenenli,  si  tibi  angelus  de  ccbIo  dicc- 
ret,  Dimiite  Ghristianitalem  orbis  teme,  et  icne  par- 
lis  ^  Donati,  cujus  ordo  tibi  exponitur  in  epislula  epi- 
•copi  tua:  civitatis,  analhema  esse  deberet ;  quia  te  a 
loto  prsDcidere,  el  in  partem  coiitrudere  coiiaretur, 
el  ^lienare  a  promissis  I>ei. 

2.  Si  cnim  ordo  episcoporum  sibi  succedentiiim 
considerandus  est,  quanto  ccrtius  et  vcre  saliibrilor 
ab  ipso  Peiro  numeramus,  cui  toiius  Eccleii»  figu- 
ram  gerenti  Dominus  ait  :  Super  hanc  petram  wdifi- 
cabo  Kcclesiam  meam,  £t  portw  inferorum  non  vbiccnt 
eam(Matih.  xvi»  18).  Pctro  eiiim  successit  Liiitis; 
Lino,  Glcmens  * ;  Glcmenli,  Anaclelus ;  Anacleto,  Eva- 
rlstus ;  Evaristo,  Alcxander ;  Alexa.idro.Slxtu»;  Sixto, 
Telesphorus ;  Tclesphoro,  Iginus ;  Igino ,  Anicetus ; 
Aniccto,  Pius ;  Pio,  Soler;  Soteri,  Elcuthcrius  ;Bieutlie- 
rio,  Victor ;  Victori,  Zephirinus ;  Zephirino,  Galixtus : 


Dei;  sed  ipsius  Dei  omnipoleiitis,  quem  quisquis  in  '    Galixlo,  Urbanus  ;  Urbano,  Pontiaiius;  PoHliano,  An. 


hoc  seculo  comtc:npscrit  patrein,  inveniel  iii  ftituro 
judicem. 

EPISTOLA  Llll  •  (a). 
Confutatur  epistola  presbyteri  cujusdam  donatistie  qui 
Generosum  caUwticHm  Constantinensem  $educere  mo- 
liebatur,  $imulan$  ab  angdo  $e  monitum  ut  ip$um  ad 
Donati$tarum  parte$  adduceret, 

Dilectissimo  ct  lidnnrabili  fratri  Generoso,  Fortuna- 
Tus,  Alvpius  et  AuGtSTiNus,  in  Doinino  salutcm. 

CAPUT  PRIMGM.  — l.Quoniam  iiobis nolam  esse  vo- 
liiisli  eptstolam  qtiam  ad  te  Donalistarumpresbyler  de- 
dii,  quanquam  eam  tu  quoqtiecatholicoanlmoderiiicris: 
tainen  ut  ei  potiiis  si  non  desperate  desipil,  consulas, 
ti.TC  ad  eutu  re&cripta  pelimus  perferas.  llle  eiiitn  or- 


therus ;  Anthero,  Fabiauus ;  Fabiano,  Gornelius ;  Gor- 
nelio,  Lucius ;  Lucio,  Slephantis ;  Slephano,  Xyslus ; 
Xyslo,  Dionysius;  Dionysio,  Fclix;  Felici,  Eutycbia> 
ntis;  Eutychiano,  Gaius;  Gaio,  Marcellinus;  Marcclli- 
uo,  Marcellus ;  Marcello,  Eusebius ;  Eiisebio,  Miliia- 
des;  Miliiadi,  Sylvester;  Sylvestro,  Marcus;  Marco, 
Julius;  Julio,  Liberius ;  Liberio,  Damasus;  Damaso, 
Siricius  ;  Siricio ,  Anasiasius.  Iii  hoc  ordine  succcs- 
sionis  nullus  donatista  episcopiis  inveniiur.  SeU  ex 
transvcrso  ex  Africa  ordinatum  miscrunt,  qtii  paucis 
praesidens  Afris  in  urbe  Roma  Mouleiisium  vel  Guizu- 
pitarum  vocabulum  propagavit  (a). 

*  lx>Y.,  jpartes.  Alii  Edd.,  partetn.  At  Mss.,  partU.  Su;  nle, 
christianUatem. 
>  in  imo  e  valic.  Gdd.,  lino  cletu$t  cleto  ctemen$,  cui 


dinem  Ghrisiiaiiilutis  civilatis  vestne  tibi  ut  insinua-    .  ?*^"  ^'  refragaaiur.  i  aulo  ixjsijHt)  nacletus,  haboluriD 


ret,  jussisse  silii  angelum  8cripsii,  cum  tu  leneas 
Cliristianitalem,  non  civitatis  tux  tanturo,  nec  tanttim 
Africae  vel  Afrorum,  sed  totius  orbis  temc,  qtix 
annuntiata  est  et  aniiuntiatur  omnibus  genlibus.  lln- 
de  illis  partimest,  quod  prascisos  cssc  iion  pudel,  nec 
^bi  subveniuiit,  utcum  possuiit,  redeant  ad  radiccni, 
nisi  eiiam  secum  alios  pnccidere,  et  sicut  ligna  arida 

•  Conau  cum  a.  bg.  W.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  n.  r.  s.  sb.  t.  vc. 
qnatuor  v.  Ara.  Bad.  Kr.  Lov. 
(^  Alias  1U5 :  qux  autcm  53  erat,  nunc  153.  Soipta  circa 


plerisriue  Mss.  ,.nencletu$.  Deinae  ..texander  non  post 
.  Evaristum,  utin  Edd.  etaiud  0|^tal.  in  lib.  2;  sed  i<ost 
^oljrem,  sublalo  |.rorsus  Eteutneru  iiomine ,  sic  rcccnselur 
ia  duodecimMss.  in  quilms  simt  vaiicaiii  quaiuor,  .*olm 
Alexander,  Atexandro  Fictor,  Deaique  in  iisdem  Gdd.  desi- 
deraUir  inva  9iarcettinus. 

(a)  lianc  appcllationem  sorliii  sunt  Donatistae,  ex  eo 
quod  ecclesiam  Romae  primam  in  iiiunle  habere  cceperiat , 
iuxta  liicronymum  In  Chron.  ad  an.  500,  sive,  uli  optatus  in 
lil).  2  retcrt,  a  spdunca.  quam  ilUc  extra  civiiatem  gr.!di- 
bus  scpseranl,  ul)i  coietirabani  convenlicula  sua:qujL 
haud  dubic  s}>elunca  ia  editiorc  lcco  adjacebat.  lliac  tiirte 
profecium  etiain  nomen  Cutzupiiarmn,  quod  quidem  sic 
legiiur  in  I  lerisque  Mss.  At  ia  ediiis  sublato  t,  Cuzupitaj-unif 
et  in  duohus  vaticaa.  Uss.  CiUrunpitarum.  An  voro  legiiu- 
dum  liic  /  u]it(irum ,  scu  rMfilrmmnf  ul  ia  iib.  de  UuiiaUr 


197  EMSTOLARUM 

3.  In  illum  aulem  ordiiiem  cpiscoporum  qut  ducitur 
ab  ipso  Pelro  usque  ad  Anaslasium,  qui  nuiic  caui- 
dem  calliedram  sedel ,  etiamsi  quisquam  iradilor  per 
illa  lCHipora  subrepsissel,  nihil  praejudicarel  Ecclesiic 
el  innocenlibus  chrislianis ,  quibus  Dominus  provi- 
dens,  ailde  prxposilis  mnlis :  Quas  dicnni^  facite;  qu(e 
autem  faciunt ,  facere  notite :  dicunt  enim ,  et  non  fa- 
ciunt(Malth.x\MU  5).Ut  ceria  sit  spcs  fidelis  S  quic 
non  in  bomine,  6cd  in  Domino  collocala,  nunquam 
tempestate  sacrilegi  schismatis  dissipelur ;  slcut  isli 
dissipali  sunt,  qui  legunt  in  codicibus  sanctis  Eccle- 
sias  quibus  Apostoli  scripserunt,  et  nullum  in  cis  ha'- 
bent  episcopum.  Quid  autcm  pcmrsius  et  insanlus , 
quam  lcctoribus  easdcm  Episiotas  legentibus  dicere^ 
Pax  tccum ,  et  ab  earum  Ecclesiarum  pace  sepnrari , 
quibus  ipsx  Epistolx  scripto;  siiiit? 

CAPlJT  II.  — 4.  Tamen  ne  sibi  etiam  de  Coiislaiiti^ 
nensi,  hoc  est  civilaiis  vcstrx  episcoporiim  ordine  biai> 
dititur,  recila  illiGestaapud&luiiatium  Fclicem  Flaml- 
nem  pcrpciuum  curatorcm  *  tunc  ojiisdum  civitatis 
Testra^,  Dioclctiano  octavum,  et  Maximiano  sepiimum 
consuiibus,  undecimo  calcndns  junias,  quibus  liquido 
coiistilit  iia  Paulum  cpiscopum  tradidisse ,  ul  Sylva- 
II  us  tunc  cjiis  siibdinconus  fucrit,  el  cum  illo  (radide- 
rii  prorereiis  instrumcnla  domiiiica,  etiam  qux  dili- 
gciitcr  fucrant  occultala  ,  capiiulntam  argentcam ,  et 
liiccrnain  argontcnm,  ila  ut  ci  diccrei  Viclor  qiii- 
dam  :  Morluus  fiicras,  si  non  illas  invcnisscs.  Hunc 
istc  Sylvanum,  manireslissimum  traditorom,  pro  nia- 
gno  commcmorat  in  cpislola  quam  (ibi  Fcribit ',  a 
Sccundo  Tigisitnno  prima:  sedis  episcopo  episcopiim 
tu.':c  ordiiialuin.  Quicscat  crgo  snperba  coruin  liiigiia, 
el  cognoscat  crimina  siia,  ne  dclirans  loqiiatur  alicna. 
Rccila  illi  ctiam,  si  volucrit,  Gcsla  ecclesinstica  cjits- 
dcm  Secundi  Tigisitani  in  domo  Urbani  Doiinli  ^  ha< 
bita,  ubi  confessos  traditorcs  jiidici  Dco  diinisit^  Do- 
natum  Masculitanum ,  Mnrinum  ab  Aquis  Tibilit:inls, 
Donatum  Calamensem ,  cum  quibus  confessis  iradi- 
toribus  memoratum  tradilorem  Silvanum  eisordinnvit 
episcopum.  Rccita  illi  Gesta  apud  Zenophiliim  consu- 
laicm,  ubi  Nuiidinarius  quidam  diacouus  iraliis  Sil- 
vano,  quod  ab  eo  fuerit  excommunicatus,  lixc  oinitia 
judiciis  prodidit,  qux  cerlis  documcntis  et  responsioni- 
bus  testium ,  ct  rcciiaiione  Gestortim  et  multarum 
epistolarum,  lucc  clarius  constiterunt. 

>  Sic  Bac].  Am.  Er.  el  vss.  At  l^v.  babet,  fidclibus. 

*  Sic  resUtuinius  aJ  Gcstoruiu  oxeiui  lum  relatuui  in  Ilb. 
3  ooot.  Crescon.,  c.  2;).  Nempe  hic  ia  Edd.  legebalur,  Aif- 
macimnFelicem  hlaiiim  j}rocurato,em ;  et  in  i.lerisiiue 
Mss.  MunatiHmj  siv^  xuim^itium  relicem  Fluviim  per  procur 
ratorem  :  error  i  rrjfc^cius  ex  nolis  F,  PP,  Gesla  illa  con- 
fccta  fueruQl  auno  503. 

»  Edd. :  Quem  iste  tUvamts...  in  epistola  q\m  scrilit,  elc. 
Castigavimus  oi^e  Mss.  ex  quilnis  litiuel  pronomen,  isie, 
referri  ad  presbylcrum  cujus  hic  e{  islpla  rerulalur. 

^  Apud  optatum  iu  lib.  f ,  habctur  :  in  domo  f  rbani  ca- 
risiy  quiay  ut  ait,  basiticas  nccdum  fucrant  rebtitutce. 

Eodc.,  c.  3,  aa  Scototopitarwn^  deducta  vocc  a  scolos^  te- 
netfrcB,  et toposy  locuSy  quo lacto  v.  C.  Joannes  Ba[ i. cotele- 
rins  I^  vult  apud  isidor.  in  Orig.,  lib.  8 ,  ({ui  iu  edilis  cl  In 
veteri  codice  Corbeicusi  habet  cotopitas,  ot  iii  alio  Corb. 
Ms.  Contopilas  ?  An  deniquc  castigaiKius  hic  loctis  ex  llie- 
ronynx)  adTcrsus  Luciferian.,  uLi  edili  ali^ui,  canipitaSf  alii 
H&t»'iot  CttmpiilcSj  haud  raciie  dixerimus. 


CLASSIS IL  i^ 

5.  Mulu  sunt  alia  qune  illi  rccites ,  si  non  coDeii- 
liose  agere,  sed  prudentcr  audire  voluerit :  prcccs  Do- 
nalisiarum  ad  Conslantinum ,  ut  propter  ipsam  caii- 
snm  iutcr  Afios  episcopos  dirimendam  jiidices  ci 
Gallia  episcopos  miltcrct.  Lilteras  ctiam  ejusdciD 
impcratoris ,  ubi  episcopos  misit  ad  urbem  Roroam 
Gcsta  quoqiic  in  urbc  Roma  ,  ubi  ab  cpiscopis  quos 
ille  miserat,  causa  cognita  atque  discussa  est.  Ilero- 
que  alias  litteras,  ubi  declarat  mcmoratiis  imperator 
eos  apud  se  de  collegarum  suorum  judicio,  id  est  epi- 
scoporum  quosad  iirbem  Romam  miscral,  faissecon* 
questos;  ubi  etiam  alios  cpiscopos  voliiit  npud  Arc- 
latum  judicarc;  iibi  isti  et  ab  ipsorum  judicio  ad 
cumdcm  Impcratorem  appellavcruni ;  ubi  postremoi 
causam  iiiter  partcs  ipse  cognovit;  ubi  cos  vehementis- 
sitnc  delcslalur  innoccntia  Cxciliani  fuisse  superatos. 
Qux  si  voluerit,  audict,  ct  Ucebit ,  et  desinet  insidiarl 
vcritati. 

CAPUT III.  — 6.  Quanquam  nos  non  tani  de  istis  do- 
cumcnlis  pra:sumainus,  quam  dc  Scripturis  sanctis,  ubi 
hxrcditas  Christi  iisque  ad  terminos  tcrr»i  promissa 
cst  in  omnihus  gentibus  :  uiidc  isti  nefario  schismate 
scparati,  jactant  crimina  in  paleam  messis  dominica! ; 
qii»  nocesse  est  tisque  ad  nnem  pcrmixta  toleretiir, 
doiicc  ultimojiidicio  tola  area  vciitilctur.  Undemani- 
festum  esl  isln  criiniiia  scii  vora  seu  falsa  non  pcrtt* 
nerc  ad  fnitncnta  doniinicn,  qiio^  pcr  totum  agrum,  id 
est  istiim  miindum  usquc  in  fincm  scctili  oporiet  cre- 
sccrc,  sicut  iion  falsus  aiigcliis  in  hiijus  crrorc,  sed 
Doiniiiusin  Evaiigelioloi|uilur  ( Af /i(/A.  xm,  30).  Ideoque 
in  christianos  innocenlcs,  qui  per  totum  orbcm  malis 
chrislianis  tanquam  palex  sitx  vel  zizaniis  pcrmixti 
suiit,  multa  falba  crimina  et  vaiia  jactanlibiis  his  mi- 
seris  Donatistis  merito  Dciis  rcddidit ,  ut  &Iaxiniiani- 
stas  apud  Carihaginem  schismnticos  suos  Primiani 
daninntores,  extra  Primianum  baptizatoros,  post  Pri- 
iiiiaiium  rcbaptizatores  universali  concilio  suo  damna- 
reiit :  ut  cx  eorum  numero  post  non  parvum  tempns 
qiiosdam  in  honoribus  episcopatus  siii,  Felicianum  Bfu- 
stitanum  et  Prxtcxiatum  Assuriianum  cogente  Optato 
Gildoniano  (a)  susripcrent,cuin  oiiinibus  quosdamnali 
c\tra  hnptizavcrajit.  Quod  si  ab  cis,  quos  oreproprio 
tnnqiinin  sccleralos  et  sacrilegos  damnavcrunt,  et  (|U08 
illis  piimis  schismaticis,  quos  vivos  terraobruit  (iVtffN. 
XVI,  31-33),  compararunt,  non  maculantur,  cum  eis 
rursus  in  honore  suo  roceptis  communicant ;  evigi- 
lciit  aliqiiando,  cogitent  quaiitn  caicitate  el  quanla  insa- 
nia  dicaiit  orbcm  terrarum  igiiotis  Afrorum  criminibua 
essc  niaculatum ,  ct  hsereditatem  Christi ,  qu;c  pro- 
missa  cxhibita  ost  in  oninibus  gcnlibus,  pcccalis  Afro- 
rum  pcr  contagionem  communicationis  fuisse  dclc- 

(a)  nptalus ,  cui  Cildoniano  cogaomcn ,  ox  eo  quod  cum 
GiUone  comite  t)Taunidem  in  Alrica  excrceret ,  ei  iscopus 
fuit  doiiaiista  Caudenlii  Thamu^deusis  docoi>sor  ex  libw  i 
cont.  caudeul.,  c.  38,  n.  52,imdc  Augustinus  in  lib.  2  ad- 
versus  ci.ist.  Farmen.,  c.  2,  n.  4,  Doualistis  exprobrat : 
c  oniatum  Gildoniauum  decemialem  totiiis  Africae  gemitum 
(scilicelab  an.  388  ad  398,quode  satellitio  Giklonis  aocu- 
sa  iis,  iii  carcere  exlinclus  ost,  cx  lib.  2  cout.  litt.  Petil.« 
c.  9i ,  n.  209)  tanciuam  sacordotem  atque  collegam  hono* 
ra:itos,  ia  CJHiimu»rioue  teiiueruul.  • 


tam ,  quando  se  luihinl  dclcios  el  macubtos  vidcrl , 
dum  ei8Coinn»iinic;ml,  quorum  crimina  cognila  judi- 

carani. 

7.  Qiianr(»plcr  cum  Paulus  aposlolus  ilornm  dical 
quia  ipsc  saianas  iransligural  se  iu  angduni  lucis, 
unde  non  esse  miruin  si  minislri  ejus  trans(igur;mt  sc 
sicut  minislros  jusiilirc  (UCor.  II,  t3-i:»);  si  vcrc 
iste  aliqucm  angelum  vidil  erroris  nuiiiium,  el  de  uiii- 
tate  catliolica  i:hristi:uios  scparare  ciipionlein ,  ipse 
passus  esl  angelum  salan»  iransfigiiranlein  se  voliit 
angcluin  lucis.  Si  aulcm  meulilur,  et  nihil  talc  vidil, 
ipse  esl  mii»i8tcr  satansc,  transligurans  sc  vchil  mini- 
sirum  jiistilix.  Ct  tamcn  isla  oninia  consideraiis ,  si 
nimium  perversus  cl  perlinax  cssc  nohierit,  polerit 
ab  omni  vcl  aliena  vcl  sua  scduclione  hbcrari.  Nos 
enim  pcr  occasionem  tuam  sine  aiiquo  odio  convcni- 
mus,  hoc  circa  eum  scrvantes  <iuod  Aposlolus  dicil: 
Servum  aulem  Domini  iitigare  non  oportet ,  scd  mitem 
u$e  ad  omneSf  docibilem,  paticnlcm^  in  modesda  corri- 
pientem  diver$a  sentientes ;  ne  forte  det  itlis  Dens  ptriif  - 
tentiam  ad  cognosceudam  vcritatem ,  et  resipiscnvt  de 
diaboli  laqueis^  caplivati  ab  ipto  in  ip«us  volimtatcm 
( II  Tim.  II ,  ^26  ).  Si  crgo  aliquid  aspere  diximus , 
non  ad  atnariludincm  dissensionis,  sod  ad  correciio- 
nem  dileciionis  valerc  cognoscni.  Iiicolumis  vivas  in 
Christo,  dilcctissimc  ct  honorabilis  fnitcr. 

DE  DUABUS  EPISTOLIS  PUOXIME  SEQUENTIDUS. 

(LIB.  II  RETRACT.  CAP.  XX.) 

Libri  duo  quorum  est  titulus  c  Ad  inquisitionet  Jo' 
nuariif  i  multa  de  Sacramentis  coniinent  dispiitata^ 
tive  qu€S  universaliter^  sive  qux  partiliter^  id  cst  non 
pera^que  in  omnibus  locis  obseival  Ecclesia ,  nec  tamen 
commi-morari  omnia  potuerunt ,  scd  sntis  ad  inquisita 
retponsum  cst :  quorum  Ubrorum  prior,  cpistota  cst , 
habet  quippc  in  capite  quis  ad  quem  scribat;  sid  ideo 
inter  libros  annumeratur  hoc  q\  us,  quouiam  scqucns  qui 
nomina  nostra  non  habct ,  mutto  eat  protixior,  tt  in  eo 
mutto  ptura  tractantur,  In  primo  itjitnr  quod  de  manna 
dixi ,  «  quia  unicuique  secundum  propriam  voluntatcm 
in  ore  sapiebat,  i  non  mihi  occurrii  unde  possit  probari^ 
nisi  ex  tibro  Sapientia:  (Sap.  xvi,  21),  quem  Judai  non 
recipiunt  in  auctoritatem  canonicam ;  quod  tamen  fide- 
libut  potuit  provenire^  non  ittis  adversus  Deum  murmu- 
ratoribus ,  qui  profecto  aliat  etcas  non  desiderarcnt ,  si 
Iwc  eis  sa\:erei  manna  quod  vellcn  Hoc  opus  sic  inci- 
pit :  i  Ad  ea  quo!  me  interrogasii,  > 


AD  LNQUISIT.ONES  J ANUARII 

Liorn  puisius, 

SEC 

EPISTOLA  LIY  •  («). 

AHgvslinus  Januario  respondet ,  docens  quid  agendum 
tit  in  iis  in  quibus  reyionum  aut  Ecclesiarum  consue- 
tudines  variant^  et  in  quibus  consentiunt;  puta  de 
Sacramentis ,  feslis  diebus ,  jcjunio  et  Eucharistia. 


8.  AUGUSTINl  EPISCOPI  W 

Diiectissimo  filio  Januaiiio  *,  AuGCSTimjs,  in  Don.iuo 

.sahitem. 

CAPUT  PRIMUM.  — t.  Ad  ea  quoR  me  inicrngasti, 
mallem  prius  nosse  qiiid  inlerrogatiis  ipsc  rcspondercs  * 
iia  eniin  vel  approhando  vcl  emeiidando  respousi(mcs 
tiias  multo  brcvius  possem  respoudcre,  et  tc  r.iciHinie 
aut  confirmare,  aiil  corrigcre '.  Hoc  quidem ,  ut  di\i, 
malhm.  Sed  lameu  ul  nunc  rcspoiiderem,  malui  lon- 
giorem  racere  serinonem,  quain  dilatioiiem.  Priiiio 
itaqiie  tcncre  te  volo,  qund  est.hujus  dispulationis 
caput,  Dominum  nosirum  Jesum  Clirisltxn,  sicut  ipsc 
in  Evangelio  loquilur ,  loni  jugo  suo  iios  subdidisse 
et  sarcinsc  levi  (Matth,  xi ,  50)  :  unde  Sacrameniis 
nMinero  paucissimis ,  obscrvaiione  facillimis ,  signifi- 
caiionc  prxsianlissiinis,  socieiatem  novi  populi  colli- 
g:ivil,  sicuti  est  Daplismus  Trinilalis  nomine  cousc- 
cratus,  comtnunicalio  corporis  el  sanguinis  ipsius,  ct 
si  quid  aliud  in  Scripluris  canonicis  commendalur, 
exccptis  iis  qua:  serviluteiu  populi  veicris  pro  con- 
grucnlia  cordis  illorum  et  prophetici  tcmporis  onora- 
banl ,  qux  ct  in  quinque  libris  Moysi  leguntur.  Illa 
autem  qux  noii  scripla ,  sed  tradita  cuslodimus,  qiiac 
quidem  toio  terrarum  orbc  scrvantur,  datur  intelligi 
vel  ab  ipsis  Aposiolis ,  vcl  plcnariis  conciliis,  quorum 
est  in  Ecclesia  saluberrima  auctoritas,  comniciidata 
atque  staiuta  retineri ,  sicuti  quod  Domini  passio  cl 
rcsurrcctio  cl  asccnsio  in  coelum,  et  advcntus  de  C(r.!o 
Spiritus  sancli ,  annivcrsaria  solemnilalc  celebranUir, 
et  si  quid  aliud  talc  occiirrit  quod  scrvatur  ab  uni- 
versa,  quaciimtiuc  se  diffundit,  Ecclesia. 

CAPUT  II.  —  2.  Alia  vero  quae  pcr  loca  tcrrarum 
rcgionesque  variantiur ,  sicuti  esl  quod  alii  jojunant 
sabbato,  alii  nou ;  alii  quotidie  conununicant  corpori 
et  sanguini  Domini ,  alii  ccrtis  dicbiis  accipiunt;  alili 
nullus  dics  prxtermittilur ,  qiio  non  ofTeratur,  alili 
sabbaio  lanlum  cl  dominico ,  alihi  tantum  dominico : 
ct  si  quid  aliud  hiijusmodi  aniniadverti  potesl,  totum 
hoc  goniis  rcrum  liberas  habct  observaiioncs ;  iicc 
disciplina  ulla  esl  in  his  nielior  gravi  prudenii((ue 
christiano ,  quam  ul  eo  modo  agat  qiio  agore  viderit 
Ecclesiam  ad  (iiiam  forte  deveneril.  Quod  enini  iicque 
contra  fidcm,  ncque  conlra  hoiios  mores  esse  coii- 
vincitur  * ,  iiidificrciiter  cst  habcndiim ,  ct  proptor 
eorum  inter  qiios  vivitur  sociclatcm  servandum  cst. 

5.  Credo  te  aliquando  ex  me  audisse,  sed  laincii 
etiam  nunc  commemoro.  Mater  mea  Mediolanum  ine 
consccuta ,  invcnit  Ecclcbium  sabb:ito  non  jejunan- 
tem;  cocpcrat  pcrliirbnri  et  flucluare  quid  ageroC: 
cum  ego  tulia  non  curabam ,  sed  propler  ipsam  con  • 
sului  de  hac  re  bcalissimic  mcmoriae  vinim  Ambro- 
siiim ;  rcspondit  milii  niliil  sc  docerc  me  posse ,  nisi 
quod  ipse  facerct ,  qiiia  si  melius  nosset ,  id  potius 
obscrvarct.  Cuinque  ego  putassom ,  nulla  reddit;i  ra- 
tione ,  auctoritiitc  sola  siia  nos  voluisse  admonerc  nc 


*  llis  emcndandis  adhibiti  sual  bl.  bn.  cc.  d.  f.  j.  r.  vv. 
doosb.  (iuo  t.  trcs  vc.  tres  v.  Am.  Kad.Jir.  Ix)v. 

(a)  Alias,  118;  quse  autcm  bA  eral,  Quiic  153.  scrii.ta  cir- 
Ci  an.  •400. 


*  In  Ms.  rlonaccnsi  inSv^riliilur,  ad  Jcnuarium  yot^rUim. 
Cui  suflragalur  unus  e  ^^orhouicis  ^ss. 

>  Aliquot  M&s.,  responderis ;  ct  pitulo  i  ost,  confirnuircm 
aut  conijerem. 

*  sic  ^:ss.  |.lurique.  At  Edd.,  contra  bonos  ntores  v^jim" 
giiur. 


m 


EPISTOLARUII  CLASSIS  II. 


m 


sabbato  jejunaFcmiis ,  subscculus  esi,  ei  ail  roihi: 
Cum  Romam  venio ,  jcjuno  sabbalo ;  cum  bic  sum, 
iion  jcjuno.  Sic  eliam  (u ,  ad  quam  forte  Ecclesiam 
vcneris',  ejus  morem  serva ,  si  cuiquam  non  vis  esse 
scandalo,  nec  quemqunm  libi.  lloc  cuni  malri  rcnun- 
tiassem,  libenlcr  amplcxa  esl.  Ego  vcro  dc  hac  scn- 
lcntia  etiam  atque  eiiam  cogitaus,  ita  seniper  habui, 
tinquam  earo  coeicsii  oraculo  acceperim.  Sensi  enim 
s:vpe  dolens  et  gcincns  uiulias  iiilirmoruin  pcrlurba- 
lioiies  (ieri,  pcr  qiiorumdam  fratriini  contentiosam 
obslinationcm  ,  vel  suporstitiosam  liinid.latem ,  qui  in 
rebus  htijusmodi,  qux  ncque  Sciiptura^  snnctx  aucto- 
ritalc ,  neque  univcrsalis  Ecclcsix  traditionc ,  neque 
viue  corrigendce  utililate,  ad  certum  possunl  terminum 
pervenire  (tantuin  quia  subest  qualiscumque  raiio- 
cinatio  cogilanlis,  aut  qiiia  in  sua  patria  sic  ipse  con- 
suevit,  aut  qui  alibi  vidil,  peregrinatione  sua  quo 
remoliorem  a  suis,  eo  doctiorcm  se  factum  pulans  ^); 
tam  liligiosas  excitant  quxstiones ,  ut  nisi  quod  ipsi 
faciunt,  nibil  rectum  exisiiment. 

CAPUT  111. — i.  Dixerit  aliquis  non  quotidic  acci- 
picndani  Eucbaristiam  :  qu;rsieris  quare.  Quoiiiam, 
inquit ,  eligendi  sunt  dies  quibus  purius  bomo  con- 
liiiciitiusque  vivit*,  quo  ad  tantum  Sacramcntum 
dignus  accedat  :  Qui  enim  manducaverit  indigne,  judi* 
cium  iibi  nianducal  et  bibit  (1  Cor,  xi,  29).  Alius 
contra  :  Imo,  inquit,  si  tanta  cst  plnga  |)eccali  alque 
impetus  morbi,  ut  medicamenta  talia  differcnda  siiit, 
aurtorilale  antistiiis  debet  quisque  ab  altario  remo- 
vcri  ad  agcndam  pccnitentiam ,  et  cadem  auctorilale 
reconciliari.  IIoc  csl  cnim  indigne  accipcre,  si  eo 
tempore  accipial  quo  debel  agcre  pcenilentiam ;  non 
ut  arbilrio  suo,  cum  libet,  vcl  auferat  se  communioni 
vel  reddat.  Cxterum  peccala  si  tanta  non  sunt,  ut 
excommunicnndus  quisque  *  judicctur ,  non  se  debet 
a  qiiotidiana  medicina  Dominici  corporis  separare. 
Reclius  inter  eos  fortasse  quispiam  dirimit  litem, 
qiii  monet  ut  praccipue  in  Ciiristi  pace  pcrmaneaDl : 
faciat  autcm  unusquisque  qiiod  sccundum  fidcm  suam 
pic  credit  essc  facicndum.  Neuler  enim  eoruin  exho- 
norat  eorpus  et  sanguinem  Domini,  sed  saluberriinum 
Sacramentum  certaiim  bonorare  conlcndunt.  Ncqne 
cnim  litigaverunt  inter  se,  nut  quisquam  eoriim  se 
alteri  pneposuit,  ZaciiiPus  et  ille  Cenlurio,  cum  nlier 
eorum  gaudens  in  domum  suam  susceperit  Dominum 
{Lue.  XIX,  6),  aller  dixerit ,  Non  $um  dignus  ut  intres 
%ub  leetum  meum  (Matth,  vni,  8)  :  ambo  Salvalorcm 
honoriflcantes  divcrso  et  quasi  conlmrio  modfi ;  ambo 
peccatis  miseri,  amho  misericordiam  con.^cciiti.  Valet 
etiain  ad  hanC  simililodinem  quod  in  primo  populo 
unicuiqne  manna  secnndiim  propriam  volunlatem  in 
ore  sapicbat  [a) ,  sic  uniuscujiisque  in  corde  chri- 
stiani  Saeramentum  iliud ,  qiio  subjugaius  esi  mun- 

»  Sic  recte  cx  aliquot  Mss.  [mt  quia  ibi  lidity  ubi  pere- 
grmctionetn  suani  quo  remotiorem  a  &i.u,  eo  doctiorem  (or 
ctam  putans.] 

*  Ijov.,  vivat ;  et  mox ,  dignius  accedal.  Ai  nostram  le- 
ctloDem  I  rxferunt  antiquiores  Edd.  et  &IS3. 

*  sic  recie  ex  i.luribus  Mss.  [ut  exconmiUnicandus  quis- 
quamkmo  judicelur.] 

(a)  \id.  U  Retract.,  c.  2Ct 

SiRaT.  AuGtST.  n. 


diis  K  Nam  et  ille  lionoraiido  non  audet  quotidie 
siimere ,  et  ille  honorando  non  audet  ullo  die  pnc 
terinittere.  Contcmptum  solum  non  vult  cihus  isle, 
sicut  nec  maniia  fastidiiim.  Inde  enim  ct  Apostolus 
indignc  dicit  aeccptum  ab  eis ,  qui  hoc  non  disccrne 
bant  a  cxteris  cibis  vcneratione  singulariler  debita : 
continuo  quippe  cum  dixisset,  Judicium  sibi  mandtt* 
cai  et  bibit,  addidit  ut  diceret,  non  dijudicans  corpu§ 
Domini  (1  Cor.  xi,  S9) ;  quod  salis  toto  ipso  loco  in 
Epislola  ad  C«orinlIiios  prima,  si  diligcnter  attcndaturi 
apparet. 

CAPUT  IV.  — 5.  Sit  aliquis  pcrcgrinus  in  co  forte 
loco ,  ubi  perseveraiites  in  obscrvaiione  Qiiadragesi' 
m»,  nec  quinta  sabbali  lavant*,  rclaxanlve  jejunium; 
Non,  inquit,  liodie  jejunabo.  Qiuncritur  causa  :  Qiua 
non  (it,  inquit,  in  palria  mea.  Quid  aliud  ille,  nisi 
consuctudinem  siiam  consuetudini  alterius  pncponere 
conatur  ?  Nou  cnim  mihi  de  Libro  Dei  hoc  recilaturus 
cst,  aut  universx  quacumque  dilatatur  Ecclesi;e  plena 
voce  certabit,  aut  ostcndct  istum  contra  fiden  facere, 
80  autem  secunduin  fidcin ,  moresqiic  binc  optimos 
aut  illum  viulare,  aut  se  custodirc  coiivincet.  Violant 
sanc  quietem  et  pnccm  stiain  dc  supcrflua  quxstioue 
rixando.  Mnllem  lamen  in  rebus  hujiismodl,  ut  ct  ill« 
in  hiijus ,  et  hic  in  illius  palria ,  nb  eo  qiiod  ca^teri 
faciunt  non  abhorrerct.  Si  vero  ctiam  in  aliona  palria 
cum  peregrinarelur ,  ubi  major  el  frcqucntior  et  fcr- 
veiitior  cst  popiilus  Dci,  vidit,  verbi  gratia,  bis  offcrrl 
quiiita  sabbati  hcbdomada!  ultimx  Quadrngrsima&,  et 
mnne  et  ad  vcsperam ,  venrensquc  in  palriam  siiam, 
ubi  in  fine  dici  mos  est  ofrerri ,  male  alqiie  illicite  ficri 
contendal,  quoniam  alibi  alitcr  ipse  vidcrit,  puerilis 
est  iste  sensus,  cavendus  in  noliis,  tolcrandus  iu 
aliis  ',  corrigendus  in  nostris. 

CAPUT  V. — G.  Priina  crgo  inquisitio  tua ,  quam  in 
commonilorio  posuisti ,  cx  quo  trium  isiprum  gene- 
rum  sit,  atlendc.  Quairis  enim  his  vcrbis  :  Quid  per 
quintam  feriam  u\iimas  hcbdomadis  Quadragesimo!  fieri 
debeat?  an  offerendum  sit  mane^  et  rursus  post  cxnam^ 
propter  illud  quod  diclum  est,  c  SimHiter  postquam  CW' 
nalum  est?  »  {Luc.  xxii,  20.)  an  jejunandum ,  et  post 
ccenam  tantummodo  offerendumf  an  etiam  jejunandum, 
et  post  oblationem ,  sicut  facere  solemus ,  ccenandum  ? 
Ad  lixc  itaqiie  ita  rcspondco,  ut  qnid  horuin  si(  facien- 
dum,  si  divinx  ScriptursB  praescribit  aucloritas,  noii 
sit  dubitandum  quin  iia  facerc  debcamus  ul  icgimus, 
ut  jam  non  quoniodo  faciendum,  scd  quomodo  S  cra* 
mentum  inlelligendum  sit,  disputcmus.  Similileretiam 
si  quid  horum  toia  per  orbeni  frequentat  Ecclesia  * 
nam  et  hinc  quin  ita  fnciendum  sil ,  dispulare  inso 
lentissimx  insaniac  est.  Scd  neqiie  boc,  ncque  illud 

^  Sic  Mss.  quatuor.  At  excusi,  sic  in  ore  cujusque  chri' 
stimi ;  et  i^rosequuntur,  sacramntimi  iltud  quomodo  su- 
mntur  oiitimandMm'  exceplis  Bad.  et  Am.  qui  uabent,  quB 
siibjugatus  cestmandus ;  ubi  in  M$s.  onmibus  et  vatic.  et 
Gallic.  legitur,  quosubjuaatus  est  mundus  :  hauc  lectionem 
coiiflrinal  Beda  viilgatus  1  ror.i  i. 

>  Lov.,  lcvant;  sed  mclius  Bad.  Am.  Er.  el  Mss.,  lavant. 

*  Am.  Er.  et  Kss.  qualuor,  tolerandus  et  corrigmdus  in  Wh 
stris.  Bad.  et  unus  e  Regils  cdd.  ^iabent,  touendus  ct  cmf 
rigindus  m  nostris. 

(Sept.J 


inesi  iit  co  qiiod  lu  qu^cris-  Rcslal  igilur  iil  Ae  illo 
lerlio  feuen  sil,  quod  per  liica  r^ionciqiie  varialiir. 
Facial  crgo  quisque  qiiod  in  ca  liJxlesia  in  (|uain  ve- 
nil,  iiiTcncril.  Noit  eiiim  quidquaro  eorum  contra 
Ailem  (li ,  aitt  conlra  moros,  liiiic  vcl  inilc  mcliorcs. 
Ilis  eiiim  causis ,  id  eU  aut  propicr  fldcm,  aut  proptcr 
mores ,  tcI  cmcntlari  oporlct  quod  pcrpcraii)  fiebal, 
*el  insiilui  quiiil  non  licbnl.  Ipsa  quippc  mulalio  con- 
Eucludinis,  ciiamquo!  adjuvat  uiiliuic,  novitale  pcr- 
iDrliat.  Quapropier  qux  utilis  non  csl ,  pcrlurbatiottf) 
iEfructuosa  coitscqueiilcr  novia  est. 

7.  Mec  idco  |)iiiari  ilcbcl  iniHiluluni  esio  inuliis  )o- 
cis,  ut  illo  dic  p09l  rcrcctionum  oHeralur;  qui.i  scri- 
pium  est :  IdeiUidan  el  ealicem  po$t  aenam  diceiit,  elc. 
I|isain  cnim  poliiit  ap|iclljre  ciBnara,  qiia  jam  ciirpus 
Kccpcranl,  ut  duinde  calicem  acciperenl.  A|iosloIus 
namque  alibi  dicil,  Coiacmtniibiu  trgo  tobii  in  uiiuim, 
HDn  «1  dominieam  neiiam  maadueari  (I  Cor.  xi,  20), 
hnnc  ipsam  acccpiionem  Eucliarisiix  doi 
nain  vuca::s. 


CAPUT  Yl.— lllud  roagis  moTere  potuit  homincs, 
uiruin  jam  rcrecii  die  illii  tcI  oITerrcni  vel  sumereui 
Kutbarisliam,  qiKid  in  tlvangelio  dicilur,  Cum  aulem 
ilii  mauducaTeni,eecepil  Jetiii  poneni  et  benedKdl ;  cura 
eliam  siiperius  dixissei ;  Ciim  lero  auiem  faclum  etul, 
recumbebat  eam  duodecim,  el  inandueaniibu*  «i  dixii, 
Quoiiiam  iintu  ex  Viibii  Iradel  me  {^allli.  xivi,  3ii, 
20,  21].Posieaciiim  tradiditSaciamcnlum.  Etiiquidu 
apjiarct,  quaiido  prinium  accepcrunt  dlscipuii  curpiis 
et  s.inBiiinem  Doroini,  noneoBacccpissejejunos. 

8.  Nuinqtiid  lamcn  prnpterca  culunniiaiidum  est 
imiversx  Ecclesiu;  quod  n  jcjunis  semper  acci|iilur ! 
E(  lioc  cnim  placuii  Spiritiii  sancto,  ut  in  lioiiorem 
tanli  Sacramcnii  in  os  Cliri^liatii  prius  Doniinicuia 
eorptis  inlriirel,  qiiam  celcri '  cibi :  nnro  ideo  per  uni- 
vcrsuu  orbcm  dioh  isie  servatur.  Neque  cnim  qiiia 
post  cibos  dcdil  Dnniiiius,  proplerea  pransi  aul  cce- 
■:ili  fraircs  ad  illuil  Sacramenlum  accipicndum  cun- 
vcnire  debcnl,  nut  sicul  hcicbant  quoi  Aposiolus  ar- 
giiil  ct  ctitcndal,  mensis  suis  ista  misccre.  Namque  Sal- 
valor  qiio  vchemenlius  conimcndarct  mystnrii  illius 
altitudinem,  ultimum  hoc  vuluit  allius  luli)|ere  cordi- 
bus  etroemori:c  discipulnruro,  a  qiiibus  ad  pnBsioncin 
digreuurus  eral.  El  ideo  non  praicepil  quo  dcinccps 
ordine  somcrctur,  ul  Aposiolis,  per  quos  Ecclosias 
disposiUinis  erat,  lervaret  bunc  locum.  Nam  si  boc 
it  post  cibos  alins  semper  acclperi.'liir, 
id  eum  moreni  nsmo  variasset.  Cum  vero 
.ah  Apnstolui  de  boc  Sacrarocnto  loqncns,  Proplar 
ttuod.  frairet,  eum  tontenidt  ad  mandueaiutum,  iiiTicem 
VtxtpeetaU.  Si  ifaiteturil,  domi  mandHcel,  uiitonadJK- 
1  nMiMniuiii;  tia^in  subteiuit :  Cittera  mitem 
n  n»ero,ordiHiito(\Ci>T.xi,  20,  34).  Unde  intelligi 
klur  (qutn  mulium  erat,  ul  in  Epistola  loiain  illum 
11  onlincm  iniinuarcl,  i|ueni  unircrsa  per  orlwm 
rat  EftlcKia)  ati  ipso  ordinalum  aaa  quoil  nulla 
piornm  divcrsilate  variitiir. 

lu  1.0V.  d  uii.  U  Bid.  ui.  Er.,  qim»  ixleri  ciii. 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI  SOi 

CAPUT  Yll.— 9.  Scd  nonnullos  prol>abilis  qiiadam 
raiio  dductavit,  ut  uiioccrlo  dic  per.nnnum,  quo  i|isaiii 
coeiiam  Ooniinus  dedit,  liuiquam  ad  iDsigiii»rem  ciint- 
roemor:ilioiicm  posi  cibus  olTcrri  ci  accipi  liccat  cit- 
pus  r  t  sangitiiicin  Domiiii.  Ilonesiius  .tutcm  artiilror  ca 
hora  Ticri,  utqiii  etiam  jejunavcril,  post'  rcreciiojiem 
quj!  Iiora  noua  lit,  ad  oblaiinnem  possit  occurrerc. 
Quaproplcr  iieminem  cogimus  ante  dumiiiicsm  illant 
COiiinm  pranderc*,  scd  nulii  clinm  coniradiccrc  au- 
dcmus.  Iloc  lameii  nnn  arbilror  insliluliim,  itisi  qiiia 
pturcs  el  propc  oitincs  iii  plcriiMjiie  locis  co  die  lavaix; 
coiisuevcniiil.  Et  qiiia  noiinulli  eliani  jejunium  custD- 
dluni,  manc  iilTcrlur  pr.plcr  prandcnti,'s,  qiiia  jcjuiiia 
siniul  et  lavacra  tolorare  non  p:igiuiit ;  ad  vcsperuiii 
vero  proptcr  jejuiiaiiles. 

10.  5i  aulcm  qiiKris,  ciir  cii:>m  livaiidi  mos  orlus 
sit ;  nihil  mibi  du  hac  re  co^ilauii  pn>bul)iliiis  occurril, 
nisi  qiiia  baptij^aiidontm  cofjiora  per  iilibiTviilionem 
Quadr.igcsinix  snrdidata,  ciini  oOuiiNionc  sensus  ad 
fonicni  traclarciilur,  iiisi  aliqua  dic  bvarciilur.  Istiim 
anlem  diem  polius  ad  hnc  elccUim,  quo  cceiia  dumi- 
nica  annivcrsnric  olebraiur.  Et  quin  conccssiiin  esl 
hoc  Eiptismum  acceptiiris,  inulti  curo  his  lavare  vo- 
lucruiit,  jejuiiiumque  rclaiarc.  Ilis  ut  potui  dispuialis, 
muneo,  ut  ea  qux  pr.-cloculiis  sum  servcs  qii.iutiitii 
poics,  ut  decct  Erclcsix  pritdcnlcro  nc  pncificum  fi- 
lium.  Alia  qiia-  iiilctn^sli,  si  Doiuinus  voliicrll,  alio 
iGiiiporc  Clpcdi:im. 


AD  LNQUISITIUNKS  J.VNUAItll 

LIPRR  SECLNDUS,  »EII 

EPISTOLA  LV  (fl). 

De  riiitttt  EccUtiir,  lel  iitijiioi  nrgfigi  nffat  ett,  vcl itt 

yii  miijiit  imottiiiiodum  liceal. 
(iuadrogetiiiia  jejiiiiium. 


qui  lolleiidi  lunl ,  ti  i 

Sabbali  mgileriiim , 

Loiio  pedum.  De  variii  coiuueladiuibui.  Caaiut  Ec- 

eletia,  etc. 

CAIUT  PRIUUM,-1.  I.eciis  lilli ris  tuis,  ul>i  me 
coronioiiuisii  ul  debiliim  rcddcreiii  dc  residuLsciiod:in- 
dis  qiixsiioiiihus,  qitas  jam  loiige  aiiic  qiia;sivcras, 
graiis^irouinmihiatqiiecliarissiniuffldesidcriiitnstudii 
lui  ampliitg  dlfTerri,  tiilernre  itoii  poiiii ;  ci  quamvis  in 
incdiis  aciTvis  iicciipaiioiiiim  nie:iruH),  hanc  fcci  pr;c- 
cipuam,  ul  ad  ca  qiia;  intcrn^nsii  respundereni  tibi. 
DiutiuB  auiem  de  tiia  epistola  dispiiiarc  nolo,  ne  hoc 
ipsiiin  nic  impediai  jain  landcm  rcdilcrequod  dcbco. 

2.  Qus^ris  qiix  causa  sii,  cur  aRm^twiariw  diei  ce. 
Ubrmiee  dominiae  pottionii,  iion  ad  eumdem  redeat 
aniii  diem ,  mchI  diei  qua  tradiiur  iinhii  :  et  deiudu 
sulijungi^,  ti  hoe  pi  propur  tabbatum  ei  lunam,  quid 
«'/'i  vdii  iii  hae  re  ubtervaiio  labbali  et  fumc.  Ilic  pri- 

■  Msa.  SRiitcn),  anle.  Alit,  poit. 

■  HSi.  :>liquut,  nemitifin  cogil  dominica  Ula  emta  prm- 
dere.  Rad.  Am.  ei  Er.,  nendaem  cngimui  dominica  Ula  roii.i 
praiuiere. 

(n)  aUjs  1  Ifl :  (|ii.T  anicm  SS  i.<rai,  nunc  I  tT.  xtii  ta  ili- 
qaa.itu  i<osi  supuiiuruui. 


205  EPISTOLARUM 

muro  oportet  r.ovcris  diem  NQlalem  Domini  non  in 
sacramento  celebrarl,  sed  lantum  in  memoriam  revo- 
cari  qaod  natus  sit,  ac  per  hoc  nikil  opus  erat,  iiisi 
revolulum  auni  diem,  quo  ipsa  res  acia  est,  festa  de- 
votione  signari.  Sacramenlum  est  autem  in  aliqua  ce- 
iebratione,  cum  rei  gesuc  commemoratio  ita  flt,  ut  ali- 
quid  etiam  significari  intelligatnr,  quod  sancte  acci- 
pienduro  cst.  Eo  iuque  modo  agimus  Pascha,  ut  non 
solum  in  merooriam  quod  gesium  est  revoccmus,  id 
est  quod  mortuus  est  Christus  et  resurrcxit,  sed  etiam 
cictera  quce  circa  ea  attestantur,  ad  sacramenii  signi- 
(icationem  non  omiltamns^  Quia  enim,  sicutdicit 
Aposiolus,  MortuM  eH  propter  delicta  no$tra,  et  resW' 
rexit  propter  justipcationem  nostram  ( Rom,  iv,  25) ; 
traiisitus  quidam  de  morte  ad  vitam  in  illa  passione 
Domini  ei  rcsurrectione  sacratus  est.  Nam  etiam  vo- 
cabulum  ipsum  quod  Poicha  dicitur,  non  grxcum,  sic- 
ut  vulgo  videri  solet  (a),  sed  bebraeum  esse  dicunt 
qiii  linguam  ulramque  noverunt.  Neque  enim  a  pas- 
sione,  quoniam  gnece  ««(rx«"  dicilur  pali,  sed  ab  eo 
quod  transitur,  ut  dixi,  de  morte  ad  vilam,  bebraco 
verbo  res  appellata  esl :  in  quo  eloquio  Pascha  trans- 
ilus  dicitur,  siciit  perbibent  qui  hoc  sciunt.  Quod  vo- 
luit  el  ipse  Dorainus  langerc  cum  dicit :  Qui  credil  in 
me^  transiet*  de  morle  ad  vilam  (Joan.  ▼,  24).  Et 
niaxime  idem  evangelista  hoc  exprimerc  voluisse  in- 
lelligitur,  cum  de  celcbi-aluro  Domino  Pascha  cum  di- 
scipulis  suis,  ubi  coenam  eis  mysiicam  dedit,  Cum  ui- 
disset^  inquif,  Je$us  quia  venit  ejus  hora  ul  transiretde 
mundo  ad  Patrem  (Id.  xiii,  i).  Transitus  ergo  de  tiac 
vita  moruli  in  aliam  vitam  immortalem,  hoc  est  enim 
de  morlcad  viiam,  in  passione  cl  in  resurrcclione  Do- 
mini  commendaiur. 

-  CAPUT  li.  —  5.  Ilic  transitus  a  uobis  modo  agiiur 
pcr  fldem,  quae  nobis  est  in  remissionem  peccatorum, 
in  spem  vitae  xternaj,  diligentibus  Deum  eiproximum; 
quia  fida  per  dilecUonem  operatur  (Gal.  v,  6),  et;u»(ti« 
ex  fide  vivit  {Habac,  n,  4).  Spes  autem  quw  videtur,  non 
esi  spes :  quod  enim  videt  quis,  qwd  speratf  Si  autem 
quod  non  videmus  speramus,  per  patientiam  exspecta- 
mus  (Rom.  viii,  24) :  secundum  hanc  fidem,  et  spem, 
et  dilectionero,  qua  coepimus  e&se  sub  gralia,  jan^ 
commortui  sumus  cum  Chrislo,  ct  consepulli  illi  per 
baptismum  in  moriem  (Colou.  in),  sicut  dicit  Aposto- 
lus :  Qwa  et  vetus  iiomo  noster  simul  crucifixus  est  eum 
ilto;  et  resurreximus  cum  illo  (Rom.  vi,  6) :  quia  simul 
nos  excitavU^  et  simul  sedere  fecit  in  coelestibus.  Unde 
est  ct  illa  exliorlalio :  Si  autem  resurrexistis  cum  Chri- 
slo^  quce  sursum  simt  quceriley  ubi  Christus  est  ad  dexte^ 
ram  Dd  sedens  yqum  sursum  sunt  sapite^  non  qua:  super 
terram.  Sed  quod  seqiiilur  et  dicit,  Mortui  enim  estis, 
et  vita  vestra  abscondita  est  cum  Chrislo  in  Deo.  Cum 
Christus  apparuerit  vita  vestra^  tunc  et  vos  apparebiiis 

*  Floriacensis  codex,  ad  sacratam  siqnificationem  c<mr 

vertere  non  omiitamus.  .       .-     .i  u  i^. 

•  in  Ms.  Floriac,  transU ;  lorte  pro,  transut,  utl  babet 
vul^oa  ct  graeca  versio,  metabibikim. 

(a)  Ita  visum  est  irenxo,  lib.  4,  c.  33 ;  Tertulliano,  lib. 
conl.  Judaeos,  c  10 ;  Uciaallo,  lib.  4  inslllut.,  c.  36 ;  Ambro- 
sio,  de  mystico  rascha,  cap.  i. 


CLASSIS  If.  20G 

cum  illo  in  gtoria  (Colou.  in,  i-4);  satis  indicat  qiiid 
vclii  intclllgi,  quia  nunc  transitus  noster  de  roorte  ad 
vitam,  qui  flt  per  fldem,  spe  pcragitur  futiirae  in  Une 
resurrcctionis  et  gloriae,  cum  corrupiibilc  hoc,  id  est 
caro  ista  in  qua  geroimus  modo>  induet  incorruplio- 
nem,  et  mortale  hoc  induet  immortalitatcm  ( I  Cor. 
XV,  53).  Nunc  cnim  quidem  jain  haberaus  primitia» 
spiritus  per  fldem,  sed  adhuc  in  nobis  ipsis  ingemisci' 
mus,  adoptionem  exspectanteSf  redemptionem  corpori» 
noslri :  spe  enim  salvi  facti  sumus.  Iii  liac  spe  cum  su* 
mus,  corpus  quidem  mortuum  at  propter  peccatum^  spi» 
ritus  autem  vita  est  propter  justitiam.  Sed  vide  quid  se- 
quitur :  Si  autem  Spiritus  ejus,  inquit,  qui  susdtavit 
Jesumamortuis  habitat  in  vobis;  qtu  suscitavit  Chrislum 
a  mortuis^  vivificabit  et  mortalia  corpora  vestra  per  tn- 
habitanlem  Spiritum  ejus  in  vobis  (Rom.  viii,  i3,  24, 
iO,  ii).  Iloc  igitur  universa  Ecclesia,  qiix  in  peregri- 
natioiie  morulitatis  invenU  est,  exspecut  in  flne  sae- 
culi  quod  in  Domini  nostri  Jcsu  Christi  corpore  prac- 
inonstratum  est,  qui  cst  cx  mortuis  priinogenitus,  quia 
et  corpus  ejus  cui  capul  est  ipse,  non  nisi  Ecclesia  est 
(Coloss.  I,  i8). 

CAPUT  lli.—  4.  Nonnulli  cnim  aitendcnlcs  verba 
quae  assiduc  dicit  Apostolus,  quia  et  mortui  sumus 
ciim  Cliristo,  et  resurreximus  cum  co,  nec  inteiligen<» 
tes  quatenus  dicantur,  arbitrati  sunt  jam  factaro  esse 
resurrcctionero,  ncc  ullain  ulterius  in  flne  teroporum 
esse  sperandam  :  Ex  quibus  est^  inquit,  Hgmenmus  es 
PhiletuSt  qui  eirca  verilatem  aberraverunt,  dicentes  re- 
surrectionem  jam  factam  esse^  etfidem  quorumdam  tfi4- 
verterunt  (II  Tim.  ii,  i7).  Idem  aposiolns  eos  arguens 
detesutur,  qui  Umen  dicil  nos  rcsurrexisse  cum  Cbri- 
sto.  Uiide,  nisi  quia  hoc  per  hdem,  etspem,  et  dile- 
ctionem  facluro  esse  dicit  in  nobis,  secimdiiro  primi« 
ttas  Spiriius?  Scdquia  spcs  quae  videiur  non  est  spes, ' 
ct  ideo  si  quod  non  vidcmus  speramus,  per  patienliam 
exspecumus ;  resut  utique  redemptio  corporis  nostri, 
quam  exspectaiites  in  nobismeiipsis  ingemiscimus. 
Unde  est  et  illud  :  Spe  gaudentes^  in  tributatione  pa- 
tientes  (Rom.  xii,  i2). 

5.  Ha:c  igilur  Innovalio  vitae  nostrae  est  quidam 
iransiius  de  morte  ad  vium,  qui  primo  fit  per  tidcm, 
ut  in  spe  gaudcamus,  et  hi  tribulatione  paiientes  si- 
mus,  dum'  adhuc  exterior  noster  homo  corrumpitur, 
sed  interior  renovatur  de  die  in  diem  (II  Cor.  iv,  16). 
Propter  ipsnro  initiuro  novae  vitae,  propter  novuro  bo- 
roinem  quem  jiibemufr  induere  S  et  exuere  veterem 
(Cotoss.  III,  9, 10) ;  expurgantes  vetus  fermenium,  ut 
simus  nova  conspersio,  quoniam  Pascba  nostrum  im- 
molatus  est  Christus  (I  Cor.  t,  7) :  propter  hanc  ergo 
vitae  noviutem,  primus  mensis  in  anni  mensibus  ce- 
lebralioni  huic  attributus  est.  Nam  et  ipgediciturntfii- 
sis  novorum  (Exod.  xxni,  15).  Quia  vcro  in  toto  tein* 
pore  saeculi  nunc  terlium  tempus  apparuit»  idco  resur- 
rectio  Domini  triduana  est.  Primuro  enim  teinpus  esc 

m 

iMss:  ires:  Propter  hoc  ipsum  iniluan^  ete.  AlU  seqq.': 
propter  ipsum  initmn  novee  tto,  novum  hominm  }ubcmia 
induere. 


907  S.  AUCtSTINI  EPlSCOIi 

anlc  Logcni,  sccuiiJuiii  sub  Lcgc,  tcrlium  sub  Cra> 
(ia,  ubl  jnin  ninnircslatio  csl  sacramcnti  prius  occulii 
in  prophclico  xiiigmalc.  Iloc  crgo  ct  iii  lunari  nume- 
ro  significalur ;  quia  cnim  scptcnarius  numcras  solct 
in  Scripturis  ad  quamdani  pcrrccdoncm  mysticus  ap- 
parcre,  terlia  hcbdomada  luna*  Pasclia  cclebratur,  qtti 
dies  occurril  a  quarta  decima  iii  viccsimam  prhnani. 

CAP13TIY.--6.Est  illic  ct  allud  Sacramcnlum, 
quod  si  tibi  obscunim  fucrit,  quia  in  talibus  inquisi- 
lionibus  minus  criid  tuscs,  non  conlristcris ;  uecideo 
me  putcs  mcrK>rcm,quia  lixcin  studiis  pucrilibtis  di- 
dici :  Qui  eniin  gloriatur,  in  co  glorietur,  inquit,  scire 
et  intcUigere  quouiam  ego  6um  Dominus  (Jer,  ix,  ^i), 
Nonnulli  crgo  studiosi  tariuni  rcruin  quxsivcrunt  multa 
de  numcris  '  el  motibus  sidcrum.  Et  qui  sublilius  ista 
scrutati  sunt,  incrcmcnla  ct  decrementa  lunnria  cx 
convcrsionc  globi  cjns  conjeceruiit,  non  quod  aliqnid 
substanlix  vcl  accedat  ci  cum  augclur,  vcl  dccedat 
cucn  minuitur,  qiiod  dclira  impcritia  *  MnnicIiSRi  opi- 
nantes,  rcplcri  cam  dixerunt,  sictit  replctur  navis,  ( x 
fugiliva  Dci  parte,  quam  comniixtam  principibus  tc- 
ncbrarum  ct  ccrum  sordibus  inquinalam,  cordc  atque 
orc  sacriiego  ct  credcre  el  IO(|ui  non  dubilant.  Hinc 
crgo  impleri  lunam  dicunl,  cum  cadem  pars  Dei  ma- 
gnis  laboribusab  inquinamentopurgata,de  totomun- 
do  atque  onmibus  cloacis  fugiens,  redditur  Deo  lu- 
gcnti  diun  redeat;  replcri  vero  pcr  mensem  dimi- 
diufn,et  alio  dimidio  in  solem  rcrundi,  velut  inali.im 
navem.  Nec  tamen  intcr  istas  anathcmatizandas  bla- 
sphomias  aliquid  unqnnm  fingere  poluerunt,  cur  vcl 
iucrplcns  luccre  vel  desincns,  comiculato  iuminc  rwl- 
gcat,  aut  cur  a  diinidio  mcnsc  incipiat  mtnui,  et  nun 
ad  rcfundcndum  '  plcna  pcrvcniat. 

7.  Illi  autem  qui  bxc  certis  numeris  -  indagaruiu , 
iia  ut  ct  dcfectus  solis  et  lunx  non  solum  cur  florent, 
sed  ctiam  quando  futuri  cssent  longe  ante  pnedice- 
rcnt,  el  eos  delcrminatis  inlervallis  temporum  ca- 
nonica  stipputatione  prxHgorcnt,  litterisque  manda- 
rcnt,  quasmodoqui  Icguut  atquc  intelligimt,  nihilo- 
minus  eos  prxdicunt,  ncc  aliter  aut  ulias  accidunt 
qunm  prxdicunt.  Talcs  ergo  (qtiibtis  non  cst  ign«- 
sceiidum,  sicut  sancla  Scriplura  dicit ;  quia  cuni  tan- 
tum  valerent  ul  poisent  ccstimare  saculum^  Dominum 
ejusy  qucm  stipplici  pictate  possent,  non  [acHius  inve- 
nerunt[Sap.  xiii,  9]),  ex  ipsis  cornibus  lunx  qu.nc  a  so!e 
aversa  sunt,  sive  crcscentis  sive  dccrcsccntis,  conjc- 
cerunt  eam  vel  a  sole  illustrari,  et  qitanto  mngis  ab 
eo  rcccderet,  lanto  magis  ab  ca  partc  quo!  tcrris  ap- 
parct,  radios  ejus  excipere ;  qunnto  aittem  ad  eum 
niagis  post  dimidium  mensem  cx  alio  semicirculo  pro- 
pin(|nnrct»  tanto  magis  a  supcriori  partc  illustralnm, 
ab  ea  partc  qtinm  tcrris  adverterct  non  posse  excipcre 
radios,  cl  propterea  videri  decrescere :  vcl  si  hnbcret 
suum  lumen,  id  habcre  ex  una  parle  in  hemisphxrio. 


208 
qunm  partoin  cum  rocodcns  a  solc  paulatim  tcrris  os- 
tendcret*,  doncc  lotam  oslcndcrct,  quasi  atigmcntn 
monslrarc,  dum  non  nddalur  qnod  decrat,  scd  proda- 
tur  quod  inernt;ac  rursus  paulntim  ubsrondere  qiiud 
patebat,  et  ideo  vidcri  decrescore.  Scd  quodlibot 
liorum  sil  diionim,  illud  ccrte  mnnifestum  csi,  ct 
Cuivis  adverlcnli  facile  cognitum,  quod  hma  non 
augcalur  ad  oculos  nosiros,  nisia  solerecedcndo,  neqtic 
minuntur,  nisi  ad  solcin  ex  partc  nlia  propinqtinndo. 

CAPUT  V. — 8.  Attcnde  nunc  qund  iii  Provcrbiis 
legilur  :  Sapiens  sicut  sol  permanet ;  slultus  aulem  sic- 
ul  tuna  mulatur  (lCccli.  xxvii,  1i).  Et  qiiis  cst  s:ipirns 
qui  pcrmanct,  nisi  solille  jusliliu!  dc  quo  dicilnr,  Or- 
ius  est  mihi  sol  justitiai,  et  qticm  sibi  non  fuissc  orlnm 
in  die  novissima  plangcnles  impii  dicluri  sunt :  Et  ju^ 
stiticB  iumen  non  luxit  nobisy  ei  sol  *  non  ortus  est  nobis  ? 
(Sap.  V,  6.)  Nam  istum  carnts  oculis  viaibilem  solcm 
oriri  f.tcil  supcr  bonos  et  malos  Dcus,  qui  ciiani  pluit 
superjustosct  injiislos  {Matth.y,  45).  Ducnnturaii- 
tem  sxpe  cx  rebus  visibilibus  ad  invisibilia  congru:c 
siinilitudinos.  Quis  cst  ergo  ille  sttiUus,  qni  iniKjnant 
Itinamutatur,  nisi  Adani  in  qiio  omi)cspccca\cnini? 
Anima  quippchumana  rccedens  a  solc  juslilin',  nb  i\h 
scilicct  intcrna  coulcmplalione  incommuiabilis  vcri- 
tatis,  onmes  vires  suas  iii  extcrna  convcrlit,eloo  mn- 
gis  magisque  obscuralur  in  interioribus  ac  snpcriori- 
bus  suis  :  sed  cum  rcdirc  coBpcrit  ad  illam  incommu- 
tabilem  snpicnliam.  quanto  magis  ei  appropinquat  af- 
fcclu  piclalis,  tnnlo  inagis  exterior  homo  corrumpitur, 
sed  intcrior  renovalur  de  die  in  dicm,  omnisque  lux 
illa  ingenii,  qux  nd  inreriora  vcrgcbat,  ad  superiora 
conveililur,  cl  a  tcrrcnis  quodammodo  aufertur,  ut 
mngis  magisquc  huicsioculo  moriatur,  et  vita  ejusabs- 
condatur  cum  Christo  iii  Deo. 

9.  Muiatur  ergo  in  dcterius  ad  cxteriora  progre* 
diens,  ct  iu  vitn  sua  projiciens  hitima  sua ;  et  lioc  tcr- 
rx,  idcstcis  qni  lorrena  sapiunt,  melius  videtur,  cum 
laudatur  peccator  in  desideriisanimae  sux,  elqui  ioi- 
qua  gerit,  benediciiiir  (PsaL  ix,  5).  Mulatur  autor>i 
in  melius,  cum  intentionem  suam  el  gloriam  a  terre- 
nis,  qu£  in  hoc  saiculoappareni,  paulalim  avcrtil,  et 
ad  supcriora  ntqiie  interiora  'converlil;  el  hoc  terra; 
id  est  cis  qui  lcrrcna  sapiiuit,  deteriiis  vidctur.  Unde 
iili  impii  postreino  infructuosain  agenl(*s  poRnitcD- 
tiam ,  ctiam  hoc  iiHer  mulin  dicturi  sunt  :  /t  sunt 
quos  aliqnando  habHimns  in  derisum  ei  m  sknililudinein 
improperii  :  nos  insensati  vitam  iUorum  oMimabamus 
tttsaniam  (Sap.  v,  5,  4).  Ac  per  hoc  Spirilus  sanciiis 
de  visibilibns  :id  invisibilia,et  de  corporaJibus  ad  spi* 
ritualin  sncramenta  similitudiiiem  duccns,  traiisituin 
illum  de  alia  vita  in  aliam  vitam,  qtiod  Pascha  nonii- 
natur^  a  quarta  decima  luna  voluit  obscrvari,  ut  u<»ii 


*  Sic  Mss.  praestantiores.  At  IjOv.,  studio  iatium  rerum 
quasiverunt  muUa  de  nmneribusj  etc. 

*  Edd. ,  quod  deliramnitum  imperiti  Manirhan.  Mss.  qiia- 
tu'n*,  quoi  deUrai  vnpe:  itia  mamchan.  Alii  duo,  dclira  vn- 
^rilia. 

*  Mss.  se;  tcm ,  ad  puicndum  plena  pervemat. 


^  Mss.  septcm ,  quom  partcm  cum  recederet  a  soie.... 
toiam  ostend  rei. 

s  Ijov.,  ei  soijutiiiiiie  non  ortus  esi.  etc.  Abcst  aulcm  vox, 
justUiiB,  a  Mss.  ct  autiquioribus  Edd.,  necnon  a  grxca  vei*- 
sione  lxx,  ouam  sequuntor  Ambros.,serai.  3  et  16.  et  c>ro- 
gor.,  lib.  3i  Moral.,  c.  6,  etc.  At  \ulgata  babet,  so/  uuetli- 
gcmim. 

*  sio  Mss.  ad  qucs  accedunt  Bnd.  et  Am.  At  lx>v.  ot  rr. 
ha!)ent,  et  ad  superiora  ab  vifei  ioribus  convcrtii 


109  EPISTOLARIJM 

solum  propicf  Iwnpus 'leiiium,  quod  supra  comroc- 
moravi,  quia  iudc  incipil  helKlumada  tertia ;  sed  ciam 
propler  ipsam  conversioncm  ab  exlcrioribus  ad  inle- 
riora,  de  luiia  simililudo  assutnerotur  :  usque  ad  va« 
cesimam  vero  cl  primani,  proptcr  ipsum  uumerum 
Si'p(enarium,  quo  univcrsiialis  signiHcatio  sjepe  6gu- 
rntur,  qui  cliam  ipsi  Ecclcsio!  Iribuitur,  propter  instar 
universitatls. 

CArUT  VI.— 10.  Ideo  Jonnnes  apostolusin  Apoca- 
lypsi,  ad  sepiem  scribit  Ecclcsias.  Ecdcsia  vero  ad- 
kuc  in  isla  mortalilate  cariiis  consiitula,  proptcr  ip- 
sam  miilabililatem,  lun»  nomine  in  Scripluris  signa- 
tur.  Unde  esl  illud  :  Paraverunl  $agiUa$  $ua$  in  pha- 
retrn ,  ut  $agiUenl  in  ob$cura  Inna  recto$  eorde  {P$aL 
X,  3,  $ecundum  LXI).  Prius  enim  quam  flat  illud  quud 
dicit  Apostolus,  Cum  Chri$tu$  apparuerii  vita  veUra^ 
lunc  et  vo$  apparehiti$  cutn  ip$o  in  gloria  {Colo$i,  iii,  4), 
ob<cura  videlur  Ecclesia  in  tempore  peregrinalionis 
susr,  iiiter  multas  iniquitates  gemens;  el  tunc  sunt  ta- 
nieiid»  iusidix  fallacium  scductorum  quas  nomine  sa- 
gituirum  inlelligi  voluit.  Unde  alio  looo  propter  nim- 
tios  (idelissimos  verilaiis,  qnos  ubique  parit  Ecclesia, 
dicitnr  :  Luna  te$ti$  in  ca:lo  fideli^  {P$aL  Lxxxviii, 
58).  Et  cnm  de  regno  Domiiii  Psalmista  cantarct, 
Orielur^  inquit,  tii  diebu$  eju$ju$titia  et  abundantig  pa- 
ri<,  donec  inlerficiatur  tuna  {P$aL  Lxxi,  7)  :  id  est ,  ab- 
undantia  pacis  intantum  crescot,  donec  omnem  muta- 
bililatem  mortalitatisabsumat.  Tunc  nov  issima  inimica 
destruetur  mors,  et  quidquidnobisresistit  ex  iufirmi- 
tate  caruis,  unde  nobis  perfecla  pax  nondum  est,  con- 
sumeturomnino,  cum  corrupiibile  hoc  inducrit  incor> 
ruptionem  ,  et  niortale  boc  induerit  immoftalliatem 
(lCor.xv,S6,  53,54).  Undeetiiliuscivitatis  muri,  quae 
Jericbo  appdlatur,  qux  in  bcbraeoeloquioLuna  inter- 
preiari  dicitur,  scpiimo  circoitu  circumacta  Testa- 
mentiarcacorruerunt  {Jo$ue  yi,  20).  Quid  euim  naiic 
aliiid  agii  annuntiatio  regni  cocloruin,  quam  circum- 
aciio  arcaR  signiflcavit,  nisi  ut  omnia  munimenia  mor- 
talis  viiae,  id  est,  omnis  spos  bujus  sasculi,  quae  resi- 
stit  s|)ei  fnturi  sxculi,  in  dono  septenario  Spiritus 
sancit  per  Iiber»m  arbitrium  destrualur?  Ob  lioc  enim 
circumcunte  arca,non  impulsu  violcnto  illi  muri  ccci- 
derunt,  scd  sponie.  Sunt  ct  alia  testimonia  Scriptura- 
riim,  quse  nobis  ingcrunt  percommemorationeni  lunae 
Ecclesiae  signiflcaiionem ,  quae  in  isla  mortaliiate  ab 
Ula  Jcrusalem,  cujus  civcs  sancti  Angdi  sunt,  in  aem- 
mnis  ei  laboribus  pcregrinatur. 

11.  Non  ideo  tamcn  putare  debent  stdti,  qui  Boiunt 
in  melius  commutari,  adoranda  esse  illa  lumiiiaria, 
qula  dtKitnr  ex  eis  aUquando  simiiiiudo  ad  divina  my- 
steria  figuranda ;  ex  omni  euim  crcalura  dudtur.  Nec 
ideo  debemus  iii  scnlentiam  damnaiionis  irmere,  qiiae 
ore  aposiolico  de  quibusdam  profertur,  qiii  coluermit, 
ct  scrvierunt  crealura!  potius  quam  Crcatori,  qui  est 
benedictas  in  saecula  (Rom  i,  25).  Sicut  enim  uon  ad- 
oramus  pecora,  quamvis  dictus  sit  Gbristus  et  ag:nus 
{Joan.  I,  29)  et  vitulus  (Ezech.  xlui,  19);  nec  feram, 
quia  diclus  cst  Ico  de  tribu  Juda  {Apoc.  v,  5);  nec  la- 
pidem,  quia  {)elra  erat  Cbrislus  (I  Cor.  x,  i);  ncc 


CLASSiS  ir.  210 

monlem  Sion,  qnia  in  ipso  flguralur  Ecclcsia  (I  Pelr. 
II,  4) :  sic  nec solcm  ncc  Innam,  quimvis  ex  ca  ccele- 
sticreatura,  sicut  ex'mul:isterresiribus,  sacrameuto- 
rum  flguru;  ad  informaiiones  mysticas  assumantur. 

CAP.  Yll.  — 12.  QuapropUir  malhcmaticoruni  de- 
liramcnta  cnm  delcstationcirridcnda  sunt;quibus  cum 
objccerimus  vana  commcnla ,  undc  bomines  in  erro- 
rem  prsncipilant,  quo  prius  pr.Tcipitali  sunt,  gamili 
sibi  videntnr,  cum  dicnnl  nobis  :  Cnr  ct  vos  ad  solis 
ci  lun»  computationcm  Pascba  cclebratis?  quasi  nos 
ordines  sidcrum,  aut  vicir-sitndincs  lcmporum  a  sum- 
mo  alque  optinio  Dco  conditas  argunmus,  el  non  eo- 
rum  pcrversitalcm,  qux  rchus  sapientissime  conditis* 
ad  stultissimas  opiniones  *  abutitur.  Nam  si  matliema- 
licus  nobis  coniradiclurus  cst  dc  sideribus  et  lumina- 
ribus  coeli  ad  sacramenUi  myslico  flgnranda  similitu- 
dines  ducere,  conlradicanl  et  angures  ne  dicatur 
nobis,  E$totc  $implice$  ut  cotumbas :  contrndicant  et 
Narsi,  nc  dicatur  nobis,  Astuti  $icut  $erpente$  (Malth. 
X,  16) :  contradicanl  bistrioncs,  ne  in  Psalnii^  ciUia- 
ram  nominemus.  Aut  quia  cx  bis  rcbus  ad  inyslcria 
verbi*Dei,  similitudinuin  signa  sumunlur,  dicant,  si 
placet,  vel  auspicia  nos  cap  arc,  vcl  vencna  conflcere, 
vel  tlicatricas  affectarc  ?uxurias,  quod  dcmentissimuni 
est  dicere. 

13.  Non  igitur  nos  de  sole  ct  Inna,  annnis  mcn- 
struisve  ieniporibus  aclionum  nostrarum  eventa  coa- 
jicimus,  ne  iii  vilae  bumanae  periculosissimis  tcmpe- 
staiibiis  tanquam  in  scopnlos  miscr;c  servitutis  illi^l, 
a  libcro  arbitrio  naufragemus  :  sed  ad  rcm  sacrate  si- 
gniflcandam  similitudincs  aptns  religiosissima  dcvo- 
lione  suscipimus,  sicnt  dc  caiora  creatura,  dc  vciitls, 
de  mari,  dc  irrra,  de  volatilibus,  de  piscibus,  de  m" 
corilius,  dc  arboribus,  de  hominibus,  ad  scrmoncm 
quidcm  mnltipliciter,  ad  cdebraiionem  vero  Sacra- 
mcnioruiiijain  cbristiana  libertate  parcissime;  sicut 
de  aqua,  de  frumcnlo,  de  vino,  dc  oleo.  In  scrvituie 
autein  vcteris  populi  etiam  multa  cclebrari  imperata 
snnt,  qux  nobis  lantummodo  intcHigcnda  Iraduntur. 
Non  itaque  dies  obscrvamus  et  annos  ct  menses  ct 
tcmpora,  ne  audiamus  ab  Apostolo  :  Timeo  vo$  ne 
(orte  wii  cau$a  laboraverim  in  vo$^(GaL  iv,  11).  Eos 
enim  culpat  qui  dicnnt :  Non  prQflciscar  bodic,  quia 
f)0stcrus  dies  esl,  aul  qnia  luna  sic  fcrlur;  vcl,  Pro- 
iiciscar  ut  prospera  cedant,  quia  iia  sc  habet  positio 
siderum:Non  agam  boc  mense  commcrcium,  qnia 
illa  stclla  mihi  agil  mensem ;  vel,  Agam,  quia  susce- 
pit  mensem  :  Non  plantem  hcc  anno  vincam,  quia  bis* 
sextus  est.  Non  autcm  quisquam  sapiens  arbitretut 
oI)servalorcs  temporum  reprebendendos,  qui  dicuni, 
Non  profldscar  bodic,  quia  tempcstas  exorla  est ;  aut, 
Non  navigcm,  quia  adbuc  sunt  hibcrnae  reliquiae;  aut, 
Tempus  seminandi  es4,  quia  irabribns  autumnalibtts 
terra  satiata  est ;  vcl  si  qni  forte  alii  naturales  efliecius 
circa  motum  aeris  ei  humores  ad  variandas  tempo- 

>  Mss.  dccem ,  ad  ^tuttUice  siios  vanissimas  opiniones. 

*Edd.,  itd  my$teria  verborum  Dii.  Ai  Uss.  duodedm , 
verbi  Dd. 

*  Edd. ,  tn  vobi$.ki  Kss.  habent ,  in  vo$ ;  juxta  gra^n 
lexvun ,  ei$  tmuw. 


tll 


S.  AUGUSTINl  Eri>r.opi 


212 


ruin  qualiialcs  in  sidenim  ordinatissima  conversione 
nolati  sunt,  dc  quibus  dictum  est  cum  conderentur : 
Et  $int  in  tigm  ei  temporibu$  et  in  diebu$  et  in  anni$ 
{Gen.  I,  i4).  Si  qux  autem  ligurae  similitudinum  noii 
tantum  <J6  coelo  et  dc  sideribus,  sed  etiam  de  infe- 
riori  creaiura  ducuniur  ad  dispcnsalionem  sacramon- 
tomm,  cloqueniia  quxdamestdoctrinxsalularis,  mo- 
▼endo  afTcctui  discentium  accomodata,  a  visibilibus 
ad  invisibilia,  a  corporalibus  ad  spiritualia,  a  lempo- 
ralibus  ad  u^terna. 

CAPUT  YIII.— II.  Necquisquam  nostrum  attcndit 
quod  co  tcinpore,  qiio  Pascba  celebramus,  soi  in 
arictc  cst,  slcut  itli  appellant  qucmdam  siderum  lo- 
cum,  ubi  revcra  inoiise  novorum  sol  invenitur :  sed 
sive  illi  arietem,  sive  aliquid  aliud  eamdem  partem 
ccBli  vocare  voluerint,  *  nos  de  Scripturis  sanctis  hoc 
didicimus,  quod  omnia  sidcra  Deiis  condidit,  et  locis 
ccelestibus  qulbus  voluit ,  ordina\  it ;  qu;e  stellis  dis- 
tlncta  et  ordiiiata  In  quaslibet  partcs  dividaiit,  qul- 
buslibct  vocabulis  noteiH,  ubicumque  sol  csset  mensc 
novorum,  illic  euin  reperirct  lixc  celebralio,  propier 
slmilitudinem  sacramcnti  rcnovandx  vitx,  de  qiia  sa- 
tis  supra  disseruimus.  Quod  si  eilam  locus  ille  side- 
rum  arles  vocari  possct,  proplrr  allquam  figurx  con- 
gruentiam,  neque  de  liiijusinodi  timeret  scnno  divinus 
aliquain  s.icramentl  slmllitudinem  ducere,  sicut  de 
aliis  non  solum  coelcstibus ,  sed  ctiam  terrestribus 
creatnris ;  sicut  de  Orionc  ct  Pleiadibus,  sicut  de  monte 
Sina  et  dc  monte  Sion,  sicut  de  fluminibus  qu;c  vo- 
cantur,  Geon,  Pblson,  Tigris,  Euphratcs,  sicut  de 
ips^l||0tics  in  sanctismystcriis  nominato*fluvio  Jor- 
dane,  rMm  figurate  insinuandarum  mysticassimili- 
ludincs  addtixit. 

15.  Scd  qnantum  Intcrsit  inter  siderum  observatio- 
nc8  ad  acrias  qualitates  accomodatas,  sicut  agricolac 
▼cl  nautse  observaiit;  aut  ad  notandas  partes  mundi 
cursimique  aliquo  et  allcundc  dirigendum,  quod  gu- 
bemaiores  havium  faciunt,  et  ii  qui  per  soliiudines 
arenosas  in  interiora  Austri  nulla  semita  certa  vel 
recta  gradiuntur ;  aut  cum  ad  aliquid  in  doclrina  utili 
figurate  significandum,  fit  nonnulloram  sideram  ali- 
qna  commcmoratlo;  quantum  ergo  intersit  inter  bas 
uiilitates,  et  vaniiates  bominum  ob  hoc  obser^antium 
sidera,  ut  ncc  aeris  qualitates,  nec  regionum  vins,  ncc 
80I0S  tcmporum  numeros,  nec  spiritualium  similitudi- 
nes,  sed  quasi  faialia  rerum  Jam  evcnta  perquirant, 
qnis  non  intclligat? 

CAPUT  IX.  —  i6.  Sed  jam  deinceps  videamus  cur 
etiam  id  observetur,  cum  Pascha  celebratur,  ut  sab- 
batum  occurrat :  hoc  enim  proprium  christianae  reli- 
gionis  cst.  Nam  Judxi  mcnsem  novorum  tantummodo 
.)t  lunam  obscrvanl  a  quartadecima  usque  ad  vice- 
simam  primam.  Sed  quia  illud  eorum  Pascha  qiio  pas- 
8U8  est  Dominiis,  ita  occurrit  ut  intcr  mortem  ejus  et 
resurrcctionem  medius  esset  sabbati  dles,  addendum 
patres  nostri  ceosucraut,  u\  et  nostHi  festiviias  a  Ju^ 
dseoram  fcstivitate  dibtinguerclur ;  ei  quod  non  fru- 

I  in  n.  est  hic  vocula,  ct,  qua  carent  ca?teri  cdili.    M. 
•  Edd.  et  1185.  plurcs,  nomtato ,  alii  scptem,  nontinato. 


slra  raclum  esse  credendum  est  ab  illo  qui  est  ante 
tempora,  et  per  quem  faota  sunt  tempora,  et  qui  ve- 
nlt  in  plenitudine  temporum»  et  qui  potestatem  habe- 
bat  poiiendi  anlmam  suam  ct  iteram  recipiendi  eam 
et  ideo  non  faialem,  sed  opportunam  sacramento  quod 
commendare  Instituerat,  horam  exspectabat,  cum  di- 
ceret,  Nondum  vemt  hora  mea  {Joan.  11,  i),  in  anni- 
▼ersaria  passionis  cjus  celebratione  a  postcris  serva- 
rciur  *. 

i7.  Quod  enim  nunc,  ut  superius  dixi,  fide  ac  spe 
gcrimus,  alque  ut  ad  id  perveniamus  dilectione  sat- 
agimus,  requies  est  qiixdam  ab  omni  laborc  omnium 
molestiaram  sancta  alqtie  perpctua :  in  eam  nobis  ex 
hac  vila  fit  trnnsilus,  qucm  Dominus  noster  Jesus 
Christus  sua  passione  prxmonstrare  ae  eonsecrare  di- 
gnatus  est.  Inest  auiem  in  illarequienon  desidiosasc- 
giiitia,  sed  quxdam  Inefi^abilis  tranquillitas  aclioiiis 
otiosx.  Sic  enim  ab  hujus  vita^  operibus  in  fiiie  re- 
quiescitur,  ut  in  alterius  vike  actione  gaudeatur.  Sed 
quia  talis  actio  in  Dei  laude  agitur,  sino  labore  mem- 
broram,  sine  angore  curarum;  non  ad  eam  sic  trans- 
itur  pcr  quietem,  ut  ipsi  labor  succedat,  id  est  non  sic 
esse  aciio  incipit,  ul  esse  desinal  quies :  neque  enim 
redilur  ad  labores  et  curas ;  sed  permanet  in  actiono 
quod  ad  quietem  pertinct,  nec  in  operc  laborare,  nec 
in  cogitatione  fluctuare*.  Quia  crgo  per  requicm  ad 
primam  vitam  reditur,  unde  anima  lapsa  est  in  pee- 
catnm,  propterea  sabbato  requies  sigiiificatnr.  Illa  au- 
tem  vita  prima,  qux  de  pcregrinalione  redeuntibus, 
ct  primam  8tolam  accipicntibus  reddiiur,  per  unain 
sabbaii,  quem  diem  dominicum  dicimus,  figuralur. 
Quaere  septem  dies  Genesim  legens,  invenies  septi- 
mum  sine  vespera,  quia  requiem  sine  fiiie  significat. 
Prima  ergo  vita  non  fuit  sempilerna  peccanti :  requies 
autem  ultima  scmpiterna  est,  ac  per  boc  et  ociavus 
sempiternam  beatitudinem  habebit,  /]uia  requies  illa, 
qux  sempiterna  est,  excipitur  ab  octavo,  non  exslin- 
guitur;  neque  enhn  esset  aliter  sempiterna.  Ita  ergo 
erit  octavus  qui  primus,  ut  prima  vita  non  tolLitur, 
sed  reddatur  aeterna. 

CAPUT  X.  — 18.  Sabbatum  lamen  commendaiuin 
C8t  priori  populo  iii  oiio  corporaliter  celebrandum  », 
ul  figura  esset  sanctificaiionis  in  requie  Spiritus  san- 
cli.  Niisquam  enim  legimus  iii  Genesi  sanctificaiionem 
per  omnes  priores  dies ;  sed  de  solo  sabbato  dictum 
est :  Et  $anctilica9it  Deu$  diem  $epiimum  {Gens- 11 ,  5). 
Amant  enim  rcquiera,  sive  pise  aniinae ,  sive  iniqua> ; 
8ed  qua  perveniant  ad  illud  quod  amant,  plurima:  ne- 
sciunt :  nec  .aliquid  appetunt  ctiam  ipsa  corpora  pon- 
deribus  suis,  nisi  quod  animae  amoribus  suis  ^.  Nam 

*•  Edd. :  £1  quia  aliquando  Pascha^  etc.,  diUinguereittr, 
Qupd  non  fruttra  factum,  elc,,  ut  in  anmnerfam,  etc.  Prae- 
tulimus hic Mss. lectionem, qua  planlus  exprimilur duilex 
ratio,  propter  quam  id  a  nobis  in  Paschaiis  celebratione  ser 
vatur,  ut  sabbati  dies  inter  passionis  et  resurreaionis  Do- 
minicae  solemnitatem  mcdius  veniat :  una  scilicct,  quo  sic 
nostra  fesUvitas  a  Judaeonun  fesliviute  distioguatur ;  al- 
tera  quod  non  Ihistra  factum  sit  a  Domino,  ut  inter  morteai 
ejus  etresurrectioncm  medius  esset  dles  sabbati. 

■  Ita  Mss.  omnes.  Al  l/)v.  habet,  neque  emm  iit  opere  ta- 
(foratur,  nemne  in  cogitatiane  fluctuaiur, 

•  Am.  Bad.  Er.,  in  otio  corporaii  temporaliter  celebrandQ 

^  Am.  Bad.  Er.,  tdsi  quie$cere  a  motibus  stdt. 


115  EPISTOLARUM 

sicut  corpus  landtu  nititur  pondere,  sive  deorsum 
Tersus,  sive  sursum  vcrsus,  donec  ad  locum  quo  niti- 
tur  veniens  conquiescai ;  pondus  quippe  olei  si  di- 
miiiatur  in  aere,  deorsum ;  si  autem  sub  aquis ,  sur- 
snm  nititur  :  sic  animae  ad  ea  quje  amant  propterea 
nitontur,  ut  pervcniendo  requicscant.  Et  mulia  qui- 
dem  per  corpus  delectant ,  sed  non  cst  in  eis  aeterna 
requies,  ncc  salicm  diutuma ;  et  proplcrea  magis  sor- 
didant  animam,  ct  aggravant  polius,  ulsinccrum  ejus 
ponduSy  qtio  in  supcriia  ferlur ,  impedianl.  Cum  ergo 
anima  scipsa  deiectitury  nondum  re  incomnmtabili 
delectatur;  et  ideo  adliuc  superba  est,  quia  se  pro 
summo  habet,  cum  superior  sii  [>eus.  Nec  in  tali  pec- 
calo  impunita  rclinquitur ,  quia  Deiu  iupcrbis  remilH^ 
hwuilibus  auiem  dal  gratiam  (Jacobi  iv,  6).  Cum  autem 
Deo  delecLntiir,  ibi  vcranv,  certim  ,  xternam  invenit 
requicro,  quam  in  aliis  quxrebnt,  nec  invcniebat. 
Proinde  admonetur  iii  Psalmo  :  Delectare  in  Domino^ 
etdabit  tibi  petitionet  cordis  tui  (Psal.  xxxvi,  4). 

19.  Quia  ergo  climitas  Dei  dilfuta  e$t  in  cordibu$ 
nostrii  per  Spiritum  sanctum  qui  datuB  est  nobis  (Rom, 
V,  5),  ideo  sanciiftcaiio  in  scptimo  dic  commcmorata 
cst ,  ubi  requies  commendatur.  Quia  vero  nec  bene 
operari  possumus ,  nisi  dono  ejus  adjuti ,  sicut  dicit 
Apostolus,  Deus  enim  est  qui  operatur  m  vobis  et  velie 
et  operari,  pro  bona  voluntate  (Phiiipp»  ii,  13),  nec  re- 
qiiicsccre  potcrimus  post  omiiia  bona  opera  nostra 
qua*  in  hac  vita  gcriinus,  iiisi  ejus  dono  ad  ?uternita- 
tem  saiictiflcali  &tque  perfecti  ^ ;  propterea  de  ipso 
Deo  dicitiir  quia  ciim  fccisscl  omtua  opera  valde  bona^ 
septimo  die  requievit  ab  omuibus  operibus  suis  quw  fedt 
(Cen,  I,  Zi^et  n,  2).  Fiiliiram  enim  requicm  significa- 
biil,  qnam  post  bona  opcra  d;itiirus  erat  nobis  honii* 
nibus.  Sicut  enim  cum  bcnc  operamur,  ipse  dicitur 
operari  in  nobis,  cujus  luiinere  bene  opiramur:  ita 
cum  reqniescimus ,  ipse  rt^quiesccrc  dicitur,  quo  do- 
iiaute  requiescimus. 

CAPUT  Xi.— 20.  lliBC  cst  quod  etiam  in  tribns 
primis  pra*ceptis  Decalogi  quae  ad  Deum  pertiiient 
(cj'tcra  ciiim  septem  ad  proximum  perliiient,  id  est 
ad  hoininem,  qiiia  in  duobus  praeceptis  tota  lex  peiw 
del  [Maith.xxiit  40]),  lerlium  ibi  de  observatione  sab- 
baii  posilum  est :  ut  in  primo  pra^ccpto  Patrcm  inlel- 
ligamus,  ubi  pruhibctur  coll  aiiqua  in  figmentis  homi- 
iium  Dei  simiiitudo;  non  quia  non  habel  imaginem 
Deuf ,  sed  quia  nulla  iinago  ejus  coli  dcbct ,  nisi  illa 
qqx  hoc  est  quod  ipse ;  iicc  ipsa  pro  illo ,  sed  cum 
ilk>.  Et  quia  crcalura  mutabilis  est,  ac  propterea  dici- 
tur  omnis  creatura  vauitati  subjecta  (Rom.  Tni ,  20), 
quonlam  natura  univerai  etiam  in  parte  monstratur ; 
ne  quisquam  Filium  Dei,  Verbum  per  quod  ^ctasont 
omnia,  putacel  esse  creaiuram,  scquitur  aliud  pracce- 
ptum  :  Non  accipies  in  vanum  nonten  Domini  Dei  tui 
(Exod.  XX,  7;  Deul.  v,  il).  Spiritus  autem  sanctus,  in 
qiio  nobis  illa  requies  tribuitur,  quam  ubiqueamamus, 
sed  nisi  Deum  amando  non  invenimus,  cum  cbaritas 
ejus  dilTunditur  in  cordibus  nostris  por  Spiritum  san^ 

<  Plnriac.  itt.,  atque  perfecti  sabbati  pervcncrimus ,  pro- 
Itfiyca,  etc. 


CLASSIS  n.  %14 

ctum  qni  datiis  est  nobis  ( Aoin.  t,  5) ,  quia  ^  sancti- 
ficavit  Dcus  diem  scptlmum  in  quo  requievit,  tertid 
praeccpio  legis  iusinuatur ,  quod  scriptum  est  de  ob^ 
servaiioiie  s;ibl)ali;  non  ul  jam  in  ista  vita  nos  quie» 
scere  exisiimemus ,  sed  ut  omnia  quae  bene  operamur 
non  habeant  uitentionem ,  nisi  in  futuram  requiem 
sempiternam.  Mcmentoenim  maxime,  quod  jam  supra 
commemoraTi ,  quia  spe  salvi  facti  sumus;  spes  auiem 
qucB  videtur,  non  est  spcs  (Rom.  tiii,  24). 

21 .  Ad  ipsum  autein  igncm  amoris  iiulriendum  ot 
flatandum  '  quodammodo,  quo  tauquam  pondere  sur- 
sum  vel  introrsum  rofcramur  ad  re(|uiem,  ista  omnia 
pertinent  qiue  nobis  figurate  insiiiuaiitur ;  plus  enim 
movent  et  accendunt  amorem,  quam  si  nuda  suie  ul* 
lis  sacramcntorum  similitudinibus  ponerenlur.  Cujus 
rei  caiisam  difficile  est  dicere.  Sed  laincn  ita  se  habe^ 
ut  aliquid  per  allegoricam  significationein  inlimatum 
plus  moveat,  plus  deloclet,  plus  honorctur,  quam  si 
verbis  propriis  diccrciur  apeitissiine.  Credo  quod  ipse 
auimac  motus  quandiu  rebus  adhuc  terrenis  im)ilica- 
tur,  pigrius  inflaminalur :  si  vero  feratur  ad  simililu- 
dincs  corporales,  ct  inde  referatur  ad  spiritiialia,  qiiae 
illis  slmilitudinibus  figurantur,  ipso  qiiasi  transitu  to* 
g«  tatur,  ct  tanquam  In  facula  ignis  agitatus  acccndi- 
tur,  et  ardentiore  dilcctiono  rapitur  ad  quiclcm. 

CAPUT  XII.— 22  lileoqiie  inter  omnia  illn  decem 
praecepta  soliiin  ibi  quod  dc  sabbalo  positum  esl,  (I- 
guraie  observandum  pmccij  itur ;  quain  figtiram  nos 
intelligendam ,  non  etiam  pcr  olium  corporale  cele- 
brnndam  suscepimus.  Cum  enim  sabbato  sigtiificctur 
spiritualis  requies,  de  qua  dictuin  cst  in  Psahno^l^a- 
cale  et  videte^  quoniam  ego  sum  Deus  (Psal.  xlv,  ll), 
el  quo  vocantur  homitics  ab  ipso  Domiiio  dicente,  Vc' 
nite  ad  me  omnes  qui  laboratis  et  oneraii  eslis,  et  ego  vos 
reficiam :  toUite  jugum  meum  super  vos,  et  discite  a  me 
quia  mitis  sum  et  liumilis  corde ,  et  invenietis  requiem 
animabus  vestris  (Malth.  xi,  28, 29);  cuitcra  tamcii  ibi 
prxcepta  proprie  sicut  prtccepia  sunt,  sine  ulla  figu- 
raia  significnlione  obscrvamus.  Nam  ct  idola  non  co- 
lere  manifestc  didicimus ;  ct  non  accipere  in  \anum 
nomen  Domini  Dei  nostri,  ot  honorare  patrcm  ct  ma- 
trcm,  ct  non  moechari,  non  occidcrc,  iioii  furari,  non 
falsum  lestimoniura  dicere,  non  concupisccrc  uxoreir 
proximi,  non  concupisccre  ullam  rom  proximi  (Exod. 
XX,  1-17,  et  Deut,  v,  0>2f),  non  flgurate  aliud  prx- 
tendunt,  et  mysiice  aJiud  significanl ;  scd  sic  obscr- 
Tanttir  ut  sonant.  Obscrvare  tamcn  dicm  sabbati  noii 
ad  liiteram  jubemur ,  secundum  oUum  ab  opcre  cor- 
porali,  sicut  observant  JudaM  :  ct  ipsa  eorum  obscr- 
vatio  qux  ita  pnccepta  cst,  nisi  aliam  quamdam  spiri- 
tualem  rcquiem  significet,  ridenda  judicatur.  Unde 
non  inconvenienier  intelligimiis  ad  amorem  cxciian- 
dum,  quo  ad  requiem  tcndimus,  valcrc  oinnia  qu»  R' 

1  Edd.,  qui  datus  est  nobis.  Qvia  ergo  sanaificavit,  elc. 
Sed  ooncimuor  lectio  est  interpuDaione  mutata,  et  siiblat4 
particula,  ergo,  quae  ab  omiiibus  liss.  abestw 

*  sic  Biss.  ColberU ,  et  jpaUmdum  quodammodQ.  Tto 
quQ  corrupte  m  prius  Edd.,  fummandvm.  isto  verbo  ulitur 
Augustipus  io  lib.  7  confess.,  c.  6,  n.  8,  flatabam  in  ea& 
nugas  ignem  cordis  sui.  [flandum.] 


SIS  Si  AUGUSTIMI 

fur.ile  iii  ScripUiris  dicuniur ;  quandoquidcm  id  solum 
in  Decalogo  figurate  praecipitur,  ubi  rcquies  comfnen- 
dalur »  quae  ubiqite  amatur,  sed  in  solo  Dco  certa  et 
sancta  invenitur. 

CAPUT  XIII.— 23.  Dies  tomen  dominicus  non  Ju- 
dscis»  scd  Glirislinnis  resurrcclione  Domini  dedaratus 
est»  et  ex  illo  habere  ccepil  festiviiatem  suam.  Animae 
quippe  omnium  sanctorum  anle  resurreclionem  cor- 
poris  sunt  quidem  in  requie,  sed  in  ca  non  sunl  actio- 
iie  qiia  corpora  reccpta  vegelanliir.  Talem  quippe 
aclioncm  signiHcat  dies  octavus,  qui  ct  primus ,  quia 
non  aufert  illam  requlem ,  scd  glorincat.  Non  euim  ' 
ledit  cum  corpore  difficultas  ex  corpore,  quia  ncccor- 
ruptio :  Oportet  enim  corruptibiU  hoc  indui  incorruptio- 
ftem,  et  morlalehoc  indui  immorlalitatem  (1  Cor.  iv,  53). 
Qnapropter  anle  resurrectioiicm  Domini,  quamvis  san- 
ctos  patres  plcnos  prophetico  spiritu  octavi  sacrami^n- 
tiim  ncquaquam  lalcrel ,  quo  significatur  resurreclio 
(nam  el  pro  octavo  Psalmus  inscribitur  [PsaL  vi  et  xi], 
et  ocfavo  die  circumcidcbantur  inrantes,  ct  in  l^ccle* 
siaste  ad  duorum  Testamcntorum  significationem  di- 
citur ,  Da  illis  septem ,  et  illis  octo  [EccU.  xi ,  2]) ; 
rescrvatum  esi  tamcn  et  occultatum,  et  solum  cele- 
brandum  sabb.itum  traditum  est :  quia  erat  antea  re- 
quies  mortuorum ;  rosurrcctio  autem  nullius  erat  S 
qui  resurgens  cx  morluis,  jam  non  morerelur,  et  mors 
Uli  ultra  non  dominarelur ;  ul  posiquam  fucia  cst  talis 
resurrectio  in  corpore  Domini  (ut  prseiret  in  capile 
Ecdesias,  quod  corpus  Ecclesiae  spcrarcl  in  finc),  jam 
etiam  dies  dominicus,  id  est  ociavus ,  qui  et  priinus, 
iDciperet  cclebrari.  Ipsa  ctiam  causa  iutcliigitur,  cur 
observandum  Pascha ,  ubi  ovcin  *  occidcrc  et  come- 
dcre  jubcnlur,  quod  manifestissimc  passioncm  Domini 
prxfigiirat,  non  eis  ita  prxceptum  esl,  iit  attendercnt 
occiirrere  sabbatum ,  et  cum  mciise  novorum  ad  ter- 
tiam  lunx  hcbdomadam  concurrerc,  ul  eumdein  quo- 
que  diem  Dominus  potius  sua  passione  signaret ,  qui 
ctiam  dominicum,  id  cst,  octavum,  qui  et  primus  esr, 
declaraturus  advenernt. 

CAPUT  XIV. — 24.  Atlende  igitur  sacraiissimum 
triiluum  criicifixi,  scpulti,  suscitati.  Ilorum  trium 
quod  signiQcat  crux ,  in  pncsenti  agimus  vila  :  quod 
aulcm  significat  sepultura  et  resurrcctio,  fide  ac  spe 
geriinus.  Nunc  enira  dicilur  homini  :  Tolle  crucem 
tuam  et  sequere  me  {Matth,  xvi,  2i).  Cruciatur  autem 
caro,  cum  mortificantur  membra  nostra,  quaesuntsu- 
per  terram,  foriiicatio,  immundilia,  luxuria,  avaritia, 
et calera  hiijusmodi,  de  quibus  idem  dicit :  Si  iecun- 
dum  carnem  vixeriti$,  moriemini ;  u  autem  $piritu  facia ' 
carnis  mortificaverilis ,  vivetii  (Honi.  viii ,  i3).  Ilinc 
cliam  dc  scipso  dicit  :  Mundus  mihi  crucifixus  est ,  et 
cgo  mundo  {GaL  vi,  14).  Et  alio  loco  :  Scienie$,  inquit, 
quia  vetus  hamo  noster  simul  crucifixu$  e$t  cum  illo,  ut 
evacuctur  corpu$  peccati^  ut  ultra  non  $erviamus  peccato 

>  Edd.,  mtUUt$  eraU  donec  vetnretchristus,  qui  rewrgens^ 
etc.  At  Mss.  carent  his  veri)is,  donec  vemrel  chrislus. 

•  Edd.,a({}tiim  occidere.  llss.  autem  habcnt,  ovem  ;quam 
vocem  bac  m  re  frequcns  uswpat  Augostinus ,  jaxta  grae- 
cum  lexium,  qui  probLton  haLet,  uU  observat  m  (ma^.  42 
supcr  Exoduni, 


EPISCOPl  S16 

{Rom.  VI,  6).  Quandiu  ergo  id  agimt  opera  nostra,  nt 
evacuetur  corpus  pcccati,  quandiu  exterior  homo  cor- 
mmpitur,  ut  interior  renovetur  de  die  in  diem,  tein- 
pus  est  crucis. 

95.  U^cc  sunt  etiam  bona  opcra  quidem»  tamen 

adbnc  laboriosa ,  quorum  merces  est  requies  :  sed 

ideo  dicitur,  Spe  gaudentes^  ut  cogitantes  requiem 

fuluram,  cum  hilariiale  in  laboribus  operemur.  Ilanc 

biinrilalem    signiticat  crucis  laiiludo  in   transverso 

ligno,  ubi  figuntur  manus.  Per  maniis  eiiim  opcra  in- 

tcliigimus;  per  lalitudinem,  hilantatem  opcranlis, 

quia  tristitia  facit  anguslias ;  per  altitiidinem  vero  cui 

caput  adjungitiir,  exspectationem  retributionis  de  su- 

blimi  justitia  Dei,  qui  reddet  uniciiique  secundiMn 

opera  sua,  iis  quidem  qui  secundum  tolerantiam  boni 

operis  gloriam,  et  bonorem,  ci  incorruptioncm  qux- 

rcntibus  vitam  a:temam  (id.  ii,  6,  7).  Itaque  longi- 

tudo,  qua  totum  corpus  extenditur,  ipsam  tolcrastiam 

significat,  unde  longanimes   dicunlur  qui  toleranl. 

Profundum  aulcm  qiiod  terrse  inlixum  est,  secrctum 

sacramenti  praefigurat.  Rec<Nrdaris  enim ,  nisi  fallor, 

quae  verba  Apostoii  in  ista  designatione  crucis  expe- 

diam,  ubi  ait  :  In  charitate  radicati  atque  fundati,  ttt 

po$nti$  comprehendere  cum  omnibu$   $ancti$  quce  $it 

longitudo,  latttudo^  altitudo  et  profundum  (Eph,  iii, 

17, 18).  Ea  vero  qoae  nondum  videinus,  et  nondum 

tencmus ,  sed  fide  et  spe  gerimus,  in  alio  biduo  figu- 

rata  sunt.  IL^ec  enim  quae  nunc  agiinus,  tanquain 

clivis  pncceplornm  in  Dei  timore  confixi,  sicut  scri- 

ptiim  est,  Confige  clavi$  a  timore  tuo  came$  meai 

(Pm/.  cxviii,  120),  in  necessariis  deputantiir,  non  in 

eis  qux  per  scipsa  appctcnda  et  concupiscenda  suut. 

Undc  illud  optiinum  se  dicit  concupiscere,  di$$olvit  et 

e$$e  cum  Christo  :  manere  aulem  in  eame  necessariunu 

inquit,  propter  vo$  {Philipp.  i,  23,  24).  Qiiod  ergo  in- 

qoil,  dissolvi,  et  e$se  cum  Chri$(o,  inde  incipit  requies» 

qux  non  interrumpiturresurrectione,  sed  clarificatiir ; 

qu£  tamen  nunc  fide  relinetur,  quiaju$(u$  ex  fide  vivit 

{Habae.  ii,  4).  An  ignorati$,  inqiiit,  quoniamquicumqHe 

baptizati  $hmu$  in  Christo  Jcsu,  in  marte  ipsius  bapti' 

xaH  $umu$?  Con$epulti  ergo  iUi  $umu$  per  bapti$mum 

in  mortem  {Rom,  vi,  3,  4).  Unde,  nisi  fide?  Neque 

euiin  jam  in  nobis  perfeclum  est,  adhuc  in  nobisniet- 

ipsis  ingcmiscentibus,  el  adoptioncm  cxspectantibus, 

redemptionem  corporis  iiostri :  Spe  enim  $alvi  facii 

$umu$ ;  $pe$  autem  quof  videtur,  non  est  $pe$  :  quod 

enhn  videt  qw$,  quid  $perai  ?  $i  autem  quod  non  w- 

demu$  $peramu$f  per  patientiam  ex$pectamu$  ( id.  viii, 

24,  25). 

26,  Quod  memento  quam  sxpe  commemorem,  nc 
jam  nunc  in  isia  vita  nos  beatos  ficri  debere  arbiire- 
mor,  et  ab  omnibus  difficuiialibus  libcros ;  ac  sic  iu 
angustiis  rerom  temporalium  adversus  Dcom  ore  sa- 
crilego  mormoremoSf  quasi  non  exhibeat  quod  pro- 
misit,  Promisit  quidem  eliam  huic  vitae  iieceskarin.; 
sed  alia  sunt  solatia  iniserorum,alia  gaodia  bcatoruni. 
Domine^  inquit,  secundum  mHltitudinem  dolortim  mco- 
rum  in  corde  meOf  exhortationes  tucs  jucunduvtrunt 
animam  meam  {PsaL  xctii,  19).  Non  crgo  mumiUi^* 


tn  EPISTOLAKUII 

nras  in  dHiicnltatibiis,  ne  perdamus  latitodinem  bila- 
ritatis,  de  qna  dicitHr,  Spe  gBudentes ;  qiiia  seqiiiltir, 
m  triMalhne  paiknte§  {Rom.  xii,  12).  Nova  ergo  Tita 
in  fide  nunc  inclioatar,  et  spe  geritar  :  nam  tunc  per- 
fecta  erit,  cum  al>sorbebitar  mortale  a  vita,  cum 
absorbebilfir  mors  in  victoriam,  cum  illa  novissima 
hrimica  destrueiur  mors,  cum  immutati  fuerimus ,  et 
rquaies  Angelis  effccti :  Omnes  emm,  inquit,  resW' 
genwi ;  sed  uon  omnes  immutabinmr  ( I  Cor.  xv,  54  , 
36,  51).  E4.  Dominus  :  Erunt,  inquit,  (eqnaies  Angetis 
Dei  (Luc,  XX,  36).  Appreliensi  enim  sumus  modo  in 
timore  per  fidem,  tonc  autem  appreliendemus  *  in 
eharitate  per  speciem.  Quandiu  enim  sumus  in  corpore, 
fmgrmamur  a  Domino  :  per  fidem  enim  ambulamus , 
non  per  speciem  (II  Cor.  v,  6).  Ipse  ilaque  Apostolos 
qni  dicil ,  ut  apprehendam ,  sicut  apprehensus  ncm, 
nperte  se  non  apprehendisse  coniitctur  :  Fratres,  in* 
quit,  ego  me  non  arbitror  apprehendisse  {PhiUpp.  ni, 
12,  15).  Sed  tamen  quia  ipsa  spes  ex  promissionc  ve- 
ril.ilis  ceria  nobis  csl,  cum  diccret,  Conseputti  igitur 
snmusilli  per  iraprtsnium  tii  morfem,  subjunxiletait,  til 
quomodo  surrexit  Chritlus  ex  mortuis  per  gtoriam  Palris, 
ita  et  nos  m  novitate  vitof  ambulemus  {Rom.  vi,  4). 
Anibulamus  ergo  in  reiaboris,  sed  in  spe  quietis ;  in 
cnrne  vetustatis,  sed  in  fide  novitatis.  Dicit  ciiim, 
Cor^nts  quidcm  mortuum  est  propter  peccatum ;  spiriius 
autem  vita  est  *  proptcr  justitiant.  Si  autem  Spiritus 
ejus  qui  susdtavil  Jesum  Qiristum  a  niortuis  habitat  in 
vobis ;  qui  suscitavit  Jcsum  Chnstum  a  mortuis,  vivifi' 
oabit  et  mortalia  corpora  vestra  per  inhabitantem  Spiri- 
Sum  ejus  in  vobis{ld.  viii,  10,  II). 

27.  Ilaec  et  ex  auioniate  Jivinaruni  Sciipturanitn 
et  universo)  Ecclesia;,  qux*  loto  orbe  diffunditur,  con* 
•enslonOf  pcr  anniversarium  Pascba  celebrantur, 

CAPUT  XY. — ^Iii  maguo  uiique  sicui  jam  inteliigis , 
sacramenlo.  Et  iii  Scripturis  quidem  veteribus  ad 
agenduiii  P.ischa  non  esl  praeceptum  tempus ,  nisi 
ex  mense  novomm,  a  luna  quarla  dccima  usqtie  ad 
vicesiinam  primam  :  cx  Evangelio  tamen,  quia  mani- 
festum  cst ,  quo  etiam  die  Doininus  crucifixus  sit,  et 
in  sepultura  fuerit,  ct  resurrexerit,  adjuncta  est  eiiam 
ipsonim  dierum  obscrvatio  per  palrum  concilia ,  et 
•rbi  universo  cbri&tiana  persuasuin  cst  eo  modo  I^- 
sclia  celcbrari  oportcn^ 

28.  Quadragcsiiiia  sane  jejunforum  hibei  auctori- 
Ulfem,  et  in  veicribus  Libris  ex  jejunto  Mo)si  {Exotf^ 
XXXIV,  2«)  ct  Eliaj(HI  Reg.  xix,  8);  etex  Evangelio, 
quia  totidem  diebus  Dominus  jejnnavit  ( Matth.  iv,  2), 
demonstrans  Evangelium  non  dissentire  a  Lege  et 
Propheiif .  In  persona  quippe  Moysi,  Lex ;  in  per- 
Bona  Eli»,  Prophelse  accipiuntur,  inier  quos  et  in 
monte  gloriosus  apparuit;  ut  evidentins  emineret 
ipiod  de  ilk)  dicit  Apostolus  :  Testimonium  habens  a 
Lege  et  Prophetis  {Rom.  in,  21).  In  qua  ergo  parte 
iiTini  congruentius  observalio  Quadragesimoe  coiisti- 
luerclur,  nisi  confini  al(iue  conligua  domiiiicae  pas- 

*  Lov.,  tunc  autem  apprehendemar.  Sed  mclius  aHI,  ap- 
preltendemus.  ,    ... 

«  Edil.,  vitit.  Al  Mss.,  vila  esty  juxla  graecum,  dzoe  dta 
dikbiasunen» 


CLASSIS  !L  ffS 

sioni?  Quia  in  ea  stgnificatur  hxc  vfCa  hboriosa ,  cul 
opus  est  continentia ,  ut  ab  Ipsius  mundi  amieitia  je- 
junetur ;  quae  utiqu^  faliaciter  blandlri,  et  illecebra- 
rum  fucos  circitinspnrgcre  atque  jactare  non  cessac. 
Numcro  autcm  quadRigonario  vitam  istam  propterea 
flgurari  arbitror  ,  quia  deiiarlus  in  quo  est  perfectio 
beatitudinis  nostrae,  sicut  in  octonarlo ,  quia  redit  ad 
primum,  ila  in  hoc  mihi  vidclur  cxprimi :  quia  crea- 
tura,  qux  seplenario  figutaliir,  adhxret  Crcatori ,  iii 
quo  dcclaratur  unilas  Trinitalis  per  universum  miin- 
dum  temporaliter  annuniianda ;  qui  mundus  et  a  qua- 
tuor  vcntis  delimatur,  ei  quatuor  clementis  crigitur, 
ct  quatuor  anni  lcinporuin  vicibus  variatur.  Decem 
aulem  quater  in  qitadraginta  consummantur,  rpiadra- 
genarius  autem  partibus  suis  computatus,  addit  ipsum 
denarinm  ct  fiunt  quinqu.iginta  tanquam  merces  la- 
boris  ct  continciitjic.  Neque  enim  frustra  ipse  Domi- 
nus  et  quadraginta  dfcs  post  rcsurreclionem  in  hac 
tcrra  et  in  hac  vita  ciini  Discipulis  conversatus  est,  et 
posieaquam  ascendil  in  coelum,  decem  dicbus  inier- 
positis  promissum  misit  Spiriium  sanctum ,  complcto 
die  Pentecostcs  :  qui  dies  qitinquagenarius  hubet  al- 
terum  sacramentum,  quod  septies  septem  quadra- 
ginta  novem  fiont ;  et  cum  redilur  ad  initium,  qui  est 
ociavus,  qui  et  primus  dies,  quinquaginla  complen- 
tur;  qui  celebrantur  post  Domini  resinrrectionem,  jam 
in  figura  non  luboris,  sed  quietis  et  Ixtitiae.  Propter 
boc  et  jejunia  relaxaniur ,  et  stantes  oramus,  quod 
cst  signum  resurrectionis.  Unde  ctiam  omnibus  dic- 
bus  dominicis  id  ad  allare  observatur,  et  Alleluia  ca* 
niiur,  quod  significat  actionem  nostram  futuram  non 
essc  nisi  laudare  Deum,  sicut  scriptum  est  :  Beats 
qui  habitant  in  domo  tua,  Donnne ;  in  steculn  sceculorwp 
laudabunt  te  {Psal,  lxxxiii,  5). 

CAPUT  XVI.—  29.  Scd  dies  quinquagesimus  et  in 
Scripturis  commendatur ;  et  non  taiitum  iii  Evange- 
lio,  quia  tunc  Spiritus  sanclus  advcnit,  sed  ctiam  in 
veteribus  Libris.  Nam  et  ibi  posleaqiiam  Pascha  occiso 
agno  celebraveriint ,  dies  quinquaginta  numcrantur 
usque  ad  dicm  quo  Lex  dala  est  in  monleSiua  fainulo 
Dei  Moysi,  digito  Dei  scripta  {Exod.  xn ,  xix,  xx» 
XXXI ) :  in  libris  autem  Evangelii  apcrlissime  dec!a- 
ralur,  digitum  Dei  significare  Spiritum  sanctum.  Cum 
enim  unus  evangelista  dixissel,  In  digito  Dei  ejicio 
<f(rmom*a(Lu(;.  XI,  20);  alius  hoc  idem  iU  dixit,/n 
spiritu  Dei  ejicio  damonia  {Matth.  xii,  28).  Quis  hanc 
la^tiliam  divinoruin  sacramentorum,  cum  sanx  do- 
clrinaj  lucc  clarcscunl*,  non  pr;eferal  iiniversis  mundi 
hiijus  impeiiis,  etiarn /musilata  fclicitale  (lacatist 
Nonnc  tanquam  duo  Seraphim  clainant  ad  iiivicem 
concinentia  laudes  Allissiini  ;  Sanctus^  sanctus,  san- 
ctus,DominusDeussabaolh  {Isai.  vi,5);  iu  duoTesta- 
menta  fideliicr  coiicordautia  sacratam  concinunt  ve- 
riiatem?Occiditur  ovis,  celebratur  Pasch.i,  ct  inter- 
positis  quinquaginta  diebus  daiur  Lex  ad  liinorem 
scripU  digito  Dei.  Occiditur  Christus,  qui  lanquain 
ovis  ad  immolanduin  ductus  csi,  sicui  fsaias  tesiatur 

»  Floriac.  Ms.,  tucra  crescunt. 


219  S.  AUGUSTKNI 

(ifof.  Liii,  7),  oclcbratur  verum  Pascha,  el  inlcrposilis 
quin/]unginUi  diebus  datur  ad  charitatero  Spiritus 
sanctus,  qui  est  digitus  Dei,  conlrarius  hominibus  sua 
guxrentibus ,  et  idco  jugum  asperum  et  sarcinam 
gravem  portantibus ,  nec  tnvenientibus  requiem  ani- 
mabus  suis;  quia  charitasnon  quaerit  qax  sua  sunt 
(l  Gor.  XIII,  5).  Ideo  aniinositas  haereticorum  semper 
iDqiiieta  est,  quos  mngorum  Pbaraonis  habere  cona- 
tumdeclarat  Aposiolus,  dicens  :  Sicul  enim  Janmes 
et  Mambres  re$lUerunt  Moysi,  sic  el  iiti  resistunt  veri- 
ta/j,  homines  mente  corrupti ,  reprobi  drca  fidem  :  sed 
ultra  non  proficient ;  dementia  enim  eorum  erit  mani' 
festa  omnibus^  sicutet  iUorum  fuit  (II  Tim.  iii,  8).  Quia 
enim  per.  ipsam  corruptionem  mentis  inquietissimi 
fuerunt,  in  signo  lerlio  dercccrunt,  fuicnies  sibi  ad- 
versum  esse  Spiritum  sanctiim  qui  crat  in  Moyse. 
Nam  deGcicntcs  dixerunt  :  Diffiius  Dei  est  hic  (Exod. 
VIII,  19).  Sicut  autem  conciliaius  et  placatus  Spirittis 
sancttis  requiem  pnestat  mitibus  et  hunMlibus  corde , 
ita  contrarius  et  adversus  immites  ac  superbos  in- 
quietudine  exagilat.  Quam  inquieludinem  muscse  illx 
brevissimoc  '  signiflcaverunt,  sub  quibus  magi  Plia- 
raonis  dcfcccrunt,  dicentes  :  Digilus  Dei  est  hic, 

50.  Exodum  Icge,  et  vidc  ubi  Pascha  celebravcrunt, 
post  quot  dies  data  sit  Lex.  Loquitur  Deus  ad  Moyscn 
in  crcmo  Sina  die  primu  *  mcnsis  tertii.  Nola  eri;o 
unum  diem  ex  iiigressu  ipsius  tertii  mcnsis,  et  vide 
quid  dicat  iiiter  coilera  :  Descende,  inquit,  testare  po- 
pulOf  et  purifica  illos  hodie  et  rr/is,  et  Invcnt  vestimenla 
sua,  et  sint  parati  in  ditin  tcrtium.  Tertia  enim  die  de- 
scendet  Dominns  in  montcm  Sina  coram  omni  populo 
{Id.  XIX,  10, 11) :  tunc  data  cstLev  tcrtio  acilicet  die 
lortii  nieiisis.  Numcra  ita(|iie  a  quariodecimo  primi 
mensis  die,  quo  factum  cst  Pascha,  usque  ad  diem 
tertium  tertii  mensis,  et  invcniesdecem  et  septem  dies 
primi  mensis,  triginta  secundi,  tres  tertii,  qui  Gunt 
quinqiiaginta.  Lex  in  arca  e>t  sanctiftcatio  in  corporo 
Domini,  pcr  ciijus  resurrectionem  nobis  rcquies  fu- 
tiira  proiiiiltitur,  ad  quam  pcrcipiendam  Spiritu  san- 
cio  charitas  inspiratur.  Spirilus  autcm  nondum  erat 
daius,  qiiia  Jesusnondum  erat  clarificatus  {Joan.  vii, 
50.)  Unde  prophetia  illacantata  est :  Exsurge,  Domincy 
in  requiem  tuam^  tuet  arca  sanctificationistuai  {  PsaL 
cxxxi,  8)  Ubi  rcquies,  ibi  sanctificatio.  Unde  nunc  ut 
ainemus  ct  desideremus,  pignus  accepimus.  Vocan- 
lur  auicm  ad  requiem  allcrius  vitx,  qiio  ab  isla  vita 
transitur ,  quod  Pascha  sigiiiflcat,  oinnes  iu  uomiiie 
Patris,  et  Filii,  et  Spirilus  sancti. 

CaP,  XYU.  — <  51.  Propterca  quinquagenarius  nu« 
menis  lcr  miiltiplicatus,  addilo  ad  emiiientiam  sacra-> 
menli  ipso  tcrnario,  ct  in  illis  magnis  piscibus  invcni- 
tur,  quos  jam  Domiiius  post  resurrcctionem  novam 
vttam  demonslrans,  a  dexteraparie  lcvari  imperavit; 
nec  retia  rupta  sunt  {Joan.  xxi,  6,  ll),quia  tunc  ha&- 
reticorum  inquieludo  non  erit.  Tunc  homo  perfcH^tus 
et  quietus,  purgatus  inanimo  et  in  corpore  pcreloquia 

*  Edd.,  qramssbnw.  Sed  verius  Mss.,  tremstncefVi  Uquet 
ex  tlb.  3  dc  Trinit.,  c.  7. 

•  Lov.,  die  tertio  mensis  tertU.  castig[avimusad  Mss.  duos 
VaUcanos  ct  sorbonicum  uniun,  die  phnw. 


EPiscon  »0 

Domini  casta,  argelMum  igne  examinatuni  terrx,  pur- 
gatum  septuplum  (Psa/.xi,  7),  accipiet  mercedem  dc- 
narium,  ut  sint  docem  et  septem.Nam  et  in  hoc  nii- 
mero  sicut  in  aliis  multiplices  figiiras  exhibentlbus» 
sacramentum  mirabile  rcpcritur.  Nec  immcrito  etiam 
Psalmus  sepiimus  docimus  in  Regnorum  libris  solus 
iiiteger  legitiir  (11  Reg.  xxii,2-51);quia  rcgnumillud 
signiflcat,  ubi  adversarium  non  habebimus.  Titulus 
cnim  ejtis  est :  In  die  qua  eritit  eum  Ihminus  de  manu 
omnium  ininucorum  ejus^  et  de  manu  Saul.  Quis  eniir 
figuratur  iii  David,  nisi  ilie  qui  venit  secundum  car 
nem  ex  semine  David?  (Rom,  i,  5.)  Qui  utique  in  cop* 
pore  suo,  quod  esl  Ecclcsia  adhuc  paliiur  ininiicos. 
Uude  illi  persecutori  qucm  voce  maciavit,  et  in  suun 
corpus  trajiciens  quodammodo  mandticavit,  soiiuit  dc 
cobIo  :  Saule^  Saute^  quid  me  persequeris?  {Act.  ix,  4»| 
Qiiando  autcm  eruelur  hoc  corpus  ejiis  de  manu  oui- 
nium  inimicoriim  cjus,  nisi  cuni  ct  illa  novissiina  ini- 
mica  destruetur  mors?  Ad  hoc  tcmpiis  pcrtinuit  nu- 
merus  ilie  centum  quinquagiiita  triuin  piscium.  Nam 
et  ipse  numcrus  septirnus  decimus  surgens  in  trigo- 
nuin,  ccntum  quinquaginta  trium  sunimam  complet.. 
Ab  uno  quippe  usque  ad  decem  et  septem  surgens, 
omties  medios  adde,  et  invenies :  ad  unum  scilicct  ad- 
de  duo,  fiunt  utique  tria ;  adde  tria,  fiunt  scx ;  adde 
quatuor,  fiunt  decem ;  adde  quini|uc,  fiunt  quindecim ; 
adde  sex,  fiiiiit  viginti  unum ;  adde  ita  caetcros,  ct 
ipsuin  decimum  scptimum,  fiuul  centum  quiiiquaginia 
tria. 

5i.  llxc  de  Scripluris  firmissime  tenentur,  id  est 
Pasclia  et  Pentccostes.  Nam  ut  quadraginta  illi  dicft 
anto  Pascha  observcntur,  Ccclesiaeconsuetudo*  robo- 
ravit ;  sic  etiam  ut  octo  dies  Neophy toruin  distiiiguan-* 
tur  a  cxteris,  id  est,  ut  octavus  priino  concinat.  Ui 
aiitem  Ailehiia  pcr  illos  solos  dlcs  qiiinquaginta  in 
Ecclesia  cantetur,  non  usqucqiiaque  ohservalur :  nam 
et  aliis  diebus  varie  caiitatur  alibi  alque  alibi ;  ipsis 
auiem  diebus  ubique.  Ut  autem  stantcs  in  illis  diebiis 
ct  omnibus  dominicis  oremus,  utrum  ubique  servetur 
ignoro :  tamen  quid  in  eo  sequatur  Ecclesia ,  dixi  ut 
{K>tui,  ct  arbitror  esse  manirestum. 

GAP.  X  Vlll. —  55.  DelavandisTcropedibtis,  cuinDo- 
mjnus  lioc  proptcr  Tormam  huinilitalis,  propler  quam 
docendam  vcncrat,  coinmendaverit,  sicut  ipse  consc- 
quenter  expostiit,  quxsitum  estquonam  tempore  po- 
tijssiroum  res  tanta  etiam  facto  doceretur,  et  illud 
tempus  occurrii,quo  ipsa  commendalio  religiosius  iii- 
hxrerot.  Sed  neadipsum  sacramentuni  Baptismi  vidc- 
retur  pertinere,  multi  hoc  in  consuetudinem  rccipere 
nohierunt.  Nonoulli  eliam  de  consueiudine  auferre 
non  dubitaverunt.  Aliqui  auteni  ul  hoc  et  sacratiore 
tempore  coinmendarent,  et  a  Buptismi  sacramenta 
distinguerent,  vel  diem  teriium  octavarum,  quia  et  ter- 
narius  numeriis  in  multis  sacramcntis  maxime  exccl- 
lil,  vcl  etiam  ipsuin  octavum  ut  hoc  facerent  cle- 
gerunt. 

54.  Miror  sane  quid  ita  volucris,  ut  dc  iis  qux  varia 

*  Am.  Bad.  Er.  cl  Mss.  ircs ;  Ecctvsiw  consensio  robor oiH, 


<S!  EPISTOLAUUM 

per  diversa  loca  obscrvnntur,  tibi  aliqna  scriberein, 
cam  et  non  sit  neccssarium,  et  una  in  his  saluberrinia 
regula  retinenda  sit ,  ut  qux  non  sunt  conira  fldem, 
neque  contra  bonos  mores,  et  habent  aliquid  ad  cs- 
bortatioiiem  ▼ike  mclioris,  ubicumqae  institui  Tide- 
mus,  Tcl  inslituta  cognoscimus,  non  solum  non  Impro- 
bemus,  sed  etiam  laudando  et  imiiando  scctemur,  si 
aliquorum  inflrmitas  non  ita  impedit,  ut  amplius  de- 
trimentum  sit.  Si  cnim  eo  modo  impediat  al  majora 
studiosorum  lucra  speranda  siiit,  quam  calumniatorum 
dctrimcnta  metucnda,  sinc  dubitilionc  faciendum  est, 
maxime  id  quod  eliam  de  Scriptnris  defendi  polest; 
sicut  de  hymnis  el  psalmis  canendis,  cum  et  ipsius 
Domini  et  Aposlolorum  habcnmiis  documenta  cl  esem- 
pla  et  pnecepta  ^  De  hac  rc  tim  uiili  ad  movendum 
pieanimum,  cl  accciidendum  divime  dileclioiiis  affe- 
ctum,  yaria  coiisiictudo  csl,  cl  pleraque  in  Africa  Ec- 
clcsix  mcmbra  pigriora  sunt :  ita  ut  Donatist»  nos 
rcprehendant,  qtiod  sobrie  psallimns  In  ecclesiii  di- 
vina  canlica  Prophelarum,  cuni  ipsi  cbriciates  suas  ad 
canticum  psaltnoruin  humano  iiigenio  compositorum, 
quasi  ad  ^  tabas  exhortationis  inflammcnt.  Quando  au- 
tcm  iiOH  est  tempus,  cnm  iii  ecch^sia  fralres  congre- 
gnnlur,  sancta  cantandi,  nisi  cum  legitur  aut  dispula- 
tur,  autantibtesclaravoce  dcprecatur,  aut  commuiiis 
oratio  voce  dlnconi  indicitiir  ? 

CAPUT  XIX. —  '65.  Aliis  vcro  particulis  tcmporum 
quid  meliusa  congregalisCbrislianisflat,  qnid  ulilius, 
qiiid  sanctiiis  omnino  iion  vidco.  Quod  autcm  institui- 
lur  prxter  consurtudincm,  ut  quasi  observatio  sacra- 
menii  sii,  approbarc  non  possum,  etiainsi  multa  bu- 
jusmodi  propter  nonniillarum  vel  sanctarum  vcl  lur- 
bulentarum  pcrsonanim  scandala  dcvilandn,  liberius 
improbare  non  audeo.Sedhocnimis  doleo,  quod  mul- 
ta  quae  in  divinis  libris  salubcrrime  pro^repla  sunt, 
minus  curantur ;  et  lam  iiiuliis  prri'siiuiptionibus  sic 
plcna  suntomnia,  utgraviuscorripialurqui  per  octa- 
vas  suas  lcrram  nudopcde  tetigcrit»  qiiam  qui  mentem 
vinolentia  sepclierit.  Oinnia  ilaqiie  talia,  qiiae  neque 
sanctarum  Scripturarum  auctoriiatibus  conlinentur, 
nec  in  conciliis  episcoporum  stalula  inveniuniur,  nec 
consiietudine  univcrs;e  Ecclcbiu:  ruborata  suiit,  sed 
pro  diversorum  locoruin  diversis  moribus  innumera- 
biliter  variantur,  ita  ut  vix  atit  omnino  nunquam  inve- 
niri  possint  causae,  qtias  in  cis  in^liluendis  homincs 
secuti  stinl,  ubi  facultas  tribuilur,  siiie  uila  dubiia- 
lioiie  resccnnda  exisiimo.  Quamvis  cnim  iicque  hoc 
inveniri  possit,  quomodo  contra  fidem  sint ;  ipsam 
tamen  rcligionem,  quam  paucissimis  ct  manifeslissi- 
uiis  cciebratiouum  sacramentis  miscricordia  Dci  esse 
liberam  voluit,  servilibus  oneribus  premunt,  ut  lole- 
rabilior  sitcondilio  Judxorum,  qui  etiam&i  lempus  li- 
bcrtatis  non  agnoverunt,  legalibus  tamen  sarcinis, 
uon  humanis  pr£.sumplionibiis  stibjiciunlur.  Scd  Ec- 
clesia  Dei  inter  multam  palcam  multaquczizaniacon- 
stitula,  mulla  lolerat,  el  tamcn  qiixsunt  contra  fidero 

*  MS8.  ]  lures  ,  habemms  exempUun  et  fnrwcepta  de  hac 
rc,  etc, 

*  lluc  revocavimus  cx  Ms;.  i  arliculam  ad,  qux  in  Edd. 
dcsid^natur.  '      ^ 


CLASSI8  If. 

vel  bonam  vikim  non  *  appmbat ,  nec  tacel,  ncc  hr 
cit. 

CAPDT  XX.— S6.  Iiaque  illud  qiiod  scrip6isti,qims- 
dam  fratres  ila  temperare  se  a  carnibus  edeiidis ,  ut 
immundas  arbitreniur,  apcrtissime  contra  fidem  sa* 
namque  doclrinam  cst.  Ex  liinc  ergo  si  diutius  dis|Mi* 
tare  voluero,  potest  patari  a  nonnullis  obscOre  bine 
Apostolum  prxcepisse ;  qui  etiam  inter  roulta  qux  d« 
hac  re  dixit,  sic  detestatus  est  hxrcticorum  implam 
opinioncm,  ut  diceret :  Spiritui  autem  manife*le  dicii 
quia  in  novissinui  lemporibu$  recedent  quidam  a  fide^ 
attendente$  tptritibus  $eduetioni$  et  doclrini$  dannoniih 
rttni,  tn  hypocri$i  mendacilpquorum,  cauterialam  Aa^M- 
te$  con$cientiam  $uam,  prohiben/es  nubere^  ab$tinere  a 
cibi$  quos  Deu$  creavit  ad  percipiendum  cum  gratiarum 
actione  fidelibu$y  et  ii$  qui  cognoverunt  veritatem  :  quim 
omni$  creatura  Dci  bona  e$t^  et  nihil  abjiaendum  quod 
cum  gratiarum  actiotie  percipiiur;  $anctificatur  enim 
perverbum  Dei  et  orutionem{\Tim.  iv,  1  5).  Et  alit) 
loco  de  Iiis  rebus  loquitur :  Omniamunda  mundi$;  im" 
mundis  autem  et  infidcUbu$  mhil  est  mundunT;  $ed  pol- 
luta  $unt  corumet  men$  et  con$cientia  (7i7.  i,  15).  Tu 
ipse,  Icge  CTtera,  ct  rcciia  jquibus  potes,  ut  ne  in  se 
irritam  faciant  gratiatii  Dci,  quia  in  libertalem  vocali 
siint;  Inntum  ne  libortalcm  in  occasioncm  carnis  as- 
siimnnt,  ct  idco  jani  iiorml  rcfrenanda:  cariiis  concii- 
pisccntix  causa  a  qnibuslibet  cibis  tompcrare,  quia 
non  eis  pcrmiltitur  su|)ersliliosc  alquc  iuildcliter  (a- 
eere. 

57.  Hl  vero  qui  de  paginis  evangelicis  sortes  le- 
gunt  (a),  etsi  optandum  est  ut  huc  polius  faciaut, 
quam  ad  dxmonia  cotisulenda  concurrant ;  tamcn 
etiam  ista  mihi  displicel  consuetudo,  ad  negotia  sae- 
cularia,  et  ad  vitae  hujiis  vanitatem,  propter  aliam 
vitam  loqiientia  oracula  divina  velle  convcrtcre. 

CAPUT  XXI.  —  58.  IIxc  tibi  si  satis  esse  ad  ea 
quas  requisisti  non  putaveris ,  nimis  iguoras  et  vircs 
cl  occupiilioncs  nieas.  Taiitum  eniiii  absum  ab  eo 
quod  putasti  niiiii  me  laiere ,  ut  nihil  in  epistola  tua 
legerini  trisUus ,  qiiia  ct  apcrlissime  falsum  est ;  et 
miror  qiiia  boc  te  latet,  quod  non  solum  in  aliis  innii- 
mcrabilibus  rebus  mulla  mc  lalent,  sed  eliam  in  ipsis 
sanclis  Scripturis  muito  nescinm  piura  qiiam  sciam. 
Sed  ideo  spem  in  noinine  Cbristi  non  infructuosam 
gcru ,  quia  noii  solum  credidi  Deo  mco ,  in  illis  duo-  , 
biis  prxceplis  tolam  Legein  Prophetasquc  pendere 
{Matth.  xxu,  40),  sed  etiam  cxpertus  sum,  experior- 
quc  quolidio ;  qiiandoquidcm  niillum  mihi  sacrameii- 
lum,  aut  aliqiiis  sermo  adniodum  obscurior  dc  sacris 
Litleris  aperilur,  ubi  iion  eadem  pnecepia  reperiam  : 
Fim$  emm  prcecepti  e$t  charita$  de  corde  puro,  et  roti- 

^  Sic  in  prius  excusis.  At  in  Mss.  plcrisque  hal)etur,  quee 
$mU  contra  fidem  nec  bonmapprobat,  nec  tacet,  eic. 

{a)  mter  Capilularia  Regiira  Franoorum,  in  tcrtioCipitu- 
lan  anni  789  exsiat  capRuliim  4 :  c  ut  uulhis  in  risalicrio, 
c  vel  in  Evangelio,  vel  m  aliis  rebus  sorlire  ftr^f  suniat,  dch: 
c  diviDationes  aliquas  observare  :  »  id  quod  ante  vetueraut 
condUa  Affathense  anoiSOG,  can.  42;  Aurelian.  an  511,  c. 
30;  Aulissiodorcnse,  an.  578,  c.  4.  Quonam  autcm  nxida 
ficrcl  istud  sortUegii  gcmis  per  libros  divinos,  aitdi;»cc&  ex 
V.  c.  stcpliani  Baluzii  n  lis  in  idem  capiluluui. 


2^3 


S.  AHGUSTINI  EPlSGOri 


m 


iciauia  bona  et  fide  non  ficta  (1  Ti)n,  i,  5) ;  ei  pUnitudo 
legit  charitas  {Rom.  xiti,  iO). 

50.  ttaque  el  lu,  cliArissime,  sWe  istn,  Mve  alin, 
ttc  lcgc  ,  sic  disce ,  ul  memineris  vcrissime  dicUim  : 
SeieiUia  infiat^  chariias  ecdificat  ( 1  Cor.  viii,  i  ).  Cha- 
fiia$  aufem  non  mmutatur^  non  infiat,  Sic  itaque  adhi- 
bcatnr  scioiitia  tanquam  macbina  qiixKiam,  pcr  cptam 
slniclura  chnrilalis  assurgal  qusR  roaneal  in  a^teriium, 
etiam  cum  scii^iitia  dcstruelur  ( Id»  xiii,  4,  8 ) ;  qti:c 
ad  linem  charilatis  adhibila  multum  est  ulilis ;  per 
se  auiem  ipsa  sinc  tali  nne ,  non  modo  superflua,  sed 
etiam  pernicibsa  probata  esi.  Scio  autem  qiiain  te 
cogitatio  sancta  custodiat  sub  umbraculo  alarum  Do- 
mini  Dci  nostri.  Sed  ideo  hjcc,  eisi  breviter,  moiiui, 
.  qnoniam  novi  eamdem  ipsam  cliaritaiem  tuam ,  qux 
non  aemulatur ,  hanc  epistolaro  muliis  daturam  aiqne 
lectamm. 

EPISTOLA  LV!  *  (a). 
Augustinus  ad  Celerem^  jubens  eum  Litterarum  sacra- 
rum  siudio  ineumbere,  ut  diseat  hanc  vitam  collatione 
mternos  esse  fumum ;  et  Donatistarum  secta^e  abdicet. 

I>omino  eximio  meriloquc  bonorabili  et  dilcctissiino 

lilioCEI.ERI  ,  AUGUSTINUS  ^ 

1.  Promissi  inei  el  tua;  voluntalis  immcmor  non 
stim.  Sed  quoninm  visitandarum  ecclesiarum  ad  menin 
pertincnlium  ctiram  neccssitalc  profcctus  suni,nrc 
per  mc  ipse  dcbitum  continuo  rcddcre  potui :  me  tibi 
lamen  diutius  debcre  nolui ,  quod  possct  et  mc  Iia- 
bcnte  redhibcri.  Proinde  charissimo  Glio  prcsbytcro 
Optato  delcgavi,  til  cis  horis  quas  tibi  opportuniores 
Tideris ,  tccum  legat  ca  quw  pollicitus  sum  :  cum  to- 
tum  ficri  posse  pcrsenseril ,'  hoc  etiam  Cxiinielas  lua 
qiiam  grate  acccperit ,  tam  impigre  alqiic  aciilcr  fa- 
cere  siiadebit.  Qnanlum  aulem  te  diligam,  salubribus- 
4tie  studiis  in  rerum  divinarum  atque  humanarum 
cognitione  oblectari  atque  excrccri  vclim,  crcdo  quod 
optime  intcUigas. 

2.  Ctinritatem  ofTicii  mei  si  non  aspernaris,  spero 
(ii  ipsa  fi<le  christiana ,  ct  in  moribus  jam  ita  consli- 
tutae  personx  Itix  congruis ,  tnlcs  te  provcctus  habi  • 
lurum,  ut  htijus  fumi  vol  vaporis  lemporalis,  qu.-c 
vita  humnna  dicilur,  ultimum  diem,  qucm  nulli  mor- 
tiilium  cvitare  conccdilur,  vel  avidus  vel  securus  vcl 
ccrte  non  desperate  stillicitus,  non  in  vanitale  erroris, 
scd  in  soliditate  veritatis  cxspcctcs.  Quaro  certum  est 
enim  tibi  viverc  te ,  tam  sit  ccrtuni  doctrina  salutari 
istam  vilam  {[ux  in  dcliciis  temporalibus  ngitiir,  in 
coinparalione  vitx  scternae  quac  nobis  per  Ghristtim 
atque  in  Christo  promillitur ,  non  vitam  sed  mortem 
^sse  dcputandam.  Nullo  modo  atitem  dubitavcrim  de 
indole  tua ,  qtiod  isia  consuetudiiie  Donatistarum  fa« 
cillime  te  extrahes ,  si  rdigiosissime  ipsaoi  chrisiia- 
nam  puritatem  non  parvipenderis.  Quam  inconcussis 

1  la  vaticanis  Hss.  additur ,  in  Domno  salutem.  Celer 
porro  cui  haec  Epistola  scril:4iur,  procoDSuiattmi  Africae 
gessit  an.  429,  uli  ex  datis  ad  ipsum  legibus  intclligiiur. 

*  Heperta  in  Mss.  tanlum  Cori)eienu  et  duolws  vaticaais, 
praetcr  edit.  Ijov. 

(a)  Alias  237 :  qux  autcm  56  erat,  nunc  118.  ScripU  forte 
circa  an.  loO. 


enim  documeniorum  firmamontis  error  ille  convinca- 
tar,  non  magnum  est  etiam  lardii»  iiigenio ,  si  tantuni 
patientcr  atque  intcnte  audicriut ,  pervidcre.  Sed  tui 
seclandam  insolitam  rectitudtncm ,  usitats  et  quasi 
lamiliaris  perversitatis  vincHliim  nbrumpere,  majoru  m 
▼irium  est.  £t.  ncquaqiiam  de<pemndum  adjuvante 
aique  exbortaute  i|>so  Domtiio  Dco  uostro ,  de  geii  e- 
rosa  iibertate,  aique  plane  virili  [»ectore  tiio.  Incolu  - 
roein  te  Domini  Dei  noslri  miscricorUia  tueatur ,  do- 
roine  eximie  meritoque  honorabilis  et  dileciissime  fili. 

EPISTOLA  LVli  *  (a). 

Augustinus ,  libro  quodam  suo  in  eam  rcm  conscripto, 
Celerem  instruxerat ,  »iera  levitate  Donatistas  se  ab 
Eccleaa  cathoiica  segregasse  :  cui^  si  eo  codice  satis- 
factum  non  sit,  promiilit  adhuc  scripta.  Jn  fine,  cum 
amico^  quodam  donatixta,  Celeri  subdito ,  conferre 
cupit. 

Domiiio  dilectissiino  mcriloqiie  houorabill  ac  susci- 
pieiido  niio  Celcri  ,  Auglsti.nus  ,  in  Domino  s.i- 
iutein. 

1.  Nuliam  fulsse  jusiam  catisnm ,  cur  ab  orbe  ler- 
rarum,  qiio  Ecclcsia  catholica  secundum  prophetica 
ci  evangelica  promissa  difl^unditur,  se  pars  Donaii 
dirimerct,  credo  qtiod  magis  quoqtie  coiisiderans  pru- 
dciitin  lua  fnciHime  hitcliigit.  De  qiia  re ,  si  diligeii- 
tior  disptiialio  nccessaria  esl,  mcmini  me  ad  legcii- 
dum  dedisse  iicnevuleniiie  lux  codicem ,  cura  id  te 
pctisse  charissimus  mihi,  tuus  *  filius,  meus  Cxcilius 
intimassei ;  qui  codex  non  paucis  diebus  apiid  te  fuii. 
Quem  si  rei  hiijtis  cognoscendae  studio,  vel  inter 
occupationes  tiias  legcre  sivo  voluisti  sive  potuisli» 
non  dubito  comporissc  prudenliam  tuam  nihii  eos 
habere  qtiod  probabiliter  conlradicani.  Ei  si  quid  tc 
forte  adhuc  inovet,  quantum  Deus  douai  ac  sinit, 
forte  poterimus  respondere  inlerrogantt,  aut  ad  le- 
gendum  itidero  aliquid  dare,  domine  dilectissime  me* 
riioqite  honorabilis  ac  siisciplende  fili. 

2  Qunproptcr  peto  unitatein  calholicam  rcgiimi 
Ilipi)onen$i  '  diiigciitius  commendes  hominibus  liiis, 
maxitne  Palemi>  et  Maurusio.  Vigilanliam  cordis  iiii 
novi,  n4'C  opus  cst,arbilror,plura  scribere;  cum  si  vo- 
Iiieris,laciUime  possis,  et  quid  alii  curcnt  ei  caveant  in 
possessionibus  iuis,  et  in  re  tua  quid  agatur  addisccrc. 
In  re  tua  esse ,  niihi  valde  anirmaium  esi,  amicum, 
cani  quo  cupio  concordare ;  |)cto  faveus  ad  iianc  rem, 
ui  et  iiiter  homhiei  magnam  iaudero ,  ct  apud  Deutii 
liabeas  magnam  mercedem :  jam  eniin  mihi  pcr  quem- 
dam  Garum  *  utriusque  nostrum  medium  niandaveml, 
se  nescio  qtios  vidcntos  suos  tiroere  ne  facerct,  quos 
in  fe  tua  et  ie  favente  iiniere  non  poterit ;  nec  ipse 
in  eo  dches  diligere  non  constaniiam,  sed  ptane  per- 
tinaciam.  Turpe  est  enim  mutare  senientiam,  sed 

>  In  cdilione  Lov.  decsl,  luus.  At  halieal  Uss.  vaticaai  ei 
Gallicani. 

*  lAius  e  vatic.  Mss.,  regionis  nipponensh 

*  Lov.  omillit  caruin^  quod  nomen  ex  Blss.  rcatiluimus^ 

*  necensita  ad  cb.  vc.  dnos  v.  ct  ad  lx)v. 

(«)  Altas  210 :  quae  autem  57  erat,  nunc  187.  Scripta  K\h 
(tuaat4.  post  supcrioreiii. 


S2S 


EPISTOLARUM  CLASS»  II.  S^ 

mim  sUiUam  cl  noxiam ,  el  l.iHda-      voluisli,  ct  qiio  ndjuvanlc  poiuisli.  Gratias  Deo  sofMsr 


veram  et  roclnm 

biie  et  salubre  cst.  Sicut  autcm  constnnlia  non  siiiit 
lomii.cm  depravari,  sic  pcrlinacia  non  sinit  corrigf : 
prcindc  sicut  iUa  laudanda ,  sic  ista  est  cmciidanda. 
Prcsbyter  qucm  misi ,  rcliqua  lunc  prudentinc  planins 
intimabit.  lucolumcm  feliccmqiie  le  Dei  misericordia 
tuealur,  domine  dilcciissime  mci  itoque  lionombilis  ac 
suscipiende  fili. 

EPISTOLA  LVIII '  (fl). 

Augustinus  Pammachlo  viro  senatori  gratulatur,  quod 
suo$  apud  Numidlam  colonos  donatislas  adhortatio- 
nibus  suis  adduxerit  ad  Ecclesiam  cathoUcam, 

Domino  exiinio  el  mcrilo  siiscipicndo,  alquc  in  Clirisli 
visceribus  diieclissiino  iilio  Pammacuio  ' ,  Augu- 
STiNus ,  in  Domiiio  salulcin. 

4.  non;i  opora  tua  Chrisli  gratia  gcrminantia,  te 
nobis  in  mcnibris  ejus  honorandum,  et  plane  notissi- 
nium  diljciissimumque  fecernnt.  Neqiie  enim  si  qu«- 
tidic  facietn  tuam  vidcrem,  notior  miiii  csses,  quam 
cum  inlcriorem  luum  pacis  decore  '  pulchrum  ac  ve- 
rilatis  liice  radiantem,  in  uniys  tui  facti^^ndore  con- 
spexi,  conspexi  et  agnovi,  agnovi  et  amavi.  Huic  nunc 
lofjuor,  liuic  scribo,  dilecto  amico  meo,  qui  mibi  cor- 
pore  abscoli  absens  innotiiit.  Vcrtimlamen  jam  simul 
eramus ,  et  conjnncti  sub  uno  capilc  vivebamus ,  in 
cujus  cliarilate  nisi  radicalus  esscs ,  non  til>i  tam  di* 
lecta  calholica  unitas  fttret ,  nec  coionos  tuos  Afros , 
eo  terrarum  unde  Do  laiistarum  furor  cxorlus  csl,  hoc 
cst  in  mcdia  consulari  Nuroidia  coiisiitutos,  tali  admo- 
ncres  ailoquio ,  lanlo  fervore  spirilus  animares ,  ut 
devoiione  promptissima  ad  sequendum  eligcreBt, 
quod  te  lalem  ac  tantum  virum  non  nisi  agnita  veri- 
Lile  sequi  cogitarent,  ct  lam  longe  a  le  locoruin  inter- 
vallis  remoti,  irent  sub  idcm  capiit,  alque  in  ejus 
membris  in  aelernum  tecum  deputarentur,  ciijus  pra> 
ccpto  tibi  temporaiiter  serviunt. 

2.  In  hoc  ergo  tuo  facio  te  cogiiiium  amplecicns , 
exsultavi  ut  gratularer  tibi  in  Cbristo  Jesu  Doniino 
nostro,  tibique  has  gralulatorias  litieras  mitlcreni 
qualecuirque  specimen  cordis  et  amoris  erga  te  mci; 
neqae  eiiim  amplius  pouiL  Sed  quxso  ne  tu  haclenus 
quidquid  te  diligo  mctiaris  :  perlcctam  transi  hanc 
epistolam  transitu  invisibili  qiii  inlus  fit,  et  perge  co- 
giiando  in  pectus  mcuin,  et  cerne  quid  illic  de  te  aga- 
tur.  Patebit  enim  oculo  charitalis  cubiculum  charitatis, 
quod  claudlmus  adversus  nugas  tumultuosas  sxculi , 
cam  Sllic  Deum  adoramus ;  et  videbis  ibi  delicias  iae- 
tiiiae  meae  de  tam  bono  opere  tuo,  quas  ncc  lingua  ef- 
fari,  nec  slilo  exprimcre  valco,  calentes  atqiie  fla' 
grantes  in  sacrificio  laudis  ejus,  qiio  inspiraate  hoc 

^  lu  Mss.  quatuor  s.Tibitur,  Palmaclno.  rorro  hunc  illum 
esse  Panunachium  Rouianum  civem  ac  Senatorein  clarissi- 
nnun  nou  dubiiamus,  qui  fuil  gcner  Pauix ,  rauliuae  mari- 
tus,  et  Hieronvmo  |.lurimum  familiaris. 

*  Sic  M88.  At  vulgati  habenl,  pads  decarem, 

*  CoUata  cum  a.  bg.  bl.  c.  oc.  ff.  g.  gv.  ].  n.  r.  s.  t.  vc. 
duob'jK  sb.  quaiuor  v.  et  cum  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Aiias  t5i :  quae  autcm  58  erat,  duiic  lil. Scriitaaa. 
401  exeunte. 


inenarrabili  dono  cjus.  ( II  Cor.  ix,  15. ) 

3.  0  quam  multorum  tecnro  paritcr  scnatornRi, 
pariterque  sanctic  Ecclesi»  flliorum ,  lale  opiis  desi- 
dcramus  in  Africa ,  de  quati  tuo  Ixkimnr !  Sed  illot 
pcricalosum  cst  exhortari ,  tibi  secorum  est  eongin- 
tulari.  Illi  enim  forte  non  factem,  et  tanquam  nos  In 
animo  eorum  vicerint  inimici  Ecclcsix,  decipiendis 
insidiabuntur  infirmis.  Tu  vero-jam  fecisli^  vnde  inf- 
mici  Ecclesise  (iberatis  confundantmr  infirmis.  Proinde 
sufficere  visum  est,  ut  ipse  qnibus  christlano  jiire  po- 
tucris,  amica  fiducia  istam  opislolam  Icgas.  Sic  enlm 
ex  tiio  facto  fieri  posse  in  Africa  credcnt ,  quod  forie 
dum  putant  ficri  non  posse,  pigrcscunt.  Insidias autem 
qnns  ipsi  Iixretici  distorto  corde  moliontiir,  quomam 
ri>i  cos  arliitratos  *  valere  alrquid  iii  posscssione 
Christi ,  animo  luo,  nec  scriberc  volui.  Andics  Uimen 
lijnc  a  fralribus  mcis,  quos  plurimum  commendo  Exl- 
mietatt  tum,  ne  iii  tam  mngna  tnmque  inopinata  sahile 
hominum,  dc  quibus  pcr  te  Cathortca  mater  exsultai, 
asperncre  etiam  snperflua  melucntes. 

EPISTOLA  I.IX  •  (fl). 
Augnslinus  Victorino  concilium  convocanti,  excusatoria^ 
qnnre  ad  concilium  non  venturvs  sit :  rogans  ut  priui 
cum  Xantippo  super  jure  jmmatus  et  concitii  convo^ 
candi  placide  componat, 

Domino  lieaiissiino  et  vencrabili  patri  ct  consarerdoli 
ViCTORiNO,  AuGUSTiNUS,  iu  Domino  saiutcm. 

i.  Tractoria  *  ad  me  quinto  idos  novembris  veiiit, 
j:im  finilo  die,  et  me  valde  indispositum  invenit,  ul 
occurrere  omuino  non  possem.  Vcrumtamcn  sivc 
imperiliam  meam  moverit,  sive  jusle  molus  sim,  iux 
Sanctitalis  et  Gravitatis  cst  arbiirari.  Legi  in  eadc:n 
tractoria.etiam  ad  Maurilanias  essc  scriptum,  quas 
provincias  scimiis  suos  habcre  priinatcs.  Quod  si  et 
cx  eis  ad  Nrnni^liam  convocandum  esset  concilium , 
oportuit  uttqie  ut  aliqiiorum  Maurorum  episcoporum, 
qui  illicprioressiml,  nomina  in  tractoria  ponerentur; 
quod  in  ista  tractoria  non  repcriens,  niuiiQm  miratua 
sum.  Deinde  ad  \\^i^s  Numidas  iki  pertnrbato  et  ne- 
glecto  ordine  scriptum ,  ut  nomen  meum  lerlio  loco 
iiivenerim ,  qui  novi  quam  post  multos  episcopos  fa- 
ctus  sim.  Qux  rcs  et  aliis  iiijuriosa  est  satis,  et  mihi 
invidiosa.  Pncterea  venerabilis  frjteretcollega  nosier, 
Xaiitippus  Tagosensis  * ,  dicit  quod  euin  priroatus  ipse 
contingat,  et  erga  plurimos  sic  habetur,  et  tales  mittit 
epistolas.  Qiii  etiam  errojr  si  facilc  inter  vestram  San- 
ctitatcm  cognoscl  et  corrigi  potest,  non  debuit  tamen 

1  Lr>v..  quoniam  ipsi  eas  artUrantur  valerey  etc.  Pnetnli- 
mus  bic  lectionem  Bad.  Aro.  Er.  ct  Mss.  undecim. 

*  unus  e  vaticaois  Mss.  consiantcr  habet :  Tractatoria, 

*  Apud  Lov.,  xanHppus  Thagaslensis.  sed  alitcr  legi  opor- 
tet  emditonun  judicio :  quipne  quo  tcmpore  scribeDat  Au- 
gustinus,  hoc  ipso  Alypius  Tuagastensem  Numidiae  sedem 
occupabat.  Porro  hnjus  epistolx  exemplaria  Ms6.  vix  duo 
vencmnt  in  manus  nostras ;  unum  ex  iis,  victorinum,  prae- 
fert,  sanctipmmi  Tagonensem ;  altcmm  cori)eiense  peranti- 
quum  et  oiitimx  noix,  sanctippum  ragosensem.  Ex  duobiitt 
autem  vaticanis  quae  olim  clemenUs  vm  jussu  ad  castiga- 

*  Emendata  subsidio  cb.  vc.  duorum  v.  et  Ijov. 

(/;)  a\\  s  217 :  quae  autem  59  crat,  nu:ic  149.  ScriiUa  circa 
exouiitemau.  401. 


»7  S.  AUCUSTINl 

in  tractoria  0|Uafn  misit  Vcncrabilitas  tiia,  nomen  ejus 
praetermitti.  Quod  si  in  mediis  locis  conscribcrciur, 
el  non  in  primo  poncretur ,  multum  niirarcr ;  quanto 
magis  mirandum  est  quod  nulla  ibi  ejus  admemoratio 
facta  est,  qui  maiime  ad  concilium  Tenire  dcbuit ,  ut. 
de  ipso  primalus  ordine ,  coram  onmium  Numidarum 
episcopis  Ecclesiarum  primitus  agerctur? 

S.  Ilis  de  causis  etiam  venire  dubitarem ,  ne  forie 
falsa  esset  tracloria,  qua  tanta  perversitas  apparerel ; 
quanquam  et  angustia  temporis  ei  ali:R  grayes  neccssi- 
lales  mc  multiplicitcr  impedireni.  Unde  pcto  Beaii- 
tudincm  luam  ut  milii  ignoscas ,  et  primo  inslare  di- 
gncris,  ul  intcr  tiiam  Sanctimoiriam  ct  sencm  Xanlip- 
pum  concordiler  constet ,  quis  vcstrum  debcat  con- 
vocare  concilium  :  aut  certc,  quod  salubrius  arbitror, 
sine  cujusquam  pnrjudicio  ambo  convocaie  collcgas 
noslros ,  eos  maxime  qui  vobis  cpiscopatus  a^tate  vi- 
cini  sunt ,  qui  facile  quis  vestrum  vcrum  dicat  agno- 
scant,  ut  Inter  vos  paucos  *  eadem  prjc  cxtcris  qua^stio 
dtrira^tur ,  et  errore  sublalo  minorcs  a  cxlcris  con- 
vocentur ,  qui  nec  possunl  nec  dcbent ,  nisi  vobis  in 
hac  re  tanquam  prioribus  credere,  et  nunc  ignornnt 
cui  vestrum  poiissimum  crcdant.  Hanc  epistolam  si- 
gnatam  roisi  annulo  qui  exprimit  facicm  bominis  atteii- 
dcntis  iA  latus. 

EPISTOLA  LX  •  (a). 

Angu»tinu$  Aurelio  tigmficat  Donatum  et  ipnu$  [rutrem 
u  renitente  recessi$se  de  niona$lerio  :  porro  et  mo- 
nachi$  fticilem  lapsum ,  et  ordtni  cUrieorum  injuriam 
fieri^  dum  tale$  in  clerum  a$$umuntur. 

Doniiro  bentissimo  et  debila  observantia  venerabili, 
siiicerilcrque  cbariShimo  (hitri  el  consacerdoti 
papx  AiftELio,  AuGtSTiNus,  iii  Domino  salutem. 

i.  Lilteras  nullas  tuas  Venerabilitatis,  ex  quo  ab 
invicem  corporaliier  digrcssi  sumus,  accepi.  Nunc 
vero  legi  epislolam  Bcnigiiitatis  tuae  de  Donalo  et  fra- 
Ire  cjus ,  el  quid  responderem  diu  floctuavi.  Sed  ta- 
men  eiiam  atquc  eliam  cogitanti  quid  sit  utile  saluii 
eonim,  qiiibusin  Christo  nutriendis  servimus ,  nibil 
niibi  aliud  occurrere  potuit,  nisi  noii  esse  istam  vium 
dandnm  sei  vis  Dei,  ul  se  facilius  putent  eligi  ad  aljquid 

li^rem  edcndam  Iianc  epistolam  inspecta  fuemnt ,  unum 

cum  Corbeieusi  conscDlil.  imo  R.  P.  M.  Henricus  de  Noris 

Au^pisliaiaaus,  Tb.  lYof.  io  Hist.  Pelag.  lib.  2,  c.  8,  tesUlur 

lcgi  xantippmn  ragosensem  in  tribus  vatic.  Cdd.  quoruin 

ex  fido  comgendas  esse  editiones  nioncl.  iNcc  mimai,  iii- 

quit ,  Tagosam  url)cm  in  gcographicis  tabulis  non  rei.e- 

nri.  Nam  AfricaDi  priaiates,  ut  ait  Gregorius,  lib.  1,  epist. 

72,  ad  Genoadimn  ,^passim  per  vUlas ,  ooa  in  civiutibus 

|urimarii8residel)ant ;  el  tempore  ooUatioais  Ganhagiaea- 

sis  erant  in  univcrsa  Africa  episcopi  S67,  cum  tameo  tot 

t  op^^ida  acc  rtoIcuMei  aec  orlclii  tabulae  exprimant. »  In 

Kouua  episcoi  atuum  Africae ,  iater  Numidas  est  Timotheus 

Tagurensis :  occurruat  et  duo  Tagorcoscs  eriscoi  i  \n  car- 

thag.  cillatioae  i.  Aa  forte  nomen,  cominulatis,  utsxpc 

flt ,  liUcris,  aliler  et  aliter  scripium  sedem  non  aliam  et 

aliam  designat? 

^  Ms.  cb. ,  VI  inter  tos  pauco$  qui  nos  bi  hac  re  auatUum 
loammni  eadem  prcBj  eu:. 

Hanc  receasuiinus  ad  bl.  cb.  ff.  gg.  r.  sb.  duos  u  ducs 
V.  et  ad  Am.  Bad.  Rr.  lov 

ia)  Ahas  76 :  quae  autem  60  erat,  aunc  86.  Scripu  forte 
drct  idcm  tomi  us. 


EPISCOri  228 

meliiis,  si  facti  fucrint  deteriorcs.  El  ipsis  eniro  facifis 
lapstfs ,  el  ordini  clericorum  (it  indignissima  injnria  , 
si  detcruires  monasteriorum  ad  miliiiam  clericatiis 
eligantur ,  cum  ex  liis  qui  in  monastcrio  permaiieut , 
non  lamcn  nisi  probatiorcs  atque  meliores  in  cleriiin 
assumcre  solcarons  :  nisi  rorte,  slcut  vulgares  dicuni, 
Malus  choraula  bbniis  symphoniacus  cst;  iu  iidem 
ipsi  viilgares  de  nobis  jocabuntur  dicentes,  Malus 
monachus  bonus  clcricus  cst.  Nimis  dolendum ,  si  ad 
tain  ruiiiosam  supcrbiain  monachos  surrigamus,  ci 
Uim  gravi  contumeKa  clericos  dignos  putemus ,  in 
quorum  numero  sumus ;  cum  aliqiiando  eliam  bonus 
inonachus  vix  bonum  clericum  facint,  si  adsil  ei  siir- 
ficiens  contincntia,  cl  tamen  desit  instruclio  ncccssa- 
ria,  aut  pcrsonse  rcgularis  inlcgiitas. 

2.  Sed  de  istis  crcdo  arbitrata  sit  Beatitudu  Uia 
qiiod  nostra  voluntaie ,  ut  suis  potius  corregioualibtis 
utiles  esscnl,  de  monastcrio  recessissenl :  scd  falsuin 
est;  sponte  abicrunt,  sponte  descrucrunt,  nobis  quaii- 
tum  potuimus,  pro  eorum  salute,  renitenlibus.  Et 
de  Donato  quidem,  quia  jam  factum  est,  ut  aiitc^iuam 
de  hac  rc  aliquid  in  concilio  (a)  sUtueremus,  ordina- 
retur ,  si  forte  a  supcrbix  perversitnte  correcttts  cst, 
quod  vult  facial  prudentia  lua.  De  fralre  vero  ejus, 
cujus  vcl  maxime  causa  de  monaslerio  eti.im  ip  c 
Donatus  abscessit,  ciim  intelligas  quid  sentiam,  ncscio 
quid  respoiideam.  Contradicere  Umen  prudentix,  ho- 
nori ,  chariutique  tu»  non  audeo ;  et  sane  spcro  id 
te  facturum  quod  membns  Ecclcsi»  salubre  per- 
spexeris. 

EPISTOLA  LXI  •  (b). 

Augu$linu$  Tkeodoro  ut  prolata  hac  epistola  fidem  faciat 
elerico$  exparte  Donati  veniente$ad  EcclemamcathO' 
licam ,  in  $uo  ip$orum  ordine  e$$e  recipiendoe. 

Dileciissimo  ei  Iipnor.indo  *  rratri  Tbeodoro  ,  Aucu- 
STuys  Episcopus ,  in  Domino  salulcm. 

1 .  Cum  Benevolentia  tua  mecum  loqueretur ,  quo* 
modo  susciperemus  clericos  ex  pnrie  Donati,  si  voluc- 
rint  esse  catholici ,  placuit  mibi  illud  qiiod  libi  re- 
spondi  y  etiam  hac  ad  le  dau  epistola  cxpriinere ,  ut 
si  quis  de  hac  rc  te  intcrrogaverit ,  etiani  manu  mea 
prolata,  quid  de  h;ic  re  scntiamus  vel  faciamus,  ostcn- 
das.  Scias  crgo  nos  non  in  eis  detesUri  nisi  dissen- 
sionem  ipsorum ,  per  quam  scbismalici  vel  hxretici 
facti  sunt,  quia  Ecclesix  catholicae  uuiutem  et  veri- 
Ulcm  non  tenent ,  in  eo  quod  paccm  cum  populo  Dci 
non  babent,  qui  toto  terrarum  orbe  diflunditur,  et  in 
co  quod  in  hominibus  Baptismum  Christi  non  agno- 

1  Sic  in  M88.  At  apud  Lov.  habetur  ualum,  DHectissano 
fratri  iheodaro  Jugusdnus  :  praetercaque  iheodonis  ia 
praeflxo  illic  argunicato  dicilur  ciiscopus;  mi£  dignius 
unde  ipsi  asscratur  i^^oramnus  :  cciie  noa  ex  rratns  appel- 
laUoue,  quani  Auguslimts  supra  ia  cpisl.  tZ  Geacroso  viro 
hico  dcfcrt ;  imo  lixrcllcis  inlcrdum  et  paganis,  ut  vidcre 
est  io  episu.90  ct252.  Dcoiquc  liunc,  O}  inamur,Theodoruni 
cum  Uaximo  dcsisnat  Aiigusiiaus  in  epist.  ^,  hisoe  vcr- 
bis  :  cluurissim  filii  mcinonorabiles  viri;  qiiibus  nemi e 
scripserat  epist.  H4. 

*  castigavimus  hanc  ad  cb.  r.  sb.  duos  v.  et  Lov. 

(a)  Concil.  r.aribag.  die  13  septemb.  an.  401. 

(b)  Alias  2£S :  qux  autero  61  erat ,  nuuc  904.  Scri|  u 
exeonte  an.  401  aut  |  auio  post^' 


EPISTOLAIiUM  CLASSIS  11. 


m 


scunt  Improbamus  ergo  malum  errorcm  eonim,  quem 
habenl;  boiium  aulcm  nomen  Dei  quod  babent,  ct 
sacramcntura  ejiis  agnoscimus  iii  eis ,  et  vencramur, 
et  ampleciimnr.  Sed  proptcrea  dolemus  erranies,  et 
eos  per  cbarilalein  Cbrisli  lucrari  Deo  cupimas, 
ut  sanclum  sacramcnlum  quod  foris  ab  Ecclcsia 
babcnt  ad  pernicicm  ,  in  pace  Ecclesiie  habeant  nd 
saluiem.  Si  ergo  tollantur  de  medio  mala  hominum, 
ei  honorentur  in  hominibus  bona  Dei ;  erit  fratenia 
concordia,  et  amabilis  pax,  ut  in  cordibus  hominum 
vinciit  persuasioncm  diaboli ,  chariias  Chrisli. 

2.  Itaquc  cum  ad  nos  vcniunt  ex  partc  Donati,  mala 
i!lorum  non  suscipiinus,  id  cst  dissensionem  eterro- 
rem ,  sed  ipsa  tolluiitur  de  medio  tanqiiam  impcdi- 
menta  concordi.^e ,  et  amplectimur  fralrcs  nostros 
slanles  cum  cis,  sicul  dicit  Aposlolus,  in  uuilate 
ipiritus  \  in  vinculo  pacis  (Ephes,  iv,  3),  etagiioscen- 
tes  in  eis  bona  Dci ,  sive  sanctum  Bnpti.^mum ,  sivc 
benediclionem  Ordinationis,  sive  coniinentiae  profes- 
sioncm,  sive  consignationem  virginiiatis,  sive  fidcm 
Trinilaiis ,  el  si  qna  alia  sunt  :  qucc  omnia  etiamsi 
erant ,  nibil  tamen  proderant ,  quando  charilas  non 
crat.  Quisaulem  vere  dicit  sehabere  Chrisli  cbarila- 
tem,  quando  ejus  iion  amplectitur  unitatcm  ?  Cum 
ergo  ad  Calholicam  vcniunt ,  non  hic  accipiunt  quod 
habebaiit ;  sed  nt  prodesse  illis  incipiat  qiiod  habe- 
bant,  accipiunt  hic  (fuod  non  habebant.  Hic  enlin 
nccipiunt  radiccm  cliaritalis  in  viiiculo  pacis,  et  in 
societUe  unitatis ;  ut  non  ad  damnalionem ,  sed  ad 
Hberationem  illis  valcnnt  omnia  qux  habent  sacra* 
menta  vcriialis.  Non  cnim  debcnt  gloriari  sarmenta, 
quia  non  sunt  spinarum  ligna ,  sed  vitis.  Si  enim  non 
iii  radicc  vixcrint,  cum  tota  specie  sua  in  igncm  mit- 
tenlur.  De  quibusdam  autem  ramis  fraclis  dixil  Apo- 
ftlolus  quia  poteni  est  Deus  iterum  inmere  illoi  (Rom, 
XI,  25).  Et  ideo,  dileclissime  frater,  quoscuniquc  illo- 
rum  videris  forte  diibitantes  quo  ordine  snscipiantur 
a  nobis  ,  oslcnde  illis  islam  quam  benc  no!>li  manum 
meam,  et  si  eam  apud  se  habere  voluerint,  liabeanl ; 
quia  testem  Deum  facio  snper  animain  meam,  sic  eos 
me  suscepturum ,  ut  non  solum  baplismuni  Christi 
quem  acceperiint,  ipsuin  habeanl,  sed  etiam  hoiiorcin 
sanctimonii  et  contincmia:  *. 

EPISTOLA  LXII  •  (a). 
Alypiu$ ,  Auguitinu*  et  Samsucius  Severo ,  excusanles 

qwB  in  Timothci  negotio  gesta  $unt, 
Doinino  beatissimo  ct  vcnerabilitcr  charlssimo  et  sin- 
cerissimo  fratri  et  consacerdoti  Severo  (6) ,  et  qui 
tccum,  sunt  fratribus,  Altpius,  Augustinus  et 
Samsocius,  et  qui  nobiscuro  suiit  fralres,  in  Doinino 
salulcm. 
I.  Cum  Subsanam  veiiissemus  ,  ct  qiix  illic  nobis 

^  llss.  melioris  notae  hahent,  in  unitatem  chrisH. 

*  Slc  vetus  codex  Corb.  Al  i^v.,  pactimonH  et  continentiam, 

*  Episit.  i.xil  et  LXlil  receosilae  sunt  ad  Mss.  Curfoeien- 
sem ,  duos  vaticancs  et  ad  lx)v. 

(a)  Aiias  241  :  quae  aulem  63  erat,  nuoc  102.  scrip:a 
fortesob  On.  an.  401. 

{b)  Hic  est,  nisi  falUmur,  iile  ipse  cujus  ex  nomine  rau- 
linum  salutat  Augustinus  in  epist.  31 ,  n.  3.  c  Beatissimus 
«  frater  Severus  de  conUtscipulaiu  uostro  Milevilanae  auti- 
c  stes  Ccdcsix,  etc.  > 


absentibos  conlra  nostram  vohmtaicm  gesta  fueraut, 
quxrcrcmus;  quasdain  sicut  audieramus,  quandam 
vero  aliter  facla,  omnia  tameii  doienda  ct  loieranda  \ 
qnantum  Dominus  adjuvit,  parlim  objiirgando,  partim 
roonendo,  parlini  orando  correxiinus.  lllud  sane  quod 
post  tuae  Sanctitaiis  profectionem  nos  plurimuro  con- 
tristavil,  qiiod  iiide  fratres  sinc  itineris  duce  dimlssi 
sunt,  pctimus  ignoscas,  et  limidius  qiiain  malitio- 
sius  faclum  scias.  Cum  enim'  putarent  eos  a  filio 
Doslro  Timolheo  proptcrea  mitli ,  ul  in  nos  niaviroe 
Charitatcm  tuarn  ad  iracundidin  provocarenl,  velleol 
autein  ipsi  nostro  advcntui ,  qiiem  tecum  futurum 
sperabant,  omnia  integra  reservare,  putaverunt  noii 
cos  profccturos,  si  ducem  ilineris  non  accipercnt.  Sed 
tanien  peccatum  esse ,  qiiis  dubitet?  liinc  etiani  fa- 
ctuni  cst  ut  ct  Fossori  diccrctur,  jam  Tlmoiheum 
ciiiii  ipsis  frairibus  fuisse  profectum;  qiiod  nliqiie 
falsiiin  cral  :  non^taroen  a  presbytero  diclum;  ct  hsec 
oinnia  fralrem  Carcedonium  penitus  ignorasse,  nobis 
mnnifestissime  declaraium  cst ,  quanluin  ista  mani- 
festari  solent. 

2.  Sed  quid  pluribus  immoremur?  Memoratus  filios 
noster  Timolheus  vebemciitisbime  pcrturbaius  quod 
dubielatem  tam  inopinabin  hiviiissimus  senserit,  in- 
dica\it  nobis  quod  cuin  agcres  cum  illo  ut  apud 
Subsanam  Deo  serviret,  eriipit  cl  juravit  a  te  omnino 
non  rccessurum.  Cumqiie  cjus  voluntaiein  rcqiiirere- 
miis ,'  respondit  se  hac  juratione  inipediri  quominns 
ibi  essct  ubi  eum  esse  eliam  antea  volebamus ;  ciini 
jam  prx'serlini  de  su»  liberiatis  manifcstatione  secu- 
rus  sil.  Cumque  illi  aperuissemus  non  eom  futururo 
pcrjurii  reum,  si  non  per  ipsum,  sed  |)er  le  fieret  ut 
propter  vitandum  scandaltiin  tecum  csse  iion  posset; 
qunndoquidein  non  de  lua  voluniale,  scd  de  sua  jurare 
potiierii,  iiec  te  sibi  ^icissim  aliqiiid  jiirasse  confessus 
sit ;  ad  exlremuin  dixit ,  quod  servum  Dci,  Ecclcsia! 
filiuui ,  dicere  oportebnt ,  quidqiiid  nobis  curo  tua 
Saiietitate  de  illo  (teri  placuijset.  id  sesinedubio  se- 
cuturiim.  Proiiidc  petiiniis ,  et  pcr  chnritalcni  Chrisii 
obsecrninus  prudentiam  tuam ,  ut  omnium  qiio:  loculi 
siimtis  meiiiineris  ^  et  rescriptis  tuis  nos  lastifices. 
Debemus  enim  nos  firmiores  (si  tnmcn  inter  lanta  ten- 
tationum  pericula  diccre  hoc  audenduro  est),  sicul  ait 
Aposlolus,  infirmorum  oticra  sustincre  (/2om.  xv,  I). 
Frater  Timothcus  ideo  non  scripslt  Sanclitati  tuac, 
quia  oinnia  qux  gesta  sunt  sanctus  frater  tuus  significa- 
vii.  Mcmornostri,  in  Dominoglorieris,  domine  beatis- 
sime  et  venerabiliter  cliarissimcet  sincerissime  frater. 

EPISTOLA  LXIII  (a). 
Rursum  de  Timotheo  qui  postquam  jurasset  se  a  Severo 
non  recessurum ,  ordinatus  fuerat  subdiaeonus  apud 
Subsanam  in  diascesi  Uipponensi  :  hoc  prceter  sumn 
voluntalem  (actum  esse  testatur  Augustinus;  TimO' 
theum  tamen  quem  ad  Severum  redire  voluit^  declarat 
lectoris  offido  jam  ante  prcestitum  ip»  juramenlum, 
(unctum  fuisse  in  ecclesiis  diceceseos  Hipponensis^ 
adcoque  sibi  remittendum, 

*  ix)v.,  et  tottenda,  At  Mss.,  et  toleranda. 
(/i)  Alias  210 :  qiiae  autem  63  erat ,  nimc  18.  ScnpU 
l^auio  i'Osl,8uperiorem. 


«31  S.  AUGLTSTIM 

Domtno  beaiissimo ,  ct  vcncrabili ,  el  sincerissima 
charitatc  amplcclcndo  frairi  et  consaccrdoli  Se- 
VEBO,  el  qiii  lecum  sunt  frairibus,  Acgostwds  ,  cl 
fratres  qui  mecum  sunt ,  in  Domino  saiulcm. 
4.  Si  dic«m  quac  mc  ipsa  causa  cogit  dicerc ,  ubi 
erit  soliicitudo  cbariutis?  Si  aulera  nondicam,  ubi 
crii  liberlas  amicilia;?  Verumtamcn  flucluans  inlorim, 
elegi  me  purgare  potius  quam  le  arguere.  Scripsisti 
le  mirari ,  nos  cum  dolcrc  noslro  lolerare  voluissc, 
qiiod  corrcclione  cmcndari  potuisscl  :  quasi  iion  siiit 
dolenda  quoe  malc  facla  sont ,  cliamsi  quanlum  pos- 
sont,  postea  corriguntur ;  aut  non  id  maxime  tole- 
randum  sit,  quod  cum  manifcslum  sit  pcrperam  fa- 
clum,  ficri  non  possil  infectum.  Desine  ilaque  mirari, 
fraler  sincerissime.  Nam  ordlnatus  estapud  Subsanam 
Sttbdiaconus  Timolheus,  prscler  rocum  cousilium  et 
volunlalem ;  cum  quid  de  illo  ngcndiim  esect ,  adhuc 
inter  nostras  allernas  scnteniias  deliberaiio  nutaret. 
Ecce  adhuc  doleo,  quamvis  jam  ad  te  redieril ;  in  quo 
nos  tuae  vohintati  paruissc  non  posnilel. 

a.  Audi  eliam  quid  objurgando,  quid  moncndo , 
quid  orando  corrcxerimus ,  ct  antcquam  hinc  esset 
profeclus ;  ne  adhuc  proplerca  videalur  libi  nihil  a 
hobis  tunc  fui«se  correclum.  quia  nondum  ad  vos  ipsc 
rcdicrat.  Objurgando  correximus ,  primo  ipsum  qui 
libi  non  oblemperavit,  ul  inconsuUo  fralrc  Carccdonlo 
ad  loam  S:mctilalcm  ante  profiscereiiir,  unJe  origo 
hiijus  msirx  tribulaiionis  cxorla  cst;  dciiide  presby- 
terum  et  Verinum ,  per  quos  ut  ordinarelur  factum 
esse  comperimus.  Ciim  enim  omnes  objurgantibus  . 
nobis  haec  omnia  non  recie  facla  esse  confessi  sunt , 
ei  ut  sibi  ignoscerclur  rogaverunt;  nimis  superbe 
ageremus,  si  non  credcremus  esso  correcios.  Neque 
enim  agere  potcraiit  ui  facla  non  csscnt ;  sed  nec  nos 
aliud  objurg.uido  agebamus,  nisi  ut  se  male  cgisse 
cognoscereut  et  doicrent.  Moncndo  autcm  correxi- 
miis,  primo  omnes,  ut  deiiiccps  talia  iion  audcrenl, 
ne  iram  Dei  experirenlur :  dcinde  pra^cipuc  Tiino- 
thcum ,  qui  sola  juralione  se  cogi  dicebat  ad  luain 
pergere  Chariutcm ;  ul  si  Sanciius  tua ,  quod  fure 
sperabamus,  considerans  quai  simul  loculi  fuerimus , 
propter  infirmorum  scand.tlum ,  pro  quibus  Christus 
morluus  est  ct  propter  Ecclesiae  di^ciplinam  ,  quam 
periculose  lugliguiit,  quoniam  hic  jam  lector  csse 
coepcnit ,  iioUes  cum  essc  tccum ;  jam  liber  a  vinculo 
jurationis,  a*quissiuio  aniiuo  Deo  servirct ,  cui  sumus 
rationem  nostroriiin  acluuin  reddiluri.  Ipsum  quoquc 
frUrem  Carccdoiiium,  quautum  poluiinus,  moncndo 
ad  lioc  perduxcramus,  ul  ctiam  ipsc  palienlissiuie  ac- 
cipcret  quidquid  de  illo  fieri ,  conservandx  ccclcsia- 
•licx  disciplinx  provisio  ct  neccssiUs  cogcrct  Oran- 
do  autem  correxeramus  nos  ipsos,  ul  et  gubcrnationcs 
et  exitus  nostrorum  consilioriim  miscricordix  Dei 
cemmeudaremus,  el  si  quid  indigiiationis  nos  momor- 
derat,  sob  illius  medicinalem  dcxtcrain  conrngicfTdo 
saiiaremur.  Ecce  quam  muila ,  partim  objurgando, 
parlim  moncndo,  partim  orando  corrcxeramus. 

3.  £t  nuiic  considcrantes  vinculum  chaiilali^,  ut 
Don  possideamur  a  saUna  ,  non  enm  igu«rrain:.s 


Eriscori  jH 

mehles  ejus,  quid  aliud  faccre  debuimus  nisi  oblcm- 
perare  voluniali  tuac ,  qui  non  puUsti  qiiod  factum 
est  corrigi  poluisse,  nisi  ipse,  in  quo  tibi  injuriam 
facUm  esse  conqucreris ,  juri  luo  rcddcretur?  IIoc 
eliam  fraier  ipse  Carcedonius ,  qiiamvis  non  post  le- 
vem  ajiimi  pcrturbaiioncm ,  de  qua  peto  ut  ores  pro 
illo,  Umcn  Christum  in  le  cogiUns  ,  xquanimjter  le- 
cit.  Elcum  adhuc  ego,  ulnim  apud  nos  remoraute 
Timothco,  alias  ad  luain  Ccrmaniuiein  lilteras  millc- 
rem,  cogiuiidum  puurem ;  verilus  cst  ipse  palcrnain 
commolioncm  ^  luam  ;  ct  prxcidit  dcliberaiiouem 
mcam ,  noii  solum  siiicns ,  sed  ctiam  iustans  ul  libi 
Timotheus  redderctur. 

4.  Ego  aiitem,  frater  Sevcre,  cau&im  meam  jndicio 
tuodiinitio.  Certus  sum  enim  Christum  habit^irc  'm 
corde  luo ;  pcr  quem  te  obsecro  ut  ipsum  consulas , 
luae  mcnli  sibi  subdilae  pmcsidcnlcm ,  utrum  homo, 
qui  in  ecclesia  mcac  dispensationi  crodila  jam  legere 
cocpcril,  el  non  semel,  sed  itcrum  ct  tcrlio,  apud 
Subsanam  cl  presbytcro  SubsaiK*n>is  Ecclesiae  comi* 
Utus,  el  apud  Turres,  ei  apud  Cizan  *  et  apud  Ver- 
balis  cgerat ,  non  fuissc  lcclor  possit  aut  debcat  judi- 
cari  (o).  £t  sicut  nus ,  quod  posiea  nohis  inviiis  fa- 
clum  esl ,  Deo  jubcnle  corrcximus ;  sic  et  tu  quot! 
prius  te  ncsciente  factum  est,  eodem  jubentc  similiier 
corrigc.  Neque  enim  vereor  ne  tu  parum  inteHigMs 
qtiautus  aditui  aperiturad  dissolveiidum  ordiiiein  Eo 
cle^iasiicx  discipliux ,  si  alterius  Ecclesiac  clcricuH 
cuicumque  juraverit  quod  ab  ipso  noii  sit  recessurus , 
eum  sccuiu  esse  permillat ,  ideo  se  facere  affirmans , 
ne  auctor  sit  ejus  perjurii ;  cum  profccto  qui  hoc  no^ 
sinet,  nec  illum  apud  ipsum  reinancre  perniitiet, 
qiiia  de  se,  non  de  allcro  jurare  potuit,  ipse  pacilicain 
regulam  sine  aliqua  rcprchciisione  custodiat. 

EPISTOLA  LXIV  *  {b). 

Augn$tmn$  Quiniiano^  ipsum  ad  patieRtittm  adhortant 
ei  Anrelio  episcopo  reconcilidtum  cttpiens ,  ageusfjue 
de  Piivalione  quem  ilte  suw  Ecclesia:  clcricum  qucre- 
batur  in  monaslerium  AugusUni  $usceptum  fuissc. 

Domino  dilcclissimo  fratri  ct  comprcshytcro  Qli.n- 
TiAiNO,  AuGusTiNus,  iii  Domiiio  salulein. 

i.  Nos  non  dedignnmur  aspiccre  cor|>ora  niinus 

pulchra ,  prxsertim  cuin  ipsic  aiiim:e  nostrac  noiiduin 

pulchrae  sint,  sicul  eas  futuras  spcramus ,  cuin  ilie 

iiieflabiiilcr  pulcher  nobis  apparueril,  in  quem  niodo 

non  vidcnics  crcdimus  :  luiic  enim  similes  ei  eriiniis, 

quando  videbimus  eum  sicuti  est  {Joan.  iii,  2).  Quod 

et  lu  dc  aniina  lua,  si  libcnfer  et  fratenie  me  accipis, 

admonemus  ut  scntias ,  ncc  eamdcm  pulchram  essc 

pra^sumas ,  sed  queroadmodum  Aposlolus  prxcipit , 

in  spc  gnudcas,  ctquod  scquilur  facias ;  sic  cnim  dicil, 

Spe  gaudentes^  in  tribulatione  patientes  (/iom.xii,ii); 

^  Lov.,  commonitionem,  Blss.  oranes,  comnwtionan, 

•  m  veteri  codice  Corb.,  cizau. 

*  Ef.ist.  LXIV  ct  LXV  ad  Corb.  ad  duos  vat.  ei  ad  lov.  re- 
oocQilae  sunt. 

(«)  lii  negolii  videtur  irrackuissc  causam  edendi  illius  oa- 
Donis  in  ooucll.  Milevilano,  die  27  aug.  ao.  402  celeliraio  : 
c  l'|  quicuinque  ia  ecclesia  vel  semci  legerit,ab  aUa  Ovdc- 
c  sia  uon  leneatur.  » 

{b)  Alias  255 :  qu:e  autem  ^  cra,  nunc  3S.  Scripia  { »ulo 
pcsl  Katalem  Christi,  an.  401. 


EPISTOLAROM 

gpeemm  M/m  facti  sumui;  sicut  riirsus  idem  ii^se 
dicilv  Spfi  autem  qMP  wldelur^  non  est  spet :  quod  enim 
mdet  quis^  quid  $perat  f  Si  eutem  quod  non  videnm  spe» 
mntMy  per  patientiam  exipeclamus  (Rom.  viil  24,  i5). 
Uxt  palicntia  in  te  non  deliciat,  et  in  bona  conscien- 
lia  sustiiie  Dominuin ,  et  viriliter  age ,  et  conforlctur 
cor  tttum,  et  siistiuc  Dominuni  (Psal.  xxyi,  i4). 

2.  Manifestuai  csl  quidem  quod  si  ad  nos  vcnircs , 
venerabili  episcopo  Aurelio  noo  communicans,  iiec 
apod  no8  posses  communicare ;  sed  ea  cliariiate  nos 
raceremus ,  qiui  et  illum  facere  non  diibilamiis.  Nec 
idco  taroen  onerosus  nobis  esset  advcntus  tuus ;  quia 
et  te  oportet  a^qiio  animo  facere  pro  Ecclesix  disci- 
plina,  prassertim  salva  conscienlia ,  quam  tu  nosti  et 
Deos.  Ttcquc  enim  el  ille  si  cojisam  tunm  disculien- 
dam  dislulit,  odio  tui  fecit,  el  non  ncccssilalibus  suis; 
qiias  tu  si  ita  nosses  quemadmodum  tuam  nosli ,  noc 
tnirarcris  ncc  contristareris.  Quod  etiam  dc  nostris 
pctimus  credas ,  quia  siroiliter  eas  non  potes  nosse. 
Sunt  autcm  niajoies  nobis,  ct  auctorilate  digiiiores, 
et  loco  viciniores  episcopi ,  prr  qoos  facilius  possilis 
ad  curam  vesiram  pertiiientis  Ecclesis  causas  cxse- 
qui.  Nec  ego  tamen  tacni  apud  venerabilem  et  dcbita 
milii  pro  cjus  meritis  bonorificenlia  suseipiendum 
frairem  et  coliegam  roeum  senem  Aurelium,  tribula- 
lioncm  vcstram  et  qiierirooniam  litterarum  vestra- 
nim;  sed  per  exemplum  epistolae  tus,  innocentiaro 
tuam  ei  pcrferre  curavi.  Litteras  autem  tuas  vd  pri- 
die,  vel  ante  biduuin  Natalis  Domini  accepi ,  quando 
illuro  insinuasti  ad  Ecclesiam  Badesililanam  ventu- 
ruro,  a  qua  timetis  Dei  plebcm  coniurbari  aiqae 
comimpi.  Quaproptcr  per  litteras  quidem  alloqui  ple- 
bem  vestraro  non  audeo ;  rescribere  autem  eis  qui 
niilii  scribcrent,  posscm  :  uUro  aiitem  ad  plebero  scri- 
bere,  qux  dispensalioni  meae  comroissa  non  est,  unde 
possem? 

3.  Yerumtaroen  quod  tibi  uni  dico,  qui  roibi  scri- 
psisti ,  per  teipsuro  perveniat  ad  eos  quibus  opus  est 
dici.  Vos  ipsi  prius  nolite  in  scandaloro  mitiere  Ec- 
clesiam,  legcndo  in  populis  scripturas  quas  canmi 
ecclesiasticus  non  recepit ;  iiis  eniro  bcreiici,  et  roaxi- 
me  Manichapi,  solent  imperitis  mentes  cveriere,  quos 
in  campo  festro  libcnlcr  laiiiare  aodio.  Miror  ergo 
pnidcntiam  tuaro ,  qnod  me  admonueris  ut  jubcam 
non  rccipi  eos  qui  ad  nos  a  vobis  ad  monasierium 
veniuiil,  ut  quod  statutum  cst  a  nobis  in  concilio  per- 
nianerct ;  et  tu  non  memineris  in  concilio  (a)  institu- 
tiim,  qux  siut  Scriplune  canonicae  quse  in  populo  Dei 
legi  dcbcant.  Rcceiise  ergo  concilium ,  ct  omnia  qnx 
ibi  lcgcris  comroenda  incmoriae ;  et  ibi  etiam  invenies» 
de  solis  clericis  fiiisse  statutum  (fr),  non  etiam  de  lai- 
cis,  ut  undecumque  venicntes  non  rccipianiur  in  mo- 
nasierium.  Non  qnia  monasterii  focla  mentio  est;  sed 
quia  sic  instilutum  est,  ut  clericum  alienum  nemo 
su*ctpi:il.  Recenti  autcm  coiicilio  (r)  slalutum  cst,ut 

(a)  Hlpronensl,  an.  395,  can.  38;  ei  CarUiagin.  3,  an.  307, 
can.  47.  ' 

(^)tt)id.,can.  21. 
(c)  Caribagine  babito,  13  sertcmbris,  an.  401. 

Sakct.  ArcusT.  11. 


CLASSLS  IL  93« 

dc  aliquo  inonaslcrio  qiii  rrcc<i8crint ,  vel  pro;ccti 
fucrint,  non  Oant  alibi  clcrici  aut  pra^positi  monastc- 
riorum.  Si  ergo  de  Privationc  (a)  te  aliquid  movif , 
scias  eum  a  nobis  nonduro  esse  susccptuni  in  roona- 
slcrium;  sed  causnro  ipsius  ad  sencm  Aurclium  misi, 
ut  quod  dc  illo  statucrit,  boc  fnciaro.  Miror  cnim  utnmi 
jaro  potcst  lector  deputari ,  qui  noiinisi  scmel  seriplii- 
ras  etiam  non  canonicas  legit.  Si  cnim  proptcrca  jara 
ille  lcclor  ecclcsia«:ticus,  profccto  cl  illa  scriptura  cc- 
clcsiastica  est.  Si  auicin  iila  scriptura  ecclesiastica 
non  cst,  quisqiiis  cam  qiiamvis  in  ecclesia  legerit,  ec- 
clcsiasticus  lcctor  non  cst.  Tamen  de  isto  adolcsccntc^ 
quod  memomto  aiuistiti  visum  fucrit,  boc  oportet  ol>- 
servcm. 

4.  Plebs  auleni  VigcsiIiiana,vobiscum  nobis  in  visce- 
ribus  Cbiisti  charissinLn,si  cpiscopuin  in  plcnario  Afncas 
concilio  (b)  dcgradaliim  suscipere  nolucril,  sano  capite 
faciel,  ct  ncc  cogi  polest,  ncc  del)ei.  El  qiiisquis  eam 
violcnter  coegerit,  ostendet  qualis  sit ;  ct  qualis  nnte 
fucril,  qiwndo  dc  se  niliil  mali  credi  volebat,  f ^cict 
inlelligi.  NuIIus  enim  sic  proditur  qiialem  causam 
babuerit,  quam  illc  qiii  pcr  sxcul.ircs  potcslatcs,  vd 
quaslibcl  violcntias,  ciim  pcrlurbationc  ct  qiicrola 
conatur  recipere  bonorcm  qiiem  perdidit.  Non  vult 
cnim  volenti  Cbristo  scrvirc,  scd  Cbristianis  nolciiti- 
bus  dominari.  Fratres,  caiiti  cstoic  :  inultum  asiiitut 
ctt  diabolus;  sed  Christus  Dci  Sapicniia  est. 

EPISTOLA  LXV  (c). 

Augustinus  Xantippo  Ntmidias  primnti,  ratwncm  red- 
dens  cur  Ahnndamio  presbylero  itifami  Ecclesiam 
comtttitiere  noiuerit, 

Doroino  beatissimo  el  vcncrabililcr  siiscipicndo  patrl 
ct  consaccrdoti  seiii  Xaxtippo,  Augusti.nus,  in  Du- 
roiiio  salutcm. 

i.  Officio  debilo  meritistuis,  salulans  Dignationcm 
tuam,  tuisque  me  oraiionibus  valdc  commeiidans, 
insinuo  prudenliic  tux*,  Abundanlium  qiicmdam  ir 
fundo  Slrabonianensi  pcrtinentc  ad  curam  iioaram  * 
ordinatuni  fuisse  pre^bylcrum.  Qui  cum  non  anibula- 
ret  vias  scrvorum  Dei,  non  bonam  famain  habere  ccB- 
perat ;  qua  ogo  conlerritus,  noii  tamen  lemcrc  aliqiiid 
crcdcns,  sed  planc  sollicilior  factus,  opcram  dedi,  si 
quo  modo  possem  ad  aliqua  mal»  convcrsationi» 
ejus  ccrta  indicia  pervenirc.  Ac  primo  comperi,  cum 
pecuniam  cnjusdam  rusficani  divinoapud  secommcn- 
dato  iulcrvcrtisse,  ila  ut  nollaro  inde  possct  proba- 
bilem  rcddere  rationein.  Dcinde  convictus  atquc  con- 
fcssus  rst,  die  jcjuuii  Natalis  Domiiii,  quo  cliam  Cip- 
pitana  Ecclesia  sicut  cajtcrx  jejunabanl,  cum  tnnquani 
pcrrccturus  ad  Ecclesiam  suam  valcA  cissct  collcga! 
suo  presbytero  Gippitano,  liora  fcrme  quinta,  et  oum 
sccura  nulium  clcricum  haberct,  in  codcra  fuiido  ro- 

»  Apiid  Lov.,  vestrLm.  Al  ia  Mss  ,  nostram. 
(n)  tOTte^  Privatiaao. 
{b)  Gartbacin.  15  sc[  lcnibris,  an.  40L 
(f )  Alias  330  :  quae  auleiii  (io  crai,  nuoc  60.  Scrii^U  ta- 
euiiie  aa.  40i. 


CHuU.) 


l^  S.  ALGUSTINI 

slilif  &c,  cl  apud  quanidam  malac  famx  mulicrem  cl 
f^raudiiisc  el  coenassci  ct  in  una  *  domo  manJssc.  In 
Lnjus  aulem  liospilio  jam  quidcm  clcricus  nosler  Hip- 
poncDSis  rcmolus  crat ;  ct  lioc  quia  istc  optime  nove- 
rat»  ncgarc  non  potuit.  Nam  qua:  ncgavit,  Dco  dimisii 
judicans  qux  occultare  permissus  non  cst.  Timui  ci 
commitlcre  Ecclcsiam,  prxsertim  inler  bxTcticoruui 
circumlatraiitium  rabiem  cousiilutam.  Et  cum  me  ro- 
garet  ut  ad  presbyto.rum  fundi  Armcmanensis  *  in 
campo  Builciisi,  undc  ad  nos  dcvencrat,  causa  ejus 
instnuata  liitcras  darcm,  nc  quid  de  illo  atrocius  su- 
spicarctur,  ut  illic  vivat,  si  ncri  potest,  sine  officio 
prc&bylcrii  corrcclior,  miscricordia  commolus  fcci. 
Hsec  auu^m  mc  pr.xcipuc  prudcniiic  lux  inlimarc  opor- 
tcbat,  nc  aliqua  libi  fallacia  subrcpcrct. 

2.  Audivi  autcm  causam  cjus,  cum  centum  dics 
esscnt  id  Dominicum  Pascbx,  qui  ftiturus  est  octavo 
idus  aprilis.  Iloc  pn^pler  concilium  insinuare  curavi 
Vcnerabllilati  tu;e,  qiiod  ctiam  ipsi  non  celavi,  scd  ci 
fidclitcr  qiiid  inslilutum  essct  (a)  apcrui  :  ut  si  tutra 
annum  causam  suam,  si  forlc  sibi  aliquid  agcndum 
putat,  agcrc  ncglexcrit,  dcinccps  ejus  vocem  nemo  au- 
diat.  Nos  aulcm,  bcalissime  domine  et  venerabiiiter 
siiscipicnde  paier,  si  lixc  indicia  malac  convcrsationis 
c!cricorum,  maxiinc  cum  fama  non  bona  eos  coc|>cnt 
eomilari,  iion  putavcrimus  co  modo  viiidicauda,  quo 
in  concilio  constiuilum  cst ;  incipirous  cogi  ea  qu» 
sciri  non  possunt,  vclle  discutcre,  et  aut  incci  la  da- 
Dinarc,  aut  vcrc  incognila  pra^tcrire.  Ego  ccrtc  pre- 
sbytcruni,  ct  qui  dic  jcjnnii,  quo  cjusdcm  loci  ctiam 
Ecclesia  jejunabat,  valcfaciens  collegas  suo  ejusdem 
loci  prcsbytcro,  apud  famosam  niuliercm,  nulluin 
sccum  clcricum  Iiabcns,  rcmancre  ct  prandcrc  ctcoc- 
luireaususcsl,  cl  in  una  domo  dormire,  removcndum 
ab  oflicio  prcsbyierii  arbitralus  sum,  timciis  ei  dcin- 
ccps  Ecclcsiam  Dci  commitlcrc.  Quod  si  forte  judici- 
bu8  ecclcsiasticis  aliud  vidclur,  quia  sex  episcopis 
causam  prcsbylcri  tcrminari  concilio  (6)  statutnm 
est,  Gommitlat  illi,  qui  vult,  Ecclcsiam  su.-c  cnrx 
commissam  :  cgo  talibus,  fatcor,  quamlibet  plcbem 
commitlere  timeo,  prxscrtim  quos  nulla  bona  fama 
dcfcndit,  ut  Iioc  cis  possit  ignosci;  ne  si  quid  penii' 
ciosius  cru})crit,  langurns  imputem  milii. 

EPISTOLA  LXYI*(f). 

Expotlulat  cum  Crhphio  CaUtmensi,  qui  Mappalienses 
mcht  $ul(it'lo$  rebaplizarat,  * 

1 .  Deum  qiiidcm  limere  debuisti ;  scd  qiiia  in  re- 
b^iptizandis  Mappnlionsibus  (d)  sicut  bomo  tlmcri  vo- 

*  Hss.  omncs  habent :  Et  in  vidm  et  inea  domo. 

In  Mss.  valic.,  ulad  pre$butcrium.  Tiim  ia  altero  cx  il- 
lis,  nccnon  In  Corb.  Icffilur,  findi  Armenimensh, 

*  A|  iid  octo  Uss.  litiHiis  iste  i.rxQgitur :  tibeUus  S,  Augur 
$tiiH  catltolici ,  contra  crispiniainan  $cliismaticum, 

*  Coll.i'.')  ad  a.  l)g.  c  oc.  If.  g.  gv.  n.  r.  s.  sb.  vc.  duos  L 
qoatuor  v.  ct  ad  Aiu.  Bad.  Kr.  Ijov. 

(a)  In  conc.  habito  Carlliaginc,  13  sc)>tcrobr.  tn.  401. 

IbS  carthaffincnsi,  snh  Orato,  an.  318,  scu  349,  can.  11. 

(r)  Alias  l73 :  qus  auiem  60  crat,  nunc  170.  Scrii.U  circa 
Uem  temr.us. 

(d)  ln  Iil>.  2  contra  l;'.i.  rcliliani,  c.  83,  n.  181,  luffcrc  ad- 
kuc  so  dicit  AugusUnus  lacinus  islud  Cris(4nl  Cauuiienius 
«Itsoopi  douatisix,  qui  cum  cmissct  |)OssessioiicmyQondu- 


EPISCOPi  %1M 

luisti,  cur  Qon  valcat  jussio  rcgalis  id  provincia,  si 
tantum  valuit  jussio  provincialis  in  \illa  ?  Si  pcrsonas 
comparcs,  tu  posscssor,  ille  impcrator.  Si  loca  com^ 
parcs,  tu  .in  fundo,  ille  in  regno.  Si  causas  cooipares, 
illc  ut  divisio  rcsarcialur,  to  ut  unilas  dividatur.  Sed 
nos  te  de  homine  non  tcrremus.  Nam  possemus  agcro 
ut  dccem  libras  auri  sccundum  imperatoria  jussa  pcr- 
solveres.  An  forte  proptcrea  non  habes  nnde  rcddai 
quod  dare  jussi  siiiH  rebaptizatores,  dum  multum 
crogas  ut  emas  quos  relKiptizes?  Sed  tios  le,  ut  dixi, 
de  homine  non  tcrrcmus ;  Cbristus  te  potius  terrcat. 
Cui  volo  scirc  qiiid  rcspondcas,  si  tibi  dicat :  Crispine, 
caruro  fuit  prctium  liium  ad  emeiidum  timorem  Map* 
palicnsium,  et  vilis  mors  mca  ad  emendum  amorcm 
omninm  gcnlium?  pUis  valuit  rebaplizandis  colonis 
luis  quod  ntimeratuin  esl  de  saccuio  luo,  quam  bapii- 
zandis  populis  mcis  quod  manavitde  lateremeo?  Soio 
te  plura  audirc  possc,  si  Chrislo  aurem  prxbeas,  et  ex 
ipsa  tna  posscssione  adinoncri  qu.am  inipia  contra 
Christum  loquamini.  Si  eniin  hiimano  jure  pnBsumis 
firme  le  pos.sidere  quod  emisii  argento  tuo,  qiianio 
firmius  divino  jure  possidet  Chrisius  quod  cn.it  san- 
guine  suo !  Et  illc  quidem  inconcnsse  possidcbit  to- 
tum  quod  emil,  dc  quo  dictum  est  :  Dominabiiur  a 
mari  u$que  ad  niare,  el  a  fiumine  u$quead  termino$  or* 
bi$  terrcB  {P$al.  lxxi,  8).  Sed  certe  quomodo  confiiiis 
non  tc  pcrditurum  quod  in  Africa  vidcris  emisse,  qui 
Cbristuni  dicis  tolo  orbc  pcrdito  ad  solam  .Afri&im  rc« 
mansissc  ? 

2.  Quid  mulla?  Si  voluntate  stia  Mappnlienses  in 
tQamcommunioDcm  transicruiit,  ambos  nos  aiidiant ; 
ita  ut  scribantur  qux  diccmus,  ct  a  iiobis  sul^scripia 
eis  punice  interprctcntur,  cl  remoio  timore  domiaa- 
tionis  cligant  qiiod  voliicrint.  Ex  iis  eiiim  quae  dice- 
mus  apparcbit  utrum  coacti  in  falsilale  rcmaneaat, 
an  voleiitcs  tcneaiit  vcritalcm.  Si  cnYm  hxc  non  iii- 
telligiinl,  qua  temerilate  traduxisti  non  inlclligenles? 
Si  autein  intclligunt,  ambos,  ut  dixi,  aiidiant,  et  quod 
volucrint  faciant.  Si  quae  ctiam  plcbes  a  vobis  ad  nos 
transierunt,  quas  putas  a  dominis  coactas,  hoc  ei  ibi 
fiat ;  ambos  nos  audianl,  ct  eligant  quod  placuerit.  Si 
autem  non  vis  hoc  ficri,  cui  non  appareat  non  vos  de 
veritate  prxsumere?  Sed  cavenda  est  ira  Dei,  ct  hic 
ct  in  futuro  saH^ulo.  Adjuro  tc  per  Christum,  ul  ad  ista 
rcspondcas. 

EPISTOLA  LXVII-  (a), 

Augu$tinu$  Hieronymo  :  negnn$  $e  $crip$i$$e  librvm  in 

eum;  in  hoc  fal$u$^  quod  al\qui$  prolixam  epistolam 

Ubrum  appella$$ei. 
Domino  cbarissiroo  ct  dcsidcratissimo,  et  honorando 

in  ChrisU)  fratri  et  compresbyicro  IIiero.nyvo,  Au- 

6USTINU8,  lii  Domino  salutero. 

CAPUT  PRIMUM.— 1.  Audivi  pen*cnisse  in  manin 

bitavit,  «uno,  ul  all,  tcrroris  impetu  octogmla  fcnue 
laaiiiias  miserabili  geiiiilu  mussitantcs,  relai>tizaiido  sui>* 
c  Diergere. » 

*  Uanc  rccensuimus  ad  a.  1)1.  bn.  oc.  fs.  j.  mr.  r.  sb.  t.  a. 
vc.  dcccm  V.  ct  ad  Am.  Bad.  Er.  Ijov. 

(a)  A^as  li:  ciuxautcm  G7  crat,  uunc  2^  scrima  ci;Ta 
an.402. 


EPISTOLARDM 

luaft  liuerasmeas ; sed, quod adbuc rescripui  non  me^ 
rui,  nequaquam  impuiaycrim  dilectioni  tux  :  aliquid 
prociil  dubio  impedimenli  fuil.  Unde  agnosco  a  me 
Doroinum  potfus  deprecandiim.  ut  luae  volunlali  det  fa- 
ciiltatem  miltendi  quod  rescripaeris :  nam  rescribendi 
jam  dedit  quia,  cum  volueris,  facillime  poteris. 

CAP.  n.— 2.  Etiamboc,admesaneperlatum,iitnim 
quidem  crederem  dubitavi ;  scd  binc  quoque  tibi  ali- 
quid  utrum  scribcrem,  dubiiare  non  debui :  boc  au- 
tem  brevl  suggestum  esse  Charitati  tuac  a  nescioqui- 
bus  fratribus,  mihi  dictum  est,  quod  librum  adversus 
tc  scrtpserim,  Romamque  miserim.  Hoc  folsum  essc 
noveris ;  Deum  nostrum  testor,  boc  me  non  fccisse. 
Sed  si  forte  aliqua  in  aliquibus  scriptis  meis  reperiun- 
tur,  in  quibus  aliter  aliquid  quam  tu  sensisse  repe- 
riar,  non  contra  te  dictum,  sed  quod  mihi  videbattir 
a  me  scriptum  esse,  puto  te  debere  cognoscere;  aul 
si  cognosci  non  potest,  crederc.  Ita  sane  hoc  dixerim, 
ut  ego  non  tantum  paratissimus  sim,  si  quid  te  in  meis 
scriptis  movcrit,  fratcme  accipere  quid  contrasentias, 
aut  de  correctione  mea,  aut  de  ipsa  tua  benevolcntia 
gavisurus;  verum  etiam  hoc  a  te  poslulem,  et  fla- 
gitem. 

3.  0  si  licuisset ,  etsi  non  cohabilante ,  saltem  vi- 
cino  te  in  Domino  perfnii  ad  crebrum  et  dulce  collo- 
quium !  Sed  quia  id  non  esi  datum,  peio  uthoc  ipsum, 
qiiod  in  Domino  quam  possumus  simul  surous ,  con- 
servari  studeas,  et  aogeri  ac  perfici,  et  rcscripta 
quamvis  rara  non  spemere.  Saluta  obscquio  meo  san- 
ctnm  fratrem  Paulinianum ,  ct  omncs  fratres  qui  te- 
cum  nc  de  te  in  Domliio  gaiident  *.  Mcmor  nostri  ex- 
audiaris  a  Domino  in  omiii  snncto  desiderio  tuo ,  do- 
mine  charissimc  et  desideratissime ,  et  honorande  in 
Cbristo  frater. 

EMSTOLA  LXVni*(fl). 

Uiironymui  AuguUino  ,  jain  accepta  epitlola  qua:  con- 
tinet  quQSitionem  de  mendacio  oficioso ,  ted  dubitans 
itiamnum  an  tit  Auguttini ,  negai  se  responiurum 
iiisi  sil  certus  de  auctore,  Meminit  et  Rufini  ficto 
Homine. 

Domino  vere  sancto,  ac  beatissimo  papae  AugustIno, 
IIiEROPrrMtJS,  in  Christo  salulem. 

1.  /n  ipso  profectionii  articulOy  sancti  filH  nostri 
Aiterii  hypodiaconi ,  necessarii  mei  *,  Beatiiudinis  tuce 
litleras  supervenerunl  y  quibus  satisfacis  le  contra  parvi- 
tatem  meam  tibrnm  Romam  non  misisse,  Hoc  nec  ego 
factum  audieram ;  scd  epistola  cujusdam^  quasi  ad  me 
uriplw,  perfralrcm  nostrum  Sytinttium  diaconum  huc 
exemplaria  pervenerunt.  In  qua  hortaris  me,  ut  koiXk^' 
tttnv  super  quodam  ApotloU  capitulo  canam ,  et  imiter 
Stetichorum ,  inler  vituperationet  et  laudet  Hetenai  fiu- 
ctuantem ;  ut  qui  detpahendo  oculot  perdiderat,  taudando 
receperit.  Ego  timpliciter  fateor  Dignalioni  /iio?,  licet 

^  Uss.  octo ,  glcriantur. 

*  lu  llss.  undecim  omilUtur,  tiecessarU  mci. 

'  Recogaiu  est  ad  a.  bl.  bu.  cc.  fs.  j.  mr.  r.  sb.  t.  U.  vc. 
undedm  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er.  l.ov. 

(a)  Alias  13  :  qus  aulcm  68  erat,  nunc  88.  Scripta  laulo 
pQsi  superiorem. 


CLASSIS  II.  riH 

tlitut  et  imxtipT^Hixra  tua  mihi  vii'erentur  ^  tamen  nan 
tetnere  exemplaribut  litterarum  credendum  putavi;  ne 
forte^  me  retpondente  icetut,  jutte  expottulares ,  quod 
probare  ante  debuistem  tuum  esse  sermonem^  et  tic  re- 
tcribere.  Acceuit  ad  moram  tanctee  et  venerabiiit  Pautee 
tonga  infirmitat.  Dum  enim  languenti  mutto  tempore 
atsidemut^  pene  epittotw  tum,  vet  ejus  qui  sub  tuo  no^ 
mine  tcripterat,  obliti  tumut ,  memores  illius  verticuti : 
€  Mutica  inluctu,  importuna  narratio  %(Eccli,  xxii,  6). 
Itaquej  « tua  ett  epittola,  aperle  tcribe,  vel  miUe  exein- 
ptaria  veriora;  ut  absque  ulto  rancore  ttomac/u  in  Scri- 
pturarum  ditputalione  versemur^  et  vet  nostrum  emende- 
mus  errorem ,  vet  alium  frustra  reprehendisse  doceanm. 

2.  Ab^t  autem  a  me,  ut  quidquam  de  libris  BeaUtu- 
dinis  tucB  attingere  audeam.  Sufficit  enim  mihi  probare 
mea ,  et  atiem  non  carpere.  Caiterum  optime  novit  pm- 
dentia  tua^  unumquemque  in  suo  sensu  abundare^  ei 
puerilis  esse  jactantias,  quod  olim  adoteseentuli  faeere 
contueverant^  accutando  ittustret  virot,  suo  nomini  fa- 
mam  quwrere.  Sec  tam  ttultut  tum ,  ut  diverntate  ex- 
planationum  tuarum  me  lasdi  putem;  quia  nec  tu  ttBderit^ 
ri  not  contraria  tenterimut.  Seditla  ett  vera  inter  anu^ 
cos  reprehentio,  m  nostram  peram  *  non  videntes,  a/io- 
rumjuxta  Persium^  manticam  connderemus.  Superett 
ut  diligat  ditigentem  te,  et  in  Scripturamm  campo  ju^ 
venis  senem  non  provocet.  Not  notlra  habuimut  Um- 
pora,  et  cueurrimut  quantum  potuimut.  Nuttc,  teeur^ 
renie,  ettongatpatia  trantmeante^  nobis  dibctur  otiutn  : 
simutque  {ut  cum  vetiia  et  honore  ttw  dixerim)  ne  totut 
miliide  poetis  aliquid  proposuisse  videaris^  memenlo 
Daretis  et  Entetli(a),  et  vutgaris  provcrbii^  quod  bo$ 
lassus  fortiut  figat  pedem.  Tristes  tiwc  diclavimus.  Vti- 
nam  mereremur  comptexns  tuos,  et  eotlatione  mulua 
vel  doceremus  atiqua ,  tet  disceremus  ! 

3.  Misit  mihiy  temeritate  sotita ,  malcdicta  sua  Cat- 
phurniut  *  cognomento  Lanariut ,  quw  ad  Africam  quO" 
que  studio  ejut  dtdici  pervenitte.  Ad  quce  breviter  ex 
parte  retpondi ;  et  libelli  ejut  vobit  tnisi  exctnplaria ,  (a- 
tius  oputy  cnm  opportunutn  fueril,  primo  mitturut 
tcmpore.  In  quo  illud  cavi ,  tie  in  quoquam  existimatiO' 
tiem  tadcrem  christiatiam ,  sed  tantum  ut  deliranlit  im- 
peritiqite  mendacium  acvecordiam  confutarem.  JUemento 
tnd ,  tancte  ac  venerabilit  papa.  Vide ,  quanium  te  diti- 
gam ,  ut  ne  provocatus  qnidem  votuerim  respotidcre^  nee 
credam  tuutn  etse  quod  in  attero  forte  reprclienderem. 
Frater  Communis  tuppliciter  te  talutat. 

EPISTOLA  LXIX  •  (b). 

Alypiut  et  Auauttinut  Castorio ,  ipsum  liortanles  ut  in 
eptscopatu  Vaginentis  Ecclesio!  Maximiano  fratri  suo 
gloriose  cedenti  succedat. 

i  lx)v.,  nostra  opera.  Scd  castigalius  Er.,  nostram  neram. 
Quippe  meroaymus  alhidit  ad  apologum  Aiso\i\ ,  qiii  Snxlt 
morialium  quemque  pcram  suam ,  scu  nianticam  prof^i  > 
vitiis  plenam  retro  pendentem  gestare ,  aliorum  vt>ro  maii- 
ticam  ante  se  respicere.  Quo  spectat  illud  Persii  iaaatjrh : 

Utnemo  insese  tentat  descenderc,  nemo; 

Sed  praecedenli  spertalur  manUca  lergo! 

*  in  Mss.  tredeciD)  scribitur,  calpurtiius. 

*  necognita  ad  cb.  sb.  duos  v.  el  lx)v« 


(a)  vlre.  /l-meid.  lih.  v. 


Aliasi38  :  qua?  autem  09  crat,  nunc  249.  Scri;4a  rsMf 
euiile  an.  403. 


i 


250 


S.  AUGISTXNI  ErlSCOPl 


140 


Dumino  mcrUo  dilc<  li^simo ,  digneqiic  honftmhili  ei 
Miscipicndo  filio  Castorio,  Alypius  cl  Acgustinus 
hi  Domino  salulcm. 

{,  Molilus  rsl  qnidem  ndvcrsarius  Cbrisllaiionim , 
pcr  charissiinum  alquc  dnkissimum  fil.um  noslrura 
fnlrcm  luuni ,  C;ilh(»lic;fi  malri ,  qiiie  vos  in  hncnHlila- 
eem  Chrisli  ah  cxliairedala  pnccisione  rugienies  pio 
ftiiiu  susccpit,  pericuiosissimam  scandalum  commo- 
vere;  cupiens  vlildicel  screnilalcm  gaudii  noslrl,  quae 
nobis  de  boiio  vcsine  conversionis  oboria  csl,  foeda 
Innubilare  Irisiiiia.  Sed  Dominus  Deus  noster  misc- 
ricors  cl  miserator,  consolans  affllclos,  nulriens  par- 
viilos ,  rurans  infirmos ,  ad  hoc  cum  aliquid  posse 
pcrmisit,  ut  rem  correclam  raulto  amplius  Ixlare- 
mur ,  quam  dolebnmus  nffliclam.  Longe  cst  quippe 
ghiriosius  episcopatus  sarcinain  proptcr  Ecclcsiae  vl- 
laoda  pcriciila  deposuisse,  quam  proptcr  rcgenda  gn- 
bemncula  susccpisse.  llle  quippe  se  honorem,  si  pacis 
ralio  paleretur,  digne  accipcre  potuisse  demonstrat, 
qui  acccptiim  noo  defendit  iiidigne.  Voluit  ergo  Dcus, 
ctiaiii  piTfmtrcni  luum,  filium  nostrum  Maximinnum, 
ostcndcrc  inimicis  Ecclesix  suas,  e-^se  in  visccribus* 
ejus,  qiii  non  sua  quxrant,  scd  qux  Jcsu  Christi.  Ne- 
que  enim  illtid  miiiisterium  dispensationis  mysterio- 
runiDei,  victus  aliqun  sxculari  cupiditatedcseruit, 
sed  pacifica  permotus  piclale  dcposuit,  ne  propter 
ejus  honorcm  fceda  et  periculosa ,  aut  fortasse  eiiam 
perniciosa  in  incmbris  Christi  dissensio  nascerelur. 
Quid  enim  esset  ca^cius  et  omni  exsccralione  dignius, 
qimm  proplcr  Ecclesi;e  calholicx  pacem  schisma  de- 
screre ,  ct  ipsam  pacem  citholicam  hnnoris  sui  quas- 
stione  turbiire  ?  Quid  enim  laudabilius,  el  chri^tianse 
cbaritali  conimodatiu^ ,  qunm  dcrelrcta  Doiialistarum 
vesana  superbia,  ita  h.treditati  Chrisli  cohxrere  ,  iit 
l^stinioniuin  humililatis,  araore  probaretur  uniiatis  ? 
Itaque  quantiim  ad  ipsum  atlinet ,  sicut  eum  gaude- 
mus  talem  invcntum ,  ut  quod  in  ejus  corde  divinus 
sermo  xdificavit ,  nequaquam  tempcstas  hiijus  tenla- 
tionis  everterel :  sic  oplamus  ct  deprecamur  a  Do- 
mino ,  ut  conscqueiili  vita  ct  moribus  suis  mngis  mn- 
gisque  declaret ,  qiiam  bcnc  ge.4urus  fuisset,quod 
prolecto  gereret  si  hoc  oportuisset.  Retribuatur  ci 
pax  SRterna  qux  promissa  est  Ecclesix ,  qui  intel- 
lexit  sibi  non  expcdire  quod  pari  non  expediebat 
Ecclesise. 

2.  Tii  vero,  fili  chnrissiinc,  non  mediocre  gaudium 
Qostrum ,  qui  nuUa  tali  necessilale  a  siiscipicndo  epi- 
scopatu  in>pcdiris ,  dccet  iiidolem  tiiam  Christo  in  tc 
dicarc  quod  dedit.  Ingcnium  qnippe  tuuin ,  prudcntin, 
eloquciitia ,  gravitas ,  sobrietas,  et  cxtcra  quibus  or- 
iiantur  morcs  tui,  dona  sunt  Dei.  Cui  meliusserviiiiit, 
qiiam  ci  a  qiio  trihuta  sunt,  ut  ct  custodiantur ,  ct 
aifgcantur,  ct  perficiantur,  et  remuncrentiir?  Non 
scn-iant  huic  sxculo,  ne  vanescant  cum  illo  atque 
dispercani.  Non  diu  tecum  iii  hoc  agciidum  novimus, 
quanla  facilitate  consideres  spcs  hianium  hominum , 
cl  hnsaiiabiles  cupiditatcs ,  et  incertam  \itam.  Abjice 
Igitur  ex  animo  quidquid  terrciix  atque  fals»  felici- 
*  Lov.,  visccribut  Christi  tfu».  At  «  Mss.  abest  Chrxui 


lalis  cx^^peclntiono  concepornl :  oporare  In  agro  Dci , 
ubi  ccrlus  cst  fructiis,  ubi  tam  multa  lanto  ante  coni«- 
pieta  siint  promissa ,  ut  ea  quae  resUint  insanissime 
desperentur.  Obsecramus  te  per  Christi  divinilatein 
et  humaniiatem ,  pcr  pacem  coeleslis  illius  civitatis » 
undc  peregrinantes  lalxire  lemporaii  aeteriiamrequiein 
comparamus ,  ut  in  episcopatu  Vaginensis  *  Ecclchise 
fratri  tuo ,  non  ignominiose  cadeiiti ,  sed  gloriose  ce- 
denti  succcdas.  Plehs  iila  cui  per  tuain  meiitem  ac 
linguam  donis  Dei  fecundatam  et  ornatam  ubcrrima 
incremenia  speramus ,  in  te  intelligat  fratrem  tuuni 
non  pro  sua  desidia  ,  scd  pro  ejus  pace  fccissc  qiiod 
fecit.  llaic  epistola  mandavimus  ut  tibi  noii  legerctui*, 
nisi  cum  te  jam  tcnerent  quibus  cs  nccessarius.  Nos 
eiiim  te  spiritualis  amoris  vinculo  tcnemus ,  quia  ot 
noslro  collegio  multum  cs  neccssarius.  Cur  aiilciii 
ctlnm  corporalem  prxsenliam  non  exhibucriiiius, 
postea  scies. 

EPISTOLA  LXX  '  (a). 

Donaihlarum  CathoUcos  traditioni$  insimulantium  tC' 
meritai  prodit  sete  in  causa  Feliciani  ab  ipsis  primum 
solemniter  damnati^  ac  postea  in  honore  suo  rccepti. 

Domino  dilcctissimo  et  honorabili  fralri  Nauceliom  *, 

AlYPIUS  et  AUGUSTINUS. 

1.  Cum  rdtulissfS  nobis  qiiid  a  patre'  nostro  Cla- 
rcntio  rcsponsum  fuerit,  id  est,  de  Feliciano  Miisti- 
tano  non  eum  negasse,  et  damnatum  ab  ipsis,  et  post- 
ea  in  bonore  suo  receptum,  sed  innoceutem  fuisse 
damnatum,  quia  abseiis  fuerit,  et  absentem  se  fuissc 
probaverit;  hocdiciinus,  ut  ad  hoc  rcspondeat.  qnia 
non  licuit  damnari  inauditum,  quem  innocenlem  fuisse 
ips\  modo  dicunt,  qui  eum  damnavcrunt.  Aut  ergo  in* 
nocens  dnmnnri  non  debuit,  aut  nocens  rccipi  damna- 
tus  non  debuit.  Si  innocens  rereptus  est,  innoceiis 
damnntus  cst ;  si  nocens  d:imnatiis  est,  nocens  rece- 
ptus  cst.  Si  ucscicbant,  qui  illum  damnaverunt,  utnim 
innoccns  fucrit,  argiicndi  sunt  temcritatis,  quia  inaii- 
ditum,  innocentem,  de  quo  nesciebant,  damnare  ausi 
sunt;  et  de  prxsenti  faclo  iiitelligimus  eadem  tcmcri- 
tate  illos  damnasse  etiam  supcriores  quos  tradilioiiis 
crimine  inf:iinavcrunt.  Si  enim  potuit  ab  ipsis  iniio- 
ccns  damnnri,  polucrunt  ab  ipsis  tradilores  eliain 
dici  qui  non  crant  traditorcs. 

2.  Dcindc  idciii  Fclicianus  damnatus  ab  ipsis  mulio 
tcmi^ore  cnm  Maxiiniano  cominunicavit;  si  iniiocens 

1  Sic  in  uss.  vatic.  et  Gallic.  Attamcn  legendum  aliqui 
puiant,  Bogaiensis  :  tum  quia  sic  legilur  a|.ud  llilovitaiiu.n 
coQCilium  anni  402,  hi  canoue  edito  super  hac  ipsa  Maxi- 
miaui  causa  ;  tum  quia  hunc  esse  unum  euiudcmque  vo- 
lunt  cum  Maximiano  Baffaiensi ,  quem  vuloeratum  graviter 
a  Donatisiis  et  de  exccisa  tnrri  praedpitaium  fuisse  prodit 
Augusthiusin  lib.  3  oont.Cresoon.,  o.  43.  Pcrro  Mss.  iioc  et 
illo  looo  necnoa  in  Epistt.  88  et  185,  ula  de  eadem  Maxi- 
miani  caede  agitur,  ooiisideraiis ,  rluriinam  discreiiantiain 
renerimiis,  quam  annotavhmis  suis  ixis. 

*  Ms.  corb.,  saucellioni, 

*verliuus  et  vindingus  sus]icantur  legendum  hic,  a 
firatre  nostro  ClareniiOy  iion  autem  ut  9\  ud  Lov.,  a  pea%? ; 
qiiilipe  cum  darentius  fucrit  donaiista.  At  Ifss.  cb.  ul  v. 
habent,  ab  episcopo  nostro.  Forie  pro,  res^ro. 

•  Ad  codlces  cb.  vc.  v.  ell-ov.  roccnsiia  esl. 

(a)  Alias  207  :  qu»  aatcm  70  ei^at,  nu.ic  i30.  Scripu 
forle  circa  hoc  tempus. 


»1 


EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 


VA 


erat  qiiaiuk)  daiiinatus  esl,  quare  posteriore  tempore 
cum  scelemto  Maxiniiano  oommunicans  niullos  bapli- 
lavii  exlrn  communionem  ipsoriim?  Tcstes  sunt  ipsi, 
qiii  egerimt  apiid  proconsult^m,  ut  idem  Fclicianiis 
Innquam  eum  Maximiano  de  Bnsilica  exduderetur. 
rarum  ergo  er.it  damnasse  abscntcm,  damnasse  ina»- 
ditum,  damnasse,  sicut  dicunt,  innocentcm ;  insuper  et 
adilus  est  contra  illum  procoiisul,  ut  de  ecciesia  cx- 
ptmeretiir.  Vel  tuncqunndoillum  expeHelmntde  eccle- 
sia,  fatcntur  quia  intcr  damnatos  et  sceleratos  et 
Mnximianistas  eum  depnlaverunt.  QunmJo  crj|[o  ille 
baplizabat  homincs,  Maximinno  comniunicans,  Ijapti- 
smum  verum  dabat  an  falsum?  Si  verum  baptismum 
dabat  qtn  cum  Maximinno  communicabat,  qiiare  accu- 
satur  buptismus  orbis  (errarum?  Si  autem  fnlsum  bapti- 
smum  dabat,  qnaiido  communicabat  cum  Maximlano, 
quare  sic  suiit  recepti  cum  illo  quos  in  schismate 
Maximiani  l)aptizavit,  et  neino  eos  in  partc  vcstra' 
rebaptiaavil? 

EPISTOLA  LXXP(a), 

Anguslhm  Hieronymo ,  deliortant  a  libris  Testamenti 
veleris  ex  hebrao  vertendis^  et  exhortans  ut  Septua- 
ginta  versionem  mire  depravalam  ac  variantem  reddat 
suw  veritati,  Novum  Testamentum  ab  eo  castigatum 
probat. 

Doiniiio  vencrabili,  et  desidcrabiii  saiiclo  rralri,  et 
comprcsbytcro  IIierontho  Augustinus,  in  Domino 
sululcm. 

CAP,  PRIMUM.— 1.  Ex  quo  coppi  ad  le  scribere  ac 

tiia  scripla  desidcrare,  nunquam  mihi  melior  occurrit 

occasio,  qunm  ut  per  Dci  scrvum  ac  ministrum  fidelis- 

siinum,  mihique  charissimum  mca  tibi  aficrretur  epi- 

slola,  qualis  est  filius  noslcr  Gyprianus  diaconus. 
Per  liunc  certe  iLn  spero  litteras  tuas,  ut  cerlius  in 

hoc  reriini  genere  quid(iuam  sperarc  non  possiin.  Nani 

ncc  sUidlum  in  pclcndis  rescriplis  nicmorato  filio  no- 

slro  decrit,  nec  gratia  in  promereiidis,  ncc  diligenlia 

iii  custodiendis,  ncc  alacritns  in  perfercndis;  nec  fidcs 

in  reddendis  :  tantum  si  aliqno  niodo  mcrear,  adjnvct 

Doniinus,  et  adsit  cordi  liio  ct  desidcrio  mco,  ut  fra^ 

lcrnam  voluntalem  niilla  mnjor  volunlas  impediat. 

2.  Qiiia  ergo  duas  jain  epistolas  misi,  nullam  nu- 

tem  tuain  poslea  recepi,  easdem  ipsas  rursus  mittcre 

volui,  crcdens  ras  non  pcrvcnissc.  Quse  etsi  pervene- 

runi,  ac  fortasse  tuse  potius  ad  me  pervenire  minime 

potuerunt,  ea  ipsa  scripla  qux  jam  misisti,  iterum 

mitte,  si  forte  rcscrvata  sunt ;  sin  ininus,  rursus  dicla 

quod  lcgam,  dum  tamen  iiis  respondcrc  ne  graveris, 

t|Uod  j.im  diu  est  ut  exspecto.  Primas  etiain  quas  ad 

te  adhuc  presbylcr  lilteras  prxparaveram  millend.is 

pcr  qiiemdam  fratrem  noslrum  Prufulurum,  qiii  post- 

ca  collega  nobis  f;icliis,  jam  cx  hac  viia  migravit, 

ncc  eas  tunc  ipsc  i)crfcrre  potuit,  quia  continuo  dam 

*  Lov.,  t^i  parte  twitra  rebaptizarit,  At  Ms.  cb,  veUra^ 
qus  vera  iecUo  csU 

'  Ad  a.  U.  bn.  c.  cc.  fs.  gg.  j.  mr.  sb.  i.  vc.  deccm  v. 
oi  ad  Aii:.  Dad  Vjt,  \.o\.  rccogiiita. 

ta)  AUas  10  :  qua;  aulcm  7i  crat,  uuoc  0.  scriptt  ao.  (05. 


proHcisci  disponit,  eplscopatus  sarcina  detenliis,  ac 
deinde  in  brevi  dcfunctus  est,  eiiam  nuiic  mittcrevo- 
lui ;  ut  scias  in  tua  colloquia  quam  oliin  inardescam, 
et  quam  vim  patiar,  quod  a  mc  tam  longe  absiint 
sensus  corporis  tui,  per  quos  adirc  possil  nd  animum 
tuum  ftniQius  meus»  mi  fraicr  dulcissiuie,  el  in  Do- 
miiii  membris  honorande. 

CAPUT  II.—  5.  In  h.ac  antcm  epistoli  hoc  addo, 
quod  postca  didicimus,  Job  ex  bebrxo  a  ic  inicrpro- 
tatiim,  cum  jam  quamdam  habercmus  inierpretatio- 
nem,  tuam  cjusdcm  prophctx  ex  gra^co  eloquiover- 
snm  in  latinum  :  ubi  tamen  aslcriscis  notasti  qiiae  in 
hcbrxo  sunt,  et  iii  grxco  desuut;  obeliscis  auteni 
quae  in  grocco  invcniunlur,  el  in  hebrxo  noii  suiit,  lam 
mirabili  diligentin,  ul  quibusdam  in  locis  ad  verba 
singula,  siiigulas  stcllas  videanius,  significanics  eadem 
verba  esse  in  hcbrxo,  in  gra^co  autem  non  esse.  Porro 
iii  hac  posteriore  interpreiatione,  qux  vcrsa  est  cx 
hebrxo,  non  cadeni  verborum  fides  occiirrit,  ncc  pa- 
rum  lurbat  cogitanlom,  vel  cur  in  illa  prima  tanta  di« 
ligentia  fignntiir  aslcrisci,  ut  miaimas  cliani  particu- 
las  orationis  indiccnl  dccsse  codicibus  graccis,  qiiae 
sunt  iii  hcbrxis ;  vel  cur  in  hac  alicra  qux  ex  he- 
brxis  cst,  ncgligcntius  hoc  curaluin  sit,  ut  Ux  exdem 
pariicula;  locis  suis  invenirentur.  Aliqiiid  indc,  cxcm- 
pli  gratia,  volui  ponerc;  scd  mihi  ad  horam  codcx 
defuil,  qui  cx  licbnco  cst.  VerumUuiicn  quia  prxvo- 
las  iiigcnio,  non  solu  n  quid*  dixerim,  verum  otiam 
quid  diccrc  voluerim,  salis,  ut  opinor,  inlclligis,  ot» 
causa  reddiia,  quod  movei  edisseras. 

4.  Ego  sane  te  mailem  gra:cas  potius  canonicas  no- 
bis  interpretnri  8cnpliiras,  qua:  Scplunginta  inier- 
pretum  *  perhibenlur.  Pcrdiirum  cril  enim,  si  tua  in- 
lerpretatio  per  multas  ecclcsias  frcquentius  coeporit 
lectilari,  quod  a  grxcis  ecelesiis  laliiia!  ccclesiu)  dis 
sofiabunt,  maximc  quia  facile  contradiclor  couvinci-- 
tur  grxco  prolato  libro,  id  est  lingiix  notissima;.  Quis- 
qiiis  autcm  in  co  quod  cx  hebrxo  translaium  est,  aliqiio 
insolito  pcrinotus  fucril,  et  lalsi  crimen  inteude- 
rit,  vix  aut  minqiiam  ad  liebroca  tei>limonia  pcrvenie- 
tiir,  quibus  defendalur  objcctum.  Quod  si  eliam  per* 
ventum  fucrit,  tot  latiiias  et  gra^cas  aucloritatcs  da« 
mnari  quis  ferat?  lluc  accedit  quia  etiam  coiisultl 
Ilebraei  possunt  aliud  rcspondere  :  ut  tu  solus  neces- 
sarius  videaris,  qui  eti.iin  ipsos  possis  convinccrc ; 
sed  tamen  quo  judice  niirum  si  potucris  invenire. 

CAPUT  III.— 5.  Nam  quidam  frater  nosler  episco- 
pus,  cum  leciiuiri  insiituisset  in  ecclcsia  cui  prxest, 
Interprelatioiicm  tuam,  movii  quiddam  longe  aiiter 
abs  te  posiium  apud  Jonam  prophetain  {Jonw  iv,  6), 
quam  crat  omiiium  sensibus  inemorixquc  invetera- 
tum,  ct  tol  xtatum  successionibus  dccaniaium.  Faclus 
est  tantus  tumultus  in  plebe  maxime  grajris  argnemi- 
bus  et  inclamantibus*  calumniam  falsitatis,  ut  cOge- 
retur  episcopus  (Oea  quippe  civitas  crai)*  Judxo- 

*  Sic  quindeclm  cdd.  [quod,] 

«  Edd.,  inusrpretum  auctorUaU.  At  Mss.  non  ha])cni  oii. 
ctorUale, 

*  Uy.ytnflammantibus.  Aliqiii  Cdd.,  itictamantibus 
Mss.  mr.  ct  duo  \at.,  cogeretur  eyiscopm  ci.itutis. 


Ju 


fl5 


s.  AUGi^srnn  rpiscopi 


244 


rtim  icstimonium  (Ligiiarc.  Utrum  autem  illi  imperi- 
lit  an  malitia,  lioc  cssc  in  hebrais  codicibus  respon- 
deriini,  quod  et  gra^ci  et  latini  habcbant  atque  dice- 
btnt.  Quid  plura?  Gonctus  est  homo  vclut  mendosi- 
tatcni  corrigere,  volcns,  post  niagnum  periciilum, 
noii  rcmancre  sinc  plebe.  Unde  etiam  nobis  videtur, 
aliquando  te  quoque  in  nonnullis  falli  potnisse.  Et 
vide  hocqtialc  sit»  in  eis  liitcris  qusc  non  possunt 
collatis  usiiatarum  linguaruin  testiroonils  emendari. 
CAPUT  lY.—  6.  Proinde  non  parvas  Deo  gratias 
agimus  de  opcre  tuo,  quo  Evangclium  ex  grxco  in- 
terprctatus  cs,  qnia  pcnc  in  omnibtis  nulla  offensio 
est,  cum  Scripturam  grxcam  coutulerimns.  Unde,^  si 
quisqnam  vetcri  falsitali  conlcntiosus  faverit,  prolatis 
coUaiisque  codicibus,  vel  docclur  facillime,  vel  refel- 
litur.  Et  si  qiiaHlaro  rarissima  merito  movcnt ,  quis 
tam  durus  cst,  qui  kibori  tam  utili  non  facile  igno- 
scat,  cui  viccm  laudis  referre  non  sufBcit?  Quid  libi 
autcm  vidcatur,  cur  in  multis  nliler  sc  babcat  hebnco- 
rum  codicum  ancloritas,  alitcr  grxcoriim  qux  dicilur 
Scptunginla,  vc^lcm  digiiarcris  ppcrire.  Neqnc  cnim 
par\'um  pondus  habct  illa  qunc  sic  meruit  diffumari,  ct 
qna  usos  Aposlolos,  non  solum  res  ipsa  indical,  sed 
etiam  te  allestaium  csse  mcmiiii.  Ac  per  hoc  pluri- 
mnni  profucris,  si  eam  grx^cam  Scripluram,  qtiam 
Septuagiiila  operati  sunt,  latinnc  vcritati  rcddidcris : 
qucc  in  dlvcrsis  codicibus  ita  varia  est,  ui  tolcrari  vii 
possit ;  ct  ita  suspccta,  nc  in  grxco  aliud  invcniatur, 
ut  inde  aliqiiid  profcni  aut  probari  dubitctur.  Bre- 
vem  piilabam  futumm  hnnc  epislolam;  scd  ncscio 
quomodo  ita  milii  dulcc  facium  est  in  ea  progredi,  ac 
si  tccum  loqncrcr.  Scd  obsccro  tc  per  Dominum,  ne 
tc  pigcat  ad  oninia  rcsponderc,  et  pRcstnrc  mihi, 
qoanlum  poluoris,  pracscntiam  luam. 

EPISTOLA  LXXn  *  (a). 
Ilicronymus  Augu$tbio  ejpostulmkt  de  ittiu$  ephtoh  per 
haliam  $parta ,  qua  laxabatur  locui  non  recte  expo- 
$itu$  in  Epi$iola  ad  Gatala$, 
Doniino  vcre  sancto  et  bealissimo  papx  AuGtJSTHio, 

lIiEBO!iTMDS,  10  Domino  salutcm. 

CAP.  PRmUM.  — i .  Crebra$  ad  me epi$tota$ dirigU, 
el  $mpe  conipelti$  *  ut  re$pondemn  cuidam  epi$tolas  tuos^ 
cuju$  ad  me,  ut  antejam  $crip$i,  per  fratrem  Sy$innium 
diaconum  exemplaria  pervenerant^  ab$que  $ub$cripHone 
Uia ,  et  quas  primum  per  fratrem  Profuturum ,  $ecundo 
pn  quemdam  atium  te  iiuit ise  Kgnifica$ ;  ei  inierim  Pro- 
fuhuum  retractum  de  itinere,  el  epi$copum  con$lilMtum^ 
veloci  morte  $ubtractum ;  itlum  cuju$  nomen  retice$,  ma- 
ri$  timui$$e  di^crimim,  et  nangationi$  mutat$econ$itium. 
Quw  cum  ita  sint ,  $nti$  mhrari  nequeo  quomodo  ip$a 
epi$tota  et  Romm  et  m  Itatia  haberi  a  pteri$que  dicatur^ 
ei  ad  me  $otum  non  perveneril^  ctd  $oU  mi$sa  e$t ;  praS' 
tertim  cum  idem  frater  Sy$inniu$  inter  ca:tero$  traclatu$ 
tko$  dlrerit  eam  $e  non  in  Africa,  non  apud  te,  $ed  tn 

*  EdiUoErasm.  operuro  S.  ltieron.,ef  $cepe  compettas, 

*  Ad  a.  bl.  bn.  oc.  fs.  j.  mr.  r.  sb.  vc  undedm  v.  et  ad 
Ani.  Bad.  Er.  Lov.  coUata  cst. 

(A)  Aliaa  14 :  qux  auicoi  T^  crai « nom;  7.  Scripu  an.  403 
ant  401. 


innda  Adrias^  ante  hoe  ferme  quinqnennium  reperhue. 

2.  De  amid^a  omrd$  tollenda  $u$picio  e$i^  ei  $iceum 
amico,  quan  cum  atiero  $e^  e$i  loquendum,  NonnuUi 
fandtiare$  met^  et  vau  Ckritti ,  ^uoniiti  Jero$otymi$  ei 
ffi  $ttncti$  loci$  permagna  eopia  e$i  ^  $uggerebani  non 
dmplid  a  te  ammo  factum,  $ed  taudem  atque  rumuMcU' 
to$  et  gloriotam  po]^ti  reqwrente,  ut  de  nobit  cre$ceree; 
v(  mutti  cogno$cerent  U  provocare ,  me  timere;  te  ecri- 
bere  ut  doctum ,  me  tacere  ui  imperitum,  et  tantiem  re- 
peri$$et  qui  ganutitati  mete  modum  imponeret,  Ego  aii- 
Um ,  ui  iimpticiter  fatear ,  Dignatiom  tum  primum  id- 
circo  re$pondere  notui,  quia  tuam  tiqfiido  epietolam  non 
credebam ,  nec  {ui  vulgi  de  qtttbu$dam  proverbiuni  e$i) 
litum  melle  gladium.  Ddnde  ittud  cavebam,  ne  ep$copo 
communiom$  mem  dderer  procadter  rapondere,  et  ali' 
qua  in  reprehetidenti$  epi^tola  reprehendere ;  jpree^ertim 
eum  quwdam  in  illa  hofreiica  judicarem. 

CSAPUT  II. — 5.  Ad  extremum  ne  tu  jure  expo$tulare$ 
et  dicere$^  Quid  enim  f  epi$tolam  meam  ddera$y  ei  noic^ 
tibi  manu$  in  $ub$cHptione  dgna  deprehenderae,  ut  tam 
fadte  amicum  ItBderei ,  et  atteriut  matitiam  in  meam 
vcrtere$  contumdiam  f  Igitur  ut  ante  jam  $cripd ,  au$ 
mitte  eamdem  epi$totam  tua  $ub$criplam  manu ;  aut  u- 
nem  tatitantem  in  cellula  tace$$ere  dedne,  Sin  autem 
tuam  d$  vet  exercere,  vet  o$tentare  doctrinam,  queere 
juvene$,  et  di$erto$^  et  nobile$,  quorum  Roime  dicuntur 
e$$e  quam  plurimi ,  qui  po$dnt  et  audeant  tecum  con- 
gredi,  et  in  di$putatione  $anctarum  Scripturarum ,  ju- 
gum  cum  epi$copo  ducere.  Ego  quontkm  mite$  ,  nt$ne 
veteranu$ ,  et  tua$  et  atiorum  debeo  taudare  victoriat, 
non  ip$e  rur$u$  effeto  corpore  dimicare;  ne,  d  me  fre" 
quenter  ad  re$cribendum  impulerie,  iltiu$  recorder  lueto- 
riw,  quod  Annibalemjuvenititer  exsuttantem,  Q,  Maxi' 
nm$  patientia  tua  fregerit  (Tit,  Liv.  Decadi$  5,  tib.  2). 

Omnia  fcrt  eta^i  fl^nimtim  quoque.  Sxpe  ego  longos 
Cantando  i.uenim  memini  me  oondere  soles : 
Nimc  oblita  mihl  tot  carmina ;  voz  quoque  Mcerim 
Jam  lugit  ipsa» 

(rtg.  Ecd.  9,) 

Et^  ut  mgi$  de  Scripturit  tancii$  loquar,  Berzdla»  itte 
Galaadite$,  regi$  David  benefida  omnetque  deticiae  ju- 
veniddegam  fitio  (II  Reg.  xix,  3?-37),  otiendil  tene 
clutem  hasc  appetere  non  debere,  nec  oblaia  $u$cipere, 

4*  Quod  autem  jura$  te  advertum  me  tibrum  non 
tcripdtte,  neque  Ronutm  mi$i$$e  quem  non  $crip$erit, 
ted  d  foru  atiqua  in  tuis  $cripii$  repcriantur,  qutp  a  ntco 
Hntu  di$crepent,  non  me  a  te  tcetum ,  $ed  a  U  $criptum 
quod  tibi  rectum  videbatur :  quos$o  ut  me  patietuer  aw 
diat.  Non  $cripd$ti  tibrum ;  ei  quomodo  mihi  reprehen^ 
donit  a  le  mem  per  alio$  tcripia  delata  tunt  f  cur  habd 
Itatia  quod  tu  non  tcripd$tif  quaratione  po$ci$  ul  rc^ 
$cribam  ad  ea  quw  $crip$nte  te  denegatf  Nec  tam  ltebe$ 
tum  ut,  $i  diver$a  $en$eri$,  meaU  ta!$um  putem,  Sed  tt 
mea  cominu$  dicta  reprehendat,  et  rationem  tcriptorum 
expdat  „  et  qucB  tcripterim  emendare  compettat,  et  ad 
•KotXi^lhM  provoce$ ,  et  oculot  nuhi  reddat ;  in  hoc  tas- 
ditur  amkitia ,  in  hoc  nece$tUudini$  jura  viotantur.  Nt 
ddeamur  certare  pueritiler  et  fautoribiu  invicem  vel  de^ 
traetoribut  no$iri$  tribuere  materiam  coutendendi;  hac 
tcribo  f  quia  te  pure  ei  chri$tiaue  diligere  cupio  p  nu 


m  EPISTOLAUUM 

quidqHam  in  mea  mente  relinere  quod  ditiel  a  labiU^  Non 
enim  convemt  nt  ab  adole$centia  vtque  ad  kane  mtaiem , 
tfi  monaUeriolo  cum  $ancti$  fratrilnu  tabore  deeitdanM^ 
aliqitid  contra  episcofmm  communionie  mem  $eribere  an- 
deam ,  et  eum  epi$cofmm  quem  ante  coepi  amare  quam 
no$$e,  qui  me  prior  ad  anncitiam  provocamt^  quem  pd$t^ 
me  orieutem  in  Scripturamm  erwtiUone  tmtalu$  ium, 
Igitur  aut  tuum  negato  tibrum,  ti  forte  non  luu$  e$i ,  el 
de$ine  fagitare  re$criptum  ad  ea  qutt  non  $crip$i$ti ;  aut 
d  tuu$  e$t^  iiigenue  confitere ,  ut  $i  in  defenmnem  mei 
atiqua  $crip$ero^  in  te  culpa  $it  qui  pronocasti^  non  in 
me  qui  re$pondere  comput$u$  $um, 

.CAPUT III.— 5.  Addi$  preeterea  te  paratum  e$$e  «1,  $i 
qtud  me  in  tui$  $cripti$  nmerit ,  aut  corrigere  voluerOy 
freUeme  accipiae ,  ei  non  $olum  mea  in  te  benevotentia 
gavi$urum,  $eduthoc  ipeum  faciam^  deprecari$,  Rur$um 
dico  quod  $entio :  provoca$  $enem ,  tacentem  $timula$f 
videri$  jactare  doctrinam.  Non  e$t  autem  a!tati$  meofp 
putari  malevolum  erga  etim  cui  magi$  favorem  debeo,  Et 
$i  in  Evangetiie  ac  Propheti$  pervern  homine$  inveniunt 
quod  nilantur  repteh^udar.e ,  mirari$  d  in  tui$  Ubrig^  et 
maxiine  in  Scripturarum  expo$itione^  quw  vet  ob$curi$' 
tinm  sunt ,  qucedam  a  recti  iinea  di$crepare  videantur? 
Et  hoc  dicOf  non  quod  in  operibus  tui$  qiiwdam  reprehen- 
dendajam  cen$eam.  Neque  enim  lectioiii  eurum  unquam 
operam  dedi :  nec  horum  exemplariorum  apud  no$  copia 
e9t,  pra'ter  SvUloquiorum  tuorum  Ubro$ ,  el  qno$dam 
Coinmentario$  in  P$almo$ ;  quos  $i  veltein  discutere,  non 
dicam  a  me,  qui  nihil  sum ,  $€d  a  veterum  Grwcorum 
dq^rem  interprelationibu$  discrepare,  Vale,  mi  amice , 
charissime,  wtate  fili^  digmtute  pareii$  :  et  hoc  a  me  ro- 
gatu$  observa ,  ut  quidquid  iiiihi  $cripseri$y  ad  me  pri» 
mum  facia$  pcrveiiire. 

EPISTOLA  LXXIII  •  (a). 
Hieronymum  litteri$  $ui$  nonnihil  offen$um  demutcere 

etudet  Augu$tiiiu$,  Apotogiam  itlius  contra  Ruffinuin 

accepi$u  $e  te$tatury  deptoran$  tanto$  inter  viro$ 

quondam  amici$$imo$  tam  amarutentain  di$cordiam 

incidi$$e, 
Domino  venerando  el  desideralissimo  fralri,  eom- 

presbylero  IIieroxtmo,  AuGusmys,   in    I>omiiio 

salulcnk 

GAP.  PR^MUM. — t.Quamvis  exisiimem,  aiilcqnam 
istas  sumercs,  venisse  in  tnanus  tuas  iitieras  mens,  qiias 
per  Dei  scrvum,  filium  noslnim,  Cyprianum  diaconum 
niisi ;  qiiibus  cerlissime  agiioscercs  nicam  esse  epislo- 
laoi ,  cujus  excmplaria  illac  pervenisse  commcmora- 
sti.;  unde  Jam  me  arbitror  rescripiis  luis,  veiut  Eiitcl- 
liQis  giandibus  atque  acribus  c;cstibu$,  tanqaam 
tiidacem  Dnretem  coepisse  puisari  atque  vcrsari :  nuqc 
kimen  eis  ipsis  respondeo  lilteris  tuis,  quas  mihi  per 
sanctom  filiiiin  nostrum  Asterium  mittcre  dignatus  cs; 
In  quibiis  iiiulta  in  me  comperi  tugc  l)encvolcntissim$ 
cbarititls ,  el  rur^us  qiufdam  nonnulijus  a  mc  *  lusp 

*  slc  Rad.  Er.  ct  scxdccim  llss.  At  Lov.  habct,  aninuB 
tr.OB. 

*  In  hac  emendanda  usi  sumus  a.  bl.  bn.  j.  mr.  r.  a.  sb. 
t.  vc.  duobus  cc.  uodedm  v.  Am.  Bad.  Er.  U)\, 


M& 


2)  Alias  13  :  qux  autcm  73  crat ,  nunc  2i5.  scrii  ta  an. 


CLASSIS  II.  »46 

oflensionm  indicia.  Itique ,  ubi  mulccliar  legcns ,  ibl 
coniinuo  fcriclKir;  lioc  sane  vcl  ninxinic  adiniransy 
quod  cum  dicas  te  exemplaribus  iitterarum  mcaniro 
ideo  lcmcrc  rion  pulasse  credcndum ,  ne  fortc  te  rc- 
spoiidente  Ixsus  juste  cxpostulareni ,  quod  probarc 
aiiic  debuisscs  mcum  csse  scrmoiiem  ct  sic  rcscriixirc, 
postca  jiibe:«s,  si  mea  est  epistola^  aperte  mc  scribcre, 
aut  mittere  cxcmpiaria  vcriora ,  ut  absque  ullo  ran- 
core  stomaclii  in  Scriplurarum  disputaiionc  verscmur. 
Qiio  pacto  eniro  possumus  in  hac  disputntionc  sine 
rancore  versari,  si  mc  Ixdere  pnras?  autsi  non  paras, 
qiiomodo  ego ,  te  non  Ixdente ,  abs  te  Ixsus  jiiste 
exposlularem,  qund  prot)are  anle  debuisscs,  meiimf 
essc  sermoncm ,  ct  sic  rescriberc,  boc  est  ct  sic  i.x- 
dere?  Nisi  cnim  rcscribcndo  Ixsisscs,  cgo  juste  expo< 
stulare  non  posscm.  Proiiidc  cum  ita  roscribis,  ut 
LTdas,  quis  iociis  nobis  rolinquitur  in  disputntione 
Scripturanim  sine  uilo  rancore  vcrsandi  ?  Ego  qiiidcro 
absit  ut  loidar ,  si  milii  ccrta  ratione  voluoris  ct  po- 
tucris  dcmonstrnre  illud  cx  Epistola  Apostoli,  vcl  qiiid 
aliud  Scripturnrum  snnclarum  tc  vcrius  intcllcxissoy 
qunm  mc  :  imo  vcro  abslt ,  iit  non  cum  gratiarmii 
aciione  lucris  meis  dopiitcm ,  si  fucro  tc  doconle  in- 
struclus,  aiit  cmendniilc  corrcctus. 

2.  Vonimt;imcn,  tu.mibi  fratcr  charissimc,  nisi  te 
putnrcs  ixsum  scriptis  mois,  non  me  pulnics  i.irdi 
posse  rcscriptis  tuis.  Nullo  ciiiin  modo  id  de  te  opi« 
natiis  fqcro «  qiiod  non  te  arbitraris  hcsum ,  si  sic  ta* 
mcn  rescribis  ut  Ixdas.  Aut  si  te  non  sic  lescribentei^ 
ego  proptcr  nimiamsiultiliam  meam  Isedi  possc  puia- 
tiis  sum ,  hoc  ipso  Ixsisti  plane,  quod  dc  me  ita  seit- 
sisli.  Scd  nulio  modo  tu  me ,  qucm  nunquam  ial*iii 
expcrtuses,  tcmere  tnlcm  crcdcrcs,  qni  littcraruni 
mcarum  cxcmplaribus ,  eliam  cum  stilum  mcom  nos* 
scs,  temcre  crcdcrc  noliiisti.  Si  enim  non  immerito 
vidisti  me  jusle  exposlulaturum  fuissc,  si  tcmere  crc* 
dercs  esse  litteras  meas,  qux  non  esscnt  mex ;  quanlo 
justius  cxposlularem  ^  meipsum  tcmcre  putatum  ta« 
iem,  qunlcm  me  expertus  non  cssctqiii  piitavissel? 
ISeqiiaquam  ergo  ita  proiabcreris ,  ut  tc  non  rescrl- 
bcntc  quo  Ixdcrer,  me  lamcn  existimares  nimis  In* 
sipientem,  etiam  tali  tuo  rescrlpto  iondi  poluissc. 

CAPUT  11.— 3.  Rcstat  igitur  ut  l:cd«rc  mc  rescri- 
i)endo  disponeres,  si  ccrto  docuincnto  nxcas.cssc  ill.:s 
litleras  nosccrcs.  Atque  ila,  quia  iion  crcdo  qiiod  iii- 
juste  me  Ixdcndum  putarcs,  siipcrcst  ut  ngiioscani 
pcccatum  meum,  quod  prior  te  illis  lilicris  l.cscrini , 
qjaasnicas  essc  ocgarc  i)on  possum.  Cnr  itnqiieooiior 
conlra  fliiminis  tiactum,  ac  non  potius  veniain  peto? 
Obsecro  te  crgo  pcr  mansiieludinem  Cbrisli,  ut,  si 
larsi  tc,  dimillas  iniiii,  ncc  mc  vicissiiii  li-dcndo  ma- 
lum  pro  nialo  rcddas.  Lxdcs  auiciii  iuo ,  si  mihi  ta- 
cueris  crcorcm  mcum ,  qiicm  fortc  inveiicris  in  factis 
v^l  dictis  meis.  Nain  si  ea  in  me  rcprciiciidcri^  quas 
reprehendciida  non  suiit,  tc  Ixdis  m.ngis  quam  me; 
quod  absit  a  moribus  ct  sancio  proposito  tuo,  ul  boc 
facias  voluntate  Ixdendi,  culpans  in  me  aliqiiid  deiite 
maledico,  quod  mente  veridica  essc  scis  noii  culpan- 
diim.  Ac  pcf  hoc  aut  bcuevoio  cordc  argu.is,  ctiainsi 


«47 


caret  delicto,  qiicin  argucndum  pnias*,  aut  paierno 
affectii  mulccas  qucm  adjicere '  ne«|iieas.  Potest  enlm 
fieri  ul  libi  aiiiid  vidcatnr  qiiam  vcrilas  liabct,  dum 
tamen  abs  tc  nliiid  non  fiat  qiiam  cbaritas  babet  : 
nam  cl  cgo  amicissimam  rcprebcnsioncm  gralissime 
accipiam,  eiiam  si  reprchendi  non  mcruit  quod  rccte 
dcfcndi  potcst ;  aut  agnoscnm  siinul  et  benevolentiam 
titam,  et  culpnm  meam,  ct,  quanlum  Dominus  donat, 
in  alio  gratus ,  in  alio  cmend.itiis  inveniar. 

4.  Quid  ergo,  fortasse  dura,  sed  cerlc  salubria 
Tcrba  tua,  tanquam  caDslus  EnleHi,  pcrtimescam  ?  Cx- 
dcbnlur  ilic,  non  curabnlur;  ct  ideo  vinccbntur,  non 
sannbalur.  Ego  aulem ,  si  medicinalem  correplionem 
tuam  (ranquillns  accepero,  non  doiebo :  si  vero  infir- 
mlias,  vcl  *  bumana ,  vel  mca ,  eliam  cum  veracilct 
argiior,  non  potcst  iiisi  aliqtianluliim  conlrislari,  mc- 
liiis  tumor  capitis  dolcl ,  dum  curatur,  quam  dum  ci 
parcilur,  non  sanatur.  Hoc  est  enim  qnod  acute  vidil 
qiii  dixii,  Ulillorescsse  plcrumque  inimicos  jurgantes, 
quam  ainicos  objurgnre  metiicntes.  IIK  enim  dum 
rlsantur,  dicunt  aliquando  vera  qux  corrigamus;  isli 
aiiiem  minorcm  quam  oportct,  cxkibcnt  justitis  H- 
bcrtalcm ,  dum  aniiciil:c  timent  exnsperare  dulcedi- 
iicin.  Qunproptcr  ctsi  bos,  ut  tibi  vidcris,  lassus  sc- 
ncctule  fortc  corporis,  non  vigore  animi  tameu,'in 
arca  dominica  rructiioso  Inborc  dcsudans ;  ecce  sum  , 
sl  quid  perpcram  dixi ,  forlius  Pige  pcdcm.  Non  milii 
csse  dcbct  molcstuin  pondus  a;tatis  tux,  dummodo 
contcralur  palca  culpnc  niex. 

5«  Proindc  illud  quod  in  extrcmo  epiatolae  tuae  po* 
suisti»  cum  magni  desidcrii  suspirio  vel  lego ,  vel  re* 
colo.  Utinam ,  inquis ,  mcreremur  complexus  tuos ,  et 
eollatione  mutua  vel  doceremus  aliqua ,  vel  di$ceremu$ ! 
Ego  autcm  dico  :  Utinam  saltcm  propinqais  terraruni 
locis  habitaremus;  ut,  si  non  possent  misceri  nostra 
:o1Ioquia,  litlcrx  possent  csse  erebriores !  Nunc  vcro 
t»iito  locorum  intervallo  absumus  a  sensibus  nostris, 
ut  de  illis  vcrbis  Apostoli  ad  Galalas,  juvcnem  me  ad 
tiinm  Snnctitaiem  scripsisse  mcminerim ,  et  ecce  jam 
scncx,  nccdum  rcscripta  mcruerim,  raciliusque  ad  te 
cxemplnria  epistolx  mc^^e  pcrvencrint,  nescio  qua  oc- 
casionc  prxvenicnle,  quam  ipsa  epislola  me  curante. 
Ilomo  cnim  qui  eam  tunc  acceperat,  ncc  ad  le  pertu- 
lerit ,  ncc  ad  me  retulerii  *.  TanUe  autem  mihi  in 
liitcris  tuis,  qu3c  in  manus  nostras  venire  potuerunty 
apparcni  res,  ut  nihil  sludiorum  meoruin  mallcm,  si 
possem,  quam  inhxrere  lateri  tuo.  Quod  cgo  quit 
non  possiim ,  nliqucm  nostrorum  in  Domino  filiorum 
erudicndum  nobis  ad  tc  mlttere  cogito,  si  ctinm  de 
liac  rc  tua  rescripta  meruero.  Nam  neque  iii  me  tan- 
tiim  sciciitix  Scriplurarum  divinarum  est ,  aiit  csse 
inm  potcril,  qiiantuni  incsse  tibi  vidco.  Et  si  quid  in 
liac  re  liabeo  racullatis  ,  ulcnmquc  impcndo  populo 
Dei.  Vacire  autem  studiis  diligeiitius  quam  qux  po^ 
puli  audiuni  inslrueiidis.  propter  ecclcsiaslicas  occu- 
pationcs  omnino  iion  possum. 


S.  AVGUSTiNI  EnSCOPi  tiS 

CAPUT  III.— 6.  Nescioqox  scripta  malcdica  supcr 
luo  uomine  ad  Africam  pervenenint  ^  Aecepimus  la- 
mcn  quod  dignatus  es  mitiere,  iilis  rcspondens  maie- 
dictis.  Quo  periecto,  faleor,  multum  doiui  inter  tam 
cfaaraft  famiiiaresque  personas,  cunciis  pene  Eoclesiia 
iiolissimo  amiciliae  vinculo  copiiiaias,  tantum  maluiii 
cxtitisse  discordix.  Et  tu  quidem  quantum  tibi  mode- 
rcris»  quantumque  teneas  aculcos  indignationis  tuaCp 
ne  reddas  malcdictuin  pro  maledicto,  satis  in  tuis  liu 
tcris  eniinct.  Vcruintnmen  si  eas  ipsas  cnm  legisscni* 
contabui  dolore,  et  obi  igui  timore ;  quid  de  me  illa 
f.icerent  qux  in  te  ille  /scripslt,  si  in  manus  meas 
furte  venisseiit?  Yamundo  ab  icandalis  {Mallh.  xvfiT, 
7).  Ecce  fit,  Gcce  prorsus  Impletur  quod  Verius  ait : 
Quontam  abundabit  iniqmtas  ,  refrigeseet  chantas 
multorum  {Id,  xxiv,  it),  Quae  sibi  enim  jam  fida 
pcctora  tuto  refundantur?  in  cnjiis  sinum  *  tota  se 
projiciat  secura  diiectiot  quis  dcnlque  amicus  noii 
formidetur  quasi  futorus  inimicus,  si  potuit  inter  llie- 
ronymum  el  RufYinum  hoc  quod  plangimos  exoriri  ?  O 
mist*ra  et  miseranda  conditiol  0  infida  in  voluntali- 
bus  amicorum  scieiitia  pracscntium,  ubi  nulla  est  pra:- 
scientia  fulurorum !  Scd  quid  hoc  alteri  de  altero  ge- 
mcndnm  putem »  qunndo  ncc  ipse  quidem  sibi  hoino 
cst  notus  in  poslcrum?  Novit  cnim  utcumquc,vix 
fortc,  nunc  qualis  sil ;  qualis  autem  postca  futurus 
sil ,  ignorat. 

7.  IIxc  porro  non  lantum  scieiitia ,  qnalis  quisqiie 
sit,  verum  etiam  pncscientia,  qunlis  futorus  slt,  si  cs^ 
in  sanctis  et  beatis  Angelis ;  et  quomodo  fuerit  diabo- 
liis  beatus  aliquando,  cum  adhoc  angelus  bonus  essci, 
sciens  fuluram  iniquilatcm  suani,  ct  sempiteroum  sup- 
plicium,  omniiio  non  vidco.  De  qua  re,  si  tamen  cani 
nosse  opusest,  vellem  abs  tc  audirequld  scntins.  Vide 
quid  faciant  terrae  ac  maria  quae  nos  corporaliter  diri- 
munt.  Si  hxcepistola  nica  quam  legis,  ego  essem,  jaui 
mihidiccresquod  quxsivi :  nunc  vcioqiiandorescribes? 
quando  mittes?  quando  pcrveiiiel?  quando  accipinin? 
Eltamen  utinamquandoquefiat,quod  tam  cilofieri  iiun 
posse,  quam  volumus,  quniita  possun.us  tolerantia 
sustineinus !  Unde  rccurro  ad  illa  verba  epistolx  tu;c 
dulcissima,  sanctiquedcsiderii  tui  plenis6ima,ct  ea  fncio 
vicissim  mea  :  Ulinam  mereremur  complexus  tuos ;  et 
collatione  mutua  vel  doceremus  atiqua ,  vel  disceremus ! 
si  tamen  esse  ullo  modo  posset  quod  ego  le  ducerein. 

8.  Inhisautem  verbis  non  jam  luis  tantum,sed 
etiam  mels,  ubi  delector  et  reficior,  et  ipito  quamvis 
pendente  ct  noii  attingenle  utriusque  nostrum  dcsiUc- 
rio,  non  parva  ex  parte  consolor :  ibi  rursiis  uccrrimis 
dolorum  slimulis  fodior,  dum  cogito  intcr  vos,  quibus 
Deus  hoc  ipsum  quod  ulerque  nostrum  optavit,  lar^ 
gum  prolixumque  concesserat ,  ut  conjunctissiini  ct 
faniiliarissiini  mella  Scripturarum  sanctarum  puritcr 
lamberetis,  tantx  amaritudiuis  irrepsisse  pcrnicicm , 


•  Bad.  Am.  etEr.,  abjicere, 

>  itaMss.  lilertque.  At  i4)v.,  rctut  humaHa  mea. 

•  tk  Msi>.  aovem  [pertulit...  rctulU\. 


*  EdA.^pervettisse  audiiitnus.  sed  verius  Mss.  novem,  per* 
venmmt.  Kcmpe  BieroDynras  in  eiist. 08 oonquorilur  nale- 
dicu  BuflSni,  studio  ejusdem  aci  Africam  pcrveiitssc  :  re- 
sfKMidet  Augusiinus  nescirc  se  qux  ia  iisum  lualedicia 
isthuc  perveneriut. 

*  Mss.  quindccim  :  sansus. 


2:f  criSTOLARuy 

quaiMlu  iKHi ,  ubi  non ,  cai  non  (loniini  forinidaBdoni ; 
eum  co  lenipore,  quo  abjectis  jam  sarcinis  sxculari- 
bus,  jameipediii  Dominum  sequebamini,  el  in  ea 
lcrra  vivebalis  simul » in  qua  Dominus  humanis  pedi* 
bus  ambulans,  Pacm  meam^  inqutt ,  do  9obi$ ,  paem 
meam  reHnqmo  vobii  (JoMn.  xir,  27),  viris  «late  mi^ 
luris,  ei  in  ek>quio  Domini  babilanlibus  Yoi>is  acei- 
dcre  potuil?  Yere  (enlaljtf  eH  tha  ka^nam  saper  ter* 
ram  (Job.  vu,  1).  Heu  mibi,  qui  vos  alicubi  simul  ln« 
veiiire  non  possum !  forte,  ut  moveor,  ut  doleo»  ui 
tinieo,  prociderem  ad  pedes  ve&lros ,  flerem  quantiun 
valerem,  rogarem  quantnm  amarem ,  nunc  unom« 
qiiemqne  vestnim  pro  seipso,  nune  utnimque  pro 
alicntiro,  et  pro  aiiis,  el  maxime  Inflrmis,  pro  quibos 
Cliristus  mofluus  est  (I  Vsor.  Tni,  ii),  qui  tos  taii- 
qiiam  iu  tbeatro  vitas  bujns  com  magno  sui  perieub) 
$|ieciant,  ne  de  vobis  ea  conscribendo  spargatis,  qu» 
quandoque  concordantes  delere  non  poteritis ,  qni 
iiunc  concordare  nolitis  * ;  aut  qiiae  concordcs  legere 
tiincatU,  ne  iteruro  litigetis. 

9.  Verum  dico  charilati  tux,  niliil  me  niagi&qoam 
lioc  exemplum  Iremuisse,  cuin  quaedam  ad  me  in  epi- 
slobi  lua  legerem  tuae  indigualionis  indicia ;  non  lam 
illa  de  Eiitcllo  et  bove  lasso,  ubi  mihi  potiiis  hilariler 
jocari  quam  iracunde  minari  visus  es,  quam  illiid  qtiod 
scrio  te  scripsisse  satis  apparet ,  unde  supra  eloculus 
siim ,  plus  fortasse  quam  debui ,  sed  non  plus  quam 
timui,  ubi  aisti :  Ne  [orte  itesut  juste  expostularee.  Ro- 
go  le,  si  (ieri  potefrt,  ut  inter  nos  quaeramus  ct  disse* 
ramus  nliquid  ,  quo  sine  amariludine  discofdix  corda 
nuslra  pascantur,  (iat.  Si  aulem  non  possum  dicere 
quid  milii  emendandum  videatur  in  scriptis  tuis,  nec 
iu  in  meis ,  nisi  cum  suspicione  invidix,  aut  Ixsione 
nmicitia»,  quiescamus  ab  bis,  et  noslrx  vitje  salulique 
pnrcamus.  Minus  certe  ass(H]uatur  illa  *  qux  iuflal , 
diim  non  offeudalur  illn  qux  xdificat  (I  Cor.  vin ,  2). 
Ego  me  longe  esse  sentio  ab  illa  perfectione,  de  qua 
scriplum  est :  Si  quis  in  verbo  non  offendit^  hie  perfC' 
cta$  e$l  vir  (Jacobi  in,  2).  Sed  plnne  in  Dei  misericor- 
dia  pulo  me  posse  facile  abs  le  peterc  veuiam,  si  quid 
ofloiidi ;  quod  mihi  aperire  debes,  ur,  cum  le  audicro, 
liicreris  fratrcm  tuum  (Matth.  xviii,  45).  Nequo 
cuirn ,  quia  hoc  propler  longinquilatcm  terrarum  non 
{)oles  facere  ioter  me  et  tc ,  propterca  debes  sinere 
errare  me.  Prorsus  quod  ad  ipsas  rcs  quas  nosse  vo- 
himus ,  attinet ,  si  quid  veri  me  (cnere  vcl  scio,  vel 
crcdo,  vel  puto,  in  quo  (u  aliler  sentis,  quantum  dat 
Doininus  sine  tua  injuria  conabor  asserere.  Qood  an- 
(cin  pcrtinei  ad  olTensionem  tuam  ,  cum  te  indigna- 
liim  scnsero,  nihil  aliud  qnam  veniara  deprccabor. 

10.  Necomnino  arbitror  te  socceiiscre  potoisse,  iilsi 
nut  boc  diccrera  quod  non  debui,  aut  non  sicdicerem 
ul  debui ;  qiiia  nec  miror  minus  nos  scire  in^cem, 
qiiam  sciinur  a  conjiinctissimis  et  familiarissimis  no- 
stris.  Itt  quonim  cgo  charilatem,  fateor,  facile  me 

*  In  decem  Mss.  sic  lei;iiur  :  Quw  quoniam  concordantes 
(ietere  non  poterUiSf  concordare  notitis.  in  uuo  dsterclensi: 
Qia:  quandoque  qtioniAn  delere  non  poleritig,  conearJare 
no/i/ts. 

^Los.f  ilta  scieiHifl.  Redundat  vox  scientia,  qu»  abest  a  Mss. 


CLASSIS  n. 

toium  projicio,  pr.BSCrtim  fatigalum  seandalis  sxculi; 
et  in  ea  sine  ulla  siHlicitudine  rcqolesco :  Deomquippe 
illic  esse  sentio,  in  qoem  me  seeiirus  projido»  ei  m 
qiio  securus  reqoiesoo.  Nec  in  bac  mea  securilala 
crastinum  illud  buman»  fragililatls  incertum,  de  qoo 
superios  ingemoi,  omniiio  fonnido«  Cum  enim  liomi- 
nem  christlanacbaritate  flagraDtem,  eaqiiemihi  fidelem 
amicum  faclum  csse  seniio ;  quidquid  ci  consiliomm 
meorum  cogitationumque  pommitto,  non  homini  com- 
mitto,  sed illi  iu  quo  mnnet, ui  talis  sit.  Deuiemm cAo- 
ritas  est  ;et  qui  nuuiet  in  eliaritate^  in  Deo  manet,  et  Deus 
in  eo  (\Joan,  iv,  16) :  quam  si  deseruerit,  tantum  faciat 
ncoesse  est  dolorem,  qunntum  maiiens  fecerat  gao- 
diom.  Veromtamen  ex  amico  iniimo  fnctus  inimicos, 
quierat  sibi  poiius  quod  fingat  astuios ;  non  invenuil 
quod  prodat  iratus.  Hoc  auiem  unusquisque  facile  as- 
sequilur,  non  occultando  quod  fioerit,  sed  non  lacieiido 
quod  occoltari  velit.  Quod  misericordia  Dei  bonis 
piisqoe  concedit,  ut  iiiter  amicos  ^  quosUbet  futo- 
ros,  liberi  seciurique  vcrscnlur,  aliena  peccata  sXii 
commissa  non  prodant ;  qux  prodi  timcaiit,  ipsi  nolla 
commiltanl.  Cum  enim  falsum  quid  a  malcdico  fiiigi* 
lur;  aut  omnino  noii  ercditur;  aut  ccrte  iniegra  sa- 
lute,  sola  fnma  vexatur.  Cuin  *  aiitem  malum  perpe- 
traiur,  hosiis  est  inlinius,  ctiamsi  nuliius  inlimi  lsK[iia* 
citalo  aut  liie  vulgetur.  Qunpropier  quis  prudentiiin 
non  videat,  etiam  tu  qu  im  tolerabililer  feras  amicissi- 
mi  quondam  et  (amiliarissimi  incredibiles  nuiic  iiiimi- 
ciiius,  consolante  conscientia ;  et  quemadmodum  vel 
quod  jactiuit,  vd  quod  a  quibusdam  forsitan  creditur, 
iii  siuislris  armis  deputes,  quibiLs  non  minus  quam 
dextris  coiitra  diabolum  dimicatur?  Verumtamen  illoni 
maluerim  aliquo  modo  miiiorem,  qiiam  le  isto  modo 
armnliorem.  Iloc  magnum  et  triste  miracuhim  est,  ez 
amicitiis  talibus  ad  has  inimicitias  pervenisse ;  laBtum 
erit,  et  multo  majus  ex  inimiciiiis  talibus  ad  prisliiunn 
concordiam  reveriisse. 

EPIS TOLA  LXXIV  *  (a). 

Augustinns  Prasidium  rogat  ut  superiorem  epistolam 

curet  Bieronymo  reddendam,  utque  sibi  eumdem  suis 

etiam  titteris  piaeet, 
Domino  beatissimo,  et  merilo  vciiorando  frntri,  ct 

consacerdoti  PniSSiDio,  Aijgustinos,  iu  Doniino 

salutera. 

i .  Sicut  prxsens  rognvi  Si:.ceritatcm  tiiam,  nunc 
quoqiie  coinmonuo,  ut  litteras  meas  sancto  frairi  et 
compresbytero  nostro  Ilieronymo  miftcrc  non  grav^ 
ris.  Ut  aittem  novorit  Cbnritas  tua  qiicmadmodum 
ctlam  tu  illi  pro  mea  causn  scribcre  dcbcns,  misi 
exemplaria  rilterariim,  et  mearum  ad  ipsum,  ct  ad  ine 
ipsius,  quibus  lectis  pro  tua  snncla  prndciitia  fncile 
videas  et  modum  mcum,  quem  servanduni  putavi,  et 
motum  ejus,  quem  non  frustra  timui.  Aut  si  cgoquod 

^  Edd.,  imndcos.  Pnetulimus  amicos^  quod  bal)ent  scx  Ua^ 

*  Mss.  qnatnordedm  :  Qifod  mttem  matum  pcrpetrutur^ 
hostis  esiy  etc. ;  loctio  haudquaquam  spemeoda. 

*  Reoognlta  ad  bl.  bn.  6.  j.  mr.  r.  t.  vc.  duos  sb.  doccra 
V.  etad  Ara.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  AKas  16  :  qu«  autem  74  erat,  nunc  236.  Scri^>ta  cun 
superiore. 


S51 

Don  debai,  ▼cl  quoroodo  non  dcbui ,  aliquid  scripsi ; 
noD  ad  illom  de  me,  sed  ad  me  ipsum  potius  fraterna 
dileciione  roitte  sermoncm,  qoo  correctus  |ieiaro  ut 
ignoacat»  si  meam  culpam  ipse  eognoTcro. 

EPISTOLA  LXXV  *  (a). 
Retpondct  tandein  Hieronymm  ad  Augu$tini  qwc$tione$ 
propoatat  in  Epitt.  28,  40  et  71,  tciUcet  de  titulo 
iilfri  ecctenatticot  tcriptoret  reprcetentantit^  de  Petro 
reprekentoa  PauUin  Epht.  ad  Galatat,  detrantla- 
tione  voerit  Tettamenti^  ac  de  hederas  vocabulo  apud 
Jonam  :  defendent  acriler  tcriptionet  et  interpreta» 
tionet  tuat  advertut  AugutUnum, 

Domiiio  vere  sancio  et  bealissimo  papae  Auoustmo» 
HicBoaTMus,  in  Oiristo  salutem, 

CAPUT  PRIMUM.  --  i .  Tret  nmul  epitiolat,  imo  /t- 
btUot  brevet,  per  diaconum  Cyprianum^  tuw  Dignationit 
accepi^  divertat^  ut  tu  notninatf  quwtlionett  ulego  tentio^ 
reprelmmnet  oputcutorum  meorum  coniinentet  :  ad 
qmat  ti  retpondere  votuero,  libri  magmtudine  oput  erit, 
Tamen  conabor^  quantum  facere  potsum,  modum  non 
egredi  ton^orit  epittola^  et  fettinanli  fralri  moram  non 
facere^  qui  ante  triduum,  quam  profecturut  erat^  a  me 
eputotat  fiagitamt ;  ut  pene  iii  procinctu  Iwsc  qualiacumr 
que  tttfi/,  effutirecompellerer^  et  tumultuario  retpondere 
termone^  non  maturitate  tcribentit^  ted  dictantit  temeri-' 
laU':  qum  plerumque  non  \n  doctrinam,  ud  in  eatum 
vertitur ;  ui  fortnumot  quoque  miUtet  tubita  belia  con- 
turbant^  et  ante  coguntur  fugere^  quam  pottint  arma 
corripere, 

2.  Casterum  nottra  armatura  Chrittut  esl,  ei  apottoli 
Pauli  inttitutio^  qui  tcribit  ad  Ephetiot :  c  Attumile 
arma  Dei^  ut  pottitit  retittere  in  die  mab,  i  Et  rur- 
tum  :  I  State  tuccincti  lumbot  vettrot  in  veritate,  et  in^ 
duti  loricamjutiitice^  et  catceati  pedet  in  pra^parationem 
Evangetu  pacit :  tuper  onrnia  accipientet  tcutum  fidci^ 
M  quo  pot»tit  univerta  leta  maligm  ignita  exttinguere  ; 
tt  gakam  tatutit  accipite^  et  gladium  Sptn/Mt,  quod  ett 
verbumDei  i  (Ephet,  vi,  13  17).  Hit  quondam  telit  rex 
David  armatut  procedcbal  ad  prtelium ;  et  quinque  lapi- 
det  de  torrente  accipient  tevigatot,  nihil  atperitatit  et 
tordium  intcr  hujut  tescuU  turbinet  in  tenvbut  tuit  ette 
nwntirabat,  bibent  de  torrente  in  via ;  ct  idcirco  exalta' 
lut  caput  tuperbitiiimumGolialh  tuo  polistimum  mHcro» 
ne  truncavUt  pereutient  in  fronte  btatphemum  (I  Reg, 
XVII,  40-51),  etin  ea  parte  carporit  vuinerant^  in  qua 
ei  preetumptor  tacerdotii  Otiat  iepra  percutilur  (II  Pnr. 
XXVI,  19) ;  et  tanctut  glonatur  in  Dondno  dicent :  c  Sf- 
gnatum  ett  tuper  not  lumen  vultut  tui^  Domine  »  (Ptat, 
IV,  7).  Dicamut  igitur  et  not,  i  Paratumcor  meum^  Dent, 
paratum  cor  meum ;  cantabo  ei  ptallam  in  gloria  mea, 
Exturge  ptalterium  et  dthara ;  exturgam  diluculo  » 
(PtuL  Lvi,  8,  9)  :  ut  in  nobit  pot^t  impleri,  c  Aperi 
et  tuum,  etegoadimpleboillud  i  {Pt:d,  lxxx,  11);  et, 
c  Dominut  dabit  verbum  evmgeliutntibut  virlule  mu/to  > 

*  Purgata  mulUs  mendis  ad  fldem  b1.  bn.  c  oc  gg.  &. 
{.  mr.  r.  sb.  t.  tt.  vc  decem  v.  et  ad  Am.  BaJ.  Rr.  Lov. 

(o)  Alias  i  1 :  qux  autcm  75  erat,  nunc  3j0.  scripta  circa 
lln.  ao.iOI. 


S.  AUGUSTLHI  EPISCOPI  ^ 

(Ptat,  Ltvii,  12).  Te  quoque  iptum  orare  non  dubito, 
tU  imer  not  eontendeniet  verilat  tuperet,  Non  enim 
tuam  queerit  gloriam^  tid  Chrttti ;  cumque  tu  ot rerti,  et 
ego  vincam  ti  meum  errorem  intellexero ;  et  e  contrario 
me  vincenU ,  ln  tuperat^  quia  non  fHH  parentibut^  ted 
parentet  fUiit  ihetauritant  (II  Cor,  xii,  U).  Et  in  Pa- 
raUpoinenon  libro  legimut^  quod  fUii  itraei  ad  pugnan- 
dum  procetterint  c  metaepadfioa  i  (I  Parai,  xii,  17, 18), 
inter  iptot  quoque  gladiot  ei  effmonet  tanguinih,  et 
cadavera  prottratoum^  non  tuam  ted  pacit  victoriatn 
cogitanlet.  Retpondeamut  igitur  ad  omnia^  ac  muiti- 
pUcet  qucettionctt  ti  Chrittut  jutterit^  brew  termone 
toivamut,  PraHermitto  taluiaiiofdt  offkia^  quibut  meum 
demulcetfCapul;  taceo  de  bUmditiit^  quibut  reprelien- 
wUmern  md  mterit  eontotari :  ad  iptat  cautat  veniein, 

CAPUT  IK  ^  3.  Dicit  accepitte  te  librum  meum  a 
quodam  fratre,  qui  titulum  non  hal^et^  in  quo  Scripto- 
ret  eccletiatticot  tam  groscot  quam  latinotenumerave- 
rim;  cumque  ab  eo  quareret,  ut  tuit  verhit  uiar^  cu9 
linunarii  pagina  non  etsel  intcripta^  vel  quo  centerelur 
nomine,  retponditte^  appelUiri  Epttaphinm  :  et  argu' 
mentarit  quod  recte  itc  vocaretur,  ti  eorum  tanliuh 
vel  vUat  vel  tcripta  ibi  legittety  quijam  defuncti  ettent ; 
cum  vero  multorum,  et  eo  tempore  quo  tcribvbatur^  et 
nunc  utque  vivenlium  commemorentur  opntcula^  mirari 
te  cur  ei  hunc  litulum  impotueriin,  Pulo  intelligere  pru- 
dentuim  tuam,  quod  ex  opere  ipto  lilulum  potuerit  inlei- 
ligere.  Legisli  enim  et  grcecot  et  latinoty  qni  vUat  virorum 
iUutlrium  detcripterunt^  quod  nunquam  Epitaphium 
hme  operi  tcripterint,  ted  de  illnttribut  vtm,  verbi 
gratia,  ducibut,  philotophicit,  oratoribut,  hittorictt 
poelit,  epicitf  tragicit,  comicit,  Epitaphium  autem  pro  • 
prie  tcribilur  mortuorum  :  quod  quidem  in  dormitione 
tanctw  meinorias  Nepoliani  prethyteri  olim  fecitte  ine 
novi.  Ergo  hic  liber  vel  de  illutlribut  viritf  vel  proprie 
de  tcriptoribut  eccletiasticit  appellandut  ett;liceta  ple^ 
ritque  emendatoribut  impcrilit,  de  aucloribut,  dicatur 
intcriplut. 

CAPUT  IFI.  —  4.  Secundo  loco  qumrit,  car  dijcerini^ 
in  commentariit  Epittolm  ad  Galntat,  Pautum  id  in 
Petro  non  potuitte  reprehendere  quod  ipte  fecerat  (Cat, 
II,  \{),nec  in  alio  arguere  nmulalionem  cujut  ipte  te- 
nebaiur  reu$;  et  asterit,  reprehennonem  aposlolicam. 
non  fuitte  ditpentatoriam^  ted  veram,  et  me  non  debere 
docere  mendacinm^  ted  umversa  qum  tcripta  tnnt^  iia 
tonare  ut  scripla  tunt,  Adqum  primum  retpondeo,  de- 
buitte  prudentiam  tuam  preefaliunculw  eommentariorum 
meorum  meminitte,  dicentit  ex  pertona  mea  :  c  Quid 
igiturf  ego  ttultut  ac  temerariut,  qui  id  poUicear  qnod 
iUe  non  poluitf  Minime :  quin  potiut  in  eo,  ut  mihi  vt- 
deor,  cautior  atque  timidior,  quod  imbeciiiitatem  viritim 
mearum  tentient,  Origenit  commcntariot  tecutut  tum. 
Scriptit  enim  iile  vir  in  Eptrobm  PauH  ad  Galatat 
quinque  proprie  votumina,  el  decimum  Stromatum  tuo^ 
rum  Ubrum  commatico  tuper  expianatione  ejut  tcrmone 
complevit ;  tractaiut  quoque  variot,  el  excerpta,  qiiee  reu 
tola  pottenl  tuffUere,  coniposuit,  Prmlermitto  Didymuni 
videntem  meum,  et  Laodicenum  •,  de  ecclesia  nupcr 
*  Edd.^  ct  ApoUinarenK  vaodiccnunt,  Uuc  arud  iiss.  ctiam 


253  EPISTOLARUM  CLASSIS  H. 

egreuum,  H  Alexandrum  veierem  htereiicumf  Euiebmm 
quoque  Emi$emmf  et  Theodonm  Heracleotem,  qui  el 
ipsi  M>mmUo$  euper  hac  re  commentarioloM  reUquemut* 
E  quibut  vel  $i  pauca  decerperem^  fierel  aUquid  quod  mm 
penitui  eonlemneretuT,  Itaque  ui  nmpUdler  fatear^  ie^ 
hmc  omnia,  el  in  mente  mea  pturima  coaeervant,  aedto 
notario,  vel  mea^  vel  aliena  dictavi^  nec  ordinit^  nee 
verborum  interdum,  nec  tensuum  memor*  Jam  Dondm 
mitericordias  eti^  ne  per  imperitiam  nottram  ab  alUt 
bene  dicla  ditpereant^  et  non  piaeeant  itUer  extraneot^ 
qua  plaeent  inter  tuot,  i  Si  qmd  iqilur  reprehentione 
dlgnum  putaverat  in  expUmalione  nottra^  erudiiionit  hue 
fuerat  qumrere  ulrum  ea  qum  teripnmut  haberenlur  tn 
Qrcecit,  «/,  ti  ilU  non  disdtunt^  tunc  meam  proprie  ten" 
tenliam  condemmret;praterUm  cum  UbereinprafalUh 
ne  confetMut  iffit,  Origenit  commentariot  me  etet  teen^ 
tum^  et  vel  mea  velaUenadictattef  et  in  fine  ejutdemeO' 
fntuU  quod  reprtheudit^  tcripterim  :  c  Si  cui  itie  non 
ptacet  tentut^  quo  nee  Petrut  peccatte^  nee  Pauiut  pro^ 
cadter  otlenditur  arguitte  majorem ;  debet  exponere , 
qua  contequenUa  Paulut  in  altero  reprehendat  quod  ipte 
commitit, »  Ex  quo  otlendi^  me  non  ex  defnito  id  de^ 
fendere^  quod  in  grascL*  legeram^  ted  ea  exprettiste  qum 
iegeram^  ut  leelorit  arbilrio  derelinquerem,  ulrum  pro^ 
banda  etsent  an  improbanda. 

5.  Tu  igilur,  ne  quod  ego  peiieram  faceret^  novum 
argnmentum  reperitli^  ui  attereret^  GenlUet  qui  in  Chri- 
tlum  credidittenlf  Legit  onere  liberot ;  eot  aulem  qui 
ex  iudmt  credereni,  Le^  este  tubjectot :  ut  per  uiro^ 
rumque  personam^  el  Paulut  recle  reprehenderel  eot  qui 
ILegem  tervareut^  quasi  doctor  Centium ;  et  Petrut  jure 
reprehenderetur  qui  princept  circumcisionit(GaLn^^)id 
imperavit  Gentibut,  quod  toli  qui  ex  Judmt  erani^  de- 
buerini  obtervare,  Hoc  ti  placet^  imo  quia  placet^  tU 
^tctutifice  credunl  ex  Judais  debiloret  mt  legit  facien» 
da ;  tu  ut  epitcoput  in  loto  orbe  noUttimut^  debet  hane 
promulgare  tenientiam,  et  in  attentum  tuum  omnet  CO' 
epiteopot  trahere,  Ego  in  parvo  tuguriunculo,  cum  mO' 
nachitf  id  eti  compeccatoribut  meitf  de  magnit  tlaluere 
non  audeo^  niti  hoc  ingenue  con/ileri^  me  majorum  icn* 
pta  legere,  et  in  commentariit,  tecundum  omnium  con* 
tuetudinem,  variat  ponere  exptanationet^  ut  e  muliit 
tequatur  unusquisque  quod  velit,  Quod  quidem  ie  puio 
ei  in  ttecutari  Utteratura,  et  in  divimt  Librit  legittCf  et 
probatu. 

6.  Uanc  aulem  explanaiionem,  quam  primut  Orige» 
net  in  decimo  Stromatum  libro^  ubi  Epittoiam  PauU  ad 
Calalat  interprctatur,  et  cmteri  dcincept  inierpreiet  tuni 
teenU,  illa  vel  mamme  cauta  tubintroducunt^  ul  Por" 
phyrio  retpondeant  blatphemanli,  qui  PauU  arguit  prO" 
cadtaiem^  quod  prinripem  Apottolorum  Pelrum  autut 
est  reprehendere,  et  arguere  in  faciem,  ac  raiione  con^ 
slringere,  quod  mate  feceril,  id  est,  in  eo  errore  fuerii, 
in  quo  fuil  ipse  qui  alium  arguii  deUnquenlem.  Quid 
dicam  de  Joamie,  qui  dudum  in  ponUficaU  gradu  Coit* 


m 


iJures  Irrepstl  fpoUinaris  nonicn,  quod  relicebatur  in  apo- 
Kra|iho,  ut  (latelex  epist.  82,  ca|>.  5.  Abest  quoque  a  Vttic. 
vt  aliis  cdd.  uielioris  nolx. 


stanUnopoUUmam  renl  Ecclesiam  (a),  et  proprie  tuper 
hoc  capituto  iaUttimum  exaravii  iibrum,  in  quo  Ortge" 
nit  et  veterum  tenlenUam  esi  teeuiut?  Si  igilur  me  re^ 
prehendit  errantem,  paiere  me,  qumto,  errare  cum  loA. 
but;  et  cum  me  errorit  mei  muliot  tocios  habere  per^ 
epexerit^  tu  veritatit  iua  taUem  unnm  adtlipulatorem 
proferre  debebit.  Hcec  de  exptanaUone  uniut  cajrituH 
Epitiolmad  Galatat. 

7.  Sed  ne  videar  advertut  ralionem  luam  niU  ieslium 
numerOf  H  occatione  virorum  iUuttrium  tublerfugereve- 
ritaiem,  nec  manumaudere  conterere,  breviierde  Scit- 
pturit  exempla  proponam,  In  AciUfut  Ajmlolorum , 
vox  facUi  ett  ad  Petrum  dicent,  i  Surge,  Pelre,  oceide 
et  manduca  t^idett^  omrda  animalia  quadrupedum,  ei 
terpenlium  terrat,  ei  voUitiUum  cctU.  Quo  dicto,  otien- 
ditur  nuUum  honUnem  teeundum  naturam  et$e  poUuium, 
ted  mquatiler  omnet  ad  Chritti  Evangelium  provocari. 
Ad  quod  retpondit  Peirut :  t  Abul,  quia  nunquam  man- 
ducavi  commune  ei  immundum.   Ei  vox  ad  eum  de 
cctlo  tecundo  facta  ett,  dicent :  Qum  Deut  mundavil,  tu 
ne  comnmne  diserit.  >  hU  ilaque  Cmtaream,  et  ingret- 
tut  ad  Cometium,  c  aperient  ot  tuum,  dixit :  In  veritale 
comperi,  qum  non  ett  pertonarum  accepior  Dcut;  tedin 
onwi  genie,  qui  timet  eum  et  operaiur  jutUtiam,  acce- 
plut  esl  ilii, )  Denique  i  cecidU  Spiritut  tmictut  super 
eot,  el  obtlupueruni  excircumcitione  fidelet,  qui  venerani 
cum  Pelro,  quod  et  in  Nalionet  gralia  Spiritut  tancU 
fuistet  effuta,  Tune  retpondU  Petrut :  Numquid  aquam 
quit  prohibere  potett,  ui  non  bapUsentur  ki  qui  Spirilum 
tanclnm  acceperunt  ncut  el  nosf  EtjutsU  eotin  nomine 
JetuChrisU  baplizari  (Act,  x,  45-48).  Audieruni  autem 
ApoUoU  ei  fralret  qui  erant  in  Judma,  quia  et  gentet 
receperunt  verbum  Dei,  Cum  autem  auendittet  Pelrwt 
Jerosolgmam,  ditceplabani  advertut  illum  qui  erani  ex 
circumeitione^  dicentet :  Quare  itUroitU  ad  vhros  prmpu- 
lium  habenies^  et  manducatli  cum  ilUtt  >  Quibut  omni 
raUone  exponla,  novistime  oraiionem  tuam  hoc  termone 
conclutit :  c  Si  ergo  eamdem  gratiam  dedU  ilUt  Deui, 
ticul  ei  nobit  qui  credidimut  in  Dominum  Jesum  Clai^ 
stum;  ego  quis  eram,  qui  possem  proMbere  Deumt  Uit 
auditit,  lacuerunt;  et  glorifUaveruni  Deum  dicentet : 
Ergo  ei  Genttbut  Deut  pmnitenUamad  vitamdcdit  \(lbid. 
XI,  i-i8).  Rursum,  cum  multo  postlempore  Pauluset 
Bamabat  venitsent  Antiochiam^et,  congregala  lUclesia, 
retutitteni  c  quanla  fecisset  Deus  cum  illis,  ei  quia  ape- 
ruittei  Deut  Genlibut  otlium  /idei  (Ibid,  xiv,  26);  qui- 
dam,  deteendenlet  de  Judcea,  docebanl  fratres  atque  di- 
cebanl :  Nia  circumcidanuni  tecundum  morcm  Moy^, 
non  poteslit  taloi  fieri.  Commota  igilur  tedilione  non 
minima  adversut  Paulum  et  Barnabam,tialueruut  ascen- 
dere  >  ei  ipsiquiaccusabantur,  et  hi  qui  accusabant,  c  aa 
Aposiolos  it  presbgteros  Jerotolgnum  tuper  hac  qum^ 
ttione.  Cumque  Jerosolgnum  perrexittent,  exturrexeruni 
quidam  de  hmren  Pharitetorum,  qui  crediderani  in 
Chritium,  dieeniet :  Oportet  circumddi  eot,  et  prmcipere 
UUs  ut  servent  Legem  Mogsi.  El  ctun  magna  super  hoe 
verbo  orireiur  qumttio,  Petrut  >  toUlft  libertaie :  c  Viri,  i 


(a)  Joannes  clirjsostoinus  dcpodlus  primum  an.  403 
circa  meus.  jul.  (um  an.  4M,  i|  so  die  maj^ni  ^abi.  aii. 


K55 


S.  AI3GUST1NI  EPISCOW 


850 


m^mt,  c  fratreif  vo$  9citli  quomam  ab  anUquii  dicbui  in 
nobii  etegit  Deus  per  os  meum  audire  Centes  verbum 
Evangelii  et  credere ;  et  qui  nomt  corda  Ikus,  tcstitno- 
nium  ffcrhibuit^  dans  ilUs  Spiritum  sanctum,  ncut  ei 
nobis,  et  niitil  diserevit  inter  nos  et  iUos,  fide  purificans 
eorda  iUorum.  Nune  aulem  quid  tentatis  Deum  impo- 
uere  jugum  super  cervicem  discipulorum ,  quod  neque 
patres  nostri,  neque  nos  portare  potuimus?  Sed  per  gra^ 
tiam  Domini  nostri  Je$u  Christi  credinms  salvari^  quem- 
admodum  et  iUi.  Tacuit  autem  omnis  muMtudo  >  {Aet, 
XT,  1-12),  ei  in  sententiem  ejus  Jacobus  apoetolus^  et 
omnes  iimul  preskifteri  irmisierunl. 

8.  Htec  non  debent  molesta  esse  leetori,  sed  et  iiU  ei 
mihi  utiUa,  ut  probemue,  ante  apostolum  Paulum  non 
ignerasse  Petrum^  imo  principem  hujus  fuisse  decreiit 
Legem  posi  Etangelium  non  esse  servandam.  Denique 
tanUe  Petrus  auctoritatis  fkil^  ui  Pautus  in  Epistota 
iua  scripserit :  c  Deimle  post  annos  tres  veni  Jeroeotg^ 
mam  videre  Petrum^  et  vMnn  apud  eum  diebus  quinde- 
cim  >  {Gat.  i,  18).  Runumque  in  consequentibus :  t  PoU 
annos  quatuordecim  ascendi  iterum  Jerosolymam  cum 
Bamaba,  asiumpto  et  Tito,  Ascendi  autem  secundum 
revelationem,  et  exposui  eis  Evangetium  quod  pratdieo 
inter  Centes  :  i  ostendens  se  non  habuisse  securitatem 
EvangetH  prwdicandi,  nisi  Petri^  et  qui  cum  eo  erant, 
fuisset  sententia  roboratum.  Statimque  sequitur  :  c  Se- 
paratim  autem  his  qui  videbantur  aliquid  esse^  ne  forte 
in  vacuum  eurrerem  aut  cucurrissem,  i  Quare  separa- 
tim,  et  non  in  pubticof  Ne  forte  fidelibus  ex  numero 
Judceerumy  qni  Legem  pntabant  esse  servandam^  et  sic 
eredendum  in  Domino  Satvatore,  fidei  scandatum  nasce- 
retur,  Ergo  et  eo  tempore  cum  Petrus  venisset  Antio- 
ehiam  (ticet  hoc  Apostotorum  Acta  non  scribant,  sed  af- 
finmnti  Pauto  credcndum  s\t)y  in  faciem  iUi  Pauius 
resUtisse  se  scribU,  quia  rcprehensibilis  erat.  Prius  cnbn 
qumn  vettirent  quidam  a  Jacobo^  cum  Ccnlibus  edebal ; 
cum  autem  vemssent^  subtrahebat  sc,  et  segregabat,  ti- 
mens  eos  qui  ex  circumcisione  erant,  Et  consenserunt 
cum  itlo  cmteri  Judai,  ita  ut  et  Barnabas  adduceretur 
ab  his  in  iltam  simututionem,  c  Sed  cum  vidissem,  i  in- 
quit,  c  quod  non  recte  ingrcdiuntur  ad  vcritatem  Evan- 
gclii,  dixi  Pelro  coram  omnibus  :  Si  fu,  cum  sis  Ju- 
dmuSy  gentiliter  et  non  judaice  vivis;  quomodo  cog':s 
Centes  judaizare?  i  {Cat,  ii,  i,  2,  H,)  et  cmera.  NuUi 
ergo  dubium  est  qnod  Petrus  apostolus  sententice  hujns, 
cujus  nunc  pravaricator  argnitur,  primus  auctor  exiite- 
rit,  Causa  autem  prtevaricutionis^  timor  est  Judworum, 
Dicit  enim  Scriptura  quod primum  cdcbat  cumCentibus; 
cum  aulem  venisseni  quidam  a  Jacobo,  subtrahebat  se 
ct  segrcgabat,  timens  eos  qui  ex  circumcinioiie  erant, 
Timebat  autem  Judwos  quorum  eral  apostotus,  ne  per 
occasioncm   Centilium  a  fide  Christi  recederent «  ei 
imitator  pastoris  boni,  perderel  gregem  sibi  creditum^ 

9.  Sicut  ergo  ostendimus ,  Vetrum  bene  qmdem  sen- 
sisse  de  aboliiione  Legis  Mosaicm^  sed  ad  simulationem 
observando!  ^  ejus  timorc  eomputsum ;  videamus  an  ipse 
Pautus  qui  alium  arguit^  tale  quid  fecerit.  Legimui  in 

•  in  uno  e  va|ic.  llss.,  obserimtia.  in  cistorc.  Ms.,  obser* 
VMttaitu, 


eodem  tibro  :  c  Perambutabai  autem  Pautus  Sjpriam^  eH 
CiUciam^  confirmans  Ecctesias  :  pervenitque  in  Derhen^ 
et  Listram;  et  ecce  discipuius  quidam  erat  ibi^  namine 
Tlmotheui ,  filius  muUeris  vidwB  fideUt ,  patre  aUem 
gentili.  Huic  teUimonium  reddebant  qui  Ustris  erant  H 
ieonio  fratres,  Hunc  voluit  Pauhn  secum  proficisei;  ei 
Oitumens  circumcidit  eum  propter  Judceoi  qui  erani  in 
iUii  locii  :  iciebant  enhn  omnes  quod  pater  ejm  geniitit 
ettei  »  {Aei,  xv»  41,  et  xvi,  1-3).  0  beate  apoetobe 
Paulef  qui  in  Petro  reprehenderat  rimutationem^  qna 
tubtraxit  te  a  CentUibut  propter  metum  Judaorum  qui 
a  Jacobo  vencrant ;  cur  Timotheum,  filium  hominis  gen- 
UUtf  utique  el  ipsum  gentitem  {nequeenim  Judeeuterat, 
qui  non  fuerai  circumdtus ),  contra  tenteniiam  tuam 
eireumcidere  cogeris  t  Bespondebit  mihi :  Propter  Ju- 
deeot  0ui  erant  in  ilUs  locis,  Qui  igitur  tibi  ignotcie  in 
ehreumeitione  ditcipuU  venientit  ex  Gentibut,  ignosce  ei 
PetrOf  prteceueri  tuo,  quod  aliqua  feeerit  metu  /i- 
delium  Judceorum,  Burtnm  scripfum  esi  :  c  Paulut 
vero  cum  adhuc  sustinuisset  dies  multot,  frairibut  va- 
tedkentj  navigavit  Sgriam^  et  eum  eo  Pritcilta  et  Aquh- 
la  :  ei  totondit  nbi  in  Cenchreis  caput;  votum  enim  ha^ 
buerat  i  (Ibid,  xthi,  18).  Esto^  ut  ibi  timore  Judmorum 
computsus  tit  facerequod  nolebai;  quare  comam  nutrivit 
ex  voto,  et  pottea  eam  in  Cenchreis  tolondit  ex  Lege , 
quod  Nazarmi  qui  se  Deo  voverint ,  jnxta  prcecepiuiik 
Moysi  facere  consueverunt  ?  {Num,  vi,  18.) 

10.  Verum  ha;c  ad  comparationem  ejus  rei  quce  <e- 
qnitur^  parva  tunt,  Befert  Lucas^  sacrce  historiai  tcri- 
pior  :  c  Cum  venisteinus  Jerosolymam ,  Ubenter  susce-^ 
perunt  nos  fratres;  i  et  sequenti  die  Jacobus  et  omnct 
tenioret  qid  cum  eo  erant^  c  Evangelio  illint  compro- 
baiOf  dixerunt  ei^  Vides,  fralcr  ^  quot  mUlia  tunt  in 
Judcea^  qui  credidcrunt  in  Cltrislum,  ct  hi  otwtes  a*inur 
Intores  sunt  Legis,  AucUerunt  autem  de  te  qnod  disces* 
tionem  doceas  a  Hoyse  eorum  qui  per  Centes  suut  Ju- 
dccoruniy  dicent  non  dcbere  eot  circumcidere  filios  suot^ 
neque  secundum  eonsuetudinem  ingredi,  Quid  ergo  esi  ? 
Vtique  oportet  conveuire  mullitudincm  ;  audiernnt  eniin 
te  supervenisse,  lloc  ergo  fac  qnod  tibi  dicimus,  Sut.i 
nobis  viri  quatuor  votum  habentes  tuper  se ;  his  assum" 
p'.iSf  sanctifica  te  eum  ipsis^  et  iinpende  in  eos  ut  radani 
eapita;  et  scient  omnes  quia  quce  de  te  audicruni  fulsa 
«Mii/,  ud  ainbulas  et  ipse  custodiens  Legem,  Tune 
Paulus ,  assumptis  viris ,  postera  die  purificatus^  cum 
Ulit  intraittl  in  lemp/tini,  annuntians  exptetionem  dierum 
purificatiouis.^  donec  offerretnr  pro  u.toquoque  corum 
oblatio  I  {Aeim  xxi,  17-26).  0  Paute,  et  in  hoc  te  rursnt 
inlerrogo ;  cur  caput  raserit ,  cur  nudipedalia  exercuerit 
de  cerimoniit  Judworum^  cur  obtulcrit  tacrificia^  ei 
tccundum  liCgem  hosiia  pro  te  fuerint  immolatce  ?  Uti" 
que  respondebis  :  Ne  scandalixarentur  qni  ex  Judaat. 
crcdidcrant,  Simulatti  ergo  Judeeum  ut  Judceot  lucri 
faceret ;  et  hanc  ipsam  simutalionem  Jacobus  et  cceteti 
te  docuere  pretbyteri :  ted  tamen  evadere  hon  potuisti. 
Orta  enim  teditione  cum  occidendus  esses,  raptus  et  a 
tribunOf  et  ab  eo  missus  Casaream  ^  sub  custodia  mili'' 
tum  diligenUf  ne  te  Judcei  quasi  simutatorem  ac  deslru" 
ctorem  Legis  occidcrenl ;  atque  tnde  Bomam  pervcnicni^ 


157  EMSTOLARUM 

in  ho$pkio  quod  iibi  conditxerat,  Chmtum  et  Juams  «f 
Ceniibus  ffradkatd  :  el  $ententia  tua  Veroms  gladlo 
confirmata  ett  (Act.  xxiii,  23,  et  xxviii,  14,  50). 

II.  Didicimus  qucd  propter  metum  iudmrum^  et 
Pelrus  et  Paului  eequaliler  finxerint  te  Legi»  pra:cepta 
Bervare.  Qua  igiiur  fronte,  qua  audacia  Paului  in  altero 
reprehendal  quod  ipte  commisit  ?  Ego,  imo  alH  ante  me 
expoiuerunt  caueam  quam  putawrant ,  non  ofidosvm 
mendaeium  de(endente$,  ncut  tu  scribii^  ted  doceniei 
honeeiam  di$pen$ationem ;  ut  et  Apostotornm  pruden- 
tiam  demanstrarent^  H  blasphemantis  Porphyrii  impu* 
dentiam  eoercerent^  qui  Petrum  et  Pantum  puerili  dicit 
inler  se  pugnasse  certamine;  iiuo  exarmse  Paulwn  in 
intidiam  tirtutum  Petri,  et  ea  scripmse  jactanier  qwe 
tfel  non  fecerii,  vet  «  fecerit ,  procacitcr  fccerit,  id  in 
aiio  reprehendens  quod  ipse  comnnserit,  Intcrprelati 
sunt  illi  ut  potuerunt ;  tu  qnomodo  istum  locum  edis- 
sere$  ?  Utique  nuliora  dicturus^  qui  selerum  sententiam 
reprobnsti. 

CAPUT  IV*  — 42.  Scribis  ad  me in  epi$tota  tua  {a) 
c  Neque  enim  a  me  docendus  es,  qtiomodo  inteiligalur 
quod  idem  Apo$tolu$dicit,  Factus  sum  Judx'islanqunm 
Judxus,  ul  Judxos  lucrifaticrem  (T  Cor.  ix,  20),  et  cc^ 
tera  quce  ibi  dicuntur  compassione  mi$€ricordi(r,  non 
$imulatione  fallacice  *.  Fit  enim  tanquam  {rger ,  qui  mf- 
ni$irat  cegrolo ;  non  cum  $e  ftbre$  habere  menlitnr ,  $ed 
cum  animo  condolenti$  cogilnl  quemadmodum  $ibi$erviri 
vellet,  si  ipse  cegrotaret.  Nam  utiqtte  Judams  erat ; 
Cltri$tianu$  nutem  factus,  non  Juda^orum  $acramenti 
reliqtierat ,  qwe  convenienter  ille  populu^^  et  legilimo 
tempore  quo  oportebat ,  acceperat :  ideoque  suscepit  ea 
celebranda  cum  jam  Christi  e$$ei  apostotus,  ut  doceret 
mn  es$e  pernicio$a  hi$  qui  ea  vellenl,  ncut  a  parentibus 
per  Legem  acceperanl,  cu$todire,  eliamcum  in  Chri$tum 
credidi$$ent ;  non  tamen  in  ei$  jam  con$litu€rent  $pcm 
salutis,  quoniam  per  Dominum  Jesum  salus  ipsa  qwB 
ilti$  sacramentis  significabalur,  advenerau  »  Totius  ^er" 
monis  tui,  qnem  di$putalione  longissima  protraxi$ii,  hie 
$m$u$  e$t  ut  Petrus  non  erraverU  in  eo  quod  his  qui  ex 
Jndceis  crediderant,  putaverit  Legem  esse  servandam ; 
sedineoa  recii  tinea  deviarit,  quod  Gentes  coegerit  ju* 
daitare.  Coegeril  dutem  non  docenlis  imperio,  sed  con" 
vcTsationi$  exemplo.  Et  Pauins  non  contraria  sit  locutUM 
his  quse  ipse  gesserat ;  sed  quare  Petrus  eos  qui  ex  Gen» 
Jibus  erant ,  judaisare  compeiieret. 

13.  Qaxergo  summa  est  quoBstioms,  imo  senlentiee 
tuw,  ut  posi  Evangeiium  Cluristi,  bene  faciant  Juden 
credente$t  ri  Legi$  mandata  custodiant ;  hoc  e$t  $i  sa- 
rrificia  ofjerani  quee  obudii  Pautu$,  si  lHio$  drciiiiitff- 
dant,  si  sabbalum  scrvent,  ut  Pauius  in  Timolheo^  et 
omnes  ob$ervavere  Judcei.  Si  hoe  verum  est,  m  Cerinthi 
et  Ebionis  hcercsim  deiabimur,  qui  eredentes  in  Cliri' 
sltfiii,  propter  hoc  sotum  a  patribus  anathemaliMli  suut, 
quod  Legis  cerimmias  Christi  Evangeih  ndscuerunl,  et 
dc  nova  confessi  $unt ,  ut  vetera  non  omitterent.  Qtud 
dicam  de  Ebioniti$ ,  qm  Christianos  csse  se  simulant  ? 

*  Ufl6.  oclo :  compassione  misericordi,  non  simuiatione 
[aUaci. 
(n)  Ej  ist.  40  D.  4. 


CLASSIS II.  2-;$ 

Usque  hodie  per  totas  Orientis  synagogas  inter  Judteos 
hwresis  est,  quce  didiur  Mineomm,  el  a  Phari$a^$  nune 
u$que  damnatur,  quo$  vulgo  Nnzarao$  nuncupant ,  qui 
ercdunt  in  Christum  Filium  Dei,  natum  de  virgine  Marra  ; 
et  eum  dicunt  e$$e,  qui  $ub  Pontio  Pitaio  passus  est ,  et 
resurrexit,  in  quem  et  nos  credimu$  :  sed  dum  voiunt  et , 
Jtidan  csse  et  Christiani,  nec  Judeei  sunt  nec  Chrisiiani^ 
Oro  ergo  te  ut,  qui  no$iro  vuinusculo  medendum  putas  , 
quod  acu  foratum ,  imo  puiicficm,  ut  dicitur,  hujus  ifn- 
tentiw  medearis  vuineri,  quod  iancea,  et,  ul  ita  dicam  , 
phaiaricas  (a)  mole  pertussum  est.  Neque  enim  ^usdem 
est  criminis  in  expianatione  Scripiurarum  diversa$  mu' 
jorum  $enlenlias  ponere,  et  h<Bre$im  sccleralissimam 
rursum  in  Ecciesiam  introducere.  Sin  autem  luec  nobis 
incumbit  necessita$,  ut  Judceo$  cum  ie§itimi$  $ui$  susci* 
piamus,  et  licebit  ei$  ob$ervare  in  eccie$its  Chrisli  quoa 
exercuerunt  in  $ynagogi$  $atan(e,  dicam  quod  $entio  :  non 
iiU  Chri$tiam  fient,  $ed  no$  Judceo$  facient. 

14.  Qw$  enim  hoc  Christianorum  patienter  audiat , 
quod  in  tua  epistoia  continetur :  c  Judmus  erat  Pautus ; 
Chri$tianu$  autem  factus,  non  Judasorum  sacramcnta 
reiiquerat,  qurn  convenientcr  iiie  popuius,  et  tegitimo 
tempore  quo  oporlebat ,  acceperat  :  ideoque  $u$eepU  ce^ 
lcbranda  ea  cum  jam  Chri$ti  e$set  apo$tolu$,  ut  doceret 
non  e$se  p€micio$a  hi$  qtii  ea  vellent,  $icut  a  parentibus 
per  Legem  acceperant,  custodire.  i  Rur$um  ob$ecro  /e« 
tt(  pace  iua  meum  delorcm  audia$,  Judmorum  Paulus 
cerimonias  observabat,  cum  jam  Christi  e$$et  apo$lolu$^ 
ct  dici$  i  ea$  non  esse  pcmicio$a$  hi$  qui  eas  veliM  , 
sicut  a  pareniibu$  acceperant^  cu$!odire.  i  Ego  e  con- 
trario  loquar,  et  recianiante  mundo,  iibera  voce  pronun" 
tiem,  cerimonias  Judoeorum  et  pernicio$a$  e$$e,  et  mor^ 
\ifera$  Christiani$ ;  et  quicumque  ea$  ob$ervaverit ,  me 
ex  Judwis,  sive  ex  GentibuSy  eum  in  b.iralhrum  diaboli 
devolulum.  c  Fini$  enim  Legi$  Christus,  ad  justiiiam 
omni  credenti,  Judao  sciticet  et  Gcntiii  i  (Rotn.  x,  4) : 
neque  enim  omni  credenti  erit  finis  ad  jusiitiam ,  «i 
Judceus  excipitur.  Et  in  Evangeiio  legimus :  c  Lex  el 
Prophetm  usque  ad  Joannem  Baptistatn  i  {Matlh.  xi « 
13,  et  Luc.  XVI,  10).  Et  in  aUo  toco  :  i  Propterca  ergo 
magis  quafebant  eum  Judesi  interficere,  quia  non  soimu 
soivebat  sabbatum ,  sed  et  Patrem  suum  dicebat  esse 
Deum,  eequatem  se  faeiens  Beo  i  {Joan.  v,  18).  Et  iter 
rum  :  c  De  ptcnitudine  ejus  nos  omnes  accefnmus,  d 
gratiam  pro  graiia,  quia  Lex  per  Motjsen  data  eiC; 
Gratia  auiem  et  veritas  per  Jesum  Chrtstum  facla  e$t  v 
{Ibid.  I,  16,  17).  Pro  Legi$  gratia  quw  prwteriit,  gra- 
tiam  EvangeUi  accepimu$  permanentem  ;  ci  pro  utnbri$ 
et  imaijinibu$  veteris  Instrumenti,  veritu$  per  Jesum 
Christmn  facta  €$t.  Jeremia$  quoque  ex  persona  Dei  ta- 
ticitiatur  :  c  Ecce  dies  veniunt,  dicit  Dominus ,  ei  cou' 
sutnmabo  domui  Israet  et  domui  Juda  testatnentum 
novutn;  non  $ecundum  te$iamenlum  quod  di$po$ui  po'^ 
tribus  eorum,  in  die  quaiido  apprehendi  nwmim  eorum^ 
ut  educerem  eo$  de  terra  .€gypti  •  (Jer.  xxxi,  51, 32). 


(a)  Pfaabrica  genus  teli  est,  in  roodum  hasue  irsegraQdi 
ferrorauDiUim,  quod  torlilibus  ncrvis,  aut  roadiuia  quadaia 
bellica  vassao  impetu  mitletaiur 


m  S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 

Obsata  qiud  dkat^  tfHod  non  pofmlo  CentHium^  et  qid 
anie  non  reeeperat  *  Testamentvmf  $ed  popuh  Judeeo^ 
vuniy  qni  Legem  dederat  per  Moysenj  Teitamentum  mo- 
tum  lCvangelH  repromiltat ;  ut  nequaquam  vivant  in 
vetuslale  iittera^  $ed  in  novilate  spiritus,  Paulus  autem^ 
super  cujus  nomine  nunc  quaistio  ventilatur,  crebras 
hujuseemodi  ponit  sententias ;  e  quibus,  brevHaiis  studio^ 
pauca  subncctam.  c  Ecce  ego  Paulus  dico  vobis  quoniam 
it  circumcidamini^  Clirislus  vobis  nihil  prodest,  i  Et  ite- 
rum  :  t  Evucuati  estis  a  Christo,  qui  in  Lege  juslifica- 
mini;  a  gralia  exci(Ustis.  >  Et  infra :  i  Si  spiritu  duci^ 
mint,  jotit  noft  estis  sub  Lcge  >  {GaL  v,  2,  4,  48).  Ex 
quo  apparet^  qui  sub  Lege  estf  non  dispensative^  ui 
nostri  voluere  majores^  sed  vere,  ut  tu  inieUigis ,  eniti 
Spiritum  sanctum  non  habere.  QuaUa  sint  autem  pra»- 
cepia  Irgalia ,  Deo  docente  discamus.   c  Ego ,  inquii , 
dedi  eis  prcecepta  non  bona^  ct  juslificationes  in  quibus 
non  rivant  in  eis  i  {Ezech.  xx,  25).  Hcee  dicimus^  non 
quod  Legem  juxta  Maruchamm  et  Marcionem  destrua' 
iiiifj,  quam  ei  sanctam  et  spiritualem  juxta  Apostolum 
novimus;  sed  quia  postquam  fidcs  venit  et  temportim 
plmitudOy  misil  Deus  Filium  suum  fnctum  *  ex  mutiere^ 
factum  sub  Lege^  ut  eos  qui  sub  Lege  erant  redimeret , 
«I  adoptionem  fiiiorum  reciperemus  (Gal.  iv,  4) ;  et  ne- 
quaquam  sub  pa:dagogo,  sed  sub  adulto  et  Domino  hee- 
rede  vivamus. 

15.  Sequitur  in  epistola  tua  :  c  Non  ideo  Petrum 
tmendavity  quod  paternas  traditiones  observaret ;  quod  it 
facere  vcUei^  nec  mendaciter,  nec  incongrue  facerei.  >  Ite^ 
rum  dico  :  quando  episcopus  es,  Ecclesiarum  Christi 
magister,  ut  probes  verum  esse  quod  asseris^  suscipe  ati' 
qucm  Judccorum^  qui  factus  Christianus^  naium  sibi  fi' 
lium  drcumcidatj  qui  observei  sabbatum^  qui  abstineai 
a  eibis  quos  Deus  creavit  ad  utendum  cum  gratiarvm 
uctioney  qui  quarto  dedmo  die  mensls  prinu  agnnm  ma- 
etet  ad  vesperam ;  el  cum  hoc  feceris,  imo  non  fcceris 
{sdo  enim  te  christianumt  et  rem  sacrilegam  non  esse 
facturum)t  velis  ito/tt,  tuam  senlentiam  reprobabis ;  ei 
iune  scies  opere  dificUius  esse  confimmre  sua  quam 
aUena  reprehendere.  Ac  ne  forsitan  tibi  non  crederemus^ 
imo  non  intelligerentus  quid  dieeres  {frequenter  enim  in 
tvngum  sermo  protractus  carei  inteUigentia ;  et  dum 
non  seniitur,  ab  imperitis  minus  reprehendiiur),  tiicii/- 
tas  ei  repUcas  :  c  Hoc  ergo  Judmrum  Paulus  dimise- 
raif  quod  nmlum  habebatU.  Quod  esi  malum  JudeBO- 
rum^  quod  Paulus  dinuserai  f  VtiqueiUud  quod  sequiiur : 
quod  iguorantes,  inquity  Ddjusiiliam^etsuamvoletttcs 
constituere,  iusiititB  Dd  non  suni  subjecU  {Rom.  x,  3); 
ddnde  quod  post  passionem  ei  resurreciionem  Christi^ 
daio  acmanifesli.ioSaeranmnto  gratia ,  secundum  or* 
dinem  Melchisedech,  adhue  pulabani  vciera  sacramenia 
non  ex  eomuetudine  solemnitatis  ^  sed  ex  necesdlate 
sahtUs  esse  celebranda ;  quee  0men  d  nunquam  fuisseni 
necessaria ,  infructuose  atque  inaniter  pro  eis  MacfM' 
bai  nwrtijres  fiereni  :  posiremo  iUud,  qttod  prcBdieaiores 
gratia  CLrstianos  Judasif  tanquam  hostes  Legis^  pcrse- 


900 
querentur.  Hos  atque  hujusmodl  errores  el  vitia,  dicii 
te  damna  et  ui  stercora  arbitraium,  ul  Christum  lucri* 
facerei  {PhiUpp.  iii,  8).  > 

i6.  Didicimus  per  te,  qvee  apostoius  Paulus  malare- 
Uquerit  •  Judaorum;  rursum  ie  docente  diuamus  qnm 
bonaeorum  ienuerit.  c  Observationes,  tiiufuies,  c  Legis^ 
quas  more  patrio  celebrant,  sicut  abipso  Paulo  celebraiae 
tunt,  dne  uUa  salutis  neeessitate.  >  Id  quid  veUs  dicere^ 
c  sine  ulh  sahuis  necessitate,  >  non  satis  inteUigo.  Si 
emmsaluiem  non  afferunt^  cur  observanturt  Si  auiem 
observanda  sunt,  utique  salutem  afferunt;  maxime  qum 
observaia  martyres  fadunt.  Non  enim  observarentur^  tud 
salutem  a/ferrent.  Neque  enim  indi/ferentia  sunt  inter 
bonum  ei  nmlum,  dcut  philosophi  disputant.  Donum  esi 
continenUa,  malum  est  luxuria;  inter  utrumque  indilfe- 
rens,  ambulare ,  digerere  aln  stercora^  capitis  naribus 
purgamenta  projieere^  sputis  rheunmta  jacere  :  hoc  nce 
bottum,  nec  malum  est;  dve  enim  feceris,  dve  non  fece- 
rts,  ii^  justitiam  habebis,  nec  injustitiam.  Obscrvare 
auieni  Legis  cerimomas,  non  potest  esse  indi/ferens;  sed 
aul  malum  est^  aui  bonum  esi,  Tu  dids  bonum ;  ego  as- 
sero  malum;  etmalum  nonsolum  his  qui  ex  Gentibus^ 
sed  et  his  qui  ex  Judmco  populo  crediderunt.  In  hoc^ 
md  fallor^  loco,  dum  aliud  vitast  in  aliud  devolveris. 
Dum  enim  metuis  Porphyrittm  blasphemantem^  in  lle- 
biouis  incttrris  laqueos:  his  qtn  creduni  ex  Judedsy  ob^ 
servandam  Legem  esse  decemens.  Ei  qui  periculotum  in- 
tdligis  esse  quod  dicis,  mrsum  iUud  superfims  verbis 
tempcrarc  conaris- :  c  Sine  uUa  satuiis  necesdtatCt  daii 
Juded  cclebranda  putabant,  aut  fallad  simulationej  quod 
in  Petro  reprehenderat  Patiltu,  > 

17.  Petrtis  igitur  simuladt  Legis  custodiam;  iste  au- 
iem  reprehensor  Petri,  audacter  observamt  legitinm.  S#- 
quitur  enim  in  epistola  ttm  :  c  Nam  d  propterea  ilia 
sacramenta  celebradtf  quia  dmtUadi  se  Judasum^  tu  t7- 
hs  iucrifacerei,  cur  non  etiam  sacrificadt  cum  Centibus^ 
qma  ei  his  qui  sine  Lege  erantt  ianqtiam  sine  Lege  fa- 
etus  e«f,  ui  eos  quoque  iucrifaceret  (I  Cor.  ix,  2.) ;  itut 
quia  et  illud  fedi,  ui  natura  JudmSf  ei  hoc  toimn  dixil^ 
non  ut  Pauhis  u  fingerei  esse  quod  non  eratj  sed  ut  mise- 
riearditer  ita  stibveniendum  esse  sentirei,  acd  ipse  in  eo 
errore  laboraret;  itoit  scUicet  mentientis  astu^  sed  compa- 
tienlis  affectu.  >  Bene  defendis  Paulnm^  quod  non  d- 
mulaverit  erroretn  Judoforum,  sed  vere  fueril  in  errore; 
neque  imitari  voluerit  Petrum  menUentem,  ui  qttod  erat^ 
metu  Jndteorum  disdmuUtrei  *;  sed  tota  liberUiie  Ju- 
deeum  se  esse  diceret.  Novam  clementiam  ApostoU  l  dum 
Judmos  Christianos  vult  facere^  ipse  Judecus  facltu  est. 
Non  emm  poterat  Itucuriosos  ad  fnigaUtalem  reducerCy 
ttid  se  luxuriosum  probasset,  el  misericorditer,  ui  ipse 
didSf  subvenhre  miseriSf  nid  se  minerum  tpse  sentiret, 
Vere  enim  miulU,  ei  ndsericordiler  deplorandi^  qui 
contentione  sna  ei  amore  Legis  aboUttty  aposiohm  Chri- 
sU  fecere  Jttdasum.  Nee  multum  inlercst  inter  meam  et 
innm  sentenUamt  quia  ego  dieo  et  Petrum  et  Pauium^ 
timore  fideUum  Judmorum,  Legis  exercuisse^  imo  simu- 


1  Mss.  andccim :  rtfm  quo  anic  non  f  cerai  resiamentum. 
*  RdO.,  tuitutn  ex  nmtiere.  Ai  llss.  (Icccdi,  factmn  ex  nm- 
:  sic  alibi  |  aasiin  iiicrooymiis  juxia  gracum  tcxiuoi. 


I  Sic  lcg.  cum  Uss.  quiixlecim,  [rcUquerai.] 
*  vaiicaui  duo  Uss.,  ut  quod  noncrut  nu:tu  Judceorum  d^ 
nmlarei. 


m  EPISTOLARUII 

h$te  nwndala ;  tm  auletn  auem  hoc  eos  fedue  cletnen- 
•er.  I  »0)1  menHentit  a$tu ,  sed  comfMtientu  affectu  :  i 
aummodo  illud  constet,  vel  metu^  vet  mi$ericordia  eos 
Mmnlasse  se  esse,  quod  non  erant,  IUud  autem  argumen- 
Itiiii,  quo  adversus  nos  uteris,  quod  et  Gentiiibus  debue- 
rit  gentilis  fieriy  si  Judceis  Judwus  factus  est^  magis  pro 
nobis  fadt :  stcut  enim  non  fuit  vert  Judwus,  sie  nec 
vere  gentUis  erat ;  et  ncut  non  fuit  vere  gentHis,  sie  nec 
vere  Judwus  erat,  In  eo  autem  imitator  Gentilium  esl, 
quia  prwjmtium  recipit  in  fide  Christi,  et  indifferenter 
permittit  veui  cibis  quos  damnant  Judcei;  non  cultu^  ut 
lu  putaSf  idolorunu  In  Chrislo  enim  Jesu  nee  cireunk- 
cisio  est  aliquid,  nec  prceputiumf  sed  observatio  manda-' 
iorum  Dei  {Gal,  v,  6,  el  vi,  15). 

18.  Qua^so  igitur  te^  et  iterum  atque  iterum  deprecor, 
ut  ignoscas  disputatiuncutm  mece ;  et  quod  modum  nieum 
egressus  stmt,  tlbi  imputes  qui  coegisli  ut  rescriberentf  et 
mihi  eum  Stesichoro  oculos  abstuiisti,  Nec  me  putes  ma- 
gislrum  esse  mendacii,  qui  sequor  Clirislum  dicentem  : 
c  Ego  sumvia,  veritas  et  vita  i  (Joan.  xiv,  6).  Nec  potest 
fieri  ut  veritatis  cultor^  mendacio  coUa  submittam,  Ne- 
que  mihi  imperitorum^  plebeculam  concites,  qui  te  vene- 
rantur  ut  episcopum^  et  in  ecclesia  dectamantem,  sacer^ 
dotii  honore  suspiciunt;  me  autenif  atatis  ultinugf  et 
pene  decrcT^um^  ae  monasterii  el  ruris  secreta  sutan- 
tem,  parvipendunt ;  et  quasras  tibi^  quos  doceas  sive  r^- 
prehendas*  Ad  nos  enim^  tantis  maris  atque  terrarum  a 
te  divisos  spatiis^  vix  vocis  tum  sonus  pervenit,  Et  si  for-- 
silau  litteras  scripseris^  ante  eas  Italia  ac  Roma  susd' 
pieni,  quam  ad  nte,  ctit  mittendce  sunt,  defnantur, 

CAPUT  V. —  19.  Quod  autem  in  aliisquan-is  epistoliSf 
cur  mea  prior  in  Libris  canonicis  interpretalio  asteriuos 
habeat ,  et  virguias  pranotatas^  et  postea  aliam  trausla' 
tionem  absque  his  signis  cdiderim;  pace  tua  dixenm,  vide- 
ris  imVii  non  intelligere  quod  qucesisti.  Itta  enim  interpre- 
tatio  Septuaginta  interpreium  est ;  et  ubicumque  virgulWt 
idest  obeti  sunl^  significalur  quod  Septuaginta  ptus  dixe^ 
rint  quam  habctur  in  hebrwo  :  ubi  aulem  asterisd ,  id 
e$t  steiix  prcclucentes,  cx  Theodotionis  editione  ab  Ori' 
gene  addiium  est ;  et  iin  gra:ca  tranUuiimus^  hic  di  ipso 
hebraico^  quod  intetiigebamus  expressimus,  sensuum  pa- 
tius  veritatem  quam  verborum  inlerdum  ordinem  conser- 
vanlek,  Et  miror  quoniodo  Septtuiginta  interpretum  tibros 
tegas  non  puros  ^tu  ab  eis  editi  sunt^  sed  ab  Origene 
emendatof^  sive  corruptos  ^  per  obelos  et  asteriscoSf  el 
christiam  honunis  interpretatiuncuiam  non  sequaris; 
prasertim  ctun  ea  quce  addita  sunt ,  ex  hominis  Judcei 
atque  blasphemi,  post  passionem  Christi » ediiione  trans* 
tuleril,  Yis  amator  csse  vertu  *  Septuaginta  interpre^ 
tum  Y  Non  Ugas  ea  qucB  sub  asterisds  sunt ;  imo  rade 
de  voluminibuSf  ut  veterum  te  fautorem  probes,  Quod  si 
feceriSf  omnes  Ecctesiarum  bibUotltecas  condemnare  eo- 
geris.  Vix  enim  unus  aut  alter  invettiettir  iiber^  qui  isia 
non  liubeai, 

CAPUT  Yl.  —20.  Porro  quod  dicis  non  debuisse  me  , 
interpretari  post  vcteres^  et  novo  uteris  syltogismo :  i  Aut 


CLAS5IS  n.  m 

obscura  fueruntquce  hiterpreiailsuntSeptuaginla.aut 


*  Lov.,  correcios.  verius  pkrique  rxld.  Rdd.  et  ^!ss., 
riiplas. 

*  ijoy.f  vctervm.  Al  |  lurcs  cdd.y  vcrus. 


cor- 


nifesta,  Si  obscura,  tequoque  in  ei^falU  potuisse  creden* 
dum  esi :  «t  manifesia ,  iUos  in  ds  faUi  non  poluisse,  per^ 
spicuum  esi :  •  tuo  tibi  sermone  respondeo.  Omnes  m- 
leres  traclatores  qui  nos  in  Domino  prcccesserunl^  et  qsA 
Scripturas  sanctas  interpretati  sunt ,  aut  obscura  inter- 
prelati  suni,  aut  manifesta,  Si  obscura,  quomodo  iu  post 
eos  ausus  es  disserere,  quod  ilU  explanare  non  poiu§' 
runi  t  «t  manifesta ,  superfluum  est  te  votuisse  disserere 
quod  iltos  latere  non  poluit ,  maxime  in  explanaUone 
Psalmorum  quos  apud  Grcecos  inlerprelati  sunt  muitts 
voluntinibus,  primtu  Origenes,  secundus  Etuebius  Ceesa" 
riensis,  tertitis  Theodorus  Heracleotes ,  quartus  Asterius 
Scythopotitanus,  quinttu  ApoUinaris  Laodicenus,  sextus 
Didymtu  Alexandrinus.  Feruntur  et  diversorum  in  patt- 
cos  psaimos  opusctda;  scd  nunc  de  integro  Psalmorum 
corpore  dicimus.  Apud  Latinos  autem  Hilariiu  Picia» 
viensis  ei  Etuebius  VerccUensis  episcopi,  Origenem  et 
Etucbium  transtuterunt :  quorum  priorem  et  noster  Am» 
brositu  in  quibusdam  seeuttu  est.  Respondeai  mihi  pru» 
dentia  tua ,  ^tiare  tu  post  tantos  et  tales  interpretes  in 
explanatione  Psalmorum  diversa  senseris  ?  Si  enim  ob* 
scuri  sunt  Psatnu ,  te  quoque  in  ds  falii  potuisse ,  ere- 
dendum  est.  Si  manifesti  ,  itlos  in  ds  falti  potuisse  non 
creditur  :  ac  per  hoe  utroque  modo  superfttia  erit  tnter» 
pretatio  tua;  et  hae  lege,  posi  priores  nullus  loqtiiaU' 
debit,  et  quodcumque  atius  occupaverit,  alius  de  eo  scri- 
bendi  non  habebii  ticefitiam,  Quin  potius  humanitalis 
tucB  estj  in  quo  veniam  libi  tribuis,  induigere  et  cceteris. 
Ego  enim  non  tam  velera  abolere  conatus  sum,  qute  /iii- 
guw  mecB  hotninibus  emendata  de  graco  in  Uitinum  Iraiti- 
tuli,  quam  ea  testimonia  quce  a  Judcds  prwtermissa 
sunt  vet  corrupta ,  proferre  in  medium^  ut  scirent  nostri 
quid  hebrcea  veritas  contineret.  Si  cui  tegere  non  placei^ 
nemo  competlit  invitum,  Bibut  vinum  vetus  ctun  niori- 
tate ,  et  tiostra  mtuta  contemnat ,  quce  in  expUinatione 
priorum  edita  sunt ,  ut  sicubi  ilia  non  inteUiguntur ,  ex 
nostris  manifestiora  fiant.  Quod  autem  gentu  interpre- 
tationis  in  Scripturis  sanctis  uquendum  di^  Uber  quem 
uripd  de  Oplimo  genere  interpretandi^  et  omnes  preefa* 
liunculcB  dtvinorum  votundnum ,  quas  editioni  nosfrce 
prceposuimus  f  explicant;  ad  iUasqtie  prudentem  tcclO' 
rem  rennttendum  puto.  Et  d  me,  ut  dicis  in  Novi  Tesia- 
menti  emendaiione  stucipis^  exponisque  catuam  cur  iu»- 
cipias ;  quia  pturimi  linguce  grcecce  liabenies  sdentiam^ 
de  meo  posdni  opere  judicare:  eamdem  integritatem  de^ 
bueras  etiam  in  Veteri  credere  Testamenio,  qtiod  non 
nostra  confitiximus ,  sed  ut  apud  Hebiceos  invenimuSf 
didna  Iranstulimus.  Sicubi  dtdfitas,  Hebrceos  interroga, 

21.  Sed  forte  diees  :  Quid  <i  Hebrcd  atii  respcndere 
notuerint,  aui  mentiri  voluerint  ?  Tota  frequentia  Judieo- 
rum  in  mea  interpretatione  reiicebit^  nutltuqtie  invenire 
poterii,  qui  hebrceo!  iinguce  habeat  notioneni ;  aut  omncs 
imUabtinitir  iilos  Judasos ,  quos  dids  in  Africee  repertos 
oppidulo  in  meam  eotupirasse  calumniam  t  Hujtiscemodi 
enim  in  epistoia  ttia  (a)  texis  fabubm  :  c  Quidam  fraier 
noiter  cpiscopus  ,  cum  iecliiari  inslittiisset  in  Ecclesk 
cui  prarcsi^  interpretationetn  tuam,  movii  quiddam  iotsgi 

(a)  R|».  71,  a.  ^ 


^ 


S.  AUCUSTINl  EPISCOPI 


UA 


alUer  a  te  posiluni  apud  Jonam  ptophetam ,  qwtm  erat 

ommum  $en$ilmt  memoriaqHe  itmteratum ,  et  tot  tetar- 

tum  succesMmbu»  4ecantatum,  Factu$  ett  tantus  tumui- 

hu  in  plebe ,  maxime  Grasdt  arquentibut ,  et  inciaman' 

libut  calumniam  faititatit,  Ut  cogerelur  epitcoput^  {Oea 

quippe  civitat  erat)^  Jut^aeorum  tettimonium  flagitare. 

iJtrum  ttutem  illi  imperitia  an  ntatiiia ,  lioc  ette  in  he- 

brteit  codicibut  retponderunt  ^  quod  el  qrmci  et  talim 

kabebant  atque  dieebant.  Quid  plura  f  Coactmt  nt  homo 

velttt  mendotilaletu  corrigere,  volent  post  nmgnum  peri" 

tulum  non  remanere  tine  plebt.  Vnde  etiam  nobit  vide- 

tar  aUquando  te  quoque  in  nonnuUit  falli  potuitte.  > 

CAPUT  Yll.  — 22.  Dicit  me  inJona  prophciamale 

quiddam  interpretatum^  et  teditione  populi  conclamante^ 

propter  uniut  verbi  dittonantiam ,  episcopum  pene  tacer^ 

dotium  perdiditte.  El  quid  til  iUudquod  mnle  interpretaiut 

tim^  tubtrahit,  auferent  mhioccationem  defcntionitmece; 

te  qwdtjuid  dixeritt  me  retpondente  tolvalur :  niti  fortCy 

ut  ante  annot  plurimott  cucurbita  venit  in  medium,  at- 

tereule  illiut  temporis  Cornetio  et  Atinio  PolHone  (a),  me 

hederam  pro  cucurbita  tranttulisse,  Super  qua  re  in 

commentario  Jonce  propketw  pleniut  retpondimut.  Hoe 

tantum  nunc  dixisse  contenti ,  quod  in  eo  loco ,  ubi  Se^ 

ptuaginta  itUerprelet  cucurbilam,  et  Aquila  Cum  rcHquit 

hederam  translulerurit,  id  ett  xcvodv,  in  hebreeo  volumine 

ciceion  scriptum  habetur^  quam  vulgo  Syri  cicciam  vo- 

eant.  Ett  autem  genut  virgulti  lata  habent  folia^  in  mo- 

dum  pampini :  cumque  plantatum  fueri^  dto  conturgit  in 

arbutculam^  abtque  ulHt  calamorum  et  hattilium  admi- 

nicttlis,  quibut  et  cucurbitm  ei  kederm  indigent,  tuo 

trunco  te  tuttinent.  Hoc  ergo  verbum  de  verbo  editte- 

rent,  ti  ciceion  transferre  voluistem ,  ntt//tff  intelligeret ; 

t$  cucurbitamy  id  dicerem  qnod  in  hebraico  non  habetur : 

hederam  potui,  ut  cmteris  interpretibut  contentirem,  Sin 

autem  Judcei  vettri,  ut  ipse  atteritf  malitia,  vel  imperitia 

hoc  dixerunt  ette  in  volnminibut  Helnworum ,  quod  in 

grmcit  et  latinit  codicibut  eontinetur ;  manifettum  ett  eot 

aut  liebrmat  ignorare  litterat ,  aut  ad  irridendot  cucur'- 

bitariot  voluitse  mentiri,  Peto  in  fine  epittolm ,  ut  qui- 

etcentem  tenem,  olimque  veteranum,  rmlitare  non  cogat^ 

et  rurtum  de  vita  periclitari.  Tu  qui  juvenit  et ,  et  in 

ponlifieaU  culmine  eontlitutut^  doceto  popuiot ;  et  novit 

Africm  frugibut  Romana  tccta  locupleta.  Miki  tufllcit^ 

rnm  auditore  et  lectore  pauperculo  in  angtth  monatterH 

nuurrare. 

EPISTOLA  LXXVI  *  (6). 

8uk  pertona  Eccletim  ealholicm  eokortatur  omnet  Do^ 

militlas,  ut  retiifitcentet  redeant  adaukoiieam  commu'' 


1.  Vobis,  Donatistffi,  calboUca  Ecclesia  dich:  Filii 

*  EmeQdala  cst  subsidio  a.  bg.  bl.  coc.  ff.  g.  gv.  n.  s. 
d>.  TC.  duorum  r.  duorum  t.  qualuor  ?.  Am.  fiad.  Er.  Lo?. 

(a)  Censorcro  illum  ex  nominc  indicat  ei  lepide  snggillat 
nleronymns  in  Jon.  cap.  4,  ^  6,  his  verbis:  t  in  noc  loco  gui- 
ftduncanlbelitisdo  aaU(|uis8ioio  ^enerecoraelionmi,  sive, 
tut  ipse  jaciat,  de  aivpe  Asinii  rollionis,  dudum  noms 
«  didltir  me  aocusasso  sacrilecii,  quod  pro  cucurbita  hedc- 
«ram  u^nstulerim  :  tinniit  TUeiicet  ae  d  pro  cucurbilis 
cbederac  nascerentur,  unde  oocuUe  et  tenelrose  biberet 
•  aon  hal)crct.t 

(fr)  Alias  171  :  quae  autem  70  erali  nunc  60.  SGrf|ita  ex- 
eiate  an.  403,  aut  paulo  |)ost. 


komlnumy  usqucquo  graves  corde  f  Vtqmd  ^ligilis  vnflif- 
ialem  et  quceritit  mendacium?(Ptal,  iv,  5.)  Utquid  tos* 
a  totius  orbi^  nnitate  nefario  schismalis  sacrilegio  di- 
visisiis?  Atlenditis  falsa  qnae  vobis  dicuntur  ab  lioini- 
iiibas,  aui  mentienlibufi,  aut  crrantibns ,  de  traditioiie 
Godicum  divinonim ,  ut  in  haerelica  sepnratione  nio- 
riamini ;  ct  non  attenditis  quod  vobis  ipsi  C«)diocs»<ii- 
cuni,  ui  in  catholica  pace  vivatis.  Quare  apcritis  sincs 
ad  sermonem  bomiiium  dicenlium  quod  nanquam  pn>- 
bare  poiuerunt,  et  surdi  estis  ad  scnnonem  Dei  «11- 
centis :  Domiiittf  dixit  ad  me ,  Filiut  meut  et  tu^  ego 
kodie  genui  te :  postula  a  me  et  dabo  tibi  gentet  kceredi- 
taiem  tuam,  et  pottettionem  tuam  termtHOt  terrm?{PtnL 
II,  7. )  Abrakm  dictm  sunt  promissionet  et  temini  ejus. 
Non  dicit^  Et  teminibutt  tanquam  in  multit^  sed  taHqunm 
in  uno;  El  umini  luo,  quod  est  Chrisius{Gai,  iii ,  16) 
/n  temine,  inqnil,  tuo  benedicentur  omnet  gentet  ( Gen, 
XXII,  18).  Erigite  oculos  cordi* ,  ct  (onsidcrate  tolii.n 
orbcm  tcrrarum,  quomodo  iii  semine  Abr:ili.i!  focnedi- 
cutitur  oinncs  gcutcs.  Tunc  ab  uno  credebatur  quftd 
nondum  vidcbatiir ;  jnro  vos  vidctis ,  et  adhuc  itm- 
delis.  Passio  Domini  pretiam  cst  orbis  terramm  ;  iile 
lottim  orbcm  rcdemit :  et  vos  cuni  toto  orbe  ad  hicniin 
vostrum  non  concordatis ,  scd  polius  in  damnum  vc- 
slmm  in  parte  Iitigati8,m  totum  pcrdatis.  Auditc  in 
Psalmo,  qiio  prciio  redcmpti  sumus  :  Foderunt^  inqiiit, 
mamit  meat  et  pedet^  dinumeraverunl  onwia  otta  mea. 
Ipti  vero  contideracerunt  et  contpexerunt  me ;  divitenmt 
tibi  vestimenta  mea,  ct  snper  vettimentum  meummisemnl 
tortem  {Psal.  xxi,  18, 19).  Quare  divisores  yestimen- 
torum  Domini  csse  vultis,  et  tunicam  illam  chari- 
taiis  desiipcr  textam ,  qnam  nec  persecutores  cjus  di' 
vitfenint,  tcnere  cum  toto  orbe  non  viiliis  ?  lu  Psalmo 
ipso  legitur  qnia  totiis  orbis  eam  tenel :  Commanora* 
buntury  inqnit,  et  convertentur  ad  Dominnm  umversi  fi' 
nes  terrm;  et  adorabunt  in  contpectu  ejut  univertm  patrim 
gentium,  quoniam  ipsiut  ett  regnum^  et  ipse  dominabilur 
geniium  (/fr.,  28, 29) .  Apcrite  aures  cordis  ct  auditef|uia 
Deus  diorum  Dominut  locutut  ett ,  et  vocavit  terram  a 
tolit  orltt  vtque  ad  occatum ;  ex  Sion  tpecict  decorit  ejnt 
(Ptat.  XLix,  1,2).  Si  hoc  non  vultis  intelligcrc,  audite 
Evangelium,  jam  pcr  os  proprium  loqucnie  ipso  Doniino 
et  diccntc :  Quia  oportebat  de  Christo  compleri  omuia 
qum  de  illo  scripta  sunt  in  Lege  et  Prophetit  el  Psalmis^ 
ei  pra^icari  in  nomine  ejus  pcenitentiam  et  remissioiiem 
peccaiorum ,  per  omnet  geniet  incipient  ab  Jeruialem 
(Luc.  xxiY,  44,  47).  Quod  iii  Psalmo  dixit,  vocavii  tcr- 
ram  a  solit  orlu  utque  ad  occatum ;  lioc  iii  Evuiigelio, 
per  omnet  gentet :  ct  quod  iii  Psaiiiio  dixit ,  ex  Sion 
tpecict  decorit  ejut;  hoc  iii  Evnngelio  di\il,  incipient 
ak  Jerutatem. 

2.  Fiiigitis  vos  antc  lempus  messis  fugere  pcrmixta 
zizania,  qiiia  vos  cstis  sola  ziznnia.  Nain  si  fruinenta 
essetis ,  perinixia  zizania  tolcrarctis ,  ct  a  segcte 
Chrisii  non  vos  dividcretis.Dezizaniisquideindictuin 
esl,  Queniam  abundabit  iniquilatf  refrigetcet  cltaritat 
muliorum  ;  scd  et  dc  ti  itico  dictum  est,  Qui  pertevero' 
verii  usque  in  finem,  kic  talvut  erit  (Mattk^  xxiv,  12, 
15).  Qiiaic  crcditiscrevissc  zizaniact  ttundum  rcple- 


5gj5  EWSTOLAWJM 

vi5s«,  iriiicum  ameM  decrcviase  ct  in  sola  Africa 
maiw^iBse?  4:iiri9iianos  vos  dioilis,  el  Clirislo  conlrt. 
diciiis.  Ipsedixil,  SiniU  vlraque  creuere  utqneudmet- 
ti'm;  wm  dixii.C««sciM»l  ziwnia,  decrescanl  frumenU. 
li.RC  di^il,  Vr  est  Hc  mundwi;  non  dixil,  Agcr  esl 
Afiica.  Ipse  dixil,  Hemt  eU  (in%t$(Bcul\\  non  dixil. 
jncssis  esl  lcnipus  »IVonftli.  Ipsedixil.  Uetioret  Ange(\ 
4unl  ( Af fl<//i.  XIII,  30, 38, 39) ;  non  dixil.  Blessores prin- 
ci|.cs CircuoKcttionum  sunl.  Sed^uia  pro  maniis  irili- 
cum  accusasUs ,  vos  esse  ziiauia  demonslraslis ,  c^ 
quod  cslgraviiis,  anle  lempus  vosa  Irilico  separaslis. 
Majores  eniro  veslri  In  quorum  sacrilega  prxcisione 
pcrseveralis,  quidam  Geslis  municipalibus  (a)  Codtr 
ccs  sauclos  el  insirumento  Ecclesiae  persccutoribus 
iradidcrunl,  quidam  eos  faienles  dimUerunl  et  eis 
conimunicavcruol ,  cl  utrique  Carlliagincm  fuiiosa 
faciione  convencrunl,  de  crimine  iradilionis  dequo 
ipsi  inler  se  jaro  conseiiserant,  inaudilos  damnavcnmt, 
cpiscopum  contca  cpiscopum  ordinaverunt,  aliare  con- 
ira  aliare  erexerunt.  Postea  lilleras  ad  imperatoroni 
Consunlinum,  iit  inlor  Afros  cpiscopi  transmarini  ju- 
dicarent,  miseruut ;  datb  judicibus  ^uos  poslulave- 
rant  ci  Rohmb  iudicantibus  non  obtemperaverunt, 
cpiscopus  apud  Iroperaiorem  tanquam  male  judica- 
vcrint  arguerunt.  Ab  aliis  rursus  episcopis  ad  Arcla- 
tum  niissis  ad  ipsum  Imperatorem  appellaverunl ;  ab 
Ipso  audiii  et  calumniatores  inventi,  in  eodem  scelerc 
pcrmanserunt.  Evigilate  ad  saluiem ,  amatc  pacem, 
reditciid  uuiuiem.  llaDCvobis  quemadmoduro  gcsla 
siiii,  quando  vultis,  omnia  rccitamus. 

3.  lUc  communicat  malis.  qui  conseniit  factis  malo- 
rum,  non  qiii  loleral  in  .igro  dominico  zizania  usquc 
ftdncssom,  vel  palcam  usque  ad  uUimam  ventilalio- 
nem.  Si  nialos  odiMis,  vos  ipsi  mutamini  ab  scelero 
schismalis.  Si  roalorumpermixtionem  limerelU,  Opla- 
lum  (6)  iutcr  vos  in  apcrlissima  iniquitate  vlveirtem 
per  tot  annos  non  tcneretis.  Quem  cum  niodomarty- 
rem  dicitis,  supcrest  ul  eum,  propter  quem  mortuus 
C8t ,  Cliristum  dicatis.  PosUremo  quid  vos  offeiidit 
orbis  cbristianus,  a  quo  vos  ncfario  furorc  praecidislis  ? 
et  quid  vo.«  promerueruntMftximianisUe,  quos  a  vobis 
damnatos  et  pcr  Jiidicia  publica  dc  basilicis  proturba- 
tM,  in  suo  mrsus  lionore  reccpisiis?  Quid  vos  offen- 
<Iit  paxCliristi,  contra  quam  vos  dividitis  ab  cis  quos 
infamatis?  et  quid  vos  promeruil  pax  Donati,  pro  qua 
suscipiiis  qttos  dainnatis?  FdicianusMustitanus  modo 
vobiscum  est.  Legimiis  eum  prius  in  vcstro  concilio 
dninnalom ,  et  a  vabis  postca  in  judicio  proconsulis  ac- 
cusaluffi,  ct  iu  Mustitana  civitate  Gestis  rounicipalibus 

uppiignatum. 

4  Si  traiditio>Codicum  scelcrata  est.  quam  Dciis  iu  re^ 
gein  qui;leremkc  Ubruminccndit,  morte  bcUica  *  viudi- 
cavit  (/«•.3ix»vi,a3, 30),  quantosceleraiius  est  sacri- 
lcgium  sclii&niatts  ,  cujus  auclores ,  quibus  Maximia- 
uMtas  comparastis,  aperia  tcrra  vi\osabsorbuit  (iVtim. 

*  Edd.,  fNiri.  At  ododecim  Mss.,  tmput, 

*  Sic  llss.  uiMlecim.  Edd.  vcro  babeot,  fntblica, 

la)  Coi/eciis  apiul  Muitatium  Felicein. 
{b)  0|  latus  I  liamuga  Jeiisis  iT0i>ler  Gildpnem  In  carcere 
eiiittiicius  est,  ex  lib.  2-oont.  liU.  Pelil.,  c.  9in  n.2Q9. 

Samct.  August.  II. 


cusisis  n.  S6« 

xvi,  51-35)!  Quomodo  crgocrimcn  Iradiiionis  nobis 
objicilis,  quod  non  probatis,  et  schismaticos  vestros 
ct  damnatiset  acceptatis?  Si  propterea  justi  estis« 
quia  persecutionem  per  Imperatores  pnssi  estis,  ju« 
stiorcs  vobis  sunt  ipsi  Maximianistae,  quos  per  judices 
ab  Imperatoribus  caibolicis  missos  vos  Ipsi  perseoutl 
estis.  Si  Baptismum  vos  soli  habetis,  quid  apud  vos 
fncit  baptismiis  Maximianistarumlneisquosbaptizavit 
Felicianus  damnaliis,  cum  quibus  est  ad  vos  postca 
revocalus  ?  Yel  vobis  laicis  ad  jsta  respondeant  cpi- 
scopi  vestrl,  si  nobiscum  loqui  nolunt;  et  cogiiaie  pro 
saluie  vestra,  quale  sit  hoc  ipsum  quod  nobiscum  lo- 
qui  nolunl.  Si  hipi  concilium  fcccrunl,  ut  paslorlbus 
non  respondeanl,  qiiare  oves  concilium  pcrdidertint, 
ut  ad  luporum  spcluncas  acccdant? 

EPISTOLA  LXXYII  *  (a). 

Augustinus  Felici  et  Hilarino^  ut  ne  perlurbentur  obor- 
tis  in  Ecclesia  scandalis.  Porro  de  Bonifacio^  qui  in 
tiu//o  apud  se  crimine  deprefiensus  fuerit,  ttaiuete 
non  posse  ut  ejus  nomcn  de  presbyterorumalbo  expun- 
gatur^  maxime  cum  ipiius  causam  ad  Dei  judicium 
transmiserit. 

Dominis  dilcctissirois  meritoque  honorandis  fralribus 
Felici  ct  HiLARiNO  \  AuGUSTHfus,  iu  DomiiiO  sa- 
lutcm. 

1.  Non  miror  satanam  fiddium  animos  perturbau* 
tem  :  cui  resistitc,  permanenles  in  spe  promissoruiu 
Dci  qui  fallcrc  non  potcst ;  qui  non  soluin  nobis  in  se 
credentibus,  et  sperantibus,  el  In  ejus  charitite  usque 
In  flnem  pcrscverantibus  polliceri  prjemia  xtenu 
dignatus  est,  verum  eiinin  temporalia  scandala  non 
dcTuCura  pnfidixit,  quibus  fidcm  noslram  cxerceri  ct 
probari  oporleret :  ait  enim,  Quoniam  abundabit  ini^^ 
quitee,  refrigescet  charitas  multorum;  sed  continuosub* 
jecil,  Qai  autem  perseveraveril  usque  in  finan,  hicsulvus 
erit  (Matth.  xxiv,  12,  15).<}uid  ergo  uiirum,  si  boiiii* 
nes  servis  Bei  dcirahunt,  et  quia  eorum  vitam  pcr- 
verterc  non  ppssunt,  famam  decolorare  conanlur, 
cum  ipsuin  Deum  et  Dominum  corum  quolidie  bla* 
sphcmare  non  cessent,  curocis  di&plicetquidiiuid  con* 
tra  corum  voluutatem  Justo  ct  occuUo  judicio  facit? 
Unde  exbortor  |)rudcntiam  vestram,  domiiu  dilectis- 
siini  meritoque  honorandi  fratres,  utScripturam  Del, 
quat  *  nobis  hxc  omnia  iutura  pramunliavit,  ct  advcr- 
sus  ea  nos  firmos  essc  debere  pncmonuit,  contra  ho- 
«linum  maledica  vaniloqiiia  suspicionesquetemerarias 
cordc  ^lHrisiianissimo  cogitetis. 

2.  Brevilcr  itaquedicoChariiaii  vcstraD,  BonifoQium 
prcsbylerum  in  nullo  crimine  apud  me  fiiissedetecturo, 
nei|uaqunm  me  de  illo  tale  aliiiuiJ  credidisse  vel  crc- 
derc.  tiuomodo  ergo  juberem  dc  nunicroprcsbytero* 
ruin  nonocn  cjus  aufcrri,  veheiiicnter  terrcntc  Evau- 
gelio  ubi  Dominus  ait :  Jn  quo  judiciQ  judicaveriiis^ 
judicabimini  (Id.  vu,  t)  ?  Ciiiu  eniin  cauda  qux  intcr 

>  Blss.  quinque,  Bilario.  Alii  qiiinque,  Hiiarimo. 

•  sic  n:ss.  [quil. 

*  coUata  cum  a.  bg.  c.  cc.  IT.  gv.  J.  n^  r.  s.  sb.  t.  vc. 
quatuor  v.  et  cum  Am.  Bad.  F.r.  Lov. 

(a)  Ahas  136 :  quae  autem  77  erai,  ntmc  41 .  Scripti  piuio 
aoic  cpisloUm  sequentem. 

iNeuf.J 


267 


S.  AUGUSTIM  EPISCOPI 


m 


ilium  et  Spem  exorta  esl,  Bub  divino  examine  pendcat 
secundum  placitum  eorum,  quod  vobis  si  voluerilis 
poterit  rociuri ;  quis  ego  sum,  ut  audeam  Dei  prx- 
venire  sentenliam  in  delendo  vel  supprimendo  ojus 
uominOy  de  quo  nec  suspicari  lemcrc  niali  aliquid 
episcopusdebui,  nec  dilucide  jodicare  bomo  de  occul- 
tis  hominuin  pouii,  cum  in  ipsis  causis  siccularibus, 
quando  ad  mujorem  potesiaiem  refertur  arbilrinm  JH- 
dicandi,  mancnlibus  sicuti  erant  omnibus  rebus,  ex- 
spectetur  ijia  sententia,uiide  jam  non  liceat  provocariy 
ne  superiori  cognilori  flat  injuria ,  si  ejus  pendente 
jndicio  aliquid  ruerit  commutatum?  Et  utiqnemultum 
interest  inier  divinam  et  bumanam  quamlibel  exccl- 
siBsimam  potestalem.  Domini  Dei  nostri  misericordia 


non  derecerimus?  Quid  opus  fuit  ut  (iicerci ,  Quoiiiam 
abundabil  imquitas ,  refrige$cet  charitas  niulloruni ;  iiisi 
ul  illi  de  quibus  continuo  loculus  adjunxit ,  Qui  perse- 
veraverit  usque  in  finem^  kic  saivus  erit  (Id.  xxiv,  12, 
13),  cnm  bnc  iniquitatis  abundantia  rerrigcsccntcra 
charitatem  vidcrent,  non  perturbarentur,  non  cxp:i- 
vcscerent,  non  quasi  rebus  insperalis  et  inopinaiis 
contristali  deflcerent;  sed  potius  videntes  accidcre, 
quae  rutura  prxdicta  sunt  anle  flncm ,  paticnlcr  per^ 
sevcrarcnt  usque  in  flnem,  ut  securi  mcrcrcntur 
regnarc  post  finem  in  ea  vita  qiur  non  linl)ct  flnein. 

2.  Proinde,  cbarissimi,  in  isto  scandalo,  quo  de 
Doniracio  prcsbytcro  nonnulli  perturbantur,  noii  vobis 
dico  ut  non  doleatis  :  qui  enim  ista  non  dolent ,  noo 


nunqiiamvo8descrat,dominidilectiS8imicthonoraiidi  ^    cst  in  eis  cbarilas  Cliristi;  qui  nuicm  eliam  de  tnli- 


fratres. 

EPISTOLA  LXXYIII  *  {a). 

Qiidam  e  monasterio  Augustini  Spes  nomine,  accusatus 
a  Bonifacio  prcsbytero ,  crimen  in  Bonifacium  ipsum 
transtuUt.  Cum  res  evidentibus  argumentis  cognosci 
ab  Augustino  non  posset ,  jussus  esl  uterque  adire  le- 
putcrumS*  Feliris  Notani  ,utmiraculo  transigcretur 
judidum,  Id  clam  fieri  eurarat  Augustiiius  :  verum 
quoniam  res  eruperat  in  notitiam  hominum ,  pernuitit 
interea  ut  Bonifacii  nomen  inter  presbyteros  non  reci^ 
tttur ;  hortatur  omnts  ne  temere  judieent ,  neve  ob 
paucorum  deticta  vcl  ipsi  deficiant  a  pietate  ^  ve  de 
omnibus  male  suspicentur ;  observans  nullam  jmsse 
tam  felicem  sod.tHtntcin,  in  qua  non  aliquis  flagitiosus 
extiterit, 

Dilectissimis  rratribus,  clcro,  senioribus,  et  uni- 
versae  plebi  Ecclej>i9e  llipjionensis»  cui  servio 
in  dilectione  Ghristiy  Augustinus,  in  Domino  ' 
salutem. 

i.  Utinam  Scriptume  Del  sollicita  mente  intenden- 
tes ,  in  quibusque  scandalis  adjutorio  nostri  sermonis 
non  egeretis,  et  ille  vos  potius  consolaretur,  qui  con- 
solaiur  et  nos  :  qni  non  solum  bona ,  qua^  sanctis  et 
fldclibus  suis  est  reddituriis ,  verum  etiam  mala ,  qui- 
bus  erat  bic  mundus  abundaturus ,  ante  prsedixit , 
ante  coDScribenda  curavit ,  ut  bona  post  sseculi  fltiem 
secutura  ccrtiores  exspeciarcmus ,  quain  mahi  siinili- 
ier  prjenuntiata  ante  sxculi  finem  praecedcntia  sentl- 
remus.  Unde  et  Apostolus  dicit  :  Qumcumque  emm 
ante  scripta  sunt ,  utnos  doceremur  scripta  sunt^  ut  per 
patientiam  et  consolationem  Seripturarumspemhabeamus 
ad  Deum  {Rom,  xv,  4)*  Qoid  autem  opus  erat  ut  ipse 
Dominns  Jesus  non  soluin  diceret,  Tune  justi  fulge- 
tunt  sicutsol  tfi  re^tio  Patris  stis  {Matth.  xin,  io), 
quod  posi  sa^Culi  flncm  rulurum  est;  verum  etiam  ex- 
clamaret,  Va  mundo  akscandalis  {Id.  xviii,  7) :  nisi 
ut  nobis  non  blandiremur  venire  nos  posse  ad  sedes 
felicitaUs  acternae,  nisi  temporalibus  nialis  exerciti 

cb.  et  t,  tn  Doniino  eetemam  saiutem. 


*  nanc  oontnlimiis  com  a.  a.  bg.  b1.  c.  oc.  cb.  f[,  st.  gg. 
gv.  j.  n.  r.  s.  t.  diiobus  sb.  duobus  vc.  quatuor  v.  et  cum 
km.  Bad.  Er.  Lov. 

{a)  &lias  l^  :  qux  autem  78  erai,  mmc  i07.  Scripta  !brte 
m.  4ai,  drc.  26jiu. 


bus  gaudent ,  abundnt  in  eis  inalignilas  dinboli.  Noii 
qiiia  in  memorato  presbytero  apparuit  aliquid ,  qiiod 
dignum  damnatione  judicaretur;  sed  quia  duo  de 
domo  nostra  talem  habent  causam ,  ut  unus  eoriiin 
sine  dubio  pcrditus  habeaiur,  et  sit  altcrius  rama 
apud  qiiosdam  maia ,  apud  quosdam  duliia ,  etimnsi 
non  sit  maculata  conscicntia.  Dolele  ista  ,  quoiiiam 
doleiida  sunt :  non  lamen  sic  ut  eo  dolore  vosira  cha- 
ritas  a  bene  vivendo  rerrigescat ,  scd  potius  ad  Domi- 
num  deprccanduin  iiiardescal ;  ut  si  innocens  est  pre- 
sbylcr  vester  \  quod  magis  crcdo,  quia  cum  scnsisset 
alterius  moium  impudicum  et  immundum ,  nec  con- 
seniire  voluit  nec  taccre ,  cilo  eiun  divina  scnieiilia 
nianircstalum  miiiistcrio  proprio  repnBsentct  :  si  au- 
tem  malc  sibi  conscius ,  qiiod  suspicari  non  audeo , 
voluit  altcrius  cxislimaiionem  Ixdcre,  cuin  ejiis  pu- 
dicitinni  conMniiiiare  non  posset,  sicut  dicit  ipse  cum 
qiio  linbet  causim ,  iion  euin  perniittat  suam  occnliaro 
ne<|uitiam ,  ut  qiiod  bomincs  invenire  non  possuul , 
dc  qiiolibct  corum  divino  judiclo  propalelur. 

3.  Cum  enim  isla  me  causa  diu  cruciassct ,  nec  in- 
vciiirem  quomodo  (inus  e  duobus  convinceretur, 
quainvis  inagis  presbytcro  crcdidissem;  cogiiavcram 
priiiio  sic  ambos  Dco  relinqucre,  doncc  in  uiiocoruin 
qui  milii  suspectus  emt ,  aliquid  existercl ,  unde  noii 
sine  justa  e*  maniresla  causa  de  iiostro  babitaculo 
projiceretur.  Sed  cum  promoveri  in  clcricatum  *  sive 
illic  per  mc ,  sive  alibi  per  litleras  mcas  vchemeiitis- 
siine  coiiaretur,  ego  autem  niillo  inodo  adducercr  ei 
homini ,  de  quo  tantuin  mali  exisliinarein ,  manus  or- 
dinationis  Imponere ,  aul  pcr  comincndationcm  mcani 
alicui  rralri  meo  cuin  subinlroduccre ,  turbulentius 
agere  coepit ,  iit  si  ipse  in  clericatum  non  promovere- 
tiir,  ncc  prcsbytcr  Boniracius  in  suo  gradu  esse  per- 
miiteretur.  In  qua  ejus  provocatioiic  cum  viderem  Bo- 
niracium  nolle  quibuslibet  inflrmis  ct  ad  suspicionem 
pnipensis  de  sux  vila;  dubitaiione  scandnluin  ficri , 
paratnmqoe  essc  honoris  sul  apiid  bomines  damnum 
por|M'ii ,  polius  quam  in  ra  contentione ,  fn  qua  non 
possct  igiiorantibiis  et  dubitantibus  vcl  ad  male  suspi- 
canduin  proclivioribus  sunm  demonstrare  conscien« 
tiam,  usque  ad  Ecclesi.nc  perlurbatioiieni  Inaniter  pro* 

•  ljov.,.fioseer.  Alii  cdd.,  wstsr. 
•Edd.,  cteri^am.  »:ss.,  clerii'ati.m 


M9 


epistolarOm 


gredi ;  etcg:  aliquld  mcdiuin,  ut  ccrlo  placlio  se  ambo 
conslringcrcnl  ad  locum  sancium  se  perreclQros  S  ubl 
terribiiiora  opera  Dci  noii  sanam  cujuscumqiieconsclen- 
tlam  multo  facilius  aperireni,  ct  ad  confessionem  vel 
poena  vcl  limore  compellerent.  Ubiquc  quidem  Deus  est, 
ei  nullo  conlinetiir  ycI  includitur  loco  qui  condidit  om» 
nia>  eteum  a  yeris  adoratoribus  In  spiriiu  et  Tcritate 
oporteiadorari  (/oan.  iv,  24),  ut  in  occullo  exaudienSy 
in  ccculto  etiam  jusiificet  et  coronet.  Vernmtamen  ad 
ista  qu9D  hominibus  visibiliter  nota  sunt,  quis  potest  ejus 
consilium  perscrutari,  quare  In  aliis  locis  hxc  roiracula 
fiant,  in  aliis  non  fiant?  Hultis  enim  notissiroa  est 
saiiclitas  loci ,  ubi  beati  Felicis  Nolensis  corpus  con- 
diiuro  est,  quo  volul  ut  pergerent:  quia  liide  nobis 
facilius  fideliusque  scribl  potest  quidquid  in  eorum 
aliquo  dirinitus  fuerit  propalatum.  Nam  et  nos  novi- 
mus  Mediolani  apod  raemoriaro  sanctomro ,  ubi  mira- 
biliter  et  terribiliter  daemones  confitentur,  furem 
qQerodam ,  qoi  ad  euro  locoro  veneral  ut  falsum  Ja* 
rando  declperet,  coropulsoro  fuisse  confiteri  Airtum , 
et  quod  abstulcrat  reddere  :  numquid  non  et  AfHca 
saiictoruro  martynim  corporibus  plena  est  ?  et  tamen 
nusquam  hic  scimus  talia  ficri.  Sicut  enim ,  quod 
Apostolus  dicit,  noR  oiiinei  sancti  habent  dona  ewratio' 
num ,  nec  omne»  habeni  dijudieattoneinspirituunt  (I  Cor, 
XII,  50;  ita  nec  in  omnibus  memoriis  sanctorum 
feta  fieri  voluil  ille,  qui  dividlt  propria  uiiicuique 
prout  vult. 

4.  Quapropter  cum  ego  noluisscm  bunc  gravissi- 
mnm  dolorem  cordis  mei  vobis  perfcrri  in  notiiiam, 
ne  vos  alrociter  et  inanitcr  conlrisiando  lurbarem ; 
fortassis  ideo  Deus  noluit  vos  latere,  ut  nobiscum 
orationibus  incurobatis,  ut  quod  ipsc  iii  liac  causa 
iiovit ,  nos  autero  nosse  non  possnmus ,  eiiam  nobis 
manifestare  dignetur.  Noroen  autcm  prcsbyleri  pro- 
pterea  non  ausua  sum  de  numero  collegarum  ejus  vel 
supprimere  vel  delere,  ne  divinx  potcstati,  sub  cujus 
examine  causa  adhuc  pendet,  facere  vidercr  iujuriam, 
81  illius  judicium  meo  vellem  praejudicio  praeveiiire  : 
qiiod  ncc  in  negotils  sxciilaribus  Judices  faciunt, 
quando  caus»  dubitatio  ad  majorero  potestatem  refer- 
lur,  ut  pendente  relatione  aliquid  audeant  commutare. 
Et  in  episcoponim  concilio  {a)  constitutum  est ,  nul* 
liim  clcricum  qul  noiidum  convictus  sit ,  suspendi  a 
communione  debere ,  nisi  ad  causam  8u.im  examinan- 
dam  se  non  prxseiitaverit.  Boiiifacius  lamen  hanc 
humilitatem  suscepit,  ut  nec  litteras  accipcret,  qul- 
bus  in  percgrinatione  bonorero  suuro  quaereret,  Ut  in 
eo  loco  ubi  arobo  igiioti  sunt ,  circa  ambos  xqualitas 
servaretur.  Et  nunc  si  vobis  placct  ut  nomen  ejus  iion 
rccitetur,  ne  iis  qui  ad  Ecdesiam  acccdcre  nolunt, 
sicul  ait  Apostolus ,  dcmus  occasionem  quaerenlibus 
occasionem  (MCor.  xi,12);  non  erit  nostrum  boc 
faciuni ,  sed  eorum  quorum  causa  fuerit  factum.  Quid 
enim  obest  liomini ,  quod  ex  illa  tabula  non  vult  cum 
rccitari  humana  ignoranlia ,  si  de  libro  vivorum  non 
cuiu  dolct  iniqua  conscientia  ? 

*  Er.  Ijov.,  peregrvtaturoa.  Mss.,  perrecturos. 
ift)  iiartliag.  5,  ann.  397,  cann.  7,  H, 


cLASsis  rt.  m 

5.  Proinde,  fhilresmoi,  qui  timctls  Deuro,  mn- 
mentote  quod  ait  Apostolus  Petrus  :  Quoniam  advet- 
ionui  vester  diabolus  tanquam  teo  rugiens  circuntit  quoh 
rens  quem  devoret  (II  Petr.  v,  8).  Quem  iion  potesl 
devorare  scductum  ad  nequitiam ,  famam  ipsius  in- 
quinare  conatur,  ut  si  flcri  potest  opprubriis  bomiuum 
et  malaruro  linguarum  detractione  dcficiat ,  et  sic  i;i 
ejus  fauces  ruat.  Si  autem  nec  l;imam  innocentis  ma- 
culare  potuerit,  hoc  ci  persuadcre  tentat,  ut  pei 
malevolas  suspicioiies  de  fratre  suo  judicet ,  et  sit 
ab  illo  implicatus  absorbeatur.  Et  quis  omnes  ejos 
captiones  et  circumvcniiones  vel  comprchcndcre  V(  1 
enumcrare  sufliciat?  Adversus  tamen  haec  tria  qu:e 
ad  causaro  prsesentem  pertineni  propius  ^ ,  ne  mala 
exempla  imiiando  ad  nequitiam  scducamini,  ita  vot 
per  Aposlolum  alloquitur  Deus  :  Ne  sitis  jugum  du- 
centes  cum  iitfidelibus ;  quce  enint  participatio  juitUiw 
cum  iniquitate,  aut  quce  societas  luci  ad  tenebras  (II  Cor. 
VI,  i4)?  Item  alio  loco :  Nolite,  inqnit,  scduci  : 
Cormmptmt  mores  bonos  coHoquxa  mala.  Sobrii  estote , 
justif  et  nolite peccare  (1  Cor.  xv,  53,  51).  Ut  autem 
linguis  detrahentium  non  dcficiatis ,  sic  pcr  Propbe- 
iam  dicit  :  Audite  me  qui  scitis  judicium^  populus 
meus,  in  quorum  corde  lex  mea  est :  opprobrium  honti^ 
num  nolite  metuere^  et  detractione  eorum  ne  superemini, 
nec  quod  ros  spemant  magni  duxeritis,  Sicut  enint  vcsti- 
ntentum,  ita  per  tempus  absumentur^  et  sicut  lana  a  ti» 
nea  comedentur;  justitia  autem  mea  in  ceternum  ntanei 
(Isai.  u ,  7,  8).  Jam  vero  ne  malevolo  nnimo  de  ser* 
vis  Dei  Talsa  suspicando  pereaiis ,  illud  Apostolicum 
recordamlni,  ubi  ait  :  Nolite  ante  lempus  judicara 
quidquam ,  donec  veniat  Donunus ,  et  illuminet  abscon- 
tiita  lenebrarum,  et  manifestabit  cogitationes  cordis,  ei 
tune  laui  erit  unicuique  a  Deo  (1  Cor.  iv,  5).  Et  item 
illud  quod  scriplum  cst :  Qucs  manifesia  sunt^  m- 
bis;  qum  autem  occulta^  Domino  Deo  vcstro  (Ibid.^ 
V,  i2 .  13). 

6.  Manifcsiuin  cst  quidcm,  quia  ista  iii  Ecclesia  non 
acdduiit  sine  gravi  tristitia  sancioruni  atque  fidclium ; 
verumiamen  consolclur  nos  qui  cuncta  pncdixit,  ai« 
que  ui  abundantia  miquitatis  non  rcfrigescamus,  8e4 
usque  in  fincm  perseveremus,  ui  salvi  esse  possimus, 
admonuit.  Nam  quantum  ad  me  altinei,  si  est  in  me 
quantulacumque  charitas  Chrisli,  quis  vcstrum  infir* 
matiir ,  ei  ego  non  infirmor?  quis  scandalizaiur,  ei 
ego  non  uror  (U  Cor.  xi,  29)?  Noliie  itaque  aiigere 
cruciatus  roeos,  defidendo  vd  in  suspicionibos  falsis, 
vd  in  peccaiis  alienis.  Nolite,  obsecro  vos,  ne  dieam 
de  vobis  :  Et  super  dolorem  vulnerum  nteorum  addtde* 
runt.  Nam  illi  qiii  gaudeni  de  Istb  doloribus  nosiris , 
de  quibus  in  persona  corpori»  Christi  taiito  aiite  prac- 
dictum  esi ,  Adversus  me  insultabant  qni  sedebaut  in 
porta^  et  in  me  psallebant  qui  bibebant  vinum  (Psal, 
Lxviii,  27,15),  valde  tolcrabilius  suslincntur;  pro 
quibus  tamen  etiaro  ipsis  orafe ,  ci  bonum  ds  velle 
didlcimus.  Ad  quid'  eniro  alind  sedeni  isti,  et  qiiid 
aliud  captant,  nisi  ui  qulsqiiis  episcopus,  vd  dericus, 
vel  roonachus,  vel  sanciimonialis  *  ceciderit,  onmei 

*  Mss.  vatic.  cum  decem  c  nostris ,  ptius. 

*  ^.  cb.  gg.,  castimotn^lis. 


971 


S.  ACGUSTlNr  EPISCOPI 


27i 


iMes  essc  credant,  jactent,  contendant,  sed  non 
omnes  posse  manifestari?  Et  tamen  etiam  ipBi  ^^ 
aliqaa  maritata  invcnitur  adultera,  nec  projiciunt 
f xores  suas ,  nec  accusant  matres  suas.  Cum  auiem 
de  aliquibus  qui  saiictum  oomen  profltentur,  aliquid 
eriuiinis  vel  falsi  sonuerit,  vel  veri  paUierit,  instant, 
sataguiil,  ambiunt ,  ut  de  omnibus  hoc  credalur.  Hos 
ergo  de  nostris  doloribus  suavitalem  suse  maUe  linguae 
captanies ,  lacile  est  ut  iliis  canibus  compareraus ,  si 
forte  in  malo  intelligendi  sunt,  qui  lingebant  vulnera 
IMHiperts  illius,  qui  ante  januam  diviiis  jacebat,  et 
quousque  vciiiret  ad  re(iuiem  sinus  Abraha^,  laboriosa 
et  indigna  omnia  lolerabat  (Luc.  xvi,  21-25). 

7.  Vos  me  noliie  amplitis  cruciare,  qui  aliquam 
•pcro  liabetis  ad  Deum  :  vos  nolite  ipsa  vulnera  qncc 
llli  lingimt,  multiplicare ;  vos  pro  quibus  periclilamor 
OBini  liora  ,  babentes  roris  pugnas ,  intus  timores  (11 
Cor.  vu,  5),  pcriculum  in  civitate,  poricuium  in  de- 
serto,  periculum  ex  gcntibus,  periculum  ex  folsis  fira- 
Iribus  (Id.  xi,  26).  Scio  quia  doletis;  scd  numquid 
acrius  quam  ego?  Scio  quia  conturbati  esiis,  et  timeo 
ne  tnter  linguas  maiedicorum  dcflciat  et  pereat  inrtr* 
rous,  proptcr  qucra  Cbristus  mortuus  est.  Non  ex  vo- 
bis  increscat  dolor  noster,  quia  non  culpa  nostra  fn- 
ctus  est  vester.  Nam  lioc  est  quod  pnecavere  conatus 
sum,  nt  si  iieri  possct,  hoc  malum  nec  vitandum  ne- 
gligerctur,  nec  in  vestram  notitiam  pcrfcrretur,  ubi 
infructuose  crnciarentur  firmi,  et  periculose  turbaren- 
tiM*  Inflrmi.  Sod  qui  lioc  cognito  permisit  vos  tentari , 
det  vobis  vlrcs  sustincndi,  et  erudiat  vos  ex  legc  sua ; 
doceat  vos  et  mitigct  a  diebus  malignis,  doiicc  fodiu- 
tur  pcccatori  fovea  (PsaL  xciii,  42, 13). 

8.  Audio  nonnullos  vestrum  hinc  amplius  contri- 
stari,  qnam  de  lapsu  duorum  illorum  diaconorum  qui 
ex  parte  Donati  venerant,  tanquam  disciplins  Procu- 
leiani  in^uliaverinl,  velut  glorianies  de  nobis ,  q*iod 
ex  nostra  disciplina  nihil  tale  in  clericis  exstilisset : 
quod  quiaimque  fecistis,  fateor  vobis,  non  bene  fe- 

Istis.  Eccc  docuit  vos  Deus ,  ut  qui  gloriatur^  in  Do- 
nino  glorielur  (1  Cor.  i,  31) :  nec  objicialis  hacrotieis, 
nisi  quia  non  sunt  catboHci ;  ne  similes  eis  sitis ,  qui 
non  habendo  quod  ki  causa  suie  divisioiiisdefendant, 
non  nisi  honiitium  crimina  colligcre  affectant,  et  ea 
ipsa  ptura  falsissime  }actant :  ut  quia  4p8am  dtviiia) 
Scripturse  veritatem ,  qua  ubique  ditfosa  Christi  Ec- 
desia  commcndatur,  crinrinari  et  obscurare  non  pos- 
Biint,  homiiies  per  quos  pnedicaiur  adducant  in  odiutn ; 
de  quibus  ct  (Ingere  quidqnid  In  mentem^venerii,  pos- 
suni.  Vos  autftn  non  Ha  4idicisti8  Chrislom ;  si  ta* 
nicn  illum  aiidislis,  et  in  illodocti  estis  (Eph.  iv,  20, 
21).  Ipse  quippe  fldeles  suos  securos  feciteliam  do 
dispensnioribus  malis,  mala  sua  faeiontibos,  ei  bona 
ejis  loquenlibiis,*ubi  ait :  Qwb  dicuiH  faciie;  quw  au- 
lem  faciimt ,  facere  nolite  :  dkunt  eiuniy  et  non  fa  Ninl 
(Matih.  xxiii,  3).  Orate  quidera  pro  me,  ne  forte  aliis 
^IH^xdicans  ipsc  reprobus  invenlar  (I  Cor.  ix,  27) ;  vc- 
fumtamcn  cum  gloriamini,  non  in  me,  «ed  in  Domino 
gloriamini.  Quantumlii>et  cnim  vigilct  disciplina  do- 
nius  meae ,  horoo  sum ,  et  hdter  homines  vivo,  uec 


mihi  arrogare  audeo  ut  donuis  mca  melior  sit  quam 
arca  Noe,  ubi  tamcn  inier  octo  hoiniiies  reprob;!? 
uiius  inveiitus  est  (Gen.  ix,  27) :  aut  melior  sit  qiiam 
domus  Abrahd',  ubi  dictum  est,  Ejtceaneillam  el  fHium 
f}u$  (14.  XXI,  10) :  aut  mclior  sit  quam  domus  Isaac, 
CHJttS  ^  de  duobus  ^eminis  dictum  esi,  Jaeoh  dilcxi, 
E$au  autem  odio  kabui  (Uulach.  i,  2) :  aut  meiior  sit 
qiiam  domiis  ipsius  Jacob,  ubi  lecuim  patris  filiiis  in- 
eestavit  (Gen.  xlix,  i) :  aut  melior  sil  qiiam  domus 
David,  cujus  fiiius  cum  sorore  coiicubuii  (II  Reg.  xiu, 
44);  cujus  aller  filioseonira  pairis  tauisanctam  nian- 
suetudincm  relicllavit  (Ibid.  xv,  12) :  aul  mt  lior  quam 
cobabitatio  Pauli  aposloli^  qiii  tanien  si  iiiter  omiies 
txMios  habitaret ,  noM  diot^rel  quod  Stt|)criiis  coinnie- 
moravi,  forit  pugnae ,  iuttu  tinwret  (II  Cor.  vii.  5); 
nec  dicerct  cum  de  sanct^tale  ot  fidc  Timothei  loque- 
retur,  Neminem  habeo  qui  gerimne  de  vobis  §oUidtu$ 
stl.  Omnet  euhn  eua  qumrunt^  non  qute  $uut  Je$u  Chriili 
{Philipp.  11,20,21):  aut  iiielior  quam  C(  habilalio 
ipsius  Doniiiii  Christi,  in  qua  undecim  iwni  perfidiim 
et  furcin  Juikim  tolmveruiit :  aul  uiciior  sit  postremo 
quam  ccelum,  unde  Angrli  ceciderunt. 

0.  Simpliciter  autem  faleor  Cfaarit;>li  vesinc  corain 
Domiiio  Deo  nostro ,  qui  tcstis  cst  siipcr  aniinain 
mcam,  ex  quo  Deo  servire  ceapi :  quomodo  dinicilc 
sum  expcrtus  lueiiores  quam  qui  in  moiiastcriis  pro- 
feoeruiit;  itn  non  sum  expertus  pcjores  qunm  qui 
in  moiiastcriis  *  ceciderunl ,  ila  ut  hinc  aibilrer  in 
Apocalypsi  scriptum,  Justus  fu$tior  fiai^  et  Bordi- 
du$  $orde$cal  adhue  {Apo€.xxii^  II).  Quapropier 
etsi  ccnlrisiamur  de  aliquibus  purganienlis,  consoLi- 
mur  tanien  etiam  de  pluribus  ornamen  is.  Nolile  crgo 
proplor  amurcam  qua  oculi  vestri  oflenduntur,  torcu- 
laria  dclestari ,  undc  apoliiecac  dominica;  fructu  olei 
Ittmiuosioris  iinplenlur,  Domini  Dei  nostri  misericor- 
dia  vos  adversus  omiies  insidias  iuimici  in  sua  pace 
^mstodiat,  dilectissiuii  fratres. 

EPISTOLA  LXXIX  •  («). 

Augustini  episcopi  ad  presbytervm  quemdam  Mam- 
chauni,  denuntian$  ut  solvat  quasstionem  iu  qua  pra- 
ces$or  ejv$  Fortunatus  defeceral ,  tcl  procul  a  sua 
Kcclesia  discedal. 

Sine  causa  tergiversaris,  cum  longe  appareat  qualis 
•is.  iQuid  tecum  locuti  fueriiit  fratrcs,  indicaveruiit 
mihi.  Bciie,  qiiia  non  tinies  mortcm ;  aed  cam  mor- 
lem  dcbes  timcre ,  qnarn  lihi  ipse  focis  talia  de  Dco 
bJospfacmando.  £t  qnod  intclligis  mortein  islam  vlsi* 
Iniem ,  quam  omnes  bumincs  nonmt ,  separationcni 
esse  meiitis  a  corpore ,  nen  est  magnum  uiteliigcre 
Sed  •quod  adjungis  de  veslro,  separationem  esse  iioai 
a  malo :  si  mens  bonum  est  et  corpus  nialnin ,  qiii  ea 
commiscuit  noti  est  boiuis ;  diciiis  auiem  quia  Deus 

1  Fdd.,  ctd.  At  mcliores  Mss.  haboot ,  ct^us. 

•  Blss.  gg.,  cx  moiuiiterio.  liiem  cod.  cuin  cb.  cl  uao  v. 
suLdil,  defecenmt. 

*  Kon  re;  erilur  nlsi  in  valieaao  cxemi  laru 

(a)  Alias  34t :  quaeautL>m  79  erai,  nunc  198.  scrii  ti  furis 
an.40i. 


fT3 


EPISTOLARUM 


honiis  ista  cofniiiiscuil :  ergo  aut  mnhis  csl ,  aut  roa- 
luni  limelxit.  Et  lu  glonaris,  qula  non  timos  homi- 
nem,  cuiii  Deum  tnlcm  tibi  fingas,  qui  lenebras  (imuit, 
nl  coiiimisccret  bonum  et  malum  ?  Noli  aulem  extolli 
animo,  sicut  scripsisti ,  quia  vos  magnos  facimus ,  eo 
qiiod  impedirc  volumus  Tenena  vestra,  ne  ad  hominea 
pcstilentia  serpat :  non  enim  Apostolus ,  qiios  canes 
appellat  magnos  facit ,  cura  dicit ,  €a»eie  cime$  {Phi' 
lipp.  lu,  i);  aut  illos  magnosfjciebal,  quorim  ser- 
moDcm  diccbal  scrpere  ut  cancnim  (II  Tim,  ii,  47). 
Itaque  denaiitio  tibi  in  noinine  Cbristi ,  ut  si  paratus 
es,  solve  quaeslionem  in  (fiia  defccit  pnecessor  tuns 
Fortunalus  (a),  Et  ita  binc  ieral,  ut  non  rediret,  nisi, 
cnin  suis  dispiitatione  coUata ,  inveniret  quid  eontra 
recponderc  posset,  dispulans  cum  fratribus.  Si  autem 
ad  hoc  non  es  paratus ;  discedc  binc,  et  noli  perver- 
(erc  vias  Domini,  et  illaqueare  ut  venenis  inficere  ani- 
mas  inlirmas,  ne  adjiivanie  dexlera  Domim  nostriy 
qiiomodo  noii  pvtaveras  crubescas. 

EPISTOLA  LXXX  *  {b). 
CitpU  explicari  liquidiuB  a  Paulino ,  ^oitom  wtado  vq- 

luntatem  Dei,  quat  noitrm  praferenda  est^  nosse  po§* 

simus. 
Sanctis  et  Deo  dilectis ,  nerilo  venerabilibus  et  mal- 

tiim  desiderabilibus  fratrlbus  Pauliiio  et  ToEiusiiB, 

Adgustincs,  in  Domino  salutern. 

I.  Gharissimus  fraler  GeUus  cuin  rescripia  rcj^- 
leret ,  debitiim  reddere  festinavi ;  sed  vere  fesiinavi. 
Ctim  cnim  eum  putarem  adhuc  aliquot  dies  Dobiscum 
rooraiurum  ,  repente  compcria  occasione  navigii , 
reihi  pridianam  suam  profeciionem  jam  nocte  sug- 
gesslt.  Quid  facerem  cum  eum  lcnere  non  po>sem ,  et 
(luta  ad  vos,  cum  quibus  ei  melius  esset,  properabal, 
(\r.c  si  possem,  deberem.  Proindo  pauca  illico  hxc 
airipui  diclahda  atque  millenda ,  prolixioris  cpislolx 
:Me  eonfitens  debilorem ,  cum  post  reditum  vcnera- 
btliam  fratrum  nostrorum  collegarum  meorum  Thea- 
s:i  ^  et  Evodii,  primum  vestri  ex  parte  satiatus  fuero. 
llberius  enim  ad  nos  in  eorum  pectoribiis  et  oribus  * 
vos  esso  venturos  jan\jamque ,  in  Ghristi  nomine 
afque  adjutorie  speramus.  Cum  hxc  scribercm,  etiam 
per  unanimem  filium  nostnim  Thagastensis '  Ccclcsiae 
preshyterum  Forlunafianum ,  Romam  navigaiurum, 
aliam  epistolam  paucis  aiite  dicbus  jam  dedcram. 
Naiic  ergo  quod  solco  rogo,  iitqiiod  soletis  faciatis. 

« Ai-ud  Fr.  el  Lov.,  rherasU.  In  Ms.  Gervas.,  ThesH.  In 
aliquot  alii.%  TheasH :  boc  |  acto  etiam  scribitur  ui  coocilio 
haMtoCarihagiae,  die  28  Junii  an.  404,  cujus  decreto  legati 
ad  HoDorium  impcratorcm  contra  Donaiistas  missi  sunt 
Theasius  et  Evodius,  sive  Evhodiiis  ut  in  memhranis  habetur ; 
iidemliisi,  hauddubie,  qui  vi^i  erant raulimun. 

*  Ita  in  Mss.  At  in  vulg.,  orationibus. 

*  Af.ud  Bad.  Am.  Er.,  carthagustmensis  eccleske.  In  uno  e 
val.  llss.  Thagancnsis. 

*  Recensita  estad  a.  bg.  bi.  c.  cc.  ff.  ggy.  J.  I.  n.  r.  sb. 
th.  vc.  duos  t.  qualuor  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)Forlunatum  in  disputaiione  vicil  Auguslimis,  cum  ad- 
Imic (iresbyter  csset,  ex  lib.  1  Relract.,c.  16.  Jamvero  epi* 
scopus  aliamcum  Felice,  qui  tHipponem  veneral  eumdem 
tscminaturus  errorem,»  utail  in  lib.  2  Relract.,  c.  H^  dls- 
piitalionem  habuit ;  aano  scilicet  404  ex  Actis  cum  Kelice. 
Huic  crco  ei  istolam  hanc  scriptam  fiiisse  susnicari  licet. 

(b)  Auas  o5  :  qu»  aulcm  80  erat,  nunc  199.  Scripla  an. 
4(CHcirc.  mensem  martium. 


CLASSIS  II.  274 

Oretis  pro  nohis ,  ut  videat  Dcus  humilitalem  nostram 
et  lahorem  noslrum,  etdimittat  omnia  pcccala  nostra. 

2.  Golloqui  autem  vobiscnm  lalia  ciipio ,  si  digne-' 
mini,  liileris  ;  qualia  colloqui  posscmus ,  si  corara 
vestris  sensibua  adessemus.  Ecce  illnm  qu;BSllun- 
culam  ,  quam  nuper  proposueraro ,  tanquam  si  pne» 
sens  pnesenti  iuler  dukes  loquclas  obdereni ' ,  planc 
christiano  intellectu  et  devotione  sotvisti ,  sed  nimis 
cursim  et  breviler ;  posset  quippe  ibi  aliquanto  diutius 
ei  uberius  habitare  gratia  oris  lui,  sicum  dixisses  ita 
le  in  illo ,  quo  feliciter  uleris ,  Idco  perscverare  de- 
crevisse ,  ut  si  quid  de  te  aliud  Domino  placuerit,  ejus 
voluntatem  praeferas  lu» ,  idipsum  aliquanio  apertiua  t 
explicares.  Quonam  nuMlo  voluiitalem  Dei,  quxnoslrae 
voluDlati  prxponenda  est,  noveriinus  :  utrura  lantum 
in  ea  re ,  quam  propterea  volentes  *  perfene  debe- 
mus,  quia  et  invili  cogeremur.  Ibi  enim  fit  quidcm 
quod  nolumus  :  sed  ideo  nos  corrigimus  iit  vclimus , 
quia  ille  vult«  cujus  voluntatis  ncc  excellentiam  faa 
estrecusare,  nec  omnipotentiam  liceteviLire;  sicut  Pc' 
trum  alter  cinxil  et  tuiit  quo  noluerat  (Joan.xxi.iS),  vc^ 
rumtamen  quo  iiollet  iit,  ct  volens  mortem  subegil 
asperam.  An  et  ibi  ubi  est  potestas,  non  mulare  senten* 
tiam ,  quamvis  ^liiid  occurrat,  in  quo  potius  appareat 
voluntas  Dci  ad  mutandam  sententiam  nos  vocantis, 
non  quia  noslra  mala  erat ,  sed  in  qua  recte  perma- 
ncretur,  nisi  ab  illo  in  alteram  vocaremiir.  Neque 
enim  malum  fuit  Abrabae  nutrire  et  educare  fiUuin » 
qiioad  possel » quantum  in  ipso  esset,  usque  ad  finein 
\il%  suae ;  sed  repente  ju.ssu8  occidere,  muuvit  utiquo 
non  prius  malam  sententiam,  sed  quae  mala  esset^si 
post  jussum  mutata  non  esset*  (Gen,  xxii,  2, 10) :  hinc 
quoque  non  dubito  nihil  aliud  videri  tibi. 

3.  Sed  plerumqite  non  voce  de  ccclo,  non  pcr  pro- 
phetam,  non  per  revelationem  vel  soinnii,  vcl  CKCessus. 
meniis  qui  dicitur  ecstasis  ,  sed  rebus  ipsis  accideu- 
libus ,  et  ad  aliud  quam  statueramus  vocantibus  co« 
gimur  agnoscere  Dei  volunialem  esse  aliam  quam  crak 
nostra  :  tanquam  si  proficisci  statueremus ,  et  aliquid  . 
oriretur  quod  consulta  de  officio  nostro  veritas  ve- 
tarel  deserere ,  aut  decernentibus.  ibi  manere  nuiitiar 
retur  aliquid ,  quod  eadem  veritate  consulta  nos  com- 
pelleret  proficisci.  De  hoc  tcrtio  genere  causaruni 
mulandoe  sententiae,  quid  tibi  videatur  peto  inecuni 
plenius  et  enodatius  coUoquaris.  Sccpe  nos  quippo 
conlurl>at ,  et  dirficile  est  non  aliquid  quod  magis  fo-p 
ciendum  erat  omiltere ,  dum  illud  mutare  nolumus  ^ 
in  qiio  prius  pcrmanere  statueranius ,  non  quidem 
malum  vcruin ,  jam  ideo  ronlum  quia  id  quod  potius 
agendum  est  occurrens  descriiur ;  quod  si  iion  occur- 

«  Lov.,  objicerem.  AHi  plerique  Cdd.,  obderem. 

■  Sic  Mss.  septem.  At  Bad.  Am.  et  Er.,  propterea  prmfcrre 
debemus.  Lov.,  propterea  voluntati  proiferre  debenms.  Ei 
mox  Edd.  illae  quatuor  hahcQl :  iti  enim  sU  quidetn  quod 
volumusj  sed  iaeo  nos  coginuWf  clc.  Subslituimus  Iecli>  nein 
in  melioribus  llss.  repertam. 

*  Lov.,  quw  nuda  esset  polius  d  mutata.  Bad.  et  aMquot 
Mss.,sifyolius  submutata.  Er.,  si  polijribusmutatd.  Sed  me« 
litts  Ms.  j.,  si  postjussum  mutcta. 

^  Ejdd.,mutarevolumus.  sed  Iej;endum,ut  est  in  Mss.  no> 
vem,  nmtare  notumus ;  quo  nimirum  fit ,  ut  quod  poffu 
aqfindvm  est  occurrens  aeseratur. 


m  8.  AUGUSTINl 

rerct ,  non  solum  sinc  viluperalione ,  scd  etiam  cum 
bade ,  in  ilio  priore  perduraretur*  llic  tion  faili  difli- 
cile  est ;  liic  omnin<»  vox  prophinica  pra:valet :  Delicla 
pds  intelligit  (Pia/.  xviii » 13)  ?  Hinc  oro,  participem 
me  facias  cogiiationum  tuarum,  quid  in  talilHis  vel 
fecere  soleas.vel.faci^^ndum  esse  reperias. 

EPISTOLA  LXXXI  *  (a). 
Hieranymus  Augwtino^  excusans  quod  ipsius  liiteris 
responderil  liberius  Epistoia  75,  rogansque  ut,  onmsis 
rontentiosis  qutBstionibus  ^  deinceps  secuu%  invicem 
amice  conferant^  et  placide  verseniur  iu  camposacra* 
rum  Scripturarum, 
'  Domino  vere  sancto  et  beatiswno  papa  Augustino  , 
IIiERO^iTMUs,  m  Chrislo  salutem. 
Om  a  sancto  fratre  nostro  Firmo '  soUiciU  quaS' 
rerem  quid  ageres^  tospitem  te  latus  audivi,  Rvrsum 
eum  tuas  Htteras  non  dico  sperarem^  sed  emgerem ;  ne- 
sciente  te,  de  Africa  u  profeetum  e$se  dimt.  Itaque  reddo 
libi  per  eum  salmationis  officia^  qni  te  WMCoanwre 
eomplectilur :  ^mulque  obsecro  ut  ignoseas  pudori  meo^ 
quod  diu  prcpcipienti  ut  rescriberem ,  ncgare  non  potm. 
Nec  ego  tibi ,  sed  cansm  causa  retpondil.  El  si  eulpa 
est  respondisUf  quwso  ut  patienter  auditu,  multo  mqjor 
eU  provocasu.  Sed  facessant  istiusmodi  querimonia :  tii 
inter  nos  pura  germamtas;  ei  deinceps  non  quaslionum^ 
sed  chnritatis  ad  nos  scripta  mittamus.  Sancti  fratres  *, 
^i   nobiscum   Domino  serviwU^  affatim  U  salutant. 
Sanctos  qui  tecum  Christi  leve  trahunt  jugum,  preecipue 
sanctum  et  suscipiendum  papam  Algpium^  ut  meo  obse" 
qaio  soluttSf  precor.  Incolumem  te  et  memoremmei^ 
Christus  Dcus  noster  tueatur  omnipoiens^  domine  vere 
tancte  et  beatissime  papa.  Si  legisti  librum  Explana» 
tonum  in  Jouam ,  puto  quod  ridiculant  cucurbita  non 
recipias  quastionem.  Si  autent  amicuSj  qui  me  primus 
gladio  petiit ,  $tilo  repulsus  eU ;  nt  humanitatis  tum 
aique  justitiw,  accusantem  reprehendere  ^  non  rcspon» 
dcnlem.  In  Scripturarum  campo ,  «i  placet^  nne  nosiro 
invicem  dolore  ludamut, 

EPISTOLA  LXXXII  "  (*>. 
Heceptis  ab  Hierongmo  superioribus  EfnstoHs  72 ,  75 
«I  81 ,  rescrlbit  aecm^tius  Augnstinus  de  interpreta- 
tione  loci  Epistola  ad  Galatas ,  confirmans  quod  Pe- 
irus  merito  veracilerque  reprehensus  fueril  a  Puuh. 
Caterum  deprecatur  veniam ,  «i  dictis  qwbusdam  in-- 
cautioribus  Hierongmi  animum  offenderit ,  excu$an$ 
quod  nulla  sua  culpa  per  muUorum  manus  obambu' 
larit  epistola^  priusquam  ad  ewn  oui  scripta  erat^ 
perveneral. 

I  rirmi  nomcn  Inc  loci  omiuitur  in  vatic.  oclo,  et  in  aliis 
8CX  e  noslris  Mss.,  scd  in  omoibus  fere  habelur  tnitio  E}  i- 
stcUs  proximc  siHiucntis. 

•  Ms.  t.,  sancli  patres.  Alii  omncs  vcrius,  fratres,  Kani 
illud  I  rius  appcllalionis  genus  im|)rol;atHieronymusin  cap. 
4  Ei  ist.  ad  Galat. 

*  Ad  a.  bg.  bl.  In.  c.  cc.  &.  g.  gv.  j.  I.  n.  r.  sb.  l.  vc.  no- 
vem  V.  et  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov.  recognita. 

**  In huus recognilione collati  sunl a.  a, bg. bl. bn. c. cc 
&  g.  gv.  j.  I.  n.  r.  8. 8b.  t.  vc.  novem  v.  et  Am.  Bad.  Er. 
Lov. 

(a)  Alias  18  :  qox  autem  81  crat,  nunc  48.  Scripta  forle 
ann.  405. 

(6)  Alias  iO  :  quxautcm  81  cral»  nimc  201  Scrii  ta^^ulo 
p06t  }t*i|cri<xrcm. 


EPISCOn  97t 

[Voinino  diloctissimo ,  el  in  Christi  visceribus  hono- 
raiitlo ,  sancio  fratri  et  eompresbjtero  IIienontmo  • 
AuGUSTiNCS ,  in  Doroino  salufem, 
CAPUT  PRIMUM.  —  I.  Jam  pridem  lus  Charllaii 
prolixam  epistolam  misi,  respondens  illi  tu»  quam  pcr 
saiiGtiiro  filium  tuum  Asteritim,  nunc  jam  non  solum  fra* 
trem,  venun  ctiam  collegam  meum,  misbse  te  recolis. 
Qiue  utruro  in  manus  tuas  pervenire  roerueril ,  adbuc 
nescio ;  nisi  quod  per  firatrem  sincerissiroum  Firmum 
scribis ,  8i  ille  qiii  te  primum  gladio  petiit ,  stilo  re- 
pnlsus  est,  ut  sil  humanititis  mc»  alque  jusiiti.^e  accu- 
santem  reprehendere ,  noB  rcspondentem.  Ilocsola 
tenuissimo  indicio  ,  uicumque  conjicio  legisse  le 
illam  epistolam  roeam.  In  ca  quippe  deploravi  tantam 
inter  tos  exstitlsse  discordiam,  de  quorum  tanta  ami- 
dlia,  quaquaversum  eam  fama  dilTudcrat,  charitas 
fralerna  gaudebat.  Quod  non  fcci  reprehcndendo 
Gerroanitatero  tuam,  cnjus  in  ea  re  ali  |uam  culpam 
me  cognovisse  non  ausim  dicere ;  sed  dolendo  h»- 
rotnaro  roiseriam ,  cujus  in  amieitiis  mutua  charitate 
rclineiidis ,  qnanlalibet  iHa  slt,  incena  permansio  eai. 
Verum  lllud  maluerain  tuls  nosse  rescriptis ,  utriim 
mihi  veniam  quam  poposceraro  dederis  :  quod  aper- 
lius  mihi  Intlroari  cupio ;  qnamvis  hilarior  quidam 
Tultus  liilerarum  tuarum ,  etiam  hoe  me  impelrasse , 
signiAcare  videatur :  si  lamen  pbsl  leclam  illam  inissx 
sunt ;  quod  in  eis  minime  apparel. 

2.  Petis ,  vel  potius  fidueia  charitatis  jubes ,  tit  in 

Scripluramro  caropo  slne  nostro  invioem  dolorc  lu 

darous.   Equidero  qnanturo  ad  me  attinel ,  serio  uos 

ista,  quaro  ludo,  agere  roallero.  Quod  si  hoc  verbuin 

libi  propter  focilitntem  ponere  placuii ;  ego  fateor , 

majus  aliquid  expelo  a  benignitalc  virium  tuarum , 

prudentiaque  tam  docla,  el  oliosa ,  annosa ,  studiosa, 

ingeniosa  diligentia  ' ;  ha!C  tibi  non  tantum  donanle, 

Ycnim  etiam  dictante  Spiritu  sancto ,  ut  in  magnis  el 

laboriosls  qusestionibus ,  non  lanqiiam  ludcntem  in 

,campo  Scripturarum ,  sed  in  montibus  anhclanlcn^ 

adjuves.  Si  autem  prnpter  hilaritatem  quam  esse  intci 

charissimos  disserenies  deed»  putastidicendumesse, 

Ludamus  :  sive  illud  apertum  el  planum  sit ,  unde 

colloquimur,  sive  arduumatquedifnci1e,hoeIpsum 

edoce,  obsecro  te,  quenain  modo  assequi  valeamus : 

ut  eum  forle  aliqnid  nos  movet,  qiiod  nobis,  el  si  non 

cantins  attcndentibus ,  ccrte  tnrdius  intcUigentibus, 

non  probatum  est,  et  quid  nobis  videatur,  contra  co- 

namur  asserere,  si  hoc  aliqiianlo  sccuriore  liberlate  di- 

carous ,  non  incidarous  in  suspicioncm  puerilis  jactan- 

lis»  quasi  nostro  nomuii  famam ,  viros  illustres  accu- 

sando ,  quscramus  :  si  autem  aliquid  asperum ,  refcU 

lcndi  ncccssitaie ,  dcpromptnm  fuerit ;  qno  tolerabik 

fial ,  leniorc  circumfundamus  eloquio,  ne*  litum  melk 

gladium  stringerc  |udiccmur.  Nisi  forte  ille  modus  csl, 

quo  utnimque  hoc  viiiiini ,  vel  vilii  suspicionem  ci« 

veamus ,  si  cum  doctiore  amico  sic  dispulemus ,  ut 

quidquid  dixeril,  necessc  sit  approbare,'  ncc  qiise* 

rcndi  saltcm  causn ,  Kceal  aliqiiantulum  reluctari. 

1  ixyv.,  dUigeitti,  Alii  |:l«viquc  Gdd.,  dUigentia. 
*  sic  Rdd.  At  Mss.  novcmdecim  carcut  i^articuia  ue 


m 


EPISTOLARIJM 


5.  Tiim  vero  sine  uflo  Ciniorc  offcnsionis  tinqiMiBi 
III  campo  !udilur;  scd  mirum  si  nobis  non  illuditur. 
Ego  cnim  faicor  ChariUli  iu»,  solis  cisScripliininim 
liliris  qui  jam  canonici  appcllantur»  didici  limie  iimo- 
rem  lionorcmque  deferre,  iit  nullum  eoniro  auctorem 
seribendo  aliquid  errassefirmissimccrcdam.Acsiali- 
quld  in  cis  offendero  Litieris »  quod  videatur  conira* 
rium  vcritati ;  niliil  aliud,  qiiam  tcI  mendosum  esse 
codicem ,  vel  interpretein  noii  assecutum  esse  quod 
dictum  est ,  vel  me  minime  iniellexisse,  non  ambi* 
gam.  Alios  autem  ita  lcgo »  ut  quanialibet  sanctitate 
doctrinaque  pnepolleant',  noii  ideo  Yenim  putem,  quia 
ipsi  iia  seiiserunt ;  sed  quia  mibi  vel  per  ilios  aucto- 
rcft  canonicos,  vcl  probabili  ratione,  quod  a  vero  non 
abiiorreat ,  pcrsuadere  potuerunu  Nec  te,  mi  fraicry 
aeiitlre  aliad  exisiimo  :  prorsus,  inquam,  non  te  ar* 
biiror  sic  legi  tuos  libros  velle,  tanquam  Prophcta- 
rum ,  vel  Apostolorum  ;  de  qiiorum  scriptis ,  quod 
omni  errore  careant ,  dubitare  neCarium  est.  Absii 
lioc  a  pia  bumilitate  ei  veraci  de  lemelipso  cogitatio- 
ne ;  qna  nisi  esses  prxditus ,  non  utique  diceres : 
tlfham  mereremwr  eomplexus  tuo» »  el  collalione  muiua 
vei  doceremu»  aiiqua^  vd  diueremus. 

CAPUT II. — 4.  Quod  si  teipsum,consideratione  vitas 
ae  morom  tuorum,  non  simulate  nec  fallaciier  dixisse 
crcdo ;  quanto  magis  xquum  est  me  crcdere ,  aposto- 
lum  Paulum  non  aliud  sensisse  quam  scnpscrit ,  ubl 
ait  de  Petro  el  Baruaba  :  Cum  viderem  quia  non  recte 
ingrediuntur  ad  verilatem  Evanqelii^  dixi  Petro  coram 
omnibue  :  Si  /m,  ciim  tis  Judteus ,  genliliier  ei  non  JU' 
dmcevivis^  quomodo  Gentes  eogisjudttixare{Gal,  ii,  14)? 
De  quo  eiiim  certus  sim  quod  me  scribendo  vel  lo- 
qiiendo  non  fallat,  si  fallebat  Aposlolus  filios  suos,  quos 
liemm  parturlcbat,  doncc  in  eis  Christus,  id  est  verilas, 
fMrmaretur  {Id.  iv,  19)?  Quibus  cum  praemisisset  di- 
eeiis,  Quasautem  scribo  vobis^  ecce  coram  Deo^  quia  nou 
mentior{ld,  i,20) :  non  tamcn  veraciter  scribebat,  sed 
nescio  qua  dispensatoria  sio(iulatione  fallebat,  vidisse 
se  Pclrum  et  Barnabam  non  rectc  ail  Evangelii  verila- 
lcin  ingredienies,  ac  Petro  in  faciem  restitisse,  non  ob 
aliiid  nisi  qiiod  Gentes  cogercl  judaizare ! 

S.  Al  enim  satius  est  credere ,  apostolum  Paulum 
aliquid  noii  vere  scripsisse,  quaro  apostolum  Pelmni. 
Bon  recte  aliquid cgisse.  lioc  si  ila  est, dicamus,  quod 
absit,satiuses6ecrcderemcntiri  Evaiigelium,.quam  ne- 
gauim  cssea  PetroCiiristum  {Maith,  xxvi,75);  et  men- 
liri  Regnorum  libruin,  quam  lantum  proplietam,  a  Do- 
niinoDeo  lain  excellentcr  eleotun,  et  in  concupisccnda 
alqiie  abducenJla  uxore  aliena  conimislsse  adiilierium, 
et  in  roanto  ejus  iiecando  lam  borrendum  homicldium 
(II  Reg.  XI,  4,  H).  Imo  vero  sanctam  Scripturam,  in 
sommo  et  coelesLi  auctoritatis  culmine  collocaiam,  de 
terilate  ejub  certiis  ac  securus  legam,  et  in  ea  liomi-e 
ucs  vel  approbatos,  vel  emendaios,  vel  damnatos  ve- 
Rjciter  discam ,  potiusquam,  facta  bumana  ^  dum  in 
quibnsdam  laudabilis  cxcellenluB  personis  aliquaiido 
credcre  timco  reprchendenda ,  ipsa  diviiia  eloqiiia 

^  lx)v.,  polittsqnam  fucta  hunum^  nedum^  elc.  scd  mclius 
«allaio,  ne,  ut  In  aliis  Kdd.  ct  in  ^:8s. 


CLASSIS  OL  89H 

milii  sinl  iibique  sutpecla. 

6.  Manichaci  plurima  divitiarum  Scripliirarum,  qiii» 
bus  eorum  ncfiirius  error  clarissima  sentenlianim 
perspicuitate  convincitur,  qnia  in  aiium  sensum  de- 
torquere  non  possunt ,  falsa  esse  comenduiit;  ila  ta-. 
men,  ut  eamdem  falsilatem  non  scribentibus  Aposto-. 
lis  tribuant,  sed  nescio  quibus  codicum  corruploribus* 
Qnod  tamen  quia  ncc  pluribus  sive  aniiquioribut 
exemplaribus ,  nec  pra^cedentls  linguae  aucioritatc, 
unde  latini  libri  interpretati  sunt,  probare  aliquando 
potueruiit,  notissima  omnibus  veritate  superati  con«. 
fiisiiiuedlscedunt.  Ilane  non  intelligit  prudentia  sancU. 
tua,  quanta  malitiae  illorum  palescal  occasio,  si  noBt 
ab  aliis  apostolicas  Litteras  csse  falsatas ,  scd  ipsos 
Apostolos  falsa  scripsisse,  dicamus  ? 

7.  Non  est,  inquis,  credibile,  hoc  iii  PetroPaulum, 
quod  ipse  Paulus  feccrat,  arguisse.  Non  nunc  inquiro 
qiiid  fcccrit ;  quid  scripserit  quxro  :  boc  ad  qiKCStio- 
nem  qiiam  susccpi,  maxime  perlinct;  ut  veritns  divi- 
narum  Scripturarum ,  ad  nostram  fidem  a:dificandam 
memorix  commcndata,  nona  quibuslibci,  scd  ab  ipsis 
Apostolis ,  ac  per  hoc  in  canonicum  auctoriialis  cul* 
men  recepta,  ex  oroni  parle  verax  atquc  indubitanda 
persistat.  Nam  si  boc  fecit  Peirus  quod  facere  debuit, 
mentitus  esl  Paulus,  quod  eum  viderit  non  recte  'm^ 
gredientem  ad  vcritalem  Evangelii.  Quisquis  enloi  • 
hoe  facit  quod  facere  debcl ,  reete  ulique  (acil.  Et 
ideo  ftilsum  de  illo  dicit ,  qui  dicit  eum  non  recte  fc- 
cisse  quod  eum  novitfaccre  debuisse.  Siautero  vcrum 
scripsil  Paulus,  verum  eslqiiod  Peirus  non  rectetunc 
Ingrcdiebatur  ad  veritalero  Evangelii.  Id  crgo  facie- 
bat  quod  facere  non  debebnt ;  et  si  tale  aliqiiid  Paur 
los  ipse  jaro  feceral,  correcium  potius  etiam  ipsiun- 
crcdam  coapostoli  sui  corrcclioncm  non  potuisse  ne- 
gligcrc,  quam  mendaciter  aliquid  in  sua  Epistola  po- 
suisse ;  el  in  Epistola  qualibet :  quanio  ni;igis  in  ilia  « 
in  qiia  praelocutus  ait ,  Qucb  autem  scribo  robis ,  ecce 
coram  Djo  quia  non  mentior  (Gal.  i,  20)  ? 

8.  Egoqnidem  illud  Petruin  sic  egisse  credo,  ut 
Gentes  cogcrct  judaizare.  lloc  enim  lego  scripsisse 
Pauluro,  qoero  mentitum  esse  non  crcdo.  Et  ideo  noo 
recte  agebal  hoc  Petrus.  Erat  enim  contra  Evangclii 
verilatem ,  ul  putarcnt  qui  credcbant  in.Christum, 
slne  illis  veteribus  sacramentis  salvos  se  e^ise  non 
posse.  Hoc  enim  contendebanl  Antiodiia^,  qui  cx  cir- 
curocisionecrcdiderant:  contra  quos  Paulus  perseve- 
ranier  acritcrque  conQ^il»  Ipsum  vero  Paulum  non 
ad  hoc  id  egissc,  quod  vel  Timotheum  circumcidit 
{Act.  XVI,  5)f  vel<]lenchreis  votum  persolvii  (id.  xviii, 
18),  veUerosoljKnis  a  Jacobo  admonitus ,  cum  eis  qui 
noverant ,  lcgiiima  illa  celebranda  suscepit  (/</.  xxi, 
26).,  ut  putari  viderctur,  pcr  ea  sacramenta  etinm 
oiiristianaro  salutem  dari;  sed  ne  illa  quae  prliribus, 
ut  congrucbat,  temporibus  in  unibris  rerum  fiitura- 
rum  Deus  fieri  jusscrat,  tanqiiam.idulolatriam  Gen-  . 
tilium  damnare  crederetuiu  Hoc  est  eniro  quod  illi  Ja- 
cobus  ait,  auditiim  de  illo  esse  qnod  discissionem  do< 
ceata  Hoyse  {Ibid.,  2).  Quod  utique  nefas  est,  m 
crcdcnlcs  in  Christum  discb)d:tnlur  *  proi^icta  CUrislii^ 


ff»  S.  AUGVSTDn 

t.Maqnam  ejnsdoclrinand  delesunniey  itKfm  dhnfnAnks; 
(tequo  ipse  Clkristos  diclr !  S^ere^mlnMdj^^  eredtreli» 
ii  miM;  de  me  etdm  Hle  sertfftit  (Jowrr.V,  Ad).- 

9.  Alfefide  entm,  cibsecn»,  i^  verKn  iie ohi :  Vrdetf 
ifNf]}|,  fral^  ,  tfn&t  mitHa  tuiftl  in  Jmdtea,  qm  eredide^ 
nrm  ln  Chriitum ;  ei  M  omneM  iemulatoree  timi  Le^. 
AntdiervM  autem  de  te  qma  diteitsionem  *  decesaMoyse 
eorumy  qni  per  genta  tmt,  Jndasorum ;  dieeHs  noit  de^ 
here  ciretmeidere  eos  fi^os  suos^  neque  seemdwn  eon» 
siseiadinem  ingrcdi.  Quid  ergo  esi  ?  (Jtique  oportet  eou' 
uenire  multitudinem  ;  audierunt  enim  te  supervemsae. 
B^  ergo  fae ,  quod  tibi  diehnus.  Sunt  nobis  tfhri  qua- 
tM$r  veftum  kabentes  snper  se;  kis  asstmptis,  sanctifica- 
ti  eum  ipsis , '  et  impende  in  eos  ut  radant  capita ;  et 
scient  omnes  quia  quee  de  te  audierunt  falsa  sunt,  sed 
seqneris  et  ipse  eusiodiens  tegem.  De  Genfibus  autan 
gui  crediderunt,  wfs  mandavimHs,  judicantes  nilUl  ejus- 
wodi  scrvate  itios,  nisi  ut  se  obsertent  tdf  idolis  immolato^ 
et  a  sanguine,  et  a  fornicatione  {Act.  xxi,  20-25).  Non 
ofinfor,  obscunim  est,  el4acobum  boc  ideo  moniiissey 
ut  scirent  ralsa  esso  qilae  de  iHo  audieranl  hi,  qui  cum  in 
GhriBlum  ex  Jndrcis  eredidissent ,  tamen  smulatores 
erant  L^gis,  ne  per  doctrinarm  Christi  velut  sacrilega, 
nec  Vto  mthdante  eonscriptdf  damnari  puiarentur 
quae  per  Moyscn  patribus  fuerant  minislrala.  Hoc 
enim  de  Pauio  jaciaverant ,  non  illi  qui  inteiligebant 
quo  animo  a  Judsets  fidelibus  observari  tuiic  ista  de- 
berent,  proplcr  commendandam  scilicet  auctorita* 
leiD  divinam  et  sacramentorum  illorum  propbeticam 
sanctitatem,  non  propier  adipiscendam  salulcm,  qoae 
jam  irt  Cbristo  retclabatur^  et  pcr  Bnpiismi  sacramen 
luni  ministrabnliir  ;  sed  illi  boc  de  Paulo  sparseranti 
qni  sic  ea  voicbant  obscrvari ,  taiiquam  sinc  bis  in 
Evaiigeiio  salus  credentibus  essc  non  possct.  Ipsum 
eniin  senserant  vebemcntissimum  gratiae  pncdicato- 
rcm  et  intentioni  eorum  maxime  adversum,  doceAtem 
non  per  illa  liominem  justiGcari,  sed  per  gratiam  Jesu 
Ctiristi ,  cujus  pncnuntiandae  causa  iilx  umbrae  in 
Lrgc  mandnue  sunt.  Et  ideo  illi  iiividiam  et  persecu- 
tfonem  molientes  concitare,  tanquam  iiiimicum  Legis 
mandatorumqiiedivinorumcriminabantur :  cujiis  falsae 
criminatioiiis  invidiam  congTuentius  dcvitare  non  pos- 
set,  qnam  ut  ea  ipse  celebraret  quae  damnare  tanquam 
sacrilega  putabatur,  atqueita  ostenderet,  nec  Judaeos 
tanc  ab  eis  tanquam  a  ncfariis  probibendos,  n^c  Gen* 
tiles  ad  ea  (anquam  ad  neccssaria  compeliendos. 

10.  Naro  si  rcvera  sic  ea  reprobaret ,  quemadino- 
dum  de  illoandiium  erat,  et  ideo  celebranda  suscipe- 
rcl,  ut  actione  siniulata  suam  possel  occult^c  sentcn- 
tiam,  non  ei  dicerct  Jacobus,  Et  scient  omnes;  Sed  dico- 
ref,  Et  puiabuni  omnes,  quoniam  quee  de  te  audierunt, 
faisa  suni :  prxsertim  quia  in  ipsis  Jerosolymis  Apostoli 
jam  decreveraiit,  ne  quisqnam  Gentescogcret  judaizare 
(Acl.  XT,  28);  non  autem  decreverant,  ne  quisquam 
lunc  Judanos  jtidaizare  prohibcrct,  quamvis  cliam 
ipsosjnm  doctrina  chrtsiiana  non  cogeret.  Proindesi 
post  Aposlolorum  decretum  Petrus  habuit  illam  in  An- 
liocbia  simiilationem ,  qiia  Genlcs  cogcret  judaizare , 

*  vulgatai  discessicnm.    n. 


EPISCOn  280 

qtiorfr  jnm  nec  iptc  eogehator ,  quamvis  prepler  com* 
nrerNftinda  elot]mar  Dei  qu»  JutldRis  sunl  credita  ,  nori 
prohifoebntnr;  qliid  minim,  si  constrmgebat  eum  Pau- 
lut  libere  assetere ,  qued  cum  cxteris  Aposlolis  se 
Joresokymia  decrevisse  memineraA? 

i\.  Si  autem  boe ,  quod  anagis  arbitror ,  ante  iUud 
JcrosolymitaBtAn  coneiiium  Pelrus  fcci< ;  nec  sic  mi« 
mra  esl ,  q^  eiMi  volebat  Panlus  non  timide  obtc* 
giere «  sed  fidcnter  asserere  quod  eum  pariter  sentire 
j:im  neverat :  sive  quod  cum  eo  contiilerat  Evange- 
lium;  sive  qm>d  in  Cornelii  ccntorionis  vocntionc, 
eliafR  dtvmiius  cum  de  hac  re  adinoniluni  acceperat ; 
sive  qnod  siHcqitam  flli,  quos  timHcrat,  venissem 
Antiochiam,  emn  gentibus  enmconvesci  viderat.  Ne«- 
qne  emin  negamus  in  hne  seiiienti»  fuis^^e  jara  Pe- 
tram ,  in  qua  et  Paulus  fuit.  Nmi  itaque  tmic  eiim  qiiid 
in  ea  re  vermn  esse  docebat :  sed  ejus  simulationem , 
^GenieSjudaizare  cogebantnr ,  arguebnt ;  non  ob 
adiud,  nisi  quia  sleilla  omiiia  simuKnoria  gerebaniur, 
tan(|nam  verum  essrcl  quod  illi  dicebant,  qui  sine 
drcumcisione  praeputii  atque  aliis  ob:  orvationibus 
qose  erant  tatibrx  fulurorum,  pulabantcredentessai- 
vos  esse  non  posse. 

12.  Efgo  e<  Timotheum  cireumeidit  propterea ,  ne 
Jnd:LMS,  et  maxiftic  cognationt  ejus  matem»  sie  vide- 
reiitur  qui  ex  Gentibusin  Christumerediderant  ^  dete< 
stari  clrcoincisionem,  sicul  idololatria  detestanda  cst ; 
tmn  iilam  Deus  fieri  pncceperit,  bane  satanas  per- 
suaserit.  Ei  Titnm  proplefea  non  eircumcidit,  ne 
oeeasfoncm  darel  eis  qul  sine  iUa  circumcisione  dice- 
tbnl  credentcs  saivos  e^se  non  posse,  el  ad  deceptio-' 
nem  Gentium  boc  etiam  Paulum  *  senlire  jaclarent. 
Qaod  ipse  salis  significat,  ubi  ail :  Sed  neque  Titus 
qui  mecum  erat ,  cum  isset  Grtecus ,  eompulsus  est  cir^ 
Qumddi :  propter  sabinlroduetosautemfaUosfratreSf  qui 
subinlroierant  perserutari  libertatem  nostram^  ut  nos  in 
senrilutem  redigerent,  quibus  necadhoramcessimiusubje' 
etione^  ut  veritas  EvangeliipermaneatadtDs{Gat.  ii,  3- 
5).  Hic  apparet  quid  eos  capUire  itilellcxerit ,  iit  nou 
faceret  quod  iu  Tiniolhco  feceral,  et  quod  ea  libertatc 
faccrc  poterat ,  qua  ostenderat  *  illa  sacrainenta  uec 
tanquain  necessaria  del)6re  appeti ,  nec  tanquam  sa- 
criiegn  debere  damnari. 

45.  Scd  cavendum  est  videlicct  in  hnc  disputatione, 
ne 9  sicut  phlosophi ,  quaedam  Hicta  hominum  inedia 
dicamus  inter  recic  factum  et  poccatum ,  qti»  ne<|ue 
in  recte  factis^  neqiie  in  peccatis  numcrentur;  ct  urgc:i- 
rour  co  quod  observare  Legis  cerimonias  noii  potcsl 
esse  indifferens ,  sed  aul  lK>num ,  aul  nialum  :  ut , 
si  bonum  dixerimus,  eas  nos  quoque  observare  coga- 
mur ;  si  autem  malum ,  non  vere ,  sed  simulate  ab 
AposUilis  observatas  esse  credamus.  Ego  vero  Apo^ 
stolis  non  tam  cxemplum  philosophoram  timeo. 
qoaiido  ct  illi  in  sua  disputatione  vcri  aliquid  dicuiil, 
quain  forensium  advocatorum  ,  quando  in  alienarum 
causarum  aclione  mentiuntur.  Quoram  simililudo  si 

1  vatic.  Mss.  duo,  non  possc^  ct  id  Doctorem  centiuu 
scntire. 
*  :4>s.  scx,  ostendcrei. 


3il  EPISTOLARUM 

io  iiKia  exposiUone  Epislolx  ad  Galatis  ad  connrDian-^ 
dan  siiDuIationein  Peifi  et  Paiili  pulata  est  deccnief 
iimIuci  (a) ;  qaid  ego  apud  te  limeam  iiomen  philoso* 
plionimr  qin  non  propSerea  vani  aani»  quia  emnia 
fals»  dieunl;  sed  quia  el  faisis  plerisque  confidiiR^«  ei 
Nbr  vora  inveniuittur  dicere^  a  Ghrisii  gratia  »  quittU 
ipsa  veritas ,  alieni  sunl? 

li.  Ctir  auiem  non  dicai»  pr»cepU  ilU  veierunisa- 
cranfenienim  nec  bona  esse»  ipiianoi»  eis  horai^  jtt-' 
slincanluv ;  umbfde  enim  suot  praenuniiantes  g^atiam, 
qua  justificamor;  nectamenmaki,  quia  divimlus  ptae- 
cepta  sunl,  lempori  persenisqiie  eongmeHiia  :  eum  me 
ailjovei  eitam  proplielica  senteaiiai  qua  dicit  I>eu»se 
illi  p(»p(ilo  dedisse  praeeeptrf  non  hoa%(EjK€k.  xx«25)l? 
F(>rle  eninf  proplerea  non  diiil  mela  ^  sed  lantum 
non  boifl^^  id  esl  non  talia  ul  illis  liomines  boni  Qaul, 
aut  siiie  ilifS  boni  non  fiant^  Veliem  me  doceret  beni' 
gna  Sinceritas  tna,  utrum  simulate  quisquam  saBCloe 
orieninlis,  enm  Homanl  venerit,  jejunet  sabbalo ,  ex- 
eepto  iilo  die  paschalis  vigilice  :  qnod  si  malum  esK 
dixerirtius;  non  soliim  Romanam  Ecclesiam,  sed 
e«*iani  multa  ei  viehw  f  ei  aiiquanio  remoiiora  damna- 
bimus ,  ubi  nios  idem  lenelur  et  manet.  Si  auiem 
novi  jeinnare  sabbato  malum  pulaverimus ;  lot  ecele- 
sias  Orierttis,  et  multo  majorem  orbis  cbrisliani  par- 
teniqiia  lemeriUle  crimiiiabiinur?  Placetne  tibi,  ut 
roedimu  quiddain  esse  dit  anius ,  quod  lamen  accepta- 
bile  slt  ei  qiii  boc  nen  simuUie »  sed  congruenti  so- 
cictate  atque  observanlia  fecerit?  Et  tamen  nihil  inde 
legimus  hi  eanonicis  Libris  prx^ceplum  csse  Christia- 
nis.  Uiianto  magis  illud  malum  dicere  non  audeo, 
qiiod  Deum  prscepisse  ipsa  christiana  fide  negare 
non  possiiin«  qua  didici  non  eo  mc  juslificari ,  scd 
gRitia  Dei  per  Jesnm  Clirislum  Dominum  nostrum? 

15.  Dico  crgo  circumcisionem  prirpuiii  et  cxtera 
hlijusmodi,  priori  populo  per  Testamenium  quod 
Yetus  diciiur,  divinilus  data  ad  significalionem  futu- 
rorum  quas  per  Christum  oportebat  impleri :  quibus 
advenienlibus,  remansisse  illa  Clirislianis  legenda 
Untum ,  ad  inleUigenliam  pracmissae  prophetia ;  non 
autcm  necessario  facienda ,  quasi  adhuc  exspecton- 
dum  esset ,  ut  vtniret  fidci  revelatio quae his  significa- 
batiir  esse  venlura.  Sed  quamvis  Geniibns  imponenda 
non  cssenl,  non  tamen  sicdebuisse  auferri  a  consue- 
tiidine  Judxorum,  unquam  detesunda  aique  da- 
mnanda.  Stnsim  proiiide  alque  paulatim  fervente 
sana  praedicaiione  grali*  Chrisli ,  qiia  sola  nossent 
credentes  se  justificari ,  salvosque  fieri ,  noii  illis  um- 
bris  reruitt  antea  futurarum,  tuncjam  venientium  at- 
que  prapsentium ,  ut  in  illorum  Judaeorum  vocatione , 
quoe  prstenUa  camis  Domini,  et  apostolica  tempora 
sic  invenerant ,  omnis  illa  actio  consumeretur  um- 
branim  :  hoc  eis  suffecisse  ad  commendationem ,  ut 
tion  tanquam  detesunda,  et  similis  idololatri»  viure- 
iiir ;  ultra  vero  non  haberet  progressura ,  ne  puu- 
xew  necessaria  Unquam  vel  ab  illa  salus  csset ,  vel 
gine  tUa  esse  non  posset.  Quod  puuverunt  hxreiici , 
qni  dum  voliint  et  Judaei  essc  et  Christiani,  nec  Judaei 

(<Q  uu  ab  uicroi^po  inducitur. 


CLASSIS  H. 

DeeChrisiiam  esse  potuemnt,  Qnorum  senlenibm 
nilM  cavendan» ,  quamvia  in  ea  nunqnam  fuerim ,  in- 
men  benevolenijssinie  aduioiiere  diguatus  es«  fn  ctt)«i 
sentenU»  no»  consensimioiRi,  sed  sinailatiencm  Pe- 
Iriisiimerehiciderat,  ut  de  ilia  PaAilus  vtrisMme  scri- 
barei,  qood  eum  vidisset  noir  recte  ingredientera  ad 
vtf itaiem  Evangelii ,.  ciqve  verissim»  diceret ,  quod 
Gcttlee  jndaiaaref  eegebat.  Quod  Pauhis  «tiqiie  no» 
e«^ebiilb  ob  iMe  ille  veter»  veraciler,  ubi  opus  esset , 
observans ,  nt  daroRanda  im  esSe  monstraret ;  prae* 
dicaiis  l^men  mstmCer  noiteie,  sed  revelau  gratla 
fidei ,  fidelee  salves  fiert ,  ne  ad  ea  qieinqnam  velm 
necessiria  soesipieiida  conipeUeret.  Sic  antem  crcde 
apesloluM:  Paukim  vctaciter  cimcU  ilia  gessisse ,  nec 
tamcii  mmc  qnemqiam  facliim  ex  Judxo  Chrisiia- 
nom,  vel  cogo^  vel  sina  taflia  veracrter  celebrare; 
sicot  nec  lu,  cu^  Tidenir  Panh»  ea  simulasse ,  eogis 
istum ,  tei  sinis  Ulia  simulare, 

16.  Ar  vis,  III  etiam  ego  dicam,  bane  esse  summam 
quaestioniB,  imo  senientiae  toae;  ut  posl  EYangelium 
Ghristi ,  bene  liciant  credentee  Judaei ,  si  saerifiota 
offerant,  qatt  ofotiilit  Paalus;  si  filioe  circunicidant , 
si  sabbatum  observeat ,  ni  Paulus  in  Timotheo ,  ef 
omnes  observavere  Judsl,  dimMHodo  haec  simolaia 
a»  (allaciter  aganl  ?  Iloc  si  iu  est ;  non  jam  in  hoere- 
sim  Ebionis ,  tel  eorum  quos  valgo  Ito^irjcos  nuncu- 
pant,.vol  quaralibet  allam  velerem,  sed  ncscio  In 
quam  novam  delabimor,  qnas  ait  eo  pemtciosior, 
qoo  aon  errore,  sed  proposito  est  ac  volunuie  fallaei, 
Qttod  si  respondeas,  ol  te  ab  hac  purges  senteiilia» 
tunc  Apostolos  isu  laodabiliier  simabsse ,  ne  scao- 
daHaarentor  infirmi  qoi  ei  Judaris  roulli  crediderant, 
el  ea  nespaenda  oondom  intelligebani ;  nuncverocoih 
firmata  per  tol  gentes  doctrina  gratiae  chrisUanse, 
confirmau  etiam  per  omiics  ChrisU  Gcclesias  lccUooe 
I^is  et  PropheUrum ,  quo  modo  haec  intelligenda , 
non  observanda  recitenlor ,  qnisqm's  ea  simolando 
agere  voluerit,  insanire :  cor  mihi  non  licet  dicere, 
aposiolum  Paulom ,  et  alios  recte  fldei  ChrisUanoa, 
tunc  illa  vetera  sacramenta  paululum  observando  ve- 
raciter  commendare  debuisse,  ne  puurentur  ills 
proptietkae  significatioiiis  obscrvaUones  a  piissimis 
patribus  costoditaQ,  Unquara  sacrilegia  diabolica  a 
posteris  detesundae?  Jam  cnim  cum  venisset  fidofi 
quae  prius  illis  observationibus  praenunUaU,  post 
raortem  et  resorrecUonem  Domiiii  revelau  est,  ami- 
serant  unqoam  vium  oflficii  sui.  YerumUmen  sicut 
defuncU  corpora ,  necessariorum  officiis  '  deducenda 
erant  qoodammodo  ad  sepulturam ,  nec  siraulate,  sed 
religiose ;  non  autcm  deserenda  conUnuo ,  vel  inuni- 
corom  obtrecuUbnibus  tonquam  caiium  morsibus  pro» 
jicienda»  Proinde  nunc  qolsquls  Chrlstianorum,  quam* 
vis  sit  ex  Judaeis ,  simililer  ea  celebrare  volucrit ,  Unp 
quam  sopitos  cineres  eruens,  non  erit  piusdeduclor 
vel  bajulus  corporis ,  scd  implus  sepulturx  violalor. 

47.  Fateor  sane ,  in  eo  quod  epistola  cootinet  nea, 
quod  ideo  sacramenu  Judacorum  Paolus  celeliraQila 

iDecslc^rii«in^Ms». 


W  S.  ACGUSTIM 

MMcepcnt«  ann  jain  Chrbii  esset  apostoliis ,  vt  do- 
cerct  uon  esse  perniciosa  liis  qui  ca  vellent,  sicat  a 
parentiiNis  per  Legem  accepcranl ,  castodire,  niinus 
me  pfisuisse,  tUo  duntasta  tempore^  quo  primum  fidd 
§mia  rmfeiaiu  e$t :  tooc  cnim  boc  non  crat  pemtcio- 
swn.  Pnigressa  Tcro  lemporis  illde  obsenrationes  ab 
omiiibus  Clirtstianis  desercrentar ;  ne ,  si  (unc  fieret, 
MM  diseeroeretor  *  quod  Deus  populo  sao  per  Mo^rsen 
pneeepit.abco  quod  In  teniplis d^monioram  spiritas 
loMmindas  instiluit.  Proinde  polius  culpanda  cst  ne- 
gligeatia  mea ,  quia  boc  non  addidi ,  qnam  ofajnrgatio 
tm*  Veramlanien  longe  anteqaam  iitteras  taas  arce- 
piisem ,  scribens  contra  Fausium  manichamm  quo- 
BMhlo  eomdem  locum»  qiiamiris  breviter  explicaferim, 
ei  boc  illic  noD  praeiermiserim »  ct  legere  poterit ,  si 
non  dedignetur ,  Benigailas  tua ,  et  a  charissimis  no* 
atris ,  per  qiios  nunc  hxc  scripta  misi ,  quomodo  yo- 
loeris  tibl  Odes  Oct,  illud  me  ante  dictasse  :  miblqoe 
de  animo  meo  crede ,  quod  coram  Deo  loquens,  jure 
charilatis  exposco,  nunquam  mibi  visum  fuisse, 
etlam  nunc  Cliristianos  ex  Jodxis  foclos ,  sacramenta 
Ula  YCtera  quolibct  affectu ,  quolibel  animo  celebrare 
debere,  aut  eis  olio  modo  licere;  cum  illud  de  Panlo 
semper  iu  senserim,  ex  qiio  illios  inihi  Litierae  inno- 
loerool :  sicut  nec  libi  vidclur,  hrc  tempore  cuiqiiam 
es^e  simulanda  isla,  cum  hoc  fccisse  AposloIos  credas. 
18.  Proinde  sicot  to  e  contrario  ioqaeris ,  et  licet 
redamantc,  sicui  scribis,  mundo,  libera  voce  proiiun- 
lias,  cerimonias  Jud:eora:n  el  pemiciosas  csse  ct 
mortiferasCliristianis,  et  quicomqtie  cas  obscrvaverit, 
sire  exJud^fis,  siveex  Gcniibos,  eum  in  baratbnim 
dlaboli  devoluium ;  ita  ego  banc  vocem  tuam  omnino 
coRflrmo,  etaddo :  Quicumqoe  eas  observaverit,  sive 
ex  Judxis,  sive  cx  Genlibiis,  non  solum  veraciler, 
verom  eiiam  siinulate,  eum  in  barathrnm  diaboli 
devoluluro.  Qiiid  qiucris  amplius?  Sed  sicot  lu  simii- 
lationem  Apostolorum  ab  bujiis  lcmporis  ratione  se- 
cemis:  ita  cgo  Paiili  apostoli  vcraccm  tuncin  hisomni- 
bns  coiiversaiionem  ab  hujiis  lcmporis ,  quanivis  mi- 
niine  simulala«  eerimouiaram  Judaicammobscrvaiione 
soccmo ;  quoiikim  tunc  fuit  approbanda,  nuiic  dcte- 
bland.i.  Ita  quamvis  legerimus,  Lex  el  Prophela  utque 
ad  ioannem  Baptistam  (Lmc.  xvi,  16);  et  quia  propterea 
queerebant  Judtm  Ckrislum  interficere^  quia  non  $olum 
$oivebat  sabbatum,  sed  et  Patrem  wum  dicebat  Deitm^ 
eBqualem  se  faeiens  Deo  {Joan.  v,  18);  et  quia  graiiatn 
pro  gratia  accepimus;  et  quoniam  Lex  per  Moysen  datd 
eil,  Gratia  autem  ct  teritas  per  Jesum  Christum  facla 
e$t  {Id.  1, 16, 17);  et  per  Jeremiam  promissum  est, 
daturiim  Dcum  Tcstanienium  novum  'lomui  Juda,  iion 
seconduin  Tcstameniuro  qpod  dispostiit  patribiis  eo- 
run;  {j£t.  xxxi,  51) :  non  tamen  arbilror  ipsom  Do- 
mlnum  fjiLacitcra  parcnlibus  circumcisum.  Aut  si 
hoe  proptcr  astatcro  roinime  prohibebat ;  nec  illud  ar- 

*  Edd.,  progr^Mtt  vero  temporis  erat  pemkiosum,  nisi  iUce 
obmwttiones  ab  onmibus  ckristianis  desererentur :  ne  si 
tunc  fierent,  non  discernerentur,  etc.  Al  Mss.  viginli  ca- 
ront  bis  verbis,  erat  pemiciottm,  msi.  Dcinde  liabent, 
m  ti  tmu:  ficrenl,  Id  esl  ne  si  |  rimo  III j  lom|'0re  deserc- 
rentur. 


EPiscopi  ni 

bitroreoiii  dixissc  faNaciter  leproso,  qocmeerle  Bon 
yia  per  Mnysen  pra*cepta  obscrvatio,  sed  ipse  manda- 
verat :  Vade  el  offer  pro  te  $acrificium  quod  pnecepit 
Mog$e$  tn  testimonium  iUi$  {Marc.  i ,  44).  Nee  falla- 
ciier  ascendit  ad  diem  fcsiiim ,  iisqoe  adeo  non  cansa 
ostcntationis  coram  hominibus,  ut  non  evideuter 
asccnderit,  scd  latetiter  (Joan.  yii,  10). 

19.  At  enim  dixit  idem  apostoliis  :  Ecee  ego  Pautus 
dico  voki$  quia  tt  ctrmiKcufaiiiijit,  Chri$tu$  vobia  mhil  pro- 
derit  {Gat.  v,S)«  Decepit  ergo  Timotheum,  el  fecit  d 
nihll  prodesse  Christum.  An  quia  hoc  £iHaciter  faclum 
esl,  ideo  non  obluit?  At  ipse  lioc  non  posuit,  nee  ait,  Si 
circomcidamiiil  veradler,  sicot  ncc  (iadlaciler;  sed  sinc 
uUa  exccptione  dixit  :  Si  areumcidamim  ^  Chri$tu$ 
vohi$  Mil  proderit.  Sicut  ergo  tu  vis  hic  locom  dare 
scnteiitias  tuae,  ot  velis  subintelligi,  nisi  Callaciter; 
ita  non  imprndenter  flagito  ot  etiaro  nos  illic  intelli- 
geri^  sinas  ei§  dictum,  Si  drcumddamini^  qui  proptcr- 
ea  volebant  circumcidi ,  qood  aliter  se  putabant  in 
Chrisiosalvos  csse  non  posse.  Hocergoanimo^  hac  vo- 
lunlate,  bta  intentione  quisquis  tunc  circumcidebatiir  ^ 
Gliristns  cl  niliil  omnino  proderat :  Slcot  alibi  aperte 
dicit ,  Nam  n  per  Legem  jn$titia ,  ergo  Chri$tu$  gratU 
merftufs  e$t(Gat.  n«  21).  Hoc  declarat  el  qood  ipee 
comroemorasti :  Evacuati  esH$  a  Christo  qui  tn  LegejuMiir 
ficanuni ;  a  gratia  excidistis.  liloe  itaqoe  arguit ,  qui  se 
jnstificari  iii  Lege  credebant ,  iion  qoi  legitima  illa  io 
ejua  iionorem ,  a  quo  mandata  sont ,  observabant , 
iiiteHigentcs  el  qoa  pncnontiaod»  veritalis  ratiotie 
mandata  sint,  el  qiiousque  debeanl  perdurare.  Unde 
est  illud  quod  ait ,  Si  spiritu  ducimini ,  non  adhuc  e$tit- 
gttb  Lege  {Id.  v,  4, 19; :  unde ,  velut  colligis ,  apparcl  ^ 
qni  sob  Lege  est  iion  dispensative  ut  nosiros  piilas. 
voluisse  majores,  scd  vere,  iitego  intclligo,  eum  Spiri- 
tum  sanctum  non  habero* 

iO.  Magna  roihi  vidtrtur  ^iiaistio ,  qiiid  sil  esse  sub. 
Lege  sic,  queroadrooduro  Aposiolui  culpat.  Neque  eniiii 
hoc  eum  propter  circtimcisionero  arbiirordicere,  .iiii 
llla  sacrificia  qu»  tuiic  facta  a  patribui,  nunc  a  ('.bri- 
stianis  noii  fiunt,  ct  ca>.lera  hiijusmodi :  scd  hoc  ipi^uiii 
ctiamquodLex  dicit,  Nonconcupi$ce$  (Exod.  xx,  {1% 
el  Deut.  V ,  21) ,  quod  fulemur  ccrte  Christianos  dcbcre 
observare,  atque  cvangelica  inaxime  illustrationc  pr.c- 
dicari,  Legein  dicit  csse  sanctaro,  et  mandalum  saii- 
ctoro,  et  justum  et  bonum;  deinde  subjungit :  Quod  ergo 
boKum  e$t,  mihi  factum  esl  mor$  f  Abal ;  $ed  peccalum  ut 
appareat  pecca(ttiti,  per  bonum  mihi  operatumeet  morlem, 
utfiat  $upra  modum  peccalor  aul  peccalum,  per  manda' 
tum{Rom.  vii,  i%  1.5).  Quod  aulem  hic  dicit,  Peccaluiu 
pcrinaudatum  fieri  supra  modum,  boc  alibi  aii,  Lex  sub^ 
imravit  ut  abundaret  deiiclum.  Vbiautem  abundam4  deii- 
ctum^  supcrubundavit  etgralia  (Id.  v,20).  Et  alibi,  cuin 
superius  de  dispensatione  grati»  loqueretur,  quod  ips* 
jiistificel,  velut  interrogans  ait ,  Quid  ergo  Lex?  aiqiio 
buk  uiterrogationicoiitinuo  respoudit,  PrmaricaiioniL 
gratia  po^la  e$t^  donec  veniret  $emen  cui  promuum 
c$t  {GaL  ui,  19).  Hos  crgo  damnabiliter  dicit  esse  suU 
Lcgc,  quos reos (acit  Lex,  non  implentes  Legem,  dura 

>  Edd.,  apparere.  Scd  concinuios  duo  vitic.,  appare$^ 


EPISTOLARUM 

non  inlelligendo  gralixbcneGcitim  flid  facienda  Dei  pr»- 
cepti»  quasi  de  suis  viribus  siiperba  elalione  pnesuinunt. 
/^iefiimdaenini  Legit  ehttritM  {Rom.  xiu,  10).  Ckaritoi 
vero  Det  diffuui  e$l  in  cordibut  noflrti,  non  per  nos  ipm, 
sed  per  SfMrilttm  tancium  qw  datus  at  ttobit(ld.  v,  5). 
ScdhuicreiquaDtum  salisestexplicandai,  prolixiorfor- 
lasse  et  sui  proprii  volumiiiis  sermo  dcbetur.  Si  ergo 
illud  quod  Ux  ail,  Non  coneupiteet  {Id.  zui,9),si  hu- 
mana  infirmitas  gratia  Dei  adjuU  non  ruerit ,  sub  se 
reum  tenet,  et  pracvaricatorem  potius  damnat,  quam 
liberat  peccatorem ;  quanto  magis  illa,  qua*  signiOcatio- 
nis  causa  pnccepta  sunl,  circumcisio,  etcxtera,  quae 
reveiatione  gratix  latius  innotescente  necesse  fuerit 
aboleri,  justilioare  neminem  poterant?  Non  tamcn  ideo 
fiierant  tanquam  diaboiica  Gentium  sacrilegia  fugicn- 
da,  etiam  ciim  ipsa  gratia  jam  cceperat  revelari ,  qasb 
umbris  talibus  fuerat  pnenuntiata ;  sed  permitteuda 
paiilulum,  eis  maxime  qui  ex  illo  populo,  cui  data 
sunt,  venerant.  Postea  vero  tanquam  cum  honore 
scpulta  sunt ,  a  Christianis  omuibus  irreparabiliter 
deserenda. 

21.  IIoc  autem,  quod  dicis,  Non  dttpensaltre,  «1 
fiojilrt  vo/nere  majoret;  quid  sibi  vuU,  oro  te?  Aut 
enim  hoc  est ,  quod  ego  appcllo  officiosum  menda- 
cium ,  ut  liaec  dispensatio  sit  officium  velut  honeste 
mentiendi :  aut  quid  aliud  sit ,  omnino  non  video , 
nidi  forte ,  addito  nomine  dispensationis ,  fit  ut  mcn- 
dacium  non  sit  mendacium;  quod  si  absurdum  esl, 
cur  ergo  non  aperte  dicis ,  ofliciosum  mendacium  de- 
fendendum?  nisi  forle  nomen  te  movct,  quia  non  tam 
«itatum  est  in  ecdesiasticis  libris  vocabulum  officii, 
quod  Ambrosius  noster  non  timuit,  qui  suos  quosdam 
libros  utiliiim  prxceptionum  plenos,  de  Officiis  voluit 
appellare.  An  si  officiose  mentiatur  quisque,  culpan- 
dus  esi;  si  dispensaiive,  approbandus?  Rogo  te,  men- 
tiatur  ubi  elegerit  qui  boc  putat :  quia  ct  in  hoc  ma- 
gna  quaestio  est ,  sitne  aliqiiando  meniiri  viri  boni  • . 
imo  viri  du^istiani,  qualibus  diclum  est,  Sit  in  on 
oeilro,  E«l, eil,  Non,  non,  ut  non  subjudido  decidatii 
{Jaeob,  V,  12,  et  Matth.  v,  57) ;  etqui  cum  fide  audiunt, 
Perdet  omnet  qui  loquunturmendacium  {Ptal.  t,  7). 

22.  Sed  haec,  ut  dixi,  el  alia  et  magna  quaestio  esi; 
eligat  qiiod  voluerit,  qui  hoc  existimat,  ubi  memiatur ; 
dum  tamen  a  scribentibus  auctoribus  sauciarum  Scri- 
piuranim ,  et  maxime  canonicanim ,  inconcusse  cre- 
datur,  et  defendatur  omnino  abesse  mendacium  ;  ne 
dispensatores  Cbristi,  de  quibus  dictum  est,  Hic  jam 
qumritur  inter  ditpensatoret ,  «1  fidelit  quit  inveniaiur 
(1  Cor.  IT,  2),  tanquam  magniim  aliquid  sibi  fidditer 
dtdicisse  videanlur,  pro  veritatis  dispensatione  men- 
tiri ,  cum  ipsa  fidcs  in  lalino  sermone  ab  eo  dicatur 
appellata ,  quia  fit  quod  dicilur.  Ubi  autem  fit  qnod 
dicitur,  mciiliendi  ulique  non  est  locus.  Fidelis  igitur 
dispcnsator  aposlolus  Paulus  procul  dubio  nobis  ex- 
liibet  in  scribcndo  fldem ;  quia  Tcritaiis  dispensator 
erat,  non  fakitatis*  Ac  per  hoc  verum  scripsit ,  vidisse 
se  Pctruin  non  recte  ingredientem  ad  veritatem  Evan- 
Rclii  eiqiie  in  laciem  resliiisse,  quod  Gentes  cogeret 
Judaizure.  Ipsc  vero  Pctrus,  quod  a  Paulo  ficbat  uti- 


CLA85IS  II.  2M 

liler  libertate  charitaiis,  sanctae  ac  benignoe  pictate 
hiimilitatis  accepi^ :  atque  iu  rarius  et  sanctius  excnK 
pluin  posleris  pRcbuit,  qiio  non  dedignarcniuri  sicobi 
furie  rccti  uaniitem  reliquissent ,  eUam  a  posteriori- 
bus  corrigi ;  qtuim.  Paiilus,  quo  confidenier  auderenl 
etiam  minores  roajoribtis  pro  defendenda  evangdica 
verilate,  salva  Vaterna  chariiale  resisiere.  Nam  cum 
saiiiis  sit  a  tenendo  ilincre ,  in  nullo  quam  in  aliquo 
declinare,  multo  est  tamen  mirabilius  et  laudabilius, 
libenter  acdpere  corrigentcm ,  qiiam  audacter  corri* 
gere  deviaiilem.  Est  laus  ilaque  justae  libcrtatis  in 
Paulo,  ct  sancias  humilitaiis  in  Peiro :  qux,  quantum 
mihi  pro  modulo  meo  videtur,  magis  fuerat  advcrsw 
calumniantem  Porphyrium  defendenda ,  quam  ut  ei 
daretur  obtrectandi  major  occasio ;  qua  mulio  mor- 
dacius  criminaretur  GbrUiianos  fallaciter  vel  suas  liU 
teras  scribere,  tcI  Dei  sui  sacramenta  portare. 

GAPUT  III.  —  23.  Flagitas  a  me  ut  aliquom  saltcm 
unum  ostendaro ,  cujus  iu  bac  re  senteiitiam  siro  se- 
cutus ,  cum  tu  tam  plures  nominaiiro  cororoerooraTC- 
ris,  qiii  te  in  eo  quod  adstmis  praecesserunt ;  pelens 
ut  in  eo,  si  te  reprehendo  errantero,  patiar  te  errare 
cum  Ulibus,  quoruro  ego,  fateor,  neminem  legi :  sed 
cum  sint  ferme  sex ,  tcI  scptem ,  borum  quatuor  au- 
cioritaicm  tu  quoque  infringis.  Nam  Laodicenimi, 
cujus  nomcn  Uces,  de  Ecclesia  dicis  nuper  egressum ; 
Alexandrum  autem  veterem  bxreticuin ;  Origeneu 
vero  ac  Didymum  reprehensos  abs  te  lego  in  recan- 
tioribus  opusculis  luis ,  et  non  rocdiocriter,  nec  de 
mediocribus  quxsUonibus ,  quamTis  Origenem  miRi- 
biliier  aiite  laudaTcris.  Cum  iis  ergo  errare  puto^quia 
nec  te  ipse  palieris ;  quamvis  hoc  perinde  dicatur,  ac 
si  in  hac  scntentia  non  erraTcrinl.  Nam  quis  esl  qui 
8c  Tclit  cum  quolibel  errarc?  Tres  igitur  rcsianl, 
Eusebius  Emisenus,  Tlieodorus  Heracleotes,  et  qnem 
paulo  post  commemoras  ioannes  qui  dudum  in  poo- 
tificali  gradu  ConstantinopoliUnam  rexit  ecclesiam* 

24.  Porro,  si  quxras  tcI  recolas  qnid  binc  senseril 
noslcr  Ambroshis,  quid  nosler  itidem  Gyprianus  (a); 
iuTenies  forusse  nec  nobis  defuisse ,  quos  in  eo  quod 
asserimus  sequcrerour.  Quanquam ,  sicut  paulo  ante 
dixi,  Untiiromodo  Scripturis  canonicis  hanc  ingeiioam 
debcam  serTitutem,  qua  eas  solas  iu  sequar,  ut  con- 
scriptores  earum  nibil  in  eis  omnino  errasse ,  nibil 
falladter  posnisse  non  dubitem.  Proinde,  cum  quaera 
tertium,  ut  Ires  etiaro  ego  tribus  opponam,  possem 
quidero,  ut  arbitror,  facile  reperire,  si  roulu  legis- 
sero ;  TcruroUmen  ipse  mibi  pro  his  omnibus ,  uno 
supra  bos  omnes  apostoliis  Paulus  occurriU  Ad  ipsum 
confugio :  ad  ipsum  ab  omnibus ,  qui  aliud  scntiunl, 
litlerarum  ejus  tracUtoribus  proTOco ;  ipsum  interro* 
gans  interpello  el  requiro  in  eo  quod  scripslt  ad  Ga- 
laus,  Tidisse  sc  Petrum  non  recle  ingredieniem  ad 
Teriutem  ETaugelii,  eique  in  faciem  propierea  resti- 
tisse,  quod  illa  simulatione  Gentes  judaizare  cogebal, 
uirum  Tcrum  scripseril ,  an  forte  nescio  qua  dispen- 
sativa  falsiute   mentitus  sil.  Et  audio  eum  paulo 

(a)  Ambros.  Commentar.  in  Kpist  ad  Galalas ;  Cypnan»  li 
erist.  71  ad  Quintum. 


tt7 


S.  AUGUSTIM  CPISCOn 


tnperius  in  cjusdem  iiarr«Uioiiis  esordlo  rcligiosa 
voce  mibi  eiamanlem  :  QmB  mtem  scriba  wbi$y,  ecce 
eoram  Deo,  qmm  um  menliar  {Gal.  i,  90). 

25.  Deiil  Teiii»m  ^mlibet  alrqd  opimmles  ;  ego  ma- 
ffi%  credo  Unto  aposiolo  iii  suis,  cl  pro  suis  Lilteris 
jnranli ,  qnmn  euiqmmi  dociissimo  dc  alienis  lilttTis 
ditpiiianii.  Nee  dtci  limeo,  me  sic  hiirliim  defctidcre, 
qifod  non  simiilarit  errorcm  JudaDoriim ,  sed  Tcre 
fucrit  in  orrore.  Quoni.im  neqiie  simnlalmt  errorcm, 
q«i  libi^riate  aposlolieai  sicul  illi  lempori  congmebat, 
ipeteni  illa  9acr»menta,  nbi  opns  eral,  agendo  com 
mendabai  ea ,  non  salanx  Tprsutia  decipiendis  honii- 
iiib«B,  sod  Dei  proTidentia  pncnuntiandis  rcbns  ruiiiris 
prophclice  consiiluta  :  nrc  rcre  fuerat  In  errore  Jii- 
d;eorom,  qiii  noii  solum  novcral,  sed  etiam  inslaiiicr 
et  acritor  prxdicabat  cos  crrarc,  qui  puubanl  Genli- 
biis  imponoiida,  tcI  jusiihcationi  quorumcuinque  ndc- 
liom  nccessarta. 

9C.  Qiiod  attlem  drxi  cnm  raclom  Jiid;ris  tanquam 
ladutium  et  tanquam  gentrlcm  GentiVibiis,  non  me:- 
tlentis  atiiii,  sed  compatientis  afTectu  :  qucmadmodnm 
dixerim  p.inrm  niihi  Tisiis  cs  attcndisse ;  Imo  ego  for- 
tasse  non  saiis  Iroc  explanarc  polucrim.  Ncqiie  enim 
h^K  idco  di\i ,  quod  misericordlter  illa  simiilavcrit ; 
aed  quia  sic  non  ea  simul.tvit  qiix  faciebat  similia 
jHd:eis  ,  qiiemadmoduin  ncc  illa  quae  faciebal  similia 
Gcnlibas,  quse  lu  quoque  commemorasli ;  alqne  in 
eo  me,  qiiod  non  ingrale  fbieor,  adjuvisti.  Cum  enim 
•be  Ce  quuMissem  in  epistola  niea ,  quomodo  puletur 
ideo  faclus  Juda;is  tanquam  Judneus,  quin  fallnciter 
tascepit  sacramenia  Jndaeomm,  cum  et  Gcntibus  lan- 
qoam  gentilis  factus  sit,  nec  tamen  suscepit  fallacitcr 
Sicrificla  Gentium ;  lo  respondisli,  in  eo  fhcium  Gen- 
tilM»  lanqnam  gentilcm ,  quod  praeputium  receperit, 
quoJ  iiidifferenter  permiserit  vesci  cibis  quos  damnant 
Judiui :  ubi  cgo  qnxro  utmm  ct  hoc  simulate  feccrit : 
qiiod  si  alisurdissimum  atqiie  falsissimnm  cst ;  sic 
crgo  et  itla  in  qtiibus  Jndasoram  consurtiulini  con- 
gmelmt  libertate  prndenti,  non  necessiiatc  servill, 
•ot  qiiod  est  indignius,  dispensatione  fallaci  potius 
qmim  fldeli. 

97.  Fidelibas  enim ,  et  iis  qoi  cognoTerant  Tcrila- 
tem,  sicut  ipse  testatur,  nisi  furtc  ct  hic  fallit,  omnis 
ereatura  Dei  bona  eit ,  et  nihU  abjiciendum  quod  eum 
gmHarum  aetione  accipitur  (!  Tim,  rv,  4).  Ergo  el  ipsi 
Fanlo  non  solum  viro  *,  veruni  eliam  dispcnsaiori 
inaiime  fideli,  non  solum  cognitori,  venim  etiam 
doctori  veritatis,  omnis  utique  in  cibis  creatura  Dci 
Don  simulntc ,  scd  vcre  bona  erai.  Cur  igitur  nihil  si- 
mnhitc  suscipiendo  sacromm  cerimoniaramque  Gen- 
tilinm ,  sed  de  cibis  et  prxpulio  vcrum  sentiendo  ac 
docciido,  lamcn  tanquam  gcntilis  factus  est  Gentibus, 
et  non  poluit  fieri  tanquam  Judxus  Jiidaeis,  nisi  falla- 
cittT  suscipiendo  sacr.imcnta  Judxorum  ?  Cur  olea- 
siro  inscrto  servavit  dispetisationis  veracem  fldcm ; 
et  natnralibus  ramls  non  cxtra,  sed  in  arbore  consti- 
tulis,  nescio  qiiod  dispcnsaloriic  simulationis  vclamcn 
obtendit  ?  Cur  factus  lanqiiAm  gentiiis  Gentibus,  qood 

*  loT.,  tcro.  At  alii  F.dd.  ct  Mss.  susdcciDii  rtro. 


s^iilit  docet,  qnod  ail  *  senlit ;  factus  autem  tanqiiani 
Jinheus  Judo^is,  aliud  in  [)eciore  claiidil,  aliod  promic 
rn  verbis,  in  faclis,  in  scriplis  ?  Sed  absil  hoc  sapere. 
Uirisque  enim  dcbebat  chariiaiem  de  corde  puro  et 
cOfiscienlia  bona,  et  fide  non  flcia  (/d.  i,  5).  Ac  pcr 
hoe  omnibos  omiiia  faelus  est,  ut  omnes  luerifoceret 
(I  Cor.  n,  19-22  ),  nmi  meiitieniis  aslu»  sed  compa- 
Cfentrs  affeeta ;  id  est,  non  onmia  mab  homimim 
fiin.icitor  agemlo,  sed  aUoriim  omnium  malis  oninibn^, 
tanquam  si  sua  essent,  mi^cricordis  medicuKe  dili- 
gentiam  procurando. 

28.  Cum  itaque  illa  Testamenti  Yeleris  saeramenta 
etiam  sibi  agcnda  minimc  recusahat ,  non  mtsericor- 
dilcr  fallfbat,  scd  omnino  non  fullcns,  atque  hoc 
modo  a  Domino  Deo  illa  usqtie  ad  certi  lcmporis 
dispcnsalioncm  jussa  esse  commendans ,  a  sacrilegis 
sacris  Gcntium  distinguebat.  Tuitc  autem ,  non  men- 
tlciitis  asiu,  scd  compnlicntis  afTectn,  Judo^is  lanqnam 
Jiidxos  flebnt ,  quaiido  eos  ab  illo  enrore ,  quo  vel  iii 
Christum  credcre  nolebant,  vel  pcr  vetcra  saccrduiia  * 
sua  cerimoniarumque  obscrvationes ,  se  a  peccalis 
posse  mniulari,  fleriquo  salvos  exisfimabanl,  sic  li- 
berare  cupiebat ,  lanquam  ipse  illo  errore  lenereiur ; 
diiigens  utiqne  proximum  lanquam  seipsam ,  et  baec 
a?iis  faciens ,  qit»  sibi  ab  al.is  fleri  vellet,  si  hoc  illi 
opus  es^et :  quod  cnm  Dominus  moquissel ,  adjunxily 
Hm  est  cnim  Lex  et  Prophetas  (  Matth,  xxit,  40 ). 

29.  Ilnnc  compotlentis  afreclum,  in  eadem  Epislola 
ad  Galalas  pnecipit,  diccns :  Si  pra:occupatu$  fuerit 
homo  in  aliquo  delicto ;  vo$  qui  $pirituale$  esti$,  in- 
$fruite  huju$modi  in  $piritu  lenitatis,  intenden$  teip$um^ 
ne  et  tu  tenteri$  (Gat,  vi,  i).  Yide  si  non  dixil :  Fiere  * 
lanquam  ille,  ut  illum  lucrifacias.  Non  niique  ut 
ipsam  dilectum  fallaciler  agerct,  aut  se  id  habcrc 
siinalarct ;  sed  ul  In  alterius  dclicio ,  qrlJ  etiam  sibi 
accidere  possci,  atlcndcret,  atque  ita  alleri,  lanqnam 
sibi  ab  altero  vellct,  misericorditer  subvcnirct:  hoc 
est  non  mcnlientis  astu,  sed  conipalleniis  affectu.  Sic 
Jiid.TO,  sic  gcntili,  slc  cuilibct  hoinini  Paiilus  in  errore 
Te!  pcccato  aliquo  constituto ,  non  simulando  qiiod 
iion  erat ,  sed  compntiendo,  quin  esse  potuisset ,  tan- 
quam  qui  se  hominem  cogitarct,  omuibus  omnia  faclus 
est,  iit  omnes  lucrifacerot. 

•  CAPUT  lY.  —  50.  Tcipsum,  si  plaeet,  obsecro  le^ 
paullsper  intuerc ;  leipsuin,  inquain,  erga  memctipsiim, 
et  recole ,  vel ,  si  habcs  coiiscripta ,  relege  vcrba  tua 
in  ma  Epistola  quam  mihi  per  fratrem  noslram  jam^ 
collegam  meum  Cyprianiim,  breviorem  misisti,  quani 
Tenici,quam  geratano,  quam  plenocharitatisaffcctu, 
com  quxdam  me  in  le  commisisse  expostulasses  gra- 
viler,  subjunxisti  :  In  hoc  teeditur  andcitiay  in  hoc  ne- 
ce$flitudm$  jura  viotantur^  ne  videamur  eertare  pueriliter^ 
d  fautoribu$  invicem ,  vet  dctraetoribu$  nB$tri$  tribuere 
malerfam  contendendi.  Ilaec  abs  te  verba  non  solum 
ex  animo  dicla  sentio»  veram  etiam  benigno  animo  ad 

^  In  qualiiordeGim  Mss.»  agk, 
*  Mss.  duo,  $acrificia. 

»  Edd.,  Fieri,  Unus  e  vat.  Mss. ,  Fias.  aKi  |  lurcs,  nere ; 
qaod  modo  imperativo  sic  usurfiat  Auguslinjiis  tn  aUis  Ipcis 


m  EPISTOLARUM 

consulendiim  milii.  Denique  addis ,  qnod  eliamsi  non 
aildei^,  appai-crel,  el  dicis  :  llccc  icribo,  quia  pwe  a 
(firistiane  diligere  te  cupiOf  nec  qmdquam  in  mea  minte 
reiineie^  quod  di$tet  a  labiii.  0  vir  sancle,  miliique, 
1)1  Deus  videt  animam  meam ,  Teraci ,  corde  dilecte, 
lioc  ipsum  quoil  posiTisti  in  littcris  tuis,  quod  te  mihi 
cxliibuissc  non  dubito,  hoc  ipsum  omnino  apostolum 
Paulom  credo  exhibuissc  in  Lilleris  suis,  non  uni- 
cuilibet  homini,  scd  Judxis,  el  Gra^cis,  et omiiibus Gen- 
libus  niiis  suis,  quos  in  Evatigelio  genuerat,  etquos 
pariciidos  parluriebat ;  ct  dcinde  posterorum  tot  mil- 
lihus  fidelium  Christianorum  ,  propter  quos  illa  nie- 
morine  mandabatur  Epistula ,  ut  nihil  in  sua  roei^ 
rctineret  quod  distaret  a  labiis. 

31.  Cerle  factus  es  etiam  tu,  tinquam  ego,  non 
mentientis  astu ,  sed  compaticniis  afTectu ,  cum  cogi- 
tares  tam  roe  non  relinquendum  iii  ea  culpn,  in  quara 
me  prolapsum  existimasti ,  quam  nec  te  velles,  si  eo 
modo  prolapsus  esses.  Cnde  agcns  gi  atias  l)enevolae 
menti  crga  me  tux,  simul  posco,  ut  etiam  mihi  non 
succenscas,  quod  cum  in  opusculis  tuis  aliqua  me  mo- 
vercnt ,  molum  meum  intimavi  libi  :  hoc  crga  me  ab 
oronibus  servari  volens,  quod  erga  te  ipse  scrvavi, 
ut  quidquld  improbandum  putant  in  scriptis  meis, 
nec  faudent  ^  subdolo  pcciore,  nec  ita  reprehen- 
flant  apud  alios ,  nt  taccant  apud  mc ;  Iiinc  potius 
cxislimans  Ixdi  amiciiiam  et  neces>itudinis  jura  vio- 
lari.  Nescio  enim,  utnim  christianx  amicitix  pulandati 
sint,  in  quibus  magis  valet  vult^are  proveibium,  Obte- 
quium  amico$ ,  verita$  odium  parit  {Tereniiui  in  Andr  , 
act.  i ,  icena  1 ),  quam  ecclcsiasticum ,  Fidetiora  sunt 
vutnera  amici ,  quam  voluntaria  oscula  iuimici  ( Prov. 
xxvn,  6). 

32.  Promdc  chartssitnes  nostros,  qui  nostris  labo- 
ribus  sincerissiincfavcnl,  hoc  potiusqiianla  |K)ssuiiiii8 
iiistanlia  doceamus,  qiio  scinnt  ficri  pusse  ut  inter 
cliarissimos  aliquid  alteruiro  scrmunc  conlradicatur, 
nec  tamen  chnritas  ipsa  miniiatiir,  nec  vcritas  odium 
pariat,qua!  debclur  amicitian;  sive  illiid  verum  slt 
quod  contradicilnr,  sive  cordc  veraci  qnalccumque 
sit  dicitur,  non  retinendo  in  roente  quod  distct  a  labiis. 
Credant  itaque  fratres  nostri,  familiares  tui,  qnibus 
testimonium  periiibes,  quod  sint  vasa  Christi,  roe 
invito  factum,  nec  mediocrem  dc  hac  rc  dolorem  inesse 
cordiroeo,  quod  litteroe  mex  prius  in  mtiltorum  nianus 
▼eneruiit,quam  ad  te,  ad  quem  scripUe  sunt,  pervenire 
potoeront.  Qoo  autero  modo  id  accidcrit,  et  longum  cst 
narrare,  et,  nisi  fiallor ,  superfluum  :  curo  5ufiiclat«i 
quid  mihi  in  hoc  creditur ,  uon  eo  factom  animo  quo 
putatar;  nec  omnino  mex  fuisse  voluntatis  aut  dispo- 
sitionis,  aut  consensionis ,  aut  saltcm  cogiiatirmis ,  ut 
fieret.  IIoc  si  non  crcdunt ,  quod  teste  Dco  lot]uor, 
qiiid  amplius  faciaro  non  habeo.  Ego  tamcn  absit  ut 
eo6  crcdam  hxc  tuac  Sanctit:iti  malevola  menlc  sugge- 
rere  ad  excitandas  inter  nos  inimicitias ;  qiias  mlseri- 
cordia  Domini  Dci  nosiri  averlat  a  nobis ;  sed ,  sinc 

*  Ifea.  quaiuordcciin,  nec  claudant  subdoto  pectore.  Por- 
tcan  voluit  alluJere  ad  ea  Hieroaymi  verla,  nec  quidquam 
in  mja  mente  retmeref  etc. 


CLASSIS  n.  ^ 

ullo  nocendi  aniroo ,  facile  de  horoine  huroana  vitia 
suspicari.  Hoc  cnim  roe  de  lllis  asquum  est  crcdore« 
si  vasa  sunt  Christi ,  non  in  contumeliain,  sed  in  ho- 
norem  facta ,  el  disposita  in  domo  magna  a  Dco ,  iii 
opus  bonum  (II  Tim.  n,  «0,  «1 ).  Quod  si  post  baiie 
attestationem  meam,  si  in  notidaro  eorum  venerit, 
lacere  voluerint;  quam  non  recie  facianl,  el  tu  videe. 

35.  Quod  sane  scripseram ,  nuUum  roe  librum  ad- 
versus  te  Romain  misisse,  ideo  scripseram,  quia  el 
libri  nomen  ab  illa  epislola  discernebani,  unde  omnioo 
nescioquid  aliud  te  audisse  existimaveram ;  et  Roroam 
nec  ipsam  epistolam ,  sed  tibi  roiseram ;  ei  advertns 
te  non  esse  art)itrabar,  quod  sinceritaic  aroiciUa»  sive 
ad  admonenduro,  sive  ad  te  vel  me  abs  te  corrigcndiim 
fecisse  menoveram.  Exceptis  aulem  familiaribus  tuis, 
teipsuro  obsecro  pcr  gratiam  qua  redcmpti  sumus,  ul 
quascumquetuabona,  quae  libifoonitateDomini  conccssa 
sunt,  in  lilieris  mcis  posui,  non  me  cxislimes  insidioso 
blandiloquio  posuisse.  Si  qiiid  autem  in  le  pcccaTi , 
dhnituis  mihi.  Nec  iHud  qood  de  ncscio  cujus  poet» 
focto  incptius  fortasse  quam  Iftteratius  a  me  cumme- 
moratum  est,  arapUus  qnttm  dixl,  ad  te  trahas  :  cum 
coniinuo  subjeccrim  nen  hoc  ideo  me  dixisse,  ut  oca- 
k»  cordis  reciperes ,  quos  absh  unquam  ut  amiseris; 
aed  ut  advertercs  quos  sanos  ac  yigiles  haberes.  Pro^ 
ptcr  solam  ergo  netU-^ZUf,  si  aliquid  ^scripserimtii 
quod  sciipto  posteriore  xlestruere  debearous  (a),  imi- 
tandaia ,  non  propter  Stesichori  caicitatem ,  quam 
eordi  tuo  nec  iribui ,  nec  timul ,  atlingcndum  lllud 
exi&timavi ;  «i<|uc  identidero  rogo,  «K  me  fidenler  car- 
rigas,  ubi.mihi  hoc  opw  essc  perspexcris.  Quanquam 
enim  secuodum  honornm  vocabula  qu»  jam  Ecdcate 
usus  oblJQiiit,  episcopatus  presbyterio  major  sit :  ta-* 
men  in  nuillis  rebos  Au^ustinus  Hieronymo  romor 
e.-t;  iicet  etiam  a  minore  quolibet  non  sit  refugienda^ 
vcl  dedignaoda  correctio. 

CAPUT  V.  ^-  3i.  De  intcrpretatione  tua  jam  mifal 
per.Miasittti,  gua  utiliuiie  Scriphiras  volueris  transfem 
de  llebracis,  ut  scilicet  ea,  qu»  o  Joda>is  prsiermisaa» 
ycl  corrttptosunt,.profeiTe8  in  medium.  Sed  insinuare 
digiieris  peto,  a  quibus  Judaeis,  utruro  ab  eis  ipsisqui 
ante  adventum  Domini  interpretati  sunt ;  et  si  ita  est, 
qulbus  vel  quonam  eorum  :  an  ab  istis  posterius ,  qui 
propterea  potari  possunt  aliqua  de  codicibus  gnecis 
vel  subtraxisee ,  vcl  in  eis  cornipisse ,  ne  illis  tesli- 
moniis  de  christiana  fide  convincerentur.  Illi  autem 
antcrioree  cur  hoc  facere  volucrint ,  non  invenio. 
Deiiide  nobis  mitus,  obsecro,  interpreiaiionem  tuam 
de  Septiiaginui ,  quam  te  edidisse  nescicbam.  Lihrum 
quoquc  tuum,cojus  mentionem  fecisti,  de  Opthno 
genere  interpretaiKli ,  cupio  legere ,  et  adhuc  nosse 
quoiiiodo  coxquanda  sit  in  interprete  pcritia  lingu:i. 
riim,  conjecturis  eorum  qui  Scripluras  «disserei.do 
pertractanl;  quos  necesse  est,  etiamsi  rectjc  aiquc 

(fl)  Denlque  Hieronyrous  aocessisse  Tidelur  ad  Aucusthil 
senteniiam  io  lib.  1  adyersus  Pelaiiaaos,  c.  8 ,  ubf  inUT 


S9I  S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 

iiiiius  fidei  ri.crin(,  varias  parcre  in  inullorum  locoruin 
obficurilatc  scnlcniias  :  quamvis  nequar|uam  ipsa  vo- 
rieias  ab  cjusdcm  fidci  unitate  discordet ;  sicut  cliam 
niius  tractator ,  sccundum  eamdem  fidcm  aliter  atque 
alitereumdem  locum  potest  exponere,  quia  boc  cjus 
obscuritas  patilur. 

55.  Idco  autem  desidcro  intcrpretaiionem  tuain  de 
Septuaginta ,  ut  et  tanta  latinorum  iuterpretum ,  qui 
qualcscumqiie  hoc  ausi  sunt,  quantum  possnmus  iin- 
peritia  careainus :  et  bi  qui  roe  invidereputant  utilibus 
laboribus  tuis,  tandem  aliquando,  si  fieri  pbtest,  intel- 
liganl ,  propierea  me  nolle  tuam  e\  hebrxo  interpre- 
lationem  in  ecdesiis  legi ,  ne  contra  Septuaginta  au- 
ctoritatem,  taiiquam  novumaliquid  proferentes,  magDO 
scandalo  pecturbemus  plebes  Christi ,  quarum  aures 
ct  corda  illam  intcrprctationem  audire  consueveruni, 
qux  etiam  ab  Apostolis  approbata  est.  Unde  el  iliuil 
apod  Jonam  virgultum  {Jom  it,  6),  si  in  hebrxo 
nec  hedera  esi,  nec  cucurbita ,  sed  nescio  quid  aliud , 
quod  truiico  suo  niium  nullis  suslentandum  admiiiicu- 
lis  erigatur ;  mallem  jam  in  omnibus  latinis  cucurbitam 
legi.  Non  eniin  frustra  hoc  puto  Septuaginta  posuiaee , 
nisi  quia  ct  liuic  siroile  sciebant. 

56.  Satis  me,  imo  fortasse  plus  quam  satis,  tribus 
epistolis  tuis,  respondisse  arbitror  («);  qoarum 
duas  per  Gyprianum  accepi ,  luiam  per  Firmum.  Re- 
scribe  quod  visuro  fuerit  ad  nos  tcI  alios  iiistruendos. 
Dabo  autcm  q[>eram  diligentiorcm,  quantum  me  ad- 
iiiTat  I>ominus,  ut  litter»  quas  ad  le  scribo,  prios  ad 
te  perveniant  quaro  ad  qiiemquam,  a  quo  hilius  dis- 
pergantur.  Fateor  enim ,  nec  mihi  hoc  fieri  Tcile  de 
tuis  ad  me,  quod  de  meis  ad  te  faaum  jusiissime  ex- 
poatuhis.  Tamen  placeat  nobis  inTicem  non  tanturo 
cbaritas,  verum  etiam  libertas  amicitise,  ne  apud  me 
ticeas,  vcl  ego  apud  te,  quod  io  noslris  litteris  vicissim 
nos  movct,  co  sciiicct  aiiimo  qui  oculis  Dei  in  fratema 
dileciioite  non  displicet.  Quod  si  inter  nos  fieri  posse 
siue  ipsius  dilectionis  perniciosa  offcnsione  non  putaa; 
nun  fiat.  llla  eiilm  cliariias  quam  teciim  liaberevellein» 
profccto  major  est;  sed  inclius  *■  lucc  niinor  quam 
ntilla  est. 

EPISTOLA  LXXXIll  *  {b). 

AugnstinHi  Aiypio  significan$  aliam  u  de  boms^  qucB 
fuerunt  Honorati  ex  Tliagaslenhi  monacho  prehbytert 
Ttiiuvensitf  iniisse  sentenlitm^  sibique  demum  sat.us 
riV«n  ut  ea  omnia  hwreditario  veluti  jure  cedant,  non 
monasterio  Thagastensi.  sed  Thiavenn  Ecclesia:. 

lyomino  beatissimo  ct  veiierabiliier  cbarissimo  ac  dc- 
sideranlissimo  frntri  et  coepiscopo  Altpio,  ct  qiii 
leciim  sunt  fralribiis,  Accustinus,  et  qui  inccuin 
sunt  fratres,  in  Domino  salutcm. 
I.  Tristitia  Thiavensis*  Ecclesiac  cor  mcum  con- 


S^ 


*  Edd.,  mHor.  At  U8s.,me/iu«. 

*  lx>T.,  Thummas.  vetus  codex  Corb.  prefert  7ldatensi% 
quem  scribeDdi  modiun  ma^s  prol  amub;  quia  iu  lodiciilo 
I  onidii  ai.ud  Mss.  exemi  lana  ceusemur  quaxlam  cpislolie 
imMens&us,  seu  oommuuto  o  in  6,  Thiaiensi!tm  scri|>ur. 

*  ftepcrta  sclom  in  Mss.  cb  et  dnobus  v.  practcr  Fxiit.  Lov. 
(11^1151.72,75  6181. 

{bS  Alia^  230 :  qux  aulcm  85  cral, nuiic ^f.  scri;  u  lirt-a 
au.  lOS. 


quiescere  non  permittit,  donec  eos  tccum  aiidiani  iir 
pristinum  animura  rc.Htitulos;  qiiod  cito  faciendum 
est.  Si  enini  dehomine  uiio  tantum  sategit  Apostoius 
diccns,  Nemajore  tristitiaabsorbeatur^  qui  ejusmodsesi ; 
ubi  etiam  ait,  (Jt  non  possideamur  asatana;  non  cnim 
ignoramus  mentes  ejus  (II  Cor.  ii,  7,  41) :  quanto  ma« 
gis  nos  oportet  vigilanter  agere,  ne  huc  in  toto  grege 
plangamus,  et  maxime  in  eis  qui  nunc  ^  caiholic»  paci 
accesserunt,  et  quos  nuilo  modo  relinqiiere  possuin. 
Sed  quia  temporis  non  slvit  angustia,  ut  simul  nobis 
inde  diligentcr  deliberataro  licerel  cliquare  seiiteiw 
tiam ;  quid  mihi  post  digressnm  nostrnro  diu  cogitanii 
placuerit,  accipiatSanctilas  tua  :  et  si  tibi  quoque  pki* 
c^,  jaro  litteraQ  qiias  ad  eos  comrooni  nomine  scri- 
psi  (a),  sine  dilatione  mittantur. 

2.  Dixistiutdimidiumhabeant,etallerum  dimidiiim 
ds  a  me  undeciimque  providerctur.  Ego  atitem  puio 
qoia  si  lotum  eis  aufcrretur,  esset  quod  diccremur 
non  de  pccunui  nos,  sed  de  jostitia  taniopere  laboras- 
86.  Cum  vero  dimidium  eis  coneedimus,  ei  eo  modo 
cum  eis  quandoque  componunus,  satis  apparebit  no  • 
stram  curam  nihil  aliud  quam  peconiariam  fuisse ;  ct 
Tides  quae  peroieies  consequatur.  £i  illis  enim  videbi- 
mur  alienam  rem  dimidiam  tulisse ;  et  illi  videbuniur 
nobis  iuhoueste  et  inique  se  passos  fuisse,  ut  adju\a* 
reutur  de  dimidio,  quod  toturo  pauperum  fuerat.  Nam 
quod  dixisti,  Cavendum  est^  ne  cum  rem  dubiam  emtn» 
dari  volumus,  majora  vulnera  faciamuSy  tantumdetn  va- 
lebit,  si  eisdimidium  concedatur.  Propter  ipsum  qnip* 
pe  dimidium,  illi  quorum  conTersioni  eonsulcre '  to- 
Inmus,  ut  hoc  exemplo  secom  agatur,  rerum  suarum 
Tendiiioneiu  per  morasillas  excusaiorias  dilaturi  sunt. 
Deinde  miruro  si  de  ro  dubia  est  totius  plebis  tain 
grande  scandalum,  cum  episeopos  suos,  qiios  \\ro 
magno  habent,  sordida  avaritia  maculatos  puiaiit, 
dum  maligna  species  non  vitatiir. 

5.  Nam  curo  quisqiie  ad  nionasterium  convcnitur, 
si  veraci  corde  convcrtiiur,  illud  non  cogitat,  maxiinc 
admonitus  quantuin  roalum  sit.  Si  autem  fallax  est, 
et  sua  quxrit,  non  quse  iesu  Christl  {Philipp.  u,  21 ), 
non  habet  utique  charitatem.  Et  quid  ei  |)rodesi,  si 
distribuerit  omuia  sua  pauperibus,  et  tradiderit  cor« 
pos  suum  ut  ardeat  (I  Cor.  xiii,  3)?  IIuc  acccdit,  qiiia 
iUud,  sicul  jam  collocuti  sumus,  deinccps  vitari  poi- 
est,  et  agi  cum  eo  qui  convertitur,  si  non  potest  ad- 
mitti  ad  socictatem  fratrum,  anleqtiam  se  oinnibus  il- 
lis  impedimentis  cxucrit,  et  ex  otio  tendatur  cum  cjiis 
res  Jam  essc  destiierit.  HaH^auiem  mors  infirmoruin, 
et  lantum  iuipedimentum  salutis  eorum,  pro  qulbiis 
tantopere  laboramiis  ut  eos  catliolicac  paci  lucrcmur, 
aliter  vitari  non  putest,  nisi  ut  apcrlissime  iiitelligain, 
nullo  niodo  nos  de  pccunia  satagere  in  talibus  causis. 
Quodiiullo  modo  intcllccturi  suiit,  nisi  illam  rcm  quam 
seinpcr  prcsbytcri  csse  putavcrunl,  eorum  usibus  re- 
liiiquamus;  quia  ctsi  cjus  non  erat,  hoc  ab  initio  scire 
dcbucmnt. 

•  Ita  Mss.  At  IjOv.  habet,  quiiam  catholi  w^  rtn 

*  Apud  Uv.  ou.iaitur,  consmere;  quod  vx  )bs.  rcstilui- 
mus. 

C  )  lUr.  lillcnc  :io:i  cxsiaat. 


^5  EPISTOLARUM 

.  l^idetor  itiqiie  milii  lisee  regiila  esse  in  rebus 
liajusGemodi  rcliiienda,  ut  quidquid  co  jure  quo  Ulia 
(Mftsidcoliir,  ejus  fueril  qui  alicubiclericus  ordinalor, 
ad  eam  pcriineat  Ecclesiam  in  qua  ordinatur.  Usqiie 
adeoautem  eodem  jure  presbyieri  Honorali  esl  illud 
uiide  ngilur,  ul  non  solum  alibi  ordinalus,  sed  adhue 
iii  Thagastensi  monaste rio  consiilutus,  si  re  sua  non 
vcndiia,  nec  per  manKcsUm  donalionem  in  quenipiam 
Iranslaia  morerelur,nonni8i  hseredesejusin  eam  sue- 
cederenl,  sieut  rraler  ^Emilianus  in  illos  Iriginla  soli- 
dos  fralri  Privato  successil.  llaecergo  anie  praccavcii- 
da  sunl :  si  aulem  praecauta  non  fucrinl»  ea  jura  eis 
servare  oportel,  quae  lalibus  babendis  vel  non  baben- 
dissecundum  civilem  socicUlcm  suntinslilula;  ut  ab 
omni  non  solum  re,  sed  etiam  specie  maligna,  quan- 
lum  possumus,  nos  abslineamus,  el  bonam  famam-cu- 
stodiamus,  dispensationi  nostne  multum  nccessariam* 
Qiiam  vero  species  maligna  sit,  adverlal  sancta  pru- 
detitia  lua.  Excepta  illorum  tristitia  quam  experlisu- 
mus,  ne  quid  forle  ipse  fallcrer,  sicut  fieri  solel,  dom 
iii  scntontiam  meam  proclivior  erro,  narravi  causam 
fiatri  ct  collcgic  nostro  Samsucio  («),  nondum  dioens 
quod  mihi  modo  videtur,  scd  iliud  polius  adjiingens 
qnod  utriqiie  nostnim  visum  sil,  cum  illis  rcsislere- 
miis  :  vehementerexborruit,  elnobis  hoc  visuin  esse 
miratus  esl;  nuUa  re  alia  pcrmotus,  nisi  ipsa  specie 
fojda  non  nostra,  scd  cujuslibel  viu,  ac  moribus  ia- 
dignissima. 

5.  Proinde  obsecro  le  ul  episiolam  quam  eis  com- 

muni  nomine  scripsi.  siibscriplam  non  diffsras  miue- 

re.  £l  si  forie  illic  illud  juslum  aperlissime  pervides» 

non  cogantur  inlirmi  modo  discere  quod  ego  nondom 

iutelligo,  ut  hoc  circsi  eos  in  bac  causa  servelur  quod 

Dominos  ait :  MuUa  kabeo  vobii  (Ucere^  sed  non  potettis 

iUa  portare  modo  (Joan.  xvi,  i2).  Tali  quippe  infir- 

mitaii  paTCcns,  etiam  iliud  de  iributo  solvcndo,  ail, 

Krgo  Uberi  $unl  filii ;  ted  ne  scandali»enm$  eos,  el  c»- 

lera,  quando  Petruro  misit,  ut  didnichmas  quoi  lURC 

cxlgebantur  solvercnl  {Matth.  xvii,26).  Noveratenim 

aliud  jus,  quo  nihil  laie  debebat;  sed  eo  jure  tribuluin 

ei  ille  solvebat,  quojiirediximiishaercdcm  presbyleri 

Honorati  successurum  fuisse,  si  aniequam  rem  suam 

vel  donarel,  vel  venderel,  moreretur.  Qiianquam  in 

ipso  Ecclesise  jure  Paulus  apostoliis  parcit  infirmis, 

et  dcbitum  stipendium  non  exigil,  certus  conscientia 

)uod  reclissime  exigeret;  scd  nihil  aliud  quam  suspi- 

rionem  devitans,  bonum  Christi  odorcm  turbanlem, 

n  ab  illa  maligiia  specie  scsc  abstincns,  in  eis  regio- 

nibus,  ubi  boc  noveral  oportere  (I  6'or.  ix,  4-43),  el 

forte  anlcqiiam  Iristitiam  homiuum  fuissel  experios. 

Sed  no's  lardiorcs,  vel  experti  corrigamus,  quod  pr»- 

videre  debuimus. 

'  6.  Postremo  quia  omnia  limeo,  el  memini  in  di- 
gressu  nostro  quid  proposueris,  quod  me  fratres  Tha- 
g:islcnses  teneaiit  dcbilorem  in  dimidio  iliius  prelii ; 
si  hoc  justum  csse  liquido  perspiciS,  ca  duntaxal  con- 
diiione  non  abniio,  ut  cum  habuero  reddam,  id  esl, 
cum  kdi^iuid  lantum  oiivcneril  Hipi>oncnsi  monaslerio, 

(d)  Episcopo  Turrcosi. 


CLASSiS  n.  2H 

ubi  boe  sine  angostia  ficri  possii  :  ul  tanla  ibi  summa 
delracia,  non  minus  qiiani  arqualis  pro  nunicro  cuha- 
bilanliom  pars  ad  nostros  pcrvcniat. 

EPISTOLA  LXXXiV  *  («). 
Novato  ejAscopo  Augustinus^  excusans  quod  ad  ipsum 

non  nuttat  germanum  ipnus  LuciilHm  diaconum,  qno 

latknce  lingwB  perito  carere  non  possenl  Ecclesia  dicc- 

cesis  Hipponensis, 
Domino  beatissimo  ct  vcncmbili  ac  de^iderabili  fratri 

el  consacerdoti  Novato  (6),  et  qui  lecum  sutit  fra- 

tribus,  AuousTiNus,  et  qui  mecum  sunt  fralrcs,  in 

Domino  saiulem. 

i,  Et  egoseniio  quam*  durus  videar,  cl  meipsum 
vix  fcro,  quod  filinm  mcum  diaconum  Lucillum  ger- 
maiium  tuum  Sanciitati  lux  non  mitto  atquepermitlo. 
Sed  cum  ipsequoque  aliquos,  ex  tuis  nutrimcniis  val- 
dc  charissimos  aUiue  dulcissimos,  necessitalibus  Ee- 
clesiarum  longe  positarum  abs  te,  concedere  coeperis ; 
lunc  senlies  quibus  desideriorum  sUmulis  fodiar,  quod 
quidam  mihi  maxinia  el  dulcissima  fauilliarilate  con- 
juncli,  non  sunl  cUam  corporaliter  mecum.  Nam  ul 
longe  miltam  cogiiatioiicm  *  tuam ;  quantumlibel  t»- 
leat  gcrmaiiiias  lui  sanguhiis,  non  viiicil  amiciti»  viii'- 
culum,  quo  nobis  iiivicem  ego  ei  frater  Severus  inbae« 
remus  :  cl  tamcn  nosU  quam  raro  rum  milii  vldere 
contiiigal.  Alquc  hoc  fecil  noii  iitiquc  voluntas  vel  miea 
vel  illius ;  sed  dum  matris  Ecclesiae  neccssilates,  pn>- 
pler  futurum  saeculum,  quo  n  )biscum  Inseparabililer 
eonvivemus,  nostri  lemporis  necessitatibus  antepotii- 
mus.  Quanto  ergo  ae(|uius  te  lolerare  oporlcl,  pro  uli- 
lit:ile  ipsius  ma  ris  Ecclesiae  ejus  fratris  abseiillam, 
cum  qiio  non  tamdiu  clbum  dominicnm  ruminas, 
quanidiu  cgo  cum  dulcissimo  concive  meo  Severo,  qoi 
mecum  tamcn  nune  vix,  et  interdum  per  exiguas 
chartiil:is  loqiiitur,  ct  eas  quidcm  plures  aliarum  cura- 
ruin  et  negotiorum  referlas,  quam  portanlcs  aliquid 
lioslrorum  inChrisU  suavitate  pralorum? 

i.  Uicforsilan  dicas :  Quid  enim?  et  apud  nos  ger- 
manus  meus  Ecclcsiae  non  eril  uUIis,  aut  propter  aliud 
eum  mecum  habere  desidero?  Plane  si  tantum  ttbl 
quantum  hic  mihi,  ejus  prxsenUa  lucrandis  vel  regen- 
dis  ovibus  Domini  ulilis  viderctur,  non  dico  duritiam 
sed  iniquiLitem  meam  nemo  non  jure  culparet.  Sed 
cum  laUna  lingua  (c),  cujus  inopia  in  noslrls  regloiiibus 
evangelica  dlspensaiio  multum  laborat,  lllic  aulem 
ejusdem  linguic  usus  omninosit;  iiane  censcs  iios  sa  • 
luU  plebium  Doiiiini  oportere  consulorc,  ut  hanc  fo* 

>  sic  ex  tribos  Mss.  [quanffuam]. 

*  Forte  leg.,  cognatianenL 

•  Lxxxiv  et  Lxxxv  Rcoognitae  sunt  ad  cb.  vc.  duos  v.  et 
ad  Lov. 

(a)  Alias  W :  quae  autem  B4  erat,  nunc  10.  saii^u  forte 
drca  hoc  tcmpus,  seu  aate  an.  4H. 

(b)  CoUatioai  carthaginensi  iulerftiit  Ko^-atus  {^iUrensb 
episoor  us,  Ibrtean  idem  ij  se  cui  haec  eristola  SCTipu  ett. 

>)Forte legendum :  « sod cum calleat laijiiam  huguanj. » 
Porro  In  lUis  tempoilbas  erat  perquam  fajiUians  apuJ  AIH- 
caun  usus  laUni  sermonis ,  quew  « ioter  hbQdiiueata  fcUam 
c  nulricum  »  discere  ooepil  Auguslhius ,  ex  Iii».  i  Cooteas., 
c.  14,  n.  25.  iUnc  est  quod  pumcum  proverbium  aihiUiiitt 
ia  serm.  167  de  verbis  Apost,  cap.  3 ,  n.  4  :  *  Lailae  vuUt 
t  dicam,  taqult,  auia  tunice  non  onmcs  nostis. » 


S.  AUGDSTINl 

ealutem  iUtic  roiitamQS,  el  liinc  aufenmnns,  «ibl  eam 
magiia  cortiis  aesta  requirimus?  Da  itaque  veBiam» 
quiid  non  solum  contra  taum  desideriam,  sed  etSam 
coutra  sensum  meum  facio^  quod  me  facere,  sarcinae 
DOttrae  cura  conslriiigit.  Dabit  tibi  Domioas,  in  que 
poeuisli  cor  tuuiOt  ut  iales  sintiabores  lui,  oi  pro  i&to 
beneflcio  remunercris ;  sic  enuu  regionum  nostrariua 
ardentissimse  siti,  diaconum  Lucillum  tii  potkis  fion- 
ce^isti.  Ncque  enim  parum  prxatabis,  cum  de  Jiacce 
nulia  petiiione  me"  ulierius  onerabls;  ne  «iliil  aliud 
qqam  durior  appaream,  venerabili  mibi.et  saoctc  Be* 
Defolenliae  tuos. 

EPISTOLA  LXXXV  (a). 
AugustUm  Paulum  jquemdam  efitcopum  objur^^  qgd 

EccUtiam  ieviUUe  ma  graviter  offendebat ,  itf  ad  pit^ 

gem  et  ejueeopo  dignam  itilam  redeaL 
Domino  siiiceriier  •dilcctis&imo  et  ^otis  omEibus  bea- 

lifloando  fralri  et  consaccrdoti  Paw^  {b)^  Af^iSTi- 

Hus,  in  Doiiuno  salutem. 

1.  Tam  iiiexarabUcm  me  noii  vocares ,  iciisi  «tiam 
mcnd^cem  putares.  Quid  «nim  aliud  de  animo  mco 
credis ,  quaudo  mihi  talia  scribis ,  nisi  nie  toncre  ad- 
Tcrsus  te  naevum  discordi.!!  ct-odium  detesiandum : 
quasi  in  re  manilcsla  bou  caveam,  ne  aliis  prxdican$, 
ipse  reprobus  inveniar  (I  Cor,  ix,  27) ;  anl  ita  velim 
cjiccre  siipulam  de  oculo  tuo,  ut  in  meo  trabem  nu- 
triam  {Matth,  vii,  i)  ?  Nou  est  quod  putas.  £cce  ilo* 
rum  dico  et  tcstor  Deum,  quia  si  tu  tibi  ca  vellcs.qux 
tibi  ego  volo,  jam  olim  securus  in  Cbristo  viveres,  et 
in  nominis  ^us  gloria  totam  ejus  Ecdesiam  laetiflca- 
rcs*  Ecce  jam  scripsi  ju>n  iantum  le  tcsse  frairem 
roeam ,  aed  etiam  coUegam  ineuro.  Neque  eoim  fieri 
polest,  ut  lum  sit  collcga  meus  quilibet  episcopus 
Eccle&ix  cailiolicae,  qualiscumque  ait«  nuUo  ecclesia» 
stico  judicio  damiiatus.  Sed  nt  tibi  nou  communicemy 
nulla  causa  est ,  nisi  quia  tibi  adulari  non  possum. 
Tibi  euim  maxime  debeo,  quia  inCbristo  Jcsu  pcr 
Evangelium  ego  te  ^genui ,  salubrem  mordacilatem 
cbaritutis  veraciter  objurgando.  Nec  ita  igaudoo  mul- 
tos  in  Ecclesiam  catholtcam  adiuvante  Doiiilno  ^  xo 
csse  coUectos,  ut  non  debeam  ^iiangere  plures  inde 
diapergi.  Sic  cuim  vulncrasti  Ecclosiam  IU|ikpoaett- 
sem ,  ut  nisi  ie  Dominus  omnilms  curis  ^  sarcinis 
S'«ucularU)us  expeditum^  ad  veram  epbicopalero  vi- 
tam  victumque  xevocavesit^  Xale  vuluus  sanad  iion 
possit. 

S.  Cum  autem  tu  roagis  magisque  implicare  te  non 
cesses,  ut  eiiam  rebus  qiiibus  renuntiasii,  te  post  re- 
nuntiationem  inserucris,  quod  nec  apud  humnnas 
Ipsas  leges  ullo  modo  defendi  potest ;  et  in  ea  profes- 
sione  vivcre  dicaris,  cui  frugalitas  Ea  lcsiu;  tujc  suCfl- 
ccre  non  possii :  iitqiud  quacrie  communionem  mcaro, 
cum  audire  nunqiiam  volucris  admonittoncm  meani  ? 
An  ut  quidi|iiid  facis  rollii  imputent  boiittncs,  qiioriiro 
qoerelas  sustincre  iion  possum?  Frusira  autcro  «u- 

(a)  Alias  216 :  quae  autem  88  erat,  ooDtinetnr  epbt.  ISO. 
ScripU  forie  circa  aa  403. 

(D)  Cataquensem  Ecdesiam  administrabat  raubis;  qnippe 
Is  est,  ut  opinamur,  qui  ia  e|.lsu  96,  n.  2,  dicilur  praeccssor 
fiooUacii,  caiaqueosis,  juxta  epist.  97,  n.  i,  cLiaopi.i. 


Episcon  ^  f^ 

splcans  «os  esse  obtrectatores  tuos,  qui  tibi  seroper  et 
ia  vita  priore  adversati  sunt.  Non  est  ita ;  nec  roirum 
quod  muha4e  latent.  Sed  etiamsi  hoc  verum  esset, 
nihli  in  luis  noribos  invenire  debuerunt ,  quod  recte 
rapMbenderent ,  et  •unde  Ecclesiam  blasphemarent. 
Adhae  ne  pmas  foruisse  ideo  ista  dicere,  quia  non 
acoepi  satisfactionem  iuam.  Imo  propierea  dico,  i»e 
ipoe  'non  possim  satis  Deo  faoere  de  peccatis  meis  , 
81  knec  tibi  tacoero.  Novi  qiua  cor  habes ,  eed  ^  iar* 
dm  soeuruBi  est,  qnaiido  in  oeslo  est;  et  acuium  cor 
niliil  est,  i]aando  in  terra  est.  Non  est  epiecopaius 
artiflcium  trarisigendie  vit»  fallacis.  Docebit  te  quod 
dico  Dominns  Deus,  qui  trbi  iirtercliisit  onmcs  vias, 
ad  quas  4l1o  titi  voluisii ,  ut  dirigat  te,  «i  4irtelligas,  in 
illora  viam,  propier  quam  ambolandam  tHn  tam  san* 
cta  -stvoina  iinpostta  est. 

iCPISTOLA  LKXX?l*(o) 
AMgu$tiRu$  Qeeitiano  prwsidi ,  ut  $uo  edieto  Donatiita$ 

m  regiofte  Hipponena  et  in  vieiHis  lode  coerceat. 
Bgoino  cximio,  et  in  Clirisli  chariiate  vere  nierito- 

^tto  bonorabili  ac  suspiciendo  *  filio  CiECiLiANO,  Au- 

ousTijive  epiecopus,  in  Domino  salutem. 

Adininibtralionis  tuae  clariUs  et  faroa  virtuluin, 
pictatis  qnoque  cbrt&tian»  laudanda  diligetUia  et  fida 
siucentas,  <)uae  yUi^iviiia  rouncra  eo  donante  gaudcs 
tributa ,  a  quo  speras  promittente  potiora ,  excitave- 
runt  -me,  ut  hoc  epiiitiilari  alloquio  aestus  causarum 
mearum  cum  Excellenlia  partirer  lua  *.  Quantum  eiiim 
por  alias  Africx  tcrras  te  uiiitati  catholics  mirahili 
elioacia  oonsuluisse  gaudemus ,  tantum  dolenms  re- 
gionem  ilippoHensium-Regior.uin  et  ei  vicinas  parles 
ooulincs  Numidiae,  pnesidiali  *  edicti  tui  vigore  ikio- 
dnm  adjuvari  meruisse,  domine  cximie ,  et  in  Christe 
cfaftritate  ^re  meriloque  bonorabilis  oc  suspiciciNle 
fili.  Quod  ;ne  me»  potius  ncgligentix  deputelor,  qui 
episcopalem  sarcinaro  Hippone  sustineo,  tuae  Magni- 
ficentiae  noB4aeendum  putavl.  Quantum  etiam  in  cam- 
po  Hlpponensi  hxretica  praesumat  audaciti,  si  ez  fra- 
tribus  et  coliegis  meis,  ^ui  h«c  tuoe  Siibiimilati  iiar- 
rare  poterunt^  vcl  «k  presbytero  quem  cmn  iitieris 
roisi ,  fuerie  audire  digiuiluB,  adjuvonte  Domino  Dco 
noBtro.procul  dubio  pravidebis  ut  «twnor  oaerik^fe 
vanitatis  tcrrendo  oanetur  potius  quam  -iilciseeiido  re- 
seoelur. 

EPI6T0LA  LXXXVH  **  .(6). 
AugmHmte  Emerilo  dotiatisKE ,  adhortans  ut  altendat 

^  respondeat ,  qua  ^usta  causa  schisma  •moperiuL 
Desiderabili  et  dilocto  frairi  Emerito  (4,  Aogustinus. 

I.  EgO;Cum  audio  quemquam  benoingeiiio  praedi- 

*Ji«-  »ljqw*?  suscipiendo  :  et  in  corpore  epislcte ,  $u- 
scmemem,  Hic  i[;se  est,  ut  putant,  caxuliaaus  qui  i>ra'- 
tono prsefectus poslea  fuit  an.  409,  cutquc allcraui  Aii'>> 
slinus  epislohuxi  scrij  sU  an.  413. 

*  ita  iiss.  propeanmcs.  At  Edd.^excelteniieeaperiremtua. 

*  m.  Tellerianus,  pnie.  idiaHs. 

*  CoUaiacoai  Jil.  cb.  1.  :gg.  r.  t.  «e.  tribus  v.  et  cum  Am. 
Bad.  £r.  i^. 

••  Roeensuhous  hancad  a.  bg.  bl.  c.  cc.  ff.  a.  g-  xk.v.s. 
sb.  t.  vc.  qualBor  v.  4st  ad  Am.  Bad.  fir.  lot. 
(«jMdias  00 :  quae  outemM  erat,  nuuc  36.  scrif;ia  forte 

(b)  Alias  4M :  qose  autem  87  erai,  nunc  210.  soriru  in. 
405  aut  post,  sed  ante  aa.  411. 

(c)  Emeri»ua  a\js  cassarieusls  in  ttauritaoia,  ibiquc  J)» 


Wr  EPISTOLARUM 

'twii,  doctriuisqbe  UUMlflNis  cnidiitiin ,  (faanqaam 
noQ  ilii  saltts  aniaue  cobsUuiu  sit,  tamcn  in  qua*8iii>ne 
radllina»  seatke  atkid  qvam  veritaa  posiuiat»  qno 
mai»  «uror,  eo  magis  eiardeaeo  nessc  bcminem ,  ct 
csm  eocolloqiii :  \el  si  id  noa  possim,  saltem  litieris 
qiiae  longissirae  vobni,  attingere  meiiiem  cjus,  atque 
ab^  ▼icissim  aiiingi  desidero.  Sicui  le  essc  audio 
talem  virom,  ei  ab  Ecclesia  caibolic»,  qu«  sicut  san- 
cto  Spifita  firammiiata  est,  iolo  orbe  diffundiiur, 
discefptum  doleo  aiqne  seclnsnm ;  qoam  ob  caosam 
nescio.  Nam  ceriuro  est  magnje  parli  Romaiii  orbis, 
ne  «ficam  eliam  barbaris  genUbus,  qoibos  quoque  de- 
biH»rein  se  dicebat  Aposiolas  {Rouu  i>  ii),  quorom 
diristian»  fidei  coimmiHio  nostra  contcxltur,  ignoiatn 
esse  pariem  Donaii ;  nec  eos  omnino  scire  vd  quando 
vel  quibis  cansis  exoria  sit  isia  dissensio.  Qiios uti- 
que  omncs  ChrisUanos  ab  eis  criminibu^  quae  Afris 
objicilb,  nisi  innocenles  esse  fateari^  cogerisdiccre, 
omniiim  malis  factis  obnoxios,  cum  apud  vos  perdKi, 
ui  miUas  dixerim ,  laieni ,  tos  omnes  esse  poiloios. 
Non  enim  neminem  de  Testra  communiune  pcUilis; 
tlultunc  primum  peliiUs,  cum  prtmuin  illud,  unde 
l>ellendas  est,  fecerit.  An  non  aiiquanto  tempore  laten- 
iem,  ei  posiea  prodituin  conTictumquc  daninatist 
<juxro  igitur  uirum  vos  coiiiaminavci-ii  co  tcmpore 
quo  laiebai?  Respondebis :  Nulio  mudo.  Nulio  ergo 
lemporeconiarainarei,  etiamsi  semper  id  laterei;  noin 
et  mortaorom  nonnulla  saepe  commissa  produniur, 
nec  fraudi  esi  Christianis,  qui  eis  commnnicavere  vi- 
veniitras»  Cur  ergo  tos  tam  iemeraria  atque  sacrtiega 
dirempUonepr^idisiis  a  coiiMiiaiuone  innomerabilititii 
li^seiesiaruin  Orieiilalitim ,  quas  senipcr  btuii,  ei  ad- 
liuc  laiei  qiiod  in  Africa  gesivm  esse  aui  doceUs  aut 
fingiiis? 

S.  Alia  cnim  qu^slio  est,  utniin  iila  vera  dicaUs» 
qiiae  quidem  nos  mulio  ^probabilioribns  docamentis 
falsa  esso  convincimos,  et  in  Tesiris  niagis  ea  ipsa  qiKO 
objidUs,  lunc  probata  declaramus.  Sed  lucc,  jut  dixi, 
alia  qiixsiio  csi,  tunc  aggredlenda  et  discuUenda,  cuni 
opus/ueril.  lUud  nuncatiendat  vigllaiiUa  mcnUs  tuxs 
nemiBem  coniaminari  possc  ignotorum  ignoUs  criini- 
Mibas.  Unde  manifestum  est  a  communione  orbis,  cul 
seu  raisa  seu  Tcra  crimina  quae  Afris  intCBdiUs,  pror- 
sus  iguoia  sunt  et  ignota  scmper  fuerant,  sacrilego 
sdiismate  vos  esse  separaios  :  quanquam  el  iliud  noa 
cst  tacendum,  eitam  cognitos  maios  bonis  non  ot)esse 
in  Ikciesia,  si  eos  a  coinmuiiione  prohibendi  aut  po- 
tcsias  desil,  aut  aliqua  r»ilo  coiiservand^e  pacis  impe- 
diai.  Qai  suntenim,  qui  apud  propbetam  Czecliielein, 
ciaiiie  TastaUonem  pcrditonun  signari  iiieruerunt,  et 
cttmilliTasiareatureTadere  illaesi  (Euck.  ix,i-6),  iiisi, 
iii  ibi  maniresUssime  oslendiiur,  qui  moerentcigemunt 
fteccata  et  iiiiquiiaies  popuii  Dei,  q\m  Quni  in  medio 
corumTquisauiemqaod  ignorat,  gemit  eimoeret?  Exea- 
dem  ratione  eiiam  Paulus  Aposiolas  falsos  fratres  tole- 
ra  t.  Non  eniin  de  incogni  Us  aii :  Onum  eum  $ua  quannl^ 

natisaanim  eiiscopus  fuit ,  umjs  eorum  septem  qiios  Uli  ad 
suani  liiendain  causaro  io  cotlatioae  Cartliagineusi  delege- 
raiit ;  ex  iib.  2  acuacl.  c.  51 . 

Saxct.  August.  IL 


CLASSIS  n. 

imii  qiut  Jesu  Ovrigti  { PMipp,  n,  41);  ques  lamen  se- 
cum  fuisse  manifestat.  Ex  qno  aulemgaicre  sunt,  qol 
\t\  ihurincnre  idolis,  vel  Codiccs  divinos  tradere,  qiiam 
mori  mahienini,  nisi  ex  eorum  qni  snn  qiKTront,  non 
JcsuCbrisU? 

5.  Miilta  lesiimonia  Scripturarinn  praRtereo,  ne  lon- 
giorem  qnam  nccesse  est  epistulam  faciam,  et  ermli- 
ti<^  tose  plura  per  teipsuin  consideranda  permicio. 
Qnod  umen  satis  esl,  vide  obsecro :  si  um  multi  inl- 
qui  in  uno  p4»pulo  Dei,  eos  qui  sccum  Tersabanlmr  * 
non  feceraiit  taies,  qoales  ipsi  eranl,  si  mulUtudo  flbi 
falsorom  frairum  apostolum  Paulum,  in  ona  cam  eit 
Ecilesia  consUtutum,  non  fecit  sua  quserentem,  noo 
qux  icsu  Ciiri!»ti ;  manifcstiim  eai  non  hoc  efnd  ho* 
mineni,  qiiod  esi  nialiis  qiiisquam,  cum  quo  ad  ailare 
Clirisii  nccediinr,  etiamsi  non  sit  incog:ntus,  &i  ian-' 
tuin  iioii  a|^H'obctur,eia  bona  conscientia  displicendo 
scparclur.  Mnnifestum  csl  igiiur  non  esse  aliud  eum 
fure  coiicurrere,  nisi  vel  farari  cum  eo,  vel  fortnm 
ejus  cordis  placilo  accipcre.  lloc  nos  dicioMis,  «I 
quaestiones  infinius  atque  saperfluas  de  factis  ho-. 
minuui,  qux  raiioucin  nostram  nihil  impcdiunt«  tkv/h» 
ramus. 

4.  Sed  ct  vos,  nisi  bccsentiatis,  Ules  eriiis  omnes,. 
quaiis  OpUtus  in  vestra  commuiiionc  vobis  iion  igno-: 
ranUbos  fuil :  quod  alisit  ab  Efucrili  moribus,  alio* 
rumque  taliuin,  quales  apud  vos  cssc  uoii  dubiio  longo 
a  faais  illius  alienos.  Neqiic  eiiiiii  vobis  ohjicimus, 
nisi  scbisraaUs  crimen,  quam  ctiain  hxresiin  male 
pcrgeverando  fecistis.  Quanti  auteni  diviiio  judicisi 
pcndalur  boc  facinus,  lege  quod  ic  It^gissc  iion  amiii.* 
go.  Invenies  DaUian  ct  Abiron  bialii  terrai  devoralos, 
cxicrosquc  oinnes,  qui  eis  consciisornul,  ignede  me* 
dio  corum  cxisieiite  *  c(»asuiiip(os  (Xum.  xvi,  31* 35). 
lUud  ergo  sceliis  ad  cxciniiliiin  devilnndi  Dominos 
Deus  pr;csen(i  huppiicio  dciiolavit,  ul  cuiu  Ulibus  pft<!> 
tienlissiine  p;«rci(,  quale  uUiino  jiulicio  rcscrvet,  os- 
tendcrci.  Ncqticciiiin  reprebendiinus  raUoaesvestrat, 
si  eo  icnipore  qiio  Tcsana  poteiiiia  furcre  jnctabatur 
Oputas,  cum  ejus  accusator  cssel  lotius  Africas  gc* 
Hiitus  congciiii^ccnUbus  vobis,  si  lariieii  talis  cs,  qua- 
lem  le  pr.cilicai  (;iiiia,  qiiod  scit  Dcus  me  ei  credero 
ei  Tclle :  non  crgo  reprelicndiiiius  si  co  icniporc,  na 
maltos  secuin  cxcommuuicadis  iraberet,  ct  coinmu- 
iitonem  Tcstram  scliisinnlis  fiirore  prseciderct,  cum 
exconimunicnre  noluistis.  Sed  boc  ipsum  est  quod  mh 
argttii' in  judicio  Dci,  frater  Eiuerite,  qiiod  cuui  vidc* 
retis  Um  magnum  maluin  esse,  dividi  paricm  DonaU, 
ul  Optatus  potius  in  coinmunione  tolemndus  exisii«r 
marelur,  qiiain  illud  adniitterelur;  pcrmanctis  in  co 
malo,  quod  in  divideiida  Ecclesia  ClirisU  a  vc^tris  ma* 
joriiNis  perpetraium  esl. 

5.  Uic  fortasse  respoiideiidi  angii»tia  tculnbis  do- 
fendere  Oputum,  Nuii,  frater,  nuU  obsccro;  non  te 
decei,  ei  si  aiiquem  alium  forte  dcceat,  si  Umcn  quid- 
qoam  decat  malos,  Eiuerituni  cerie  non  deccl  dden- 
dere  OpUtum.  Sed  furiasse  ncc  accusare  i(a  sit  sano* 

*  Mm.  ocm,  eon^tabantur, 

•  liss.  duo,  exewue. 


*W  S.  AUCUStlNl 

Ijlerc  vocc  mcdia,  ctilic :  Uiiusquisqnc  sarcinaiu  siiam 
liorUil  (  Gal.  vi,  5).  Tu  quis  cs,  qui  judicas  scrviini 
alicfium  (/?owi.  xiv,  4.)?  Sicrgo  ad  tcstimoniuin  UXius 
AfriCT,  inio  vero  lerrarum  omniumqunquJvcrsumCil- 
donis  fania  fcrvchat,  slmulciiim  ct  illc  iioius  iml,  non 
ausi  cgtis  unquam  dc  Opiaio  judicare,  no  tcmcre  de 
Incognitisjudicarctis;  nostindcmpossuinusaul  dcbe- 
niiia»  de  iis  qiii  ante  iios  vixcrunt,  ad  vestriim  tantuni* 
inodo  lcsiimonium,  tenici-arium  de  iiicogiiitis  fcrre 
lentetiilam,  tit  parnm  sit  quod  tos  ignota  criniinaml- 
ni,  nisi  ei  nos  ignoin  judiccinusTNon  cnim  Opiaiuin, 
etiamsl  fortc  fahn  pcriclititiir  invidia,  sed  te  defeii- 
dla»  cum  dicis:  Ignoro  qiialis  iste  fucrit.  Qiianto  ina- 
gis  crgo  qiinlcs  fucriiit  Afri,  qiios  Ignotiores  arguis, 
Orienlalis  orbis  Ignornt?  a  quibus  tamcn  Ecclesiis, 
«pinruin  noniina  habcs  iii  Libris  et  recilas,  ncfaria 
dissensione  disjungcris.  Si  Tliamugadciiscm  cpisco- 
pnm  Tostnim  fnmosissimiim  ct  pessiroe  diframatum, 
nm  djco  Ca.saricnsls,  scd  Sitifcnsis  collcga  cjus  ejiis- 
ti«iK|uotcmforisignorabal,quomodo  tradilorcs  Afros, 
qiitCiimqHc  illi  fu.rini,  Ecclesia Corinlhlorum.  Eplie- 
siorum,Colosacnsiuni,  Philippcnsium,  Thcssalonioen- 
sium,  Aniiochcnorum,  Ponii,  Galatix,  Cappadoci.c, 
cni«lcranimquc  orbis  (lartium  ab  Apostolis  in  Christo 
acdifieatanim,  atit  nossc  poiuil,  aul  damnari  a  vobis 
meruit,  qiib  non  potuit?  et  timoii  eis  non  communi- 
catis,  et  dicitis  non  csse  Christianos,  ct  eos  rcbapii^ 
lare  conamini.  Quid  dicain?  quid  qucrar?  aut  quid 
eiciamom  f  Si  cum  hominc  cordato  loquor,  indtgiiaiio- 
nls  Imjns  aciileos  tocuin  participo.  Naro  vidcs  profecto 
4f  ue  dicercm,  si  vellem  diocro. 

6  Aa  fortc  fcccruni  inler  sc  majorea  vestri  conci- 
Ifaim,  ct  damnavcriint  pnctcr  sc  totum  orbem  chrisiia- 
nuiii?  Itanc  ad  lioc  |icrdiicta  est  rerum  exislinintio,  ut 
coiicilium  Maxiniinncnsiuiii,  qui  de  vestra  prsccisione 
prj[*cisi  sunt,  quia  vobis  coniparali  paucissimi  sunt, 
aon  valcat  advcrsus  vos ;  ct  veslrum  concilium  valeat 
advcrsus  gcntcs  ha^rediiatcin  Chrisii,  et  iiossessio- 
ncm  cjus  tcrminos  lcmc  {Psal,  ii,  8.)?lHiror  si  habet 
in  corpore  sangiiiuem,  qui  de  hac  re  non  crubcsciL 
liescribc  ad  ista,  quxso  :  a  iionnullis  eoim  ,  quibiis 
non  poiui  non  crcdcre,  audivi  (e  rescripturum,  si  libi 
scribcrem.  Jatn  etiani  prid«^m  misi  unam  epistolam, 
quani  uinim  acccpcris  vel  ci  respondcris,  ei  forle  ego 
tuam  nun  accrpcrim,  iicscio.  Nunc  iiitcrim  peio  aJ 
liasc  rcapondcre  nc  graveris,  quod  tibi  vidclur.  Sed 
iioli  tc  iii  alias  tollcre  qua.*stioncs;  liinc  ciiim  caput 
est  ordhiaiissimae  uiquisitiou^s,  cur  schisnia  factum 
sit. 

7.  Nam  ct  terrenae  potcstates  cum  schismaticos 
pcrseqountur,  ca  regiila  sc  delciiduut,  qiia  dicit  Apo- 
slolus  :  Quipotestati  reti$tU,  Dei  ordinationiretittit:  qui 
antem  retittintf  ipti  nbijudidum  acquirunt,  Principet 
etxtm  noH  tunt  timori  bono  operi,  ted  mtUo.  Xit  autem 
wm  Hmere  potetUUemt  Donum  fae^  et  habebit  Umdem 
ex  Ula;  Dei  emm  minitter  ett  tibi  in  bonum.  Quod  ti 
Ma/inn  feeerit^  timenton  emm  fruttra  gladium  portai; 
M  etiliii  miittiier  ett,  vindex  im  iram  ei  ifui  male  agit 
{Hom,  TLiu,  %  4).'Tota  igitur  quxstio  cst,  ntrum 


EPISCOPI  SOO 

niliil  mnli  Rii  schisma ,  aut  utrum  schisma  nou 
fccerilis,  ut  pro  bono  operc  potestaiibus  resislaiis,  noii 
pro  mnlo,  uiide  vobis  acquiraiis  judicium.  Propterea 
providcntissimc  Dominusnon  ait :  Beati  qui  pertecutiO' 
nem  patiuntur  lantum ;  sed  addidit,  propter  juttiiiam 
{Mattk.  V,  10).  Si  ergojii&liiia  csiquam  opcraii  esiis 
in  ilhi  dissensione,  in  qua  eiiam  iiennaneiia,  sccun- 
dum  ea  quas  supra  dixi,  nosse  abs  te  cupio.  Si  auiem 
iiiiquitas  est  orl)em  christianum  damnare  inauditum, 
vel  quia  non  audivit  qua:  vos  audistis,  vel  quia  iion  ei 
probatum  est  quod  tcmere  credidistis,  aut  sine  certo 
documcnlo  accusastis,  etideo  rcbapiizare  vellc  tot  Ec- 
clcaias  ipsius  Domiiii,  cum  bic  adhuc  essct  iii  cnriic, 
ct  Apostolorum  cjus  pracdicatiunc  ac  laborc  fuiidalas  : 
quia  vobis  licet,  aut  nescire  Afros  collegiis  vcslros 
iiialos  simul  vivctttes,  siiiiul  Sncramciita  traclaiitcs ; 
aut  ctiaro  scirc,  scd  tulerarc,  ne  pars  Donaii  divida- 
tur;  illis  autem  in  orl)e  rcmotissimo  constitulis,  iion 
licet  ncscire  quod  vos  de  Afris  aut  noslis,  aut  crcdilis, 
aut  audislis ,  aut  fitigitis?  Qu;c  tanla  esl  pcrvcrsitas 
amplccti  suaiii  iniquiUitcm,  cl  potcstaium  accusare  sc- 
^XTilatciii  ? 

8.  At  eiiim  et  malos  Christianis  iion  licet  pcrscqiti. 
Eslo,  non  liccal ;  scd  nuinquid  boc  poiCdtaiibus  ad 
Imic  ipsuni  ordiiiatis  fas  cst  objiccrc?  An  Apostoluui 
dolebimus?aut  non  habent  co'dioes  vcstri  qiix  paulo 
aiiie  commenioravi  ?  Scd  vos,  iuquics,  talibus  coui- 
nmiih  arc  non  debctis.  Quid  ergo  ?  Vos  Fbvtano 
quondam  vicnrio ,  parlis  vcstne  liomini ,  quia  lc- 
gibus  scrvieiis ,  noccnles  qiios  invenerat  occidcbat, 
iioii  communicastis?  Scd  a  vobis,  inquies,  lioroani 
principes  adversuni  nos  provocanlur.  Imo  a  vubis  ad- 
vcrsum  vosipsos,qui  £cclesiani,ciijus  illic.sicut  taiit'' 
aaie  prx^dictum  esi,  jaiii  meinbra  sunt  (de  Cbrisio 
cnlm  diclum  est,  Et  adorabuiit  eum  onmet  reget  terra*, 
{Ptal,  Lxxi,  f  I),  ct  prjecisione  laitiareausiestis,  etrc- 
baptizarc  pcninaciter  audetis.  Nostri  aulem  adver»us  il- 
licitase;^  ITivntas  vestrorum  violentias,  quas  ct  vos  ibi, 
quiuilia  iion  facitis,doletisct  gcniitis,  a  potcslatibusordi* 
nalis  liiitioncm  pcuiiit,  iion  qna  vos  persequanlur,  scd 
qiia  sodefcndant;  sicui  apostoliis  Paulus  advcrsusJu- 
dxos  coiijurantcs  ut  euni  nccarcnt  (Aci.  xiin,  21), 
niilequnmesset  Romanum  imperium  christianum,  egit 
ut  sibi  tuUio  ctiam  armalorum  daretur.  Sed  illi  priiv- 
cipes  qiialibet  occasione  cognoseentes  vcstri  schisma- 
tis  ncfas,  coiistituunt  advcrsusvos  pro  sua  sollicitudine 
ac  potesiate  quod  voluiit.  Non  enim  frusira  giadium 
portant;  Dei  enun  miiiistri  suiit,  vindiccs  in  iram  in 
cosqui  uiale  agunt.  Postrcmo  ctiani  si  aliqui  nostroruiu 
tion  chrisliana  modcratione  ista  faciunt,  displicet  no* 
bis;  sed  tamcn  non  propier  eos  rclinquiroiis  catholi* 
cam  Ecclesiam,  si  cam  ante  ultimum  tcnipus  ventila- 
tionis  a  palea  purgare  iioii  p(»ssumus,  quando  et  vos 
propter  Optatum,  cum  eum  pellcre  noii  audebatis,  par- 
tein  Donati  non  rdiquistis. 

9.  At  enim  dicitis  :  Quare  nos  adjungi  .vobis  vuliis, 
si  scelerati  sumus?  Quia  vivitis  adhuc,  et  corrigi  po- 
testis  si  Tclitis.  Curo  eniro  nobis  conjungimini ,  hoc 
est  Ecclcsia!  Dei ,  bxrediuti  Chrisli,  ctijus  possessia 


m  EPISTOLARUM 

•mit  termhii  lerr»,  vos  corrigimini  nt  in  radioe  vita- 
tift.  Ue  rarois  cnim  fraclb  sic  ait  Apostohis :  Poietu 
e$i  «niN  Deu$  iurum  inurert  iUo$  {Rom.  xi,  25).  Vos 
ergoniutamini  e\  ea  parie  qua  dissenliebaiis;  qiiam- 
vis  Sacranienta  quae  habetMilis »  cum  eadem  sint  in 
omiiibtts,  sancta  sint.  Qoapropter  vos  muUri  volumus 
apenrersitale,  id  est,  nt  denuo  radicetur  vestra  prae- 
cisio.  Nam  Sacramenta  quas  non  mutastis^  sictit  habe* 
lis,  approbaiitiir  a  iiobis;  ne  forie  cum  x^estram  pra- 
vitatem  corrigcre  volumus,  illis  mysteriis  Christi,  qua 
in  vostra  pravitale  dcpravata  non  siint,  sacrilegam 
raciamus  injuriam.  Neque  enim  et  Saftl  depravaverat 
unctionem  qnam  acceperat ;  cui  unctioni  tanlum  ho- 
iiorem  rex  David  pius  Dci  servus  exhibuit.  Propterea 
ergo  vos  noii  rebaptizamus,  quia  radicem  vobis  red> 
dtTecupimus;  formam  umen  praecisi  sarmeiiti,  si  non 
inutata  est,  approbamus:  quae  taineii  quamvis  iiite- 
gra,  nullo  inodo  esi,  sine  radice  fructuosa.  Alia  quoc- 
stio  est  de  perseciiiiONibus ,  quas  vos  dicitis  pati  in 
Unta  roansuetudiiie  et  leniute  nostroruro ,  cum  vere 
illiciie  ac  privatim  vestri  faciant  graviora ;  alia  de  Ba- 
ptismate,  quod  noii  qiixrimus  ubi  sit ,  sed  ubi  prosit. 
Nam  ubicumquc  est,  ipsura  est;  scd  nrm  etiam  illeqiH 
lioc  accipii,  ubicumque  est,  ipse  cst.  luque  privaum 
koniiiium  impieiatem  detesUrour  im  schismate :  bapti- 
smum  vero  Cliristi  ubiqiie  vencraniur  :  quia  si  deser- 
tores  sec«m  Imperatoris  slgna  traducaiit,  illis  vel 
damnailone  punitis ,  vel  indulgciilia  correctis,  saiva 
signa  recipiunlur,  si  salva  manserant.  Et  si  quid  de 
hac  re  diligentius  quxrendum  esl,  alia  est^  iit  dixi , 
qua*stio.  iloc  enim  observaiiduin  est  in  hisrebus,  qnod 
oliservat  Ecclesia  Dei. 

10.  Qiiacritur  autem  utruin  vestra ,  an  noslra  sil 
Ecclesia  Dei.  Quapropter  illud  qiuerenduin  est  a  ca- 
pite,  cur  schisma  feceritis.  Si  non  rescripseris,  ego 
apod  Deuro,  quautum  credo ,  facilem  causam  liabeo ; 
qnia  viro,  quem  audivi,  excepto  schismate,  bonum  et 
liberaliter  instructum,  paciflcantes  liilcras  misi.  Tu 
▼ideris  quid  illi  respondeas,  cujus  nunc  laudanda  pa- 
tientia,  in  fine  vero  timeoda  sciileniia  Cbt.  Si  autem 
rcscripseris  ea  cura,  qua  tibi  scriptum  vldcs ,  aderit 
misericordia  Dci,  iit  aliquando  error  qui  nos  diriroil, 
ct  amore  pacis  et  raiioiie  veriuiis  intereat.  Memento 
quod  de  Rogatensibus  *  uon  dixerim»  qui  vos  Firmia- 
nos  appellare  dicuntur,  sicut  iios  Macarianos  appclla- 
tis.  Neque  de  Kucatcnsi '  episcopo  vestro ,  qui  cum 
Firmo  pactus  perhibeiur  iiicoluinitatem  suorum ,  ut 
ei  portae  aperirentur,  et  iii  vasutionem  darentur  Cu- 
tholici,  et  alia  innumerabilia.  Dcsiiie  ergo  locis  coni- 
uiunibus  exaggerare  facla  liominum ,  vel  audiu ,  vel 
cogniu»  Vides  enim  qua:  de  vcsiris  uceam,  ut  dc  ori- 

1  IjOv.  fivcaiensUni$»  Sed  melius  Bad.  Am.  Er.  et  lias. 
omnes,  Bomensibu$j  id  est  secutoribus  nogati  cartenueii- 
sis  ia  liaivitania  Caesarieosi ,  uii  ex  epist.  03  intelligiuir, 
e|)iscopi ;  qui  olini  com  a  nonatisUs  defcdsset,  mulu  aoer- 
ba  ab  iiisis  passus  csl,  iuvante  eorum  itartes  Firmo  Ty- 
raoDO  uldoaui  Iratre.  Uude  AugusUaus  ia  lib.  2  coat.  litu 
Peliliaal,  c  K5 :  «  Quis,  ait,  conunemorare  suiBdat,  bello 
c  Firmiano  quae  a  vol>is  Rocatus  Uaums  pertulit?  • 

*  sic  lx)v.  At  Edd.  aniiqmorca  et  llss.  quauior  habent, 
RuddoxemL  Alii  quaiuur  probae  nots,  Ruficaien$i.  Alhis , 
liUMitr$en$i. 


CLASSIS  II. 


SOS 


glne  schisniatis,  iibi  loU  C9usa  est,  res  agatur.  Doml* 
Rus  Dous  hispirct  tibi  cogiutioncm  paclficam,  desi- 
derabilis  et  dilccte  fratcr. 

EMSTOU  LXXXYIil  •  (a). 

Cterici  Uipponen$e$  calholici  ad  Januarium  (b)  epi^eo" 

pam  donati$iam^  expo$tulanie$  de  Circumceiiionum 

$$B9iiia  tn  Catlioiico$.  StUu$  eU  Augu$tinij  quanfiuam 

communi  ciericanun  nomine  $cripta  e$i  epi$ioia. 

Jaxuario  Clcricl  ralholici  rcgionis  nipponcnslumo 

nefriontm. 
f  •  Qerid  etCircumoeliloncs  vestri  novi  geiicriscl 
inauditx  crudeliutis  pcrsecutioiie  In  nos  sxviunt.  Qul 
si  malum  pro  malo  reddcrciit,  ctiam  sic  coiitra  lcgcm 
faccrent  Christi.  Nunc  vcro,  consideratis  omnilHis  fo- 
ctis  nostris  et  vcstris,  invenlmur  hoc  iiati  qiiod  scri- 
ptum  esl,  Reiribuebant  mihi  maia  pro  boni$(P$ai, 
zxxiv,  ii) ;  ct  iii  alio  psalmo :  Cum  hi$  qui  oderani 
pacem,  eram  pacificu$;  cum  loquebar  i7/fs,  debeiiabani 
me  grati$  (P$ai.  cxix,  7).  Nam  ciiin  sis  in  Um  grandi 
consiitutiis  aDUte,  arbitramnr  to  optime  nosse  qooJ 
pars  Donnti,  qu»  primo  apiid  Canhnginem  pars  Ib* 
joriiiidiccbatur,  ultroaccusaTitCaccilianuih,  tuncepi- 
scopum  Ecclesiae  Carthaginensis ,  apiid  imperatnrem 
illuin  aniiquum  ConsUiitiinim.  Sed  ne  forte  aot  obliai 
boc  sit  gravitas  tua ,  aiit  to  nosse  dissimules ,  a«c 
etiam,  quod  non  puUmus,  forsiun  nescias,  exempl 
relationis  lunc  Anulini  proconsulis,  qucm  pars 
rini  tunc  interpellavit ,  ut  ea  criniina  qoae  objidolni 
Casdliano ,  ad  memoratum  imfieraiorem  ab  eodeoi 
proconsule  mitterentor,  his  iiostris  litieris  Inseriiniia. 

A.  GGG.  NNN  <c).  AifULi!ius  VC  (d),  proconanl 

Africnc. 

2.  Scripia  (e)  ca*ie$tia  Uaje$tntii  vestra  aecepia  at' 
qne  adorata,  Cteciliano  et  Idi  qui  svb  eodem  agunty  qmi' 

*  lluic  cmendaadx  opem  attulcnm  a.  bg.  M.  c.  oc  A  g. 
gv.  n.  r.  vc  duo  sb.  duo  t.  qualuor  t.  Aia.  Bad.  Er.  lcnr. 

(a)  Alias  G8  :  qux  autem  83  crat ,  nu ac  156.  Scrii  U  rott 
iait.  aa.  m  '     ' 

(b)  Erat  ille  Cascasis  Nigreasis  ia  Nuinldia  episcopus,  aetate 
superior  tunc  teui|  oris ,  el  priiaas  dictus  {artis  Dooatl  ia 
Possidli  lodiculo,  c.  5,  oui  ia  Bagaitf  ao  quidem  coadlioamii 
394>  aoiniuatur  uuinto  looo :  at  ia  cartliagiaeasi  coilatiooe, 
aate  Priniianuni  \{  summet  subscriblt. 

(c)  nasce  notas  inefenuit  ftiss.  easquo  Ger?asianus  codex 
ad  margiaem  iateqireUiuTt  Avgiuio  tonstantino.  cui  Uiler- 
prcUtioai  lavct  v.  c.  llenricus  valesius,  hac  eadcm  rela- 
tiooe  ediu  cum hujiismodi Inscriptione, constaniino ^.axhno 
Jugiuio  ytnuUniUy  clc.  At  iii  cariiia^iacasi  oullaiioae  3,  n. 
Sloinscribilur,  Mvgu$ii$  nostris;  lortcaa  cxscri|toris  er* 
rore.  Quippe  Coastantiuo  tertium  coosuie,  id  est  aoao  Cliri- 
sti  313,  quo  rdatio  flla  scri{iU  est,  im|>erabaut  Augusti  duo, 
Coastaatiiios  el  Ucioius;  uoo  tres,  ul  iis  notis  subiuteOi* 
gcndum  vlderetur. 

(d)  Editi.  nunc  proconeui.  sed  mclius  Mss.  et  ^  alesius  ha- 
beoL  vc ,  id  est  Joxu  Gemeiiccasis  codicis  interpreiatkH 
oem,  Fir  c€n$uiari$ :  imiz  exemplum  ia  Carthagia.oolht.^ 
Fir  clari$$iam ;  quae  |  ostcrior  interpretitio  exscriptoris 
errori  tribuenda.  Enim  vero  proooosul  scriiiens  imperaton 
haodqoaquam  se  vlrum  clarissimum  dtxisset. 

(e)  scripu  haec  refert  Eusebius  Ui  Kcdestest.  hislor.  lib. 
10,  c.  7,  quibus  videlicet  Unperator  vult  dericos  «ab  onml- 
«  bus  ommno  pubiids  hinctiooibus  immones  oooservari,  do 
«  errore  aliquo.  aut  casu  sacriiego.  a  cultu  summaedivijte 
«  debito  atistrtihantor :  sed  ut  potius  absque  ulla  inqiiietu- 
«  dUe  DTopris  legl  oeserviant.  »  Veriia  sunt  GoosunUni, 
huic  rciaUoai  illustraadae  oecessario  adducu. 


m  S.  AUG€ST1XI 

pti  elerki  uppcUantur,  devotlo  mea  apud  Acta  ^  parri- 
t09i$mea  itmnHare  cmavit,  eosdetnque  horlata  at  vt, 
unitate  conumu  omnium  facta,  cum  omni  omnino  tiitt- 
vere  indulgentia  Majestatis  vestras  Uberati  cs$e  vhleimtnr^ 
Catholica  custodita,  sanctitati  legis  dcbita  reverentia  ac  * 
dimnis  rebuM  inscrviant.  Verum  post  paucos  dies  exstite* . 
ruui  quidam  adunaia  secum  populi  multitudiiu^  qui  Cw' 
ciUano  cotUradicendum  putareni^  quique  fnsciculuiH  in 
aluta  signaium  ei  UbeUum  sine  signo  obtulerwu  dieaiioni 
nter,  atque  impendio  postularuni,  ui  ad  saerttm  ei  ttetu- 
rabiiem  comitatum  Numittis^ifehiri  dirigerem^  qu(B  ma- 
neaie  QBdliano  in  siatu  suo,  subjeelis  eorumdem  actis^ 
quo  cuttcia  Majesias  vesira  possii  dignoscere,  parpitas 
mea  dirigere  curavii,  Transmisi  libellos  duos^  uttum  in 
altUa  suprascriplum^  ita :  i  Libellus  Ecelesias  catboli- 
cegf  crimiitum  Ceeciliani,  iradilus  a  parie  Majorini ;  i 
item  alium  sine  sigillo  coltmrentem  eidem  alut0>  Datutn 
die  deeimo  seplimo  calend.  maias^  Carihagine^  Domino 
tmiro  CoHsiantino  Augtuto  lertium  Cos. 

3.  Post  banc  relationem  ad  $c  missnm  jussit  Impe- 
ralor  venirc  partes  ad  episcopale  judiciMra  in  uibe 
Roma  facicndum ;  ubi  queroadmodum  rausa  dicla  at- 
que  flnita  sit,  ct  Caecilianus  innoccns  judicalus  sit, 
indicant  Gesta  ecdesiastica.  Jam  uiiqiie  post  parifi- 
cain  moderami^n  judicii  episcopalis,  oninis  conicntio- 
snls  ^  animositatis  pcrlinncia  dcbebat  cxstingui.  Sed 
nirsus  majorcs  veslri  ad  linperalorcm  redicrunt»  ci 
Hon  recte  judicatum,  neque  oinnem  causam  nudiiam 
esse  conqucsti  sunt.  Unde  ille  alteruin  episcopalc  ]n- 
dicium  dedtt  liabendum  in  Ardatcnsi  GalliaB  civitate» 
ubi  multi  vcslri ,  ?ana  et  diabolicn  dissensione  da- 
mnata,  cum  Caeciliano  iii  concordiam  redicrunl ;  alii 
vero  pertinacissimi  et  liiigiosissiini  ad  eumdem  impe- 
ratorem  appellavcruni.  Postea  et  ipse  coacios  episco- 
palem  causam  inler  partes  cognilnm  terminavit,  et 
primus  contra  vcslram  parleni  legem  constiluit,  ut 
loca  congrcgationmn  veslrarum  fisco  vindicarcniur : 
quarum  omniuin  renim  documenla  bi  velleinus  inse- 
rerc,  niminm  longas  litleras  raccrcmiis.  lllud  tamen 
nnllo  modo  pra:terinittcndum  cst,  qiiomodo  Felicis 
Apiungensis,  quem  fonlem  otuniuin  malorum  in  con- 
cilio  Cartliaginensi ,  ab  Secundo  Tigisitano  primate, 
palres  vestri  fuitse  dixerunt,  urgcniibus  apud  Impera- 
torem  vcstris,  publico  jiidicio  causa  discussa  alque  fi- 
nltn  sil.  Nam  memoratus  lm|)erator  in  Iinc  ipsa  cnusa 
vestros  apnd  se  accusjilores  et  assiduos  inlerpellato- 

*  Edd.  omiuunt,  mca  apud  acta^  qux  verba  buc  revoca- 
vimus  ex  Mss. 

*  Edd.  habenl  slc  :  indulgetitue  majeslatis  vesirce  liberati 
esse  tndeantnr  catltotici,  oiiiodita  sanctitaie  legis  debila  re- 
vercniia  diviidu  etc.  iTaBtanuius  altojaiu  lccliuuemiQ  quiu- 
dedni  Uss.  repertam. 

*  Edd.,  tiamtiiii  vesirL  Scd  melius  Mss.  quiuque,  qocnon 
valesius  ct  exeiu|)lum  coUal.  carth.,  tumdnis  veslri. 

^  Bad.  Ara.  Fj*.  et  lov. :  iranmdsii  libeUi  duo^  tams  in 
o/vfa  stdiscripiust  etc,  auem  iocum  ad  Mss.  fidem,  partiui 
ctiam  ad  exemplum  coUaU  Carthag.  correxiinus.  Porro 
alterum  libcUum,  qui  sigillo  caruissc  dlcitur,  valeslus  alit- 
que  putaiil  esse  Ubellum  8a{>piicem,  quem  episoopi  partis 
ittjoriQi  ad  CoQSiantinuih  miserunt,  petcntes  ut  ex  caUia 
siiH  Judiccs  daret ,  qui  mter  ipsos  ac  Caeciiianum  ejusque 
collegas  judicarent :  cuius  libelU  exemplum  reiert  0}.ta(us 
In  10).  1,  ejusque  menlionem  focit  Augustinus  ui  E|.hAt43, 
u.  13,  ct  76«  u.  1 


EPISGOn  304 

res  litteris  suis  fuissc  lestatur,  4|u:irum  excroplum  in> 

Tra  scripsimus. 

Jmperaiorcs  Catsarcs ,  Flavius  Constantinds  llAiMrs, 

ei  VALERtos  LiciNius,  ad  Phobianuii  ,  proconsuiem 

Africee, 

4.  jEliantis  prcedecessor  tuus ,  meriio ,  dtm  wr  per- 
feciissimus ,  Verus ,  vicoriiit  prtefeciorum^  iune  per 
Af\ricam  uosiram  *  incommoda  vaieludine  ienereiur^ 
ejtudem  partibus  functus^  inter  cceiera  etiam  id  rtego- 
tium  vel  invidiam^  quas  de  CofcHiano  episeopo  Ecdesim 
cathoiicm  tridetur  esse  commoia^  ad  exameu  suum  atque 
jussionem  credidit  esse  revQcaudam,  Eletdm  cum  jam 
Superium  centurionent ,  el  Cofdlianum  magisiraium 
Apiungitanorum,  et  Salurninum  excuraiorem  (a),  ei  Ca» 
lilnum  juniorem^  ejtudem  civitaiis  curaloran^  atque 
Sotonem  servum  publicuin  suprascriptm  civiiatiSt  prm" 
senies  esse  fecissetj  audientiam  pra*buit  eompeientem  : 
adeo  »1,  cum  CacHiano  ftdsset  objectum  quod  a  Feiice 
cidem  episcopaius  videretur  esse  deiatus^  cui  divinarum 
Scripturarum  prodiiio  atque  exustio  videretur  objecta  , 
innocenlem  de  eo  Feticem  fuisse  constiterii,  Deniqne 
cum  Maximus  Ingentium  decurionem  Ziquentitun  nvi- 
tatis,  epistolam  Cceciliani  exdnumviii  '  falsasse  conten" 
deret^  eumdem  ipsum  Ingetuium  siupeiuum  Aciis  qum 
snberant,  pervidimtUy  et  ideo  ntinime  tortum^  qund  se 
decurionem  Ziquensium  civitaUs  asseteraverit,  Unde 
volumtu  ui  eumdem  ipsum  Jngentium  (b)  sub  idonea 
prosecutione  ad  comitatum  meum  Consiantini  Augtuti 
mittaSy  ut  iltis  qui  in  prmsentiarum  aguiU,  aique diumis,* 
diebus  interpeliare  nen  demntuti ,  audientibus  et  coram 
as^stentibus  apparere  ei  intimari  possit^  frustra  eos  C/f« 
cUimto  episcopo  invidiam  comparare,  atque  adverstu 
enm  violentcr  insurgere  voluisse.  Ita  enim  /itt  ut  omis- 
sis,  sicut  opiftetf  ejtumodi  contenliontbus,  populus  sine 

*  Edd.,  vestram,  Mss.  dcccm,  tu>itram. 

*  edd.,  ex  divittojure.  Mss.  jileriquc,  ex  duumrirU.  scd 
legeadum  baud  duliie  uao  fcrbo,  exduunni^i;  agiiiir 
nem|)e  de  Alfii  caeciliani  epistola  ab  ipso  j^ost  duumvtraiutn 
scripla,  ut  patct  ex  (;(*slis  pivgationis  Feiicis. 

*  Lov.,  dutHimtf.  aIu  olcl.  cou&tautcr,  </i«in;u.  [dititnniii\, 

(a)  Hic  Ule  est  calidiiis  scu  Ciaudius  ^atwianus,  ut  legi- 
Uir  at.ud  oplaiuiu  iu  lib.  1 ,  qui  curaior  civilalis  AJaungeu- 
sis  ftierat  temporc  persecutiouis  tradendorum  Cooicuin ,  11 
cst  Oiocletiano  viu  et  Maxiwtauo  vu  coss.  anno  Christi  3U3 ; 
isque  idoirco  in  judieiuui  induclus  cst,  ut  ex  ejus  fiUc  ei  cx 
Gestis  muQicipaiUms  apud  Ipsura  oUin  confectis  investiga- 
retur  oirum  Felix  e|)iscopus  Cxciliani  ordinaior  prodidisst-t 
sacros  Codices.  Kaiudem  ob  causam  vocaii  suut  superins 
centurlo,  quia  niniinim  miUtibiis  et  centurione  uienanitn* 
magistratus  cum  scripturas  a  chrisUauis  vi  exU>rquereiit, 
el  AlfiusCaocUiauus,  quod  ejus:lem  persccutiouis  tcmiuo 
magistratum  seu  duumvlralum  municipii  AiTtUQ^ensis  i^vs- 
sisset ,  quoidque  exauiioaoda  esset  j|)sius  ad  FeJicein  e|  i- 
su>la.  CalU)ius  vero  juuior  qui  a^  ud  oi.latuiu  CaUdius  Graliu- 
QQS  appeUatur ,  quia  curalor  erat  ejiis  anni ,  sdlicct  511, 
qvo  ajptabatur  quxstio  de  Pelice,  accltus  est,  forte  ut  Ac^a 
mmiici|>alia  superiitris  temi  oi  ts  uiai^ibtratQum  prorcrret. 

(b)  ceiisel  Baronius  bauc  eijisto!ain  ad  Probiaoum  scrii.tant 
esse  ante  Arelatense  condlium  auul  314,  et  lugeutiiim  coii- 
dlio  buic  cxhibilum  dicit.  Coulra  Bemicus  ^alesiusattiru.ui 
datmi  epislolam  oousulaUi  constaulini  et  ticuiii  iv ,  id  est 
anno  515,  quo  anno  Petronium  rrobiauum  prooonsuleiu  A  ji- 
cae  ftiiase  constat,  cum  ex  codice  iheod.  in  tit.  de  ApneUat. 
tiuQ  ex  eo  quod  .tJianus,  qui  e|us  praBdccessor  hic  didtur, 
l.roooosnlatum  Africae  sustinuent  consiulatu  volusiaiii  ot  aii- 
niani,  id  est  an.  314.  At  qno  mense  |.roconsulaUim  adiei^^ii 
i^ianQs,  et  uUrum  non  ante  hiitium  an.  313,  miQhne  osti^n- 
dit  valeshis.  Porro  exstat  Constanthii  oonstitutlo  ad  J*robum^ 
daia  4  a^is ,  an.  314,  ubi  Gode  rldus  lcgendum  coqiidt» 
ad  j^robumum. 


m  EPISTOLARUM 

di$$emHen$  dliqua  retitfiom  proprhp  cmn  de(nla  venera- 
lione  deserviat. 

5.  ILix  ciim  videas  iist  se  iKibere,  qiiid  esl  <}tKKl 
iiobis  de  imperaloruni  jiissionibus,  quae  conlra  vos 
consliuuinlury  invidiam  concilalis,  cum  hoc  toium 
\os  polius  aiilea  fecerilis?  Si  nibil  dcbent  in  bis 
eaiisis  impcralores  jubere,  si  ad  imperalores  cbrislia- 
nos  bxc  cura  |«rliiiere<non  debci,  quis  iirgebiit  ma- 
jores  vestros  causam  Ca^ciliaiii  ad  [mperatorem  per 
proconsolem  mittere ,  et  episcopum  contra  quem 
absentem  jam  senientias  quoquo  modo  dixeratis,  ite- 
nim  apud  Imperatorcm  accusare ;  quo  innocenie  pro- 
niintiato,  ordinatori  ejus  Felici  alias  apud  eumdem 
imperatorcm  calumnias  machinari?  Et  nunc  quid 
aliud  quam  ipsius  majorisConstanlini  judicium  conira 
vcstram  partem  vivit,  quod  majorcs  vestri  elegerunt, 
quod  assiduis  inierpellalionibus  extorseruni,  quod 
episcopali  judicio  prailuleninl  ?  Si  displicent  impo- 
riuria  judicia ;  qiii  primitus  imperalores  ad  ea  vobis 
excitanda  cocgcrunt  ?  Sic  ciiiin  modo  contra  Catho- 
licaro  dainatis,  in  bis  qiise  contra  vos  ab  imperaiori- 
bus  dccernuiiiur,  qucmadinodiHn  si  veUeni  adversiis 
Danielem  clnmare,  qiii  liberato  illo  eisdem  leoiiibiis 
consuroendi  iuissi  sunt,  a  quibus  eum  ipsi  primitiis 
consumi  vohierunt :  scriptum  cst  eniin,  Nihii  interesl 
inter  minas  regi$  et  iram  leoms  {Prov.  xix,  12).  Dn- 
nieiem  calumiiiosi  iniraici  in  lacum  leonum  roitli 
C4)egeruQt  :  vicit  innoccnlia  ejus  Ulorum  malitiaiH; 
illa>sus  iude  levaius  est;  ipsi  iiluc  missi  perierunt.  Si- 
militer  majores  vesiri  Caccilianum  el  ejiis  societaiem 
regiie  ine  consumendam  olijeccruut,  cujiis  innocentia 
libcrala,  ab  eisdem  regibus  eadem  vos  patimini,  qiuB 
illos  vestri  pati  volucrunt ;  quoniam  scriplum  esi  : 
Qui  paral  proximo  foveam ,  ip$e  incidet  in  cam  {Eecii. 

xxvit,  29). 

6.  Ue  nobis  crgo  quod  queramini  non  babctis ;  et 
tamon  Erclesi:e  calUolic;e  niansuetudo,  etiam  ab  bis 
imperaiorum  jussionibus  oranino  conquievorat,  nisi 
vcstri  clerici  et  Circumcclliones,  pcr  suas  iramanissi' 
uias  iinprobilaies  furiosasque  violentias  quielcro  no- 
fiiram  perlurbantes  atque  vasUiiies,  hicc  in  vos  recoli 
et  renovari  cocgissent.  Nam  priusquain  nccntiores 
Irges  isl;e  de  quibus  modo  querimini,  venissent  In 
AfrlGam,  insidias  in  itineribus  noslris  eplscopis  teteii- 
deruiit,  conclcricos  nostros  plagis  immanissimis  quas- 
saverunt,  laicis  quoque  ct  plagas  gravissimas  inflixc- 
ruiit»  et  intiilerunt  eorum  xdiQciis  incendia.  Pre&by- 
tcruin  etiam  queindani  quia  propria  et  libcra  vohintate 
uniiatem  noslr.c  communionis  elcgit,  de  domo  sua 
rapttim,  et  pro  arbilrio  immaniier  castim  in  gurgile 
etiam  ccenoso  volutalura  ,  bitda  ^  vcsliiuin,  ciim  qui- 
busdam  dolendum,  quibusdam  ridendum  in  pompa  sui 

^  in  excusis,  burda.  In  tribus  MS3.,  bsuda.  At  hi  aUis  i  ie- 
Hsqne  scribilur,  fmda;  sic  etiam  in  epist.  i(KS,  uM  iUe,  de 
quo  a^iiir,  presbyter  Reslilutus  victorianensis  nominatur. 
Quid  autcm  sit  buda,  docet  Augustimis  in  lib.  5  oont^  cre- 
sopniom  c.  48,  ciun  eamdem  retexcns  historiam  ail  Resii- 
toiuin  fuisse  amictn  junceo  dehonestalum.  Est*  igitnr  aut 
juucusy  aut  certe  storea  ex  junco,  luxta  isid.  Gloss.  in  quo 
timeu  pravc  legiiur,  tmda^  /ris/oHa,  |»ro  e$i  gterea.  Porro 
Dooattts  in  .«meid.  S,  ait  t  uh^am  a  (.lcrisque  did  cam  esse 
4  (^uam  vulgo  budaro  appeliaat.  • 


CLAsse  n.  S06 

facinoris  ostentassent,  at>ductum  inde  quo  voiuennil, 
vix  p()sl  dics  doodecim  diiniserunt.  Utide  conventns 
niiinicipalilHis  Gestis  a  nosiro  episcopo  Proculeiaiiiii, 
cum  ab  inquirenda  urausa  dissimulasset,  et  iternm 
continuo  conventus  csset ,  nibil  se  dicturum  ampGtti 
Gesiisexpressit.  Etbodie  illi  qui  boc  recerunt,  prcsbjf- 
teri  vcstri  siinl,  adbuc  nos  insupcr  tcrriiantcs,  et  sknt 
potuerint  pcrseqiientes. 

7.  Nec  tamen  de  liis  injuriis  ei  persccutionitrasqvat 
Ecclesia  caibolica  in  regionc  nostra  tunc  pertulitv  im* 
peratoribiis  conquesiiis  est  cpiscnpus  nostcr.  8ed 
facto  coiiciiio  (a)  placuit  ui  pacificc  convenircmini , 
qiio,  si  fieri  possei,  haberetis  iiiter  vos  '  collationeni» 
cl  crrorc  sublalo,  fralema  cliaritas  pncis  viucuio  kr- 
tarctur  *•  £t  iii  ipsa  cunvcntioiie  quid  Proculeianus 
priino  rcsponderil,  quod  concilium  facliiri  cssetis,  et 
illic  visuri  quid  respoiidere  deberetis  ;  deinde  quid 
))09{ea,  cum  propter  suam  promissioncm  dciiuo  eon- 
veiiius  esset,  Actis  expresserit,  recusaiis  paciOcam 
collationem,  ipsa  Gesta  instruant  Gravitatcm  tuam. 
Dciiide  cum  vestrorum  clericorum  et  circiimcellionum 
notissima  omnibus  non  cessaret  iminnnitas,  dieta, 
causa  est,  cuin  Crispinus  jiidicatus  birrcticus,  ncc 
poRna  decem  librarum  auri  qux  in  hsereticos  ab  im- 
peraloribus  fuerat  constiluta,  per  mansuetudinein  ca- 
tliolicnm  feriri  permissus  est,  ei  lamcn  ad  impcratorcs 
appellandiim  putavit  (b).  Cujiis  appellationi  quod  iia 
lesponsum  est,  noiine  vcsirorum  prxccdcns  impro- 
bitas  ,  ci  eadem  ipsius  appellalio  cxtorsit  ut  licrct  ? 
nec  tainen  etiam  posi  ipsum  rescriptnm ,  interceden- 
tibiis  apud  linpcralorom  iiostris  episcopis,  cadctn  auri 
cofidemnationc  miiltalus  cst.  £x  concilio  {c)  autemf 
nostri  episcopi  legatos  ad  coniitaium  iniserunl,  qiii 
inipetrarcnt  iit  non  omiies  cpiscopi  ei  clerici  parlis 
vcstra^,  ad  camdem  condemiiaiionem  dcccm  lil>rarom 
ntiri,qii;e  in  omncs  bxrcticos  constitulaesi,  teneren- 
lur ;  sed  bi  soli  in  quoriiin  locis  aliqiias  a  vcstris  vlo- 
lentias    fc)cclesia  ealliolica  palcrctur  {d).  Sed  cuia 
legati  Romnm  vcncrunt,  jam  cicnlrices  cpiscopi  ca* 
lliolici  (e)  Bagaitani '  iiorrcnd;c  ac  rcccntissiinx  Im- 
lieratoreni  coniinoveranl,  ut  legcs  ta'es  mitterentur , 
quales  et  missiv  sunt.  Qtiibus  in  Africam  vcnicnliiMi^, 
cum  uUque  non  ad  inalum,  scd  ad  boiiuui  cccpisseiis 
urgeri,  quid  facere  del)ebatis  nisi  cl  vos  mittcre  ad 
cpiscopos  nostros,  iit  quoiiiodo  vos  ipsi  convencranl , 
sic  convenircntur  a  vobis,  et  polius  collutionc  veritas 
apparerci  ? 

*  Edd. :  uaberetis  tMler  nos  coUationem.  At  Mss.  prope  oni- 
ncs,  intervos.  scilicei  iioii  dc  so.  sod  de  episcopis  Catboli- 
cis  et  ixmatisiis  ioquuutur  Clerici  lii);|)oncuses ,  ut  patet 
cx  n.  iO. 

*  unus  e  vatic.  Mss.,  ligaretitr. 

*  Apud  lx>v.  ct  Rr.,  Fagitimi.  At  in  Mss.  sc|>tem  prob» 
notae  scribitur,  naqauani ,  uec  multum  aliter  m  caeteris  • 
sciiicet  io  tril)us  \aiic.,  ragaetani ;  in  allo  iiem  ^aiic,  /?n- 
gartani;m  cistero.,  higattaru;  in  Edd.Bad.  Am.,  Bacai-' 
Umi.  confer  iib.  3  cont.  Qresoonium,  c  43. 

(a)  caribagine,  an.  403,  die  25  aug. 
{b)  vide  liD.  3  cont.  cresoon.  c  46,  n.  50,  et  ^  47,  o.  5i^ 
et  Possid.,  c  i2. 
(c)  caribagin.  concii.  die  26  junii,  an  40i. 
\d)  vide  epist.  165,  cap.  7,  n.  25, 26. 
le)  Maximiani. 


907 


S   AdGUSTlNi  EPlSCX)Pr 


3M 


8.  %>n  soium  aulcm  non  fecistis,  sed  pejora  mala 
nobis  vesiri  nunc  faciunt.  Non  tantam  nos  rustibtis 
qoassant  ferroque  concidunt ;  verum  eliam  in  oculos 
exstinguenclos  calccm  mixlo  aceto  incrcdibili  excogi- 
tatione  sceleris  miltunt.  Domus  insuper  nosiras 
compilantes,  arma  sibi  ingcntia  et  lerribilia  fabrica- 
rant»  quibus  armati  per  diversa  discurrunt,  eommi- 
nanlcs  atquc  anhclantes  cosdes^  rapinas,  incendia , 
caecitates.  Quibus  rebus  compuK>i  simius  libi  priinittis 
conqueri,  ut  consideret  Gravitas  veslra  quam  multi 
Testrum,  imo  vos  omnes,  qtii  vos  pali  dii^tis  pcrse- 
cutioncm ,  siib  ipsis  quasi  lcrribilibus  imperalorum 
caiholicorum  icgibus  ia  possessioiiibus  vestris  cl  alic- 
nis  securi  sedealis,  ct  nos  a  vestris  tam  inaudita  mala 
piitiamur.  Vos  dicitis  paii  perseculionem  ;  ct  nos  ab 
armaiis  vcstrb  fuslHiiis  ct  ferro  concidimur.  Vos  di- 
cilis  paii  persecuiionem ;  et  noslnc  domus  ab  armatis 
vestris  compilaudo  vaslantur.  Vos  dicitis  pali  perse- 
cutionem ;  et  noslri  oculi  ab  armatis  vestris  calce  et 
accto  exstinguuntur.  Insuper  etiam  si  quas  morles  sibi 
ultro  ingerunt,  nobis  volunt  esse  inyidiosas,  vobis 
gloriosas.  Qiiod  nobis  faciunt ,  sibi  non  impiitint ; 
ctquodsibi  faciunt,  nobis  impiitanUVivuntut  kilroncs, 
moriuntur  ut  circumcelliones,  honoraniur  ul  martyrcs; 
ct  tamen  nec  lalroncs  aliquando  audivimus  eos  quos 
liepraedati  sunt,  excoBcasse.  Occisos  auferunt  luci , 
non  *  vivis  aufcruiit  luccm. 

9.  Nos  iiiterim  si  quando  vestros  tcnemus,  enm  ma- 
gna  dilectione  servamus  iilaesos,  loquimur  illis,  ct  le- 
gimus  omnia,  quibus  cvror  ipse  convi^icilur,  qui  fralres 
a  fratribiis  separat;  facimus  qiiod  Dominus  per  Isaiam 
prophelam  prxcepit ,  dicens  :  Audite  qui  pavetii  ver* 
bum  Domini ;  dicite ,  Fratres  noitri  estii »  his  qui  vos 
odenail  et  qui  vos  exsecrantur^  ut  nomen  Domini  hono- 
rificeittr ,  et  affpareat  iUis  in  jucunditate ;  ipsi  autem 
trukescant  (Ism,  lxvi,  5).  Ac  sic  nliquos  eoruiii  con- 
siderantcs  evidentiam  vevilatis,  et  puicbritudiuein  pii- 
cis,  non  Baptismo  qucm  jam  sicul  regalem  characlc- 
rcm  tanquam  desertores  acceperant,  sed  fidci  qii;e 
iliis  defuil,  et  Spiritus  sancli  cliamtati  el  Cliristi  cor- 
pori  sociamus.  Scriplum  est  cnim,  Fide  mundans  corda 
eoruiH  (Act.  xv,  9);  ilcmquo  scriplum  est,  Charitas 
cooperii  muUitudinem  peccaiorum  {\Petr.  iv,  8).  Si  nii- 
icni  vel  nimia  duritia,  vel  pudore  nou  ferentcs  eoruin 
insultationcm,  cum  qurbus  eontra  nos  tam  niulla  falsa 
jactabant  et  lani  multa  mala  excogitalKint ,  vcl  inagis 
limore,  ne  qualia  nobis  aiitea  faciel)anty  lalia  nobls- 
ciim  Jam  patiantiir ,  unitati  Christi  consentire  iiolue- 
rinl,  sicut  illsesi  retenii  sunt,  sic  a  nobis  diinitlttntur 
ilkcsi :  hoc  qiiantum  possumus  monenws  ctiam  Lnicos 
hostros,  iit  eos  illxsos  teneani,  et  nobis  corripiendos 
instniendosque  4>erducant.  Sed  aliqui  nos  audiiuit,  cl 
si  possunt  faciunt :  alii  cum  illis  quemadmodum  ciim 
latroiiibus  aguiit,  quia  eos  rcvera  tales  patiunlur.  Ali- 
qul  ictus  eorum  suis  corporibus  immineutes  feriendo 
re|iclluiil,  ne  ab  eis  ante  feriantur :  aliqui  appreheiisos 
jadicibns  oflfcront,  nec  nobis  iutercedenlibus  eis  par^ 

*  m  Fdd.  deest  non ;  qiue  negatio  reperiuir  in  Mss. 
quiudccim. 


cimt,  dum  ab  eis  pati  mala  immania  pcrtimcscunt.  k 
quibus  omaibus  illi  non  deponunt  facu  lalronum ,  el 
honorem  sibi  exigunt  martyrum. 

10.  Iloc  fst  crgo  dcsiderium  nostruiii ,  quod  tuae 
Gravitali  per  has  lilleras,  et  per  fratres  ,  quos  misi- 
nius,  allegamus.  Priimim  si  neri  poiest,  ut  cum  epi- 
seopisT  noslris  pacificc  conferatis ,  ut  in  qtiibus  fuerit 
inventus,  non  homincs,  sed  error  ipse  tollaiur;  iii 
homines  non  punianlur,  scd  corrigantur ;  ut  vos  mo- 
daconvcniatis,  quia  eorum  conventionem  antea  con- 
tempsistis.  Qunnto  mclius  eniin  lioc  inter  vos  facttis, 
iit  quod  egeritis  conscriptum  et  subscriptum  linpera'- 
lori  niillaiis,  quam  ut  hoc  apitd  terrcnas  potcstatcs 
Bal,  qua^  non  possiinlnisi  jani  datis  contra  vos  hcgibus 
inservire  «  ?  Veslri  enim  coilegae  qui  iiav^averanl^ 
apiid  (a)  pnefecies  diseriint  se  audiri  venisse.  Et  nomi-^ 
navertuit  snnctum  pntrem  nostrum  cathoKcum  episco- 
pum  Valentinum ,  qui  tunc  in  comitatu  crat ,  dicentes 
ciim  illo  se  Tcile  audiri :  qiiod  cis  non  poteral  judex 
conccdere ,  qui  jam  secundiim  lcges ,  qiiac  contra  vos 
conslitutae  sunb,  jiidicabat ;  nec  ille  episcopus  ita  vc- 
iieral,  aut  aliquod  lale  mandatum  a  suis  cpiscopis  ac- 
ceperal.  Qnanlo  ergo  melius  ipse  imperator,  qui  noii 
est  cisdem  legibus  siibdttiis,  et  qui  habet  in  potestata 
»Iias  logos  fcrre,  ciim  ci  collatio  vestra  fnerit  reciiaia» 
de  lota  ipsa  caiisa  poieril  jodicare,  quamvis  jam  oFim 
dlct»  fuerii  lerminala?  Sed  ideo  vos '  conferre  volu- 
mus,  non  ul  causa  iterum  flniaiur ;  scd  ul  eis  qui  nc- 
sciiiut  jam  flnila  monsiretur.  Quod  si  hoc  facere  vcslri 
episcopi  voiuerint ,  qiiid  iiide  perdiiis ,  et  non  potius 
acquiritis,   quia  voluntas  vesira  iiinoies<!it,  nc  diffK 
dentia  inerito  rcprehendatur?  An  fortc  putatis  iion  li- 
cere  ficri,  cum  tion  vos  Inltinl  quod  Dominus  Christus 
eiiam  cum  diabolo  de  Lege  loculus  esl  {Matth.  iv,  4) ; 
quod  com  Paulo  aposlolo  non  solum  Judaei,  sed  ciiaui 
de  hacrcsi  Stoicorum  et  Epiciircorum  phliosophi  Gcn- 
liiim  conlulerunl  {Aet.  xvu ,  18)?an  forle  isl»  leges 
Iniperatoris  ,  vos  non  pcrmittuiit  noslrps  episcopos 
convenire  ?  £ece  intcrim  episcopos  vesiros  qui  suiit 
in  regione  llipponcnsi,  nbi  a  vestris  taiila  mahi  patimur, 
cenycutte.  Quaiito  enim  Kccniitts  et  Hberhis  ad  iios,  per 
vestros  vestra  scripta,  quam  eonim  armapcnreniuni  ? 
11.  Postrcmo  per  islos  ipsos  fralres  nostros,  quos 
nd  Tos  misimus,  talia  rescribite.  Si  autem  et  hoc  iion 
vultis,  saltcm  cum  veslris  a  quibus  talia  patimiir  nos 
audite.  Ostendite  nobis  verilalem,  pro  qua  vos  paii 
dieltis  pcrsecmionem ,  cum  patiamur  nos  vestroriim 
taniam  crudelitatem.  Si  enlmnos  esse  In  errore  con- 
viceritis ,  forte  concedetis  nobis  nt  non  rebaptizemur 
a  Tobis ,  justum  existimanles  ut  nobis  hoe  pracstetis, 
qui  haptizati  sumiis  ab  cls  qiios  nuHo  judicFo  dnni- 

>  Sic  in  tredecim  Mss.  At  in  priusEdd.  habeiur^simrc. 

*  Edd. :  sed  ideo  nos  conferre^hX  llss.  sex ,  i^.  Et  rectc, 
refereodo  ad  episcopos  catuolioos  el  Dooatistas :  videturquo 
non  p08thal)enda  eormii  Cdd.  leaio,  qui  uiox  babeui  - 
Quoasi  hoc  facere  nohtri  episcopi  noiuerwi  [f/os]. 

(s)  Huc  S|>ectant  Gesla  qus  prodocunUir  in  ( arUiagincnsi 
coUatiODC  o,  n.  121,  «in  jikiicio  habita  praefecturae  ,  ubi  se 
«  pars  adversa,  id  esl  Dooatistaruni,  audiri  taulopere  iagi- 
«  tavil ;  »  quaeve  m  cadem  ooltat.  n.  141,  noiantHr  confcda 
Ravennae,  dio  3  ctl.  fobr.  Arouiio  et  rrobo  tv  coss.,  kl  cst 
an.  UirisU  106. 


ETCnLUaH  CUSSB  ■. 


Tos  iecisiis*  sed  |i«r  ijpM» 


apHl  ^ns  CcefiaaMi  MC^ywiit  Tidi  messsisiis* 

li.  Si  MMi  MC  MAf«  Me  teere  ms  nditt«  ve* 
nile  Ml  ■NUile  MkiscMi  ia  wgiMtai  HippeMnsiein» 
4|lii  TkifMl  MMMi  cMttMmi  wtnun  ;  fHM^ts 
mBm  Mtes  PMiero  armorwi  smhwi  calccmet  >c»» 
iMi  a^diJii  ail-oc«los  faarlamnM.  Si  ac^  Imk  thI- 
lis«  sallcai  scrilNie  ad  ilkH,  iil  jam  isla  non  EmkiiiI, 
seo  cxdibus  oosiiis  a  nfM»is,  ab  escamiiloM 
NulMiosdicere :  Damiuiie  iUos.  VoseMM 
viderilis  qMMMlo  tos  kon  inqniiienl,  qoos  modo  osleii- 
diaas  ia  Tesm  comimiiiioae  blrooes ,  cl  nos  iuqoi* 
MBl  qnos  nniiqmm  poiuislis  Odleudere  inKlilorcs.  E\ 
liis  omnibnseli^le  quud  Toliieritis.  Si  «ulcni  qucfdas 
Nosintt  eoulempsenlis ,  nos  minime  pomiicbii  ordiue 
pacifico  Sfm  Tc»luUse.  Aderil  Domious  Ecclesix  swc« 
m  Tfis  poiius  buiiiiliislcm  nosiram  co:ilem|isisse  poo- 
nilcaU 

EPISTOLA  LXXXIX  *  («). 

AiijriufiNM  Fesia ,  docim  recte  iepha  reprhm  Dok^- 

fistas;  ef  indiMiis  iii  ne^oMe  BipjH>nenu  Honduhi 

00$  FeUi  IUleri$  corrcefos,  $€d  adhuc  iHloleralriUler 

gTat$ari, 

^mino  dileciissimo  el  bonor.il»ili  ac  siiscipienclo  Qlio 

Festo»  AusesTiNos,  in  Doiiiiiio  Siilutein. 

I.  Si  pro  errore  homines  et  damnabili  disseiisionc 

ei  conTicia  modis  omnibus  iiilsitate  tanta  pracsumunl, 

ul  corum  salutem  requircnli'  calholicx  Ecclesias  lain 

audactcr  insidiari  ininariqiie  iion  ccsseiit ;  quanto  ma- 

gis  X4|uum  esi ,  et  oportet  cos  qui  pacis  el  uiiitatls 

cbrislianx  asserunl  Tcritalein ,  omnibus  etiam  dissi- 

niulantibus  et  cohibentibus  maiiifestam ,  satagcre  in- 

sunter  alqiic  iinpigre ,  non  soltim  pro  eorum  mtiiii- 

mine  qui  jatn  catliolici  suiit,  Tcrum  eliam  pro  eoruin 

correctione  qui  iioiiduin  sunt?  Nam  si  pcrlinacia  iii« 

supcrabiles  Tircs  hubere  coiiaiur,  quaiitas  dccet  haberc 

coBSlantiam,  quo:  in  eo  bono  quod  persevcrantcr  at- 

que  inratigabiliter  agit ,  el  Oco  pbccre  se  novit ,  ct 

procul  dubio  n(>n  poicst  bominibus  prudeiitibiis  dis- 

plicere  ? 

3.  Quidautem  inrdicius  atque  pcrvcrsius,  sicut  Do- 
natisUc  faciunt,  qui  se  pen>ecaiionem  perpeti  glorlan- 
tur,  quam  de  coercilione  iniqiiitatis  sux  iion  solum 

'  Ad  a,  bg.  bl.  c.  oc  ff.  g.  gv.  n.  r.  s.  sb.  L  doos  tc. 
quatuoTT.  QDUalaesl,  el  ad  Am.  Bad.Er.iiOT. 

(a)  Alias  167 :  quae  autem 89 erat,  nuoc  157.  Scrijta  drca 
idiem  tempus. 


St«l<tiMl  tvl«OlMiU< 

dte«Mb«*N^  qMl  uk&ftT*^  \mki  Mn  Ikiil 
q«fc<iS  swb  (ui^  kvnMyei  m>Mrvi  uixx^Kti^  ^  |M 

\^4rm*a  ih^mi^  tv«lim  an^cf^m  .M^i«i^ 


$i«i  amci  bM  i«Ml  d¥.Miii «  ^;m«mi  lani  yciniciiWl 
pcrwsiias^  ><l  4awMrMi  lemMr^  \>M<Kt<lir«  \tl  ^ 
celM  exsilio  qM«i  ^  «h^iie  ^?lb»i  lii  K^cirk^i^^  skm 
fniiin  prjtdicu  e<l.  qiutu  imImi  ot  p^ifMn^  4|Mii 
afMSWfi^  ?  El  si  eoi  qnjt  pcr  iiii«Tk\w4i$$UMiii  dlicl^ 
plinani  paiiMlnr^  cwMparvtiiur  i^is  liciis  qii.t>  fcrtHM 
MMYilaie  tommiiintU.  «;uis  n%Mi  \Kkal«  qni  iMfll 
pari<ciHorcs.t%tcaAdi  suni?  ^ian«|«.\ni  filil  UMdt  M 
unmm  quo  pcnliie  \  ivnnl « <MMm»i  nuHas  TJrtNnKi 
uitonl  manus.  pan^Hium  pitt^UHU  |:Ta\iM  pctrM» 
qmininr«  quam  cum  illos  iviicr  aul  maicr^  qnanlOMK 
plins  diltpinl »  un;o  ;:ini|^iu$  a«l  bonam  vilaiii  sIm 
ttl^a  dissimulalione  coin|Mrlhinl. 

S.  Kx^taiu  pnldiconim  nKaiumcfttomm  innititeai 
d«)cumeitia.  qu»  poics  lc|tere  si  ^'olucrU»  fano  |Mftl|i  H 
b«Mn«)r  ui  lcfas;  qnibiis  pn>batur  qnod  mii]«4ts  WHHi 
qui  primi  se  ab  Eccl«&ix  pace  divi^k^rMl^  ttlM  pM 
Auulinuin  lunc  procoosalom  a|Hid  lUmsUulinuii  tiH^ 
peratorem  accusaro  ausi  sunl  Ctneilianum*  In  qMUlh 
que  judicio  si  vii  isscnt,  quid  cnit  Ca^ciliantti  ab  IHK 
pcrnU)re  passurus,  nisi  quod  in  isios  posteaqttam  vl« 
cti  sunt  pronuniiavii?Sed  videlicei  si  el>  accusaMibM 
atque  su|ierantibus  (^"cillaiius  cjiisque  colloga^  poilo* 
rcnlur  sedibus»  quas  tencbanl,  vol  cliani  ia  sua  cmi  * 
spiratione  duranlcs  '  gravius  punircntur  ( ncquo  Olltm 
potcrat  vicios  ei  resisicnles  rcgia  ccnsura  coulcwttO- 
re) ;  tiinc  isti  proTisionem  siiam  et  pru  Ecclcsia  aoUi* 
ciuin  curam  prjcdicandam  laudibus  vcutilareuL  NttHQ 
aulcin  quia  ipsi  siiperati  sunt,  quiaeu  (|iuu  intoiuk* 
bant,  proliare  miniinc  potucrunt,  si  quld  pro  sua  liiU 
quitate  paiiuntur,  porsccutionctu  vucnnt;  noc  laiilttiii 
furorein  |)crdituin  luinimo  rcpriiniint,  vcrum  ellam 
bonorem  inartvniin  quxTunt :  qiiasl  vero  chrinllaiil 
calholici  iinpcratores  advcrsus  corum  |icrliiiaclMlmaiii 
iniqttitateiu  aliud  so<|uanlur  quani  Constaiitlnl  Jttdi* 
cium,  apud  qiicm  ultro  G:rciliaai  ncctisatorQS  niorttnli 
cuju«  aucloriutcm  omnibus  trniiHinarinls  oplscopit 
praiulerunt,  ut  non  ad  illos,  scd  ad  llluui  Eccleiim 
causain  (leferroiit ;  tit  ab  eo'  daluiu  iii  urbe  lloma  opl- 
scopale  Judlcium,  in  quo  prlmum  vlctl  sunti  rttriua 
apud  illum  accusarcnt ;  ut  ab  altero  apiid  Arclatttui 
dato  episcop.ill  Judicio  nd  illuni  appellaront :  apttd 
quem  Umcn  novlssimc  suporatl,  lii  stia  pcrvrrsluto 
permanseruiit.  Puto  qiiod  lp»o  diaholus,  si  auclorlMf 
judicis  qiicm  ultro  elcgcrai,  totlcs  7inccrcltiri  iioii  ea* 
sot  Uin  iinptidens  ut  in  ea  cauia  perKlsten*!, 

4.  Scd  hrcc  huinana  Judlcla  dcputciMur,  et  cljrcuin* 
veniri  irc  rnlli,  vcl  ctlam  corruinpi  fiotuisAii  dlcanlur* 
Cur  ergo  adhue  accusutur  chrisllanus  orMa  terraruin, 
et  nescloqtiibustraditorum  crlmhiibui  liifamatur,  qul 

*  in  I  rius  Fdd..  qitmn  quQd  ubigui,  ftcd  ouoclQmni  |n  I 
stttilaU)  qiHkt,  balKJtur,  qumn  umue  diltn$a.  oto. 

•  iliis.  urci  \ai|c.  durantil^u$. 


S.  AUGDSTINl 

ctilutem  iHiic  iniuainiis,  el  liinc  auferainiis,  «ibi  eam 
miigna  cortiis  sesta  reqairimus?  Da  ilaque  veaiam, 
quiid  non  solum  conlra  taum  desideriam,  sed  etSam 
coutra  sensum  meum  facio^  quod  me  facere,  sarcinae 
Dostrae  cura  constriiigit.  Dabil  Ubi  I>omiDas,  in  que 
poeuisU  cor  Uium,  ut  iales  sinliabores  iui,  ut  pro  isto 
beiieficio  remunereris ;  sic  enim  regionum  nosirarum 
ardentissimae  siti,  diaconum  Lacillum  tii  potius  coo- 
ce^isti.  Neque  enim  parum  prxatabis,  cum  de  baece 
nulia  peiiiione  me"  ulierlus  onerabis ;  ae  «ihtf  aliud 
quam  durior  appaream,  vencrabtli  mihi.et  saocueBe* 
nefolenliae  tu». 

EPISTOLA  LXXXV  {a). 
AuguiUim  Pauium  quemdam  efitcopum  objur^^  qgd 

Ecduiam  UviUUe  tua  graviter  offendelhil ,  eU  ad  /lit- 

gem  et  ejdicopo  digwan  itilam  tedeai^ 
Domino  siiiceriier  diiectissiino  ct  ^otis  omaibus  bea- 

lificando  frairi  et  consaccrdoti  Paulo  (6),  ikousTi- 

HU8,  in  Doiiuuo  saluiem. 

1.  Tam  itiexoitibilem  me  noo  vocares,  aisi  «iiam 
mcnd^cem  putares.  Quid  enim  aliud  de  auuno  mco 
credis ,  quaudo  mibi  talia  scribis ,  nisi  nie  icncre  ad- 
Tersus  te  nsevum  discordi.x' el  odium  detesiandum  : 
quasi  in  re  manilesta  bou  caveain,  ne  nliis  prxdicans, 
ipse  reprubus  inveniar  (1  Cor.  ix,  27) ;  ant  ita  veiim 
cjiccre  siipulam  de  oculo  tuo,  ut  in  meo  tmbem  nu* 
triam  (Uaith,  vii,  i)  ?  Non  est  quod  putas.  £cce  llo* 
rum  dico  ei  tcstor  Deum,  quia  si  tu  tibi  ea  vellcs  qux 
tibi  ego  volo,  jam  olim  securus  in  Cbrislo  viveres,  et 
in  nominis  ^us  gloria  totam  c]us  Ecclesiam  Ixtifica- 
rea*  Ecce  jam  scripsi  jion  iantum  le  tcsse  frairem 
roeom ,  sed  etiam  coUegam  ineuro.  Neque  eoim  fieri 
potest,  ut  non  sit  collega  meus  quiiibei  episcopus 
Rcclesiac  catliolicae,  qualiscumque  ait^  nuiio  ecclesia» 
stico  judicio  daniiiaius.  Sed  iit  tibi  nuii  communicemy 
nulia  causa  est ,  nisi  quia  iibi  adulari  non  possum. 
Tibi  enim  maxime  debeo,  quia  inClirisio  icsu  pcr 
Evangelium  ego  te  ^enui ,  salulM-em  mordaciialem 
cbaritaiis  veraciier  objurgando.  Nec  ita  «gaudoo  mul- 
ios  in  Ecdesiam  caihoiicam  ad)Mvante  J)Qiiuno  pcr  ie 
csse  collecios  >  ut  non  debeam  ^iiangere  plures  inde 
dispergi.  Sic  enim  vulncrasii  Ecclosiam  IU|ikpoaett- 
sem ,  ui  nisi  ie  Domiaus  omoibus  curis  ^  sarcinis 
aa.*cularibus  expediium,  ad  «eram  epi&copalero  vi- 
iam  Ticlumque  xevocavesii^  iale  vuluus  sanari  uon 
possii. 

S.  Cum  autem  iu  magis  magisque  implicare  te  non 
cesses,  ut  eiiam  rebus  quibus  renuntiasii,  te  post  re- 
nuniiationcm  inserucris,  quod  nec  apud  lium.mas 
Ipsas  leges  ullo  modo  defendi  potest ;  el  in  ea  profes- 
sione  vivcre  dicaris,  cui  frugantas  Eci  lcsi;c  tux  suCfi* 
ccre  non  possii :  mqtiid  quacris  communionem  mearo, 
cum  audire  nunqiiam  Tolucris  admoiiiitoncm  nieani  ? 
An  ut  quidt|uid  facis  milii  imputeoi  bondncs,  qiioriim 
querelas  sustinere  iion  j[)ossum?  Frusira  auicm  «u- 

(fl)  Alias  216 :  quae  auiem  88  erat,  eontbketiir  epist.  120. 
lcriua  forie  drca  aa  405. 

(a)  Cataquensem  KccJesiam  admbdstrabai  raubis;  qaiiipe 
Is  est,  ut  opinamur,  qui  in  e|.isu  96,  n.  2,  diciuv  prseccsxor 
fiooUacu,  cataquensis,  juxu  epist.  97,  n.  3^  CLiscq{.i. 


Episcon  ^  29e 

splcans  «08  esse  obireciatores  tuos,  qui  tibi  semper  ei 
ia  viu  priore  adversati  suni.  Non  est  ita ;  nec  minuo 
quod  muha  40  iatent.  Sed  etiamsi  hoc  verum  esset, 
niUl  in  luis  nonbus  invenire  debuerunt,  quod  recte 
rapMbenderent,  ei  •unde  Ecclesiam  blasphemarent. 
Adboe  ne  pmas  fortasse  ideo  ista  dicere,  quia  non 
aeeepi  satisfaciionem  tuam.  Imo  propierea  dico,  ne 
ipoe  non  possim  saiis  Deo  faoere  de  peccatis  meis  , 
si  inec  tibi  ucoero.  No¥i  quia  cor  habes ,  sed  «t  ur- 
dm  soeuniBi  esi,  qaaiido  in  oeslo  est;  et  acuium  cor 
niliil  est,  iiaando  in  terra  est.  Non  est  episcopoius 
artifidum  IransigetKiie  Tit»  fallacis.  Docebit  te  quod 
dico  Dominos  Dcus,  qui  trbi  interclusit  onmcs  vias, 
ad  quas  4(lo  uti  voluisti ,  ul  dirigat  ie,  «i  4»telligas,  in 
iikira  viam,  propier  quam  ambolandam  iibi  Um  san* 
cta  -stvoina  iinposita  est. 

EPISTOLA  LKXX?f(ii) 
AMguitiHus  CaciUano  prmidi ,  ut  tuo  edieto  Donaiitlae 

i»  regione  liipponenn  et  in  vieiHi$  locis  coerceat. 
Dgoino  CKiniio,  et  in  Christi  cbaritale  vere  nierito- 

que  bonorabili  ac  suspiciendo '  fiiio  CiECiLiANO,  Au- 

6U8T1NVS  episcopus,  in  Domiiio  saluiem. 

Adminibtralionis  tuae  claviUs  ei  faroa  viriulum, 
pieutis  quoque  cbrisiian»  laudanda  diligeiiiia  et  fida 
siuceritas,  quae  lilii  diviiia  muiiora  eo  donante  gaudcs 
tribttU ,  a  quo  spcras  promiitente  potiora ,  exciUve- 
raotmc,  ui  hoc  epiiitolari  alloquio  aestus  causarum 
mearum  cum  Excellenlia  partirer  tiia  *.  Quantumenim 
per  alias  Africx  tcrras  te  uiiitati  catholica!  miralitii 
elioacia  oonsuluisse  gaudemus,  Untum  dolemus  re- 
gionem  ilippoiiensium-Reg4»r.uin  etei  vicinas  parics 
ooulines  Numidiae,  pnesidiali  *  edidi  tui  vigore  iKin* 
dum  adjuvari  meruisse,  domine  cximie ,  et  in  Christe 
cfaariute  Tepe  meritoque  honorabilis  ac  suspicieiide 
fiU.  Quod  ne  me»  poilus  ncgligeiitiae  deputetor,  qui 
epi8co}>alem  sarcinara  Hippone  sustineo,  tuae  Magni- 
ficentiae  non  tacendiim  puuvi.  Quanium  etiam  in  cam- 
po  Wpponensi  bxretica  praesumai  audacia,  si  ez  fra- 
tribus  et  coliegis  mei5,^ui  hasc  tute  SiiblimiUli  iiar- 
rare  poterunt^  tcI  ox  presbytero  quem  cmn  liiieris 
misi ,  fueris  audire  digtiaius,  adjuvoBte  Doinino  Dco 
noBUro,|micul  dubio  pravidebis  ut  iwnor  saerik^ce 
vanilatis  tcrrcndo  sanetur  potius  quam^ilciseeiido  re- 
seeeUir. 

EPI8T0LA  LXX&VH  **  (6). 
Anfiisif Nifs  Emerilo  dotiatieias ,  adfiortane  nt  eHendat 

^  reepondeat ,  gua  jueta  cau&a  Khitma  -maperint. 
Desiderabili  et  dileclo  frairi  EnEatTO  (c),  Aogustinus. 

I.  Ego.cum  audio  quemquam  benoiiigenio  praedi- 


^mm.  aliouot,  siuapt^fido  :  et  in conwe  epislclac ,  m 

sctmeMleJut.  Hic  ii«e  est,  ut  puunt,  cacciliaaus  qui  Praj- 

lorio  prsefectus  poslea  fuit  a.n.  409,  cuique  altcfam  Kw^ 

sUnus  episiohuxi  serii  sil  an.  413. 

« lU  Mss.  pr^peomncs.  At  ^.,exceltentuem)eriremtuat. 

•  m.  Tellcnanus,  pra.  idialis. 

•  CsUaiacuai  bl.  cb.  If.  gg.  r.  t.  vc.  Iribus  v.  et  cum  Am 
Bad.  £r.  Lov. 

"  Rccensuunus  banc  ad  a.  bg.  bl.  c.  cc.  ff.  a.  ir  u.  r.  s. 
sb.  t.  Tc.  quamur  v.  4st  ad  Am.  Bad.  Er.  lot. 
(«)  j{^  00  :  quae  aulem  «8  erat ,  nuuc  36.  Serif  u  forte 

811«  4U()* 

(b)  Alias  W4 :  qute  autem  87  crat,  nunc  210.  ScrirU  in. 
405  aui  post,  sud  anie  an.  411 . 

(c)  Emeritus  a\is  aes»aiieusis  in  MauriUaia,  ibiquc  J^ 


m  *  EPISTOLARUM 

tam,  dooiriiiisqae  UUMKbus  cniiliium,  qnanquam 
non  ibi  salus  aniflue  consUtuia  sit,  tamcn  in  quu.*slione 
facillina ,  sealire  atkid  qvam  veritas  posUiial ,  quo 
maiis  miror,  eo  magis  eiardesco  nessc  bcminem ,  ci 
cam  eo  colloqiii :  vel  si  id  non  possim,  sallem  litteris 
qoae  kmgissime  vobnt ,  attingere  meiitem  cjus,  atque 
ab^  vicissim  auhigi  desidero.  Sicui  16  essc  aiidio 
utem  virwu,  et  ab  Ecclesia  caiboUcs  qu«  sicut  san- 
cio  Sptrito  fraiHmtiaU  est,  toto  orbe  diffunditiir, 
discerpium  doleo  aiqne  seclNsum ;  qaam  ob  caiisam 
nescio.  Nain  certuro  est  magnjc  parti  Romaiii  orbis, 
ne  dicam  eiitm  Itarbaris  gcntibus,  qaibos  quoque  de- 
l>iKH^n  se  diccbat  Apostolus  (Aom.  i>  i4),  quomm 
cbristian»  fidei  commui^ia  nostra  contexitur,  ignotain 
esse  pariem  Donaii ;  nec  eos  omnino  scire  vel  quando 
vei  quibis  cansis  exortn  sit  ista  dissensio.  Qiios uti- 
que  omncs  Christianos  ab  eis  criminibu%  qux  Afris 
objicitis,  nisi  innocentes  esse  raiearis^  cogerisdiccre, 
omnium  malis  fiiciis  obnoxios,  cum  apud  vos  perdKi, 
ut  mitias  dixerim ,  laient «  vos  omnes  esse  pollvios. 
Non  enim  neminem  de  vesira  communiune  pcHitis; 
tlut  iunc  primum  peliiiis,  cum  primuin  illud ,  unde 
liOUendas  esi,reccrit.An  non  aiiqiianto  iempore  laten- 
tem ,  et  posiea  prodituni  convictumque  daninatist 
<Juxro  igiiur  utrum  vos  coiilaminaverit  co  tcmporo 
quo  latebat?  Respondebis  :  Nuilo  mudo.  Nulio  ergo 
temporeconUrainaret,  eiiamsi  sempcr  id  lateret;  nam 
et  mortaorum  nonnulla  saepe  commissa  produniur, 
nec  fraudi  est  Cliristianis,  qui  eis  commnnicavere  vi- 
vcniibus.  €ur  ergo  vos  Um  temeraria  atque  sacrilega 
dirempiioncpr^idisiisa  commanione  innumerabilimti 
liloelesiaruin  Oricnlalium ,  quas  semper  latuit,  et  ad- 
liuc  latet  qiiod  in  Africa  gesiam  esse  aut  doceiis  aiii 
fingiiis? 

S.  Alia  cnim  quaralio  esi,  tttrum  illa  vera  dicaiis» 
qiia:  qtiidem  nos  mulio  ^probabilioribus  documentis 
falsaesso  conviitcimas,  et  iii  vestris  niagis  ea  ipsa  qtise 
objiciiis,  iunc  probaU  declaramus.  Sed  bscc,  .ul  dixi, 
alia  qiia^stio  cst,  tunc  aggredienda  et  discuiienda,  cuni 
opus  fueril.  lllud  nimcaiiendat  vigilaniia  mcntis  luu!, 
neminem  conUminnri  possc  ignoiorum  ignolis  ci*iiui- 
nibus.  Unde  manifesium  est  a  communione  orbis,  cul 
scu  falsa  seu  vera  crimina  quae  Afris  inteBditis,  pror- 
sus  igiiola  suiit  et  ignoU  scmper  fuerunt,  sacrilego 
scliismate  vos  esse  separatos  :  quan({uam  et  illud  non 
cst  lacendum,  eiiam  coguitos  malos  bonis  iion  obesse 
in  likrclesia,  bi  eos  a  coinmunione  probibendi  aut  |K)- 
icsus  dcsil,  aut  aliqua  ralio  conservanda;  pacis  impe- 
diut.  Qui  sunl  enim,  qui  apud  propbeUm  Czecliielein, 
ctaiilc  vasutiunem  pcrditoriun  signari  iiierucrunt,  et 
cumilli  vasiarcniurevadere  illaesi  (EsecA.  ix,  i-6),  iiisi, 
lU  ibi  mnnifcstissime  osieoditur,  qui  moerentctgemunt 
|»eccau  ei  iiiiquiutes  populi  Dei,  quae  flunt  in  medio 
corum?  quisautem  quod  igiiorat,  gemit  et  moerei?  Ex  ea- 
detn  ralione  eiiam  Paulus  Aposioitts  falsos  fratres  tole- 
1  al.  Non  eniin  de  incognitisait :  OntMS  tnm^mqiumLni^ 

naiisUnim  episcopus  fuit ,  unus  eorum  septem  quos  illi  ad 
suani  tuendam  causaro  io  ooUatiooe  carlbagineusi  delego- 
raiit ;  cx  lib.  2  acUM.  c.  51. 

Sanct.  August.  II. 


CLASSIS  n. 

n»n  fpne  Jesu  Christi  { PMiipp.  n,  21);  quos  Umen  se^ 
cum  fuissc  manifcsUt.  Ex  qiio  aulemgaicre  sunt,  qol 
vel  iburificare  idolls,  vel  Codiccs  divtnos  tradere,  quam 
mori  maluenmt,  nisi  ex  eorum  qai  snn  qiixront,  non 
Jcsii  Cbrisli  ? 

5.  Miilu  testimonia  Scripturarum  praRtereo,  ne  lon- 
giorem  qnam  nccesse  est  epistulam  faciam,  et  ervdl- 
ti< ni  tose  plura  per  idpsum  consideranda  permitto. 
Qnod  umen  satis  est,  vide  obsecro :  si  um  multi  inl- 
qui  in  uno  populo  Dei,  eos  qui  secum  versabanlwr^ 
non  feccraiit  Ules,  quales  tpsi  eranl,  si  muliiiudo  ilbi 
falsorom  frairum  apostolum  Paulum,  in  nna  cam  eit 
Eci-lesia  consitiuium,  non  fecit  sua  qusrentem,  noo 
qux  Jcsu  Ciiri!»ii ;  manifesiiim  esi  non  boc  effici  ho* 
miiicni,  qiiod  est  nialiis  qiiisquum,  cum  quo  ad  aluro 
Clirisii  ncccditur,  etiamsi  non  sit  incog^iius,  si  Un-. 
iuin  iioii  ai^H-obeiuryeia  bona  conscientia  displicendo 
scparclur.  Maoifesium  csi  igiiur  non  esse  aliud  ciim 
fure  coiicurrere,  nisi  vel  furari  cum  eo^  vcl  furtam 
ejus  cordis  placilo  accipcre.  lluc  nos  dicimiis,  «I 
quaeaioiies  infinius  atque  saperfluas  de  factis  ho- 
minuiii,  qux  raiioucm  nostram  nibil  impcdiunt«  aulo- 
ramus. 

4*  Sed  ct  vos,  nisi  Iiccsentiatis,  Ules  eritis  omnes,. 
qiialis  Oputus  in  vesira  communione  vobis  non  igno«: 
rantibus  fuit :  quod  absil  ab  Efucrlli  inoribus,  alio- 
rumque  talium,  qualcs  apud  vos  cssc  uon  dubilo  longd 
a  faais  illius  alienos.  Neqnc  eniiii  vobis  objicimus» 
nisi  scbismatis  crinien,  quam  ctiam  hxresiin  nialo 
pcrgeverando  fecistis.  Quanti  autem  divino  judiciti 
pcndaiur  hoc  facinus,  lege  quod  ic  l^gissc  iion  ambi- 
go.  Invcnies  Datlian  ct  Abiixm  hialii  teiTie  devoraios, 
cxtcrosquc  oimies,  qui  cis  conseiisornnl,  ignede  me* 
dio  corum  cxistciiie  *  coosutpplos  {.\um.  xvi,  31- 35). 
lUud  ergo  scelus  ad  excin|iluin  deviinndi  Dominas 
Deus  pr.cscn(i  Mipplicio  dciiolavii,  ul  cuiu  ialibus  p6i<!> 
tientissiine  pcircit,  quale  ultiino  judicio  rescrvet,  os- 
tenderci.  Ncqiicciiim  reprebeiidiiiius  ralioaesvcstras^ 
si  eo  iempore  quo  vesana  poieniia  furere  jnctabalur, 
Oputas,  cum  ejus  accusaior  essei  totius  Africas  ge* 
niitus  congeniisceiiiibus  vobis,  si  lanieii  ialis  cs,  qua* 
leni  te  pra;dicat  (iiiiia»  qiiod  scii  Deus  mc  ci  credere 
ei  vclle :  non  crgo  reprehcndinius  si  co  icniporc,  na 
maltos  secuin  cxcommuiiicaliis  iraberei,  cl  comniu- 
iiionem  vestram  schisinatis  fiirore  pneciderct,  cum 
exconimunicare  noluisiis.  Sed  Iioc  ipsum  esi  quod  xtM 
arguilin  judicio  Dei,  fraier  Eineriic,  qiiod  cuin  vido* 
retis  Um  magnuin  inalum  csse,  dividi  pariem  DoDati, 
ut  Oplatus  poiius  in  coinmiinione  tolerandus  cxisii-* 
maretur,  quam  illud  adniitlerctur;  pcrmanctis  iu  co 
malo,  quod  in  divideiida  Ecciesia  Chrisii  a  vc^lris  ma- 
joribus  perpeUralum  esi. 

5.  Uic  fortasse  respoiideiidi  angtisiia  tcntnbis  dc- 
fcndere  Optatum,  Nuli,  frater,  noli  obsccro;  non  le 
dccet,  ei  si  aliquem  alium  forte  dcceal,  si  Umcn  quid* 
quam  decet  malos,  Emeritum  ccrtc  iion  deccl  dden- 
dere  OpUium.  Sed  furiasse  ncc  accusare  iia  sii  stna. 


*  M».  ocUH  eonUUaboHwr, 

•  Ibs.  duo,  exeunte. 


^Dix  ) 


«W  S.  AUCUStlNI 

Uierc  vocc  mcdia,  clilic :  Uiiusquisqnc  sarcin:iia  siiani 
IwrUki  (  Cal.  VI,  5).  Tu  quis  cs,  qui  judicas  scrvum 
•lieiium  {Hom,  xiv,  4.)?  Sicrgo  ad  tesrimonium  U)tius 
Arriei',  inio  vero  terrarum  nmniumqunquJvcrsumGil* 
donis  rania  fcrvebat,  simulciiim  ct  ille  notus  (Txt,  non 
ausi  cstis  unquam  de  Opiato  judicarc,  wi  temcre  de 
incognitisjiidicarctis;  iios  tindcm  possuniusaul  dcbe- 
niin»  de  iis  qiii  anle  iios  vixcrunt,  ad  vestriim  tantum* 
inodo  tcslimonium,  teincrariam  de  incognitis  fcrre 
tentenliam,  ut  parnm  sil  quod  vos  ignola  criniinami- 
ni,  nisi  el  nos  ignoia  judiceinus?Non  cnim  Optaium, 
eliamsi  forte  falin  pcriclititnr  invidia,  sed  te  defen- 
dia,  cum  dicis :  Igiioro  qiialis  isle  fucrit.  Qiianto  ina- 
gis  crgo  qualcs  fneriiit  Afri,  qiios  Ignotiores  arguis. 
t)ricnlalis  orbis  ignoral?  a  quibus  tamcii  Ecclesiis, 
qiianiin  noniina  liabcs  in  IJbris  ct  recilas,  nefaiia 
dissensione  disjungcris.  Si  Tliamugadcnsem  cpisco- 
|Nim  vcstmni  famosissimiim  et  pessime  diflamatum, 
nOil  djco  Ca^saricnsis.  scd  Sitifensis  coilcga  cjus  ejns- 
dtanNfue  lcmporis  Ignorabai,  qiiomodo  iraditorcs  A  fro*?, 
qniciimqiie  illi  fu«rinf,  Ecclesia Corinthiorum,  Eplie- 
aiorum,C<i|osaciisiiim,  Philip|>cnsinm,  Tbcssalonireii- 
slum,  Anlioclicnoriim,  Ponii,  Galatix,  Cappadoci.c, 
caRleranimque  orbis  partium  ab  Apostolis  in  Cliristo 
sdifieatarum,  aiit  nosse  potuit,  nut  damnari  a  vobis 
memit,  qnli  non  potuit?  et  tamcii  eis  non  commusii- 
catis,  et  dicitis  non  esse  Christianos,  ci  eos  rcbapii^ 
zare  conamini.  Quid  dicam?  qaid  qucrar?  aut  quid 
eiclainem  ?  Si  cum  bomlnc  cordato  loqtior,  indignaiio- 
nis  linjnsacnleos  tecum  particlpo.  Naro  vidcs  profecto 
ifuc  diccrcm»  si  vellem  dioere. 

6  An  forte  fccerunt  iiiter  se  majores  vesiri  conci- 
nam^  ct  damnavcrnnt  prattcr  sc  totum  orbem  chrislia- 
nam?  Itane  ad  lioc  |)crdiicta  est  reruni  exislinialio,  ut 
coiicilium  llaximianensiuni,  qui  de  vestra  prxcisione 
prj*cisi  suiit,  quia  vobis  coinparati  paucissimi  snnl, 
aon  valcat  advcrsus  vos ;  ct  veslrum  concilium  valcat 
adversus  gcnics  ha^reditaicin  Chrisii,  et  |K)ssessio- 
ncm  cjus  terminos  tcrr;c  (Pm/.  ii,  8.)?Miror  si  habet 
in  corpore  sangiiiiiem,  qut  de  liac  re  non  crubescit. 
Itescrilic  ad  ista,  quxso  :  a  iioiinuHis  eiiim  ,  quibus 
non  potui  non  crcdcre,  audivi  lc  rescripturum,  si  libi 
scribcrem.  Jain  etiain  pridom  misi  unam  epistolam, 
qnam  uinim  acccpcris  vel  ci  respotideris,  ei  forte  ego 
tiiaro  non  accrpcrim,  iiescio.  Niinc  intcrim  peto  aJ 
liasc  rcspondcre  ne  gRtveris,  qiiod  tibi  videlur.  Sed 
iioli  le  in  alias  tollcre  quicstioncs;  binc  ciiim  caput 
cst  ordinatissims  inquisitiou^s^  cur  scbisnia  facium 
sit. 

7.  Nam  et  terrenae  potcslaies  cum  schismaticos 
pcrseqnuntur,  ea  regiila  sc  delcnduiit,  qua  dicit  Apo- 
stoius  :  Quipotestati  re^aii,  Dei  ordinatiomretistit;  qni 
autem  retisluitf^  ffiit  nbijudidum  acquirunt.  Principes 
eidm  non  $unt  Hmori  bono  operi,  ud  mato.  Vi$  mil€vi 
NM  fimm  potesiatemt  Bonum  fae,  et  habebi$  laudem 
tx  Ula;  Dei  emm  minister  e$t  tibi  in  bonum.  Quod  it 
matum  feeeri$^  time:non  enim  fnuira  gtadium  portat; 
Dei  enlm  mimsier  e$t,  vindex  m  iram  d  qui  nude  agit 
{Rom.  xiii;  2  4).'Tota  igitur  quxstlo  cst,  utruin 


EPiscopi  m 

nihil  mali  ^i  scliisma ,  aut  utruro  schisma  nou 
foceritis,  ut  pro  l)ono  opcrc  potestatibus  resistatis,  noii 
pro  malo,  unde  vobis  acquiratis  judicium.  Proplerea 
providcnlissime  Dominusnon  ail :  Beati  qui  per$ecutio- 
nem  patiuntur  tantum ;  sed  addidil,  propter  justiiiam 
{Matth.  V,  10).  Si  ergojiislitia  csiquam  operaii  estis 
in  illa  dissensione,  in  qua  eiiam  |»ermanclis,  sccun- 
duro  ea  qax  supra  dixi,  nosse  abs  te  cupio.  Si  autem 
iniquitas  est  ori>em  chrislianum  damnare  inaudilum, 
vei  quia  non  audivit  qux  vos  audislis,  vel  quia  iion  ei 
probalum  esl  quod  tcmere  crcdidistis,  aut  sine  certo 
docnmcnto  accusastis,  el  ideo  rcbaplizare  vellc  tot  Ec- 
clcsias  ipsius  Domini,  cum  hic  adhuc  essct  iii  cariic, 
ct  Apostolorum  cjus  prsDdicatione  ac  labore  fundatas  : 
quia  vobis  iicet,  aut  nescire  Afros  coIIeg:is  vcslros 
iiialos  simul  vivcntes,  siniul  Sacramciita  tractaiitcs ; 
aut  eliam  scire,  scd  tulerare,  ne  pars  Donati  divida- 
lur;  illis  autem  in  orl)e  rcmotissiino  constltutis,  nou 
iicel  nescire  quod  vos  de  Afris  aul  noslis,  aut  crcditis» 
awt  audislis ,  aul  fingilis?  Qu;c  tanta  est  pcrvorsitas 
ainplccii  suajii  ioiquiLitcm,  cl  potcsUilum  accusare  se- 
vcrilatciii  ? 

8.  Al  eiiiin  cl  malos  Cbristianis  non  llcet  pcrscqiii. 
Esto,  non  liccal ;  scd  niimqnid  boc  poteslaiibus  ad 
Imic  ipsum  ordiiiatis  fas  est  objicere?  An  Apostolum 
dclebimus?  aut  non  liabent  co'diccs  vcsiri  qux  paulo 
aiite  commenioravi  ?  Scd  vos,  inquics,  talibus  com- 
munh  arc  iion  debetis.  Quid  ergo  ?  Yos  Flaviano 
qiiondain  vicario ,  partis  vcstrae  liomini ,  quia  le- 
gibus  scrvieiis,  iiocenles  qiios  invenerat  occidclKit, 
iioii  communicastis?  Scd  a  vobis,  inquies,  Romani 
principes  adversum  nos  provocantur.  imoavubis  ad- 
vcrsuni  vosipsos,qui  Ecclesiani,ciijus  illic,sicut  taiit'^ 
auie  pr.cdictum  est,  jani  membra  suiit  (de  Ctirisif> 
enim  dictum  est,  Et  odorabunt  eum  onme$  rege$  terrw, 
{P$at.  Lxxi,  1 1 ),  cl  prx^cisioiie  laniareausi  estis,  et  rc- 
baptizare  periinaciter  audelis.  Nostri  autein  adver^us  il- 
licitas  e^  |:rivatas  veslroruin  violenlias,  quas  et  vos  ibi, 
quitalia  iionfacitis,doletisetgcmitis,a  potcstalibusordi' 
natis  tiiitionem  petuiit,  tioii  qiia  vos  persequanlur,  scd 
qiia  so  dcfcndant;  sicui  apostoliis  Paulus  advcrsus  Ju- 
duiosconjuranlcs  ul  cnni  nccarent  ( Ac/.  xxiu,  21), 
anleqiiamesset  Romannm  imperium  clirisiianum,  egit 
ut  sibi  tultio  ctiam  armaloruni  daretur.  Sed  ilii  prii^ 
cipes  qualibet  occasione  cognoscentes  vcstri  schisma- 
tis  iiefas,  coiistiluunt  advcrsusvos  pro  sua  soUiciiudine 
ac  potcsiate  quod  voluiit.  Non  cnim  fruslra  gladium 
portanl;  Dei  enim  minislri  suiit,  vindiccs  in  iram  in 
eosqui  iiiale  agunt.  Postrcmoctiam  si  aliqui  nostrorum 
tion  cbristiaiia  modcratioiie  ista  faciunt,  dispiicet  110* 
bis;  sed  taincn  non  propier  eos  rclinquimiis  catholi* 
cani  Ecclesiam,  si  cam  ante  ultimiim  tcmpus  veniila- 
tionis  a  palea  purgare  iioii  p<iS5umiis,  quando  et  vos 
propter  Optatum,  cum  eum  pellere  noti  audcbatis,  p«ir- 
teni  Doiiati  non  rciiquistis* 

9.  At  enim  diciiis  :  Qiiare  nos  adjungi  yobis  vuliis, 
si  scelcrati  sumus?  Quia  vivitis  adhuc,  et  corrigi  po- 
testis  si  velitis.  Curo  cniro  nobis  conjungimini ,  hoc 
cst  Ecclcsix*  Dei ,  lixrediuU  Christi,  cujus  possessij 


M  EPISTOLARUM 

•unt  termmi  temc,  vos  corrigimini  ut  in  radioo  vita- 
tift.  De  ramis  cnim  rraclis  sic  ait  ApostoUis :  Potem 
et  «ttm  Deu%  iterum  inurere  illo$  (Rom,  xi,  iS).  Vos 
ergomutamini  es  ea  parte  qua  dissenliebaiis;  qiiam- 
vis  Sacramenta  quae  lial)cbatis ,  cum  eadem  sint  in 
omnibus,  sancta  sint.  Qoapropler  vos  muuri  volumus 
a  perversitaie,  Id  est,  ot  denuo  radieetur  vestra  prae- 
cisio.  Nam  Sacramenla  quae  non  mulastis^  sictjt  habe- 
tis,  afprobaiitiir  a  nobis;  ne  forie  cum  ^-estram  pra- 
vitatcm  corrigcre  volumus,  illis  mysteriis  Cbristi,  quao 
in  vestra  praviiate  dcpravata  non  sant,  sacrilegam 
faciaimis  injuriam.  Neque  enim  et  Sa&i  depravaverat 
unciioncin  quam  acceperat ;  cui  unctioni  tantum  bo- 
iiorem  rex  David  pius  Dci  scrvus  exbibuit.  Propterea 
crgo  vos  noii  rcbaptizamus,  qula  radicem  vobis  red- 
dere  cupiniHS ;  formam  tamen  pnrcisi  sarmeiiti,  si  non 
iMutata  est,  approbamus:  qu»  taineii  quamvis  itite- 
gra,  nullo  modo  est,  sine  radice  fructuosa.  Alia  qux- 
siio  est  de  perseciitiONibus ,  quas  vos  dicitis  pati  in 
tanta  mansuetudiiie  ct  lenilate  noslrorum ,  cum  vere 
iiliciie  ac  privatini  veslri  faciaiit  graviora ;  alia  de  Da- 
iHisinale,  quod  noii  qiixrimus  ubi  sit ,  sed  ul>i  prosit. 
Nam  ubicumquc  est,  ipsura  est;  scd  nnnetiam  illeqiii 
lioc  accipil,  ubicumque  est,  ipse  cst.  Itaque  privalam 
liominmn  iinpielatem  deiestamur  ih  schismale :  l>:ipli- 
smuin  vero  Cliristi  ubiqiie  vencraniur  :  quia  si  deser- 
lorcs  scctim  imperatoris  signa  traducaiit»  illis  vel 
damnaiione  punitis ,  vel  indulgciiiia  correctis,  salva 
sigiia  recipiunlur,  si  salva  mansenint.  Et  sl  quid  de 
hac  re  dUigcnlius  quxrendum  esi,  alia  est,  ul  dixi , 
qiia;slio.  Iloc  enim  observandum  cst  in  bis  rebus,  qaod 
oliservai  Ccclesia  Dei. 

iO.  Qiixritur  autem  utrutn  vestra,  an  noslra  sil 
Ccclesia  Dei.  Quapropter  illud  qiixrenduin  esta  ca- 
pitCt  cur  scbisma  feceritis.  Si  non  rescripseris ,  cgo 
apod  Deum,  quanlum  credo ,  facilem  causam  liabeo ; 
qnia  viro,  quem  audivi,  excepto  schismaie,  bonum  et 
liberaliler  instructum,  paciflcantes  liitcras  misi.  Tu 
tideris  quid  illi  respondeas,  cujus  nunc  laudanda  pa- 
tientia,  in  ftne  vero  timenda  scnteniia  Cht.  Si  autem 
rcscripscris  ea  cura,  qua  tibi  scriptum  vidcs ,  aderii 
misericordia  Dci,  nt  aliquando  error  qui  nos  dirimit, 
cl  amore  pacis  et  ratioiie  verilalis  intereat.  Memento 
quod  de  Rogatcnsibus  '  iion  dixerim,  qui  vos  Firmia- 
nos  appellare  dicuntur,  sicut  iios  Macarianos  appella* 
lis.  Neque  de  Hucatcnsi  *  episcopo  vestro ,  qui  cum 
Fimio  pactus  perbibetur  iiicoluniitatcm  suorum ,  ut 
ei  portae  aperirentur,  et  iii  vastationem  darentur  Ca* 
tbolici,  etalia  innumerabilia.  Dcsineergo  lociscom- 
nionibus  exaggerare  facla  bominum ,  vei  auditi ,  vel 
cognita.  Vides  enim  qu;e  de  vcsiris  taceam,  ul  dc  ori- 

*  IjOV.  mtcatensUnu,  Sed  melius  Bad.  Am.  &.  et  llas. 
oDioes,  Rogatensibut,  U\  est  seclatoribus  nogati  cartenueti- 
sis  in  llauntania  caesarieosi ,  uli  ex  epist.  95  inteUigitur, 
epiicopi ;  qul  olini  cum  a  nonatisUs  defcdsset,  molta  acer- 
ba  ab  ii«is  passus  cst,  iuvante  eorum  iiartes  Firmo  Ty- 
ranno  Gildonis  Iratre.  Uuae  Augusliaus  in  lib.  2  cont.  lilt. 
Petiliaoi»  c  H5  :  t  Quis,  ait,  commemorare  suiBdaty  beilo 
c  Firmiano  quae  a  voi)is  Kocalus  Uaunis  pertulit?  » 

*  sic  Lov.  At  Edd.  anliqmorct  et  Mss.  quatuor  habent» 
JUaieaxend.  Alil  quaiuor  probae  nus,  jmficatenti.  aUus  , 


CLASS18  il. 


SOS 


gine  sdiismatis,  itbi  lota  C9usa  est,  rcs  agatur.  Donii* 
nus  Dous  iiispirct  tibi  cogitationein  pacincam,  desi- 
derabilis  et  dilccte  fratcr. 

EI»IST0LA  LXXXVUl  •  (a). 

CUrici  llipponemei  cathoUei  ad  Januarium  (b)  epiteo" 
pum  donatigtam^  expostulantes  de  Grcumcellianum 
senitia  m  Catkolicos.  StUus  est  Augustini,  quanquam 
commum  clerieormn  nomlne  scripta  est  epistola. 

Jaxuario  Clcricl  caibolid  rcgionis  nipponcnsium- 

Ilegionim. 

1.  Qerid  et  CircumoelUones  vestri  novi  geiicrisct 
inauditae  crudelilatis  persecntione  In  nos  saeviunt.  Qui 
si  malum  pro  malo  rcddcretity  ctiaro  sic  coiitra  lcgcni 
farercnt  Clirisii.  Nunc  vcro,  conslderatis  omnilnis  fa- 
clis  nostris  ei  vcstris,  invcnlmur  hoc  |iati  qiiod  scri- 
ptuin  esl,  Retribuebant  mihi  mala  pro  bonis(PsaL 
xxxiv,  42) ;  ct  in  aiio  psalroo :  Cum  his  tpd  odcratH 
pacem^  eram  paci/icus;  crnn  loquebar  iltis,  debellabani 
megratis  (Psal.  cxix»  7).  Nam  cum  sis  in  Um  grandi 
constitutiis  xlate,  arbitramiir  to  opiimc  nosse  qood 
pars  Don.nti,  quae  primo  apiid  Carthngincm  pars  Ib- 
jorinidiccbatur,  nltroaccusaTitCaHsirtaniirti,  tuncepi- 
scopum  Ecclesias  Carthagincnsit ,  apiid  imperatorem 
iiluin  antiquum  CoDslantiiiiim.  Sed  ne  forle  aoloblili 
hoc  sit  gravitas  tua ,  ant  to  nosse  disslmules ,  utn 
etiam,  quod  non  putamus,  forsitan  nescias,  exemplom 
relationis  lunc  Anulini  proc4>nsuiis,  qucm  pars  ^Jsjm 
rini  tunc  interpellavit ,  ut  ea  crimina  qnae  ohjidobot 
Casdliano ,  ad  memoratum  im|»eralorero  ah  eodeoi 
proconsule  mitterentur,  his  nostris  litieris  inserifDut. 

A.  CGG.  NNN  (c),  Anulixus  VC  ((/),  proconaul 

Afrioc. 

2.  Scripta  (e)  coelestia  Majestatis  vestra  accepta  at^ 
que  adorata,  CtBciliano  et  his  qui  sub  eodem  agunt,  qtA' 

*  imic  cmendandae  opem  attulcrun  a.  bg.  M.  c.  cc  fll  g. 
gv.  n.  r.  vc.  duo  sb.  duo  t.  quatuor  ?•  Arn.  Bad.  Er.  Ixnr. 

(a)  Alias  68  :  qux  autem  SS  crat ,  nu ac  156.  scrii  ta  poil 
Init.  an.  406. 

(b)  Erat  illc  Casensis  Mgrensis  io  Nmnidia  episcopus,  aetale 
superior  tunc  teuiioris,  et  primas  dictus  i^rtis  Donatl  fai 
Possldii  lodiculo,  c.  3,  qui  in  Ba^itaao  quidem  condlioannl 
394^  noiniuatur  (juinto  looo  :  at  iu  carlliagiaeasi  coilatiooe» 
ante  Primiaaum  i[  summet  subscribit. 

(c)  liasce  notas  incfenint  Mss.  easqoc  Gervasianus  codex 
ad  marginem  interpretaiur^  Augmto  constaiitino.  cui  ioter- 
prctalioni  tavct  v.  c.  lienricus  valesius,  bac  eadem  rcla- 
tione  edita  cum  bujiismodi  InscripUone,  con&taniifio  3:axitno 
jugusto  ^miUnuSf  elc.  At  hi  carUia^incnsi  ouliaUone  3,  n. 
2t6inscribilur,  ^vgustis  nostris;  iorteaa  exscri|toris  er- 
rore.  Quippe  Constautino  tcrUum  consule,  id  est  aono  Ctari- 
sU  313,  guo  rclalio  illa  scripla  est,  imperabaat  AugusU  dno, 
ConstanUnus  et  licinius;  noa  ires,  ut  iis  noUs  subiutc^ 
gcndum  videretur. 

(d)  EdiU|  nunc  proconsuL  sed  mclius  Mss.  et  >  alesius  ha* 
beoL  vc ,  id  est  juxla  Gemeiiccnsis  codicis  interpretatlo- 
nem,  rir  conndam;juxla  exemplum  in  Carthagin.ooUai., 
Fir  ctarissimus ;  quae  |  osterior  interpretoUo  exscriploris 
errori  tribuenda.  Enim  vcro  proconsul  scribens  impenion 
handquaquam  se  vhiun  darissimum  dixissel. 

(e)  scripta  bsec  refert  Eusebius  fai  Ecdesiast  hlslor.  Iib. 
10,  c.  7t  qtiibus  videlicet  Imperalor  vult  derioos  tab  onmi- 
€  kms  ommno  publids  tuncUonibus  immunes  conservari,  na 
€  errore  aiiquo.  aut  casu  sacrilcgo.  a  cultu  summs  diviimti 
€  debito  abstraiiantur :  sed  ut  potius  absque  ulla  liiqoletii« 
€  dioe  DTOpriae  legi  oeserviant.  t  verim  sum  Consianilnic 
huic  rcttUoni  illustrandae  necessario  adducta. 


m  S.  AUGiJSTlNl 

jM  clerici  appdlanlur^  devotio  mea  apud  Acla^  pam- 
Mh  mem  inwmare  cmavit,  eosdemque  hortata  c$t  vt, 
mitate  comensu  omnium  facta^  cnm  omni  omnino  ma- 
nere  indulgentia  Majestatis  vestras  Uberati  c$te  videautur, 
Catholica  citstodita,  sanctitati  legis  debita  reverentia  ac  * 
divinis  rebus  itucrviani.  Verum  post  paucos  dies  exstite- . 
ru9d  4iuidam  adunata  secum  populi  multitudine^  qui  CcH' 
ciiiano  eonlradicendum  putareni,  quique  fMciculuin  in 
aluta  ugnaium  el  libcilum  sine  signo  obtuleruiU  dieaiioni 
mete^  atque  Impendio  postularunt,  u/  ad  sacrum  et  vene^ 
rabilem  comitatum  JSununis^ve^ri  dirigeretn,  quas  ma- 
neale  CeecUiano  in  statu  suo,  subjectis  eonwidem  actis, 
quo  cuncta  Majestas  vesira  posiit  dignoscere^  parvitas 
mea  dirigere  curatii.  Transmisi  libellos  duos^  unum  in 
aluia  suprascriptum^  ila:  i  Libellus  Ecclesiae  calltoU' 
cm^  criminum  QBciliani,  iradiius  a  parie  Alajorini ;  i 
Uem  alium  sine  iigiUo  eoharentem  eidem  alutw-  Datum 
die  deeimo  septimo  ealend,  nmias^  Carihagine^  Domino 
tmiro  Consiantino  Augusto  tertium  Cos. 

3.  IV>st  banc  rclalionem  ad  sc  mUsnm  jussit  Impc- 
rator  vcnirc  partcs  ad  episcopale  judidum  in  uj-be 
Roma  facicndum;  ubi  queroadmodum  rausa  dicla  at- 
que  finita  sic,  cC  Gxciiianus  innoccns  judicatiis  sit, 
iiidicant  Gcsta  ccdcsiastica.  Jam  uliqiie  post  pacifi- 
cum  noderami^n  judicii  episcopalis,  oninis  contcntjo- 
snis  el  animosiiatis  periinncia  debebat  o^stiiigui.  Scil 
rursus  majorcs  vcstri  ad  Imperaiorcm  rcdicrunty  ei 
Hon  recte  judicatum,  nequc  oinncm  causam  nuditaui 
csse  conquesti  sunt.  Unde  illc  aiieruin  episcopatc  jjii- 
diciimi  dedii  liabendum  in  Arelatcnsi  Gulliae  dvitaiet 
ubi  muiti  vestri,  vana  et  diabolica  dissensione  da- 
iDBata,  ciim  Caeciliano  in  concordiam  redicrunt ;  alii 
vero  pcrtinacissimi  ei  liligiosissiini  ad  eumdem  impc- 
ratorem  appellavcrunt.  Posiea  et  ipse  coacius  episco- 
palem  causam  inler  partes  cognitnm  tcrniinavil,  et 
primus  contra  vcslram  parteni  legcm  constiluit,  ut 
loca  congrcgalioninn  veslraruin  Hsco  vindicarentur  : 
quarum  omnium  rerum  docuinenla  bi  veilemus  insc- 
rcrc,  niiniuin  longas  lilteras  faccremus.  lllud  tamen 
nullo  modo  pra:termittendum  cst,  quomodo  Felicis 
Apiungensis,  quem  fonlcm  oiiinium  malorum  in  con- 
eilio  Cartliaginensi ,  ab  Secundo  Tigisitano  primate, 
patres  veslri  fuisse  dixcrunt,  urgcnlibus  apud  Impera- 
lorem  vcstris,  publico  judicio  causa  discussa  atqueri- 
niLi  sit.  Nam  memoralus  Imperator  in  liac  ipsa  cnusa 
veslros  apiid  se  accusatores  et  assiduos  inierpellato- 

*  Kdd.  omiUuut,  mea  apud  acta^  qus  vcrba  liuc  revoca- 
vimus  ex  Mss. 

*  Edd.  halH^nt  sic :  indulgentiis  majestatis  vestrw  liberati 
esse  videantur  catholici,  chkodita  sanctitale  legis  debila  re- 
vercntia  divinii,  etc.  llrxtuiiuius  allcraiii  lecliuuemio  qniu- 
dedn)  Mss.  ropertam. 

*  Edd.,  nonwtii  vesiri.  Scd  melius  Mss.  quiuque^  necoon 
valesius  et  excinplum  ooUal.  carth.,  nunmm  vesln. 

^  Bad.  Am.  Er.  ct  Lov. :  nanmissi  tibeUi  duo^  unus  in 
aiuta  iubscripiust  etc.,  quem  iocum  ad  Mss.  Odem^  partiui 
diam  ad  exempium  collat.  Canhag.  oorreximus.  Porro 
alterum  iibcUum,  qui  sigillo  caniissc  didtur,  valesius  alii- 
que  putaut  esse  libellum  sappucem,  quem  episcopi  pariis 
Maiormi  ad  Consiantinum  miserunt,  petcntes  ut  ex  callia 
sibi  judiccs  daret ,  qui  mter  ipsos  ac  Caeciiianum  ejusque 
odlegas  judicarent :  cu]us  iit>eUi  exeroplum  reieri  optaius 
in  lib.  1,  ejusque  menUooem  Tadi  Augustinus  in  E|.istt.43| 
u.  13«  ct  76,  u.  2. 


EPiscon  m 

res  litteris  suis  fuisse  lestatiir,  4{uarum  excmplum  in- 

Tra  seripsimns. 

Jmperaiores  Caisarcs ,  Flavius  Gonstamtixos  MAXuirs, 

et  VALEnios  LiciMius,  ad  Peobiamum  ,  procontuiem 

Africie. 

A.  JEIianus  prcedecessor  tuus ,  merito ,  dum  m  per- 
feciissinms ,  Verus ,  vicarius  prtefectorum^  iune  per 
AfHcem  vostram  *  iiicommoda  vateludine  ieneretur  ^ 
ejusdem  partibus  functuSf  inter  ccetera  etiam  id  nego- 
tium  vel  invidiam,  quce  de  CaciUano  episeopo  Ecciesiw 
calhttiicm  mdetur  esse  commota,  ad  examen  euum  atqus 
jussionem  credidit  esse  revocaudam.  Etemm  cum  jam 
Superium  centurioneni ,  ct  Ceedlianum  magistratuni 
Aptungitanorum,  el  Saturninum  excuratorem  (a),  et  Ca- 
iilnum  juniorem^  ejusdem  civitatis  curatorem,  aique 
Soionem  servum  pubiicum  suprascripim  civitalis,  prm'- 
sentes  este  feciesety  audientiam  pra^buit  compeieniem  : 
adeo  ui,  cum  Cadiiano  ftusset  objectum  quod  a  Feiice 
eidcm  episcopatus  lideretur  esse  delatuSf  cui  divinaruns 
ScriptHrarum  proditie  atque  exuslio  videretur  objeeta  , 
innocentem  de  eo  FeUcem  fuisse  constiterit.  Denique 
cuin  Maximus  Ingentium  decurionem  Ziquentium  iripi* 
tatis,  epistolam  deciliani  exdnumviii  *  faisasse  conten- 
deret,  eumdem  ipsum  ingeniium  suspensum  Actis  quee 
suberant,  pervidiinus,  et  ideo  minime  lortHnt^  qund  se 
decurionem  Ziquensium  civitatis  asscveraverit.  Vnde 
volumus  ut  eumdem  ipsum  Jngentium  (b)  sub  idonea 
prosecutione  ad  comitaium  meum  Constantini  Augusti 
mitias,  ut  UUs  qui  in  prasentiarum agunt, etque diurnit* 
diebus  inierpellare  non  deeinunt ,  audientibut  ei  coram 
asvsteniibus  apparere  ei  iniimari  possit,  frustra  eos  CiB- 
ciliano  episcopo  invidiam  comparart*,  atque  adversus 
enm  violentcr  insurgere  voluisie.  Jia  enim  /ict  ui  omis- 
sis,  sicut  opifteif  ejusmodi  contentioMbus,  populus  srne 

>  Edd.,  t^eslrom.  Blss.  dcccm,  noitram. 

*  Edd.,  ex  dimnojure.  Mss.  jilerlquc,  ex  duumvirU.  St^i 
legeodum  liaud  dnliie  uuo  vcrbo,  exduunnii;  ajjitur 
uem|)e  de  Alfii  Caeciliani  epislola  ab  ipso  jiost  duumviiaiuiu 
scripla,  ut  patct  ex  (;(>^tis  pivgntionis  Ft;ficis. 

*  Lov.,  duaumis.  aUi  aici.  ooustauter,  dianiis.  [diiiinrnii]. 

(a)  Hic  iile  est  calidius  seu  Claudius  Saiuriaous,  ut  iegi- 
tur  ai'Ud  oplatuin  iu  lib.  i ,  qui  airaior  dvilalis  Aiiiuugeti- 
sis  (iierat  tenii)orc  persoeutiouis  tradendorum  codicuni,  i  I 
cst  Oiodetiauo  viii  et  &laximiauo  vu  coss.  anoo  Christi  305 ; 
isque  iddrco  in  Judidum  induelus  est,  ut  ex  ejus  Gde  et  e\ 
Gestis  municipalibus  apud  Ipsura  Glim  confeciis  investi^a- 
retur  utrum  Felix  etiis^Mis Cxdliani  ordiuaior  prodidisstt 
sacros  Codices.  Flanuiem  ot)  causam  vocaii  sunt  suj^eriiis 
centurio,  quia  nimirum  miiitibus  ct  ccnturione  uleoaniiir 
magisUratus  cum  scripturas  a  chrisiiauui  vi  exUutiuereii!, 
et  AlOusCaQcilianus,  quod  ejusilein  persecutionis  tem^<.ro 
magistratum  seu  duuniviralum  muiucipif  Aptmigensis  ges- 
sissei ,  quodque  examiuauda  esset  i|)sius  ad  Fclicein  e).i- 
slola.  Caiil)ius  vero  juuior  qui  ai  ud  oi.iaLuincaildius  Grauu- 
nus  appellatiir ,  quia  ctiralor  erat  ejus  anni,  scilicct  5i  i, 
quo  aji^tabalur  quxalio  de  Felice,  acciius  est,  forte  ut  Ac^a 
muuicipalia  superittris  lcju;  oi  is  mai^isLraLuuffi  proferret. 

{b)  ceuset  Baronius  banc  e|jisto'ain  ad  Problaaum  scri|.(am 
esse  ante  Arelatense  condiium  anui  314,  et  Uigeutiiim  cou- 
cilio  buic  exhibitumdicil.  conlra  llcmicus  \alesiusattiru.at 
daijm  euislolam  consulatu  ('onstauimi  et  Ucinii  H',  id  est 
auno  Si5,  quo  anno  Petronium  lYobiauum  prooonsuleiu  A.ri- 
cae  ftiisse  constat,  ciun  ex  codice  theod.  m  tit.  de  Appellat. 
ium  ex  eo  quod  .iJiaaus,  qui  ejus  praedccessnr  hic  ilicitnr, 
prooonsuhilum  Africae  sustinuerit  oousubtu  volusiaiil  ct  An- 
niani,  id  cst  an.  314.  At quo  mense  iroconsulatum  adieril 
l^bianus,  et  ulrum  non  ante  hiitiura  aa.  515,  miaime  osti^n- 
dit  valeshis.  IHnto  exstai  Constantuu  oonstitutio  ad  J^robtmif 
daia  i  aprilis ,  an.  314,  ubi  Gode  ridus  logendum  coqjidt» 
ad  i*robuinum. 


m  EPISTOLAUUM 

diiitHwme  Aliqua  reli^oni  proprke  cum  dthiiti  venera- 
tione  deserviat. 

5.  llxc  ciim  videas  iui  se  h.ibere,  qiiid  esl  qiHKl 
tiobis  de  imperalorum  jussionibus,  quse  conlra  vos 
(onsliiuiinluiv  invidiam  concilaiis,  cum  boc  toium 
\'0S  polius  aiilea  fecerilis?  Si  niliil  debcnt  in  bis 
eaiisis  impcralores  jiibere,  si  ad  imperatores  christia- 
nos  hxc  cura  |  ertinere  i)on  debct,  quis  iirgebiit  ma- 
jores  vestros  causam  Ca^ciliaui  ad  Imperatorem  per 
proconsulem  mittere ,  et  episcopum  conlra  quem 
abseniem  jam  scntentias  quoquo  modo  dixeratis,  ile- 
riiro  apud  Imperatorcm  accusare ;  quo  innocenie  pro- 
niintiato,  ordinalori  ejus  Felici  alias  apud  eumdem 
imperatorem  caiumnias  machinari?  £t  nunc  quid 
aliud  quam  ipsius  mnjorisConstanlini  judicium  contra 
vcstram  partem  vivit,  quod  majorcs  vestri  eiegerunt, 
qiiod  assiduis  inlerpellalionibiis  extorserunt,  quod 
episcopali  judicio  pracuilernnl?  Si  displicent  iinpc- 
riarui  judicia  ;  qiii  primitus  imperatores  ad  ea  vobis 
cxcilanda  coegcriint  ?  Sic  cntin  modo  contra  Gatho- 
licam  dainatis,  in  his  qnae  conira  vos  ab  imperalori- 
biis  decernuiilur,  qiiemadmodiim  si  veUent  adversns 
Daniclem  clnmare,  qiii  liberato  illo  eisdem  leonibiis 
coiisumendi  niissi  suiit,  a  quibus  eum  ipsi  primitus 
consumi  vohierunt :  scriptum  cst  enim,  iVt/it7  interest 
iiiter  miiuu  regis  et  iram  leonis  {Prov.  xix,  12).  Dn- 
nielem  calumniosi  iiiimici  in  lacum  leonum  mitli 
coegerunt  :  vicit  innocenlia  ejus  Uloriim  maliiiaiH; 
illa>sus  inde  levatus  est ;  ipsl  illuc  missi  perierunt.  Si- 
iniiiter  majorcs  vestri  Caecilianum  et  ejiis  societatem 
regiie  ine  consumendam  objecerunt,  cnjus  innocentia 
liberala,  ab  eisdem  regibus  eadem  vos  patimini,  qiioi 
illos  veslri  pati  voiucrunt;  quoniam  scripium  est  : 
Qm  paral  proximo  (oveam ,  ipse  incidei  in  cam  (Eccti, 

XXVII.  aa). 

6.  Ue  nobis  crgo  quod  queramini  non  babetis ;  et 
Inmon  Erclcsi;e  calhoIic;R  maiisueludo ,  eliam  ab  his 
impcratorum  jussionibus  omniiio  conquievcrat,  nisi 
vcstri  clerici  et  CircumccUiones,  per  suas  immanissi' 
luas  hnprobiialcs  furiosasque  violentias  quietem  iio- 
fitrain  perlurbantes  atque  vasUntes,  hacc  in  vos  rocoli 
et  rcnovari  cocgissent.  Nam  priusquam  rtccntiores 
loges  ist;£  de  quibiis  modo  qucrinuiii,  venissent  in 
Arricam,  insidias  in  ilineribus  nostris  episcopis  teteii- 
derunt,  conclcricos  nostros  plngls  immanissimis  quns- 
saverunt,  laicis  quoqiie  ct  plagas  gr;ivissimns  iiiflixc- 
ruiity  ct  intiilerunt  eorum  xdiGciis  incendia.  Presby- 
terum  etium  quctndam  quia  propria  el  libcra  voluntate 
iinilatem  iiosine  conimunionis  elcgit,  dc  domo  sua 
raplum,  et  pro  arhiirio  immnniicr  casiim  in  gurgile 
etiam  coenoso  voluiatum ,  buda  ^  vcsiiium,  ciim  qui- 
biisdat[n  dolendum,  quibusdam  ridendum  in  pompa  sui 

^  In  excusis,  burda.  In tribus M&s.,  bsuda,  At  hi  alils ile- 
risqne  SGribilur,  bttda ;  sic  etiam  in  epist.  105,  uM  ille,  de 
quo  agitur,  presbyter  Reslilulus  victorianensis  nominatur. 
Quid  antcni  sit  buda,  docet  Augnstimis  hi  lib.  5  conl^  cre- 
soomum  c.  48,  citm  eamdem  retexcns  historiam  ait  Resti- 
tutum  fuissc  amcln  jtoiceo  dehonestatunu  Est*  igitnr  aut 
juiiais,  aut  certe  storea  ex  jiuico,  ^uxta  isid.  Gloss.  io  quo 
tameu  prave  leoitur,  buda^  hislona,  {.ro  esf  sl&rea.  Porro 
Donatus  hi  xneiS.  3,  ait  « iih^am  a  ).lerisque  dici  eam  esse 
«  quam  vulgo  budaro  appeilaat.  » 


CL.\SSIS  II.  SM 

facinoris  osicntassont,  alNloctum  inde  qno  volueruiil, 
vix  post  dies  duodccim  dimiserunl.  Uiide  convenliH 
niunicipaiibas  Gestis  a  nosiro  episcopo  Proculefainiit, 
cum  ab  inquirenda  ^ausn  di^imulasset,  et  iternm 
continuo  conveiitus  esset ,  nihil  se  diciurura  ampGiig 
Gestisexpressit.  Ethodie  illi  qui  hoc  receruni,  presby- 
teri  vesfri  siinr,  adhuc  nos  insuper  tcrritantes,  etskvt 
potuerint  pcrseqiientes. 

7.  Nec  tnnien  de  his  injuriis  ei  persccutionibnsqaaa 
Ecclesia  caiholica  in  regione  nostra  tunc  pertuiit,  m^ 
peratoribiis  conqueslns  est  cpiscopus   noster.  8ed 
fjcio  conciiio  (a)  placuit  ut  pacifice  convenircmini , 
quo,  si  neri  posset,  haberetts  iiiter  vos  *  collationem» 
ct  crrorc  sublato,  fraterna  charitas  pncis  vinculo  l«- 
larctur '.  Et  in  ipsa  convcntionc  quid  Proculcianiis 
prinio  responderit,  quod  concilium  fiictiiri  esselis,  et 
iltic  visuri  quid  respoiidere  deberetis  ;  deinde  quid 
pot^ea,  cuin  propter  suam  promissioncm  deiiuo  eon- 
ventus  essei,  Actis  expresserit,  recusans  pacificam 
collationem,  ipsa  Gesta  instruant  Gravitatem  tuam. 
Deiiide  cum  vestrorum  clericorum  et  circnmcellioiittin 
notissima  omnibus  non   cessaret  iminnuilas,  dieia. 
causa  est,  cum  Crispinus  jiidicatus  h;rrcticus,  ncc 
poena  decem  librarum  auri  qusc  in  hxreticos  ab  im- 
peratorihus  fuerat  constiluta,  per  mansuetudincin  ca« 
iholicnm  feriri  permissus  est,  ei  lamcn  ad  impcratores 
appellandiim  putavit  (b).  Cujus  appellalioni  quod  ita 
lespoiisura  esf,  noiine  vcstrorum  pncccdcns  impro- 
bitas  ,  et  eadem  ipsius  appellaiio  cxtorsit  ut  licrel  ? 
nec  laincn  etiam  p<isi  ipsiim  rescriptum,  interceden- 
libiis  apud  Imperaiorem  iiostris  episcopis,  cadcin  auri 
condemnatione  niiilialus  csi.  Ex  concilio  {c)  atiteni 
nostri  episcopi  legatos  ad  coniitatum  iniserunt,  qtii 
iinpeti-arcnt  ut  non  omnes  episcopi  ei  clerici  pariis 
VL'S!nr,  ad  caindem  condemiiationem  dcccm  librarum 
niiri,qii;e  in  omncs  hocreticos  constituta  est,  (cneren- 
tur ;  sed  hi  soli  in  quorum  locis  aliquas  a  vcslris  vio- 
lenliiis   Ecciesia  ealholica  palcrctur  (d).  Sed  cura 
legati  Romam  vcncrunt,  jam  cicntrices  episcopi  ca« 
tliolici  (e)  Bagaitani  *  horrcndu;  ac  rcccntissiinas  Im- 
l^eratorem  coninioYcrant,  ut  legcs  ta'es  intttereiitur  « 
quales  et  missii>  sunt.  Qnibus  in  Africnm  venicntibas, 
cum  utique  n(m  ad  inalum,  scd  ad  bonuin  cccpissetis 
urgeri,  quid  facere  dehebalis  nisi  cl  vos  inittere  ad 
cpiscopos  noslros,  iit  qiioiiiodo  vos  ipsi  convencrant , 
sic  convcnircnlur  a  vobis,  et  potius  colhitione  veritai 
apparerct  ? 

>  Edd. :  Haberelis  iiiter  nos  coUalioncm.  At  ^'ss.  prope  om- 
ncs ,  inter  vos.  Scilicel  iion  dc  sc.  sed  de  cpiscopis  Catholt- 
cis  et  Donaiislis  loquuutur  Clerici  llil.'|)oneuses ,  ut  patet 
cx  n.  10. 

*  unus  e  vatic.  Mss.,  ligaretnr. 

9  Apud  I.OV.  ct  Er.,  ragttani.  At  in  Mss.  se|item  proh» 
notse  scribitur,  mgaUam ,  nec  multum  aliter  in  caeieris , 
scilicet  in  trihus  vatic,  i:agaetani ;  iu  alio  iiem  y  alic,  £a- 
gartani;m  cisterc,  ligatlam;  m  Edd.Bad.  Am.,  Bocai- 
lam.  Confer  lib.  3  cont.  uresooniiun,  c  43. 

(a)  carlbaghie,  an.  403,  die  23  aug. 

(b)  vide  lin.  3  oont.  crescon.  c  4o,  n.  50,  et  !.  47,  n.  31^ 
ct  rossid.,  c.  12. 

(c)  carihagin.  concil.  die  26  junit,  an  401. 
{d)  vide  efksi.  t83,  cap.  7,  n.  23, 20. 

{e)  Maxiiniani. 


S07 


S   AdGUSTir^i  EPlSGOPr 


Mt 


8*  %m  solum  autciii  non  fecistis,  sed  pejora  mala 
n6bif  vesiri  nunc  faciunt.  Non  tanluin  nos  fustibus 
qnassanl  ferroque  concidunt ;  Yerum  etiam  In  oculos 
exstinguendos  calccm  mixto  aceto  incrcdibili  excogi- 
tatione  sceleris  mitlunl.  Domus  insuper  nosiras 
compilantes,  arma  sibi  ingentia  et  terribilia  fabrica* 
runl»  quibus  armati  per  diversa  discurrunt,  eommi- 
nantcs  atquc  anhelantes  cosdes»  rapinas,  incendia , 
caecilates.  Qiiibus  rebusconipulsi  simius  libi  primitiis 
cooqueri,  ut  consideret  Gravitas  vestra  quam  miilti 
Teslruin,  imo  vos  omnes,  qiii  vos  pati  dicTilis  pcrse- 
CUliODcm,  sub  ipsis  qunsi  lcrribilibus  impcratorum 
caihi^icoruin  legibus  in  possessionibus  vestris  cl  alic- 
nis  securi  sedeaiis,  fH  nos  a  veslris  taro  inaudita  mala 
paliamur.  Vos  dicitis  pati  persccutionem ;  cl  nos  ab 
amialis  vcstrb  ruslrbiis  cl  ferro  concidimur.  Vos  di- 
cilis  pati  persecuiionem ;  et  noslnc  domus  ab  armatis 
vestris  compilando  vaslantur.  Vos  dicitis  pali  perse- 
cutionem ;  el  noslri  oculi  ab  armatis  vesiris  calce  et 
accto  exstinguuntur.  Insuper  etiam  si  quas  mortes  sibi 
iiltro  ingerunt,  nobis  volunt  esse  invidiosas,  vobis 
gloriosas.  Qiiod  nobis  faciunl ,  sibi  non  iin|Hit:int ; 
otquodsibi  faciunl,  nobis  in)piilanl.Vivunlut  kilrones, 
inoriunturul  circumcelliones»  honoraniur  ul  martyres; 
el  lamen  nec  latroncs  aliquando  audivimus  eos  i|UOs 
depnedaii  sunt,  excxcasse.  Occisos  auferuiit  luci, 
non  '  vivis  auferuiit  kiccm. 

9.  Nos  interiin  si  quando  vestros  tcnemns,  enm  ma- 
gm  dilectione  servamus  illxsos,  loquimur  illis,  ct  le- 
gimas  omnin,  quibus  crror  ipse  conviiiciiur,  qui  fratres 
a  fratribus  separat;  facimus  qiiod  Dominus  per  Isaiam 
prophetam  pnccepit ,  diceiis  :  Aiidite  qui  paveth  ver^ 
bum  Domim ;  dlcile ,  Fralret  noslri  eslis ,  /i!<  7111  vos 
odenmt  et  qui  vo$  exHcrantur^  ul  nomen  Domini  hono- 
rifieelur ,  et  appareat  iUi$  in  jucunditate ;  ipsi  autem 
iruketcant  {Isai.  lxvi,  5).  Ac  sic  nliquos  coruiu  coik 
siderantcs  evideiiliam  Tcrilatisy  et  pulcbritudiMein  pa- 
cis,  noii  Baplismo  quem  jani  sicut  regalem  cbnracte- 
rem  tanquam  deserlores  acccperanl,  sed  fulci  qiue 
illis  defuii,  et  Spiritus  snncti  cliamtali  et  Gliristi  cor- 
pori  sociamus.  Scriptum  esl  enim,  Fide  mundans  corda 
eoruiu  {Act,  xv  >  9) ;  itemquo  scriplum  est ,  Chariias 
cooperit  muttitudinem  peccatorum  {\ Petr.  iv,8).  Si  au- 
icni  ?cl  niniia  durilia,  vel  pudore  noti  ferentes  coruin 
iiisultaiioncm,  cum  quibus  eontra  nos  tam  niulia  falsa 
jaclabant  et  lain  multa  mala  excogitabant ,  vel  iiiagis 
tiinore ,  ne  qualia  nobis  aiitca  faciebant,  t;ilia  nobi:>- 
cnm  Jam  paliantur ,  unitati  Gbristi  conscnlire  iioluc- 
rint,  sicut  ilhe^i  reteiiti  suiit ,  sic  a  nobis  diiniilnntur 
ilbesi :  hoc  qnantuin  possumus  monemus  eiiam  Inicos 
iidtlroSf  ul  eos  illxsos  teneani»  et  nobis  corriplendos 
;nstniendosque  {lerducant.  Sed  aliqui  nos  audiunt»  ct 
•i  possunt  faciunt :  alii  cuni  illis  quemadmodum  ciim 
lalronibus  aguiit,  quia  cos  rcvera  lales  patiuniur.  Ali- 
qul  ictus  eorum  suis  corporibus  immiiienies  feriendo 
re|)clluiii,  ne  ab  eis  anle  ferianlur :  aliqni  appreheiisos 
jndidbos  offcnint,  nec  iiobis  intercedentibus  eis  par^ 

*  m  Edd.  deest  non ;  que  negatio  reperiuir  in  uw$, 
quiudccim. 


cunl,  diim  ab  eis  pati  mala  immania  pcrtimescuDt.  fc 
quibus  omnibus  illi  non  deponunl  facta  latronum ,  et 
lionorem  sibi  exigunt  martyrum. 

iO.  Iloc  cst  crgo  dcsiderium  noslruni ,  quod  luae 
Gravitati  pcr  lins  litieras,  et  per  fratres  ,  quos  misi- 
nius,  alleganius.  Primiim  si  fleri  potest,  ul  cum  epi- 
seo|ii^  nostris  paciflce  confcralis ,  ul  in  quibus  fuerii 
inventus,  non  liomines,  sed  error  ipse  tollatur;  ut 
homiiies  iion  punianlur,  scd  corrigantur ;  ut  vos  mo- 
daconvcniniis,  quia  eorum  convenlionem  antea  con- 
tempsistis.  Qunnlo  inclius  eniin  boc  inter  vos  faciUs, 
ut  qQ(Kl  egrtrilis  coiiscriptum  et  stibscriptum  Iinpera- 
lori  miliaiis,  qiiam  ut  lioc  apiid  lerreiias  potestatcs 
fial,  qiia>  non  possunlnisi  jam  datis  conlra  vos  fcgibus 
inservire  *  ?  Veslri  eniiii  colleg»  qui  iiav^averanl^ 
apud(a)  pncfecios  dixenintse  audiri  venisse.  Et  nomi- 
naveruiit  snnctum  pnirem  nosirum  cathoNcum  episco<« 
pum  Valeniinum ,  qui  tiinc  in  comiutu  crai ,  cficenles 
cum  illo  so  Telle  audiri :  qiiod  cis  non  poterat  judex 
conccdere ,  qui  jam  secundum  lcges ,  qnx  contra  vos 
conslitutae  sunt,  jiidicabat ;  nec  illc  episcopus  ita  vc^ 
nerat,  aut  aliquod  lale  mandalum  a  suis  cpiscopis  ac- 
ceperat.  Qnanto  ergo  melius  ipse  imperator,  qui  nf»ii 
esl  eisdcm  legibiis  siibditiis,  et  qui  liabel  in  potestalo 
alias  lcgcs  ferre,  ctim  ci  collaiio  vestra  foerit  recitaia» 
de  tota  ipsa  catisa  poterit  jodicare,  quamvis  jam  orim 
dict»  fuerit  terminala?  Sed  ideo  vos  *  conferre  toIu- 
mns,  non  ul  causa  iterum  (Iniatur ;  scd  ul  eis  qui  ne- 
scinnl  jain  iiniu  monsirelur.  Quotl  si  hoc  facere  vcslri 
episcopi  voiuerint ,  qiiid  iiide  perditis ,  et  noii  potius 
acquirilis,   quia  voluntas  vestra  iiinolcs<it ,  ne  diffK 
denlia  inerito  reprelieiidalur?  An  forte  putalis  iion  li- 
cere  ficri,  cum  iion  vos  Intent  quod  Dominus  Christus 
etiam  cum  diabolo  de  Lege  locutus  est  {Matth.  iv,  4) ; 
quod  com  Paulo  aposiolo  non  solum  Judaei,  sed  etiaiii 
de  hxresi  Sioicorum  et  Epicureorum  philosophi  Gen- 
tiiim  contulerunt  {Act,  xvu ,  18)?an  forie  isix  leges 
Iniperatoris  ,  vos  non  pcrmittuiit  noslros  episcopog 
conTcnire  ?  £ece  iiitcriin  episcopos  vestros  qui  suiii 
in  regione  llipponensi,  ubi  a  veslris  taiita  mala  patimur, 
convcuite.  Quanto  eniiii  Itccntius  et  llberius  ad  iios,  per 
veslros  vcslra  scripta,  quam  eonim  armapenreniunt  ? 
il.  Poslremo  pcr  istos  ipsos  fralres  nostros,  qoos 
nd  vos  misimus,  lalia  rescribite.  Si  autem  et  hoc  iion 
vultis,  sallcm  cum  vestris  a  quibus  talia  paiimiir  nos 
audite.  Ostendite  nobis  veritatem,  pro  qua  vos  paii 
diciiis  pcrsecutionem,  cum  patiamur  nos  vestronim 
taniam  crudelitaiem.  Si  enimnos  esse  in  errorecon- 
viceritis ,  forte  concedetis  nobis  ut  non  rebaptizemur 
a  vohb » justnm  existimanles  ut  nobis  hoc  prxstetis, 
qiii  haplizati  sumiis  ab  eis  qnos  niitlo  judirio  dnni- 

*  Sic  in  tredecim  Mss.  At  in  iviusEdd.  habelur,  Mmre. 

•Edd.:  sedideonosconferre.AlUss.  sex ,  t«ot.  Et  rectc, 
refereudo  ad  eiUsoopos  catuolicos  el  Dooalistas :  videlurquo 
non  posthal)enda  eoruin  cdd.  lectlo,  qui  inox  babeul  - 
QWMsi  hoc  facere  noblri  episcofi  notueTwt  [ftos']. 

(a)  Huc  spectant  GesU  quae  producunlur  iu  ( artJiagincnsj 
coUalione  o,  n.  121,  tin  judicio  habiia  praefeciiiRe ,  ubi  se 
«  pan  adversa,  id  esl  Donatistaruni,  audiri  taniopere  la^i- 
«  tavil ;  »  quseve  in  cadem  oollat.  n.  141,  notantur  confe^a 
Ravenn»,  dio  3  ctl.  fobr.  Arcadio  et  rrobo  iv  coss.,  Id  cst 
an.  UirisU  iOG. 


EPISTOLARUM 

naslis,  cfonil  prxsiilistis  eis  qoos  Foliciiinns  llustiunns 
e<  rrj*.tcilnUis  Assurilanus  per  1.101  longuni  tenipus 
h:iptiza?eraiil ,  quando  eos  per  judicum  jussa  de  ba- 
silicis  pellere  conabaiuini,  qui:i  Maximiauo  commnui- 
cabant,  cuui  qnoa  vobis  in  coiicilioBagailanoexprcsse 
uoiuiuatiinque  damnali  sunt.  Qux  omuia  G(>siis  jiidi- 
cialibus  cl  niunicipalibus  dcmouslramus,  ubi  ct  ipsum 
concilium  vestrum  allegastis,  dum  vuliis  judicibus 
osteiidere  quod  scbtsmaiicos  vestros  de  basilieis  pel- 
lcretis.  Et  lomen  qui  ab  ipso  semine  Abrabx,  in  qiio 
omnes  gentes  benedicuntur  {Gen,  xxil,  18),  schisma 
fecistis,  de  basilicis  pelli  non  vuliis,  non  per  jndices, 
sicut  schismaiicis  vcstris  vos  fecistis ,  sed  per  ipsos 
reges  ternG,qui  completa  propbetia  Gbrislum  adorafil, 
apud  qiios  Gaccilianum  accusantes  victi  reccssislis. 

ii.  Si  autem  nec  audire  uee  docere  nos  vultis,  ve- 
nite  aui  millite  nobiscum  in  regionem  Hippoiieusium, 
qai  videant  armatum  csercitiiui  vcstrum  ;  quamvis 
nullus  miles  numero  arniorum  suonim  calccm  et  ace^ 
tum  addidit-adoculos  barl)aroruin.  Si  ncquc  lioc  ^uU 
119,  sallcro  scribile  ad  itlor,  ut  jam  istn  non  faciant, 
144  jam  se  a  cxdibus  nosii  is,  a  rapiuis,  ab  excxcatione 
compcscant-.  Noluinusdicere :  Damnale  illos.  \osenim 
viderilis  quomodo  vos  i<on  iii(|uiuent,  quos  moilo  osten- 
dirous  in  vesira  coinmunione  latrones,  et  nos  inqui- 
iient  qiios  nuiiquam  potuistis  Osteudcre  traditores.  Ex 
liis  omnibus  eligite  quod  voliicritis.  Si  autciii  querelas 
iiostras  contempserilis ,  nos  minime  poBiittebit  ordiiie 
pacifico  agcre  voluisse.  Aderit  Dominus  Ecciesi»  sux, 
ut  vos  potius  huuiililatcm  nostram  coiitempsisse  poe- 
niteat.. 

EPISTOLA  LXXXIX  •  (a). 
Augtulhiu$  Fe$io ,  docem  recte  legibus  reprinu  DoKa- 

tittas;  el  indieant  in  regione  ttipponemi  nonduM 

eos  Vesli  Uueris  corrcctos^  sed  adhuc  intolerabiliter 

gratsari, 
Domino  dilectiisimo  et  hononbili  ac  sitscipiendo  filio 
Festo,  AuGusTiNfis,  iu  Douiiuo  s;dutein. 

1 .  Si  pro  errore  boiuines  et  damhabili  dissensionc 
et  convicta  modis  omnibus  falsitate  tanta  pRcsumunl, 
ut  eorum  salutem  requircnir  catliolicoi  Ecclesix  tam 
audactcr  insidiari  miiiariqiie  noii  cessent;  quantoma- 
gis  aequum  est ,  et  oporlet  cos  qui  pacis  et  unitatis 
cbristianx  asscrunt  vcritalein ,  omnibus  etiam  dissi- 
niulantibus  ei  cobibentibus  manirestam ,  satagcre  in- 
stanter  atqiie  iinpigre ,  non  solum  pro  coruin  miuii- 
mine  qui  jain  catbolici  sunt,  verum  eiiam  pro  eoruin 
correclione  qui  nondum  sunl?  Nam  si  pcrtinacia  in- 
superabiles  vircs  haberc  conalur,  quautas  decet  habere 
coBstantiam,  qua;  in  co  bono  quod  persevcranter  at- 
que  infaligabiliter  agit ,  et  Deo  phccre  se  iiovit ,  et 
procul  dublo  n(<n  poicst  hominibus  prudentibiis  dis- 
plicere  ? 

2.  Quid  autem  inrelicius  atque  pcrvcrsius,  sicut  Do- 
natist2C  faciunl,  qui  se  persecutionem  perpeti  glorian- 
lur,  quam  de  coercitione  iniqiiitatis  sux  non  soliun 

'  Ad  a.  bg.  bl.  c.  cc.  fT.  g.  gv.  n.  r.  s.  sb.  t.  diios  vc. 
qoatuor  v.  oollata  est ,  et  ad  Am.  Bad.  Er.  liov. 

(a)  Alias  167 :  quae  autem  89  erat,  nunc  157.  Scrii.ta  clrca 
idem  tempus. 


GLASSIS  U.  810 

nescire  confundi,  sed  Qiiam  vclle  laudarl ;  ignoranles 
cxcitato  mirabili,  vcl  aQiinositate  damnabili  sesdrd 
dissimulantcs,  qiiod  mnrtyrcs  veros  nou  faciat  pttnat 
sed  causa?  Et  hoc  qnidrm  adversus  eos  djcereoi* 
quos  sola  caligo  h:crctici  erroris  involveret ,  pro  «(uo 
s:icriiegio.  pcenas  dignissiinas  luercut,  n^c  taipen  uH> 
(;ucniquam  violcnia  insania  I.Tdere  auderent.  Adv«r« 
siis  autein  istos  qiiid  dicani ,  quorum  tam  perniciosa 
pen-ersitas,  vcl  damiiorum  terrore  cocrcelur,  vel  do- 
cetur  exsilio  quam  *  ubiquc  diffusa  sit  Ecclcsli,  sicul 
futura  pnrdicta  est,  qiiain  malunl  oppiignare  quam 
aguoscere?  Et  si  ea  qux  pcr  miscricordissimam  dtsci* 
pliiiam  paliuntur,  comparentur  cis  factis  qua;  furiosa 
temeritate  commitlnnt,  quis  non  \ideat,qui  inagi| 
persecutores.  vocandi  suni?  Qnan(iuain  niii  malt.eo. 
tantum  quo  perdile  vivunt,  cliainsi  nullas  viojeijitef 
inferant  niaiius,  parcntuin  pietaiem  gravius  pcrse« 
quuntur,  quam  cuin  illos  palcr  aut  matcr,  quanj^oam- 
plius  diligunt,  lan!o  amplius  ad  bonam  vitam  sina 
ura  dissiinulalione  compelliint. 

3.  Ex^tant  publicorum  monumenlorum  firmissiaia 
documenia,  qux  potcs  legere  si  volueris,  imo  pet^  ei 
bortor  ui  legas;  quibus  probatur  qiiod  majores  epruiiii 
qui  primi  se  ab  Ecclesix  pacc  diyiscruut,  u|tro  per 
Anulinum  tunc  proconsulem  apud  Gonstantlnum  JJU; 
pcratorcm  accusare  ausi  sunt  Gxcilianum.  In  quo  at|-. 
(luc  judicio  si  vicissenl,  quid  erat  Gxcilianus  ab  loK 
pcratore  passiirus,  nisi  quod  in  istos  posieaquam  ?i- 
cti  sunt  pronuntiavit?Sed  videlicetsi  eis  accusimtibiis 
atqiie  superantibus  Guecilianus  ejiisque  collcgx  pcUe- 
rcnlur  sedibus,  quas  tenebant,  vel  etiam  ix  sua  coii  • 
spiraiione  durantcs  *  gravius  punirenlur  ( ncquc  eniui 
potcrat  vicios  et  resistentes  regia  ccnsura  contemne- 
re) ;  tunc  isti  provisionem  siiam  et  pro  Ecclesia  soUi- 
citam  curam  pncdicandam  laudibus  ventilareiit.  Nunc 
autem  quia  ipsi  siiperati  sunt,  quia  ca  qux  intend.e- 
bant,  probare  minime  potuenint,  si  quid  pro  sua  Ini- 
quitale  paliuntur,  pcrsecutionem  vucant;  nec  tantuiu 
fiirorem  perditiim  minime  repriiniint,  verum  etiaui 
honorem  inartyrum  quxrunl :  qiiasi  vero  cliristiani 
calliolici  inipcralores  adversos  corum  perrinacisslmam 
iniquitatem  aliud  scquantur  quam  Gonstaiitini  judi- 
cium,  apud  quero  uliro  Gicciliaai  accusatorcs  fuerunt, 
cujus  auctoritatem  omnibus  transmarinis  episcopis 
pr»li]1erunt,  ut  non  ad  illos,  scd  ad  illuni  Ecclesias 
ciusam  defcrrenl ;  iit  ab  eo^  datum  in  urbe  Koma  epi- 
scopale  judicium,  in  quo  primum  victi  sunt,  nirsus 
apud  iUiim  accusarenl;  ut  abaltero  apud  Arelatum 
dato  episcopali  judicio  ad  illum  appellarent  :  apud 
quem  lameu  novissime  supcraii,  in  sua  perversilata 
permanserunt.  Pulo  quod  ipse  diabolus,  si  auctori^le 
judicis  quem  ultro  elcgerat,  totics  ^inccreliir,  nou  ea- 
set  tain  impiideRS  ut  in  ea  causa  persisterct, 

4.  Sed  Ikxc  hiimana  judicia  deputentur,  et  circuiu* 
veniri  ac  falli,  vel  etiam  corrumpi  poluisse  dicaQtur. 
Gur  ergo  adhuc  accusatur  chrislianus  orlMs  terrainun« 
et  nesdoquibustraditorum  crimiiiibus  ipfamatur,  qui 

*  in  prius  F^.,  qiuttfi  quqd  ubigue.  Sed  couciQnias  in Mak 
stthlaU)  quod^  habctur,  qumn  uAime  diftitsa.  ctc 

*  llss.  tres  vatic.  durantii>us. 


Z\i 


S.  ADGDSTLM  EPISGOPI 


^t% 


uliquc  iiec  peluil  ncc  (lcbuil  nisi  clcctis  juilicibus  po- 
1193  quam  viclis  lilignloribus  crcdcre?  Ifcibeni  apud 
Deum  illi  judiccs  causam  suam  sive  bonnm  sive  nia- 
t9in  :  quid  fccil  Ccclcsia  toto  orbc  diflfusa,  qu.x  noa 
oli  aliud  ab  islis  rebaptiznnda  censclur,  uisi  qnia  in 
ei  caiisa,  in  qua  quid  vcri  cssct  judicnre  iion  |)Otuit, 
eis  potius  qui  jndicare  potuoruni,  qnnm  cl^  qui  iicc 
.supcrati  cesscrunt,  credcndum  pulavii?  0  magnum 
i*.riincnomDium  gehiium^quas  inscmineAbralKebeiie- 
dicendas  promisii  Deus  {Gen.  xxii,  1 8),  el  sicutpromisil 
exhibuil !  qux  cum  nna  voeedixcrint,  Quarenosvuliis 
rebaplizare^  respondetur  ets,  Qnia  ucscitis  qui  (ucrint 
tn  Africa  sanctortim  Coiiiciim  tradi&orcs,  et  in  eo  qtiod 
nesciebatis,  jiulicil)ns  mngts  qtinin  accusatoribus  cre- 
dere  voluistis.  Si  crimen  nlicnum  Dongrnvnlqiiom* 
quam,  quid  pcriinet  ad  orbem  lcrrartun  qiiod  in  Alri- 
ca  quisque  conimisil?  Si  criincn  incognitum  non  gra- 
vat  qucniqunm,  unde  potuit  orbis  terrarum  cognosccrQ 
tel  crimcn  judicum  vcl  reorum?  Judicnle  qtii  cor  ha- 
belis.  Uxc  cst  hcnrelica  jusfcilin,  ut  quia  orliis  lerra- 
rum  non  dainnat  crimen  incogniliim,  pnrs  Denati  dn- 
mnet  orbcm  tcrrnnim  inauditum.  Scd  snne  sufncii 
orbi  terrarum  tencrc  proinissioncs  Dci,  et  in  sc  viderc 
complcri  quod  Propheta;  tanto  niile  ceciiicruiit ;   in 
<;isdcmScripturisaguosccreEcc!esinm,  iil/i  el  rexcjus 
diristus  agnosciiur.  Ul>i  eiiim  dc  Chrislo  tnlia  pm^di- 
cia  suni,  qiinlin  conipleia  in  Evangclio  legimus^  illic 
prxdicta  sunt  dc  Dcdesin,  qunlia  compleri  toio  orbc 
jnm  cernimus. 

5.  Nisi  forle  qnein  ;unm  prudeniium  pcrmovcbit, 
quod  de  Bapiismo  solcni  diccre^  iunc  esse  ^'erum  ba- 
plismum  Christi,  eiim  ab  hominc  jiisto  datur,  ciim  et 
binc  tcncai  orbis  lerrarum  evidenlissimam  ei  evnnge- 
licam  veritalem,  ubi  Joannes  ait:  Qui  nie  mish  bapti^ 
xare  in  aqua,  ip$e  mihi  dixit :  Super  quem  videris  Spi* 
rkwn  descendentem  quasi  ro/t(iii6am,  et  manentem  super 
Mm,  ipse  est  qui  baptizat  in  Spiritu  sancto  {Joan,  i^  53). 
Unde  sccura  Ecclesia  spein  non  ponii  in  bomine,  nc 
incidat  in  illam  scntcniiaiii  in  qua  scriptum  esi,  Malc" 
dictus  omnis  qiu  spem  suam  ponit  in  homine  {Jerem, 
XVII,  5) ;  sed  spem  suam  ponii  iii  Christo,  qui  sieac- 
ccpit  forniam  servi,  ul  non  amitterei  fonnnm  Dei,  dc 
qiio  dicium  esi,  IpH  est  qui  baptizat.  Proinde  homo 
quilibci  minisier  bapiisini  ejus,  qiia'eineumquc  sard- 
nain  portet,  nou  iste,  scd  stiper  qtiem  columba  de- 
sccndii,  ipse  esi  qui  bnptizat.  IIIos  autem  vana  sen- 
tientcs,  innta  absurditas  scqiiitur,  iii  (|iio  ab  ea  fugiant 
iion  inveiiiani.  Cum  cniin  futeaniur  rntum  et  verum 
esse  Baplismum,  quando  bapiizat  aptid  eos  aliquis 
criminosiis,  ciijus  crimuia  lateiil ;  dicimus  cis,  Quis 
tunc  l»apliz:ii?  ncchabeniquid  respondeani  nisi,  Deus : 
neque  cnim  possitui  dicere  quod  homo  adultcr  quem- 
qiiam  sanciiricel.  Quibus  respondcmus,  Si  ergo  cum 
baptizal  homo  jtistus  mnnifestus,  ipse  sanctificat,  cum 
.nniem  bnpiizai  homo  iiiiquiis  occutius,  tunc  non  ipse, 
i»ed  Dcus  sanctiAcal;optarc  debent  qui  bapiizaniurt 
ab  occiiliis  malis  hominibus  poiius  bapiizari,  quain  a 
manifcstis  bonis  :  mulio  enim  eos  melius  Dciis,  quam 
t|iitlibct  homo  justus  sanctiricat.  Quod  si  absurdum 


esi,  ui  quisque  baptizandus  optci  ab  occuho  aduHero 
potius  baplizari,  quam  a  manifesto  casto,  r.'Sini  utU 
qtid  ut  qiiilJbct  ininistrorum  hominum  nccesserii,  ideo 
i-atiis  8it  Bapiismus ,  quia  suiicr  quera  descendit  co- 
lumbn^  ipse  bapizat. 

6.  Ei  tamcu  cum  iara  perspicuo  veriias  aures  ci 
corda  honiiuum  feriat,  iania  quosdam  maloi  consne- 
tudinis  vorago  submersit ,  ul  omnibus  auctoritaiibus 
raiionibusqnerc8istere,quam  consentirc  malint.  Resi- 
siuAl  auiero  duobus  modis ;  aui  saeviendo,  ani  pigre- 
scendo.  Quid  igitur  hic  faciat  Ecdesi»  medicina,  sa- 
liilem  omnium  maierna  charitateconquireBS,  ianquatii 
inUT  plircneJcos  ci  lethargicos  a^luans?  numquid  con< 
tomnere»numquid  desisiere  vcl  debet  vel  potest?  Utri&* 
que  sii  neccsse  esl  roolesla,  quia  neutris  est  ioiniicn. 
Nam  ei  pbrenelici  noluni  ligari,  ei  leihargici  noluiit 
exciinri :  scd  perseverat  diligeniia  chariiaiis,  phrenc- 
licuin  castignre,  lcihargicum  siimulare,  ambos  ainare^ 
Ainbo  oflenduniur,  scd  ambo  diliguntur;  ambo  mole- 
skiti,  qiiamdiu  .Tgri  suni  indignantur,  sed  anibo  sa- 
nitli  gratttlanitir. 

7.  l.'eiiiqiie  non  sicui  pulani)  ct  sicui  jactanl,  tnlL. 
eos  stiscipimus  qualcs  fuerunt,  sed  oinnino  mutaios ; 
quia  csse  catliolici  non  incipiunt,  nisi  hxTeiici  essc 
destiterini.  Neqiie  cnim  sncramcnia  eorum  nobis  ini- 
mica  suni  quic  cum  illis  nobis  suni  communia  ;  qiiia 
Don  hiimana  suiii,  scd  divina.  Proprius  eorum  error 
auferendus  esi,  qtiem  male  imbiberuni,,  non  s.icra- 
mcnia  qux  siiniliier  accepenint,  qua^.ad  poefiam  suMii 
portant  ci  habcni,  quanio  indignius  halionl,  sed  ia« 
men  habcnt.  Crrore  itaquc  dcrclicto,  sepnrationis  pr»- 
viiate  correcta,  ab  h.xresi  ad  Ecciesin!  pacem  ttans- 
euni  qiiam  non  babcbani,  sinc  qiia  illis  pcrniciosum 
fueraiqiiod  haliebani.  Sed  si  ctim  transeunt,  ficti  sunt, 
non  esi  hoc  jnm  nostrum,  sed  Dei  judicium.  Eitameii 
quidam  cum  (icti  putarentur,  quoniam  jussionis  ad 
no8  lerrore  transicrunt,  ialcs  posierius  in  nonnullis 
tentationibus  inventi  sunt ,  ui  quibusdam  veteribus 
catholicis  pneferrcniiir.  Nun  ergo  nihil  agilur»  cuni 
insianter  agilur.  Ncque  eniin  solis  humanis  tcrroribus 
murus  duriC  consueiudinis  cxpugnaiur ;  scd  ciiam  dl- 
vinis  aucioritatibtis  aique  rationibus  Ades  ei  intellh 
gentia  meniis  insiruiiur. 

8.  Quaecum  iia  sini,  noverit  Denignitas  lua  homi- 
ncs  vestros  qui  in  regione  Ilipponcnsi  suni^  adliuc 
esse  donatistas,  noc  apud  eos  quidquam  vaiuisse  ttrns 
Httcnis.  Cur  autem  non  vnlucrint,  nonnpusest  scri- 
bere ;  sed  icitie  aliqucm  iuoruin,  vel  domesiicorttm, 
vel  amicorum,  ctijus  Iioc  fidei  possis  injungere,  qui 
non  ad  ea  loca,  scd  ad  nos  primitus  veniai  illisomni- 
no  nescientibus,  cinobiscuinpriinitiis  consiiio  perira* 
cialo,  quod  agendiiin  Domino  adjuvanlc  vi.siim  fiierit, 
agnt.  Neqiie  enim  tantum  pro  eis  nginius  cum  hoc 
agimus»  sed  eiiam  pro  nosiris  jam  fuctis  caiholicis, 
quibtts  illorum  vicinitas  sic  infesta  cst,  ul  coniemni  a 
nobis  niillo  modo  possit.  Et  hoc  quidein  l>reviier  scrt- 
bere  poteram;  scd  voliii  te  huliere  aiiquid  liiicrarutn 
nosirarum,  quo  ratioiicro  cur»  meao  non  soluni  ipse 
cognoscorcs,  sed  ciiaro  ctiicumqnc  dissuadeati  nc  iuo* 


»15^ 


d^ISTOLAHUSi  CLASSIS  IL 


514 


nim  conroctioHi  pperara  itistinlcr  impcndas,  iiobisque 
detrafienli  cniod  lalia  velimus,  Iiabeas  quod  respon- 
<Ieus.  Quod  si  superfluo  fcci,  quod  jam  isla  vel  didicc- 
rns,  vel  ipse  cajifavcras,  aul  onerosus  fui  quod  curis 
piiblicis  tam  occupaio  prolixam  epislolam  ingcssi,  pefo 
ik?s  vcniam,  duin  tainen  quod  suggessi  cl  rogavi  non 
spcrnas  :  sic  lc  lucalur  misericordia  Dei. 

EPISTOLA  XC  •  (a). 

Auguslmo  Nectarius  paganus,  agent  ut  suis  civibus  co- 
lomcB  €aUmien$is  condonentur  qu<B  expetendm  emni 
atf  ipm  pcenas^  non  modo  violati  Ca!sarii  edicti  recm» 
lissimi  prohibentii  ne  sacra  solemnia  idolis  fierenty 
ud  etium injuriarum quibusipsi,  sacrorum  suorum  oc-i' 
casione,  Christianos  affecerant. 

Domino  iusigni   el  mcrito  suscipicndo  frntri » 
ArcusTiNO  episcopo,  Nectaiuus. 

Quanla  sit  charitas  patriie ,  quoniam  nosti^  prcetereo, 
So(a  est  eiiim  quas  parenlum  jure  vincat  affeclum,  Cai 
si  uUusessetconsulendi  modus  aut  pnisbonis,  dignejam 
tb  ejHS  muneribus  meruimus  excusari.  Sed  quoniamcre- 
srit  in  dies  singnlos  dileclio  et  gralia  rivitatis,  quantum- 
que  astas  fini  proxima  esty  tantum  incolnmem  ac  ftoren" 
tem  relinquere  patriam  cupit  *  :  idcirco  gaudeo  primum 
quod  apud  instructum  disciptinis  omnibus  virum  mihi 
hicest  sermo  institutus.  In  Calamensi  colonia  muUa  snnt 
quce  merito  diligamus ;  vel  quod  in  ea  gimiti  sumns^  tel 
quod  eidcm  magna  contulisse  videmur  o/ficia.  HcecergOy 
domine  pra^lantissime  et  merito  suscipiende ,  non  levi 
populi  sui  erratu  pholapsaest.  Quod  quidem  si  juris  pu- 
blid  rigcre  meliamur^  dcbet  plecii  severiori  censnra.  Sed 
episcopum  fas non  est,  nisi salntem  homimbus i iHpr/ire, 
ct  pro  stnttt  metiors  cansis  adesse,  et  apnd  omnipotm- 
tem  Dcnm  veniam  aliorum  mereri  delictis.  Quumobrem 
quanta  possum  suppticatione  deposco  ,  nt  si  defendenda 
resestj  innoxius  defendatur,  ab  innocentibus  molcstia 
separetur.  Prwsta  hoc qnod sccundnmnnturnm  tunmper- 
vides  postulari.  De  damnis  facitis  potest  haberi  tnxatio  ; 
tantmn  snppliria  deprecamur.  Acceptior  Deo  vivns,  do- 
mitttf  insignis  et  mcrito  suscipii*nde  frater. 

EPISTOLA  XCI  *  (6). 

Intehitur  Augustlnns  in  Paganorum  sacra^  et  iujurias 
Chrisiianis  recens  ittulas  a  Calamensibus  enunierat ; 
ostendens  ipsorum  saluti  benignias  longe  consuUutn 
iri^  u  non  impunito  eo  scelere  ad  audetula  KmUia 
provocenUir, 

DoHiiiio  exiinio  meritoque  Iionorabili  fr.ilri  Nectario 

AUGUSTIKUS. 

4.  Jhra  scnio  frigescentibus  membris  ,  fcncre  ani- 
mum  lunm  pDlri:c  cliaritatc,  ncc  niiror,  ct  laudo ;  lc- 
quc  nott  taiilum  tcncrc  meinorilcr,  veruni  cliam  vita 

'  sic  Mss.  oiDOcs.  necte,  rerercndo  ad  dUectionem  [cuph 
fiittt]. 

*  Ad  E|)islt.  xr.  et  xa  castigandas  adjuvenmt  a.  bg.  bl. 
bn.  c.  oc.  g.  gv.  ir.  j.  n.  r.s.  sD.  vc.  vd.  duo  t.  qualuor  v. 
el  Am.  Bad.  Er.  Ijov. 

{a)  Alias  201 :  (yix  autem  00  erat,  nunc  175.  Scripta  forte 
aii.  408.  fiost  i  diem  juuii. 

{b)  Alias  203 :  (^uae  autem  01  eral,  nuuc  183.  scripta  eo- 
dcn  m.  circa  ioitium  augusti. 


ac  moribus  dcmonstrare  qnod  nutliis  sit  patrtx  cono 
sulendi  modus  aui  finisbonis,  non  invitiis,  imo  eliatii 
libens  accipto.  Unde  supcrnrc  ciijiisdam  patriac,  in  co* 
ios  sancto  amore  pro  iioslro  modulo,  intcr  eo»  qiii- 
iHis  ad  iliam  capesseiidam  consulimus,  periclitaimir 
atqtie  laboramus,  talem  etiam  leipsum  civem  habere 
veUemus,  ut  ejus  poniuncula;  in  liac  tcrra  peregri- 
nahll,  nullum  cousulendt  modum  finemque  censeres ; 
tanto  effectus  melior,  quanto  meliori  civiiaii  oflicia  de« 
bita  pncrogares,  in  ejus  aelerna  pace  nulluin  gau- 
dendi  finem  inventunis,  ctijus  ad  tempus  laboribus 
nulltim  tibi  finem  statueres  consulendi. 

2.  Yerum  hoc  donec  fiat,  neque  eniiii  desperandunf 
est,  illaiii  te  patriam  posse  acqiiirere,  vel  jam  acqiri- 
rciidam  prudentissime  cogitare ,  ad  qiiam  le  pater 
ctiain  qui  in  ista  genuit;  antccessil ;  boc  ergo  donec 
fial,  da  nobis  vcniam,  si  proplcr  patriam  nostram 
quam  cupimus  nunqu;«m  rcllnquere,  contristamus  pa- 
triam  tuam  qunm  cupis  florentem  relinquerc.  De  cu- 
jus quidem  floribos,  si  ctim  tua  piudentia  disputemus, 
non  est  verendum  ne  tibi  difficile  pcrsuiideatur,  aut 
vcro  ctiam  non  facite  occurraV  quemadmodum  florere 
civitas  debeat.  Commemoravit  poeta  ille  vestramro 
clarissimus  litlerarum  quosdam  flores  Italiae ;  sed  nos 
iii  vestra  patria  non  tain  expcrli  sumus ,  quibus  flo- 
ruorit  terra  illa  Tiris,  qiiam  quibus  arscrit  armis  : 
imo  vero  non  armis,  scd  flammis ;  ncc  arseril,  sed 
iiiccnderit.  Quod  Uintuin  scelus  si  fucrit  impunitufh, 
niilla  digiia  correciione  pravorum,  florcntem  te  pa- 
Iriam  puias  reliclurum  ?  0  florcs  noii  plane  fruct(iu«i, 
scd  sfuiiaruin !  Conipara  nuiic  utrum  malis  florerc  pa- 
tri.tin  tiiam  pietate,  an  impunitate  ',  curroctis  morl- 
bus,  an  securis  ausibus.  Compara  ista,  ct  vide  utnim 
in  putrias  tu»  amore  nos  viucas;  utnim  eam  uiagis 
veriusque  cupias  florere,  quam  nos. 

5.  Inincre  paululum  ipsos  de  Republica  libros,  undo 
illum  aflectum  amantissimi  civis  ebibi^li,  quod  mil- 
liis  sit  patrisc  consulendi  modus ,  aiit  flnis  bonis.  Iii- 
tuere,  obsecro  te,  ct  cerne  quantis  ibi  laudibiis  fru- 
g.'ililas  et  coiitinciilia  pracdicctur ,  ct  erga  conjugatc 
vinculiim  fides,  castiqiie  honesti  ac  probi  mores,  qiii- 
bus  cum  pracpollet  civitas ,  vere  flnrerc  dicenda  est. 
Hi  autem  morcs  in  Ecclesiis  toto  orbe  cresccntibns, 
tanqiiam  in  snnctis  atiditoriis  populorum  docentur  al- 
qne  disciintur,  ct  maximc  pietas  qun  vcrus  ct  vcrax 
colntiir  Deus,  qui  lia)C  omnia,  qiiibtis  animus  ouma- 
niis  divinx  societali  *  ad  inhabilaudnin  a^lcriiam  co^- 
lestcmqne  ci\iialem  iiistniitur  ciaptatur,  iionsoliini 
jnbct  aggredienda,  vcrum  etiam  douat  iniplenda. 
Inde  est  quod  deorum  multorum  falsorumqiie  siniir- 
lacra,  ct  pncdixit  eversnm  iri,  cl  pra»ccpit  evcrii.  Ni- 
Iiil  ciiim  liomines  lam  insociabilesrcdditviuc  pcrvcr- 
silalc,  qtiam  illomm  deorum  Imiiatio,  quales  dcscri* 
buntur  ct  commendantur  litteris  eorum. 

4.  Dcniquc  illi  doctissimi  viri,  qui  ren.*publicam  ci- 
vitaicniqtic  tcrrcnam,  qualiseiscsscdeberevideljatinr, 

*  \jo\.,  impi^totc ;  llss.  vcro,  mipidii/a/e. 

*  Ua  VaM.  At  Mss.  \alicani  cl  qualiiordccim  e  nostris  hk» 
l)Ciit,  didnu  aocictute. 


M3 


magis  domesricis  dispuialioullNis  requirclKint ,  vel 
eiiam  describcbaiU,  qnum  pubiicis  aclioiiibus  inslitue- 
baiit  alquo  rormabaiit,  cgrcgios  alquc  laudabiles,  iiuos 
pulabanl  boiiiines,  potiiis  quam  deos  suos  imitandos 
proponebaiit  erudiend;c  iiidoli  jiivcniutis.  Et  rcvcra 
Tercntianus  ille  adolescoiis,  qiii  spectans  tabulain  pi- 
ciam  in  pariete ,  ubi  pictura  inerat  de  adultcrio  rcgis 
dcoruin  »  libidiiicm  qua  rapicbalur  ,  stimulis  cliam 
tanta;  auclorilalis  acceiidit  (a),  nullomodoin  illud  fla- 
griiuin  velconciipiscendo  lab<!rctur ,  vel  pcrpelraiido 
iiiimcrgcreiur,  si  Catouem  maluisset  imilari  quaiu  Jo- 
vcm:  sed  quo  paclo  id  faceret,  cuiii  iiiteinplisadorarc 
cogcretiir  Jovem  potiusquam  Catonem  ?  Veruni  ba:c  ex 
comoe(Ji;i,quibusinipiorum  luxus  etsacrilegasuper&lilio 
conviiicerctur ,  proferre  forfiiitati  non  dcbemus.  Lcgc 
\el  iceole  iii  eisdcm  libris  quain  prudenter  disscralur, 
uullo  modo  potuisse  scrlptioiics  et  actiones  recipi  co- 
PiOfdiariim,  nisi  morcs  reclpientium  consonarent :  ila 
clarissiinoruin  virorum  iii  rcpublica  excelleiitium ,  ct 
de  republica  dispulanlium  auctoritate  firmatur,  iie- 
quissimos  bomincs  ficri  dcorum  iniitatione  pejores  , 
Qoii  saiie  vcrorum,  scd  falsorum  atque  flctorum. 

5.  Al  eiiim  illa  omnia  quae  aiitiquitus  do  vita  deo- 
niin  iiioribusque  conscripta  suiit,  longe  aliler  sunt  in- 
telligenda  atquc  intcrpreianda  sapienlibus.  Ita  vero  in 
templis  popiilis  congregatis  recitari  liujusceroodi  sa- 
lubrcs  iiiterpretationes  lieri  et  nudiusterliiis  audivi- 
niiis.  Qiineso  le ,  siccinc  cxcum  est  homanum  genus 
advcrsiis  vcritatcm  ,  ut  lam  aperta  ct  manifesia  non 
^eiitiat?  Tot  locis  pingiiur ,  fundilur ,  tundilnr,  scuN 
pitiir,  scribitur,  legitur,  agitur,  canlatur,  saltatur  Ju- 
pitcr ,  adulteria  tania  commitlcns ;  quanlum  erat  ut 
iii  siio  saliem  Capitfdio  ista  proliibens  legcrelur  ?  Hxc 
mala  Jedecoi  is  impietatisque  plenissima  ,  si  neminc 
prohibenlft  in  populis  ferveant,  adorentur  in  templis, 
ridcanlur  in  tlicalris»  cum  his  victlmas  immolant  va- 
slelur  pecus  ctiam  pauperuni,  cum  h;ec  histriones 
tgutit  et  sallatit  efrundanlur  patrimonia  divilum,  civi- 
laics  florcre  dicuntur?  llorum  plaiic  florum  non 
terra  feriilis,  lum  aliqua  opulens  viitus  ,  sed  illa  dca 
Flora  digna  inaler  invcnla  cst,  ciijus  ludi  sceitici  tam 
cfl^usiore  et  licenliore  Inrpiiudinc  celcbranlur,  utqui- 
\i8  inlelligat  quale  drmoniiim  sit,  quod  placari  aliler 
non  polesi,  nisi  illic  non  avcs,  non  quadrupedc»»  non 
dcniquc  sanguis  humanus,  sed  multo  scelestius  pudor 
huiuanus  tanquam  immolatiis  intereat. 

C.  Ila-c  dixi  propter  quoil  scripsisli ,  quantum  tibi 
acias  flni  proxima  cst,  cupere  tc  ut  patriam  tuam  in< 
columeni  ac  florcnlem  relinquas.  Tollanlur  illa  omnia 
tana  ct  iusaiia ,  convertantur  bomincs  ad  verum  Dei 
ctiltum  ni.iresquc  castos  et  pios ,  lunc  pairiam  tuain 
florcnlein  videbis,  non  opiniotie  stiiitorutn,  sed  veri- 
Ule  sapieniiuin;  cum  Iia.*c  patria  carnarts  g^neraiio- 
1118  Hia\  ponio  fucrit  illius  pitiix',  cui  tion  corporc, 
sed  fidc  nasciimir,  ubi  omnes  sancti  ctfideks  Dei  posi 
labnres  velut  hiemales  vitx  hujus,  inlermina  ajtcrtii- 
late  florcbunt.  Nobis  ilaquecordi  cst,  ncqite  chrisiia- 

(a)  In  Eunucbo,  «ct.  3,  scen.  5. 


S.  AUGUSTIM  EPISCOn  519 

nam  aiuiitcre  mansiicindincm ,  neqn^  pemkiotum 
Cicicris  imitalioiiis  cxcmplum  in  illa  clvitate  reliri- 
qucre.  Quomodaid  agamus ,  aderit  Deus,  si  eis  noa 
ita  graviter  indignctur.  Alioquin  et  mansuetudo  quam. 
scmrc  cupitniis,  et  disciplina  qua  uti  moderate  niti- 
mur  y  iinpediri  polcst,  si  Deo  aliud  in  occulto  placet, 
sive  Jiidicanli  hoc  tatifum  maium  flagello  acriore  ple- 
ciendiim,  sive  eliam  vehemenlius  irascenli ,  si  non 
correctis  nec  ad  sc  convcrsis,  ad  tcmpus  esse  voluerit 
impunitum. 

7.  Pncscribit  nobis  quodammodo  prudentia  tiia  de 
persona  eplscopnli,  ct  dicis  patriam  luam  non  levi  po- 
puli  sui  crrato  prolnpsnm  :  qiiod  qiiiJem  si  jiiris  pu- 
bllcl  rignre  mctiamiir,  debcl  plecii  scveriorc  ccnsura : 
Sea  episcopum,  inquis,  fa$  non  est  nisi  salutem  homini' 
bu$  impertire,  et  pro  statu  meliore cansi$  ad.ue,  et  apud 
omnipoteutem  Deum  veniam  aliorum  mereri  delictis. 
Hoc  otnniiia  scrvare  com^mur ,  u^  scveriore  censura 
nemo  plcctatur»  neqtie  a  nobis,  neqiie  abaJio  ullo.in'- 
tercedentibus  iiobis ;  et  salulcm  hominibus  cupimus 
impcrlire ,  quas  posiia  est  in  recle  vivetidi  felicitate  » 
non  in  male  faciendi  sccuritite.  Yciiiam  quoque  non 
tantuni  nostris  ,  vcrum  ct  alionim  insiamus  delictig 
mereri,  quod  impcirarc  iiisi  prororrectisomnino4ion. 
possnmus.  Adjuiigis  eliam  ct  dicis  :  Quanta  potsum, 
supplicatione  deposco  ,  ut  si  defendenda  res  est^  in- 
noiitts  defendatnr  ^  ab  innocentibus  molesiia  separetur* 

8.  Accipe  brcvitcr  quoc  commissa  sint,  ct  noxios  ab 
intiocentibiis  ipse  discerne.  Conlra  recciiiissimas  le^ 
gcs  (a) ,  caleiidis  juniis  fcslo  '  Paganorum  sacrileg» 
folemnitas  agilata  est,  nemiiic  prohibenlc,  Um  inso^ 
lenti  ausii,  ut  qiiod  ncc  Juliani  tcmporibus  factum  est, 
petulantisiima  lurba   sallantium  in  codem  prorsus 
vico  anie  forcs  transirel  ecclesiai.  Quam  rem  illidtis* 
simam  atque  indignissimam  clericis  prohibcre  tentan* 
tibus,  ccclesia  lapidata  esi.  Deinde  post  dies  fermo- 
octo,  ciim  leges  notissimas  episcopus  ordini  replicas- 
set,  et  dum  ca  quse  jussa  sunl,  velut  implerc  dispo- 
nuut,  iicnim  ecclesia  lapidata  csL  Postridie  nostris 
ad  imponcndum  perdilis   mctuin,  quod  videbaUir 
apiid  Acta  dicerc  volciilibiis  publica  jura  iiegata  sunt. 
Eodcmquc  Ipso  die,    ut  vcl  diviitiius  tcrrerciitur , 
grando  lapidaiionibus  rcdditii  cst;  qiia  Iransacta  coq- 
tinito  terliam  lapidationem ,  et  postrcmo  ignes  cccle- 
siasticis  tcciis  alqiic  homitiibus  intulerunt;    uniun 
servorum  Dei ,  qui  obcrrans  occurrerc  potuit ,  ocd- 
dcrunt,  cxleris  parliin  ubi  potucrant  latitantibus , 
partiin  qua  potuerant  fugieiitibus,  citm  interea  coih 
tnisiis  atquc  coarctatus  ijuodaiii  loco  se  occuitaret 
episcopus,  ubi  se  ad  mortcm  qutcrentium  voces  au- 
dicbat  sibiqiie  incrrpanlium ,  quod  eo  non  invenla 
gratis  tantum  perpetrassent  8a*Ius.  Gesta  sunt  haec  ab. 
Iiora  fcrme  decima  us(|iie  ad  noctis  parlem  non  mini- 
mam.  Ncmo  compcsccre,  ncmo  subvenire  tenta?it  il- 
lorum  ,  quoruin  essc  gravis^possct  auctoritas,  proeter 


•  M8S.  sex,  festa.  Ain.  Bad.  et  Er.,  sexto. 

(a)  InlelUglt  legeni  Ilonorii,  Paa;anis  |>rohibcntimi  cquid- 
«  qiiam  solemiiiuilis  agiiare ;  »  daUni  curlio  24  nov,  aiL 
407,  jttxu  Ai»p.  tod.  itieod.  i-a^.  35. 


JI7  EPISTOLARUM 

iiniim  pcrcgriniim,  pcr  nucni  ct  pliirimi  scrvi  Dci  dc 
manibiis  inlcrnccrc  conantium  libcrali  stml,  el  mulu 
extorta  practianlihus ;  per  quera  cLirum  fuctum  esl, 
f|uam  facilc  illa  vcl  omnino  non  flcrent,  vcl  cocpln  de- 
sistcrcnt,  si  civcs,  maximequc  priinalcs  ca  (icri  |K»rfl- 
cique  vetuisscnt. 

9.  Proiiidc  in.unlvcrsaillaciviiatenon  innoccntesa 
noceiitibus,  sed  iniiius  noccnlcs  a  noccnlioribus  pol- 
eris  foriassc  disccriierc.  Nara  in  parvo  peccaio  illi  ^unt, 
qui  mclu  deterriti ,  maximeque  ne  ofTenderent  eos 
qiios  iii  illo  oppido  plurimura  possc,  el  Iniinicos  Ec- 
cleslas  novoraiil,  opem  fcrre  non  ausi  suiit  :  scclcrati 
luilcm  oraiies,  quibus  etsi  non  facientibus,  ncquc  ira- 
mittentibus ,  lamcn  voleniibus  ista  commissa  sunt ; 
sccleraliorcs ,  qui  commiserunt;  scclenitissimi ,  qui 
iinmiserunt.  Scd  dc  immissionc  suspicionem  putemus 
esse  non  veritatera,  ncc  ca  disciHiamus  qu»  nisi  tor- 
mentis  corum  pcr  quos  iu(|uiruntur,  inveniri  oninino 
non  possunt.  Demus  eliaiu  veiiiani  limori  coriim  qui 
polius  Deum  proc|»isc«>i)o  el  scrvis  ejus  deprecandum, 
qiiani  potcntes  uiimicos  Ecclcsix  ofTeiidendos  essc  pu- 
lavcrunt.  Qnid  cos  qui  rcslaiil,  nullaiic  cciises  disci- 
plina  coerccndos,  ci  propoiiendum  exisiimas  iinpuiii- 
tum  tam  iromaiiis  furoi-is  excmplum?  Non  pncterita 
vindicando  pascere  iraiii  nostram  studcmiia;  sed  mise- 
ricorditer  iu  futiiruin  consulciido  salagiiuus.  llabeut 
liomines  mali»  ubi  ct  per  cluistiauos  noii  soluni  man- 
$uete ,  verum  etiain  uliiiler  s:diibriter({ue  plcctintur. 
Ilabent  euira  quod  corpore  incoliimi  vivunt ,  liabent 
unde  vivuut ,  liabent  unde  inale  vivuiit.  Duo  prima 
6;ilva  &int,  ut  quos  pcenitcat ,  siiit;  huc  o|aamus,  lioc 
quantum  In  nobis  est,  etiam  impcnsa  opcra  instainus. 
Tertiom  vero ,  si  Deiis  voluerit ,  taiiquain  piilre 
noxiiimque  resecari ,  valde  misericorditcr  puniet.  Si 
autem  vel  amplius  voloerit,  vci  ne  linc  quidem  pcr- 
miserit,  allioris  et  profecio  justioi  is  coasilii  ratio  pc- 
iies  ipsam  est :  a  iiobis  curum  ofliciumque  oporlet  iin- 
pcndi ,  quousque  viderc  coiiccditur ,  dcprccantibus 
cum,  ut  atiimum  nostrum  approbct,  quo  cuiictis  volu- 
mus  csse  consultum,  niliilqiie  fieri  sinat  pcr  nos,quod 
cl  nobis  ct  Ecclesix  suae  iioii  expcdire  lotige  meliiis 
iiovit  ipsc  quam  iios. 

10.  Modo  cum  apud  Calamain  essemus,  ut  nostrt  in 
tam  gravi  dolore  vel  consolarcnlur  afHicli ,  vel  seda- 
rentur  acceiisi ,  quanlum  potuimus  qiiod  in  tempore 
oportuisse  existimavimus ,  cum  Clirl&tianis  egimus. 
Deindc  ctiam  ipsos  Paganos,  mali  tanli  caput  ct  ou- 
sam,  petentes  ut  ab  eis  videremnr,  admisimus ,  ut  bac 
oceasione  admoneremus  eos  quid  facere  deberent,  si 
sapercnt,  non  lanliim  pro  removenda  prxsenti  solli- 
citudine ,  verum  etiam  pro  inqnireiida  saluto  perpetua. 
MuIU  a  nobis  audiorunt ,  multum  eliam  ipsi  rogave- 
runt;  sed  absitut  tales servi simns,  quos  abeis  rogari 
delectet,  a  quibus  nosler  Dominus  non  rc^atitr.  Unile 
pcrvidcs  pro  vivacitate  mentis  iu:e ,  ad  boc  esse  iii- 
tcndum  servala  maiisuctudinc ,  cl  modcratioiic  cliri- 
btiatia,  ut  aut  caiteros  deteneamus  eorum  imitari 
pcrvcrsiiatem,aiitc»terosopicmus  corum  imitaricor- 
rectionem.  Damna  qit»  illata  sunt,  vcl  tolcrantur  a 


CLASSIS IL  518 

Christianis,  vcl  rcsarciuntur  per  Cbristianof  /Inima- 
rum  nos  lucra,  quibus  acquiretidis  ciim  periculo 
etiam  sanguinis  inbiamus,  et  in  loco  illo  quaestuosius 
provenire,  et  aiiis  locis  illoexemplo  non  impediridc- 
sideramus.  Dci  misericordia  nobis  prxstel  de  lua  sii- 
lute  gaudere. 

EPISTOLA  XCIl  •  (a). 
Attgu$tinus  ItaliccB  vidutCf  consolans  illam  super  obihs 

mariti^  ac  refellens  eorum  opinionem  qui  dicebitnt 

Deum  videri  oculis  corporeis. 
Dominnc  eximiae  ct  ineri:o  pnrstanlissimx  ,  atque  lo 

Christi  cliaritale  bonoranthc   fili;c   iTAMC^e    (^)» 

AuGusTi.Nus  episcopus,  iii  Dominosaliitcm. 

i ,  Non  solum  liiteris  tuis,  verum  eliam  ipso  rcfe- 
renle  qui  pcrtulit ,  compcri  multuin  te  flagitare  litle- 
ras  meas,  crcdcntem  quod  ex  eis  consolationem  lia- 
bere  plurimam  possis.  Tu  itaque  vidcris  qiiid  exinde 
capias  ,  ego  tamen  e:is  nogare  vcl  diflerre  non  debul. 
Consoletur  auiem  te  fldes  ct  spes  tua,  et  ipsa  cliaritas 
qiix  dilTunditur  iu  cordibiis  pioriim  per  Spiritum  san- 
ctum  ( Rom.  v,  5),  ciijiis  nuiic  aliquid  pro  plgnor» 
accepimiis,  ut  ipsam  pleniudinein  dcsiderare  noveri-» 
mus.  Non  enim  te  desolatam  putare  dcbcs ,  cum  iii 
interiore  liomine  liaboas  praesentem  Christum  per 
fldem  in  corde  tuo ;  aut  sic  tc  contristari  oportet » 
quemadmodiim  genles  qu.T  spem  non  babeiit,  eaiii 
veracissima  promissionc  speremus  nos  de  bac  yitay 
unde  mlgmiuri  quosdara  nostros  migranies  non  arai- 
simus,  sed  pncmisimus,  ad  eam  vitam  esse  venturos, 
ubi  nobis  erunt  qiianto  noiiores,  taiito  utique  chario- 
res,  et  sine  timore  uUius  discessionis  amabiles. 

2.  Hic  autein  etsi  conjux  tuus,  ciijiis  abscessu  Tidoa 
dicerls,  tibi  notissimus  erat,  sibi  tamen  notior^l 
qiiam  tibi.  Et  undc  boc,  cum  tu  ejus  corporalero  la- 
ciem  videres,  quam  ipse  uiique  non  vidcbat,  nisi  quia 
notitia  nostri  certior  intusest,  ubi  netnoscit  qu»  sonl 
hotninis,  nisi  spirilus  honiinis  qui  in  ipso  est  (I  Cor» 
II ,  1 1 )  :  sed  cum  vencrit  Dominus ,  ct  illuminaTeril 
abscondita  tcnebi*arnm,  ct  manife.slavcrit  cogitationes 
cordis  ( /(/.,  IV ,  5) ,  tunc  iiihil  latebit  proximum  io 
proximo,  ncc  erit  quodsuis  qiiisquc  apcriat,  abscon- 
dat  alienis ,  ubi  nullus  crit  alicnus.  Liix  vero  ipsa, 
qua  illuminabuntur  ha^c  oniiiia  qux  inodo  in  cordi« 
bus  recondiintur ,  qualis  aut  qnaiila  sit,  quis  lingoa 
proferat ,  qiiis  salicm  infirma  mente  contingai  ?  Pro- 
fccto  lux  illa  Dcus  ipse  csl ,  quoiiiam  Deut  luxest^  et 
tenebra  in  eo  non  sunt  uUce  (1  ioan,  i,  5) ;  sed  lux  mei>- 
lium  purgalaruro  ,  noii  istoruiii  corporis  oculoriun 
Erit  ergo  tuiic  inens  idonca  quo;  illaiii  lucein  videat, 
quod  nunc  nondum  est. 

3.  iloc  auicm  ociilus  vidrrc  corporls  ncque  naiic 

*  Reccnsuimns  hancad  a.  bg.  bl.  bn.  c.  oc.  cb.  fT.  g.  gg. 
gv.  J.  I.  II.  s.  t.  vd.  duos  a.  duos  vc.  quliuiuc  v.  et  ad  Aui* 
Bad.  l£r.  i.ov. 

(a)  Alias  0:  quae  aotcni  02  erat,  nuoc  176.  scripta  dre. 

\b)  lluic  ipsi,  iil  videtur,  ttalicae  scripta  est  Joannis  dof^ 
sostomi  epistola  170,  qua  isRoinauani  prac^iotcutem  femtoaiii 
adliorutur,  ut  pro  sua  laculute,  per  se,  scu  per  alios  dili- 
Kcntiam  adlilbcat  aJ  scdandam  lcmitestatem  iuorientali  !-«• 
desia  cxcitataiu. 


510 


&  AUGtSTKNl  EPISCOPI 


SM 


poiest,  neque  lunc  iHHerit.  Oniiic  quippe  qiiod  oculis 
eorporis  conspici  potcst,  in  1<)C0  aliquo  sit  necesso 
efii,  nec  ubique  sit  tolum,  sed  minore  sui  parte  tnino- 
rem  .ocum  occupet,  et  majore  majorera.  Non  ila  est 
Deus  inyisibilis  et  incorruptibilis,  qui  $oiu$  kabet  fm- 
mGrlalUatcm,  et  lucem  habitat  inaccessibilcm ;  quem 
uemo hominum  vidit  nec  videre  poteit  (l Tim.  vi,  16).  Per 
hoc  eniin  vidcri  ab  bominc  non  potest,  per  quod  vi- 
d«'t  lionio  corpore  corpora.  Nain  cl  si  menlibus  pio- 
riun  esset  inacccssibilis,  iion  diterelur,  Accedile  ad 
enui,  et  iUinmiamini  (PsaL  xxxiii,  6);  et  si  menlibiis 
pionim  cssct  invisibilis,  non  dicerciur,  Videbimus  eum 
sicuti  esr,  Nam  perspice  lolam  ipsam  in  F.pistoln  Joan- 
ms  scntcnliaiii :  DilectissM^  inquit,  filUDei  sumus^el 
noudum  apparnit  quid  erimus,  Scimu$  quia  cum  appa^ 
ruerit  $imile$  ei  erinm$,  quoniam  videbimu$  cum  $iculi 
g$k^lJonn,  ni,  2).  In  tanlum  crgo videbirous,  in  qium- 
twn  siiniles  ei  erimus;  quia  ct  nunc  in  tanlum  non 
Tidemus,  in  quantum  dissimiles  sumiis.  Iiido  igitur 
videbiniiis,  unde  similes  erimus.  Quis  autem  deinen- 
tissimus  dixerit,  corpore  nos  velesse,  vclfuturoscsse 
similes  Deo?  In  interiore  igitur  homine  ista  siinilitudo 
esl;  qui  renotatur  in  agnitionem  Dei,  $ecuHdum  imagi- 
nem  eju$  qui  creavit  illum  (Col.  iii,  10).  Et  taiito  eni- 
cimur  similiures  illi,  quanlo  magis  in  ejiis  cognilionc 
ct  cbarilale  proficiinus;  quia  et$i  exterior  homo  nost&i 
corrumpitur^  $ed  interior  renovatur  de  die  in  diem 
(11  Cor.  IV,  16) :  ita  sanc  ut  in  Iiac  vila  quanluscunir 
que  provectus  sit,  loi.ge  absit  nb  illn  pci Tcciionc  simi- 
liludiiiis,  qirx  idonca  cril  ad  vidciidum  Dciim,  siciit 
dicit  Aposlolus,  facie  ad  faciem  (I  Cor.  xiii,  1i).  In 
quibus  vcrbis  ccrte  si  corporalem  faciem  voliieriiniis 
acciperc,  consc^iuens  crit  iit  cliam  Dcus  Udcm  bal)cat 
faciem^  et  sit  aiiquod  intcrvailum  intcr  nostram  ct 
ipsius,  cum  euin  videbimus  facie  ad  facicm.  Et  si  in- 
tervallum,  utique  finis,  et  membrorum  liabiius  termi- 
iiatuSy  et  caetera  absurda  dictuquc  el  cogitalu  linpia, 
quibus  animalis  hoino,  non  pcrcipicns  qj!X  siint  spiri- 
tus  Dci  (/(/.,  II,  14),  rallucissiinis  vanilatibus  lu- 
dilur. 

i.  Dicunt  eniiii  quidani  corum  qiii  talia  garriuiit, 
sicut  nd  me  poluit  pcrvcnire,  nos  Deum  vidcrc  nunc 
incntc,  tunc  corpore ;  iia  ut  ctiam  impios  eum  pari 
modo  asscvercnl  csse  visuros.  Yide  quantum  in  pejus 
prorecerint,  dum  sine  liniiie  linioris  vel  pudoris,  liac 
aique  illac  vagabunda  ferlur  impuiiila  loqiiacitas.  Antea 
dicebant,  cnriii  sux  taiitum  hoc  pnnstiiisse  Cliristiim, 
ut  corporcis  oculis  viderct  Deum ;  deinde  addiderunt 
cliam,  oinnes  sanctos,  rcccpiis  in  resurrcctiono  cor- 
poiibuo,  eodem  modo  Dcum  csse  visuros;  nuncjnm 
isiam  possibilitatem  etiain  implis  donavcrunl.  Doncnt 
sane  quaiitum  volunt,  et  quibus  volunl ;  nam  quis  au- 
deatcontradicere  hominibus  de  suo  donantibus?  Qui 
cnim  loquitur  mendacinm^  de  suo  loquitur  (Joan.  vin, 
44).  Tu  aiitem  cuni  his  qui  sanam  doclrinam  tcncnt, 
nlbil  istorum  audcas  usurpare  de  tuo :  sed  cum  Icgis, 
BcaU  mundo  corde^  quoniam  ip$i  Dewn  videbunt  (Malth. 
V,  8),  iniclligc  impios  non  visuros;  ncquc  enim  bcati 
et  mundi  corde  suiit  impii.  Itcm  cum  legis,  Yidemus 


nunc  per  $peculum  iiranigmale^  lune  autem  fode  etd  fo- 
ciem  (1  Cor.  xiii,  i2);  inieUige  inde  nos  tuiic  visorus 
riioic  nd  facicm,  iinde  ▼idemus  nuiic  per  speculiim  in 
sciiigmalc.  Iloc  autem  mnimqiie  intcrioris  hominis 
muiius  cst,  sivecum  in  ista  pcregriunlione  adliuc  pcr 
fidem  nmbulatiir,  iiiqtia  uiilur  spcciilo  et  scnij^male» 
sive  in  illa  patria  eum  pcr  spcciom  conlemplabitur : 
pro  qiia  visione  positum<(^st,  facie  ad  fadenu 

5.  Aiidiat  caro carnnlilKis  cbnn  cogiiationlbus :  Sjn" 
riiui  est  Deus^  et  ideo  qui  adorant  Deum^  in  spiriiu  e% 
veritate  oportet  adorare  (Joan.  iv,  24).  Si  adorare, 
qiianCo  niagis  vidcrc?  Qtiis  cnim  audent  affirinarc  Dri 
siibstantinm  corporalitcr  vidcri,  cum  enm  nokierit  eor- 
poraliter  adorari?  Scd  argiite  sibi  videnlur  diccrc,  et 
qnasi  inlcrrognndo  prcmere :  Potuit  Chrislus  carni  suao 
pra^tare  ut  oculis  coriiorcis  vidcret  Patrcin,  aii  nori 
potiiit?  ut  si  non  potutsse  responderimus,  omnipotcn- 
tiae  Dei  nos  dcrognssc  proclamcnl;  si  autem  potuisse 
concesscrimns,  argiimcntatioiiem  siiam  ex  noslra  rc- 
sponsione  concliidant.  Quaiito  jam  tolerabilios  desi- 
piunt,  qni  cariiem  asseriint  conversum  iri  in  sut>staii- 
tiam  Dei,  et  hoc  ritiuram  csse  quod  Deus  est,  nt  sic 
enm  snltcm  videndo  Dco  faciant  i<loneam,  nunc  taula 
diverMilalo  dissiiudcni.  Quam  vaiiitatem  credo  istos 
abigerc  a  fide  sua,  rortasso  et  ab  auribus.  Et  tamcii 
si  Intcrrogaiione  de  hoc  similiter  urgeantur,  possHno 
Deiis  hoc^  an  non  eflicere  possit;  utrum  ejus  poiestati 
detrahcnt,  si  non  possc  responderint,  an  hoc  futurum 
raiebuntur,  si  posse  concesserint?  Quomodo  ergoexi- 
reiit  de  hoc  laqneo  alieno,  sic  exeant  de  suo.  Deindo 
cor  solis  oculis  corporeis  Cliristi  hoc  donum  atiribii- 
tiim  esse  contendunt,  non  etiam  caeteris  sensibus^So- 
nus  ergo  erit  Dcus,  ut  possit  etiam  auribus  peixipi  ? 
ethalitus  cril,  ut  sentiri  possit  olfactu?  et  liquor  ali- 
quis  erit,  ul  possit  et  bibi?  ct  moloserit,  ut  possit  et 
tnngi?  Non,  inquiunt.  Quid  ergo?  an  illud  potest  Dcus, 
et  hoc  non  potest?  Si  nmi  possc  dixerinl,  ciir  dcro- 
gant  omnipotcnliie  Dci?  si  posso  et  nollo  respondc- 
rint,  onr  solis  oculis  favent,  invident  antem  c;cteris 
soiKibus  corporis  Cbristi?  An  quousquc  volunt,  desi- 
piuiit?  Qiianto  nos  meliust  qui  tion  oorum  iusipien-- 
tio!  lermtnos  figtinus,  sed  iit  desipiant  prorsus,  iio*> 
lOuius ! 

0.  Multa  profcrri  possunt  nd  istam  demenliam  refu- 
tandain.  Sed  si  aliquando  irnierint  auribus  luis,  haec 
inlerim  eis  lege';  et  quid  rcspondcant  non  pigeat  te  i:e- 
scrilicrc  ut  potes.  Ad  hoc  eniin  fide  corda  nostra  mua- 
danlur,  quia  nobis  fidei  merces  visio  Dci  promittilur. 
Quas  si  per  corporis  oculos  erit,  frustra  ad  eain  per- 
clptendnm  sanctorum  animus  cxercetur :  imo  vcro  tani 
pcrverse  senticns  animiis  non  in  se  exerccttir,  sed  to- 
lus  in  carne  est.  Ubi  enim  tenacius  habitabit  et  fixius, 
nisi  undese  Deum  visurum  essc  pncsumit?  Qiiod  certc 
qtianlum  malum  sil,  intcirfgcnUiu  potius  dimitto  tua% 
quam  longo  sermone  molior  cxplicare^  In  protc- 
ctionc  Domini  scmpcr  babitct  cor  tuiim,  domina  cxi- 
mia  ct  meriio  pncstantissima,  atque  Chrisli  cbaritale 

1  Rclk|iiavcrtnprorsu8absnmallss.8exdcciui» 


EPiSTOLARUM 

hononi.tida  filia.  Ilonorabilcs  iccuin  nobisque  in  Domwo 
(yieelissimos  iiiios  tuos,  debito  meritis  vestris  olfido 
rcsabita, 

EPISTOLAXCUI*(a). 

AugUilinM  Vmcentn  e  scMsmate  Rogaliane  ejnscopi  Cmr- 
teuMnsis  epistolam  refellcMs,  dicit  vistim  sibi  fuisse 
aUtfuando,  non  c*i  cum  htereticis^  sed  verbo  Dei  et  ra^ 
((oni  agendum ;  vcrum  sentenliis  aliorum  exempiisque 
mperatum  mutasse  sententiam,  et  arbitrari  leffcsffrin- 
cipum  recte  implorari  adverws  hostes  fidei,  nwdo  id 
fiat  animo  corrigendi,  non  stHdio  vindicandi :  aliaque 
subjicfi  permulta  contra  pervicaeiam  et  aHabaplismum 
Donatislamm. 

Dilcciis8inv)frairi  Yiscentio,  Accustjmjs. 

CAPL'T  PRIMUM.  —  I.  Accepi  episfolam,  qnam 
tfinm  esse  mibi  non  incrcdibilc  visum  csi :  nttnlit  enim 
cam,  quem  catliolicnm  cbrislinnnm  esse  consiorcl ,  qni, 
nt  Opinor,  mibi  mcnliri  non  amierel.  Scd  elsi  fnric  non 
s^mt  liltene  lua»,  ego  ci  qni  scripsil  rescribcndiim  pn- 
tavi.  Nnnc  ine  polius  quielis  esse  nvidtim  et  pclcntem, 
qunm  tunc  cum  me  ndolcscentem,  vivo  adliuc  Bognto 
cni  siiccessisti,  aptid  Gnrtliagincin  novcras.  S<'d  t^o- 
r.ntistas  nimium  inquicti  sunt,  quos  pcr  ordinalus  a 
lleo  poiestales  coliiberi  atqne  corrigt  miiii  non  videtiir 
iiiutilc.  Nam  de  mullorom  jnm  correctione  gnndemus, 
qiii  tam  vcraciter  unitatem  catholicim  tencnt  nlqiio 
df  fendunt,  et  a  pristino  errore  se  liberatos  esse  l.-ctan- 
tnr,  ul  eos  cum  mngnn  grntulniione  mircmur.  Qui  ln- 
men  iiescio  qiia  vi  consuetudiiiis,  nuHo  modo  muLiri 
iii  mclius  cogitarent,  iiisi  lioc  tcrrore  pcrciilsi^  sollici- 
tnin  mentcni  ad  considcrnlioncm  verilalis  intendcrcnl; 
iie  fortc  si  non  pro  Justilia,  scd  pro  pemrsiUilc  ct 
praesiimptione  bominum  ipsas  temporales  molestins, 
inrriictuosa  et  vana  tolcranti.i  pntcrieiitur,  4ipud  Deuin 
|)Ostca  non  Invenirent  nisi  debilas  pcenas  impiorum, 
qnicjiislam  lcncm  admonilionein,  cl  pntern:i  fli^gclln 
contempscrint :  ac  sic  isUi  cogiiaiione  dociles  rnrti,  non 
iii  calomniis  el  fabulis  bunianis,  sed  iii  divinis  Libiis 
promissam  per  omnes  gentcs  invenirent  Ecclcsinm, 
quam  suls  oculls  reddi  conspicerent,  in  quibus  ct  Chri- 
stum  prxnuntbitum,  etiam  non  visum  super  coelos 
csse  minime  dubilarent.  Niimquidnam  ego  istornm  sn- 
luli  invidere  debobam,  ut  collcgas  mcos  ab  liujiismodi 
pnlerna  diligenlia  revocarem,  per  quam  factum  est  ut 
iiiultos  vidciimus  accusarc  suam  prisiinam  c.xcilaiem? 
quj  cum  siiper  coelos  exnltaiiim  Christum,  ciiam  non 
videntes  credebant ;  gloriam  tnmcn  ejns  super  omiicm 
tcrram»  etiam  videntcs  ncgabanl,  cum  Propbotn  ntriim- 
quc  una  scntentia  tanta  innnifcslaUone  complexiis  sit, 
diccns :  Exaltare  snper  ccelos^  Detis,  el  supcr  onutem 
teiram  gloria  tua  {Psal.  cvii,  G). 

2.  Istos  ergo  atroces  qiioiidain  iniiiijcosaocirns.  imi- 

•  v^cndata  est  ad  «r.  bg.  Iil.  bn.  c.  oc.  ff.  g.  gv.  J.  n.  r. 
A.  TC  vd.  tres  sb.  duob  t.  quinque  v.  et  ad  aiu.  Bad.  Er. 

IjOV. 

(o)  Alias  48  :  qux  auicm  05  erat,  minc  181.  Scripta  circ. 


CLASSIS  n.  32« 

c<'«i  ci  qiiicjiiiu  noatram  variis  violenttaraiB  ec  insl- 
•liarum  giH>eribus  gravibus  graviler  iiifestantcs ,  si  «le 
contemneremus  et  ioleraremns,  ut  nlbil  omnino  quod 
ad  eos  tcrrendos  ac  corrigcndos  vaiere  posset ,  exco- 
giinrclur  et  ageretur  a  nobis ,  vere  malum  pro  mal^ 
reddercimis.  Si  eniin  quisquam  iuiinictim  suum  peri- 
culosis  fcbnbus  phreneticnm  fuctum ,  currcre  videret 
in  pr;ccops,  noniie  luiic  poiius  malum  pro  mnlo  rod- 
dcrcl,  si  cnin  sic  currere  permiltcrei,  quam  si  corri- 
picndiim  lignndumqne  curarct?  Et  taincn  lunc  ci  mo- 
lestissiinus  ct  advcrsissimus  viderotur,  quando  uttlis- 
siinns  et  inisericordissimus  exlitisset :  sed  plane 
snlute  rcpnrata  tanlo  nbcriiis  ci  gratias  ngeret,  quanto 
sibi  eum  minus  popercisse  sensisset.  0  si  possem  tibi 
ostcnderc,  ex  ipsis  Circnmccllioiiibus  qiinm  iniiltos 
jnm  catbolicos  mnnifcslos  linbc.iiniis,  damnniitcs  suam 
pristinam  vitarn ,  et  niiserabilcm  eriorem  qiio  se  nr- 
bitrahantur  pio  Ecclcsia  Dci  fnccrc  qnidqiiid  inquieiai 
temeritatc  fncicbanl !  qni  tnmcn  nd  haiic  snniUttem 
non  perduccrciilur,  iiisi  lcgijm  istnruin  qiix  libi  dis- 
pliccnl ,  vincnlis  tinciuam  plircnellci  ligarentur.  Qirid 
illiid  altcrum  genns  morbi  gmvissimi  eornm,  qni  Iwr- 
hiilcntnm  qiiidcm  nudaciani  non  babebant,  scd  qiia- 
d:iin  vclustn  Kocordin  prcmebantur,  diccntci  iiobis» 
Ycriim  qiiidcm  dititis,  non  est  quod  rcsponJeatur; 
scd  durum  cst  nobis  traditioncm  parentum  rclinquere : 
nonne  saluhriler  rcgula  tcmpoVnlinm  '  molcstiamni 
excuticiidi  crant,  ut  lanquam  de  soinno  lelhai^- 
gicocinergercnt,  ct  in  salutcm  unitatis  cvigilarent? 
Quam  niulti  ex  ipsis  nunc  nobisciim  gaudentes ,  pti- 
stinum  pondiis  pcmiciosi  sui  operis  accusant ,  et  fa- 
teniur  nos  sibi  molestos  esse  debuisse ,  ne  tiinqnam 
niortifero  sonino,  ita  morbo  veteriios»  consueiudinis 
niterirent. 

3.  At  enim  quibusdam  ista  Ticn  prosunt.  Numquid 
idco  negligoiida  ^t  medicina,  quia  nonnullorum  est 
iiis:inabilis  pestilentia?  Tu  iion  attcndis  nisl  eos  qol 
ita  duri  sunt ,  ut  nec  istani  rccipiant  disciplinam.  De 
talibus  enim  scriptum  esl  :  Frustra  flageilavi  fiUoi 
veslros ;  discipiinam  non  recepenmt  {Jer.  ii,  50).  riilo 
timcn  quia  diteclione ,  tton  odio  flngellati  sunt.  Scd 
debcs  ctium  tam  multos  altcnderc,  de  qtiorura  salalc 
gaiidcmus.  Si  cnim  tcrroreninr,  et  non  doccTcntnr, 
iinproha  qiiasi  dominntio  videretur.  Rursus  si  dooe- 
rculur  et  non  lcrrerentiir,  vctiistate  consuctudinls 
ohdnrnti  ad  cnpcsscndam  viam  salutis  pigrius  move- 
ronliir;  (juandoquidem  mu!ti,  quos  bene  novimas, 
rcilditn  sihi  r.ilione  ct  mnnifcslata  divinis  tcstimoniis 
vcrilnte,  rcspondcbnnl  iiohis,  cnperc  se  In  Ecclesiae 
cnlholic:c  commiinioncm  irnnsire ,  sed  violentns  per- 
dilomin  homiiiuin  inimicitins  formidare  :  quasquidem 
pro  justilia  et  pro  arlcrna  viia  iilique  contemnore  de- 
bucrunt ;  scd  tnlium  inlirmitas,  donec  flrmi  cfllciantur, 
siistinciida  est,  tion  dcspcrandn.  Nec  obliviscendum 
qiiod  ipse  Domiiiusadhiic  innrmo  Pctro  ait:  Non  po- 
tcs  me  modo  sequi;  seqneris  aulem  postea  [Joan.  xui, 

<  ix)v.,  regula  temporali.  Bad.  Am.  lEr.  et  Msi.  pluret, 
regnla  temponMum. 


m 


S6).  Cuin  vero  lcrrori  mifi  dticlrina  salularis  adjun- 
gluir,  ul  «o<i  solum  lcncbras  erroris  lux  verilatis  ex- 
pellat,  veruni  eiiam  niahc  consueiudinis  vinculn  vis 
iimurisabruiiipal,  de  muliorum,  sicul  dixi,  salule  lue- 
laniur,  beiicdicentium  nobiscum ,  cl  gratias  agcnlium 
l>iK>  quod  sua  lollicitaiione complcla,  qiia  rcges  terrac 
Chrislo  sorvilurosesse  promisil,  sic  curavil  morbi- 
dos,  sic  snnavil  iunrmos, 

CArUT  11.  — 4.  Non  omnis  qui  parcil,  amicus  esl ; 
nee  omnis  qni  verbcral ,  iniinicus.  Meliora  sunl  vul 
iicra  amici,  quam  volunlaria  oscula  inimici  {Prov. 
XXVII,  C).  Mcliiis  eslcuni  sevcriiale  diligere,  qiiam 
cuni  lenilate  dccipere.  Ulilius  esuricnli  panis  toUiitir, 
fti  de  clbo  securus  justitiam  negligal,  quani  csuricnli 
panis  frangiiur,  ut  injustitix  seductns  aequiescat.  Et 
qui  phrenelicum  ligat,  et  qui  Icthargicum  excitat, 
ambobus  moleslus,  ambos  amal.  Qnis  nos  potest  ain- 
pliusamarc,  quam  Deus?  Et  lamen  nos  non  solum 
docere  suaviler,  verum  etiain  salubritcr  terrere  non 
ccssat.  Fomcntis  leiiibus  quibus  coiisolatur,  sapo 
etiam  mordacissimum  mcdicamciitum  tribiilalionis 
adjungens,  exerccl  fanic  Palriarcbas  eliam  pios  ei  rc- 
ligiosos  (Gen.  xii,  xxvi,  xlii,  et  xliii),  populum  con- 
tumaccm  pceuis  gravwribus  ogilat,  non  aufert  ab 
Apostolo  slimulum  carnis  tertio  rogalus,  ut  virtiiteni 
in  inOrmitale  pernciai  (11  Cor.  xii,  7-9).  Diligamus 
etiam  iiiimicos  iioslros ,  qiiia  Iioc  justum  est ,  ct  boc 
prxcipit  Deus,  ut  bimus  fllii  Palris  noslri  qui  iii  coelts 
est,  qui  facil  solem  suum  oriri  super  bonos  et  malos, 
et  pluit  super  jusios  ct  iujiistos  (Blatth.  ▼,  45).  Sed 
aicut  ista  dona  ejus  laudamus ,  iu  etiam  flagella  ejus 
in  608  qiios  diligit,  cogitemus. 

5.  Puias  nemiiicm  dcbcrc  cogi  ad  jiisiitiam  ,  cum 
legas  palremfamilias  disisse  servis,  Quoscumque  inve- 
neritu  cogite  intrare  (Lttc.  xiv.  25);  cum  legas  eiiam 
ipsum  priino  Saiilum,  postea  Paulum ,  ad  cognoscen- 
dam  el  tcncndam  verilalem  ,  magna  vi  Iciitia  Christi 
cogeiitis  esse  compuUum  (Act.  ix ,  5-7)  :  iiisi  furto 
cbariorcm  pulas  bominibus  essc  pecuniam ,  vcl  qna- 
lcnilibci  possessioncm,  quam  luccni  istani,  qitx  ociilis 
carpitur.  Ilaiic  ille  cojlcsli  prostralus  vocc  subiio 
amissani  non  recuperaxil ,  nisi  cum  sanctx  incorpo- 
raretur  Ecclcsix.  tt  pulas  nullam  vim  adiiibendam 
esse  lioinini ,  nl  ab  crroris  pcrnicie  liljcrelur ;  cuin 
Ipsutii  Dcuin,  quo  ncino  nos  utilius  diligit,  ccrtissimis 
exeinplis  lioc  faccrc  vidcas,  et  Chrislum  audias  di- 
centem ,  Netno  venit  ad  me,  nisi  qnem  Puter  atlraxerit 
{Joan.yi,  44),  quod  fil  iii  eordibus  oniiiium  qui  sc  ad 
eum  diviiiff  iracundix  liinore  convcrlunt;  et  noveris 
aliquando  furem  avertendis  i  ecoribus  pabulum  spar- 
gere,  ct  aliqiiando  pastorem  flagcllo  ad  grcgem  pccora 
erranli;!  revocare  I 

6.  Nonne  contumaccm  ancillam  data  sibi  potestate, 
Sara  potius  affligebat?  £t  ulique  non  eam ,  qiiam  sii- 
perius  beneficio  siio  mairem  fecerai,  crudertter  ode- 
rit;  sed  in  ea  superbiam  salubriter  edumabat  (Gen. 
XTi,  5).  Non  autem  ignoras ,  quod  istae  du»  mulieres 
JSara  et  Agar,  et  duo  filii  earum  Isaac  et  Ismacl ,  pro 
ipirittialibus  et  canialibus  figurentur.  Etcumlegamus 


8.  ALGUSTIM  EPiSCOri  ZHI 

ancillam  et  filium  ejus  a  Sara  passos  graves  molestias, 
Paulus  lamen  apostolus  dicit  quod  ab  fsmaele  pcrsc- 
culionem  sit  passus  Isaac :  Sed  sicut  tunc^  iiiquit,  iile 
qui  erat  secundum  camem ,  persequcbatur  eum  qui  erai 
ieeundum  spiritum,  ita  et  nunc  (Gulat,  iv,  29),  ut  qui 
possunl ,  iiitclligant  magls  Ecclesiani  calbolicaro  per- 
secutionem  i^ali  supcrbia  et  impictate  carnalium , 
quos  temporalibus  niolesliis  at(|uc  terroribus  cnieii- 
dare  conalur.  Qoidquid  ergo  faclt  vera  cl  legitini.i 
mater,  etiainsi  asperuin  amaruiiiq^ie  seuliatur,  non 
malum  pro  malo  rcddil;  scd  bonuin  discipliiuc ,  ex- 
pcllendo  maliim  iniquitatis ,  apponil ,  non  odio  no- 
cendi,  scd  diiectionc  sanandi.  Cum  boiil  ct  mali  ea- 
deni  faciunt,  eadcinqiie  patiuntur,  non  factis  ct  poenis, 
sed  causis  utique  disceincndi  sunt.  Pharao  populum 
Dei  duris  laboribus  attercbat  (Exod.y,  9);  Moyscs 
eumdem  populnm  impie  agentem  duris  coercitionibus 
afnigebat  (/(/.,  xxxii,  27) :  similia  feceruut,  sed  non 
siniiliter  prodcsse  voluerunt ;  illc  domiiiaiione  iiifla- 
tus,  isto  dilectioiie  *  inflainmalus  cst.  Jezabel  occidit 
Prophetas ;  Elias  occidit  psciidoproplielas  ( III  Reg. 
XVIII,  4«  40) ;  puto  qiiod  diversa  sint  iiicniA  facien- 
lium,  divcrsa  passoruin. 

7.  Aspice  eiiain  tempora  Novi  Tcslaincnti ,  qiiando 
jain  ipsa  mansuctudu  cliarilatis  iioii  soluin  in  corde 
erat  scrvanda,  vcrum  etiain  in  luce  nionstranda; 
quando  Petri  gladius  in  vaginam  revocatur  a  Christo, 
et  ostcndittir  iion  debuisse  do  vagina  cxiini  nec  pro 
Chrislo  (Maith.  xxvi,  52).  Legimus  tamen  non  soliim, 
quod  c;i*cideruiit  Judxi  Paulum  apostolum,  yeruiii 
eiiam  qiiod  caxiderunt  et  Gracci  pro  Paiilo  apostolo 
Sostbcncin  Juda^uiii  (Act.  xvi,  22,  23,  ct  xviu,  17) : 
nonne  sunilitudo  facti  quasi  tilrosquc  conjungit,  et 
tninen  cos  catis;u  dissimiliiudo  disccrnit?  Ncmpc  Deus 
propiiu  Filio  iioii  p:'percit,  sed  pro  nobis  omnibus 
Iriididit  illuin  (Hom.  viii,  32) :  iieinpc  .dc  Filio  ipso 
dicilur,  Qui  me  dilexit^  et  tradidit  semeiipsum  pro  me 
(Gulat,  II,  20)  :  iieinpc  ct  dc  Jiida  dieilur  quod  in- 
lioierit  iii  euin  i^alnnas,  ut  tradercl  Clirislum  (Joan. 
XIII,  2).  Cuin  ergo  el  Palcr  tradidcrit  Filiuni  suum,  et 
ipse  Chrislus  corpus  siiuiii,  et  Judas  Doniinum  suum, 
cur  iii  hac  traditione  Dcus  cst  pius,  ct  homo  reus,  nisi 
quia  in  re  una  quain  Iccerunt ,  causa  non  una  est  ob 
quam  feccruni  ?  Trcs  criiccs  in  loco  uno  crant ;  in 
una,  lalro  liberandus;  in  alia,  lairo  damnandus;  in 
media,  Christtis  altcrum  libcralurus,  altcrum  damna- 
turus :  quid  siuiiliiis  istis  criicibus?  quid  dissimiliiis 
istis  pendcntibus?  Traditus  esl  Paulus  includeudus 
et  colligandus  (Act,  xxi,  23, 24),  scd  quolibet  custode 
c:irceris  pejor  est  utique  satanas;  cui  tamen  ipse  Pau- 
lus  tradidit  honiiuem  in  interitum  carnis,  ut  spiritus 
salvus  sit  in  die  Domini  Jcsu  (l  Cor.  v,  5).  Et  hic 
quid  dicimus?  Ecce  mitiori  tradidit  cnidelis  traditor» 
crudeliori  tradidit  misericors  traditor.  Discamus,  fra* 
ter,  in  similitudine  operum  discernere  animos  ope- 
rantium,  nec  clausis  oculis  calumniemur,  et  benevolot 
pro  nocenlibus  accusemiis.  Itcin  cum  ait  idem  Apo- 


1  Edd.,te(o.  At  Uss.  sexdcciinhabcnt,  diUetune, 


SB  EPISTOLAMIM 

stoluft  lcfididisse  sc  quosdam  sataiix,  ut  discerent  non 
blaspheinarc  (I  Tim,  i,  20),  mahim  pro  malo  rcddi- 
dlt,  an  poiius  malos  ctiam  per  malum  cmendare,  bo- 
inim  opiis  csse  judicavii  *? 

8«  Si  scmpcr  essel  laudnbile  pcrsccntionem  pati , 
solficeret  Duinino  dicerc ,  Beati  qui  per$ecutionem  pa" 
tiunlur ;  nectidiivrci,  propter  juslitiam  {Matth  v  ,  iO) 
Itcm  81  scmpcr  cssct  cuJpabile  pcrsecutioncm  fnreiv, 
non  scriplum  cssct  in  sanctis  Libris  :  Detrahentnn 
proximo  suo  occulte,  hunc  persequebar  (Psat,  c  ,  5). 
Aliquando  crgo  ct  qui  eam  palitur,  injuslus  est,  clqui 
eam  facil,  jiistiis  cst.  Scd  plnne  scniper,  et  mali  pcr- 
secQli  suDt  boiios,  ct  boni  pcrsccuti  sunt  malos :  illi 
nocendo  per  injuslitiam  ,  illi  consulcndo  per  disctpli- 
nam;  illi  immanitcr,  illi  lcinpcrantcr ;  illi  servientes 
cupiditati,  illi  ciinritali.  Nam  qui  trucidnt ,  noii  con- 
siderat  qiiemndmodum  laniet ;  qiii  aulcm  curat ,  con- 
siderat  quemadmodiim  sotel  :  ille  cniin  perscquihir 
saniiatem,  ille  piitrcdincro.  Occidcrunt  iiiipii  Proplie* 
las  ,  occiderunl  impios  ct  Propl.ctx.  Fia{^IIaverunt 
Judxi  Cbristutn,  Judxos  flagcllavit  et  Christiis.  Tra- 
diti  suiit  Aposioli  ab  hominibus  polcsiati  humnnas, 
tradidcninl  et  Apostoli  homincs  poleslali  satanae.  In 
his  omnihus  qiiid  allendilur,  nisi  qiiis  corum  pro  vcri- 
tnte ,  quis  pro  uiiqnitatc,  quis  Docendi  caiisn,  quts 
cmendaiidi? 

CAPUT  III. —  9.  Non  invcnitur  cxcmpliim  in  evan- 
gelicis  et  apostolicis  Litteris,  aliqiiid  pctilum  a  rcgibus 
terrae  pro  Ecclesia,  contra  inimicos  Ccclesi».  Quis 
negat  non  inveniri  ?  Sed  iionduin  implebatur  illa  pro- 
pbetia :  Et  nunc,  reges,  intettigite^  erudimini.quijudica- 
tis  terram;  serviie  Domino  in  timore.  Adhuc  enim  illud 
implebatur,  quod  iii  eodcm  psalmo  paulo  superius  di- 
citur  :  Quare  fremuerunt  gentes,  et  populi  meditati  tuni 
inania  f  Astitcrunt  reges  terrcs^  el  principes  eonvenenuU 
in  unnm^  adversus  Dominum,  et  adversus  Chrisium 
ejm  (Psal.  ii ,  10,  1 1 ,  i  ,  2).  Verumiamcn  st  lacta 
pncterita  in  prophcticis  libris  (igunn  fuf-runt  fiituro- 
rum ,  in  rege  illo  qui  appcllnhntur  Nabuchodonosor  , 
iilrumque  tempus  figuraium  cst,  c(  qiiod  suh  Aposto- 
lis  habuit ,  ct  qiiod  iiur.c  hnhct  Ecch  sia.  Temporibus 
iiaqiie  Apostolorum  ct  mnrtyrum  iJud  iniplebatur 
quod  (Iguratiim  est ,  quando  lex  meiuoratus  pios  et 
justos  cogebat  adornre  simulacrum  ,  et  recusantcs  in 
flammain  miitebat.  Nnnc  nulcm  illiid  implctur  qiiod 
paulo  post  in  codem  rcge  fi^uralum  e<>t,  Ciiiii  conver- 
sus  ad  honoraiidum  Deuiii  vcrum ,  dccrcvit  iii  regiio 
suo  ut  quicumque  hlasphcmarct  Deum  Sidrac,  Misac, 
ct  Abdeiiago,  poenis  debitis  subjnccrct  (/>ait.  iii,  96). 
Prius  ergo  tempus  illius  regis  signilicabat  priora  lem- 
pora  regum  infidelium,  quos  passi  sunt  Christiani  pro 
impiis ;  posterius  vero  tcmpus  illius  rcgis  significavit 
lempora  posteriorum  rcguni  jam  fiddium  ,  quos  pa- 
tiuDtur  impii  pro  Chrisliaiiis. 

10.  Scd  plane  in  cis  qui  sub  nomine  Christi  errant 
sedocli  a  pervcrsis ,  nc  forte  ovcs  Christi  siiit  crran- 
tety  et  ad  gregem  taliter  revocandie  sint ,  lemperata 

*  Am.  Bad.  Er.  etHs.  gv.,  mduacU. 


CLASSIS  IL  m 

scvcritas  et  mngis  mansuctudo  servatur ,  ut  coerci- 
(ioiie  exslliorum  atquc  damnorum,  admoceaiitur  con* 
siderare  qiiid  ct  qunre  patiantur,  et  discani  prxpooera 
rumoribus  et  calumiiiis  bominum  Scriptiiras  quas  le* 
guiit.  Quis  eiiim  noslrum,  quis  veslruin  iion  laudat 
l^^ges  ab  inipcraloribus  dalas  adversus  sacrificia  Pa- 
ganoruni  ?  Kt  ccrlc  loiige  ibi  pccna  severior  coiistituta 
cst;  illius  quippc  impictatis  capitale  suppliciiim  est. 
Do  vohis  autem  corripiendis  alque  cocrcciidis  luibila 
rntio  csi,  quo  podus  admoncreniiui  ab  errore  disce- 
derc,  quain  pro  scelcre  puiiiremiiii.  Potest  eniin  for- 
tassc  etiamdevobisdiciqiiod  ait  Aiiostolus  de  Judaiis  : 
Testimonium  illis  perlubeo  quia  zelum  Dei  habent ,  sed 
non  secundum  scientiam,  Ignoranies  enim  Deijustitiam 
ei  suam  voieiUe*  constituere^  just%ti(eDei  non  suni  tub- 
jecti  (liom,  x,  %  5).  Quid  enim  aliud  et  vos  quam 
veslram  jusiitinm  vultis  consiituere,  quando  non  dici- 
tis  juslificari  iiisi  co!$  qui  a  vohis  potuerint  bnptizari  ? 
Iii  hac  ergo  apostolica  scntentia  quaiii  de  Judxis  pro- 
tulit ,  hoc  dislalis  a  Juda^is ,  qiiod  vos  babetis  Sacra- 
menta  christiana ,  qiiibus  illi  adhuc  carcnl.  Caeienuii 
ad  hoc  quod  ait,  Ignorantes  Dei  jus'ilian^  et  suam  vo- 
lentes  constituere^  et  quod  zclum  Dei  habeni ,  sed  non 
secundum  scientiam,  pares  estis  omniiio,  exceptis  dun- 
taxnt  illis,  quicumqiic  m  vobis  sunt  scicntcs  quid  vc- 
ruin  sit ,  ct  pro  animositatc  sax  perversitatis,  contrt 
vcritatem  etiain  sibi  iiolissimam  diinicantcs.  Honiui 
quippe  impietas,  etiam  idololotriam  forsitan  superat '. 
Sed  quia  non  facilc  convinci  possuiit  (in  animo  iiani- 
que  latet  hoc  mnlum) ,  onines  tinquam  a  nobis  iiiluut 
alieui  *,  leniori  scveriute  cocrcemini.  Ethocquidem, 
vc|  de  omnibiis  hxrcticis,  qui  christiaiiis  Sacramentis 
imbuuntur ,  et  a  Christi  veritate  sive  unitate  dissen- 
tiunt,  vel  Donalistis  omiiibns  dixcriin.     . 

II.  Quod  autcm  ad  vos  altinct,  qui  non  solum cum 
illis  coinmuniter  Donatistae  a  Doiiato,  vcrum  ctiam 
proprie  Rogatistx  a  Rogato  appcIlainirJ ,  mitiores 
quidcm  esse  videmini,  quia  cum  Ciranicellionum 
immanissimis  gregibus  non  sxvitis ;  sed  iiulla  bcstla» 
si  nemincm  vulnerct,  propterea  mansueta  dicitur,  quia 
dentes  et  ungiies  non  babet.  Sxviro  vt^  uolle  dicitis; 
ego  non  posse  arbilror.  Ita  enim  eslis  nuioero  exigui, 
ul  movere  vos  contra  adversarias  vobis  aiitltitudines 
nonaudeatis,  ctsi  cupiatis.  Scd  ponamtB  vos  etiam 
nolle  quod  non  valetis;  ponamus  vos  evangelicam 
senteiitiam  qua  scriptum  cst,  Si  quis  tibi  toiuerit  /nm- 
cam  iotiere  ei  judicio  tecum  contendere^  dimitte  ilii  ei 
paiiium  (MaUh.  v.  40) ,  sic  iiitclligere ,  sic  (cncrc  ,  ut 
pcrscquentibus  vos  non  soluin  nulla  injuria,  verum 
etiam  nutlo  jure  resistendum  putetis;  huiic  ccrtc  in» 
tellectum  Rogatus  auctor  vestcr,  aut  non  habuit,  aut 
non  implevit,  qui  de  iiescio  quibus  rebps,  ut  dicitit 
vestris,  acerrima  perseverantia ,  etiam  forensi  disce- 
ptatione  conflixit.  Ciii  si  diceretur,  Quis  oiiquam  Apo- 
stolorum  in  causa  fidci,  res  sitas  judicio  publico  de^" 

1  Mss.  quinque  caW.  iconiraverUaiem  eiLvn  imfktaiem 
defendutU ,  quee  iiolciairiam  forsiian  superat,  vatic.  tres: 
(onira  veriiaiem  eiiamsibinotissimam  dwUcanies,  intpieiar 
icm  de^MduxU,  Borum  quippe^  ctc 

*  la  ocio  Mss. :  ranquam  non  a  nobis  nunis  aiiem. 


537  S  AUGUSTINl  EPISCOPI  5iS 

■ 

fefidil?  siciit  lu  in  cpistoia  tiki  posuisli ,  Qms  unquam    apiid  coUegds  traiismarinQS  couvincore  -debucnini , 


ApMtolorum  in  causa  fidci  res  alienns  mvasit  ?  nuliuro 
qttidem  iu  di\  inis  liueris  linjtis  hUi  reperirct  exem- 
pkuB ;  scd  tauien  forle  iAvenirel  aliqoam  veram  de- 

rensioBem ,  si  veram  Ecclcslam  rcliacret,  cl  non  sub 
£cdcsi;c  vcra;  m»mine  impudcnter  aliquid  possiderct. 

CAPUT  IV.  — Ji.  Qiiod  autem  pertiuet  ad  lerre- 
naruiM  |)OieH4alum  jussn,  couira  schismnticos  aut 
lia^reiKOS  \cl  iuipeirunda  vcl  cxscrcnda,  ilii  quidem 
h  quiiuis  vo8  i^cparasiis  accrrimi  fuerunt ,  cl  contra 
vos,  quaniuiM  audire  itojuinius;  clconlra  Maximiani- 
stat ,  <](K>d  Geslorum  cliam  ccrtis  docuiuenlis  proba- 
mus  :  sod  t:unen  nouduin  ab  eis  scparali  eratis  («r), 
quando  Jnliano  imperaton  iii  sua  peiitione  dizcrnnt, 
quMl  apud  tum  toiajustiiia  locum  kaberel;  quera  cerus 
a^iatam  flovcranl,ct  idololatriisdeditum  sic  videbajii, 
ut  aul  justitiam  ^scidololalriara  ratcrcniur,  anisescc- 
lerate  meniiios  uegare  non.possent,  ut  a(Hid  eum  di- 
oereai  solain  locuoi  babere  juslitiain,  apud  queni  ma- 
goiun  locum  cemereul  iiabere  idololatrianu  Scdfuerit 
error  in  verbo»  de  facto  ipso  qiiid  dicis  ?  Si  nihil  justum 
ab  inperatore  petoudum  esi,  cur  a  Joliauo  peliluni 
ett  quod  jusium  putalttni  cst  *  ? 

45.  An  hoc  petendum  esty  ui  sua  quisque  recupc- 
ret,  non  ul  aliquera^  quo  ab  impeniore  coercealur, 
aoeufict?  Interim  et  in  suaruin  rerum  recipiendarnm 
fepelitione  ab  apostolids  excmplis  roceditur^  quia 
hoc  Cectsse  mcmo  iu^^euiiur  illoniin.  Sed  tamen  cuni ' 
majores  Teslri  ipsum  Cseciiianuro  tunc  Ecclcsiai  Car- 
thaginensis  episcopum,  cui  lanquaro  crimiiio^o  coin- 
BMBicare  noluertiiit ,  apod  principcm  Conslantinum 
per  AnuliiMim  p|*oeonsulen  accttsaTerunt ;  non  ry» 
aiias  amissas  repciiTenmt,  scd  inuocciilem»  sicut  exi- 
stunamus  et  sicuiipse  judidonini  exiiat  docuit,  ea- 
Iiimniose  appcliveruni  :  quo  qind  sceicraiius  ab  cis 
lleri  poluii?  Si  afiiem,  sicut  falso  arbitraroini,  vere 
eriininosum  judicandaiin  lerrenis  poiesiaiibvs  iradide- 
roiH,  quid  nobis  objicitis  qood  vestrorum  prsesumpiio 
primitus  fecit?  quod  eos  non  ai|f«eremus  quia  fece* 
mta,  &i  non  aniroo  invido  et  noxio,  sed  omendandi  et 
corrtgendi  voluntate  fecisseRi.  Vos  auiem  imkibilanlcr 
argiiiraus,  quibns  erimcn  videinr  de  inimicis  eomma- 
nlonis  nosirse  cbrisliano  imperuiorf  aliqutd  cooqneri, 
com  libellus  amajoribus  vestris  Annlino  proconsuli 
daius,  ei  Constaiitino  impcralori  miitendHS,  ita  sn- 
pmscriplus  sit :  Ubellun  Ecclesim  catholicw^  crhninum 
CfgcHiani^  tradituB  a  parte  Majorim  {b),  IIIos  autem 
magis  hinc  arguimas,  qiiia  cum  aptid  Imperatorem 
«!tro«  CaH!ilianum  accusassent  *,  qiicm  primo  uiique 

*  Lov. :  Si  fiiAH  tnjuOimi  ab  Tmperafore ,  eic.,  moxquc , 

fiiodii|;iistia»pHlatiimeil.SodraeliiisMss.  ei  aatiquiores 
£dd.  otroque  looo^  Justum. 

«  Lov. :  Quia  apud  imperMorek  uttro  CWcHianum  accnsn- 
vmau,  Ei  raoK  :  ifKO  aufan  imjmvlon,  elc.  M  miieuia 
auttm  abest  a  Mss,  qui  cum  Auil  Bad.  ei  £r.  sic  habcia  : 
Quia  eum,„  accwassenl, 

(o)  Uioc  porro  iotelilgiuir  Rogatfslarwn  aciima  non  cx- 
ortuoi  tuisbc  aate  annum  361,  sub  ciyus  anni  Gnein  dcmor- 
tuo  constantio  Juliaaus  renuH  poiiuis  esi.  De  illa  autem 
Donatisuirum  adulaloria  peiilkNi«f,  qiia  sop|.Iicannii  sibi 
restitoi  basilicas  juasu  consiantioi  iLsis  ablatas ,  letreodus 
AMfusUnus  in  lib.  2  cont.  Ilu.  PeUliaai,  c.  W,  n.  9(6;  c.  OT, 

■•  fS*:t^^  *?*•  10»,  n.  9 ;  Hemque  Optauis  in  lib.  1 
{b)  Ubellus  de  quu  ia  ei  ist.  88»  n.  2. 


ipso  luiperatorc  ionge  ordinatius  ageulc,  ul  episoopo- 
rum  causam  ad  se  delalam«  ad  episcopos  miitereti^iiec 
victi  paccm  cnm  frairibiis  habere  voluerunt :  sed  nir- 
siis  ad  eumdcni  iuiperalorem  venenint ;  rursns  non 
Cxcilianum  lanium,  vcrumcliamdatossibicpiscopos 
judices ,  apitd  lerrenum  rcgem  accusaverunt ;  rursus 
ab  alio  episcopali  judicio  ad  cumdem  imperatorem 
appellaverunt.  Nec  eo  ipso  intcr  paries  eognoscenie 
alqne  jiidicaatc,  vcl  veriiati  vcl  paci  cedcndum  esse 
duxerunt. 

\L  Quid  autcm  aliud  statiicrci  Conslanlinus  adver- 
sua  Cau!ilianum  ct  socios  ejus,  si  csscnt  vcslris  nugo- 
ribus  accusantibus  victi,  qunm  quod  statuit  in  cos 
ipsas,  qiii  cuiu  ullro  accusasscnt,  nec  ea  quae  inten- 
debaut  pi-obare  poluissenl,  uolucrunt  ^  veritili  con- 
scntire,  uec  victi?  illc  quippc  iniperalor  primos  cob- 
stituitin  liac  causa»  ut  res  convic'iornin,.et  uniiaii 
pervicaciler  rcsistentium,  fisco  vindicarenttnr.  Sed  vi- 
dclicet  si  vestris  majoribus  accusantibus  alque  supe- 
ranlibus,  conlra  comniunioneui  C;cciliani  imperator 
tale  aliquid  dccrcvisset,  provisores  Ecclcsix,  dcfen- 
sores  pacis  et  unitaiis  nominari  vellctis.  Cum  vero  in 
coft  qiii  ultro  accus:;nies  nibil  probarc  poiueruni,  iiec 
oblato  sibi  grcinio  pacis  qiin  correcii  excipcrentur, 
consciitirc  voluerunt,  ab  inipcratoribits  lalia  decer- 
iiuutur,  indignum  facinus  clninitalur;  neminem  ad 
unitatem  essc  cogendtiin.  nialum  |ro  malo  redden- 
diiiii  ncmiui  esse  contcnditur.  Qiiid  cst  alind  qtiam  id 
quod  dc  vobis  quidam  scripsit  :  Quod  volumui  san- 
eium  e$t  (o).  £l  nunc  non  erat  magnum  ncque  dif- 
ficile  coa  iderare  alque  cogitarc  Constantini  judicium 
alqiie  seQtentiam  conira  vos  vigcre ,  quae  vestris  ma- 
joiibns  Cxciliaiium  apud  Inipcralorem  toties  accn- 
sauliiNJS,  el  non  convinceniibus ,  adversns  vos  pro- 
muigaui  est ;  camqiie  nccessario  sequi  cacteros  iinpc- 
raiores,  maxiiae  caibolicos  cbristianos,  quolies  de 
voIms  aliquid  agcre  vestnc  obstinationis  necessitas 
cogiU 

i5.  Facile  erat  ista  o^gitare,  ut  vobis  ipsis  aliquando. 
diceretis  :  Si  Gcciiianus  vel  innocens  fuil,  vcl  nocens 
coByinci  non  potuii,  quid  in  lioc  negotio  tam  longe 
laleque  difliisa  socictas  cbristiana  peocavit?  cur  orbi 
clirisiiano  nou  licuit  ignorare  quod  non  potuerunt, 
qui  accusaverani,  demonstrare?  cur  iUi  quos  Chri^tus 
in  agro  suo,  id  cst  in  boc  muudo»  seminavit,  et  inter 
zi/auia  cresceit!  usqiie  ad  mcsseiii  proccepit  (Maith, 
xui,  2i-o0.);  cur  tot  millia  fidelium  in  omnibus  gcn- 
tibus,  quorum  multitudinem  steilis  coeli  et  arcna! 
niaris  Dominiis  comparavit,  quos  in  semine  Abraboe 
bcnediceiuios  promisil  (Gen.  xxiit  17,  iS)  et  reddi- 
dii,  proptcrca  ncgantur  esse  cbristiani»  qiiia  in  liae 
causa  iii  qua  discuticnda  uou  interfucruiu,  jiidicibus 
polius  suo  pcriculo  judicantibtis^  quam.victis  Jitigato- 
lilHia  credcK  luaiueruot?  Certe  nullius  crimeu  ma- 
culai  ncscientcm.  Quouiodo  lideles  toto  orbe  difCusi, 
criinen  traditoruffl  coguoscere  poterant»  quod  aecu- 

^Edd.^:  Kotuerunt  enim  veritaH  conser^e,  Aliest  emm  a 
Mss.,  et  abesse  debel. 
(a)  iiemisticbiuin  Tychonli. 


M  EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 

Mtom  etiamti  noTorant»  laiincn  eis  ostendcre  non 
valebaiil?  Ilos  ergo  ab  hoc  criniine  innooentes  esee, 
nempe  ipsa  ignorantia  racillime  osteiicUt.  Cur  ergo 
innocentes  falsis  crimiiiibus  accusanUir,  quia  crimina 
aliena  seu  falsa  seu  vera  nescierunt  ?  Quis  locus  inno- 
centix  reserwitur,  si  crimen  est  propriuni ,  nesdre 
cr]|nen  aliennm?  Porro  si  tot  gcntioro  populos  ipaa 
tgnorantia,  sicul  diciuro  est,  innoceiitcs  ostendit,  quam 
roagnum  crimcn  cst  ab  istorum  innocentium  commu- 
nioneseparari?  Nam  et  facta  nocentium  qwe  inno- 
ceiitibiis  demonstrari,  vcl  ab  innoccnlibus  credi  non 
possunt,  non  inquinant  qucmquam ,  si  propter  inno- 
ceotium  consorlium  eiiam  cognita  sustincntiir.  Non 
enim  propter  malos  boni  deserendi,  sed  proptcr  bo- 
nos  mali  tolerandi  sunt :  sicut  toleraveruni  Prophe- 
iXf  contra  quos  tania  dicebant,  nec  communionem 
sacramentorum  illius  populi  relinquebant ;  sicul  ip«e 
Domiiius  nocenicm  Judam  usque  ad  condignum  ejus 
exitum  toleravit,  et  eum  sacram  coenam  cum  inno- 
centibus  communicare  pcrinisit ;  sicut  toleramnt  Apo- 
stoli  cos  qui  per  invidiam,  quod  ipsius  diaboli  viiium 
est,  Christum  annuntiabant  (Philipp.  i,  15  48) ;  sicut 
tolcravii  Cyprianus  coUcgarum  avaritiam ,  quain  se- 
cundum  Apostulum  appeilat  idololairiam  [Coloss,  iii, 
5.)  Postremo  quidquid  tunc  iiitcr  iilos  cpiscopos  ge- 
slHm  est,  etiainsi  rorlc  ab  aliquibus  eorum  scicbalur, 
si  non  sit  acceptio  personarum  nunc  ab  omnibus 
ignoratur.  Cinr  ergo  non  ^  ab  omntbus  pax  amaiur  ? 
IIxc  facillime  cogitare  possctis,  aut  fortasse  cliam 
cogitatis.  Sed  mcliiis  erat  ut  amaretis  posscssiones 
terrenas,  quas  timendo  pcrdere  cogniix  vcrilati  con- 
senliretis,  quam  ut  amarctis  vanissimain  hominum 
gloriain,  qiiam  vos  putatis  pcrdcre ,  si  cognitac  veri- 
tati  cofisenseritis. 

CAPUT  V.  —  16.  Yides  itaquc  jam,  ot  opinor, 
non  esse  considerandum  quod  quisque  cogiiur,  sed 
quale  sit  illud  qno  cogitur,  ulrum  bonum  an  malum : 
non  qiioquisquebonu8possitc8seinvitu8;sed  liinendo 
quod  non  vultpaii,  vel  reiinquit  impedientcm  animosita- 
tem,  velignoraiam  compelliiurcognoscereveritatem, 
ut  timens  vei  respuat  falsum  de  quo  coniendebat,  vel 
qosrat  vemm  quod  nesciebat,  et  volens  teneat  jam 
quod  nolelMit.  Superfluo  hoc  fortasse  diceretur  qui- 
bu8iii)et  Ycrbis,  si  non  tam  multis  ostenderetur  excm- 
plis.  Non  iilos  aut  iilos  homines,  sed  multas  civitates 
videmus  Tuisse  donatisias,  iiunc  esse  catholicas,  dc- 
testari  vehementer  diaboiicam  scparaiionem,  diligere 
ardenter  unitaleci :  qnx  tamen  timoris  bujus  qui  tibi 
displicetoccasionibus,  calhoiic»  factse  sunt  per  loges 
imperatorum ,  a  Constantino  apud  qiiem  primum  ve- 
8tri  iiiiroGxcilianum  accusavenint,  usque  ad  prassen- 
tes  bnpemtores,  qui  judicium  illius  qoem  yestri  ele- 
genint,  quem  judicibus  episcopis  praMiilerunt,' justia* 
sime  CfAitra  vos  cosiodiendum  esse  decernunt. 

17.  Ilis  ergo  exemplis  a  coUegis  mels  mibi  propo- 
aiiis  cesaL  Nam  niea  primitus  sententla  non  erat,  nisi 
nemiiiein  ad  nniutem  Christi  csse  eogendum;  verbo 
esae  agendum,  diaputatione  pugnandura,  raiMe  vln- 


KO 


^  aic  SII8.  et  EdJ.  prcterLov.  qoihabet,  moir. 
Saivct.  August.  II. 


c«ndum,  ne  (lctos  catholicos  haberemus ,  qnos  a|)er« 
tos  hsreticos  novcramus.  Scd  hxc  opinio  mca,  noa 
contradicentium  verbis,  sed  dcmonsirantium  supcra- 
i)alur  exempiis.  Nam  primo  mihi  opponeiKitur  civitas 
mea,  quae  cum  tota  esset  in  parte  Donati,  ad  unitatem 
catholicam  timore  legum  impcrialium  conversa  est-; 
quam  nunc  vidcnius  ita  hiyus  vesirnc  animositaiis 
perfticicm  detesiari,  ut  in  ca  nunquam  fuisse  crcda- 
tur.  Iia  ali;e  mulian,  qunc  mihi  nominatim  commomo- 
rabantur,  ut  ipsis  rebus  agnosccrem  cliam  in  liac 
causa  recte  intclligi  posse  quod  scriptum  est :  Da  ta- 
pienli  occationem,  ei  $apieniior  erii  {Prov»  ix,  9). 
Quam  mUlti  cnim ,  qiiod  ccrto  sciinus ,  jam  volebant 
esse  calholici,  mnnifcsiissima  vcritale  commoii,  el 
oflcnsioncm  suoruni  reverendo,  qMotidie  difTerebant  I 
Quam  mullos  non  vcritas,  in  qua  nunquam  prxsmn- 
psistis,  scd  obduratae  consuctudiiiis  grave  vincuium 
coliigabal,  utin  eis  complcrctur  divina  illa  scntentia  : 
Verbit  non  emendabitur  servus  durut ;  ti  enim  ei  inlel" 
lexerii^  non  obediei  (/(/.  xxix,  19) !  Quam  mulli  pro- 
plerca  pulabant  vcram  Ecclcsiam  cssc  partcm  Donati, 
quia  cos  ad  cognosccndam  catholicam  vcrilatcm  sc- 
curilas  lorpidos,  faslidiosos,  pigrosque  facicbai !  Quam 
multis  aditum  intrandi  obscrabanl  rumores  malcdico- 
rum ,  qui  nescio  quid  aliud  nos  in  altare  Dci  po- 
ncrc  jactilabanl!  Quam  mulli  nihil  intcrcsse  cre- 
dcnlcs  in  qua  quisque  partc  christianus  sit,  idco 
pcrmanebant  in  parte  Donati,  quia  ibi  nali  eranl,  el 
eosindc  discedere  atquc  ad  Caiholicam  ncmo  iransiro 
cogebat ! 

48.  His  omi:ibus  liarum  lcgum  terror,  quibus  pro- 
mulgandis  regcs  serviunt  Domiiio  in  timore,  ita  pro- 
fidt,  ut  nunc  alii  dicant  :  Jam  boc  voiebamus ;  8cd 
Deo  gratias,  qui  nobis  occasioncm  pra>buit  jamjam- 
que  faciendi,  et  dil^tionum  morulas  ampulavit.  Alii 
dicant :  Hoc  essc  verum  jam  scicbamus ;  sod  ncscio 
qua  consuetudine  teneliamur  :  gratias  Domino,  qui 
vincuia  nostra  disrupit,  et  nos  ad  pacis  yinculum 
transtulit.  Aiii  dicant :  Ncscicbamus  hic  esse  vcriia- 
tcm,  nec  cam  discere  volciKimus ;  scd  nos  ad  eain  oo- 
gnoscendain  metus  fccit  intentos,  quo  timoimus  ne 
forte  sinc  ullis  rerum  a^tcmarum  iucris  damno  rcrum 
temporalium  feriremiir :  gratias  Domino,  qui  ncgli- 
gentiam  nostram  stimulo  terroris  excussit,  ut  saltero 
solliciti  quaereremus  quod  sccuri  nunquam  nosse  00« 
ravimus.  Alii  dicant :  Nos  falsis  ramoribus  tcrrcin* 
mur  intrare,  qnos  falsos  csso  nesciremus,  si  non  in- 
traremus  ;  nec  intraremus,  nisi  cogcremur :  gratiaa 
Domino,  qui  trepidationem  nosiram  ilagello  absiulif. 
expertos  docuit  quaro  vana  et  inania  de  tcclcsia  aua 
mendax  fama  jactaverit ;  hinc  jam  crcdimus  ei  illa 
faisa  ease,  quae  auciored  bujus  hxresis  criminali 
8unt,  quando  posteri  eomin  tam  falsa  et  pejora  (Inxe- 
runt.  Aiii  dicant :  Putabamiis  quidem  nihii  interessa 
ubi  fidem  Christi  teneremus ;  sed  graiias  Domino,  qiu 
nos  a  divisione  coilegit ,  et  boc  uni  Deo  congrucre, 
ut  in  unitate  colatur,  oetcndit. 

49.  His  ergo  dominicis  lucris  impedicndis,  ad  con« 
Iradicendum  me  opponercm  coiicjgia  meis,  ne  in  miHi- 
tiboseteoHibus  vestris,  id  cst  In  iiimoribus  superbi^n 

rOnze.J 


85i 


S.  AUGUStLM  EPfiSCOM 


SSk 


veMrx,  Chrisii  oves  erranles  in  pacis  ovile  ooiiige- 
renlur,  ubi  est  unus  grex  etDDus  pastor  {Joan.  x,  16)  ? 
lla  sanc  liuic  provisioni  contradicere  debui,  ne  res 
qiias  dicitis  vestras  perderetis,  eC  securi  Cbristum 
proscriberctis :  ut  jure  Romano  testamcnu  condere- 
iis,  et  jure  divino  patribus  conditum  Teslameiitum, 
ubi  scriptum  est,  In  tenune  tuo  beMdicentur  omnes 
gentee  (Gen.  xxvi,  i),  calumniosis  crlminationibus 
rumperetis :  ut  in  empiionibus  et  venditionibus  iibc- 
ros  contractus  haberctis,  et  vobis  dividere  qiiod 
Christus  emit  vcnditus  auderetis  :  nt  quod  quisqiie 
vestnim  cuiquam  donassel,  valeret,  et  qiiod  donavit 
Deus  deorum,  a  solis  ortu  nsque  ad  occasum  vocatis 
(PM/.LX1X,  1)  fiiiis  non  valeret :  ut  de  terra  corpo- 
ris  vcslri  in  exsilium  non  Biittcremini ,  et  de  regno 
sanguinis  sui,  a  mari  usque  ad  mare,  ei  a  flumine 
iisquc  ad  terminos  ort>is  lerrx  (Psal.  l«xi,  8)  Chri« 
sliim  exsulcm  facere  conaremiiii  ?  inio  vero  serviant 
reges  terrxChrislo,  etiam  ieges  ferendo  pro  Christo. 
Majores  vestri  Caccilianum  et  socios  cjus  regibus  ler- 
ne  pnnieiidos  falsis  criminibus  objecerunt ;  conver- 
tantur  ieoncs  ad  comniinuenda  ossa  calumiiiantium , 
nec  Daiiiei  ipse  intcrcedat,  innocens  comprobaius,  ct 
de  iacu  quo  ilii  pereunt  liberatus  (Dm,  xiv,  59-42) : 
qui  cnim  parat  proximo  soo  foveam,  ipse  justius  ca- 
dcl  iii  eam  (Prov.  xxvi,  27). 

CAPUT  Yi.— -20.  Eripe  te,  fratcr,  dum  in  hac  came 
▼ivis,  ab  ira  quac  vcntura  est  pertiiiacibus  et  stiprrliis. 
Terror  temporalium  polestitum ,  qoando  vcritaiem 
<>ppugnat ,  justis  fortibus  gloriosa  probatio  esl ,  innr- 
Bits  pericuiosa  tentatio  :  quaiido  auiem  veritalem  pra"- 
dicat ,  errantibus  ^  cordatis  utiiis  adnionitiu  cst ,  et 
insensaiis  inutilis  aOiictio.  Non  e$t  lanien  poiestas 
nisi  a  Deo ;  qui  autem  resistit  poieslati^  Dei  ordinaiioni 
rcsislil  :  prineipes  enim  non  iunt  timori  boHO  operi,  scd 
maio.  t'n  avtem  non  timere  poteslatem?  Bonum  fac^ 
tt  luAAts  taudem  ex  ilia  (Rom,  xiii,  1-3).  Sive  enim 
potestas  vcritaii  favens  aliquem  eorijgat,  laudcm  lia- 
iwt  ex  illa  qui  fuerit  emendtitus ;  sive  inimica  veritati 
in  aliquem  sacviat,  laudcnn  habet  ex  illa  qui  victor 
ftierit  coronatus.  Tu  aulen  non  bcinum  Cicis,  ui  timere 
non  debeas  potcstatem  :  nisi  iorto  bonum  esl  sederc, 
el  noB  adveraus  fratrcm  detrahere  (PsaL  xlix,  20), 
sed  advereos  fratrcs  onuies  in  omnibus  gentibus  con- 
stitutos,  qnibus  lcstimoaiom  perhibent  Prophclo^, 
t^lirislus,  Aposloli ,  com  lcgilur ,  In  uinine  tno  bene- 
dicentur  omnes  §enle»{Gen.  xxvi,  i);  cnm-legitur, 
Ab  orlH  solis  usque  ad  oceagum  sacrifieium  mundum 
offertur  nomlni  meo;  quoniam  glorifieatum  eU  nomen 
meum  in  geniibus^  dicit  Dominus  {Maiaeh.  i,  11) ;  audi, 
dicii  Dontinui;  non,  dicit  Donatns,  aulRogatus,  aut 
Vinccntius ,  aut  liilarius ,  kiul  Ambrosius ,  aot  Angii- 
stinus;  sod,  dicit  Dondnue  :.cum  lcgilur,  Eibeuedicen' 
lur  in  eo  omnes  tribus  ierrm^  omnes  gentes  magnificn- 
bunt  eum.  Benedictus  Dominus  Deu*  Israei^  qui  facit 
mirabilia  sotus ;  et  benedielum  nomen  gtotim  ejsu  in 
Oiernum,  et  in  saeulum  seecuii :  et  feptebitw  gioria  ejus 

*  fiad.  Am.  et  viterranUbuseidkcordaiilsbu. 


omnis  terra;  fiai^  fiat  (Psai,  lxxi,  17-19).  F.ttusodes 
Carlennis,  et  cum  decein  Rogatistis,  qui  rcinaiisislts, 
dicis  :  Non  fial,  non  fial. 

21.  Audis  loqui  Evangclium  :  Oportebai  impleri 
omnia  quas  scripta  suni  in  Lege^  ei  Propheiis^  el  Psai- 
mis  de  me.  Tunc  apertui  itlis  sensum ,  ui  intclligereni 
Seripiurai^  et  dixii  eis  :  Quomam  sic  striptum  esl^  et 
ttc  oportebat  pati  Christum ,  et  resurgere  a  mortuis  icr- 
tia  die ,  ei  prardicari  m  nomine  ejus  piBnitentiam  ei  re- 
missionem  peccaiorum  per  omncs  gentes ,  incipientibns 
ttb  Jerusaiem  (Luc.  xxiv,  44,  47).  Legis  cliam  Acins 
Apostoiorum,  quemadmoduin  hoc  Evnngeliumccnpcrit 
ab  Jerusalem ,  ubi  primo  illos  ceiitum  viginti  Spiritiis 
saiictus  implevit,  alque  iiide  iii  Judxoin  aique  Sama- 
riain ,  et  in  omncs  gciiies  exicrit ,  &icut  eis  diseret 
ascensurus  in  ca:1uin ,  Eritis  mihi  iesies  in  Jerusaiem^ 
ei  in  tota  Judxa  et  Samaria^  et  usque  in  fines  terrat  (Aci, 
1, 15,  8,  ct  ii) :  quia  in  omnem  terraih  ckivit  sonus 
eorum ,  et  in  fincs  orbis  terrae  verba  eorum  (Psai, 
xvui ,  5).  Et  tu  contradicis  divinis  testiinoniis  t;inta 
firmiiale  roboralis,  lanta  lucc  maiiifestatis,  etad  isinm 
proscriptioncm  Christi  haireditatem  perdncereconaris. 
ul  cum  in  ejus  noroine,  sicut  diiit,  pra^dicetur  poeui- 
teolia  in  omuibus  gcnlibus,  quisqiiis  hac  fucrit  prx- 
dicatione  commotus,  in  qualibet  partc  orbls  terrarum, 
nisi  qusBsicrit  ct  invenerit  latcntem  hk  Mauritania 
Cxsaricnsi  Cartcniienscm  Vincentiom,  aut  aiiquem 
ex  ejus  novem  aut  deoem  coiisortikius,  dimitti  ei  pec- 
caia  non  possint.  Quid  non  audeat  typhus  morlicinx 
peliicul»  ?  quo  non  se  prascipitct  praesomptio  cornis 
etsangninis?  Hoccine  cst  Inmum  opus  liium ,  propier 
quod  non  limeas  poteslntcm?  Tanlum  scandalinn 
ponis  adversos  filium  matris  tuac  (P«a/.  xux,  20), 
parvuluin  sciliccl  et  indrmum,  propter  quem  Cliristus 
est  mortuos  (I  Cor.  viii,  11),  nondum  cibo  palenio 
idoneum ,  sed  adliuc  materno  lacte  nutrienilum  (Id. 
in,  2);  cl  lliiarii  libros  mihi  opponis,  uti  ncges 
Ecclesiam  crescenlem  in  omiiibus  gentihus  usqiie  in 
fincm  Bseculi ,  qiiam  Deus  coutra  incrcdulitaicni  ve- 
airam  cum  jurationc  promisit  1  Et  cum  essctis  infcli- 
cissiini,  si  tuiic  quando  promitteiKitur  resisteretis,  nunc 
eitam  cum  redditur  coniradicitis. 

CAPUT  Vil.  —  22.  Sed  hisioricus  doeiiis  magnum 
anquid  invenisU,  quodconlra  Dei  lestimonia  proferen- 
dum  putares.  Dicis  cnim ,  Quantum  ad  totius  mundi 
pertinet  partes ,  modica  pars  esl  iu  eompensadone  ioiius 
tnundi ,  in  qua  fides  chrisliana  nominatur  :  nec  vis  at- 
teiidere,  aut  te  nosse  dissimulas,  in  quani  nialtas  jam 
LarlMiras  uationes  Lim  parvo  tcmpore  veneril  Evan  • 
l^iiam ,  ut  nec  inimici  Chrisii  dubitarc  jam  possint 
brevi  tempore  fulurum,  quod  Discipulis  rcspondit  de 
asecuii  fine  qiuerentibus ,  Et  preuOcabitur  hoc  Evange- 
.  tium  m  umtterso  orbe,  in  testioumium  omnibus  gentibus ; 
ei  tunc  vemet  finis  (Maith.  xxiv ,  14)..  In  boc  ct  cJama 
ei  oonteodo,  quantum  polcs,  eliamsi  apud  Persas  et 
Indofi  Evangelium  praedicctiir,  abi  quidem  jam  diu 
praMiicatur^  nisi  quisquis  hoc  audierit,  Cartenn.is 
veneril,  vci  in  viciiiiam  Cartcnnensiuin ,  mundari 
omnino  a  dciictis  suLs  noii  poierit.  Itane  si  caruoria 


SS3  EPiSTOLARUM  CLASSIS  H. 

ista  Toce ,  ndcri  te  metuis ;  ct  cam  ca  non  careas, 
fleri  te  non  tIs  ? 

35.  Acotum  autem  aliquid  libi  Tideris  dicere,  emn 
ClnMktP  nomen  non  ex  totins  orbis  communione 
interprelari»»  sed  ex  obsenratione  prseceptomm 
oinnium  divinoriMi,  tU|ae  omnium  Sacramentorum  : 
quasi  nos,  etiamsi  fbrle  liliie  sit  appeilaia  Gatboiica, 
qiiod  totum  Teraciler  teneat,  ei4*i^  feritatb  nonnullaB 
particulac  etiam  in  diversis  inveiiiMttr  haeresibuSt 
hujus  nominis  testimonio  nitamur  ad  demOMirandmn 
Ecctesiam  in  omnibns  gentibus,  et  non  promis^  Bei 
et  tam  multis  tamque  maiiifestis  oraculis  ipsius  Tcri- 
latis.  Sed  nempe  hoc  est  totum  quod  nobis  persua* 
dere  conaris,  solos  remansisse  Rogatistas,  qui  catho- 
lici  recie  appellandi  sint ,  ex  obscrvatione  prxcepto- 
rum  omnium  divinorum  atque  oiniiium  Sacramento- 
rum ;  et  vos  esse  solos,  in  quibus  inTcniat  fidem  com 
Tenerit  Fiiiua  horoiiiis  {Lue.  xtiii  ,  8).  Da  veniam, 
non  credimus.  Licet  enim  et  hocaudeas  ibrsitan  dicere, 
ut  in  Tobis  possit  inTcniri  fides,  quam  se  in  (crra  non 
inTcnlurum  Dominus  dixit ,  non  vos  in  terra ,  sed  in 
coeloesse depuiandos  :  nos  tamen  Apostohis ita  can- 
tos  reddidit ,  ut  etiam  Angelum  de  coelo  nobis  alhid 
evangelizantem ,  praeterqnam  quod  accepiinus,  ana- 
thema  debere  esse  praeceperit  {GiU,  i,  8).  Quomodo 
autem  confidimus  ex  divinis  Liiteris  accepisse  nns 
Christum  manifestum,  si  non  inde  accepimuseiEocIe- 
siam  manifcstam  ?  Quaslibet  quisque  ansas  el  nncoa 
adversus  simpiicitatem  Teritalis  intexal,  qoasllfael 
nebulas  callidiie  falsitatis  offhndal ,  ticul  anatheoia 
eril ,  qui  annuntiaTml  Ghristum  nequc  passum  esse, 
neque  tertia  die  resurrexisse;  qooniam  in  Teritate 
CTangelica  accepimos,  OporUbai  Ckrit^tm  pait,:el 
murgere  a  fnorhn$  terHa  die  {Lue.  xxnr,  46) :  sic  erit 
anathema  qiiisqois  annonliaTeril  Eodeaiam  pneler 
commonionem  omniom  genUum ;  qoia  eadem  Tcritate 
conscqoenler  acoepimos ,  et  propdkan  in  nomine  ijat 
peenitenHam  et  ren^onem  peeeaiormi  peromnee  gentetf 
ineipieniihu  ab  Jerueatem,  et  inconcusse  tenere  debe- 
mos  quiupiit  vobie  anmmtiaterii  prwierqnam  quod  oc- 
eeplstie ,  ana  thema  eit  (IM.,  47). 

CAPUT  VIII.  —  94.  Si  autem  uniTersos  Donaiislu 
non  aodimos  se  pro  Ecclesia  Ghrisli  supponeules  % 
quia  nullum  pro  se  tesiimonium  de  diTlnis  Uhris 
proferunt  qno  id  doceant,  qiianlo  minus,  rogo  le, 
Uogatistas  aodlre  debemus ,  qui  nec  illod  pro  se  in- 
terpretari  conabontnr  qood  scriptom  esl :  Ubi  paedi^ 
nbi  eubat  in  meridie  (CoiiM,  6)?  Si  enfm  hoo  loco 
Scrlplurarum  meridies  Africa  intelligenda  esl  in  pame 
Donati ,  quod  sob  cffiH  fervemleri  plaga  est ,  omnes 
vos  Maxlmianistae  superabunt,  qoornm  schisma  1n 
ByxanliQ  el  in  Tripolio  exarsit.  Sed  conffigant  eom 
eis  Arxoges,  et  hoc  magisad  se  pertinere^onlendaiil: 
Maoritania  lamen  Cxs.triensis,  occidentali  qoam  me- 
ridianae  parli  Ticinior ,  quando  nee  Africam  se  mll 
did,  quomododemeridlegloriabilnr,  non  dicoadfer- 
108  orbem  lerrarum,  sed  adTcrsos  ipsam  partem 
Donali ,  nnde  pars  i^ognti,  brcTtssimum  fnmum  de 

f^LfTIHWfWffti 


554 
frusto  majore  prxcisom  estt  Quis  aotem  non  impu- 
denllsslme  nitatur  aliquid  in  allegorla  posiium  pro  se 
interpretari ,  nisi  habeal  ei  manifesia  testimoiiiai 
quorum  lumine  illustrentur  obscura  t 

25.  Quod  aotem  omnibos  Donatistis  diceresolemos, 
qoanio  Tobis  fortius  dicimos  :  Si  possont ,  qood  fieri 
non  potesl,  aiiqai  habere  caosam  jnsum,  qoa  com- 
monionem  soam  separeiil  a  commonione  orbis  terra- 
rum ,  eamque  appellenl  Ecciesiam  Christi ,  quod  se 
Juftte  ab  omnium  geniium  eommunione  separaveriiii ; 
unde  scitis  in  diristiana  socielato,  tnin  longe  lateque 
diffusn  ,  ne  Ibrte  antequam  tos  scpararctis,  jam  se 
al^n  JQsta  causa  scparaTeranthi  longinquhisimls  ter- 
ris ,  oMle  ad  tos  eorum  josiitiflsiKima  iion  potoeril 
perTcnirel  Qnomodo  in  Tohis  potcst  csse  Ecdesia» 
potiiis  quam  in  iiils  qoi  se  priores  furic  aqMiraveroiUT 
Ita  fit  ut  cum  hoc  neaeilis,  uicerti  vohtsmetipsis  siUa : 
quod  necesse  esl  conihi|aC  omnibus  qui  pro  soa 
socieiate  otantur  tesUmonl»  non  divino ,  sed  suo« 
Neque  enim  poiesUs  diccre ,  Si  hec  contigisset,  nos 
latere  non  posset,  com  in  Africa  ipsa,  qiiol  jam  par- 
tes  factae  slnl  cx  parte  DonaU,  si  interrogcmlni,  non 
dicalis  :  praeseniro  quia  tanlo  aibi  videnlur  qui  boc 
faciont  jostiores,  qoanto  facrinl  pauciores;  et  oliqoe 
lanto  sonl  btemiores.  Ac  per  hoc  incerU  estis ,  ne 
forte  aliqui  pauci  justi ,  et  idco  minime  uoU ,  alicubi 
longe  contra  Africae  meridiem,  aniequam  pars  DonaU 
josUtiam  suam  a  caeteronim  hominom  ink|oitate  se- 
cemerel,  ae  primitua  causa  oequissiina  separaverinl  in 
latere  aquilonis ,  et  ipaa  sil  poUus  Ecdesia  Dei  lan- 
qoam  Sion  spirttoaiis,  qox  voa  omnes  Josla  separa- 
tione  prserenitf  moltoqoe  praesompUos  pro  se  inter- 
pretetur,  quod  scriptom  esl,  Jf ani  %\on ,  (atera  aqm' 
toidt ,  eivitat  retfit  magni  {Ftai,  xlvii,  5),  quam  pro 
sc  imerprelalor  pars  DonaU,  ^M  patdt^  nH  cubat 
in  meridie  (CaiiM,^). 

S6.  Et  tamen  vereris  ne,  com  impenalibiis  legibos 
ad  oniiatem  eoglmini,  nomeir  Dei  a  Jodaeis  et  Paganis 
dioUus blasphemeiur :  qiiasinesciant  Jodasi  qoemad- 
modum  primua  populus  brael  eUara  bdlo  ddere  vo* 
loerit  duas  illas  tribos  ei  dimidiam,  qoae  ulira  Jorda- 
nom  terras  aeeeperam ,  quando  eas  putaverani  ae  ab 
onitate  aoi  p6puii  separasse  {Jotue  xxn,  9-12).  IV 
gani  vero  magis  nos  biasphenare  possont  de  legibos 
qoas  contra-  idolorom  enilores  chrisUani  iroperatores 
tolerunt ;  ei  tamen  ex  ds  mulii  correcU ,  et  ad  Deum 
viwn  Temmqoe  conTersi  sonl,  el  quotidie  conTor- 
tonliir.  8ed  ptene  et  iodad  ei  Pagani ,  si  tam  paocos 
poiarenl  ease  ChrisUanos,  qnam  paod  tos  esUs,  qoi 
solos  TOs  Christianos  esse  perhibells,  nec  l)lasplie- 
mare  nos  dignarenior,  aed  nonquam  ridere  cessareoL 
Non  timetis  ne  TobiS'  dicaut  lodsl :  Ubi  est  quod 
PaoluaTesterGedcsiantn  Tesiram  Intdtigil,  obi  dictom 
est,  Ltttare  tterilit^  qum  mm  parh,  erumpe  et  exelama^ 
qum  no»  pariurit^quoniam  muM  /UH  detert»,  ma§it 
quam  ijut  qum  Imbei  idrtm  {GaL  it,  97),  praepo« 
nens  molUlodincm  CbrlsUanorom  multliodini  JodM- 
rom ,  si  ChrisU  Eeclesia  est  paucitas  Testni?  flocdne 
ilKt  didorl  HUa ,  ideo  magis  Jortt  somos,  qola  paud 


s» 


8.  AUGUSTINI  EPISCOn 


S8 


Mmuft;  ncc  aticndiiis  eos  refiponsnros ,  Qootlibet* 
vos  0886  dicatis ,  nori  tamcii  estis  illi  dc  quibns  di- 
num  cst,  MHlii  filu  demUBt  si  tam  exigai  nnmero 
remansisiis  ? 

87.  Hic  ta  oppositurns  es  eiemplum  justi  IUius  in 
jiluTio ,  qui  cum  domo  sua  snlus  libcrari  dignus  iu- 
tentus  est.  \ides  ergo  quam  longe  sis  adliuc  a  jnsti- 
tia?  Prorsus  donec  ad  seplem  remaneas,  quibus  tu 
sis  octavHS ,  jnstum  te  essc  non  dicimus ;  si  tamcn 
non  istam  juslitinni ,  sicut  dicebam ,  pncripuit  aliquis 
ante  partem  Donati ,  et  cum  suis  sepicm  jusla  nliqna 
causa  commotus,  se  longe  alibi  separavit,  et  a  mundi 
hujus  diluvio  liberavit.  Quod  cum  ignoretis  an  factum 
sit,  atque  ita  vobis  inauditum,  sicut  mullis  populis 
Chrislianorum  in  longinquis  terris  constilutorum  no- 
men  Donati  inaudiium  est,  incerti  estis  ubi  sit  Eccle- 
sla.  Ibi  enim  crit ,  ubi  primum  forsikin  faclum  cst 
qnod  postca  vos  fecistis,  si  potnit  esse  ulla  jusia 
causa ,  qiia  vos  a  commiinione  omnium  gentium  se- 
parare  possctis. 

CAPIJT  IX.  —  i8.  Nos  autcni  ideo  certi  suinus, 
neminem  se  a  communione  omnium  gentium  jusie 
separarc  poluisM;,  quia  non  quisquc  nostrum  in  jusii- 
tiasiia,  sed  in  Scripturis  divinis  quacrit  Ecclcsiam, 
et  ut  promissa  est ,  reddi  couspicit.  Ipsa  est  enim  de 
qna  dicitur ,  Sicut  lUium  in  medio  spinarum ,  ita  pro- 
xima  mea  in  medio  filiarum  (CanL  n ,  2)  :  quic  ncc 
spinx  dici  possunt,  nisi  malignitato  morum;  ncc 
flliae,  nisi  communionc  Sacrameiitorum.  Ipsa  esi  enim 
qux  dicil  :  A  pnibui  terras  ad  te  clamavi ,  ciu»  anxia- 
retur  cor  meum  {Psal.  lx  ,  5).  Qux  in  alio  psalmo 
dlcit,  Tmdium  detinuit  me  a  peccatoribus  derelinquen- 
tibuB  (egem  tuam;  et,  Vidi  insensatoSf  et  tubescebam 
{Psai,  cxvni,  55, 158).  Ipsa  est  quae  dicit  sponso  suo : 
Ubi  pascis,  ubi  cubas  in  meridie;  ne  forte  fiam  sicut 
operta  super  grcges  sodalium  tuorum  {Cant,  i ,  6).  Id 
cst  quod  alibi  dicilur,  Dexteram  tuam  nolam  'fac  mihi, 
et  eruditos  corde  in  sapicntia  {Psat,  Lxxiix,  12)  :  iii 
quibus  luce  fulgenlibus  et  charilatc  fervcntibus  qiiasi 
in  mcridie  requicscis ;  no  furte  vclut  operLi ,  id  cst 
occulla  et  Ignola ,  irruam  non  in  gregcm  tuum  ,  scd 
iii  greges  soilalium  tuoruin,  id  est  IiaircUcorum.  Quos 
ita  sodales  dicil,  sicut  spinns  illas  filias,  propler  coni- 
inunionem  Sacramcnloriim.  De  quibus  alibi  dicitur, 
7ic  vero  unanimis  meu$,  et  dux  meuSy  et  notus  meus, 
qui  slmul  mecum  dulces  capiebas  cibos;  tn  domo  Domini 
ambulaoimus  cum  consensu,  Vetdat  mors  super  illosy  et 
deutndant  in  iufernum  viventes  {PsuL  Liv,i4-IG), 
sicut  Datban  et  Abiroii ,  impiai  separaiionis  auclores. 

i9.  li'Sa  cst  cui  continuo  rcspondetur  :  Nisi  cogno- 

veris  temetipsam ,  o  pulchra  inter  muUeres ,  exi  tu  in 

vestigiis  gregum ,  et  pasce  hados  tuos  in  tabernaculis 

pastorum  (Cant,  i,  7).  0  rcsponsio  dulcissimi  sponsi ! 

Msi  cognoveris  lemetipsam ,  inquit  :  quia  utique  non 

polest  civitas  abscondi  supra  montem   ooustituta 

(IJatlh.  V,  14) ;  ct  ideo  noii  6s  operta ,  ul  incurras  in 

groges  sodalium  meorum '.  tlgo  enim  sum  mons  pa- 

^  Sic  )iss.  vatic.  Attamcn  in  udo  eorum  lcgituTt  qv.oslibA, 
[^MiosifM]. 
*  £Jd.|  tuormn,  At  mss.  17  habenl,  meorioR. 


nitus  hi  cacumine  montium ,  ad  qiiem  venicnt  nni- 
vcrsx  gentes  (Isai,  n,  2)  :  Nisi  ergo  eognoveri»  temet» 
ipsam,  non  in  verbis  calumniosorum ,  sed  in  testimo- 
niis  Libronim  meorum.  Sisi  cognoveris  temeHpiam^ 
quia  de  te  dictum  est  :  Porrige  hngius  funiculos^  et 
palos  vatidos  confirma  :  etiam  atque  etiam  in  dextermn 
aique  sinistram  extende,  Semen  enim  tuum  hareditabit 
gentes ,  et  civitates  qum  desertce  erant^  inhabitabis.  Non 
esi  quod  metuas ,  prmalebis  enim ;  nec  erubescas  quod 
detestabilis  fueris.  Confusionem  enim  in  pcrpettmm 
obiivisceris ;  ignominiee  viduitatis  tuee  non  eris  memor, 
Ego  enim  sum  Dominns  qni  facio  te ,  Dominus  nomen 
a,  Et  qui  eruit  te ,  ipse  Deus  hrael  universce  terras  vo^ 
cabitur  (/(i.  uv,  2  5).  iVist  cognoveris  temetipsanty  c 
putchra  inter  mulieres ;  quia  de  le  diclum  cst ,  Con' 
cupivit  rex  speciem  tuam ;  qnia  dc  lc  diclum  cst ,  Pro 
patribus  tuis  nati  sunt  tibi  filii ;  constitues  eos  principes 
super  omnem  tcrram  (Psat.  xliv,  12, 17).  Nisi  crgo  co^ 
gnoveris  temetipsam^  exi  tn  {Cant,  i,7);  non  ego  te  cjicio, 
sed  exi  fu,  iit  diciilur  de  le :  Ex  nobis  esaerunt ;  sed  non 
erant  ex  nobis  {VJoan,  ii,  19).  Exi  tu  in  vestigiis  grc^ 
gum^  I  on  in  vesligiis  meis,  sed  in  vcstigiis  greguin  ; 
nec  unius  gregis,  scd  grfguin  divisorum  ct  erranliura. 
Et  pasce  hcedos  tuos  :  non  sicut  Pctrus ,  cui  diciliir, 
Pasce  oves  meas  {Joan,  xxi,  17) ;  sed  pasce  hmdos  titos 
in  tabcrnaculis  pastorum,  non  in  tabernaculo  pastoris, 
Ubi  esl  unus  grcx  et  unus  pastor  (Id.  x,  IC).  Cogno- 
scit  enim  scmelipsam ,  nc  hoc  ei  contingnt,  quia  buc 
contigit  eis  qiii  sc  in  illa  iion  cognoverunl. 

50.  I^)sa  cst  dc  cujus  pMuciiate  dicitur  in  contpnra- 
tione  pluriinorum  malorum ,  quia  angnsfa  et  arcta  via 
est  quas  dudt  ad  vitam ,  et  pauci  sunt  qui  ambulant  in 
ea  {Matth.  vn,  14).  Et  rursus  ipsa  est  de  cujus  mulii- 
tudine  dicitur  :  Sic  erit  semen  tuum ,  sicut  stellas  cccli, 
ct  sicut  arena  maris  {Cen.  xxn,  17).  lidem  quippe  fidc- 
les  sancii  et  boni ,  ct  in  comparatione  phirium  malo- 
rum  pauci  sunt,  ct  per  se  ipsi  mulli  siint :  quia  muUi 
filii  dcscrtcB ,  magis  quam  ejus  qua  habct  virum ;  ei 
mutli  ab  orienle  ct  occidente  venient ,  et  rccumbent  cwv. 
Abraham ,  Isaac  et  Jacob  in  regno  ccetorum  (Matth. 
VIII,  11);  ct  quia  exhibcl  sibi  Dcus  popUlum  ahun- 
dantcm ,  aemulatorem  bonorum  operuni  (Tit.  ii,  14); 
et  mulla  inillia  qux  numcfare  ncmo  poiest,  videi^ur 
in  Apocalypst,  ex  omni  Iribu  et  lingua,  in  stolis  albis 
palmisqnc  victricibiis  (Apc/c.  vn,  9).  Ipsa  est  quoe 
aliqunndo  obscuratur ,  ct  t.Mnqiiam  obnubitaiur  multi- 
tudine  scandaloruni ,  qnando  peccatorcs  inlenduiit 
arcum,  iit  sagiitcnl  m  obscura  luna  rcctos  cordc 
(Psat,  X,  5).  Scd  etiam  tunc  in  suis  flrmissimis  emi- 
nct.  Et  si  aliqiia  iii  his  verbis  divinis  distributio  fa- 
cicnda  csl ,  furiasse  iion  fruslra  dirtuin  sit  de  semine 
Abrahx,  Sicul  stettas  ccctif  et  sicut  arena,  qua  est  ad 
oram  maris  :  ut  in  stellis  coeH  pauciores,  Oriuiores, 
clariorcsquc  inlclliganlur;  in  arcna  aulera  maritimi 
Hltoris  magna  muliiiu<h)  hifirnioi  um  atqiie  carnaliiiro, 
quae  aliquando  tranquillitale  temporis  quieta  ct  libcra 
apparet ,  aliquando  autem  trlbulationnm  et  teiitatio* 
nuin  fluctlbus  opcritur  alque  lurbaiiir. 

51.  Tale  tunc  erat  tcuipus  de  -fuo  scripsit  HiUh 


357  EPISTOLx\RUM  GLASSIS  D. 

rius  (a)»  utide  putasii  insidiamluin  conlra  tesiimonia 
lol  divina ,  (anquam  pcricril  Ecclesia  de  orbc  lerra- 
rum.  Potes  lioc  modo  dicerc  nec  tot  Ecclesias  Galatiae 
liinc  Aiisse,  quando  dicebal  Apostolus  :  0  s/u/(}  Ga- 
latas^  qmt  vo$  fasdnavit,  ut  cum  spiritu  capen/ii, 
nuuc  carne  consummemini  {GaL  iii,  1)?  Sic  ciiim  ca- 
liiiiinians  doclo  viro,  qui  (ardicordcs  ct  timidos  gra- 
viter  increpabat,  quos   iterum   parturiebat,  donec 
Christus  formarctur  in  eis  (/rf.  iv,  10).  Quis  enim 
ncscit  illo  icmpore  obscuris  vcrbis  niulios  pani  scn- 
8IIS  fiiisse  dcliisos,  ut  pularcnl  hoc  credi  ab  Arianis, 
quod  ctiam  ipsi  crcdcbant :  alios  autem  timore  ces- 
sisse  et  siinulalu  consensissc ,  non  rcctc  ingredientes 
ad  verilatein  Evangclii ,  quibus  lu  posloa  corrcctis, 
sic  qiicmadmoduni   ignoium   est,   nollcs   ignosci? 
Prorsus  non  nosli  Lilleras  Dci.  Lcge  enim  quid  de 
I^etro  scripserii  Paulus ,  cl  quid  inde  etiam  scnserit 
Cyprianus ;  ct  non  tibi  dispIiccaL  Ecclesix  mansue- 
tudo,  qux  nicmbra  Cliristi  dispcrsa  colli^lt,  non  col- 
lccta  dispcrgit :  quanqiiain  et  illi ,  qui  tunc  firmissimi 
fiiernnl,  e(  vcrba  kaTeiicorum  insidiosa  iiiteliigere 
poiuerunt,  pauci  quidcm  in  comp.iralionc  crclcrorum, 
scd  lamen  ctiam  ipsi  quidam  pro  fidc  fortiter  exsula- 
bant,  quidam  toto  orlie  lalilabant.  Ac  sic  Ecclesia 
quu:  per  oiniies  gentcs  crescil,  in  fnimentis  dominicis 
coiiservata  cst,  et  usque  in  lincin,  doncc  oinniho 
gcntcs  oinnes ,  etiam  barbaras  (eneat,  conscrvabitur. 
Ipsa  est  enini  Ecclesia  in  bono  seinine  quod  seminavit 
Filius  hoininis ,  et  usque  ad  mcssem  cresccre  intcr 
zizania,  pnenuntiavit.  Agcr  aulem  mundus  es(,  ipcssis 
finis  est  sxculi  (Matth,  xiii,  24-30). 

52.  Hiiarius  ergo  dccem  proviticiarum  Asianaruin 
aut  zizania  non  irilicuin  argucbat,  aut  ipsum  eiiain 
iriticum  quod  defeclu  quodaiu  periclitaba(ur,  quan(o 
vehemcn(ius,  tanlo  utiliusarguendum  piitabat.  Habeut 
enim  etiani  Scripturj3  canoiiic;e  kunc  argiiendi  roorem, 
ul  tanquam  omnibus  dicalur ,  et  ad  quosdam  vcrbum* 
perveniat.  Quod  cnim  Apostolus  dicilad  Coriiilhios: 
Quomodo  dicuut  quidam  in  vobis,  quia  resurrectio  mof- 
tuorum  non  est(\Cor,xyf,  12)?inanifohtutuliqiie  non 
oroncs  esse  taies ,  verumtainen  et  tales  non  exira ,  ' 
tcd  in  eis  fuisse  tesiatur  :  a  quibus  ne  illi  scduce- 
rentur,  qui  non  ita  sontiebant,  paulo  post  moimit  di- 
eens,  Notite  scduci :  corrumpunt  mores  bonos  coUoquia 
piala,  Sobrii  estole,  jusii  * ,  et  nolite  peccare  :  ignoran'» 
Ham  enim  Dei  quidam  luibent;  ad  reverentiam  vobis 
loquor  (/cf.,  35,  34).  Quod  aiitcm  dicit,  Cum  enim' 
sint  inter  vos  igmulatio  e%  contentlo ,  nonne  estis  car-, 
tiales ,  cf  fecun^iitii  homnem  ambulatis  ( /</.  iii ,  3 )  ? 
(anquain  omnibus  dicit ;  et  vides  qiiam  sii  grave  qiuxl 
dicit.  Pniinde  nisi  in  ipsa  Epislola  legercmus,  Gratias 
ago  Deo  meo  sempir  pro  vobis ,  in  gratia  Dei  quce  data 


S» 


>  Fjr.  et  Lov.,  iuste^  jnxu  graeaim  (cxtum ,  dicaids.  At 
Bad.  Am.  et  sexdecim  Mss.  cum  vulgaia  habent,  juslL 

(a)  Abutebatur  vinccnlius  istp  Hilarii  testimooio  ex  lih, 
A»  synodis  adversus  Arianos,  ubi  dicit :  t  Nani  absque  Eleu< 
«  sio  et  paucis  cum  eo,  ex  majori  parte  Aslanae  decem  pro- 


est  vobis  in  Chrislo  Jesu,  quia  in  omiulras  ditati  cstis  in 
tlio,  in  omni  verbo  et  in  omni  scientia,  sicut  testimonium 
Christi  conprmatum  est  in  vobis ,  ita  ut  nihit  d.stt  vobU 
in  ulta  gratia  (ICor.  i,  i-7),  pu(aremus  omnes  Corin- 
thios  carnales  et  animales,  non  percipieiiles  qux  sunt 
spiritus  Dei  (Id.  ii,  14) ,  eonieniiosos,  xmulos ,  ac- 
cuiidum  hominem  arobulantes.  llaqiie  citotus  mundtu 
in  matigno  positus  est  (I  Joan,  v,  19),  propter  zizania 
qiiac  sunt  per  totum  mundum ;  et  Clirisius  propitiator 
est  pccealorum  nostrorum ,  non  tantum  nostrorum ,  sed 
et  toiius  mundi  (/(/.  ii ,  2) ,  proptcr  triticum  quod  esl 
per  (o(um  mundum. 

33.  Refrigescit  autcm  chariLts  mul(orum  propter 
scandalorum  abunduntiam,  quanto  mngis  niagis(|ue 
glorificalo  Christi  nomine  congregnndir  in  iominu- 
nionem  Sacramentorum  ejus  ctiam  maligni,  e(  pcrse- 
veranlcr  omnino  perversi ,  ^ed  (amcn  (anqiiam  palea 
de  arca  dominica  nonnisi  uliiina  ven(iIaiioiie  sepa- 
nindi  (Matth.  ni,  12).  Non  cxs(inguun(  is(i  frumenia 
doniiiiica,  in  corum  quidcm  comparatione  pauca,  sed 
muita  per  seipsa  ;  non  exsiifiguun(  elec(os  Dei  con- 
gregandos  in  fine  saeculi,  sicut  Evangelium  loquitur , 
a  quatuor  ventis,  a  summis  cmlorum  usque  ad  terminos 
eorum  (Id,  xxiv,  51).  Ipsorum  cnim  vox  esl :  Salvum 
me  fac^  Domine,  quoniam  defecit  sanctuSj  quoniam  di^ 
minutcs  sunt  veritates  a  filiis  hominum  (Psat,  xi,  2)  : 
de  quibus  ct  Dominus  dicit ,  inter  abundaniiara  iiii- 
]uitalis,  qui  perseveraverit  usque  in  finem ,  hic'  satvM 
srit  (9Jatth.  xxiv,  12,  13).  Denique  non  unu.-n  honii- 
aein,  sed  piures  in  eodem  psalmo  loqui  consequentia 
doccnt,  ubi  dicitur  :  7u,  Domine^  servabis  nos,  etcu- 
stodies  nos  a  generadone  hac  in  osternum  (Psat.  xi ,  2, 
S).  Propier  lianc  enim  abundantiam  iniqui(atis,  qiiam 
Domitius  futuram  esse  prxdixit,  etlam  illud  posilum 
cst  :  Cum  venerit  Fitius  hominis ,  putas  inveniet  fidem 
M  terra  (Luc,  xvni,  8)?  Dubilatio  enim  cuncia  scien- 
tis  noslram  in  iilo  dubiuitionem  prsefiguravit,  quando 
Ecclesla  ex  multis  de  quibus  muliiim  speravit,  so^pe 
Jcccpta  ,  quod  aliler  quam  credcbaiitur  inventi  sunl, 
$ic  pcrturbatur  in  suis,  ut  dc  duIIo  facileboni  aliquid 
velit  credcrc.  Ipsoslamen  quonim  invcniurus  est  iU' 
dcm  in  terra,  per  iotum  agrum  cum  ziznniis  crcsccre, 
dubii/.rc  fas  non  cst. 

Zi.  Ipsa  est  ergo  Ecclcsia,  qux  inlra  sngenam  do- 
miiiicam  cum  roalis  piscibus  natat,  a  qnibiis  corde 
lemper  el  moribus  separatur  atque  discedit,  ut  exhi- 
beatur  viro  suo  gloriosa,  non  habens  inaculam  ncque 
rugnm  (Eph,  v,  27).  Corporalem  autem  separadonem 
fn  littore  maris,  hoc  est,  in  fine  sxculi  exspectat 
Mallk.  XIII,  47-49),  corrigons  qoos  potest,  tolerans 
)uos  corrigcre  non  potest :  non  (amen  pfopter  eoruni 
qiiOs  non  corrigit  iniquitatero  ,  ii)sa  bonoriim  dcscrit 
initatcm. 

CAPUT  X. —  35.  Noii  ergo,  frater,  con(ra  divina 
tam  muha,  taro  clara,  tam  indubita(a  testimonia,  coi- 
ligere  velle  calumnias  ex  episcoporum  scriptis ,  sivo 
nostroriiro ,  sicut  Hilarii ;  sive  antequam  pars  Dona(i 
sopararctur,  ipsius  unitalis ,  sicut  Cypriani  et  Agrip- 
pini  :  [riiiio,  quia  hoc  genus  liderarum  ab  auctocitttft 


859 


S.  AUGUSTINl  EPISCOPI 


SiO 


onoob  ^  dislingiiendiim  esu  Non  cnim  sic  legoniurt 
laiiqoam  Ita  ex  ds  testiinonium  proreralur,  oi  eontra 
•entire  non  liceat»  sicoIn  forte  aliier  sapoenint  qnam 
veritas  postulat.  In  eo  quippe  nmnero  snmus,  ot  non 
dedignemur  etiam  nobis  dlchim  ab  Apoitolo  aecipere, 
Ei  $i  quid  aiiier  Mpfrli,  id  quotfue  Dem  vobii  reeeUAH. 
Venaniamen  in  quod  penenimui ,  in  eo  amMemm 
{Phmppe.m,  15»  16);  in  illa  Tia  sdlicct,  qwe  est 
Cbristus :  de  qua  via  iia  P^lmot  loquitur  Deus  mi" 
aereaiuf  noitrit  et  benedicat  nobi»;  Ulu^ei  uuUum 
auum  super  trof ,  «1  eofnoecamui  in  tma  wam  iuamt  in 
ommbui  gentibm  ioluiare  twum  (PmI.  lxt»  S,  S). 

56.  Deinde  sl  sancti  Cypriani  episcopi  ei  gloriosl 
martyris  te  dtlecui  aucioriias ,  qoam  quldem  sicia 
dlxi ,  a  canonica  audoriUie  disiinguimus;  cor  in  eo 
te  oon  delectat,  quod  unllatem  orbis  terra  atque 
omnlum  gentium ,  et  dillgendo  ienmt ,  et  dlsputando 
defendit :  quod  eos  qni  se  tanqoam  justos  ab  ea  se- 
prare  votuisseni ,  arrogantisslmos  ei  supcrbissimos 
jodicavii,  Irrideiis  eos  hoe  sibi  assofnere ,  qiiod  oec 
AposioHs  eottcessii  Dominns»  ui  ante  tempus  xixania 
colligerent,  aut  t8W|uam  Ipsis  paleam  ferre  et  aream 
porgare  concessom  sitf  paleaa  conarentor  a  tritieo  se- 
parare  :  quod  uoomqaeinqoe  peecatis  alienis  macu"- 
lart  000  posjBe  nmostravil ,  quam  sibi  omnes  iraplA 
seditionis  auclores  solam  caosam  separationts  asiu- 
muut :  quod  In  eo  ipso,  io  quo  aliier  aapuit,  colle- 
fM  diversa  seotientes,  oec  judicandos ,  nee  a  juie 
communloiiis  amoveiidoB  esse  decrevii :  quod  In  ea 
Ipsa  eplstola  ad  Jnboianum,  quas  in  concilio  (a),  eu- 
Jus  audoritatem  ad  rebaptizandum  sequi  ves  diei- 
lis,  primitos  reciuta  esl,  eqm  fateatur  io  prffiteritom 
sie  esse  admisso^  in  liledesiam  qui  fuerant  alibi  ba- 
ptlxatl,  ut  denoo  non.  baptixarentur,  ondo  illos  sine 
Baptismo  fitisse  arbitratur;  taotum  lamen  ponit  uiiii- 
laiis  et  salulNritatis  in  pace  Ecclestio,  ui  propter 
illam  non  eos  credat  ab  Geelesko  muneriiHis  sepa- 
rari? 

57«  Qua  in  re,  sicui  iogeoium  iuum  oov),  feciUiine 
perspieia  iotom  caosam  veatran  peoitna  eversam  et 
exstiiictam,  Si  aiim  Sacrameota  eum  peccatoribus 
eommuoicando^  sicm  putatis^  periii  Eodesia  qu» 
ftierat  in  erbe  lerrarom  (nam  ves  ideo  separasiis), 
Jam  prlos  toia  perierat,  eum,  aiciH  dicit  C^laous, 
in  eam  sine  Ikiptismo  admittebantur :  ac  sic  noc  ipse 
CyiHrianus  lihbe^i  tn  qikfeid&iiiiia^Hkih*;  qua^ 
magis  mujio  fK)sjlei:ior  yester  auctor  paier^)ie  Doria- 
tosY  Si  autem  Ifio  tompore,  cufo  io  eaoK  sine  B^ 
pUsmo  admiticbaofdr,  erat  tamen  ^^dcslf^ ,  <pi»  po- 
rcrel  Cyprianum,  parerei  ei  Donalum,  maniC96ium 
est  non  cont^iminari  itf$l){s  dfti^^a  f!9Cf^U^,,^^^q^ 
cum  eis  Sacrameota  comnmfltomk;  kc  ppit  hoc  sepa- 
ratUmcm  qua.eil^tiYifb^.ih^iUte^.^ua^^^  |k»8- 

sitis  abluere  ooo  liabetift,  iniplelurqoe  ia  voIhs  saoctc 
Sicripiunc  illud  oracitliim  :  Fit(m  'tnpfui  ipse  a  ju- 
itum  lUeit ,  axiliim  autem  iuum  nonabkH  (b)' 

*mi.  mellorls  ooca!  babent,  a  eanonkii. 

(a)  cartbagioe  baUto.  lo.  SStL 

;#;  ito«.  iw  seciukt.  lAX.  AUuut  bzc  a  vulgsu ;  led 


38«  Meritis  autem  Cyprianl  sle  ooo  «quatur ,  qui 
propter  paria  Sacramenta  nec  ipsos  haereticos  audei 
rebaptizare,  sicnt  non  aequaiur  meritis  Petri,  quisquls 
Ote  eogit  gentes  Judaizare.  Sed  illa  Petri  non  tantum 
claudicaiio»  verum  etiam  correctio  Scripturis  eaoooi- 
cis  continetur  :  Cyprianus  autem  sensisse  aliter  da 
Baptismo,  quam  forma  et  consuetudo  babebat  Eccle* 
slas,  noo  In  canonicis,  sed  in  suis  et  in  concilii  liueris 
iuvenitur;  correxisse  autem  Istam  senientiam  noo 
inveiiitur,  oon  incongruenter  tamen  de  tali  viro  exi- 
stimandom  est  quod  correxcrit ,  et  forlasse  suppres- 
som  sit  ab  cis  qui  ,hoc  errore  nimium  deiectati  sunt » 
ei  taolo  velut  patrodnio  earere  noluerunt.  Quanquam 
non  deslni  qui  hoc  Cypriauum  prorsus  non  sensisse 
contendant ,  scd  sub  ejus  nomine  a  prxsumptoribos 
atque  mendacibus  fuisse  oonfictum.  Meque  cnim  sic 
potuit  integritas  atque  noiitia  litterarum  uiiius  quam- 
iibet  illustris  episcopl  custodiri,  qnemadmodum  Scri- 
ptura  caoonica  ,  tot  linguarum  litteris ,  et  ordine,  et 
suceessione  oelebrationis  ecclesiastica  custodltur  , 
cimtra  quam  tamen  non  defoeruiit,  qui  sub  nominibus 
Aposiolorum  mnlta  oonilngereni  i  frusira  quidem , 
iiula  illa  sic  commendata,  sic  celebrata,  sic  noia  est ; 
verum  quid  possii  adversos  litieras,  non  canoiiica 
auctoritate  fiindaus,  etiam  binc  demonstravii  impiae 
conatus  aodadae,  quod  et  adversus  eas  quae  tania 
notiiiac  mole  firmatae  suot ,  sese  erigere  noo  praeter- 
mislt. 

89.  Nos  tamen  duas  ob  rcs,  non  negamus  illud 
sensisse  Cyprianum  :  quod  eistilos  ejus  habet  quanv- 
dam  propriam  fadem  qua  possit  agnosd ;  ei  quod  ilii 
magia  cootra  vos  oostra  causa  demonstratur  inviciior, 
vestraeque  scparatioiiis  praesumptio,  videlicet  ne  ma- 
cularemini  peccatis  alienis,  lota  fadlitate  subvertiiur, 
eum  a]^rei  In  Littcris  Cypriani,  eommuiiicata  esse 
com  peccatoribus  Sacramenta,  cum  admissi  sunt  ia 
Eeclesiam,  qui  secimdum  vcstram,  et  sicu(  vuliis, 
iilias  sententiamy  B.ipiismum  non  habebant,  ei  tamei» 
Ecelesiam  non  perisse,  sed  in  sui  generis  dignitate 
per  totnm  orliem  sparsa  dominica  frumeota  man- 
sisse.  Ae  per  iioc  si  perturbaii  taoquam  ad  aiiqnem 
poriom  sie  ad  auctoritatemCypriaoi  coofugiiis,  videiis 
qoem  illic  acopulnm  vester  error  offcodat ;  si  autem 
Jam  oec  illuo  eonfugeie  audetis,  sioe  ulk)  luclamine 
oaofragaiis. 

40.  Porro  autem  Cyprlanus,  ant  non  sensit  omnino 
qoed  eom  aeiiiiBse  redlaiis ;  aul  iioc  posiea  correxit 
in  ngula  verilaiis;  aot  Iwnc  quasi  naevum  sui  candi- 
dlsiiml  peotoris  coopemil  ubere  charitatii,  dom  uni* 
latem  Ecdeiise  loto  orbe  ereeceniii,  et  copioiissime 
defendit,  ei  perseverantissime  teouit  vloculum  pads : 
seripUBim  est  enlm,  Ckaritai  cooperit  nmiiitudittem  pec- 
ealorum  (I  Petr*  iv,  8).  Acceasit  huc  etiam,  quod  tan- 
quam  Barmeotom  frocluoslssimom,  si  quid  in  eafuerat 
emeodandum,  purgavll  Pater  (lilce  passionis  :  Sar- 

m 

babentnrapndLXX,  laseru  bitcr  vers.  21  etS,  ubl  gnecus 
textus  iia  Tert :  Ecgonon  cacon  dieaiai  eauum  crinei,  t^i 
d'exodon  autoi  auli  apenipten,  Qucm  locum  HleroQymus  in 
Ub.  1  adversus  Pefaig.  c.  13,  dtat  bis  verbis :  FiHfa  nuikUt 
Mumtefiicit,  et  non  lam  exirumsiami. 


541  EPISTOLARUM 

fnetUHin  enim,  aU  noroiniis  quod  tn  me  dat  fruetum, 
purqal  illud  Pater  meus,  ut  majorem  fruclum  aferat 
{Joan,  !▼,  2).  UnJe,  nisi  quia  lisFirenB  in  diffusioDe 
fiiis,  radicem  non  deseniit  uniutis?  Nam  etsi  trade* 
rcl  corjMis  suum  ul  anlcret,  charilatem  autem  non 
baberet,  niliil  el  prodesset  (i  Cor.  xui,  5). 

41.  Atteiide  adliuc  paululum  in  Litteras  Cypriani, 
ut  advenas  quam  inexcusabilem  ostenderit,  qui  se 
voluerit  ab  aiiiute  Ecclcsi»  ( quam  Deus  in  omnibus 
geiitibus  promisit  et  rcddidit),  quasi  jusiitix  swe 
caiisa  separare,  magisque  intelligas  quam  sit*  Yera 
sententia  paulo  anle  a  roe  commemorata  :  Ft7f»i  mor 
iu$  ipse  ie  justum  dicil,  exitum  autem  suum  non  abhnt. 
Ponit  in  qtiadam  episiola  sua  quam  scripslt  ad  Anto- 
Dianiim,  rem  quamdam  satis  rei  de  qua  nunc  agimus 
necessariam ;  scd  melius  cjus  yclrba  inserimus.  Anr«« 
cBhsares^  inquit,  nostri  quidam  de  ejriseopis  istkie  in 
provincia  nostra^  dandam  pacem  nuiuhis  non  puUnenmtt 
et  in  totum  pcenitentice  hcum  conlra  adultma  clause- 
runl :  non  tamen  a  coepi$coporum  tuorum  coltegio  tv- 
cesserunt,  aut  cathoiieo!  Eccle$i<B  unitatem  vet  duritie 
vei  censurw  surn  olfstinatioue  ruperunt^  ut  qnia  apud 
atios  adulteris  pax  dabatur,  qui  non  dabat,  de  Eccleeia 
sepuraretur.  Manente  concordiee  vincuio\  et  persevermUe 
catholicat  EccleM  individuo  sacramento^  aetum  tuum 
disponit  et  dirigit  unusqmsque  episcopus^  rationem  pro- 
positi  std  Dominoredditurus  {Epist.  5i).  Quidad  b«c 
dicis,  frater  Vincentt?  Nempc  intueris  hunc  tantom 
virum,  pacincum  cpiscopiim^  cl  fortissimum  martyrem 
■iiiil  vehemenlius  salegisse,  quam  iie  unitatis  vincu- 
lum  rumperctur.  Yides  euin  parturientem,  non  so- 
lum  ut  parvoli  in  Ghrislo  cx)iicepti  nascantur ,  ve- 
pum  eiiam  ne  jam  nail,  dc  sinu  roatris  «xcussi, 

moriantur. 

4%.  Porro  autem  ipsam  rem  qoam  contra  impios 
separatorcs  commcrooravii,  attende.  Si  adulteris  com- 
niunicabant,  qui  poenitentibus  adulteris  pacem  dabant, 
numquld  illi  qiii  boc  non  faciebant,  coliegio  macula- 
bantur  istorum?sl  autem,  quod  veritas  hal>et,  et  qood 
Ecclesia  mcritp  tenet,  recte  pcenitcntibus  adulteris 
pax  dabatur,  illi  qui  In  totum  lociim  popnitentijB  coo- 
tra  adulteros  claudebant,  hnpie  utique  agebanl,  qul 
inembris  Christi  sanitatem  negabant,  ct  claves  Ecde- 
si»  pulsantibus  subtrabeliant,  et  roisericordissimae 
patientiae  Dei,  qudc  lllos  proplerea  sineiiat  TiTm^  ut 
pcenitcndo  sannrenlur  sacriAcio  contriti  spiritus  et 
eontribulaii  cordis  oblato,  dura  crudeliiate  contradi- 
cebant.  Nec  tnmcn  isios  miscricordes  et  pacifteos» 
cum  eis  christiana  Sacraroenta  comrounicanties,  et 
eos  intra  uiiitatis  retia  tolcrantes,  donec  ad  iittus  per- 
docti  separarentur,  taro  immanis  eoruro  error  el  im- 
pietas  inquinabat;  aut-si  iBquioabal^  jam  tunc  Ecclesia 
roaiorum  oomrounione  deleia  est,  nec  erat  qiLG  pa- 
reret  ipsuro  Cyprianum.  Si  autero,  qiiod  ceHuro  esl, 
perroansii  Ecclesla,  certum  est  etiam  peecatis  alienis, 
in  unitate  Ghristi  neminem  posse  maculari,  non  ma- 
lorum  factis  consentientem,  ne  ipsis  peccatis  com- 
inunicando  pc^luator,  sed  propter  sodetatem  bono- 
niin  ,  maios  tanquaro  paleas  usque  ad  oltiroam 
tomilatlonero  in  area  domioica  tolerantem.  Qnx  com 


CLASSIS  IL  519 

ita  slnt,  obi  est  pnr.sumpiio  separationis  veslrae?  Nonne 
illii  mali  estb ;  Ipsi  vos  justos  dicitis,  cxituin  aute^ 
vestrum  non  abluitis? 

43.  Jam  si  veliro  et  illa  coromemorare  qiuc  Tycbo* 
nius,  horoo  communionis  Tcstne,  scriptis  suis  liiseril, 
qui  roagis  contra  vos  pro  Ecclesia  calholica  scripsit, 
fmatra  se  ab  Afrorum,  quasi  traditorum  conmiunione 
seeemens,  quo  uno  cum  Parmenianiis  suflbcat ;  qiiitl 
respondere  poteritis,  nisi  quod  de  vobis  idcm  Tycho^ 
nius  dixit,  el  ego  paulo  ante  rccolui  :  Quod  volumus 
eanctum  est  f  Seribit  eniro  ille  Tychonius,  Iiomo,  ut 
dixi,  veslra)  communionis,  a  ducenlis  el  scplunginta 
episcopis  vestris  conciliiim  Carihagiiilcelebraturo  (o};. 
In  quo  concilio  per  sepluaginia  et  quinque  dies  posu 
positis  omnibus  pRRteritis,  iiroataro  esse  sentcniiaro 
atqne  decrctam,  ut  Iraditorilnis  irnmensi  crimims 
reia,  si  baptixari  nollenl,  pro  integris  comrouni- 
caretnr.  Deuteriuro  etiaro  Macriancnsem  ^  episcoporo 
cororounionls  vestr»,  dlcil  traditorum  plebem  eon- 
gregatam  Ecclesiae  miscuisse,  et  secondum  staluta  il- 
lius  concilii  a  ducentls  et  septuaginta  episcopis  veslris 
fiicti,  fecissecum  tradltoiciI>os  un^i>^>n  eique  Deuterio' 
post  hoc  factum  jugiter  coromunicasse  Donatum ;  nec 
solum  bnic  Deuterio,  sed  etlam  universis  Mauroruni 
episcopis^r  quadraginta  annos,  quoe  dicit  usque  ad 
persecntionem  pcr  Macarium  factam  traditoribitt  sine 
fiaptisroo  coromonicasse. 

44.  Sed  dicis  :  Quls  roihi  est  iste  Tycbonius?  Ille 
6SI  Tyclionius,  quero  Parroenianits  rescribendo  com- 
pescit,  el  eom  deterrei  ne  lalia  scribat :  non  laroen 
refellit  ea  ipsa  qnae  scribil;  sed  nno,  sicutsiipra  dixi, 
eum  premlt,  quod  cum  ulia  diccret  de  Ecclesia  lnlp 
orbe  dlinua,  et  quod  Deminein  in  ejus  uniiate  roacu- 
larenl  aliena  peccata,  ab  Afiroruin  sc  tarocn  quasi  tra- 
ditorom  contagione  removebat,  et  erat  in  parte  Do- 
nati.  Possel  autem  dicere  Parmenianus,  istn  eum 
omnia  esse  meniitum ;  sed ,  sicui  idcm  Tyclionius 
commemorai,  adhnc  vivcbant  multi,  pcr  quos  haec 
ccrtissima  et  npcrtissima  esse  ostendcrentur. 

45.  Scd  de  his  laceo :  coniende  Tychonium  esse 
montiium ;  ad  Gypriannro  te  revoco,  cujus  roentionem 
ipse  fccisti.  Prorsus  secandom  scripta  Cypriaiii»  si 
peccaiis  aliehis  in  vnitale  quisqoe  roaculatar,  jaroaiito 
Cypriannm  periit  Ecclesia,  nec  eral  unde  existerei 
ipse  Cyprianus.  Si  autem  hoc  scnlirc  sacrilegum  esu 

^  fjov.,  Mocrinensem,  Ai  Bad  .Am.  Er.  et  Biss.,  Macrianen'- 
sem, 

(a)  Nullum  allbi  reperire  esl  vestigium  condlii  bidus: 
quod  quidem  non  anle  anmtm  S90  celebratum  ftiisse  vidc- 
tur ;  siquidem  lempore  TydKmii ,  <roi  post  anDum  3B0  flo- 
Tu\sae  fDleUigitur  ex.  Gennadio,.  t  aohuc  vivebaDt  mulU ,  nt 
c  hlc  siii  Auguatiiros,  per  qnos  cerdssima  et  apenisslma  ease 
c  ostendereniur,  t  quae  iile  obteodei)at.  certc  Doaaiistamro 
schisma ,  quod  auno  505  excitaium ,  Donnisi  aoao  311  per* 
fccte  coaluil-,  erat  jam  roboratufn  et  maxime  coDflrmaUimt 
cum  tanlos  episooporam  Dumenis  io  utbem  Afrlcae  priina<* 
riam  conveDu ,  uii  rede  obsorvai  Heuricus  valcsius ,  qul 
sublnde  sjuodniQ  ittam  ad  DomAi  cartbaglnensis  temcora 
pertinere  oontendit,  non  auiem  ad  anDum  308,  ut  Balauinl 
el  Baronilferebat  opbio,  ooocepta  ex  hocipso  Augustini  looo 
non  probe  iDlellecto ,  \M  valpsius  veBel  sic  legl :  c  sed 
f  etiam  UDiversis  Mauronim  e|,iscopis,  quos  diclt  per  annos 
f  quadraginta,  usqne  ad  pcrsecuUojera  per  Macarium.  t  etc. 
LecUo  tamen  vulf^a,  quaDmiam  d4du5  apcrta,  rei^cntuir  iiL 
oroui|)usMas. 


SiS 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


m 


ci  ccrtijin  esl  Ecclesiam  pcrinanere;  nemo  alirnis 
|ieeeatis  iii  ejus  unitate  macnlatur ;  frustra  filii  mali 
jnslos  vos  diciiis,  exitum  vestrum  non  aliluitis»  oon 
purgntjs. 

CAPUT  XI.  —  46.  Cur  ergo,  iiiquis»  dos  qusritis? 
cur  sic  susdpilis  quos  hxrcticos  dicilist  y\dt  qnam 
facile  brcvitcrquc  rcspondeam.  Qiisurimus  vos  quia 
peristis,  iit  de  invcntis  gaudeamus,  dcquibus  perditis 
dolcbamus.  Il.xrelicos  autem  vos  csse  dicimus;  scd 
aiitequam  ad  pacem  calbolicam  convcrtamini,  antc- 
quam  crrore,  quo  irrctiti  estis,  cxiiamini.  Cumautem 
transilis  ad  nos,  priui  ulique  rclinquilis  quod  eratis,* 
ne  ad  noshxreticl  iransealis.  Baptiza  ergo  me,  inquis. 
Faccrcm,  si  baptizntus  nou  essus,  aul  si  Donati  vel 
Rogaii,  non  Cliristi  baptismo  baptizatus  essct.  Noo 
Sacramcnta  chrisiiana  faciunt  te  luercticum  »  sed 
prava  disscnsio.  Non  proptcr  malum  quod  processit 
ex  te,  neganduin  esi  bonuro  quod  remaiisit  in  (e,  quod 
■lalo  tuo  babes,  si  pon  ibi  habes  unde  est  bonum 
quod  habes.  Ex  cathoHca  enim  Ecclesia  sunt  omiiia 
dominica  Sacrameiita,  qux  sic  babctis  et  datis,  quem- 
admodum  habebanlur  ct  dabanlur,  ctiam  priusquam 
hide  exirctis.  Non  tamen  idco  non  habelis,  quia  ibi 
non  cstis,  unde  sunt  quac  habclis.  Non  iii  vobis  mu- 
tamus  in  quibusiiobiscumestis;  in  multis  eniinestis 
nobiscum ;  nam  et  dc  lalibus  diclum  est»  Quomam  in 
muliit  erant  mecum  {Psal.  liv,  19) :  scd  ea  corrigimus 
in  quibus  nobiscum  non  eslis,  ct  ea  vos  bic  acciperc 
volumiis  qujc  non  babctis  illic  ubi  estis.  Nobiscum 
autcm  esiis  in  Bapiismo,  in  symbolo,  in  caiteris  do- 
niinicis  Sacrainenlis.  Iii  spirilu  aulem  unitatis  ct  viu- 
culo  pacis,  in  ipsa  deuique  caiholica  Ecclesia,  nobis- 
cum  non  estis.  IIx^c  si  accipiali^,  non  lunc  adcrunt, 
sed  tunc  proderunt  qux  habctis.  Non  crgo  sicut  pu- 
tatis  suscipitnus  vcstros,  scd  suscipicndo  elticimus 
nostros  qui  n  cedunt  a  vobis,  ut  suscipianlur  a  nobis ; 
et  ut  inci|>iaii(  csse  nostri,  prius  dcsinunt  esse  veslri. 
Ncc  nobis  coi^ungi  compcllimus  opcrarios  erroris 
i;ucm  dctcst.imur;  scd  idoo  nobis  illos  homines  con- 
jiuigi  volumus,  ne  boc  sint  quod  dctcstamur. 
^  47.  Sed  baptizavit,  inquis,  post  Joanncm  Paulus 
apostolus.  Niimquid  post  liXKeticum?  Aut  si  forie 
audcs  illum  amicum  sponsi  hxrelicum  dicercy  ctin 
iinitaie  Ecclcsix  non  fuii^se ,  volo  et  boc  scrihas.  Si 
auiem  lioc  demciitissimum  cst  vel  seniire,  vel  dicere, 
jam  tux  prudentix  esi  copsidcrare  quar^  posi  Joannem 
Paulus  apostolus  baplizaveriL  Si  enim  posi  aequalem» 
omnes  post  vos  haptizare  debciis..  Si  po6t  laajorem , 
dcbes  et  tu  posl  Rogatum,  Si  ppst  roinQrem^  debu.it 
post  tc  RogatQs,  cum  presbyter  hapiizas6€S,.Siaiii^ 
baptisinus  qui  nunc  datur,  JMleo  pacH^  yalet  in  qis 
quibus  datur ,  qiiamvis  liint  imparis  meriti  per  quos 
datur ,  qiiia  Christi  est ,  non  eorumL  a  q^ibus  muii- 
fttratur ;  puto  qiiod  jam  intelligas  ideo  PaHlum  dedisse 
quibusdam  b.iptisniuin  Cbristi,  quia  Joaouis bapiismo 
fuerant  bapiizati ,  non  Christi ;  Joannis  quippe  ba- 
ptismus  ille  dictus  cst,  sicut  multis  locis  divina  Scri- 
piora  tt^statur ,  qiiod  ct  ipse  Dominua  dicil :  Bapiismus 
•r^ciiiiK  unde  eral?  di  caio »  oii  ex  hominibui  (  Mattk» 


XXI»  3S ) !  Baptiamos  Mtero  qn*m  ded»C  Pelnis ,  non 
erat  Pelri,  sed  Cbrlsti ;  ei  quem  dedii  Paulos  non  enit 
Pauli,  sed  Cbristi;  ei  qnem  dedemni  qni  tempore 
Apostolorum  uon  caste ,  sed  per  inTkiiam  Chrii inni 
annuntiabant  ( PhiUpp,  i,  15,  f  7 ),  non  erai  eoroniy 
aed  Cbrisli ;  et  queni  dederoni  qui  tempore  Cjpriani 
fundos  insidiosis  fraudibos  rapiebant,  osuris  muhipli- 
cantibus  fenus  augekini,  non  erat  eorom,  sed  Christi. 
Et  quia  Cbrtsti  erat ,  ideo  quamvis  non  per  aequales 
darctur  eis,  tamen  quibus  dabatur  atqiialitcr  proderai. 
Nam  «i  tanio  melius  quisque  bapiuatur ,  qiianto  a 
nieliore  fucrit  baptizaius,  non  recte  graiias  agii  Apo- 
stoluSy  quod  iieininem  Corinibiorum  baptizaverit,  nisi 
Crispum  ei  Gaium  ei  Stephaiias  domum  ( 1  Cor.  i,  f  i) : 
taiiio  euim  melius  baptizareniur  qnanto  erai  PauKus 
melior ,  si  ab  ipso  baptizareuiur.  Denique  coin  didt , 
Ego  planlavi,  ApoUo  rigami^  (  /tf.,  iii ,  6) ,  vldetur  si- 
gniflcare  se  evangelizasse,  illum  haptiiasfie.  Numquld 
mclior  ApoIIo ,  quam  Joannes  !  Cur  ergo  posi  isiiim 
non  baptizavit,  qui  post  Joannem  baptiiaverai ,  iiisi 
quia  iste  baptisinus,  per  qiiemlibei  datus,  Christl 
erat;  ille  auicm,  pcr  quemlibeidatus,  quamvis  Chrisio 
viam  praB|»ararci,  tamen  Joannis  erai? 

48.  luvidiose  dici  vidctur^  Post  Joanncm  liaptizalura 
c  i ,  ei  post  haereticos  non  bnpiizaiur  :  sed  potcsi  ci 
hoc  invidiose  dici ,  Pusi  Joanncm  bapiizatum  est ,  c^i 
posiebriosos  non  bapliziiiur.  Mclius  eiiim  boc  vitiuro 
commemoro ,  quod  nec  occuliare  possunt  in  quibus 
rcgnat;  ei  quam  mulli  ubique  siot,  qnis  vel  caccus 
igiiorat?  Et  tamen  inter  opera  carnis,  qux  qui  agunt, 
regnum  Dei  uon  possidebunt ,  eiiam  hoc  ponii  Apo- 
stolus,  ubi  etiain  ha^reses  enumcrat :  Mamfc$ta  auiem^ 
inquit,  sunl  opera  carnis^  qum  SMnt  fornicationes ,  im" 
munditice,  luxuria ,  idolorum  servitus ,  vencficia,  inimi- 
citice^  contentiones ,  wmulalioncs ,  animositates ,  dissen- 
sionetf  hcereses ,  invidice ,  cbridates ,  comessationes ,  ei 
his  similia ,  quce  prcedico  tobis  ^cut  prwtUxi ,  quomam 
qui  taUa  agunt ,  regimm  Dd  non  pouidebunt  (GuL  y, 
f9-2l).  Ilac  crgo  rntionc,  quamvis  bapiizatom  sii 
post  Joannem,  non  baplizatur  post  hxreticum,  qua 
ratione  quamvis  baptizatum  sii  post  Joannem ,  non 
baptizalur  post  ebriosum;  quoniam  ei  hxreses  ei 
ebhctaies  in  eis  opcribus  sunt,  qiim  opcra  qui  agunt, 
rcgnum  Dei  non  possidcbunl.  Nonne  tibi  videtur  quasi 
intolcrabiliter  indignum,  ui  cum  bapiizatum  fuerii 
posi  cum  qui  non  sobrie  vinum  bibens,  sed  TUEmni 
omnjuo  non  hibons,  regno  Dei  viam  paravii,  non  ba- 
ptizeiur  posi.ebriosum,  qui  rcguuni  Dei  non  possi- 
debii?  (^uiU.hic  respondctur,  nisi  quia  ille  bapiismus 
erai  Joaoiiis «  post  quem  Christi  haptismo  hapiixavit 
Apo&toUis;  isle  auicm  haptismos  Christi  esi,  qoo  ha- 
ptizavit  ebriosus?  lnter  ioannem  ei  ebriosum  a  cou- 
trario  auUom  inlerost :  inter  haptisaum  Chrisii  et 
hapiismum  Joanni^  non  a  contrario,  sed  tamen  multuin 
interest.  Inier  Aposiokun  et  ehrtosora  moltom  ioicr- 
esi ;  inter  bapiismum  Chnsii  qoem  dedii  Aposiolus 
ei  bapiismiun  Ghrisii  qoeai  dedit  ehrioms,  nihil  inter- 
csi.  Sic  Inter  Joaniiem  ei  hxreticum ,  a  conirario 
multum  inicresi;  et  inier  hapiismom  Joaunis,  et 


SM  EraTOLARVM 

Uiler  baptismQin  CbrisU  guem  dai  luoreticas ,  ooii  a 
oontnirio»  sed  nuitum  inieretl.  Inter  t>apiiftmmB 
autem  Christi  qoen»  dedit  Apostolus»  et  baptismom 
Chrisii  quem  dat  baereticus»  nihii  interest.  Aguosciliv 
cnim  Sacrameiitonim  spedes  aequalis,  etiam  cum  ma* 
gna  differentia  est  in  hominum  nieriiis. 

49.  Sed  da  vcniam»  erravi,  quando  te  Tolui  de 
ebrioso  baptisante  convincere;  exdderat  mihi  eiim 
rogatista  me  rem  habere,  non  cum  qualicumque  do- 
naiisia.  Potes  enim  tu  in  lain  pancb  coUegis  tuis ,  et 
in  omnibus  clcrids  Testris  Bullum  lovcnire  forsitan 
ebriosum.  Vos  enim  estis,  qui  non  ex  lotius  oii>is  eoBf 
muniooe ,  sed  cz  obsenraiioHe  pnBceplorum  omoium 
divinorum  atque  orooium  Sacrameniorum  teneCis  ea* 
tbuiicam  fidem  :  in  quibus  eam  solis  Inveniuros  est, 
cum  veniQrit  Filius  liominis,  quando  non  iuveniet  fidem 
in  lerra;  quia  nec  terra  eslis,  nec  ia  terra»  sed  cce* 
letes  in  coelo  babiiatis!  Nec  timetis»  nec  aitenditis 
qoia  Deu9  $uperbis  retiiiU^  hMmilibui  autem  dat  gratiam  ? 
( Jacobi  IV ,  6. )  Nec  vos  Evangeiii  iocus  ipsc  eom* 
putigil,  ubi  Dominus  ait  :  Cum  venerit  Fitnu  homitde , 
puta*  inveniet  fidem  in  terra  (Lmc,  xviii,  8)?  Continuo 
quippc  lanquain  praescieos  nonouUos  sibi  superbe  ar* 
rogaturos  lianc  fidem,  diiit  ad  quosdam,  qui  sibi  jusli 
videbantureispcruebanl  cxleros,  similitudinem  hanc; 
Duo  quidam  ascenderunt  in  templum  orare,  unut  pkari'- 
UBus  et  alter  pubUcanus  {Id,^  10) ,  et  cxlera.  Jam  tibi 
qu»  sequuniur^pse  rcsponde.Inspice  lamen  diiigenlius 
ipsos  paucos  veslros,  ulrum  nuUus  illic  l>aptizei  obrio» 
sus.  Tani  cnim  lale  vaslal  luec  peslilenlia  animas,  et 
taula  liberlaie  dominalury  ul  mullum  mirersinon 
etiam  vesiriim  gregiculum  penetravil;  quanivisonie 
ipsom  advenlum  Filii  hominis,  iinius  boni  iiasioris, 
jam  vos  oves  ab  lixdis  separasse  jaclelis. 

CAPUT  XII.  —  50.  Audi  sane  pcr  me  vocem  do- 
iniiiicorum  rrmnentcrum ,  in  area  dominica  usque  ad 
ullimam  ventiiationem  iutcr  paleam  I>d)orantiam 
( Siatth,  III,  12),  per  toioni  scilicet  inundum  ,  qiiia 
Deus  vocavit  terram  a  solis  orlu  usque  ad  occasum 
(  P$al,  XLix,  1 ),  ubi  eiiam  pncri  iaudani Domlnum 
( PvU,  cxii,  1*5 ) :  Quicumqne  vos  ex  occasione  legls 
bujus  imperialis ,  non  dilcclione  corrigendi ,  sed  ini- 
niicandi  odio  persequiUir ,  dispUcet  oobis.  El  qoam* 
vis  res  quxque  lerrena  oon  recic  a  qnoquam  possideri 
possil,  nisi  vel  jure  divino,  quo  cuncla  justorum  snnt, 
vel  jure  liumauo,  quod  in  potesUile  regom  esi  terrae; 
ide(Miue  res  vestras  Calso  appellelis,  qoas  nec  justi  pes* 
sidetis,  ei  secundum  leges  regum  terrenorom  amiitere 
jussi  cslis ,  frustraque  dicatis ,  Nos  eis  eongregandls 
laboravimus,  com  scriptum  legatis,  Lahore$  impi^mm 
juui  edeni  ( Prcv.  xm,  32 ) :  sed  lameA  quisqois  ex 
occasiooe  hiijos  legis ,  quam  reges  terras  Glirisio  ser^ 
vieotes,  ad  emeodomtam  vestram  Impielatem  promol- 
gaverunt,  res  proprias  vestras  oupide  appeiit,  disi^ 
cct  uoIms.  Quisquis  den'u|ue  ipsas  res  pauperuro,  vel 
iKisilicfts  congregaiiooum,  quas  sub  nomine  Eedesi» 
icnebaris,  quae  OBmino  nen  debentur  nioi  ei  Ecdesfae 
qune  vera  Cbrlsli  Ecdesia  est ,  non  per  justitiam,  aed 
per  avariliam  leuet,  displicet  nobis.  Quisqals  fro  aU« 


CUSSIS  II. 


548 


quo  flagitio  vd  fadnore^projectum  a  irohii  ita  SQsd|iii, 
sicut  sascipiuotur  qui ,  excepio  errore  quo  a  nobia 
separamini,  sine  crimine  apud  vos  vixerunt,  displicet 
oobis.  Sed  ncc  faciie  isu  niionslratis;  et  ^  moiistretb, 
oonnuUos  tolcranms ,  quos  corrigere  vd  punire  iion 
possumus  :  oeque  propicr  paleam  reiinquimus  aream 
Domini ,  neque  propter  plsces  malos  nimpimus  retia 
DomUii  9  neqoe  propter  haedos  in  fine  segregandos , 
descrimus  grcgem  Domirii ,  neqoe  pi-opler  vasa  fada 
in  conlumeliam,  migramus  de  domo  Domini. 

CAPUT  Xill.  —  51.  Tuauiem,  frater,  quanUim 
milii  videtur,  si  vanam  gloriam  hominum  non  attcn* 
das,  et  inscnsatorum  coiitemnas  opprubrium ,  qoi  di* 
cturi  sunt,  Quare  modo  deslruis  qute  prius  aedificabas  *; 
sine  dubio  transles  ad  Ecclesian^,  quam  veram  setitiro 
te  intdligo  :  nec  hujus  sentenliac  tuac  lesUmouia  ionga 
peio.  Tu  quippe  in  ejusdem  tuae  epistolx  priodpio, 
coi  nunc  respondeo,  hxc  veriia  posuisti :  Cum  opiime^ 
iiiquis,  noverim  te  tqnge  adhuc  a  fide  cfiristiana  teposi" 
tum  ,  ei  studiis  olim  dedilum  Utterarum ,  quietis  et  hon§* 
statis  fuisse  cuUorem ;  cumque  postea  conversus  ad  chri* 
stianam  fidem  ut  ex  muttorum  relatione  cognovi,  dispu-' 
tatiombus  tegatibus  operam  dares,  Certe  si  lu  ad  me 
illaro  epistolam  misisil,  haec  verba  tua  sunl.  Cum 
crgo  fatearis  me  conversum  ad  cbrisiiauam  fideni; 
cum^go  nec  ad  Donatistas,  nec  ad  Rogaiistas  coo- 
versus  sim,  sine  uHa  dubitatione  confirmas»  et  praeier 
Rogatistas,  et  prjctcr  Donatistas  esse  christianam 
fiilem.  Uacc  ergo  fides,  sicot  dicimus,  In  omnibus  geo- 
tibus  dilaiaiur,  qoae  secundum  Del  tcffimonium  in. 
semine  Abrahae  bencdlcuntur  (6*^.  xxii,  18). 
Quid  igiiur  adhuc  diibitas  icnere  quod  senlis,  nibl 
quia  id  quod  nunc  seiilis,  vel  aliqnando  non  sensisse, 
vd  aliud  defendisse  confunderis;  et  dum  crubescis 
corrigere  errorem,  non  erubescis  pcrmancrc  in  er- 
rore,  quod  utiqne  potius  erubescendum  fuil? 

52.  Iloc  Cdt  illod  qucd  Scriptura  non  lacuit :  £•  e 
confuno  addueens  peccatum ,  et  est  confu^o  adducene 
graliam  et  gtoriam  (EccU.  iv ,  i5).  Coufusio  adducil 
pcccatum ,  cuiu  erubesdt  quisqoe  pravam  mutare 
senteniiam  ne  aut  incoustans  paletnr,  aui  diu  er- 
rasse  '  seipso  judice  leueatur  :  ita  descendunl  in  in- 
fernum  viveiites  {Psat,  uv,  16),  id  est,  suam  perdi« 
lionem  seoiieiitcs;.  qiios  Dailian  et  Abiron  el  Core 
bialii  terrae  absorpti  (iViim.  xvi,  51-53),  tanto  anle 
futuros  figuraverom.  Confbsio^utem  adducil  graliam 
ei  gloriam ,  com  eruliescit  qoisqoe  de  propria  iniqiji- 
tale ,  et  poBnitendo  in  mdlas  Oomniotatur ;  quod  te 
laccre  piget  iHa  penii<iiosa  confiislone  supcratum ;  hc 
libi  ab  bominibns  nesdenilbus  qoid  loquantur,  obji- 
ciatur  illa  oposlelica  sentehiia :  Si  enim  qnte  destrusS^ 
eadem  iterum  ieHfica ,  pnttaridnorem  meipfum  eontti'' 
liio  {Gai.  11, 18).  QvbA  d  didposset  etiam  in  eos  qiil 
verilatem  correcti  pr^cant ,  "quaim  perversi  oppii- 
gnahaot ,  in  Ipsum  Paohim  primitus  dicerelur,  in  quo 
Ecclesiae  Cbrisii  magnificabant  Deum,  abdientes  qood 

^  Mss.  plerique  et  antiqoiores  Edd.  carent  iiis  verbis ' 
Desiruis  qua  pruu  adificAoi» 

*  sic  M86.  plerique  et  Vdd.  ead.  Am  E^.  At  Lov  labti :  ^H. 
diversus  a  se  (pto. 


517 


&  AUGDSTfNl  EPISCOPr 


S4t 


evangeliiareC  fidem  qnain  iiiiqii&ndo  Taslabal  (Galai. 
1,23). 

53.  Nec  qaemqiuini  pnles  ab  errore  ad  ¥eril&lem , 
Tel  a  qnocumque  seu  magno  sou  parvo  peocato  ad  cor> 
rectionem  sine  poeniientia  posse  transire.  Scd  nimis 
impudens  error  est,  binc  velle  caluinniari  Ecclesiam, 
quam  loldivinia  tesiimonifs  constat  esse  Ecclcsiam 
Christi ,  quod  aliter  Iractat  illos  qui  eam  desorunt ,  si 
boc  ipsttin  poenitendo  corrigant ,  aiiter  illos  qiii  in  ea 
nondnm  fuerunt ,  et  tunc  primum  ejiis  pacem  acci- 
piunt ;  ilios  amplius  iiumiliando ,  istes  leiiius  susci- 
picndo ,  Htrosquc  diiigendo ,  utrisque  sauandis  ma« 
tema  cliaritate  servicndo.  Habes  epislolam  prolixio- 
rem  fortasse  quam  velies.  Cssel  aulem  multo  brevior, 
si  te  tantum  in  resfiondendo  cogitarem  :  nunc  vero 
etiamsi  tibi  nibii  prosit,  non  piito  nibil  eis  profuturam» 
qui  eam  legere  cum  Dei  liiuore ,  el  sine  personarum 
acceptione  curaveriut.  Amen. 

EPISTOLA  XCIV  •  (a). 
Pautinus  Augusltno  gratias  agcns  pro  libro  vel  epislola 
«6  ipso  recepta ,  proseqmlur  laudes  Melania  senio- 
rii ,  et  unici  ejus  filii  PubUcoUe  nuper  defuticti :  noH' 
nuUa  de  futura  in  cwHs  actione  bealorum  post  resuT'- 
rectionem, 

Sancto  Domini  beaiissimo  cl  unice  nobis  unanimo,  ac 
venerabili  palri,  rrairi,  magisiro  Augustuio  episco- 
po,  Paulinus  et  Therasia  pcccaiores. 

1.  Lucema  semper  eti  pedibus  meis  verbum  tuum,  ei 
lumen  semitis  meis.  Ita  quotiescumque  Utteras  beaiis' 
muB  Sanctitatis  tu(B  aceiph ,  tenebras  insipientiiB  mem 
diseuti  senlio ,  ei  quasi  collyrio  deciarationit  ^  infkso 
ocuUs  mentis  mem^  purius  video,  ignormtim  nocte  de* 
pulsa  ei  caiigine  dubitationis  abstersa.  Quod  cum  sape 
aHas  per  nmnera  epistolarum  tuarum  mihi  dontAum  sen- 
serim^  tum  pnBdpue  islo  reecnHum  iitteramm  iibello  ^ 
cujus  mihi  tam  graius  quam  .dignus  portitor  fuii  vir  be' 
nedictus  Domini  frater  nosier  Ouinius  diaconus  :  qui 
iongo  quidem  posieaquam  ad  Vrbom  wenerat  intervaiio^ 
cum  eojuxta  solemnem  mium  morem  posi  Pascka  Do" 
ndni  ^  pro  Apostolorum  ei  nmHf^rmn  veneratioue  venio' 
sem^  benediciionem  oris  tui  feddidii  nobis;  verumtamen 
obHiierato^  quod  nesciente  me  Bomm  eoneumpeerai  ^ 
tempore ,  reoeniiuintus  miiii  wisus  esi  a  eontpeciu  imo , 
ita  ui  tunc  statim  eum  a  i^  mihi  venisse  vis  eredtrem^ 
cum  primum  videbam  et  cum  mild  pienum  odorem  tuu-' 
viiaiis  tum  in  eloquUs  iuiscmleoUsMnguenHettstUaiefra* 
graniibus  offerebai.  Pateor  iamen  uenenmdm  Unanimi'- 
taH  turn,  non  potuisse  me  votumenipsumigiaHm  ut 
aeceperam,  Romm  iegere,  Tautmenim  HHe  iurbmerant, 
ut  non  possem  nmnus  iwm  diHgenter  inspieere,  et  eo  ui 
cupiebam  perfrui;  scilicei  ui  perlegerem  jugiter,  ^  /e- 
gcre  cmpissem,  Itaque  ui  fierisoiei  secttra  ea^eaatione 
conviM  prmparaO^  amdm  Hcei  meniis  esuriem  refrenavi, 

*  ix)?.,  deiectatkmis. 

\  Edita  olim  ex  valicano  exemiJari :  sed  nunc  demum  ni- 
ton  suo  resuuua  ope  cod.  Pbimarooiiensis. 


ei  spe  eerta  capiendm  saturitails ,  cum  in  manu  iennem 
panes  desiderii  nui  in  volumine  devorando^  quod  posseu 
voranH  mihi  et  in  ore  et  in  ventre  duidisimum  fuii ,  tV 
hianiem  in  favos  Htierarum  iuarum  guiam  fadle  sus- 
pendi ,  donec  Urbe  propdscerert  et  inierponendum  ad 
iiineris  siativa  diem ,  quem  in  opfndo  Formiano  habui' 
mus ,  totum  huic  operi  manciparemy  «i  in  delicHs  ept- 
siolm  tum  s^^ritualibus  ab  omni  fwce  curarem  ei  sufoca- 
tione  turbarum  tiber  epuiarer. 

%  Quid  ergo  humiHs  et  ierrenue  respondeam  ad  hanc 
sapientiam  qum  daia  est  Hbi  desuper^  quam  hie  muudus 
noH  capii^  et  quam  nemo  sapif,  atii  sapientiaDei  sapiens^ 
et  Dei  verbo  eioquens?  itaque  quia  experhnentum  liabeo 
Chrisii  in  te  loquentiSf  in  Deo  iaudabo  sermones  luos,  et 
non  Hmcbo  a  timore  nocturno,  Quia  docuisH  me  im  spi- 
ritu  veriiatis  salubre  ^  moderandi  in  ocdduis  morioHbus 
animi  iemperamentum ,  ^iio  et  iilam  beaiam  mairem  ei 
aviam  Uilaniam  flevisse  earnalem  obitum  unid  fUn^  iar 
citt(rno  quidem  iuctu^  non  tamen  sicco  a  matemis  iaery» 
mis  dolore  vidisU.  Cujus  quidem  modesias  ei  graves  ia- 
crywas^  sicui  propior  vel  mquaHor  animm  ejus  sptrilus 
altius  intellexisU ,  et  perfectm  in  Chrisio  fenUnm ,  salva 
viriUs  animi  foriitudine,  cor  maiemum  de  cordis  Ittt  si- 
miUludine  melius  ex  asquo  statu  contempiatus  es,  ttl  eom 
primum  pro  nuturaU  affectione  permotam,  ddnde  causa 
potiore  compunctam  flcvisse  peispicerct ,  non  tam  illud 
humanum,  quod  unicttm  fiUum  conditione  mortaK  defuu' 
ctum  in  prmsenU  saculo  anitsfssd,  ^ant  quod  propenw^ 
dum  in  smculari  vanitate  prtBVentum  (quia  necdum  illum 
deseruerat  senatorim  dignitatis  ambitio)^  nonjuxta  san- 
ciani  Morum  suorum  avariiiam  cogitarei  asnumptum  ui 
de  cotnersiofiis  gloria  iransissei  ad  gloriam  resurrectio» 
nts,  commmem  cum  maire  requiem,  coronamque  captun 
rttSf  si  in  hujus  smcuU  vita  matris  exemplo  saccum  togm, 
ei  monasterium  SenattU  prmtulissei, 

5,  Yerumiamen  idem  vir,  ut  et  antea  retuHsse  me 
puto  SanctitaU  tum  \  Ids  operibus  locupleiaius  abscessH^ 
ut  maternm  humiUtatis  nobilitaiemsi  vestenon  gesserii^ 
tamen  mente  prwtulerit.  Jta  enim  secundum  verlmnL 
Dondm  miUs  moribus  fuit  et  kumilis  corde  ( Matih,  \i, 
29  )»  ui  non  immerito  credatur  introisse  in  requiem  Do- 
imsi.  QuotUam  sunl  reliquim  honiini  pacifico  (Psai^ 
ixxTjy  57)»</  mansueU  possidebunt  terram  (Matth,  v,  4), 
placentes  Deo  in  regione  vivorum  (PsaU  cxnr,  9).  f^am 
certe  et  Hlud^posioH^  non  solum  iadto  menlis  affectu^, 
sed  et  cou$picuis  rdigiosus  implevit  offidis^  ttt  cum  euet' 
a^orumhuiujs  stBcuU  in  ordine  el  honore  collega^  non  ia" 
men  ut  gloriosus  terrm^  alitt  saperei  i  sed  ut  ChrisU  pcr" 
fecius  inutaior  hunnlibus  consentiret  {Rom,  xii,  16),  ei 
tota  eliam  die.  miseren  et  comnwdare  persisieret.  Unde 
et  semen  ejus  potens  in  terra  factum  esl^  inter  eos  qui  dii, 
forles  ierrm.nimi^m  elemtti  suni ;  ut  eUam  de  beaUsdma 
fanuHm  ac  domus  cjus  visiiatiqrre  sancium  hominis  me- 
ritum  reveletwr.  t  Ceneratio^  i  Vt^il,  t  rectorum  bene-. 
ttieeiur,  Cloria,  i  non  caduca^  f  eidivitim,^  non  iaben^ 
teSf  €  tn  domo  ejus  i  {Psal.  cxi,  2,  3)  :  dmno  qum  egdi' 
ficatur  in  cmHs ,  non  labore  manuum ,  sed  operum  san->. 

^  Lov.,  saivare, 

*  I4>v.|  retuH  ex  voio  sanciilatis  tum.  ' 


5»  EPISTOLARUX 

€tkau:  Sed  eeuo  jUwra  de  memoria  tam  dUeeH  miki 
^uam  devott  ChriUo  homrdi  tnanan^  eam  ei  ffrt$dni$ 
liUerii  non  pauca  tuper  eo  narra$te  me  repnitem^  ef  mhU 
pouhn  de  beata  hajus  fUH  matre^  «f  eanetorum  pari  ^ 
radice  ramorum^  Metania  meliue  aut  taneiiui  preedicare^ 
quam  Sanctila$  iua  in  eam  profari  et  dieputare  dignata 
est;  ut  quia  ego  peccator  hnmunda  labia  habeni^  nifttl 
dignum  toqtti  potueram ,  ut  longinquui  a  meritii  fidei 
ejui  animteque  virtutibui^  iu  ille  oir  Chriiti,  doctor 
iirael  in  Eccleeia  veritatii ,  procurante  in  mdiui  Dd 
gratia ,  pararerii  dignior  tam  viriHi  m  Chrtao  animm 
profdicator,  qui  et  mentem  ejui  divina  vhrtute  firmatam^ 
ut  dim ,  ipiritu  propiore  compicerei ,  et  mixtam  cum 
virtute  pietatem  eloquio  tUgniore  laudaree. 

i.  Qua  vero  poit  raurrectionem  earrui  in  iUo  ueeulo 
beatorum  futura  dl  aetio ',  r«  me  interrogare  dignatui 
ei,  At  ego  de  pra^nti  vUm  mea  itatu  ut  magiitrum  H 
medieum  ipiritualem  comulo,  ut  doceae  me  facere  voiuih' 
tatei  Dei,  tuiique  veetigUi  ambulare  poit  Chriitum^  ei 
morte  iita  evangeUca  priui  emort,  qua  earnalem  retolU'  ' 
tionem  voluntario  prmenimui  '  exceau ;  non  obitu,  ied 
iententia  recedenlei  ab  hujui  icecuU  vita ,  quee  tota  ten^ 
iationum  ^vet^ut  tu  aliquando  ad  me  tocutui  et ,  tota 
tentalio  est.  Vtinam  ergo  iic  dirigantur  vine  meee  poet 
veitigia  tua^  ut  exempto  tuo  iotvem  calceamenlum  vetui 
de  pedibui  meitf  diirumpam  vincuta  mea,  et  Uber  exsut- 
tem  ad  currendum  viam ,  quo  poaim  aaetfui  morteni 
iitam ,  qua  tu  mortuui  ee  huic  swculo^  ut  vivai  Deo  in 
Cftriito  vivente  in  te^  cujui  et  mon  et  vita  in  corpore  tuo 
et  corde  et  ore  cognoicitur!  quia  non  iapit  eor  tuum 
terrena,  nec  oi  tuum  toquitur  opera  hominum ;  eed  ver~ 
bum  Chriili  abundat  in  pectore  tuo,  et  epiriiui  veri^ 
tatis  effunditur  in  Ungua  tua  eupemi  fiuminii  impetu 
twlificam  civitatem  Dei. 

5.  Qum  autem  virtui  hanc  in  nobii  effieit  moriem^  nid 
eharitai,  quee  fortii  eet  ui  mon  ?  Sic  enim  obtitterat  no- 
bii  et  perinut  hoc  UBcutum,  ut  impteat  mortii  effectum 
per  affectum  ChriiU^  in  quem  eonveni  avertimur  ab  hoe 
mundOf  et  cui  viventee  morimur  ab  etementii  hufui 
mundi,  Piec  tanquam  viventei  in  eorum  cohipectu  vfnr- 
quie^  deeemimuif  qtua  porUo  noitra  nion  Christiea: 
eujui  a  mortuii  reiurrectionem  noh  apprehentUmus  ih  ' 
gloria,  nisi  mortem  ejui  in  cruce  morUficdUiinemkrii  ei' 
eemibui  eartdi  indtemur ;  ut  jam  nOn  noura  votuMati^ 
vivanwif  ied  itUui^  cujui  votuntas  iiHictificdtio  noitrd 
#•1,  et  qui  ideo  pro  nobii  mortuui  eit  et  teeikrrexii;  ut 
jam  non  nobii^  ied  itU  vivamui,  qmprondhh  fnortuti^ 
esl  et  reiurremt,  et  dedit  nblAs  plgmareprond^omi^sluB 
ipiritu  iuo^  iicut  pignui  vita  nostra  poiuii  in  eeeUi  ih ' 
eorpore  sko,  quod  eit  capui  *  corporii  noiiri.  Vnde  nune 
exspectatio  nostra  Dondnus  en  et  iubitakUa^  qum  ab 
ipio  facUieit  apud  ipium,  et  th  fplo,  d  per  ipHm^qui' 
conformatui  est  cofpori  humUUaiis  nostra,  ui  noi  con- 
formaret  corpori  gtorirn  sua,  ei  ueum  in  coeteitibus  cdt" 

*  LOY.,  paire. 

*  im.f  acUo  noitra, 

*  Loy ,  mortem  istam  cvangeUcam,.,.  preetettiamm.  QiioA 
looot,  aliosque  phires  ad  PliiniarooQCiisein  codioeio  oorrcxi- 
niits. 

^  Ms.  Phimarc»,  usuque. 

*  u$.  Pfaimarc.  omitlit  caput. 


CLASSISn. 

hearet.  Propterea  et  qm  digni  fuerint  vUa  eetenm^  eruni 
ingtoria  regni  ejus,  ut  cum  ipso  sint  (I  Thess,  iv»  16), 
sicut  Apostotm  aii,  ei  eum  ipso  maneant,  meut  et  ipee 
Dommm  ad  Pairem  dixit :  c  VoU>  ui  ubi  ego  fn  ni,  et  UU 
mt  mecum  >  (Joan.  xtii,  %i), 

6.  Sine  dubio  hoe  ittud  e$t  quod  in  P$atnUi  habe$ : 
c  Beaii  qui  halntantindomo'iua;  in  eescula  eeeeulorum 
taudahunt  te  i(  Pm/.  lxixiu,  5).  Puto  auiem  hanclau" 
daUonem  vocibue  eoncinenUum  e$$e  promendam  :  etu 
immuiabuntur  eanctorum  resurgeniium  eorpora,  ut  $ini 
$ieui  et  hondni  eetpm  pose  reeurrectionem  appamU  ;  i« 
qua  utique  re$urreeUom$  hunUmm  viva  imago  presfutsk, 
ut  Dottdnm  tpje,  qui  m  eorpore  ip$o  quo  pa$$m  fuerat 
et  reeurrexerat^  quaei  apecuUim  contempUuionie  omnibu$ 
fuerii,  Qui  utique  cum  in  eadem  came,  qua  mortuus  et 
$epuUm  fuerai,  re$urrexi$$ei^  mnttium  omnia  offieia  mew^ 
brorum  espressa  ocuUs  et  auribm  houtinum  $dpe  cptUs-' 
tm  >  exhibuit.  Quod  «t  eiiam  AngeU^  quorum  eimpUciier 
$pirituaU$  est  ereatura,  Ungum  babere  dicunturf  quibus 
utique  laude$  Donuno  ereaiori  eanUmt  ei  graUm  referre 
non  deununi^  quanto  magi$  hominum,  eid  spirituaUa 
jam  poit  resurreetionem  corpora,  numentibue  tamen  ^(o- 
rificatce  canii$  omnibm  membrie^  et  per  omnia  membru 
formii  et  numerie  suis^  et  tingum  habebunt  in  oribm 
$ui$,  et  Ungid$  effantibm  dabunt  voces^  quibus  divina$ 
laudee  vet  eemuum  $uorum  gaudHorumque  affectm  per 
verba  depromunt.  Forte  eliam  hoe  gratias  gloriajque  ap- 
pomturo  $ancti$  $ui$  Doniino,  in  $cecuU$  regm  stii,  ut 
tanto  poUoribm  Unguie  ei  voeibm  eanant^  quanU>  ad  bea- 
iiorem  naiuram  eorporum  beata  immuiatione  profece- 
fmt,  utin  eorporUmojam  $pirituaUhm  comHtuU,jam 
foroium  non  humani$,  $ed  UU$  angettei$  aUfue  coeleiti- 
bui,  quales  Apoitolm  audivit  mparadiio  (II  Cor.  xii,i) 
iermonibm  etoquaniur.  Et  ideo  fonitan  hondni  ineffa» 
bile$  eo$$ermone$  fui$u  te$tatu$  e$t,  quia  $aneti$,  inter 
alim  pnemiorum  $pecie$,  jam  novee  Ungum  parantur. 
Quibm  ideireo  hominibm  hujm  seteuU  adhue  uti  non  1** 
cei^  utjam  hi$  ghrim  euee  oongruenUbue  immorUitee  to- 
quaniur^  de  qmbm  dieUim  «if ,-  •  EtenUn  damabunt  ei 
hymnum  dieent  $  {P$at^  irXtT,  U);  procul  dubio  in 
ceeieetitmt  ubi  eum  DomUvo  erunt^  et  dekciabuniur  in 
abuttdantia  ^pade^  gandetUe$  in  eompeeiu  Ihroni,  ruff. 
teniee  anle^^ped$$  AgnipatermH  eoronm,  et  eanentee  ei 
caniieum  navum^  eggregoH  ekofio  Angetarum,  Vfrtic- 
lnfRy  />omiiiafi0ii«»,  7iSifoitoniiii,  utet  ipei  eum  CherU' 
bim  atque  SerapMm^  etqwuuor  iUi$  animaUbm,  voee 
perpetuaeondnettUidioani^s  Sanetmi  eanctm,  $anetm, 
Dondnm  DemeabaoUi  v{i$ai,ritZ\  et  Apoe,  tv,  8-10), 
et  reliquaqum  nojkii, 

7.  Eec  eet  erqo  quod  egenm  et  pauper  ego  iUe  imi'^ 
pien$  et  parvuim  tuue^  quim  m  verm  $apiem  ferre  roit- 
$ue$Uf  rofo  ui  me  vcsenUam  vet  opinionem  euper  hoe 
tuaatdocem{qma$eiauUbuninatum  epiriiu  reveUuio- 
ni$  ab  ip$o  dnec  et  fonie  $apientium^  ut  $icut  pieHerita 
cognovi$ti^  ei  preeeeiUia  vide$^  ila  etiam  de  futuris  a:$ti' 
mef  *) ;  qmd  eeneem  de  hi$  ea!e$iium  creaturarum^  vet 
eUam  tuper  eeeio$  in  compecUk  AUismm  ofieniium  voci- 

^  Lof^  eoUata. 

*  Upt,^qm4  tesUtnei. 


S5I 


S.  AUGUSTIiM 


kuM  impiUrm^  ^ku$  um^  orgams  txfmmimtwr. 
Quamm$  mm  Apoilolui  dieewlo^  c  Si  liugm  AngelO" 
rum  ioquar  i  (1  Cor.  xiii,  1),  firopriiim  qumndom  Uloo 
oum  naturm^  vei^  «1  Ua  dixerim^  genti$  kabere  $ermouem 
ostenderil^  tanto  liumani$  $en$ibu$  et  eloquiie  aitioretn^ 
quanto  ip$a  Angelorum  crealura  el  etalio  mortaiibu$  in- 
eoU$  *  et  terrenis  $edibu$  pra:$tat :  attamen  (orutan  Un^ 
gua$  Angeiorum  pro  generibu$  vocum  atgue  $ermonum 
dixerit,  $icut  et  de  cbari$inatum  varietate  di$$eren$  in» 
ter  dona  gratiurum  numerat  gcnera  iinguarum  (Id,  xii), 
$aique  koc  in  $igno  e$$e  $igni/ican$f  quod  muitarum 
gentium  $ermone  ioqui  $inguli$  donaretur.  Sed  et  vox 
Dei  $a:pe  ad  $ancio$  emi$$a  de  nube^  o$tendU  po$$e  io- 
queiam  e$$e  $ineHngua,  Siquidem  iiHgua  corpori$  mem^ 
brum  $it  pumiium^  et  mngHum.  Sed  forU  ex  lioc  ip$o 
fuia  in  hoc  membro  voci$  officium  Deu$  po$uitj  etiam 
incorporem  Angeiorum  creatura:*  $ermone$  et  voce$  Uh' 
guam  vocaverit,  vkut  Seriptura  $oiet  Deo  quoque  seciiii- 
dum  $peciet  operationum^  nomina  aengnare  membro^ 
nuii.  Ora  pro  nohi$,  et  doce  noi. 

8.  Frater  noMter  citari$$imu$  et  duici$$imu$  Qttintu$^ 
quam  tarde  ad  no$  remeat  a  vobi$^  tam  cito  a  nvbi$  ad 
vo$  rcdire  fe$tinat :  in$tantiam  vero  eju$  tn  iiiteri$  ext- 
gendie  et  /lasc  epi$toia  liluri$  quam  versibu$  crebrior  io- 
qttitur^  eommemorati  exactorie  nimiam  fe$tinationem 
eclieda  fecU,  Nam  pridie  idu$  maia$  venil  ad  no$  ut  re- 
$cripta  peterel,  et  idibu$  ante  eextam  dimitti  obtinuit, 
Videte  ergo  utrum  eum  commendaverim^  vei  accneave- 
rim  Imjnsmodi  te$timonio.  Forte  entm,  imo  sine  dubio 
iaudabUi$  magi$  quam  cutpabiiiejndicabitur,  qui  a  tene^ 
bri$^  quod  in  comparatione  vestri  tumini$  sumus,  ju^ti»" 
9ime  refestinavU  ad  luccm  euam,  i 

EPISTOLA  XCV  •  (a). 

Angustinus  superiori  episioia:  re$pondens  agit  deprus- 
sentis  vitw  statUf  necnon  de  qualitate  corporis  beato- 
rtini,  deque  membroruni  officiis  post  resurrectionem, 

Dominis  cliarissimis  ei  sinccrissiinis,  sanclis  el  dcsi- 
derabilibus  el  vcnerabilibiis  fratribus,  sub  nia* 
gistro  Domino  Jesu  condiscipulis  (6) ,  Pauliko  et 
ToERASiiC,  AuGUSTiNUS,  iir  Domino  salutcm. 

i.  Cum  \m  fratres  nostri  conjunctissiiui  nobis, 
quos  nobiacMm  desiderali  d&siderare,  et  saiutati  resa- 
lutare  consuestis,  assldue  videni»  non  lam  augcntur 
bnna  nostra,  quam  consobuitur  mala.  Nani  ipsas  cau- 

Mx)v.,  III  calis. 

*  Lov. :  (^nna  hine  koc  membro  in  quo  est  vocis  officimi, 
Dcu$  po$stt  -etvnn  in  corpore  Migelorum  creure.  Quibus 
locis ,  ct  in  nounullis  aliis  rhimarc.  cod.  secuti  sumus. 

*  Ad  vaiicauum  exemi.lar  et  ad  Lov.  reoognita. 

(a)  Aiias  250  :  qtift  autem  OK  erat ,  nune  177.  scri|)ta 
hioiiie,  au.  exeuBte  408  aui  iaeuQte  409. 

(b)  ouia  /uagister  et  eptscbpt»  iu  superiore  euislola  salu- 
talus  mit  AUffustintts,  iadrto  reddit  sahilem  l&ce  verbis. 
ex  quihus  omter  ooii9e€tarc  nohis  licet  djgniuiam  episoo- 
lalem  ante  aunum  409  non  coUaiam  f^iSBe  Paulino;  cui 
alioquin  ornatior  titulu$  debHus  atque  ipsi  ab  Augustino 
adscriDendus  luerat.  i^jrro  ooi4ecuine  fiiveiRaffinus»  qui  in 
E}  istola  nuncuiiatoria  2  IUh*!  de  BenediclionilHis  raUiaK^- 
nun,  quem  circiler  id  tcm[;us  scriitsisse  vldetiir,  uon  epi- 
floo|>um,  sed  Iraurem  i|8um  appellat.  Ddnceps  vero  cpi- 
ficopus  ab  Augnslino  dicitur  in  epistola  449»  scripta  versus 
an.  413»  et  in  lib.  1  de civitate  Dei|  c.  lO,  ubi  de  re  agit^jr 
qux  anno  410  ontigit. 


EPISCOn  SS! 

sas  et  necesfuiates,  et  quantum  valemiit»  deviiara 
oonamur,  ei  taroen»  Bescio  qHomodo»  credo  pro  aie- 
riLis  nQstria»  deesse  non  possunl :  sed  ciiid  ad  nos  ve» 
niimt,  «t  vident  nos,  fil  quod  scriptum  est»  Secundum 
muititudinem  doiorum  meorum  in  corde  meo,  exhortU" 
tionee  tuee  jucundaverunt  animam  meam  (P$al.  xciiii 
19).  Proinde  ad  istam  la>tiUam  qua  vobiscum  est  fra- 
ter  Possidius  (a),  cum  ex  ipso  audieritis  quam  trisiis 
eum  causa  compulerit,  hoc  me  vcrissune  dicere  co- 
gnosceiis :  et  tamen  si  quisquam  nostrum  propter  boc  so- 
ium  iret  trans  mare,  ut  vestra  pncsentia  frueretur,  quid 
)iac  causa  justius,  quid  possct  dignius  inveniri  ?  Sed  id 
vincula  nostra  non  ferrcni,  quibus  religati  aumus  in- 
firmoruin  sen'ire  languoribus,  ncc  eos  pncsentia  con- 
porali  rcUnquerc,  nisi  cura  hoc  cogunt  tanto  imperio- 
aius,  quanto  periculosius  argrotando.  Utrum  exercea- 
mur  his,  an  potius  plectamur,  ncscio,  nisi  quod  non 
secundum  pcccata  nostra  facil  nobis,  ncque  secun- 
duin  iniquitates  iiostras  relribuit  nobis  {P$ai.  cu,10), 
qiii  tanta  solatia  doloribus  miscct,  agitque  mlrabiU 
medicina;  nc  amcmus  mundum,  nc  deficiamus  in 
mundo. 

2.  QUaesivi  abs  te  prioribus  Ultcris,  quaUsnain  Ubi 
vidcatur  futura  aHcrna  viia  sanctorum;  scd  bcne  mihi 
rcspondisti,  etiam  de  prxseniis  viue  statu  adhuc  esse 
uUquc  consuiendum  :  nisi  quod  me  consulere  voluisti, 
quod  aut  mecum  nescis,  aul  mecum  scis,  aut  magit 
quam  egofursitan  scis;  quippe  qui  eliam  veiis^imc 
dixeris  evangelicam  mortem  priusemoriendum,  quam 
carnalcm  resolutionem  volunlario  pncveniamus  ex- 
cessu,  non  obiiu,  sed  sentenUa  recedenles  ab  hujus 
saccuU  viia.  Simplex  ha^c  acUo,  et  nuUo  dubitationis 
a^siu  fluctuat,  quod  iu  nos  vivere  oportere  censemus 
in  hac  vita  mortaU ,  ut  vitoc  immorlali  quodammodo 
coaptcmur.  Ycrum  onuiis  quxsUo,  qux  ageiites  qux- 
rcnlcs(|iie  conturbnl  hoinines»  qualis  ego  sum,  illa  esl, 
quonain  inodo  vivcndum  sil,  vel  inter  cos,  vel  propier 
cos  qpi  nondum  vivere  moriendo  noverant,  non  reso- 
iutione  corporis,  sed  quodam  se  a  corporalibus  illcce- 
bris  avcrtentes  meiiUs  aifeclu.  Plcrumque  eiiim  vidc- 
tur  nobis  quod  nisi  cis  aUquaiitulum  congruamus  ad 
ea  ipsa  unde  illos  extrabi  cupimus,  nihil  cum  eis  sa- 
lubritcr  agere  polerimus.  Quod  cum  facimiis,  talium 
delectaUo  subrcpit  et  nobis,  ut  sxpc  etiam  loqui  vana 
delcclet,  auremque  prsbere  loquentibus,  nec  arri- 
dcre  tantum,  sed  etiam  risu  vinci  ac  solvl :  ita  pulvo- 
reis  quibusdam,  vel  eliam  luieis  aifccUlNis  nostras  ani- 
mas  aggravaiites,  laboriosius  et  pigrius  ievamus  ad 
Deum,  ut  vivamus  evangeiicam  vitam,  moriendo  evaii- 
gelicam  mortem.  Quod  si  aliquando  successerit,  sta- 
Um  subjicietiir,  Euge,  Euge ;  non  ab  bominibus ;  neque 
enim  quist|iiam  hominum  senUt  in  alio  talim  mentis 
agnitionem;  aed  in  quodam  intus  silisnUo,  nescio 

(a)  Possldius  Calameosis  episoopus  acturus.causam  Bccles. 
siae  suae,  quae  expibtionem,  incendia,  (sedcs  perpessa  erat 
a  paganis  calamensibus,  uU  docent  epistote  91  et  104/  na- 
vtgavU  ad  imneratorem,  ex  eadem  euisL  lOi,  sub  finem  vi- 
delicet  anni  406  (quo  anno  sediUo  illa  conUgisse  videtur), 
seu  initio  409,  auandoqQidem  isduliio  procul  perhtor  fiierit 
eListdae  hujus  OSl,  aJ  l*aulinum  scrint%  (.artbaguic,  cum  ibi 
biemarct  AugusUnus,  juxta  i*\  ist.  I2l. 


S5S 


EMST0LAR13M  CLASSIS  IL 


S5I 


unde  clamalur,  Enge,  Eugc.  Propler  hoc  genus  len- 
lationis  ab  angelo  colaphizaluro  se  tantus  Apostohis 
eonfiletur  (11  Car.  xii,  7).  Ecce  unde  vita  humana  su-> 
per  terram  tota  tentalio  est ;  quando  et  ibi  homo  ten- 
laiur,  ubi  quantum  potest  vitse  coRlestis  similitudini 
coaptatur. 

3.  Qnid  dicam  de  vlndicando»  vel  non  vindicnndo? 
quandoquidem  boc  totum  ad  eorum  salutem  proflcere 
volumus,  in  quos  vindicnndum  aut  non  vindicandum 
esse  arbilramur.  Quis  eliam  sil  vindicandi  modus, 
non  solum  pro  qualitate  vel  quantitate  culparum,  vc- 
rufli  etlam  pro  quibusdam  viribus  animorum,  qiiid 
quisque  sufferat,  quid  recnsct,  nenon  solum  nonpro* 
ficiat,  sed  eliam  deficiati  quam  prorundnm  el  latebro* 
sum  estl  impendentcm  quoque  vindictam  mciuenles^ 
qu2d  ab  hominibus  meluitur,  ncscio  ulrum  plures 
correcti  sont,  quam  in  deterius  abicrunt.  Quid,  cum 
sxpe  accidat,  ul  si  in  qucmqtiam  vindicavens,  ipse 
poreat;  si  inullum  reliijueris,  allcr  pcrcal?  Ego  in 
his  quolidie  pcccare  me  fatcor,  et  ignorare  qnando, 
quove  modo  cusiodiam  id  quod  scriplum  est,  Peccan^ 
ies  coram  omnibus  argue\  tU  easleri  limoretn  liabeant 
(I  7fm.  v,  20) ;  el  quod  scriplum  est,  Corripe  eum  inter 
ie  el  ipsum  solum  {Malth.  xviit,  15);  el  quod  scri- 
ptum  esl,  Nolile  ante  tempus  judicare,  ui  non  judice- 
mini  (1  Cor,  iv,  5),  neque  enini  hic  addidit  anle  tem- 
pus;  et  quod  scriplum  cst,  Tu  quis  es^  qui  judicas 
alienum  servum?  Suo  domino  stal  aui  cadit :  slabit  au- 
tem;  polens  esi  enim  Deus  staiuereiUum  {Rom,  xiv,  4); 
unde  coiifirmat  de  his  se  diccrc,  qui  intus  sunt :  et 
riirsus  eos  judicari  jubct,  cum  dicit,  Quid  enim  mihi 
de  luSf  qui  foris  stinljudicare?  Nonne  de  his,  qui  intus 
sunif  vos  judicatis?   Au[erte   malum  ex  vobis  ipsis 
(I  Cor,  V,  12, 13).  Quod  cum  ctiam  Faciendum  vide- 
tur,  quatcnus  (iat,  quanto;  curx  ac  timoris  est?  ne 
forle  conlingat  quod  de  illo  ipso  inteiligilur  in  se- 
cunda  ad  eosdem  Epistoja  cavendum  admonerc,  ne 
majore  tristiiia  absorbeatur  qui  ejusmodi  est.  Et  ne  quis- 
quam  hoc  non  mullum  curandum  putaret,  ibi  ait,  Vt 
iion  possideamur  a  satana  :  non  enim  ignoramus  menlcs 
ejus  (II  Cor.  ii,  7,  11).  Quis  in  his  omiiibus  tremor, 
mi  Pauline,  sancie  homo  Dei !  quis  tremor»  qua;  te- 
ncbne !  Nonne  putamus  de  his  esse  dictiim  :  77mor  et 
tremorveneruni  supra  me,  el  contexeruni  me  tenebrce; 
et  dixif  Quis-dabil  mihi  pennas  sicui  columbaf  et  volabo 
et  requiescam?  Ecce  elongavi  [ugiens,  ei  mansi  in  de- 
serio.  Yeruintamen  etiam  in  deserlo  ipso  fortassis  ex« 
pertus  sit  quod  adjungit :  Exspeciabam  eum  qut  me 
salvum  [aceret  a  pusitlaniwiate  et  icmpestaie  {Psal,  li v, 
6-!)).  Nempe  crgo  leniaiio  est  vita  humana  super  tcr- 
ram  {Job.  vii,  i). 

4.  .Quid,  ipsa  divina  eloquia  nonne  palpantur  po- 
tius  quam  tractantur  a  nobis,  dum  in  multo  pluribus 
quxrimos  potius  quid  sentiendum  sit,  quam  definltum 
aiiqaid  fixuinque  senthnus?  Et  ea  cautio  cum  sollici- 
tudinis  plcna  sit,  roulto  melior  est  tamcn»  quam  te- 
mritas  afQrmandi.  Nonne  in  multis,  si  non  seeun- 
ium  camem  homo  sapiat,  quam  mortem  dicit  esse 
ApostoluSy  magno  scandalo  erit  ei  qui  adhnc  seciin- 


dum  cimem  sapit  {Rom.  vin,  5,  6)  ?  ubi  et  diccre 
quid  scntias  periculosissimuin,  et  non  dioere  laborio 
sissimum,  et  aliud  quam  sentis  dicere  pemicioBissi^ 
mom  est.  Quid?  cum  ea  qa»  non  approbaimis  in  to 
rom,  qui  intus  sunt,  sermone  vel  scriptis,  putnnte» 
que  id  ad  fraternae  charilatis  libertatem  pertinerc» 
judicium  nostrum  non  occullamus,  et  hoc  noii  beiio* 
volcntia,  sed  invidia  faccre  credimur,  quantum  pec- 
catur  in  nos !  et  ciim  similiter  eos  qui  nosiras  sen 
tentias  reprehendunt,  Ixdere  potins  velle  qnam  cor- 
rigcre  suspicamur,  quantum  peecamus  in  alios !  Gerle 
hinc  cxistunt  inimicitiae  plenimque  ethim  inter  cha- 
rissimas  fnmiliarissiroasque  persona^,  diiin,  snpra 
qiiam  scriptnm  est,  onus  pro  allero  iiiflatnr  adversus 
allerum  (I  Cor.  iv,  G),  et  dum  mordent  el  comodunt 
invicem,  limendum  est  ne  consumaniur  ab  invicem 
{Cat.  V,  15).  Quis  ergo  dabit  mhipetmas  sicut  colum- 
btBy  et  volabo,  et  requiescam  (Psat.  uv,  7)  ?  Sive  enim 
qiiin  pcricula,  in  quihiis  qiiisque  vcrsatHr,  gmviora 
suni  quam  incxperla,  sive  quia  rovera  ita  est,  quoili- 
bet  pusillanimilns  tempestasque  deserti  niinos  mibi 
videlur  molesla,  quam  ca  qiiaB  vel  patunur,  vel  time- 
inus  in  turbis. 

5.  Proindc  muhnm  approbo  sentcnleam  luam,  de 
hujiis  y\iad  8ia*a  csse  agendiim,  vei  potiiis  cursii  qiiaiii 
statu.  Addo  aliiid,  quia  prius  hoc  requirendiim  ali|ue 
tencndum  est,  quam  iilud,  qualo  fulumm  sit,  quu  isie 
fert  cui-sus.  Inde  ergo  inierrogavi  quid  scnlias,  qiiasi 
hiijus  viix  recta  regula  rctcnla  atque  servata  jaiii  se- 
curi  simus,  cnm  in  lam  multis,  maximeque  iii  his 
qiiae  brcvitor,  ul  potot,  commemomvi,  periculosis- 
siine  lal)t)rareme  sentiam.  Sed  quia  oronis  ha:cigiio« 
raniia  et  difiicullas  hino  mihi  videtur  existere,  qiiod 
in  magiia  varietale  morum,  ct  animarnm  occuliiss4- 
nuis  voiuntates  atque  innrmilaies  habeiitium,  rcui 
popiili  gcriinus,  non  terrcni  atqiic  Roniani,  scd  Jcro- 
solymitani  coeleslis,  magis  nie  libuii  loqui  teciim  e% 
ilK)  quod  erimus,  quam  ex  islo  quod  sumus.  ibi  eniia 
etsi  nescimus  qii»  bona  futura  sunl,  iion  lamen  de 
parva  re  cerU  sumus,  qiiod  isla  malaibi  non  emnl. 

6.  De  agcnda  ergo  ista  lemporali  vila,  eo  modo,  pcr 
quem  veniendom  est  ad  xternam,  novi  concupiscen- 
tias  camales  iesse  frenandas ;  tantumque  remiiienduin 
in  detcclationes  scnsanm  corporalium,  qiianium  sus- 
tenLindde  liojnsmodi  agendxque  vitse  satis  6^1,  oin- 
nesque  molestias  temporales,  pro  ycriiale  Dei»  ei  sa« 
lute  sctcrna  noslra  et  proximi,  paiienter  fortiierqiie 
tolerandas.  f^ovi  etiam  proximo  ad  hoc  consulcndum 
omni  sludlo  charilatls,  ut  isiam  viiain  recte  gerat 
propter  nlernam.  Prsponenda  etiam  nobls  spiriiualia 
camalitms,  hicomroatalNlia  maiabililMis,  e  ha^c  oni- 
nia  tanto  magis  minusveposse  hominem,  qoanto  ma- 
gis  miotisve  aiQuvatur  gralla  Dei,  per  Jesom  Ghri* 
sttim  Dominam  iiOstmm.  Gur  antem  ille  sie*  iiie  au- 
tem  sic  adjjavetor,  vel  non  adjuvetur,  nescio  :  id 
tamen  Deum  samina  sibique  nota  equitate  facere  scio. 
Propler  illa  vero  qax  sopra  commemoravi,  queniad- 
modum  vivendum  sit  eum  horoiRibos,  si  quid  libi  ex- 
ploralum  liqiiet,  edoce  me,  obsecro.  Siu  et  le  ila  ut 


S.  AU6USTINI  EPISCOPI 


me  moTeDi  isti,  emter  ea  cum  tliqoo  roanraeco  cor- 
dis  medico,  si\e  illic  ipvcnrris  M  clegilis*  sive  cum 
Romam  tolo  snfiiversario  pergitts,  et  quod  per  illum 
libi  loquentem,  seu  vobis  eolloquenlibus  Doainus 
aperuerit,  scribe  mihi. 

7.  DeresnrrecUoneauiemeorporum,  membrorum- 

que  in  illa  incomiptione  atque  immortitiitate  fuluris 
oniciis,  quoniam  vicissim  me  interrogasti  quid  sen- 
tiam,  audi  breviter  quod,  si  non  satis  erit,  poterit,  si 
Dominus  adjuverit,  iatius  disputari.  Firmissime  le* 
nendum  est,  unde  Scriptorae  sanctas  verax  et  dara 
sententia  esl,  visibilia  ista  corpora  atque  terrena  q» 
nnne  animalia  dicunlur,  spiriiualia  rulura  in  resurre- 
ctione  fidelium  atque  jnstorum.  Porro  spiritualis  cor* 
poris  qualiias  inexperta  iiobis,  queinadmodom  vei 
couipreliendi,  vei  insinuari  posslt,  ignoro.  Gormptio 
ibi  certe  nulla  erit,  ac  per  iioc  nec  isto  quo  nunc  in- 
digciit  cormptibili  cibo,  lunc  indigebunt ;  nec  tamen 
eini  capere  oon  poteront,  veraciterque  consumere 
potcsiale,  non  nccessilaie.  Alioqiiin  ncc  Domlnus  eom 
post  resurrectiunem  aocepbset,  qui  nobis  iia  prsbuit 
corpornlis  resurrectionis  exemplum,  ut  hinc  Aposto- 
lus  dicat :  Si  mortm  non  regurffunt^  nique  Ckrutu»  re- 
Burremt  { I  Cor.  xv,  16).  Qui  cum  memliris  omiiibus 
appareret,  eonimque  ofliciis  oteretur;  loca  etiam  vul- 
iierum  demonstravit.  Quas  ego  cicalriccs,  non  ipsa 
viilnera  semper  aecepi,  et  eas  ipsas  potestate,  non 
necessitate.  Cujus  potestatis  liscilitatem  tunc  maxime 
oslendit,  cum  vei  in  alia  furma  se  demonstravity  vel 
in  domodiscipulis  constitotis,  com  ostia  daosa  essent, 
verus  apparuit  {Lue.  xxiv,  45*43,  €fJo«ft.  xXy44-29, 
et  Mmre,  xvi,  12,  U). 

8.  Hine  oritor  de  Angelis  qoaestio,  utrum  lialieant 
jorpora  siiis  offtdis  et  concursaiionibos  congnia,  an 
^ntuniniodo  spiritua  sint?  sicnim  babere  dixcrtmus, 
occurrit  nobis  :  fivt  facil  Anqeioe  snof  spiriliif  (Ptai^ 
cin,  i).  Si  autem  non  babere  diserimus,  plos  habet 
scrupuli,  quomodo  scripium  sit  cos  oorporeis  liomi- 
flom  sensibus  sine  corporepraBsentatos,  hospiiio  sus- 
Cfptos,  podes  eis  fotos ,  edentibos  et  'bibeiitibos  mliil- 
stratnm  {iien,  xvin,  fi-9,  et  XfS,  1-5).  Facilios  enlm 
videri  potesl  sle  esse  spiriiiw  Angelos  dictos,  nt  homi- 
nes  aniimM,  slcut  scHptnm  esicnmlaoobin^gypium 
M  auiinasdesceiidisso  (Geni  xlvi,  i7)  |iicqae  eniin 
coi^ra  noii  liabcl>ant],  qiiain  ut  illa  onmia  sliie  cor- 
porlbus  gesta  credantur.  Deindo  eoria  quoHkim  ii  i  Apo- 
calypsi  Aiigcli  statura  definitur  (Ap&e.  x)^  in  ca  mon'- 
sura  qu»  iiisl  corporum  esso  non  possit ,  ut  quod 
bomiiiibus  .ipparoerit,  non  ad  lalsitatcni,  Md  ad  illuin 
potestatem  ac  fadiitatem  spirituolium  coriMinmi  refe- 
r;ttor.  Sedsive  habeant  Aiigeli  cor^m,  sive  quisqnam 
IMSsltosteiidere  qbemadmodnm  Oorporanon-iiabentes 
gerere  illa  omnia  potuerint,  In  illa  tamen  dvitate 
saoetorom,  ubl  ettam  per  Gbristuin  redempti^i  gene* 
ratione  hac,  in  aetcmum  coiijiingentur  millibus  Ange- 
lomm,  voces  corporales  nou  laienlcs  animos  indica- 
iHint;  quia  iu  iUa  sodetate  divina  nibil  cogitatioois 
l»roximo  poterit  occuiuri,  scd  erit  eonsoiiana  in  b^ 
laude  concordia,  non^  solum  spif it0|  Tcnim  eiiam  spl- 


riloali  corpore  expressa  :  hoc  mihi  videtor* 

9.  Inlerim  si  qnid  congruentius  verititi  vel  jam  tencs, 

vel  a  doctoribus  audire  potoeris,  pcr  te  nosse  studio- 

sissime  exspecto.  Recense  sane  epistoiam  meam  (a), 

coi  qnoniam  festinantissime  te  respondisse  de  diacont 

festinatione  causatus  es,  ideo  non  conqneror,  sed  po- 

tios  eommenmro ,  ot  qood  tunc  omissnm  est.  nune 

reddatur.  Etdeotioquippediristianoad  perdpiendam 

vd  disserendam  dirisiianam  sapieniiam  qoid  sen- 

tias ,  et  de  otio  qood  putabam  tuo,  cujus  mihi  oo- 

copationes  incredilNles  nuutiatac  sunt,  require  et  vide 

qiiid  a  te  sdrc  quaesicrim.  ( £l  nlia  mam,)  Memoret 

noatri,  fdices  vivite,  magna  gaudia  et  solaiia  nostra 

sanctiDd. 

EPiSTOLA  XCVf  (6). 

Augn$tintti  Olympio^  tfuem  audierat  proveetum  reeent 
ad  novam  dignitatetn  (seilieet  Magistrji  ^ffidorum^ 
quod  ipii  ti:unus  po$t  Stilichonit  necem  an.  408  coU 
latum  /vif),  commendat  impente  eautam  Bonifacii 
Cataquensit  epiuopi  ^  tuper  postettione  quadatn 
EccleM  ab  ipnut  preedecettore  non  tine  fraude  com-' 
parata. 

Domino  dilectissimo,  ct  in  Christi  membris  honorabi- 
litcr  amplectcndo  filio  Oltmpio,  Augustinijs. 

1.  Quidquid  sis  sccuodum  sacculi  hiyus  cursum , 
nos  tamen  cbarissimo  et  sincerissimo  conservoiiostro 
Olympio  christiano  iidissime  scribimos.  Iloc  eiiim  tibi 
esse  sdmos  omnigloria  g]oriosios,et  omni  sublimiute 
subiimius.  Fama  quippe  ad  nos  pertulit,  honoreni  le 
adeptum  esse  celsiorem ;  quac  utrum  vera  esset,  non- 
dum  apud  iios  fuerat  confirmatum,  com  liaec  scribendi 
provenit  occasio.  Sed  quoniam  novimus  te  a  Domiiio 
didicisse  non  alta  sapere,  sed  hurailibus  conseiitire , 
quoiibet  culmine  provectus  esses »  non  aliter  quam 
soles  litteras  nostras  te  accepturum  esse  prffisomimos, 
domine  dileciissime,  ct  iii  Cbristi  membris  honoralM- 
liter  ampleciendc  fili.  Temporali  vero  fdiciiate  ad 
aeterna  locra  te  prudenter  uburum  minime  dubitamus, 
ut  quanto  plus  potes  in  hac  terrena  republica,  tanio 
plus  impendas  ccdcsti  illi,  quae  te  in  Christo  peperii, 
civilati,  quod  tibi  uberius  rependalur  in  regione  vi- 
veniium,  et  In  vcra  pace  securorum  ac  sinc  fine  ma- 
ncniium  gaudiorum. 

2.  Sancti  fhlris  cl  cocpiscopi  meiBonifiiciipetilio- 
nem  tuae  rursus  chariiati  commendo ,  ne  forte  nunc 
fieri  possit  quod  aiite  non  potiiit.  Cum  cnini  possct 
sine  nlla  forsiian  quxslione  quod  prxcessor  ejuS:. 
quamvis  sub  allcno  nomine,  comparaveratyet  sub  Eo- 
dcsiae  nomine  possidcre  jam  cceperat,  coiiseqiienter 
etiam  Ipse  rellnerc;  nolunius  tamcn ,  quoniam  fisci 
dcbitor  fuit ,  hunc  scrupuluin  habcre  in  conscientia. 
Nequo  eniin  fraus  ista,  quia  fisco  fiebat,  ideo  non 
ficliat.  Et  llle  quidem  Paulus,  postquam  eptscopus 
factus  est,  rcnuntiaturus  suis  omnibiis  relHis  proptcr 
immensum  cumulum  fiscaiiumdelNtorum,cxacta  qua- 

* coUau  estcum a.h^.ccc. fT.  g.  gv.  j.  n.  r.s.sb.  t.  ve. 
qoatuor  v.  el  cum  Am.Bad.  Er.  Lov. 

Jo)  llaec  Don  exstat. 
M  Aliis  Ii4 :  qoae  autem  96  mA,  nunc  1».  scriuta  an. 
ly  clrca  inUiuiii  soptcniLris. 


8S7  EPISTOLARUM 

dnm  cjiiittone  ,  In  quft  certufn  ei  pondas  debehatur 
argenti,  bos  exiguos  agellos,  undc  victum  suslentaret, 
lanqaam  Ecclesiae  comparavii ,  sub  nomine  tunc  po- 
lentissimae  domus,  ut  etiam  cx  ipsis ,  morero  saam 
scquens,  cum  flsco  non  solveret,  nullas  exactorum 
molestias  paterelur.  Iste  auicm  qui  eidem  Ecclesiac 
illo  defuncto  cst  ordinatus,  timuit  bos  agros  suscipere : 
ef  cum  posset  pro  solis  fiscallbtis  debilis,  qu»  de 
memoratis  possesftiunculis  ille  contraxerat,  imperiale 
beneficium  po  tulate,  lotum  maluit  confiteri ,  quod 
eas  Paulus  de  acgcnto  proprio,  cnm  esset  fisco  ob* 
noxius,  de  bastario  ^  emerat ;  ut  eas  Ecclesia,  si  fieri 
potest,  non  occuha  episcopi  ijuqtiitate ,  sed  manlfesta 
clvristiani  imperatoris  libcrnlilate  possideat.  Quod  st 
fieri  non  potest,  melios  inopFae  laborem  servi  Dei  to- 
icrant,  quam  ut  necessariorum  facultatem  cum  con- 
scientia  flraudis  obtineant. 

3.  Ad  lioc  tuam  suOTraglum  pctimus  impartiri  di- 
gneris  :  quia  id  qiiod  primo  iinpelrnluro  cst,  iioluit 
allcgare,  ne  itcruro  supplicandi  sibi  intercluderct  fa- 
cullatcm;  non  enim  erat  addeslderata  responsum. 
Niinc  vero  curo  sis  eadem  benignilale  qua  soles,  scd 
amplior  potestate,  non  desperamus,  adjuvantc  Domino, 
meritis  tuis  boc  facile  posse  conccdi :  cum  eiiarosi 
tuo  nominc  eadero  loca  peteres,  et  memoratae  Eccle- 
siae  ipse  donares,  quis  reprebenderct ,  aut  quis  non 
naxlme  praedicaret  petitlonero  tuam ,  non  terrenaeca- 
piditati,  sed  cbristianae  pietali  servicntem  t  Domini 
Dci  nostri  misericordia  te  in  Chrislo  feliciorem  toea- 
tur,  doroine  fill. 

EPISTOLA  XCVII  •  (fl). 
Augnslhms  Olympio ,  ul  tucatur  letjes  de  eonfringendii 
idolis  ei  htereticit  corrigendis^  qwB  vivo  ^Stilichone 
missce  iunt  in  Africam;  fadalque  \if0  auctoriinte  et 
industria  sua  ut  eas  ex  Imperatoris  voluntate  consti" 
tuias  essey  adeoque  post  Stilirhonis  neeem  fdhilonmms 
tiigcte  intelligant  Ecclesim  inimici. 

Dotnino  eximio  et  nicrito  pr^stantisslmo,  roultumque 
in  Cbristi  cliariiate  Iionorando  filio  Oltmpio,  Augu- 
8TINU8,  in  Domino  salulem. 

I.  Qunmvis  mox  ut  audivimiis  te  merito  sublima- 
tum,  curo  ipsa  fama  nondum  nobis  ceriisslroa  esset, 
nibil  aliiid  de  animo  tuo  credidimus  erga  Ecclesiaro 
Dei,  cujus  te  veracitcr  filium  esse  gauderous ,  quam 
quod  tuis  iitleris  mox  aperuisti;  lamen  etiam  illis 
lcctis,  quibus  ultro  dignatus  es,  etiamsi  pigri  et  cun- 
ciantes  csscmus,  exbortationero  beneToIentissimam 
roittere  ut  inslruente  bumilitale  nostra  ,  pcr  religio- 
8am  obcdiciitiam  tuaro  ,  Doipinus,  cujus  niuiicrc  kilis 
es,  Ecclesiac  suac  jamjamqiie  subvcniat,  majorc  fiducia 
tibi  scribimus,  doroine  eximie  et  mcrito  prapstnntis- 
Bime,  roaltunique  in  Cliristi  diaiitate  bonorande  fili. 


cLAssts  n. 

2.  Et  fraires  quidem  muUi  saneti  collegae  mci,  gra* 
viter  Ecclesia  perturbata  profocti  sunt  pene  fugientes 
ad  gtoriosissimum  comitaium,  qiios  aive  jaro  videris. 
sive  litteras  eorum  aburbe  Romuopportunitatiscujuf- 
quam  occasione  acceperis  :  ego  tamen  itcet  nuliam 
consiiium  'cum  eis  communicare  potuerim,  non  potui 
pra:termiltore  per  hunc  fralrem  et  compresbyteroro 
roeum,  qui  urgente  necessitate  pro  salute  civis  soi, 
etiaro  roedia  hieme  quomodocumque  ad  illas  partes 
venire  compolsus  est,  et  salutare  el  admonere  cbarl- 
taiem  tuam  quam  babes  in  Christo  Jesa  Domino 
nostro,  ut  opiis  Uturo  bonuro  diligentissima  accelere» 
tur  instantia ,  quo  noverint  inimici  Ecclesiae  legat 
illas,  quaede  idolisconfringendiset  bsereticis  corrigen- 
dis  vivo  Siilicboite  in  Africam  miss»  siint,  ex  volun- 
tate  lmperaU>ris  piissimi  el  fidelisslmi  consiitutas; 
quo  nesciente  vel  noleDte  factum  sive  dolose  jaciani, 
sive  libenter  putant,  at]ue  binc  aninios  imperltonmi 
turbulentlssimos  reddunt ,  nobisque  periculose  ac  ve- 
horoenter  infcsios. 

3.  Hoc  autero  quod  petendo  vel  suggerendo  adroo- 
neo  pnestantiaro  tuam,  non  dubito  oroiiium  per  Afri- 
cam  oollegariiro  rocoruro  fieri  Tolunlate ;  arbiirorque 
quacumque  primllus  exorta  occasioiie  facillime  posse 
ac  debere  roatarari,  ut  Doverint,  sicut  dixi,  horoines 
vani,  quoruro  ct  adversaniium  salutero  reqiiirimos, 
lcges  qose  pro  Christi  Ecdesia  missae  8unt,  roagis 
Tbeodosii  filluro  qoaro  Stilicboncrocurasse  roittendas. 
Propierea  quippe  memoratus  presbyter  haroro  perla- 
tor,  fum  de  regione  sit  Mileviiaiia,  a^  epiacopo  soo 
vencrabili  firatre  meo  Sevcroi  qui  toani  mecuro  sin- 
cerissimam  Dileclionem  mullum  salutat,  pcr  llippo- 
nero-Regiuro,  obi  egosom,  transire  jussus  est;  qiiia 
Gum  lorte  8imiil  essanus  in  nuigiiis  Ecclesis  tribula- 
tionibus  et  perturbationibus,  qwcrebamus  occasionem 
scribendi  ad  Eximietaiein  luaro,  et  noii  inveniebarous» 
Jam  nuidem  unaro  epistolam  miseraro  in  negotio  aan- 
cli  firatris  et  collegae  roei  Bonifacii  episcopi  Caiaqueii- 
sis ;  sed  nondum  ad  nos  pervenerant  graviora,  quas 
nos  vehemeotius  agitareDt^  quibos  comprimettdis  vek 
corrigendis  quemadmodum  meiiore  secundum  Cliristi 
viam  '  eonailio  suecorratur,  commodius  episcopi  {a) 
qui  proplerea  jiavlgaverooi,  cum  taola  benigiiiiate 
tiii  cordia  acluri  sunt,  qoipoiueruDicororouni  consilio 
dirigentiua  deiUiicratum  aliquid  ferre,  qoanturo  teropo- 
ris  permUlebat  aiiguslia.  lllud  tamen  quo  aniroum 
clcmentissimi  et  religiosissimi  principis  crga  Eccle- 
siam  proyinda  iioveril,  niUlo  inodoes^e  difrcrcndum, 
sed  ettam  autequam  episeopos  qui  profecti  sunt,  vi- 
deas,.  qoamprimum  tua:  phrslautisaUna  pro  Christi 
memlMris  in  IriboliUione  niaxuna  constitutis  vigilantk 
potoorit,  aoceieraodum  8\iggero,  peto,  obsecro,  flugi- 
to.  Neque  eoiro  parvun  in  lus  roalis  aolatiuro  Domi- 
nuB  obtulU,  qood  te  voUiit  molloamplius  possc  qiuui 


'  Bad.  Am.  et  Er.  habent,  ete  ^tscario,  At  Lov.  ct  lias.,  de 
hasiario,  Porro  bastarium  d:cebalur,  ubi  spolia  seu  proacri- 
I  toruffl  booa  vcndebautur. 

*  Collata  cum  a.  bg.  bl.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  J.  n.  s.  sb.  t.  vc. 
quatuor  v.  et  com  Am.  Bad.  Er.  lx)v. 

(«)  Allas  129  :  quae  autcm  97  erat,  nunc  184.  Scripta  ez- 
euateaa.  106. 


( Bad.  km.Et.fSeatndumndsericordiam. 

(a)  nestHotnanlnilrmn  et  Ftorentiua  eriscopi,  ex  docreiA 
oonalii  Qytbigioe  teblti  l^  octob.  an.  408,  Icgatiooein  ^ 
lro|>eratbrem  sosoeperimt  oonura  ragauos  ct  bsretioosy  us 
viderc  eat  In  GODcn.  AlHcaun,  e^  T^k 


ptiieras*  qaindo  jam  de  tais  mullit  ac  magnis  operi- 
Inis  boiiis  gaiKlebanius. 

4.  Maliiim  saiie  de  qaonimdam,  neqae  paiicoram 
flde  firma  et  stabili  gratulanior  qni  ex  occasione-le- 
gnm  ipsaram  ad  Ghristianam  religionem  tcI  catholi- 
cam  paceni  convcrsi  sunt ;  pro  quorum  saliile  sempi- 
tema  nos  in  bac  temporali  ellam  pericliiari  deleciat. 
Propterea  enim  maxime-ab  hominibus  iiimium  dure- 
que  perversis,  nunc  Inimiciliarum  graviores  impetus 
sustinemus»  quos  nonnuUi  eorum  nobiscam  paiientis- 
sime  susiinent :  scd  plurimum  infirmilaii  melaimus, 
donec  discant  et  valeant  adjuvante  misericordissima 
gralia  Domini»  saeculum  prsesens  ct  hominum  diem 
robore  cordis  valenliore  coniemnere.  Commonilorium 
quod  misi  fralribus  episcopis,  si,  ut  pulo,  nondum 
li>i  sunt,  ab  Eximieiate  tua  illis  tradatur,  cu|p  vene- 
rini.  Tanlam  quippe  tui  sincerissimi  pecioris  liabemus 
fiduciam,  ut,  adjuvanle  Domino  Dco  noslro,  non  so- 
lum  inipenilorem  auxilii  tc  velimus,  verum  ctiam 
coiisilH  participem. 

EP19T0LA  XCVm  *  («). 

Auguttinut  Bonifacio  ejntcopo^  retpondent  qm  fiai  ut 
infanlibttt  tii  Baptitmo  protit  parentum  fidei^  cum 
pott  Baptitmum  non  noceal  Ulit  parentum  impieta$; 
ddnde  qnomodo  tusceptoret  in  Baptismo  retpondeant 
illot  credere^  cum  parvuli  revera  non  credant,  et  in" 
certum  tit  an  tiut  credituri, 
Bo^aFACio  '  (b)  cocpiscopo,  Augustimus,  in  Doinino 

salutem. 
I.  Qii.Tris  a  me,  utrum  parentet  baptizadt  parvulit 
tuii  noeeantf  cum  eot  dannomorum  tacrificiit  tanare 
eoiunUur,  Et  si  nnn  nocent^  quomodo  eit  protit^  cum 
baptitantur,  parentum  fidet  quorum  eit  non  potett  od- 
ette  perfidia.  Ubi  rcspoiideo,  tanlain  iilius  Sacmmcnti, 
hoc  est  Baptismi  salutaris,  esse  virtutem  in  sancta 
compage  corporisChrisii,  ut  semd  gencraluS  per  alio- 
rom  cirnalcm  voluptatem,  cum  semcl  regeuepatus 
fueril  per  aliorum  spirltualem  yoluntatem,  dcinceps 
iion    possit    vinculo    alien»  iniquiuiis   obstringi , 
cui  nulla  sua  voluiitate  consentit.  Et  anima  enim 
patrit  mea  esi,  inquil,  et  anima  filii  mea  ett,  Am- 
ma  qme  peccaverit ,  ipsa  morietur  [Ezech,  xviH,  4)  : 
non  autein  pcccat  ipsa,   cuni  parentes  ei  omnino 
nescienti,  vei  quillhet  alius  adhibet  sacrilcgia  dscmo- 
niorum.  Scd  ideo  ex  Adam  iraxit  quod  Sacraineiiti 
iilius  gralia  solverctur,  qiiia  nondum  erat  anima  sc- 
panitim  vivens,  id  esi  aliera  anima  de  qiia  diccrelur, 

*  m  Mss.  pleriaque  constanter  scribitnr :  ttmefichu, 

*  la bMkis reoenslooe  exploraU sont  0.  bg. bl.  bn.c.cc 

^  ^'Jl'  J*  "•  '•  •*  ^'  ^^'  ^  *•  ^^  vc-  **■««  «b.  sex  V.  et 
AOL  fiad.  Kr.  Lov.  necnon  ooUectio  Anselim  UicensisMiis. 

(fl)  Alias  23 :  qu«  autem  96  cral,  nunc  163.  scripta  forte 
Ofca  idem  lemiiUS. 

W  BoniMum.  hunc,  pritsdluun  ca  reUgione,  ut  c  soleret 
•  vcnementer  cavere  mendachim, »  uii  didmr  mfra,  n.  7 
Mndlnunerito  credideris  esBe  iJlum  i^swn  Cabiquenseffl 
epnoppum,  qol  itgros  a  prsdecessore  suo  cum  aliuua  fisd 
viuae  eomparaios  Efidest»,  suaapere  me  oonsdemls  s^ 
s«nte  vercbahv.  Boni.adi  t  sancli  Ihuris  et  coepisoooi 
«M >  meuihiit  Aug^ous  hi  eplst.  143 et  140.  interftiit 
imbagliieBM  collal.  Doai.acius  catac^euhitt. 


AUGUSTINI  EnSGOil  3^ 

Et  ankna  patrit  mea  ett,  et  amma  fUH  mea  e$i.  Jam 
itaque  cum  homo  in  seipso  esi,  ab  eo  qui  genoit  alter 
effectus,  peccato  alterius  sine  sua  consensione  non  la- 
netur  obnoxius.  Traxit  ergo  reatum,  quia  onuft  crat 
cum  illo  et  in  illo  a  quo  traxit,  quando  quod  traxit 
admissum  est.  Non  autem  trabii  alter  ab  aliero, 
qiiando  sua  unoquoque  propria  vita  vivente  jaiu  est 
unde  dicalur,  Atdma^m  peccaverit^  ipta  moriHmr. 

8.  Ul  autem  possit  regenerari  per  officium  volun- 
talis  alienne,  cum  offertur  consecrandiis,  facit  hoc 
unus  Spirilus,  ex  quo  regeneratur  oblalus.  Non  enim 
scriptum  esi,  Nisi  quis  renalus  fuerit  ex  parentum  vo- 
luntate,  aut  ex  offerentium  vel  minisiraniium  ftde ; 
sed,  iVtit  quit  renatut  fuerit  ex  aqua  et  Spirttu  Saneto 
(Joan.  III,  5).  Aqua  igitur  exbibcns  forinsecus  sacra- 
mentum  gratix,  el  Spiritus  opcrans  inlrinsecus  ht- 
neficium  graiix,  solveiis  vinculun>  cuIpaB,  reconci* 
lians  bonum  natunB,  regenerant  homiuem  in  uno 
Ghristo,  ex  uno  Adam  generatum.  Regencrans  cr^o 
Spirilus  In  majoribus  offereniibus,  el  parvulo  oblaio 
renatoque  communis  esl :  ideo  pcr  bnnc  societaiexi 
unius  ejusdemque  Spirilus  prodest  offerentium  ve- 
luntas  parvulo  obiato.  Quaiido  auiein  in  parvuliim 
m.ijores  pcccanl,  offerentes  eum  at  |ue  oblignre  co- 
nanies  dxmonuni  sacrilegis  vinculis,  nou  esi  aniina 
ulrorumque  communis,  ut  eiiam  culpam  pi)ssint  lia- 
berccommunem.  Non  enim  sic  coniiniinicatufr  culpa 
per  alterius  voluntnlem,  quemadmodum  coatmunica- 
lur  gratia  pcr  sancti  Spirilus  unilatcm.  Potest  oiiifN 
el  in  hoc  et  in  illo  homine  esse  uniis  Spiritus  sanctus, 
etiamsi  invicem  ncsciant  per  quem  sit  utriusquegra- 
tia  communis.   Non  auteni  potest  spiritus  hoiiiinis 
csse  et  hiijus  el  illius,  per  quem  peccanle  alloro»  ct 
allero  non  peccante,  sil  tamen  culpa  commuiiis.  Ac 
per  hoc  potest  parvulus  semcl  ex  parentum  eame  ge- 
ncralus  Dei  Spiritu  regenerari,  ul  ex  illis  obiigatio 
contracia  solvatur.  Non  potcstaulem  semelDeiSpiritu 
rege^neralusex  parenium  carne  rcgenerari,  utobligatio 
qux  soluta  est,  iterum  contrahatur.  Et  ideo  semel 
perceptain  parvulus  Christi  gratiam  non  amittit,  ni8*i 
propria  impletaie,  si  xtaiis  accessu  tam  malus  eva- 
serit.  Tuiic  enim  eliam  propria  incipiet  habere  pec- 
cata,  qu»  non  regencratione  aurerantur,  sed  alia  cu- 
ralione  sanentur. 

3.  Verumtainen  recte  dicuntur  parentes,  vel  qui- 
cumque  majores,  filios  scu  nuoslibel  parvulos  bapii- 
laios  dxmoniorum  sacrilegiis  obligare  conantes ,  spl- 
riloaliter  bomiddae.  Nam  in  illisqaidero  interfecUonem 
non  fadunt,  sed  quantum  in  ipsis  est,  iiitcrfectores 
fiont.  Rerte  illis  dlciiur,  quando  ab  hoc  scelcre  prohi- 
bentur,  Nolite  occidere  parvulos  vestros  :  didt  enim 
et  Aposlolus,  Spiritum  notite  exttinguere  (I  Thett.  v, 
<9) ;  non  quia  ille  exstingui  potcsi,  sed  quanium  in 
ipsls  esl,  exslinclores  cjus  merilo  dicunlur,  qui  sic 
flgunt  ut  exsiioctum  velitit.  Isto  sensu  recte  iniell^i 
piitest  quod  scripsit  beaiissimus  Cyprianus  in  cpislola 
de  Lapsis,  cum  eos  qui  tempore  persecnironis  idolis 
immolaverant  arguens  lAenequid  deettet,  inquii,  ad 
erimime  eunmlum^  infautet  quoque  parentum  mamibue 


m 


EPISTOLARUM  CLASSIS  fl. 


iinposili  vel  aUreclati,  ami$eruHt  parvuli  quod  in  primo 
$Uilim  nalivilatis  exordio  fuerant  consecuti^  Amiseruiil, 
diiit,  quaiitum  attinuit  ad  illorum  scelus,  a  quibus 
amittere  coacti  sunt.  Amiscrunt  in  eorum  mente  ac 
voluntate,  qui  in  illos  tantum  facinus  commiserunt* 
Nam  81  iu  seipsis  amisisseiit,  rcmansissent  ulique  di- 
Yina  sententia  sine  ulla  defensione  damnandi.  Quod 
si  sanctus  Cyprianus  arbitrarctur,  noii  eoruni  defen- 
sionem  eontinuo  subjiceret,  dicens  :  Nonne  illit  cum 
iudicii  dies  venerU^  dicent,  Nos  nihil  fecimus^  nec  de^ 
relicto  cibo  et  poculo  Dominiy  ad  profana  contagia  sponte 
properavimus ;  perdidit  nos  aliena  perfidia,  parentes 
sennmus  parricidas  :  illi  nobis  Ecclesiam  matrem^  illi 
patrem  Dominum  negaverunt,  ut  dum  parvi  et  improvidi^ 
ct  tanti  factnoris  ignari  per  alios  ad  consorlium  criminis 
ju^imur^  aliena  fraude  capcremur?  Ihinc  dcrensitinem 
non  subnccicret,  nisi  justissimam  credcret  ct  in  Dei 
judicio  parvulis  profuturam.  Si  cnim  verc  dicitur,  Nos 
niliii  feciinus ;  Anima  quo!  pcxaverit^  ipsa  morielur, 
ncc  il!i  pcribunt  sub  Dci  juslo  jiidicio,  quos  pnrentcs 
6U0  scelere  quanlum  ad  seipsos  atiinel,  perdiderunt. 

4.1llud  veroquodin  eadcmcommemoralurepistola, 
qiiomdam  panulam  turbatis  in  fugam  parentibtts, 
nuirici  derclictam ,  atque  ab  eadem  nutrtcc  dxmonum 
s.ncrilegiis  iinpactam ,  postea  in  ecclesia  illaiam  sibi 
Cucharistiam  miris  motibus  respuisse  ;  Ideo  milii  vi- 
deiur  diviiiitus  factum ,  ne  majores  putarent  niliil  se 
m  parvulos  in  illa  iniquitatc  peccare ,  sed  potius  in- 
lelligcront ,  pcr  illum  signiflcantcm  quodammodo  ge- 
stuni  corporis  corum  qui  ioqui  non  poterant ,  se  mi- 
rabilitcr  adinoneri  quid  ipsi  facere  debcreiit,  qui 
post  lantum  illud  neCas  sacramentis  salutaribus '  ir- 
nicbani  undc  se  utique  poenilendo  abslinere  deberenl. 
Nec  cum  tale  aliquid  divina  providcntia  per  infantulos 
agit ,  ipsos  Id  .igcre  scicntia  vel  ratione  credendum 
est.  Ncque  eiiim  quia  cujusdam  propbetae  dementiam 
Dcus  voluit  etiam  asina  loqucnte  coercere  ( iVifni. 
xsu,  28),  ideo  admiranda  cst  asinorum  snpicntia. 
Porro  si  pcr  aiiimal  irrationalc  sonuit  aliquid  homini 
siniillinium ,  quod  miraculo  divino,  non  cordi  asiiiino 
tfibucnduiii  sit;  ita  potuit  Omnipolens  pcr  iuraiilis 
animain,  non  ubi  ralio  nulla  erat,  sed  ubi  adhiic  so- 
pila  erat,  gcstu  corporis  ejus  oslcndere  quid  illi,  qui 
et  in  sc  ct  in  parvulos  suos  peccaverant ,  curare  debe- 
rcnt.  Cxtcrum  cum  iufans  non  rcdcat  in  pareniem, 
ut  cum  illo  ct  in  illu  mms  bomo  sit ,  sed  omnino  alter 
sit,  habciis  carncm  suam  ct  animam  suam,  Anima 
qiuo  peccaveril ,  ipsa  morietur^ 

5.  N-.c  illud  le moveat ,  qiiod  quidam  npn  ea  (ide ad 
Baplismum  pcrcipicndiim  parvulos  rerunt,  ^t  gralia 
spirituali  ad  viiam  regenerentiir  acternam ,  sed  quod 
eos  pulani  hoc  remedio  tcmporalcm  rctinere  vcl  reci- 
pcre  sanitntem.  Nun  enim  proptcrca  illi  non  rcgcoe- 
rantur,  qula  non  ab  istis  hac  inieniiope  ofreruntur. 
Cclcbraniur  eiiim  per  cos  necessaria  ministeria ,  et 
voiba  sacramcnlorum ,  siuc  quibus  coiisecrari  par- 


<  vatic.  liss.  et  e  Gallic.  quatuor  babcot :  GraliiS  sacrt^ 
nmta  wAuUttu  irmebant,  Aui  u^iss  :  sacramenU>  saUtUai, 

Sanct.  Augvst.  II 


vulus  non  potest '.  Spiritus  aulem  ille  sandos  qut  fuh 
bitat  in  sanclis ,  ci  qiiibus  una  illa  columba  deargen- 
Uta  charitatis  igne  conflatur,  ngit  quod  agit  eiiani  per 
servilutem,  aliquando  non  solum  simpliciter  ignnran* 
Uiim ,  verum  etiam  damnabiliterindignorum.  OflTeruii- 
tur  quippe  parvuli  ad  percipiendam  spirilualem  gra» 
tiam,  iion  tam  ab  eis  quorum  gestautur  manibos 
(quamvis  et  ab  ipsis,  si  et  ipsi  boni  fldeles  sunl), 
quam  ab  uiiiversa  societaie  sanctorum  aique  fldelium. 
Ab  omnibus  namquc  oflerri  rccie  intelligunlur,  qui- 
bus  placet  quod  ofleruntur,  et  quonim  sancta  aiqu« 
individiia  charitate  ad  communicationem  snncii  Spi- 
rilus  adjuvanlur.  Tola  hoc  crgo  maler  Ecclcsia ,  quoe 
in  sanctis  est,  facit,  quia  toia  oiniies,  tola  singiilos 
parit.  Nam  si  cbrisliani  baptismi  8acrnmcntum« 
quando  *  unum  atque  idipsum  est,  eliam  apud  hxre* 
licos  valcl  et  suHicit  ad  consccrationem ,  quamvis  ad 
vita;  xieriix  parliciitaiionem  iioii  siinicial ;  qux  con- 
sccratio  reum  quidcm  fadt  hxrelicum  exlra  Domim 
gregcm  habciitcm  domiiiicum  characterem ,  corrigen- 
dum  tamen  admonet  sana  doctrina  ,  non  iterum  simi- 
Uter  consecrandum  :  quanto  poiius  in  catholica  Eccle-> 
sia  etiam  per  stipulx  ministcrium  frumenia  purganda 
portanlur,  ut  ad  massx  societatcm  medianie  a.ea 
perducnotur? 

6.  Illud  autcm  nolo  lc  fallat ,  ul  ciistimcs  rcatus 
vinculum  cx  Adam  tractum ,  aliler  non  posse  dis- 
rumpi ,  nisi  parvuli  ad  percipiendam  Christi  gratiani 
a  parcnlibus  oflerantur  :  sic  enim  scribens  dicis ,  Ui 
sicut  parerUes  fuerunt  auctcres  ad  eorum  posnam ,  per 
fidem  parenium  identidem  juAificentur  :  ciim  videas 
muli03  non  oflerri  a  parentibus ,  sed  etiam  a  qiiibus- 
libet  extraneis,  sicul  a  dominis  servuli  aliquando  of« 
ferunlur.  Et  nonnunqoam  mortuis  parentibus  siiis 
parvuli  baptizantur,  ab  eis  oblali  qui  illis  bujusmodi 
miscricordiam  praebere  potiierunt.  Aliqiiando  etiam 
quos  crudeliicr  parentes  exposuerunl  nutriendos  '  a 
quibuslibet ,  nonnunquam  a  sacris  virginibus  colliguo- 
tur,  et  ab  eis  offeruntur  ad  Baptismum ;  qux  ccrta 
proprios  filios  ncc  habiierunl  uUos ,  nec  habere  dis- 
pononl :  ac  per  hoc  luhil  aliud  hic  fieri  vides ,  nisi 
quod  in  EvangeUo  scriptum  esl,  cum  Dominus  in-» 
terrogasset  quis  illi  a  hilronibus  saudalo ,  el  semi-» 
vivo  in  via  derelicto  proximus  fuissei;  responsum 
cst  enim »  Qui  in  illum  fecil  nusericordiam  ( Lue» 
X ,  37). 

7.  Diffldliimam  saoe  qiixsiionem  libi  proposuisse 

^  Bad, Jun.  Er.  et  Lov.  nonnuUa  hic  aJmlserc  vcrba  ex  o. 
5  asdta,  qwe  sensum  peruirbant,  et  quae  prorsus  absunt  a 
MS8.  tum  Valk.  sex,  tum  alffs  septeiudedm  per  oos  inspe- 
ctts.  Kempe  editk>aes  ilte  sic  baAnieniiil :  ceiebrantur  emm 
per  eos  necessaria  nrimsteria,  /  iiios  autem  seu  qnosHbet  parm 
vtUos  deemottiorum  sacrUegiis  obUgare  conantesy  sjpirituaUr 
ter  sunt  homcidce.  Nam  ih  UUi  qvidem  interfectionim  non 
faciunt .  sed  quantum  in  ipsis  est,  interfectores  fiunL  Et 
recteiUtS  dkihar^  quando  ab  hoc  scetere  prohibentur,  NotUe 
occiderepanmtostestros,  fionautcm  rectehisdiciUar.  ^oHite 
verhasacranientcrumy  sinequibus  consecrari  parvuius  wm 
pctest,  recitare.  apiritusauumt  ete.  Anseim.  paulosuperiui 
oabet :  Kecessaria  mysteria^  et  verba, 

*  Edd.,  quod  uttum,  At  Mss.  onmes,  tptando  lamn, 

*  Sic  Er.  et  Lov.  At  Blss.  plcrique  nccnoo  cd&lio  Bad  lii- 
beot,mrlrt£mft. 


vss 


Visus  cs,  in  cxlrcmo  iiiquisiiionis  luac ,  ca  vidclicct 
inlcntionc  qna  solcs  vclicmentcr  cavcrc  mendacium. 
Si  conitituam^  inquis ,  arue  te  parvulum,  et  interrogem 
Mtrum  eum  creverit  [uturus  »it  castut ,  vel  fur  non  iit 
futurus ;  sine  dubio  respondebis  :  Nesdo.  Et  utrum  in 
eadem  parvub  (ctate  constitutus^  cogitet  aliquid  boni 
vei  mali ;  dices :  Nescio.  Si  itaque  de  moribus  ejus  futu- 
rii  nihH  audes  certi  promiltere ,  et  de  ejus  prwsaiti  co- 
gitatione ;  qmd  est  illud  quod  quando  ad  Baptismum  of- 
feruntur,  pro  eis  parentes  fanquam  fidedictores  respon* 
dent ,  et  d':cunt  illos  facere  quod  illa  atas  cogitare  non 
potest ,  aut  si  potcst ,  occultum  est  ?  Interrogamus  enim 
eps  a  quibus  offeruniur^  et  dicimus  :  Credit  in  Deum  ? 
De  ilia  wtate ,  qua  utrum  sit  Deus  ignorat ,  respondent : 
Crcdit ;  et  ad  ccctera  sic  re%pondetur  singula  quce  qnce- 
Tiifi/ur.  Vnde  miror  parentes  in  istis  rebus  tam  fidenter 
pro  parvuto  rcspondere ,  f((  dicant  eum  tanta  bona  facere 
qua:  ad  lioram  qua  baptizatur,  baptixator  interrogat ,  ta- 
mcn  cadem  hora  si  subjiciam ,  Erit  castus  qui  baptiza-^ 
fur,  aut  non  crit  fur  ?  nescio  utrum  audet  dicere  aliquis, 
Aliquid  horum  erit ,  aut  non  erit ,  sicut  mihi  sine  dubi- 
tationc  respondet  qnod  credat  in  Deum ,  ct  quod  se  con^ 
vertnt  ad  Deum.  Dcinde  scripta  4ua  concludcns,  adjun- 
g4s  ct  tlicis  :  Ad  isfas  ergo  quwstiones  peto  breviter  re- 
spondcre  digneriSj  ita   ul  non  mihi  de  consuetudine 
priTscribas  ,  sed  rationem  reddas. 

8.  Uis  litlcris  tuis  leclis  ct  rcleclis ,  ct  quantum 
•lcmporis  anguslix  sinebant  consideralis ,  rccordatus 
sum  Ncbridium  amicum  mcum ,  qui  cum  cssct  rcrum 
obscurarum  ad  doctrinam  pietitis  maximc  pcrtinen- 
tlum  diligcntissimus  ct  acerrimus  inquisitor,  valde 
oderat  de  quxsiione  magna  responsioncm  brcvcm. 
Et  quisquis  boc  poposcissei,  xgerrime  fercbat ,  cum- 
quc ,  si  cjus  persona  paleretur,  vultu  indignabundus 
et  vocc  cobibebat,  indignum  depnlans  qui  lalia  qu.x- 
Tcrct ,  cum  dc  rc  tanta  qunm  multa  dici  possenl  dc- 
bcrentquc  ncsciret.  Sed  ego  tibi  non  similiter,  ut  so- 
lcbat  ille ,  succcnseo  :  cs  enim  cpiscopus  mullis  cu- 
ris  occupalus ,  ut  ego ;  uudc  ncc  tibi  facile  vacat 
prolixum  aliqmd  lcgere ,  ncc  miln  scribcrc.  Nam  ille 
tunc  adolcsccns ,  qul  talia  brcvitcr  nolcbat  audire ,  et 
dc  multis  in  nostra  scrmocinationc  quxrebat,  ab 
otioso  quxTcbnt  oliosns :  tu  vcro  cogitans  nunc  quis 
ct  a  qno  isla  flngiics ,  brcvitcr  de  rc  lanta  rcspondere 
me  jubes.  Eccc  facio  quanlum  possum ;  Dominus  ad- 
iiivct  ut  quod  postulas  possim. 

9.  Nempc  sxpe  ita  loquimur,  ut  Pascba  propin- 
quaute  dicamus  crastinam  vcl  perendinam  Domini 
passionem ,  cum  ille  anie  tam  multos  annos  passus 
sit  y  nec  omnino  nisi  semcl  illa  passio  facta  sit.  Nempe 
ipso  die  dominlco  dicimus,  Hodie  Dominus  resur- 
rexit ;  cum  cx  quo  resurrcxit  lot  anni  transicrint.  Ciir 
fiemo  tam  incptus  est ,  ut  nos  ita  loquentes  argoat 
esse  mentitos,  nisi  quia  istos  dies  secundum  illorum , 
<|uibus  bxc  gesta  sunt,  similitudinem  nancupamiis, 
ut  dicatur  ipse  dies  qui  non  est  ipse »  sed  revolutione 
tcmporis  similis  ejus,  et  dicatur  illo  die  ncri,  pro- 
pter  sacramemi  celebraiionem ,  quod  non  illo  die, 
Mc  jam  olira  factum  csi?  Nonne  scmcl  inimolaius  cst 


6.  AUGUSTINI  EPISCOPI 

Cbristus  in  scipso,  ct  tamcn  in  sacramcnto  non  so- 
lum  pcr  omnes  Pa^clix  solcmnitatcs ,  scd  omni  die 
populis  immolatur,  ncc  uliquc  mcntitur  qui  iiitcrro- 
gatus  eum  responderit  iminolari  ?  Si  cnini  sacramenta 
qnamdam  similitndinem  carum  rcrum  quanim  sacra- 
mcnta  sunt ,  non  babercnt ,  omnino  sacramenta  non 
cssent.  Ex  hac  autem  similitiidine  plerumquc  etiam  ^ 
ipsarum  rcrum  nomina  accipiunt.  Sicui  ergo  secun- 
dum  quemdam  modum  sacramentum  corporis  Cbristi 
corpus  Chrisii  est,  sacramcntuin  sanguinis  Christi  san- 
guisChristiest,iia  sacrameniumfidei  fides  est.  Mbilest 
autem  aliudcrcdcre,quam  fidcm  habcre.Acper  iioccum 
rcspondetur  parvulus  crcdcre ,  qui  fidci  nondum  ha- 
bet  aflectum ,  respondetur  fidein  babere  propter  fidei 
sarramentum ,  ct  convertere  sc  ad  Dcum  propter  con- 
vcrsionis  sacramciitum ,  quia  et  ipsa  rcsponsio  ad  cc- 
Icbrationcin  pertinet  sacramenti.  Sicut  de  ipso  Ba- 
ptismo  Apostolus,  Consepttlti,  inquit,  sumus  Christo  pcr 
Baptismumin  mortcm  {Rom.  vi,  4).  Non  ait ,  Sepiilturam 
significavimus ;  scd  prorsus  ait,  Consepulti  sumus.  Sa- 
cramentum  ergo  laniae  rei  nonnisi  ejusdem  rei  vo* 
cabulo  nuncupavit. 

10.  Itaque  parvulum ,  elsi  nondum  fides  ill.i  qux 
in  credentium  voluntatc  coiisistii ,  jam  tamen  ipsius 
fidei  sacramentum  fidclem  facit.  Nam  sicut  credere 
respondctur,  ita  ctiani  fiddis  vocatur,  non  rcm  ipsa 
mcnte  annuendo,  sed  ipsius  rei  saeramentum  pcrci- 
piendo.  Cum  autcm  hoino  sapere  coepcrit ,  non  illuJ 
sacramentiim  repclet,  sed  intclliget,  ejusque  vcrilaii 
consona  etiam  voluiitaie  coaptabitur.  Iloc  quandiu 
non  potcst,  valebit  sacramcntum  ad  ejiis  tutclam  ad- 
versus  conlrarias  potcstntes ;  et  taiitum  valebit  ut  st 
ante  raiionis  usum  *  cx  hac  vita  emigraverit,  pcr 
ipsum  sacramentum  commendante  Ecclcsix  charitate, 
ab  illa  condemnaiione,  quae  per  unum  hominem  intra- 
vil  in  mundum  {Id.  v,  12),  chrisiimo  adjutorio  libere- 
lur.  nocqiii  non  crcdit,  et  fieri  non  possc  arbitratinr, 
profecto  infidelis  est ,  eisi  babeat  fidei  sacrainentum ; 
longeque  melior  est  illo  •  parvulus,  qui  eliamsi  fidem 
nondum  habeat  in  cogitaiionc ,  non  ci  tamen  obiccni 
contrari:c  rogitatioiiis  opponit,  uiidc  sacrameiituin 
cjiis  salubritcr  pcrcipit.  Rcspoiidi,  sicut  exislimo  . 
quxstionibiis  tuis,  quanlum  altinel  ad  miuuscapacci 
el  ad  conicnliosos ,  non  saiis;  quantum  autem  ad  pa- 
catos  el  intelligcnles ,  plus  forte  quiim  sat  cst.  Ncc 
libi  ad  excusaiionem  meain  objeci  lirmissimam  coa- 
sueludinem ,  scd  salubcrrimx  consuctudinis  riuldidi 
quam  potul  rationcm. 

EPfSTOLA  XCIX  •  (fl). 
Ex  Romanonim  calamitate  susceptum  ammo  dolorem 

commiserationemque  significat. 
Rcligiosissimae  alque  in  Chritli  membris  mcrito  san 

cteque  Inudabili  famulx  Dei  hkUCA^  Augusti.nus, 

in  DomiHo  salutem. 

*llS8.vlgintS,y(im. 

•Msb.  prope  onmes  babeat,  anie  mt^orizuaanailalis. 
» Slc  unos  e  vaiic.  Mss.,  ei  recte.  [illA. 
•  Recojniu  ad  a.  b.  bg.  bl.  bn.  c.  cc.  If.  r.  cv  \.  n.  r 
s.  I.  \X5.  dw»  d>.  quaiuor.  v.  clad  Am.  Bad.  wr.  Lo?. 
(fl)  Alias  IM :  quae  autera  99  c  a!,  nuoc  104.  Scripu    x- 


cuntc  aa.  403,  aut  i.i.  unte  409. 


5^ 


EriSTOLxVRl 


i.  Trcs  cpistolas  iux  Bcnlgnitalis  acccpcram,  cum 
isca  rescripsi.  Unam  qux  adhuc  mcas  lilleras  exigebal, 
alleram  quac  ad  le  jam  pervenisse  indicabat,  terliam 
quae  benevolentissimam  pro  nobis  curam  tuam  eiiam 
de  domo  clarissimi  et  egregii  juvenis  Juliani,  qjm 
Dostris  adbaeret  parietibus,  continebat.  Qua  accepta 
continuo  respondere  non  distuli,  quia  prociirator  Exi- 
mielatis  tuae  cito  se  Romam  posse  mitlcrc,  scripsit : 
cujus  litteris  graTiter  contristati  sumus,  quod  ea  quce 
illic  in  Urbe  vet-  circa  Urbem  genmtur  (a),  non  nobis 
insinuare  cnravit,  ut  certum  apud  nos  lieret  quod  in- 
certae  famse  credere  nolebamus.  Fratrum  qnippe  lit- 
teris  ante  transmissis,  quamvis  molesia  et  dura,  mul- 
to  tamen  leviora  nuniiata  sunt.  Plus  sane  qnam  dici 
potcst  miratus  snm,  quod  nec  tanta  occasione  homi- 
num  tuorum  fraires  sancti  episcopi  scripscrlnt,  nec 
cpistola  tua  quidquam  nobis  de  tantis  tribulalionibus 
vettris  insinuaverit ;  qu»  utique  per  viscera  cliaritatis 
et  noslrx  sunt ;  nisi  forte  faciendum  non  putasti,  quod 
nibil  prodcsse  duiisti,  aut  nos  luis  litteris  moestificari 
noluisli.  Prodest  aliquid,  quantum  ego  arbitror,  ctiam 
ista  cognoscere.  Primo,  quia  injustum  est  gaudere 
velle  cum  gaudcntibus,  ct  flere  non  velie  cum  flentibus 
{Rom.  XII,  15)  :dcinde,  quia  tribulatio  palientiam 
operatur,  patieniia  probationem,  probatio  spcm,  spcs 
autem  non  confundit,  quia  cliaritas  Dei  difl^usa  est  in 
cordibus  nostris  per  Spiritum  sancium,  qui  datus  est 
DObis  {Id.Y^  5-5). 

2.  Absit  itaque  ut  rccusemus  audire  etiam  qnx 
amara  et  tristia  sunt  erga  charissimos  nostros.  Ncsdo 
quo  enim  modo  minus  fit  quod  patitur  unum  mem- 
bnim,  si  compatiuntur  alia  membra  ( I  Cor.  xii^StQ). 
Ncc  ipsa  mali  rclevatio  fit  per  communionem  cladls, 
scd  pcr  solaiium  charitatis,  ut  quamvis  alii  ferendo 
patiuntnr,  alii  cognoscendo  compatiuntur,  communis 
sit  tamen  tribulatio,  quibus  probatio,  spes,  dilectio, 
spiritusque  communis  est.  Omnes  autem  nos  Domious 
consolatur,  qui  et  bo^c  temporalia  mala  prxdixil,  el 
post  lixc  bona  ieterna  promisit :  nec  debet  cum  pra- 
liatur  infringi,  qui  vult  post  prxlium  coronari,  vires 
illo  subministraute  certantibus,  qui  pracparat  ineffa- 
bilia  dona  victoribus. 

5.  Rcscripta  illa  nostra  non  tibi  ad  nos  auferant  scri- 
l)endi  fiduciam,  prxsertini  quia  limorem  nostrum  non 
improbabili  defensione  lenisli.  Parviilos  tuos  resalii- 
tamus,  ct  in  Ghrislo  tibi  grandesccre  optamus,  qui 
jnm  in  hac  xlate  cernunt  quam  sit  amor  hujus  sacculi 
pcriculosus  et  noxius ;  aique  utinam  ciim  magna  et 
dura  quatiuntur  \  parva  et  flexibilia  corrigantur.  De 
dumo  illa  quid  dicam,  nisi  bciiignissimas  tuac  curse 
gratias  agam  ?  Nam  eam,  quam  dare  possumus,  no- 
lunt;  qiiam  voluntaufem,  darcnon  possumus.  Neque 

>  FUid.,  paUunlur.  At  Hss.,  quatiuntitr, 

{n)  raiigit  hic  allatam  Romano  i>opulo  dadcm  prima  obsi- 
dione  UrbTs  ner  Alaricum  :  quae  quidcm  ad  fincm  an.  408 
periinere  vidctur.  Quipne  accepto  a  Romanis  auro  cum  re- 
ccssissct  Alaricus,  cmediocre  jam  laxamentum  hoc  nialorum 
t  esse  videbatur,  quo  tempore  Honorius  qiiidcro  ini;»cn'xr 
•  naveuiix  consulatum  inibat,  octies  honorem  hunc  coii<4>. 
c  cutiis:  in  oricnte  vcro  Thendnsius  Aiisustiis  jain  tertinni 
t  oonsul,*  uti  scribit  Zorimus  ia  Ub.  5,  id  cst  inilio  un.  409. 


M  CL.ASS1S  II.  2C0il 

eiiira  sicut  falso  audicrunt,  a  dccessoro  meo  relicta 
est  Ecclesi:c,  scd  inter  antiqua  ejusprxdia  possldetur. 
et  antiqux  alteri  eccleslx  sic  cohacret,  qocmadmoduui 
isu  de  qua  agitur,  alteri. 

EPISTOLA  C  •  (a). 

Augu$linu$  Donato  proeonsuli  Afrias^  ui  DonatistaM 

coerceatf  non  occidat» 

Domino  eximio  meritoque  honorabUi  insigniterque 
laudabili  filio  Donato  (6),  Augusti!! us,  iii  Domino 
salutcm. 

i.  Nollem  quidcm  in  his  afllictalionibnsesse  Afriea- 
nam  Ecclcsiam  constitutam,  ut  tcrrcnae  ulliiis  pote- 
sialis  indigerct  auxilio.  Sed  quia,  sicut  Aposiolus  dicic, 
Non  est  polestas  nisi  a  Deo  ( Rom.  1111,  i  ) ;  procul 
diibio,  cum  per  vos  sincerissimos  Calliolicae  matria 
filios  eidcm  subvenitur,  auxilium  nostrum  in  nomine 
Domini  est,  qui  fecit  coelum  el  terram  ( PsaL  cxx,  2). 
Quis  enim  non  seiitiat  in  tantis  malis  non  parvam 
nobiscousolationem  divlnitus  missam,  cum  tii  vir  ta- 
lis  et  Cliristi  nommis  amantissimus,  proconsularibus 
es  sublimatus  iBsignibus,  ut  ab  sceleratis  et  sacrilegis 
aiviibus  inimicos  Ecclesix  bonx  tuae  voluntati  pote- 
stas  sociata  cohiberet,  domine  eximie  meritoqiie  ho- 
norabilis  insigniterque  landabills  fili?  Denique  unum 
solnm  est  quod  in  tua  justitia  pertimesciinus,  iic  forte, 
quoniam  quidqnid  mali  contra  christianam  sociclatem 
ab  hominibtts  impiis  ingratisque  commitiitur,  profc- 
cto  gravius  est  et  airocius  quam  si  in  alios  talia  com- 
mittantur,  tu  quoque  pro  immanilate  facinorum,  ac 
non  potius  pro  lenitatis  chrislianx  considcralioim 
censcaa  coercendum ;  quod  te  per  Jcsum  *  Christuin 
ne  facias  obsecramus.  Ncqtic  enim  vindictain  dc  iiii« 
micis  in  hac  tcrra  requirimus,  aut  vcro  ad  eas  angu< 
stiasanimi  iios  debent  coarctarc  qux  patimur,  ut  obIi< 
viscamur  quid  nobis  prxceperit,  pro  cujus  veritaie  ae 
nomine  paiimur  :  diligimus  inimicos  nostros  et  ora- 
mus  pro  eis.  Unde  ex  occasione  lcrribilium  judicom 
ac  legum,  ne  in  xtcrni  judicii  pcenas  incidant,  corri- 
gi  eos  cupimus,  non  necari ;  nec  disciplinam  circa 
eos  negligi  volumus,  ncc  suppliciis  *  quibus  digni  sunt 
exerceri.  Sic  igiiur  eorum  peccata  conipesce,  ut  sint 
quos  pocniteat  peccasse. 

2.  Quxsumus  igitur  ut  cum  Ecclcsiae  causas  audit, 
quamiibetncfariis  injuriis  appetitam  vel  afQictam  esso 
cognoveris,  polestatem  occidcndi  tc  habcre  olilivisca- 
ris,  et  pelitionem  nostram  non  obliviscaris.  Non  libi 
vile  sit,  nequc  contcmptibile,  fili  honorabiliter  dilc- 
ciissime,  quod  vos  rogamiis  nc  occidaiitur,  pro  qiiibiis 
Dominum  rogamus   ut  corrigaiitur.  Exccpto  etiam 

*  Mas.  omnes,  nno  excer>to,  per  ipsim  christum. 

*  vatic.  tres  et  Gall.  totidcm  &iss.  habcnt,  nec  supptida. 

*  GoIIata  est  cum  a.  \\g,  bl.  c.  cc.  fT.  g.  gv.  {.  n.  r.  s.  t. 
vc.  duobus  sb.  quatuor  v.  cum  Ain.  Bad.  Er.  \jo\. 

(a)  Alias  127  :  quae  autem  100,  crat,  iiunc  159.  Scripta 
drca  idcni  tempus. 

(b)  Donaius  proconsulalum  Africx  gcreliat  exeunte  an. 
406,  uti  colligilur  ex  legc  ad  eiim  cKiia  2i  novemb.,  quo 
miiiicre  Tuuctus  non  cst  ultra  mcdlum  an.  410:  quij)pe  noo 
hnivj  410,  dic  £S junii dala reicritur alia  lox  ad  Afncx  iny 
coiJialem  Macrobium. 


IG7  S.  AUCUSTINI 

queJ  a  pcrpclLO  proposito  recedcre  iioii  Jcberous 
vincendi  iii  bono  malum ;  illiid  quoqnc  prudenlia  (ua 
cogitet,  quod  causas  ecclesiasticas  insinuarc  vobis 
ncmo  prxtcr  ecclcsiaslicos  curat.  Proinde,  si  occiden- 
dos  in  bis  scclcribus  boniines  putavcrilis,  dclcrrebilis 
iios  ne  pcropcram  nostram  ad  vcslrum  judicium  ali- 
quid  talc  pcrvcniat  :  quo  comperlo  illi  in  nostram 
pcrniciem  liccnliorc  audacia  grassabuntiir,  neccssita- 
te  iiobis  impacia  et  iiidicla,  iil  ctiam  occidi  ab  eis  di- 
gamus,  quam  cos  occidcndos  veslris  judiciis  ingeRi* 
mus.  llanc  adinoniliuncm,  pelilionein,ob.sccrailionem 
ineani  ne,  quxso,  asperiianlcr  acctpias.  Nequc  enim 
le  arbilror  non  recolcre,  magnani  me  ud  te  cl  multo 
quam  nunc  es  allius  subliniatum  «tiantsi  episcopus 
iioii  «sscrn,  (Iduciam  Uinron  liabere  poluissc.  Cito  inte- 
rim  pcr  edicliim  Excellciilix  tiue  itoverint  hxrctici 
Donntistx,  inanere  legcs  contra  crrorem  suum  latas, 
quas  jam  nibil  valere  arbilrantur  ci  jactanl,  ne  vel  sic 
fiobis  paiccre  aliqitatenus  possiiit.  IMuriinuin  autem 
laborcs  et  pericula  nostra,  quo  fructuos;!  sini,  adjiiva- 
bis,  si  eonim  vanissimain  cl  impia:  supcrbi;c  plenissi- 
iiMiin  sectam  iion  ita  cures  imt>criaiibus  lcgibus  com- 
primi,  ut  sibi  vcl  suis  videantur  qualcscuuique  moie- 
stias  pro  vcritaie  atque  justitia  sustinere :  sed  eos, 
cum  lioc  abs  te  petitur,  rcruin  ccnaruni  mnnifestissi- 
niis  dociiniciitis  apud  Acta  vei  Prxstantioi  tiix  vcl 
minorum  judicum  convinci  atque  instrui  patiaris,  ut 
ct  ipsi  qui  te  jubenteatlinentur,  duram,  si  ficri  pdlest, 
flectant  in  mclius  volunlalem,  et  ea  cxteris  salubritcr 
legaiit.  Oncrosior  cst  quippe  quam  iKilior  diligentia, 
quamvis  ut  magniim  dcseratur  maluin,  et  magnum 
tcneatur  bonum,  cogi  tanium  homincs,  non  doceri. 

EPiSTOLA  CI  •  (fl). 

Augustinus  Memorio  epi$copo  libro$  ipsius  de  Musica  /fa- 
gitami ,  sextum  librum  mittity  et  cceteros  si  repercritf 
mitlendos  poUicitur ;  eaque  occasione  agit  de  discipli- 
nis ,  quas  fulso  Uberales  dici  ostendit,  nisi  adsit  slti- 
dittfii  christianoipietatis. 

Domino  beatissiino  et  vencrabiliter  cliarissimo,  ct 
sinccriter  desiderantissimo  fratri  el  coepiscopo  Me- 
iiORio  ((r),  AuGUSTiNUS,  in  Domino  sabilem. 

i.  Nullas  jam  reddere  dcbui  iitteras  sancto^  Chari- 
tali  toa:  siiie  his  libris,  quos  a  me  sancii  amoris  jure 
violenlissiino  flagiiasti ,  ul  bac  saltem  obedientia  re- 
spondercm  epii;tolis  tuis »  quibus  me  magis  onerare 
qiiam  hoitorarc  digiiatus  cs.  Quanquam  ubi  succumlK)^ 

*  Ad  a,  lig.  bl.  ba.  c.  oc.  g.  gv.  j.  n.  r.  s.  sb.  t.  vc.  qua- 
tuor  V.  reoognita,  ct  ad  Am.  Bad.  Fr.  Lov. 

(a)  Alias  131 :  quae  autem  10!  erat,  nunc  lOS.  Scripta 
exeunle  an.  408,  aul  ioeunte  409. 

(b)  sic  la  omnibus  Mss.  et  editis  scribitur  boc  looo :  ubi 
ftirte  legendum,  Menwriy  juxla  lib.  1  contra  Julian.,  c.  4, 
necnon  secuodum  Mercatorem,  ia  lib.  Sulmotat.,  c.  4,  ubi 
Joliaaam  iatcrpeUal  his  verbis :  <  Tuae  sanctx  ac  beatae  re- 
%  cordationis  Memoris  epiaoopi  filius?  tu  Julianae  primariae 
«  feminae,  el  qua  niliil  honeslius  inter  reverentissimas  ma- 
c  troaas  iuvcaias,  otero  editus?...  Degenensse  eos  hi  te 
«  ouih  dubium  erit,  qui  sanctos  illorum  honUnum  mores, 
f  sanctam  vitam,  lustituiumque  noverit.  >  Itfemorium  ca- 
f  uanis  episcopis  accenset  UgfaeUus  m  italiae  saoree  tomo  & 
baudquaquam  uUa  praeterquam  Barooii  et  BeUarmhii  aocto- 
iltate  treius. 


EIISCOPI  568 

qoia  oneror;  ibi  ctiain,  quiu  diligor,  subleTor.  Neqw 
enim  a  quoiibct  diligor,  siiblevor,  eligor  ^;  sed  «b 
eo  viro  et  Domiiii  sacerdote,  quem  sic  accepliiiD  Dco 
sentio ,  ut  cuin  aiiimam  tuam  um  bonam  leras  ad 
Dominum»  qiioniam  iii  illa  me  hal>es»  leres  et  ne. 
Debui  ergo  nunc  libros  mittere,  qoos  emendatonim 
mc  esse  promiseram  :  et  ideo  non  misiy  quia  non 
cmendavi ;  non  quia  nolui ,  sed  quia  iion  potui,  curis 
Tidelicet  multis  et  multum  prxvalenlibus  occupatiia. 
Nimisautem  ingratum  ac  ferreum  foit,  ut  tc  qoi  nos 
sic  am.is ,  bic  sanctiis  fratcr  et  collcga  nostcr  Possi- 
dius  ,  in  quo  noslram  non  parvam  pra^nliaiii  repe- 
rics,  vcl  non  disceret,  vcl  siiie  litteris  nostiisdiscerel. 
£st  enim  pcr  nobirum  ministeriiim  non  iilteris  illis, 
quas  variat  uni  servi  libidinum  liberales  vocaiit ,  sed 
domiiiico  |ianc  nutritos,  quantus  ci  potuit  pcr  uostras 
«ingustias  dispensnri. 

2.  Quid  cnini  aliud  diccndum  est  cis,  qiii  cum  sint 
iiiiqui  ct  iinpii ,   liboralilcr  sibi  videntur  cruditi ,  nisi 
qiiod  iii  littcris  vcre  libcralibus  legimus  :  Si  vo$  Filiu$ 
liberaverit^  tunc  vere  liberi  erUis?  Per  eum  namqiie 
prxslalur  ut  ipse  eiiam,  qux  liberales  discipiiux  ab  els 
qui  in  libcrtatcm  vocati  non  sunt  appcliantur,  quid  iii 
se  babcaiit  libcraic  noscatur.  Neqoecnim  habcnt  con- 
grnuiii  rtbcrlati,  nisi  quod  habent  cotigruum  veritati : 
unde  illc  ipse  Filius,  Et  veritas^  iiiquit,  liberabii  vo$ 
{Joan,  viu,  50,  52).Non  ergoiilaeinnumerabUes  ei  im- 
piae  fabulae,  quibus  vanorum  plena  sunt  cannina  poeta- 
riim,  ullo  modo  noslrx  consonant  libcrtaii ;  iion  orato- 
rumiitflnta  et  expolita  memLiCia ;  non  deni(|uc  ipsorum 
pbilooophoruin  gai  rulx  arguli.T,  qui  vel  Deum  prorsus 
non  cognovcrunt .  vel  cuni  cognovisfseiit  Dcum,  non 
sicut  Dcuin  giorificaveruiit ,  aut  gralias  cgcrunt ,  scd 
cvanucrunt  in  cogiiationibus  suis ,  et  obscuratum  est 
insipicns  cor  coruin,  ct  diceiites  se  esse  sap:cnte.Sy 
stulti  facti  sunt :  ct  immutaverunt  gloriam  incorrupti 
Dei  in  shiiilitudincm  imaginis  comiptibilis  hominis  cl 
Tolucrum  atque  quadrupcdum  et  serpcnlium ;  vel  qui 
istis  simulacris  non  dcditi ,  aut  non  iiiniis  dcditi ,  co- 
lucrunt  tamcn  et  servierunt  creaturae  potius  quam 
Creatori  {Hom.  i,2i-25).  Absitomnino  utistorum  vani- 
tates  et  insanix  mendaccs ,  ventosae  nugae  ac  superbus 
error ,  recte  ilbcrales  liltcrx  nomincntur,  hominum 
scilicet  inrelicium,  qui  Deigratiam  per  JesumChristum 
Dominum  nostrum,  qua  sola  liberamur  de  corpore 
mortis  biijus  {Id,  vii,  24,  25) ,  non  cognoveruiit»  iiec 
in  eis  ipsis  qux  vera  senserunt*.  Ilistoria  sanc,  cujus 
scriptores  fidem  se  prxcipue  narrationibus  suis  de- 
bere  profitentur  fortassis  habeat  aliquid  cogiiitioiie 
dignom  iiberis,  com  sive  l)ona  sive  niala  bominom» 
tamen  vera  narrantor.  Qoamvis  in  eis  cognoscendiS| 
qoi  Spirito  sancto  non  adjoti  sont,  romoresqoe  colli- 
gere  ipsa  homanae  infirmitatis  conditione  compoU 
sunt,  quemadmodum  non  fuilcrenCur  in  plurimis, 
omnino  non  vidco :  est  tamen  in  eis  aliqua  propinqoi- 
tas  libertatis ,  si  volontatem  mentiendi  non  habent» 

*  Porte  leg.,  erigor, 

*  Edd.,  rera  ftmi.  scd  vcrior  Xss.  lectio,  expopctt  vocet 


86#  EPISTOLARUM  GLASSIS  E. 

iiec  homines  fallunt ,  ubf  cum  ab  hominibas  bumana 
InBrroilaie  falluntor. 

S.  Yerum  qoia  in  omnibos  rerum  motibus  quid 
numeri  valeant»  facilius  consideralur  in  Tocibus,  eaque 
considcratio  quibusdam  quasi  gradatis  itineribus  nili- 
tur  ad  supema  intima  veritatis»  in  quibus  viis  osten- 
dit  se  sapienlia  bilariter,  el  in  omni  providenlia  oc- 
curril  amantibus  (Sap.  vi,  17)  :  initlo  nostri  otii  cum 
a  cnris  niajoribus  magisque  necessarib  vacabat  ani- 
mus ,  volui  per  ista ,  qux  a  nobis  desiderasti ,  scripta 
proiudere ,  qiiando  conscripsi  de  solu  rhythmo  sex  li- 
bros ,  el  de  mdo  scribere  alios  forsitan  sei ,  fateor, 
disponebam,  cum  milii  otium  futurum  sperabam.  Sed 
postcaquam  milii  curarum  ecclesiasticarum  sarcina 
imposita  esl,  omnes  illx  delicix  fugere  de  manibus, 
ita  ut  vix  niinc  ipsum  eodiccm  inveniaro,  quoniam  luam 
vuluntalcm,  nec  pclillonemsedjussionem,  contcmnere 
ncquco.  Quod  sane  opusculum  si  polucro  mitlere,  non 
quidcm  me  libi  obtcmi^rasse ,  vcrumtamen  te  hoc  a 
nic  loiiiopcre  flagitasse  poenitcbit.  DirnciUime  quippe 
iiitelliguntur  in  eo  quinque  libri,  bi  non  adsit  qui  non 
soluin  disputantium  possit  scpararc  pcrsonas ,  vcrum 
eiiam  pronuntiando  ila  sonare  roorulas  syllabaruro,  ul 
cis  exprimantur  sensumque  auriuro  feriant  gcncra  nu- 
merorum  :  maxime  quia  in  quibusdam  etiam  silcn- 
tiorum  dimensa  intcrvalla  niisccntur,  quas  omnino 
sentiri  ncqucunt,  nisi  audilorcm  pronunliator  informet. 

4.  Soxliim  sane  librum  quem  eroendatum  repcri , 
ubi  est  omnis  fructus  ca^terorum ,  non  distuli  miltere 
Chariiali  liix  :  fortassis  ipse  tuain  non  muUum  rcfu- 
giet  gravitatem.  Nam  supcriorcs  quinquc  vix  fllio 
noslro  ct  condiacono  Juliano,  quoniam  ct  ipsejam 
iiobiscum  commilitat ,  lccliune  et  cognitione  dignl  vi- 
dcDuntur.  Qiiein  quidem  noii  audeo  dicere ,  plus  amo 
qiiam  le,  quia  nec  vcracitcr  dico,  sed  tamen  audco  di- 
ccre,  plus  dcsidcro  quam  lc.  Mirum  videri  potcst  qiicm- 
adinodum  qucm  pariler  amo,  ampiius  dcsidercm; 
scd  lioc  milii  facit  spes  amplior  videndi  cum  :  puto 
enhn  qiiod  si  ad  nos  lc  jubcnte  vcl  mittcnte  vcnerit , 
ct  hoc  faciet  quod  adolcsccntem  decet,  maxime  quia 
nondum  curis  majoribus  detinetur,  et  teipsum  mihi 
expeditius  apportabit.  Quibus  numcris  consistant  ver- 
stis  Davidici  non  scripsi ,  quia  ncscio.  Ncque  enim  ex 
hebrasa  lingua,  quam  ignoro ,  potuil  eliam  numeros 
interpres  exprimere,  nc  mciri  neccssitate  ab  interpre- 
tandi  verilateampliusquaro  raiio  senlentiarum  sincbat, 
digrcdi  cogcretur :  ccrtis  tamcn  cos  constare  numeris, 
^cdo  illis  qui  cam  lioguam  probc  callent.  Amavit 
enim  vir  ille  sanctiis  musicam  piam  et  in  ea  studia 
nos  magis  ipse  quam  ullus  alius  auctor  accendit.  Ila- 
bitetis  omncs  in  .'etemum  in  adjutorio  Aitissimi  (P<a/. 
xc,  t),  qui  habitaiis  unanimes  in  domo  {PtaL  lxvii,  7), 
p.'iter  materque  fratres  liliorum,  et  cuncti  unius  Patris 
fliii»  memores  nostri* 

DE  SEQUENTE  EPISTOLA. 

(l1B.iI  RETRACT.,  CAP.  XXXI.) 

iHter  hmc  mma  tunt  mhi  a  Carthagine  qumliones 
M9,  qua$  ftrofosuit  amicus  quidnmf  quAt  cupiebam  fieri 


570- 
chrisdanum^  ut  contra  Paganos  solvcrsntur,  prasertim 
qwa  nonnullat  earum  a  Porphyrio  philosopho  propoa- 
tas  dixit.  Sed  non  eumesuarbitrorPorphyriumSiculum 
tV/iim,  cujtts  celeberrima  est  fama,  Harum  qucestionwn 
disputationes  in  unum  tibrum  contuli ,  non  proHxum , 
eujus  est  titulus  :  i  Sex  quasstiones  contra  Paganos 
exponUB,  I  Earum  autem  prima  est  de  Resurrectione, 
secunda  de  tempore  christiana  religionis ,  tertia  de  m- 
crifidorum  disHnctione^  quarta  de  eo  quod  scriptum 
estf  €  /n  qua  mensura  meftn  fueriils ,  remetietur  vobis  i 
{Matth.  VII,  2),  quinta  de  Filio  Dei  secundum  SalomO' 
nem^  sexta  de  Jona  propheta.  In  quarum  secunda  quod 
dixi,  c  Saius  religionis  hujus,  per  quam  solam  veram 
I  salus  vera  veraciterque  promittitur ,  nuUi  unquam  de* 
f  fuit^  qui  dignus  fuit,  et  cui  defuit^  dignus  non  fuit,  • 
non  ita  did  tanquam  ex  meritis  suis  quisquam  di^nus 
fueritt  sed  quemadmodum  ait  Apostolus^  c  Non  ex  ope- 
ribus^  sed  ex  xocante  dictum  esse^  Major  serviet  minori » 
(Rom.  IX,  42, 13) :  quam  vocationem  ad  Dei  proposi- 
tum  asserit  pertinere,  Unde  dicit :  c  Son  secundum  ope- 
ra  nostra ,  sed  scciindum  suum  proposUum  et  gratiam  y 
(II  Tim.  1, 9).  Unde  itcm  dicil :  c  Scimus  quia  diligentibus 
Deum  omnia  cooperantur  in  bonum,  iis  qui  secundum 
propositum  vocati  suntsancti}  {Rom.  viii,  28).  De  qua 
vocatione  ait  :  c  Ut  dignos  vos  habeat  vocatione  sua 
sancta  >  (II  Thcss.  i,  ii).  11  ic  liber  post  epistolam,  qwu 
postmodum  a  capite  addita  est ,  sic  incipit :  c  Movel 
quosdanXy  et  requirunt.  i 

SEX  QUiESTIONES  CONTRA  PAGANOS 

EXP0S1T.C  , 

LIBER    CNUS, 

SEU 

EPISTOLA  CII*(a). 

Augustinus  Deogratias   presbytero  mittens  solutionem 
quwstionum  sex  propositarum  a  pagano  quodam  quas 
ipse  Augustino  exsolvendas  transmiserat. 
Sincerissinio  fralri  ct  conipresbytcro  Deogratus, 

AuGusTiNus,  in  Domiiio  salutem. 

i.  Qua^lioncs  tibi  propositas  mibi  ddcgarc  ma- 
luisti,  non ,  ut  opinior,  pigrilia ,  sed  quod  ea  quoque 
ipsa  qux  nosti ,  libenlius  pcr  nos  audis ,  dum  nos 
nimis  diligis.  At  cgo  proptcrca  malebam  a  te  illas 
aperiri,quod  ille  ipse  amicus,qui  cas  proposuit,  quan- 
tum  cx  hoc  conjici  datur,  quod  mihi  ad  quasdam  episto- 
las  non  rcscripsit,  quasi  nos  vercciiiidalur  sequi  : 
vidcrit  quam  ob  causam.  IIoc  tamen  suspicor,  nec  su- 
spicio  mea  vcl  malevola  est  vei  absurda ,  cum  et 
optime  noveris  quantum  eum  diligam,  quantoque  mihi 
dolori  sit ,  quod  nondum  christianos  cst ;  et  utique 
noD  inconvenienter  arbilror  eum,quem  video  mihi 
rescribere  noluisse,  nihil  sibi  a  me  scribi  voluisse. 
Ploinde  obsecro  te,  ut  quemadmodum  ego  tiiH  parui, 

*  Castigata  subsidio  a.  bg.  bl.  c.  oc.  gg.  gv.  j.  n.  r.  s.  vc. 
doorum  bn.  duorum  s.  duorum  t.  duonim  vc.  ((«inqye  v.  et 
4m.  Bad.  Er.  Lov. 


{a)  Alias  40 :  quae  autem  102  erai,  mmc  109.  Scripta  drca 
<dcm  tem.  us. 


S7t 

aique  intcr  meas  arctissimas  occupalioncs,  luam  san- 
ctam  miliique  cliarissimam  volunlatem  oflcndcre  ti*- 
miil,  bI  non  faccremquod  pctistl,  ila  tu  quoque  facias 
qaod  peto.  IIoc  est  autem,  ut  breviter  quemadmodum 
a  te,  sicut  mihi  indicasti,  poslulavit,  ad  omnia  illi 
respondere  non  graveris,  quod  et  anic  facere  potuisti. 
Seies  enlm  com  legeris,  nihii  pene  a  me  diciuiu  quod 
ipse  non  noveras,  aut  quod  me  tacente  nosse  non  po- 
leras.  Sed  hoc  opos  menm  rogo  habeas  ciim  cxtcris, 
qoorum  studio  scis  convenire.  Tuum  vcro  illud  quod 
flagilo  9  hftbcat  ipsc  cui  hoc  potissimum  congruit ,  et 
caeteri  quos  non  parum  ista  delcctanl,  quemadmodum 
dici  possunt  abs  tc ,  intcr  quos  et  ipse  sum.  Vivas 
iemper  in  Ghristo  nosiri  memor. 

QUiESTIO    PRIMA. 

De  Resurrectione» 

S.  Movcl  quosdam ,  ct  rcquirunt  de  duabus  resur- 
rectionibus  qux  conveniat  promissae  rcsurreclioni, 
otrumnam  Christi  :in  Laiari?  Si  C/iris/t,  inquiiint, 
quomodo  potett  fuec  canvenire  resurrectloni  natorum  ex 
eemine^  ^ue  qui  nuUa  ianinit  condilione  natus  est  f  Si 
Muiem  Laxari  resurrectio  convenire  asseritur ,  ne  ha^c 
quidem  congruere  videtur :  siquidem  Lazari  resurrectio 
faeta  tit  de  corpore  nondum  tabeuente ,  de  eo  corpore, 
quo  Lazarus  dicebatur ;  nostra  autem  multis  scbcuUs  post 
ex  confuso  eruetur.  Ddnde  $t  post  resurrectionem  status 
heatus  futurus  est,  nutla  corporis  iujuria^  nulta  necessi" 
tate  fumis ,  quid  sibl  vult  dbatum  Christum  fuisse ,  et 
vulnera  monstravisse  f  Sed  d  propter  incredulum  fe- 
eil,  finxit :  d  autem  verum  ostendit,  ergo  in  resurrectione 
accepta  futura  sunt  vutnera. 

5.  Quibus  rcspondctur,  Ideo  non  Lizari  resurrectio- 
ncm ,  sed  potius  Chrisii  congruere  promissx  rcsur- 
rectioni,  quia  Lazams  ila  resurrexit  ut  iierum  more- 
relur ,  C/irts<iu  autem,  sicut  de  IIlo  seriptum  est,  sur- 
gens  a  mortuis,jam  non  wwritury  et  mors  itli  uttra  non 
donunabitur  {Rom.  vi,  9).  Quod  ctiam  promissum  est 
resurrecturis  in  flne  sa^culi,  et  cum  iilo  regnatoris  in 
aetemum.  Sic  autcm  non  pcrtinet  ad  resurrectionem 
diflcrentia  nativitatis  Gliristi  et  nostrx,  quod  ilie  sine 
virili  semine ,  nos  autem  ex.  viro  et  femina  creati  su- 
nius,  sicnt  etiam  non  pertinet  ad  ipsius  rooriis  diflc- 
rentiam.  Non  enim  propterea  illius  non  vcra  mors 
fuit,  qhia  sine  virili  scinine  natus  est ;  sicut  nec  ipsius 
primi  homiiiis  aliler  exorla  caro  quam  nostra  (quan- 
doquidem  ille  sine  parcntibus  de  terra  crealiis  cst,  nos 
vcro  ez  parentibus)  aliquid  attulit  ad  diflcrenliam 
inortis,  ut  aliter  illc  morcretur,  aliier  nos.  Sicut  autein 
ad  mortis  sic  nec  ad  resurrectioiys  diflercnliam  valet 
diversa  natiTitas. 
f  4.  Sed  nc  hoc  ipsum  quod  scriplum  est  de  primo 
homine «  similUcr  infldelcs  homines  nolint  crcdere, 
quaerant  vel  anlniadvertanty  si  vel  boc  possunt,  quam 
muliorom  animalium  gencra  sine  parentibus  ex  tecra 
procreentur ,  qus  lamcn  cocundo  pariant  ctiam  ipsa 
Mii  simile,  ncc  proptcr  divcrsitatem  nativitalis  intersit 
iiliquid  ad  naturam  eorum ,  quse  procreata  suiit  ex 
lcrra,  el  conun  qux  illis  cocuniibus  oru  sunt.  Simi- 


S.  AUGUSTINI  EPISGOPI  372 

liter  enim  vivunt,  similiterque  moriuntur,  quaiavtt 
disslmiliter  nata  sint.  Ita  non  est  absurdum ,  ut  sinit- 
liter  resorgant  corpora ,  qox  dissimiliter  orta  snnt. 
Huuusniodi  autem  hoinines  non  valcntes  intueri  ad 
quam  rem  intersit  ariqiiid  diversum  ,  et  ad  quam  nou 
intersit,ubi  advertcriiitaliquam  disiantiam  primordio- 
rum ,  etiam  oronla  conscquentia  distare  oportere  con- 
tenduiit.  Possunt  tales  putare  oleum  ex  adipibus  non 
dcberc  natare  supor  aquam ,  sicui  illud  quod  ex  oliva 
est,  quonlam  longe  est  utriusquc  origo  dissiiniliSy 
quando  illud  ex  ligno,  Iioc  cx  cariie  profluxerit. 

5.  Qiianlum  aulcm  atliuct  ad  illam  differcntiam, 
<)uod  Christi  corpus ,  non  dissolutum  tabe  atque  pu- 
trcdine,  die  teriio  rcsurrcxit,  nostra  vero  posi  longum 
teinpus,  ex  quadam ,  quo  soluta  discesscrant,  confu- 
sionc  rcparahuntur;  humansc  facullati  utrumque  ini- 
possibile  est,  divinai  aulem  potestati  utrumque  fac-il- 
limum.  Ut  cnim  radius  ocuU  noslri ,  non  cltius  pcr- 
vcnit  ad  propinquiora ,  tardius  ad  longinquiora ,  scd 
ulraque  intervaila  pnrili  celcritaie  contingit ;  iu  cum 
tn  trltt  oculi  (I  Cor.  xv,  52),  sicut  Apostolus  dicit ,  fit 
resurreciio  mortuorum ,  omnipotcntiae  Dei  et  ineffa- 
bili  nutui  tam  facilc  cst  quxque  recenlia ,  quam  diu- 
turno  (empore  dilapsa  cailavera  suscitare.  Incrcdibilia 
sunt  hxc  quibusdam,  quia  incxperia ;  cum  omnis  na- 
lura  rerum  tam  sit  plena  miraculis,  ut  non  quasi  facili 
pcrvestigniione  rationis,  sed  videndi  consueiudinc, 
mira  noii  sint ,  atque  ob  hoc ,.  ncc  consideratione , 
ncc  inquisitione  digna  vidcantur.  Nam  ego ,  et  mc- 
cum  quicumque  invisibilia  Dei  per  ea  qu:c  facu  sunl 
intelligcrc  moliuntur  {Rom.  i ,  20) ,  aut  non  minus 
aut  amplius  admiramur,  in  uno  seminis  tam  par- 
vulo  grano ,  omnia  quae  laudanius  In  arbore  tanqoam 
liciata  latuisse,  quam  mundi  hujus  tam  ingentem  si- 
num,  qux  de  corporibus  humanis  dum  dilabuntur  as- 
sumit,  rcsurrectioai  fulurx  tola  et  intcgra  rcdditarum. 

6.  Quomodo  autem  contrariuin  est,  et  Chrisium 
post  rcsurrcclioncm  cibatum,  et  in  resurrectroiie  qux 
promitiitur  ciborum  indigciitiam  non  futuram ;  cum 
ct  Angclos  Icgamiis  ejusdcmmodi  escas  eodemque  mo-' 
do  sumpsisse,  non  ficlo  et  inani  phaiilasmaie,  sed  nia- 
nifesiissima  veritate;  nec  tamen  neccssitate,  sed  pote- 
state  ?  Aliter  enim  absorbet  terra  aquam  siticns,  aiitcr 
solis  radius  candcns  :  illa  indigentia ,  iste  potcntia. 
Futura  ergo  resurrectionis  corpus,  iraperfeckc  felici-* 
tatis  crlt»  si  dbos  sumere  non  poiuerit;  iinperfcctao 
felicitatis ,  si  cibis  eguerit.  Possem  hic  de  commuta* 
tionibus  corporalium  qualitatum,  et  de  prxpotenti  va* 
lentia  in  inferiora  corpora  corporum  supcriorum  latiub 
dispuUre ;  sed  brcvitcr  milii  rcspondcre  propositum 
est,  et  Ulibus  ingcnlis  hoc  scribitur,qux  admonere 
suffeccrit. 

7.  Scial  sane  qui  has  proposull  quxsiiones ,  Chri" 
stum  post  resnrrectionem  cicalriccs,  non  vulnera  dc* 
monstrasso  dubiUntibus ,  proptcr  quos  etiam  cibum 
ac  potum  somore  voluit ,  noii  scnicl ,  sed  sxpius,  ne 
illud  non  corpus ,  sed  spirilum  essc  arbitrarcnlur  ri 
sibi  non  solidc,  scd  imaginalitcr  apparcrc.  Toucau- 
tcm  illx  fal^  cicntriccs  fuisscnt ,  si  nuila  vuhicra 


n  EIISTOLARUM 

pracccssissent ;  cl  tamcn  ncc  ips:x^  cssent ,  sl  eas  cssc 
noluissct.  Voluil  autcm  ccruc  (Jispcnsalionis  gnUia, 
ul  eis  qnos  acdificabal  in  fiilc  non  (icta,  non  aliud  pro 
alio,  8cd  hoc  quod  crucifixum  viderant,  resurrcxisse 
monslrarct.  Quid  csl  crgo  quod  dicilur,  Si  proptcr  in- 
credulum  fecii^  finxit?  quasi  vero  si  quisqtiam  vir  for- 
lis  pro  pnlria  dimicans,  mulia  ndversa  vulncra  cxci- 
pcrcl,  cl  pcritissimo  mcdico,  qui  hocc  iia  curarc  vale- 
rct  ul  cicatrices  nulluc  apparcrcnt,  ipsc  potius  diccrct 
sic  sc  TcIIc  sanari  ul  mngis  esscnt  in  corporc  suo  vc- 
stigia  Yulncrum ,  tanquam  tltuli  gloriarum ,  idco  illc 
mcdicus  cioatriccs  finxissc  diccrctur,  quia  cum  pcr  ar- 
tem  cfncerc  polucril  ut  non  csscnt ,  ccrla  existcnte  • 
causa,  pcr  arlcm  cflccil  potius  ut  essent :  qux  uno  solo 
modo ,  sicut  supcrius  dixi ,  falsse  convinccrcntur ,  si 
nulla  vulncra  snnarcnlur. 

QUiESTIO  SECUNDl. 

De  iempore  christiarKB  religionii. 

8.  Itcm  alia  proposucrunl ,  quae  diccrcnt  de  Por- 
phyrio  coiitra  Christianos  tanquam  validiora  dcccrpta. 
Si  Ckristui  te ,  inquiunt,  salulit  viatn  dicU ,  graliam^  ei 
veritalem,  in  seque  $olo  pomt  animit  nbi  credeniibus  re- 
ditum  {Joan.  xiv,6) ;  quid  egeruni  tot  sosculorum  homi- 
net  anle  Chrittumf  Ut  dimittam^  iiiquit,  tempora  ante 
Latium  regnatum,ab  iptoLatio  quati  principium  hmnani 
nominit  tumamut.  In  ipto  Latlo  ante  Albam  dii  culti 
iuni*  In  Alba  mque  religionet  ritutque  valuere  tempto- 
tum.  NoH  paucioribut  tceculit  ipta  Roma^  longo  tascu" 
lorum  iractu  tine  chrittiana  lege  fuit,  Quid,  luqiiit, 
actnm  de  iam  innumeritanimit^  qui  omnino  in  cutpa  niitta 
tnni;  tiquidem  it  cui  credi  potsel ,  nondum  adventum 
ittum  hominibut  commodaraif  Orbit  quoque  eum  ipta 
Roma  in  riHbut  iemptorum  catuit.  Quare ,  inquit,  Sa/- 
valor  qui  diciut  ett ,  tete  toi  tcecuUt  tubduxit  f  Sed  ne, 
inquit,  dicani  tege  Judaica  vetere  hominum  curaiumge- 
nut ,  tongo  poti  tempore  tex  Judceorum  apparuit  ac  vt- 
guit  anguiia  Sgria:  regione,  pottea  vero  proreptii  etiam 
in  finet  Itatot ;  ted  post  Ceesarem  Caium,  aui  cerie  ipso 
itnperante,  Quid  igitur  actum  de  Romanit  ammabut  vet 
Laiiniti  quce  gralia  nondum  advenieniit  Cliritli  viduatas 
iunt,  utque  in  Cassarum  tempus  ? 

9.  Hgic  propositioni  respondctur,  ut  primo  ipsi  di- 
cant  utrum  profucrint  hominibus  dcorum  suoruin  sa- 
cra,  quac  constat  ccrtis  tcmporibus  instituta.  Quae  si 

negant  aliquid  profuisse  ad  animarum  salutem»  no- 
biscum  ca  deslruunt,  et  esse  inania  confitcntur.  Nos 
qnidem  ctiam  pcrnieiosa  monstramus ;  sed  parum  non 
est  ut  ipsi  interim  prius  inanla  fatcantur.  Si  vcro  ca 
defendunt,  ct  sapicnter  atque  uiiliter  asscnint  insti- 
tiila ;  quxro  quid  actum  sil  de  his  qui  antequam  hxc 
instituta  csscnt,  mortc  obierunt :  hnc  cnim  uliquc  sa- 
kite  atqiic  utilitnte  fraudnti  sunt.  Si  autcm  polucrunt 
alio  modo  purgari,  cur  non  idem  modus  pcrscvcravii 
in  postcros?  quid  opus  crat  institucre  novitias  conse- 
crationcs,  quae  antiquitus  non  fucrunt? 

10.  Hicsidicunt  deos  quidem  ipsos  semper  fuissc, 
et  ad  libcrandos  cultorcs  suos  parilcr  ubiquc  valuissc, 
sed  pro  varietate  rcrum  tcmporalium  %c  tcrrcnarumi 


CLASSIS  n.  57  C 

qux  scirent  cei  tis  tcmporibus  locisquc  congrucrc,  in 
his  alins  atque  allaf^,  alibi  aiquc  alibi,  a.'itcratque  ali' 
tcr  sibi  voluisse  scrviri ;  ciir  hanc  quastiOHcm  cliri- 
stianac  religioni  ingerunt,  in  qua  nobis  ipsi  pro  diis 
suis  aut  respondere  non  possunt,  nui  si  possunt,  in  co 
ipso  sibi  ctiam  pro  nostra  rcllj;ionc  rcspondcant,  ila 
nihil  intcresse  pro  divcrsa  temporum  locorumquc  con- 
gruentla,  quam  divcrsis  sacramcntis  colatur,  si  quod 
colitur  sanctum  est,  sicut  nihil  interest  pro  divcrsa 
linguarum  auditorumquc  congrucntia,  quam  divcrsis 
sonis  dicatur,  sl  quod  -dicitur  verum  cst :  dum  hoc 
sane  intcrsit,  quod  lingux  sonos,  quibus  inter  so  sua 
scnsa  communicent,  cliam  homines  pacto  quodam  so- 
cictalis  sibi  instituere  possunt;  quibusautem  sacris 
divinilati  congrucrent,  voluntatem  Dei  sccuti  sunrqui 
rccte  sapuerunt.  Quae  omnino  nunquam  dcfuit  ad  sa- 
lutem  justilix  pictatiquc  mortalium,  ct  si  qiia  in  aliis 
atque  in  aliis  pepulis ,  una  eademque  rcligione  so- 
cintis  varic  cclcbrantur,  quatcnus  fiat  plurimum  rc- 
fert,  quo  cl  humana  cxhortetur  vel  tolcretur  infirmi- 
tas,  et  divina  non  oppngnetur  auctoritas. 

ii.  Quamobrem  cuni  Christum  dicamus  Vcrbura 
Dei  per  quod  facta  sunt  omnin,  et  idco  Filium  quia 
Yerbum,  ncc  Verbum  dictum  atque  transactum,  sed 
apud  incommutabilem  Patrcm  incommutabile  ipsum 
atquc  incommutabiliter  mancns,  sub  cujus  regimiiio 
universa  crcalura  spiritualis  et  corporaiis,  pro  con- 
gruentia  temporum  looorumque  administratur,  cui 
moderandae  ct  gubemandae,  quid,  quando  et  ubi, 
circa  eam  ficri  oporteat,  sapientia  et  scicntia  penes 
ipsum  cst;  profectoet  anlequam  propagaret  UebraH)- 
rum  gentem,  per  quam  sui  adventus  manifestationem 
congruis  sacramentis  pracfiguraret,  et  ipsls  tempori- 
bus  Israelitid  regni,  et  deinde  cum  se  In  carne  do 
virgine  accepla  mortalibus  mortaliter  demonstraviiet 
deinceps  usque  nunc,  cum  implct  omnla  quae  per  Pro- 
plictas  ante  prxdixit,  et  abhinc  usque  ad  finem  saeculi, 
quo  sanctos  ab  impiis  dirempttirus  est,  et  sua  cuique 
rctributurus,  idem  ipse  est  Filius  Dei,  Patri  coaeter- 
nus,  et  Incommutabilis  Saplentia,  pcr  quam  creata  est 
universa  natura,  et  cujus  participalione  omnis  ratio- 
nalis  anima  fit  beata. 

12.  Itaque  ab  exordio  gcncris  huinani,  quicumqno 
in  eum  credidenint,  eumque  ulcumque  intcllexcrunt, 
et  secundum  ejus  praecepta  pie  et  juste  vixerunt, 
qnandolibet  et  ubilibet  fuerint,  per  eum  prociil  dubio 
salvi  factl  sunt.  Sicut  enim  nos  in  eum  crcdimus  et 
apnd  Patrem  manentcm,  et  qui  in  carnc  jam  vencrit, 
sic  crcdebant  in  cum  antiqui,  ct  apud  Patrcm  ma- 
neniem,  et  in  came  ventumm.  Ncc  quia  pro  tcmpo- 
rum  varietate  nunc  factum  annunliatur,  quod  tunc 
futurum  pncnuntial>alur,  idco  fldcs  ipsa  variaia,  vcl 
salus  ipsa  diversa  cst.  Ncc  quia  una  cademqiie  res, 
aliis  atque  aliis  sacris  ct  sacramentis  vcl  praedicatur 
aut  prophetatQr,  ideo  alias  atqne  alias  res,  vel  alias 
alquealias  salutesoportel  intelligi.  Qaid  ^utem  quando 
flat  quod  ad  unam  eamdemque  fidelium  c^  piorum 
libcrationcm  pertincat,  consilium  Dco  trihuamus,  no- 
bis  obcdlcnliam  tcncamus.  Proindc  aliis  tunc  nomini* 


57«  S.  AUCUSTINI 

21 .  Dispo rlita  aiitcin  divinis  cloquiis  sacrincia  pro 
tcmporum  con^nicnlia,  iiL  alia  ficrcntantcmnnifesfa- 
tionem  Novi  Testamenti ,  quod  cx  ipsa  vcra  ct  unius 
saccrdolis  viclima,  lioccst,  cx  cfTuso  Ghristi  sanguinc 
ministratur ,  et  aliud  nuiic  qiiod  hnic  manirestationi 
congrunm,  qui  jam  declarato  noniine  chrisliani  appel- 
lamur,  olTerimus,  non  solum  eyangelicis,  vcrum  eliam 
prophclicis  Litleris  dcmonstralur.  Mutntio  quippc 
non  Dei,  non  ipsius  religionis,  scd  sacrificiorum  ct 
sacramcntorum  impudcnlcr  nuncvidercturprxdicaui, 
nisi  fuissct  ante  pracdicla.  Qucmadmodum  cnim  unus 
idcmque  homo,  si  Dco  mane  aliud  offcrat,  nliud  vc- 
spere,  pro  congruentia  diumi  temporis ,  non  Dcum 
mutat, iicc religionem, sicut ncc  snlutcm quialio modo 
mane ,  alio  vcspere  salutat  :  ita  in  universo  iractu 
saceulurum,cumaliud  oblatum  est  ab  antiquis  sanclis, 
aliud  ab  eis  qui  nunc  sunt  olfcrtur,  non  huniana  pnt- 
swnptionc,  sed  auclorilatc  divina,  tcmporibus  con- 
grua  sacra  myslcria  cclcbrantur,  non  Dcus  aut  rcligio 
coininutatur. 

QUiESTIO    QUARTA. 

De  eo  quod  ecriptum  csi  :  In  qiia  mensura  mensi 
fucritis,  remetietur  vobis  (Matth,  yh,  2). 

22.  Jam  nunc  deinde  vidcamus  quale  sit  qnod  de 
mensura  peccati  atqiie  supplicii  proposuil,  sic  Evan- 
gelio  calumnialus  :  Minalur^  inqiiit ,  Christus  iiln  non 
CTfidmtibus,  wtema  iuplicia  {Joan  iii,  18) ;  et  alibi  ail : 
i/fi  quamensura  mensi  {ueritis,  remetietur  vobis.tSatis, 
inquit,  ridicule  atque  contrarie  :  nam  si  ad  mensuram 
redditurus  est  peenam,  et  omnis  mensura  circumscripta 
esi  /Ine  temporis ,  quid  sibi  volunt  mince  infiniti  sup- 
pUciif 

23.  Istam  quaeslionem  a  qualicumque  philosopho 
essc  objeciam  atquc  propositam,  difficile  est  crcdcrc : 
qiiippe  qiii  ait ,  Omnis  mensura  circumscribitur  tem- 
pore^  quasi  non  sulcai  nisi  lemporum  essc  mcnsura, 
sicut  Iioraruin  et  dicrum  et  annorum;  vel  sicut  dici- 
mus  brevem  syilabam  simplum  haberc  lemporis,  ad 
Byllabam  longam.  Tnto  enini  modios  et  rnbones,  ur- 
nas  et  amphoras,  non  temporum  csse  mcnsuras.  Quo- 
modo  crgo  omnis  mcnsura  circnmscribitur  temporc? 
Nonne  ipsi  dicuni,  bolcm  istum  sempitemnm  esse? 
qui  lamcn  quantus  sil  ad  tcrram,  mcnsuris  gcomctri- 
cis  pcrscrutari  audent  et  rcnunliare.  Quod  sivc  pos- 
sint ,  sive  non  possinl ,  conslat  eum  tamen  proprinm 
sui  orbis  haberc  mcnsuram.  Quia  et  sl  comprelicndunt 
quanius  sit,  mensurnm  ejus  comprehendunt;  ct  si 
hoc  non  asscquuntur,  mensuram  ejus  utiquc  non 
comprehendunt :  ncc  ideo  nulla  cst ,  quia  hoiniiirs 
cain  nosse  non  possunt.  Pulest  igitur  altquid  ct  scm- 
piteraum  esse,  ct  certam  sui  modi  habere  mcnsuram. 
Seoundum  ipsos  eniin  de  solis  aeicrnitate  locutus  sum, 
ut  sua  senientia  convincantur,  atque  concedant  esso 
posse  aiiquid  cum  mensura  sempiternum.  Ac  sic  non 
idco  putent  non  esse  credcndum  de  supplicio  scmpi- 
tcrno  quod  minatus  esl  Christus,  quia  idem  dixit :  In 
qua  nunsura  mensi  fueritis,  remeUetur  tobis. 

21.  Si  cium  dixissct,  Quod  mensi  fucrilis,  Iioc  mc- 


EPISCOIH  SM 

tidur  vobis ;  eiiam  sic  non  omntno  %A  eanidem  rem 
ex  omni  parte  nccesse  essct  refcrre  sentcntiam.  Pos- 
sumus  enim  recte  dicere»  Quod  planUveris,  hoc  de- 
cerpes ;  quamvis  nemo  plantct  poroum  sed  lignuni , 
decerpat  auiem  pomum  magis  quam  Itgnum  :  sed  il- 
lud  dicimus  secundum  arboris  genus,  quia  iion  ficum 
plantnt  unde  nuecm  decerpnt.  Ita  dici  posset,  Quod 
fcceris  paliiTis  :  non  ut  si  str.prum  fecerit,  stupnim 
paiiatur ;  sed  qiiod  peccnto  isto  fecit  legi ,.  boc  ci  lex 
faciat,  id  est,  quia  legem  talia  prohibentem^lc  sua  vita 
abstulit,  aufernt  euin  ctiam  ipsa  lex  de  homiiium  vita 
quam  regit.  Itcm  si  dixissel,  Quantum  mensi  fueritis, 
tanlum  remctietur  vubis ;  ncc  sic  esset  consequeiis 
ut  omni  modo  acquales  peccaiis  poenas  intelligere  de- 
beremus.  Neqiie  cnim  xqualia  sunl,  vcrbi  graiia,  tri- 
ticum  et  hordeum ;  ct  profecto  dici  posset ,  Quantum 
mcnsi  fucritis,  tantum  remetietur  vobis,  hoc  est, 
quanlum  tritici ,  lanlum  hordei.  Quod  si  dc  doloribus 
agcrelur  aique  dicerctur,  Quantum  dolorcm  ingesse- 
rilis,  taniiis  ingerctur  vobis;  ficri  possct  ut  tantus 
dolor  esset,  quamvis  tempore  diuturnior,  hoc  est 
mora  major,  vi  par.  Neque  enim  si  de  duabus  liicemis 
dicamus,  Tantum  ignis  iste  caluit,  quantum  ille;  idoo 
falsum  erii,  quia  una  earum  forte  cilius  exstincta  esi. 
Non  itaqiic  si  aliquid  secundum  aiiud  tantuni  est,  se- 
cundum  aliud  noii  cst  tantura ,  quia  non  omni  modo 
tantum  est ,  ideo  falsus  est  modus  in  quo  tanium  est. 
25.  Cum  vero  dixerit ,  In  qua  mensura  mensi  fueri- 
tis,  remetietur  vobis,  cuinquc  innnifeslum  sit,  aliud  esso 
mcnsuram  iii  qua  metilur  aliquid,  aliud  ipsam  rero 
qux  mctitur ;  jnm  lieri  potest  ut  in  qua  mensura  ho- 
mines  mensi  csscnt ,  vcrbi  gratia ,  modium  tritici ,  in 
ea  iliis  metirentur  millia  modioruoi,  ut  ct  lam  mulium 
interesset  in  quantitate  frumenli,  et  nihil  in  mcnsura : 
ut  taceam  de  ipsarum  rerum  divei^sitatc ;  quia  non 
solum  (ieri  potcst  ut  in  qua  mcnsura  quis  mensus 
fucrit  hordeum ,  in  ca  illi  mctiatur  triticum ,  sed  in 
qua  mcnsura  mciisus  fucrit  frunicntum,  in  ea  illi  me- 
tialur  aurum,  et  friimenti  sil  unusniodius,  auri  auiem, 
qiiampluriiiii.  Ita  cum  sine  comparatiune  rerum  ipsa- 
rum,  et  genus,  el  quantitas  difleratt  dici  tamen  rcctis- 
simc  potest :  In  qua  mcnsura  meiisus  est,  in  ea  illi 
metitum  cst.  Unde  autem  hoc  dixerit  Christus ,  paulo 
superius  salis  elucct :  Nolile^  inquit,  judicare^  ut  non 
judicemini :  in  quo  enim  judicio  judicaveritis,  jjudicabi- 
mini.  Numquid  si  iniquo  judicio  judicabunt ,  iniquo 
judicabuntur?  Absil.   Nulla   quippe   iniquitas  apud 
Dcum.  Sed  ila  dictum  esl,  In  quo  judicio  judicaveritis, 
in  co  judicabimini,  lanquam  diccrctur :  In  qun  vuluntat4 
benefcccritis,  in  ipsa  libcrabimini ;  vel,  in  qua  vulun- 
latc  malcfcccritis,  in  ipsn  punieinmi.  Velut  si  quisquam 
ad  turpeni  concupisccutiam  oculis  utens ,  cxc^ccari 
juberctur,  rectc  ulique  audirct :  In  quibus  oculis  pec- 
casti ,  in  eis  supplicium  mcruisli.  Judicio  enim  quis- 
que  anirai  sui,  seu  boiio  seu  malo,  utiiur  vcl  ad  bcuc- 
facicndum  vcl  ad  pcccandum.  Unde  noti  iniqiium  est 
ut  in  quo  judicat  in  eo  judicclur,  hoc  cst,  ut  in  ipso 
aniini  sui  judicio  po&nas  luat ,  cum  ca  inala  palilur 
qux  nialc  iudicanlcm  animum  conscouuntur. 


5Sti  EPISTGURUM 

26.  Alia  namquc  sunt  manircsla  lormcnla  qusc 
posi  futura  praeparantur,  eliam  ipsa  ex  eodem  malx 
voiunUlis  cardine  altracia  *  :  in  ipso  autem  animo, 
ubi  appctitus  volunUitis  humnnorum  omnium  est  men- 
sura  factoriim,  continuo  pcena  scquilur  culpam,  ple- 
rumque  major  non  senlieulis  cxcitate  graviore.  Ideo 
cum  dixisfct,  In  quo  judicio  judicaterilis^  judicabimnif 
•cculus  adjuuxil :  El  qua  mensura  mensi  fuerilit,  ttie- 
iieiur  vobit.  In  voluntate  quippe  propria  mctietiir  bo- 
nus  bomo  bona  facta ,  el  in  ea  metietur  ei  beatitudo. 
Uemque  in  voluntate  propria  nnetietur  malus  honio 
mala  opera,  el  in  ea  mctietur  ei  miseria ;  quoniam  ubi 
quisque  bonus  est,  cuia  bene  vult,  ibi  etiam  malus 
cum  male  vult.  Ac  per  lioc  ibi  eiiam  fit  vel  beatus  vcl 
miser,  hoc  est  in  ipso  suae  voluntatis  aflectu ,  quac 
omiiiiim  raciorum  omeritorumque  mcnsiira  cs(.  £:; 
qualitatibus  quippe  voluntatum,  non  ex  temporum 
spatiis,  sive  recte  facta  sivepeccata  meiimur.  Alioquin 
majus  peccatum  haberetur,  arborem  dejiccre  quam 
hominem  occidere.  Illud  enim  fit  longa  mora ,  ictibus 
multis;  hoc  uno  ictu»  brcvissimo  tempore  :  pro  quo 
tamen  exigui  temporis  tam  grandi  pcccato,  si  perpctua 
deporlatione  homo  punuretur,  etiam  initius  cum  illo 
actum  f  quam  dignus  fuerat ,  dicerelur ;  quamvis  in 
apatio  temporaii  longitudo  pienx  cum  brcvitale  faci- 
noris  nullo  modo  sit  comparanda.  Quid  ergo  conlra- 
rium  est,  si  crunt  pariier  longa,  vcl  eiiam  j[*aritcr 
acterna  siipplicia,  sed  aliis  alia  mitiora,  vel  acriora ;  ut 
quibus  tcnipus  xquaie  est,  non  sit  xqualis  aspcrilas, 
propter  mcnsuram  eliam  peccatorum ,  non  in  produ- 
ciione  temporum,  sed  in  voluntate  peccaiiiium  ? 

27.  Yoluntas  quippe  ipsa  puiiitur,  sive  animi  sup- 
plicio  sive  corporis ;  ut  qux  dclectatur  in  pcccalis , 
ipsa  plectatur  in  pcenis ;  ct  ut  qiii  judicat  sinc  miscri- 
cordia,  sine  misericordia  judicetur  :  et  in  bac  quippe 
sentcntia,  ad  lioc^lum  eadem  mensura  cst,  ut  quod 
non  prxstitit ,  non  ei  pncsictur ;  atque  ita  quod  ipse 
judicatur  xtcrnum  erit,  quamvis  quod  judicavit,  xtcr- 
iium  esse  nequiverit.  lu  eadem  igitur  mensura,quam- 
vis  non  xternorum  malefactorum ,  aetema  supplicia 
remctiuntur ;  ut  qiiia  xtcrnam  voluit  habcre  pcccati 
perfructioncm  *,  a:ternain  vindictx  inveniat  severita- 
tem.  Non  autem  siiiit  proposita  brevitas  responsionis 
meas,  ut  colligam  omnia,  vel  certc  quamplurinia  quae 
de  pcccaiis  ct  de  peccatorum  poenis  sancti  Libri  Iia- 
bcni ,  alque  ex  his  unam  eruam  sinc  ulla  ambiguiuite 
scntcntiam,  si  tamcn  id  valeam  viribus  incntis,eliamsi 
congruum  nanciscar  oiium.  Nunc  tamen  arbitror  satis 
esse  monstralum,  non  csse  contrarium  aclerniuiti  sup- 
pliciorum,  quod  in  eadcin  mcnsura  rcdduntur,  iii  qua 
pcccata  commissn  sunt. 

QU£8TI0  QCIKTA. 

De  Filio  Dei  secundum  Salomonem. 

28.  Post  hanc  quxstioncm ,  qui  eas  ex  Porphyrio 
pr<»posuit,  hoc  adjunxit :  Sanecliam  deillo,  iiiquit, 


sic  Mss.  quatuordccim.  At  Edd.  babcnt,  extracta. 
•  LoT.,  pcrfruUmcm»  Alil  ploriquc  Cdd. ,  perfruclionem» 


CLASSIS  u.  m 

medignaberis  butruere^  si  vere  dixit  Salomon,  Filium 
Deus  non  habct, 

S9.  Cilo  respondetur  :  Non  solum  lioc  non  dixit , 
verum  eliam  dixit  quod  Dcus  habeat  Filitim.  Apud 
eum  enim  Sapientia  loqucns  ait :  Ante  omnes  colles 
genuit  me  {Prov.  viii,  25  ).  Et  quid  est  Christus ,  nisi 
Dei  Sapienlia  ?  licm  quodam  loco  Proverbiorum .' 
Deus^  inquit,  docuit  me  sapieniiam,  et  scientiam  sancto- 
rum  cognovi,  Quis  ascendit  in  ceelum,  et  desccndit?  quis 
collcgit  ventos  in  sinum  ?  quis  convertit  aquam  in  vesii' 
mento  ?  quis  tenuit  fines  terrce?  quod  nomen  est  ei ,  aut 
quod  nomen  est  Filii  ejus  {Id.  xxx,  4)  ?  Horiiin  duoruin 
quae  in  cxtrcmo  conimcmoravi ,  unum  retulit  nd  Pa- 
trem,  id  est,  Quod  nomen  est  ei ,  propter  quod  dixe- 
rat ,  Dens  docuit  me  sapientiam  f  ei  allcrum  cvidcnlcr 
ad  Filium ,  cum  ait,  aut  quod  nomen  cst  Fitii  ejus^ 
proptcr  ^  cxtcra ,  qii.-c  de  Filio  niagis  iiitelliguniur» 
hoc  esl,  Qttis  ascendit  in  coelum,  et  discendit ;  qinHl 
Paulus  ila  commemoral ,  Qui  descendit^  ipte  est  et  qui 
uscendit  super  omnes  costos  ( Ephes,  iv,  iO ) :  Quis  cot^ 
legit  ventos  in  sinum?  id  est,  aninias  crcdcniium  in  oc- 
cultuni  atque  sccretum ;  quibus  dicitur,  Mortui  enim 
eilis ,  et  vita  vestra  abscondita  est  eum  Christo  in  Deo 
(  Cotoss,  111,  3 )  :  Quis  convertit  aquam  in  vestimento  ? 
ut  dici  posset ,  Quotquot  in  Christum  baptixati  estis , 
Christum  induistis  {GaL  iii,  27) :  Qtits  tenuit  fines  terra? 
qui  dixit  discipulis  suis,  Eritis  mihi  testes  in  Jerusalem, 
et  in  tota  Judosa^  et  Samaria^  et  usque  in  fines  terrce 
(iicM.  8). 

QUiBiiTlO  SEXTA. 

De  Jona  proplieta. 

30.  Posirema  quaestio  proposita  est  dc  Jona,  nec 
ipsa  quasi  cx  Porphyrio,  sed  Unquam  ex  irrisione  Pa- 
ganorum  ;  sic  enim  posita  est  :  Deinde  qnid  sentire , 
inquit,  debemus  de  Jona^  qui  dicitur  in  ventre  ceti  tri- 
duo  ftusse ;  quod  aiccdocvd^  est  ei  incredibite,  transvoratum 
cum  veste  hominem,  fuisse  in  corde  piscis,  Aut  si  pgura 
est,  hanc  dignaberis  pandere.  Deinde  quid  sibi  etiam 
illud  vutt  supra  evomitum  Jonam  cucurbitam  naiam  (Jo- 
me  u,  i,  et  iv,  6) :  quid  causmfuit^  ui  Iubc  naseeretur? 
lloc  cniin  genus  quxstionis,  multo  cachiniio  a  Paga- 
nis  graviier  irrisum  animadverti. 

31.  Ad  Iioc  respondctur,  quod  aut  omnia  divina 
miracula  credcnda  non  sint ;  aut  hoc  cur  non  creda- 
tur,  causa  nuUa  sit.  Iii  ipsuiii  autcni  Christum,  quod 
tcrtio  die  resurrexerit,  non  crcdcremiis,  si  fidcs  Chri- 
stianorum  cacbinnum  mctuerct  Paganorum.  Cum  au- 
tcm  hinc  quaeslionem  iion  proposuerit  amicus  nostcr, 
Ulrum  crcdendum  sit,  vcl  Lazaruin  rcsuscitatum  csse 
qiiartodie,  vel  ipsum  Cliristiim  tcrtio  die  rcsurrcxisse; 
inultum  miror  hoc  quod  factuin  est  dc  Jona,  euin  pro 
incrcdibili  posuisse  :  nisl  forte  facilius  piitai  mortuuin 
de  scpulcro  rcsuscitari,  quani  vivum  in  tam  vasto 
venUre  beliuae  potuisse  Bcrvari.  Ut  cnhii  omitlam  coro- 
memorare  quanta  mngnitudo  belluarum  marinanim 
ab  eis  qui  experti  snnt  indicctur ;  venter  quem  costae 
illac  muniebant,  qu:c  Carlhagine  in  puhlico  fixae  po- 
pulo  notx  sunt,  qiiot  homincs  iii  spatio  suo  capere 

^  Mss.  t>lurcs,  prteter. 


potset,  qiiis  non  conjidat,  qoanto  liialu  paiebai  os 
illud,  quod  vclul  janua  speluncae  illios  fuil  ?  Nisi  forte» 
ttt  posult,  Teslis  essel  impedkncnlo  ne  Jonas  vorari 
posset  illxsus,  quasi  pcr  angusta  sese  coarctaverit , 
qui  per  abruptuin  aeris  pnccipitatus,  sieexceplus  est, 
m  prius  recipcrelur  ventre  bcslia  qnam  dente  lace- 
raretur.  Quanqnam  Scripiura  neqne  nudura  neque 
vestitum  in  illud  anirum  dejectum  csse  dixerit,  ut 
possit  iutelligi  illoc  eiiam  nudus  imiisse,  si  rorteopus 
erat,  tanquam  ovo  corium,  iia  illi  vestcm  dctrahi , 
quo  facilius  sorberetur.  Sic  enim  sunt  iMmines  de 
prophcta!  bujus  vcstc  soUicili,  quasi  aut  per  fcncslram 
parvam  repsisse,  aut  iu  balncas  intrasse  dicatur ;  quo 
etiamsi  nccessc  csscl  intrare  vcsiilum,  vix  molcstum 
cssel,  non  tamen  mirum. 

52.  Scd  liabcnt  revera  quod  non  crcdant  in  divino 
roiraciilo,  vaporem  ventris  quo  cibi  madescont,  po- 
tiiisse  ita  tcmperari  ut  vilam  hominis  conservaret. 
Qiianto  incrcdibilius  crgo  proponerent  tres  illus  viros, 
ab  impio  rcge  in  cnniinum  missos,  dcambulassc  in 
mcdio  ignis  illxsos?  Quapropter  si  nulla  isii  divina 
niiracula  volunt  credcre,  alia  disputalionc  refcllcndi 
sunt.  Ncqiie  cnim  debeiil  unum  aliqnid  tanqiiam  in- 
credibile  proponere,  et  iti  qii.Tstionem  vocarc,  sed 
omnia  quae  vei  talia,  vel  eliam  mirabiliora  narranlur. 
Et  lamcn  si  boc  qnod  dc  Jona  scriplum  est,  Apuleius 
Madaurensis,  vel  Apollonius  Tyancus  fecisse  dicere* 
tur,  quorum  muita  mira  nullo  fidcli  auctorc  jaclilanly 
quanivis  cl  dxmones  nonniilla  faciant  Angelis  sanclis 
similin,  non  veriiate  sed  specie,  non  sapientia  sed 
plaiic  fallaria  :  lamen,  si  dc  istis,  nt  dixi,  quos  ma- 
gos  vel  pbilosoplios  iaudabiliter  nominanl,  tale  ali- 
quid  uarrarclury  non  jam  in  buccis  crcparet  risus  , 
sed  typbus.  Ita  rideant  Scripturas  nostras  :  quanlum 
possunt,  ridcant,  dum  per  singulos  dics  rariores  pau- 
cloresqoe  se  videani,  vcl  morieiido,  vel  credendo ; 
dum  tmplentur  oainia  quae  pncdixerunt  qui  hos  coiitra 
veritatem  inanitcr  pugnaluros,  vanc  latratiiros,  pau- 
latim  defecturos,  tanio  ante  riserunt,  nobisque  posto- 
ris  suis,  noii  solum  ea  legenda  dimiseninl,  vcrum 
expcricnda  proiniserunt. 

35.  Non  sane  absurde,  neque  imporlune  requirilur 
qoid  ista  significent,  ut  cnm  hoc  exposilum  fucrit , 
non  tautum  gesia,  scd  cliam  profiter  ali(|uam  signifi- 
caiionem  conscripla  esse  crcdaiilur.  Priiis  crgo  non 
dubilet  Jonam  propliclam  iii  alvo  iiigeuti  marinx»  bel- 
lux  triduo  fuisse,  qui  vult  scrutari  cur  boc  facium 
sit :  nou  cnim  frusira  fuclum  esl,  sed  lamen  factum 
cst.  Si  enim  moveiit  ad  fidem  quae  flgiirale  tantum 
dicta,  non  faeia  sunt ;  quanlo  magis  luovere  debent 
quae  figuralo  non  lanturo  dicta,  sed  (acta  sunl?  Nam 
sicut  humana  consuetutio  vcrbis,  iia  divina  potcntia 
ciiam  foctis  ioquiUir.  Et  slcut  sermont  humano  verba 
nova,  vel  minos  ositata,  moderateac  decenier  aspcrsa, 
spleadorem  addudt ;  ita  in  factis  mirabilibus  Gongruen- 
ler  aliquid  •ignificaalibus»  quodammodo  luculeniior 
cst  divina  eioqoeAtia. 

(4*  Proinde  quid  prxfigoraverjt  quod  prophclam 
beilua  ilia.  devoralum,  tertio  die  vivum  rcddiUil,  cur 


S.  ACGUSTINI  EflSCOPI  S84 

•  nobis  qiixritur,  eum  lioc  Chrislos  exponaitGca^- 
ra/to,  iiiquit,  ffraoa  eC  aduUera  riynum  qumnt,  ef  it- 
pium  non  dabiiur  H,  nisi  pgnum  Janm  propham  :  $kui 
enlm  iona$  fuil  in  ventre  eeli  tribus  diebm  ei  irihu 
noctibu» ;  $ic  erit  Filiu»  homim  in  corde  terrm  trihm 
iMebuM  er  tribui  noctibu»  {Matth.  xn,  59,  iO).  De  ipso 
iutem  triduo  mortis  Domini  ^  Ghristi,  quomodo  ralio 
roddatur,  cum  a  pnrte  lolum  intelligitur,  in  diepriBM 
ct  novissifna,  ut  toti  ires  dies,  id  est  cum  sois  necii- 
bus  computentur,  longiim  est  dissererOy  el  in  aliis 
sermonibus  jain  sxpissime  dictum  est.  Sicul  crge 
Jonas  cx  navi  in  alvum  celi,  ita  Chrislus  cx  ligno  in 
scpulcrum  vel  in  moriis  profiiiidum.  El  sicut  ilie  pro 
bis  qui  lempeslale  pcriclitibantur,  iia  Cbristus  pro 
hisqui  in  hoc  san^ulo  fluctuanl.  Et  sicut  primojussum 
est  ul  pnedicarclur  Niiiiviiis  a  Jona,  scd  iion  ad  eos 
penenit  prxdicalio  Jona^,  ntsi  posleaqiiam  eum  celiis 
cvoimiii ;  ila  pr(»phetia  pncmissa  est  ad  GcnteSt  scd 
nisi  post  rcsurrectioncin  Christi  nou  pervcnit  ad 
Geiites. 

35.  iamvero  quod  tabcniaculum  sibi  consiiiuit,  et 
consedil  ex  ndverso  civilatis  Niiiive,  qiiid  ci  futurum 
esset  exspcctans,  alterius  sigiiificationis  pcrsonam 
Prophcia  gcstabat.  Prxfigurab.tt  cnim  camalcm  po- 
puium  Isracl.  Nam  huic  erat  ct  tristitia  de  salute  Ni- 
nivitarum,  hoc  est  de  redomplione  et  lil>eratione 
Centium.  Unde  veiiit  Christus  vocare,  iion  justos,  sed 
peccatores  in  poeaitentiam  (Ltic.  v,  52).  Uinbracuium 
ergo  cucurbiioi  siiper  caput  ejus,  promissiones  crant 
Ycleris  Testimenti,  vel  ipsa  jam  munera,  in  quibus 
erat  utique,  sicut  dicit  Aposlolus,  wnbra  futurorum 
(Colos»,  II,  17),  tanquam  ab  xstu  lemporalium  malo- 
rum  in  terra  promissionis  defensaculum  prxlicns» 
Vcrmis  autem  matulinus^  qiio  rodente  cucurbita  cx- 
arnit,  idem  ipse  rtirsus  Cbrisius  occurril,excujusore 
Evangeliodiinimato,  cuncla  illa  quai  tcmporalilerapud 
Isrnelilas  vci  ul  unibralili  prius  significarione  vigue^ 
runt,  cvacuatainarcescunl.El  nunc  ille  populus  amisso 
Jcrosolymitano  regno,  et  saccrJotio,  et  sacrificio , 
quod  totum  umbr.i  erat  futiiri,  in  capiiva  dispersionc 
magno  seslu  IriiMilationis  adurilur,  sicut  Jonas,  quod 
scripturo  cst,  a  solis  ardore  {Jonof  iv,  8),  ct  dolet  gra- 
viter ;  ct  lanien  duiori  ejiis  alque  umbru!  quam  diligc- 
bat,  salus  gcntiufu  po6nilcnliumquc  *  pra^poniiur. 

56.  Adhuc  cachinnenl  Pagaiii,  cl  jam  vcrmem 
Chrislum ,  ct  Iianc  interprelalionem  propheiicisacra- 
meiiti  superbiore  garrulitatc  derideanl,  duin  Umcii  ct 
ipsos  scnsim  paulatimque  consumat.  Nani  de  omni- 
bus  talibus  haias  propbetal,  pcr  quem  nobis  dicit 
Deus  :  Audite  me  qui  sciti»  judicium^  populus  meus , 
in  quorum  corde  lex  mea  esl  :  opprobria  hominum  no- 
lite  metuere^  et  detractione  eorum  ne  superemini^  nec 
quod  vos  spernant  magni  duxeiitis,  Sicut  enim  vesti' 
mentum^  ita  per  tempus  absumentur^  et  sicut  lana  a 
tinea  comedentur ;  jusiUia  autem  mea  in  eetemum  manei 
{I»ai.  Li,  7,  8).  Nos  ergo  agnoscamus  vermem  matu- 


>  fM.  :  DomiiU  nostri  Jesu  christi.  AiMss.  carent  voctl^us^ 
no^ri  Jcsu. 
*  Mss.  valic.lrcs  et  alii  c  nostris  duo,  pctnitcntijque. 


588  EPrSTOLARtlM 

titium»  quia  cl  iii  illo  psalmo  cujus  lilulus  inscribilur, 
Pro  susccptione  matutina^  lioc  se  ipse  nominc  appcl- 
lare  dignalus  cst :  Ego^  inquit,  tum  vermiSj  et  non 
homo ;  opprobrium  hominnm^  et  abjectio  plebis,  lloc 
opprobrlum  de  illis  opprobriis  est  quac  jubemur  non 
metuere  pcr  Isaiam^  dicentem  :  Opprobria  hormnum 
nolite  metuere,  Ab  isto  verme  tanqiiam  a  tinca  com- 
eduntur,  qui  sub  ejus  dente  evangelico  per  singulos 
dies  paucitaiem  suam  deflciendo  mirantur.  Nos  hunc 
agnoscamus,  et  pro  salute  divina,  buroana  opprobria 
suiremmus.  Vermis  est  propter  humilitaiem  cariiis ; 
foriassis  etiam  propter  virginis  partum.  Nam  hoc 
janim»!  plcrumque  de  carne,  vel  dc  quacumque  re 
icrrena^  slnc  ullo  concubitu  nascitur.  Matutiiius  cst, 
quia  dilnoilo  resurrcxit.  Potcrat  utique  illa  cucurbita 
et  siiic  ullo  vermiculo  aresccre.  Postretiio  si  habcbat 
Deus  ad  hoc  vcrmcm  necessarium,  quid  opus  crat 
addcre  matutinum,  nisi  ut  ille  veruiis  agnosccretur , 
qui  cantat  pro  susceptione  maiuUna  :  Ego  aulew  sum 
vermis^  et  non  homo? 

37.  QuiJ  ista  prophetia  jam  ipso  rcrum  clTcctu  ct 
adiniplctionc  lucidiiis  ^?  Si  irrisuscst  vcrmis  iste  cum 
pcndcrct  in  criice,  sicut  in  eodem  psalmo  scriptum 
esl,  Locuti  sunl  labiis,  et  moverunt  caput,  Speravit  in 
Deum,  eruat  eum ;  salvum  faciat  eum^  quoniam  vult 
eum^  cum  completa  sunt  qiuc  ibi  prxdixit,  Foderunt 
manM  meas  et  pedes^  dinumeraverunt  omnia  otsa  mca, 
ipa  vero  consideraverunt^  et  conspexerunt  me,  divise^ 
runt  sibi  vestimenta  mea,  et  super  vettem  meam  miserunt 
tortem;  quod  taiita  manifcstatione  futurum  in  lihro 
antiquo  proplietatur,  quanta  manirestalione  factum  in 
novo  Evangelio  recitatur  :  sed  si  in  hac  humilitate,  ut 
dicerc  coeperam,  iste  vcrmis  irrisus  cst,  numquid 
adhuc  irridcndus  cst  cum  ea  complcri  cernimus,  qu.-c 
conscqucntia  psalmus  ipse  habet,  Commemorabuntur 
et  eonvertentur  ad  Dondnum  universi  fnet  terne^  et 
adorabunt  in  contpectu  ejut  umvertm  patrias  genlium  ; 
quoniam  Domini  est  regnum,  el  ipte  donunabitur  genlium 
{PsaL  XXI,  7-29).  Sic  commemorati  sunt  Ninivitx , 
et  convrrsi  suiit  ad  Dominum.  Hnnc  saiutcm  poeni- 
lentia:  Geiitium  tanto  ante  pnefigiiratam  hi  Jona,  do- 
lebat  Isracl,  sicut  nuiic  dolet  umbra  nudatiis,  et  xsta 
sauciatus.  Liccat  sane  cuilibct  quamlibet  aiiter,  dum 
tamen  sccundum  rcgulam  fidei,  cxtera  oninia  qiix  de 
Jona  propheta  mystcriis  operta  sunt,  aperire.  Iliid 
pkine  qnod  in  ventre  ceti  tridao  fuit,  fas  non  est  ali- 
ler  iiitelligere,  quam  ab  ipso  coelcsti  magistro  in 
Gvangelio  commemoravimus  reveiatum. 

38.  Proposita  exposuimus  ut  potuirous :  sed  lllo  qui 
proposuit,  jam  sit  christianus,  ne  forte  curo  exspeciat 
ante  Libroruro  sancloruro  finire  quaestiones,  prius  fi- 
niat  viiam  istam,  quaro  transcat  a  roorte  ad  vitam. 
Ferri  enlm  polcst,  qiiod  antequam  christianis  sacra- 
oientis  imbaatur,quxritderesurrectione  mortuorum. 
Conccdendum  etiam  fortassis  quod  de  Christo  quxsi- 
vit,  cur  tauto  post  venerit,  vel  si  quae  sunt  alix  pnucne 
et  magn»  quaestiones,  quibus  cactera  inserviunt.  Si 


I.  omues  iiMcidiut  ?  Neque  enkn  it  inim  ett.  tone 
pr0|  Nuniquid  etiint. 


CLASSIS  II.  S8f 

aulem  qualis  cst  illa,  In  qua  memura  menti  fueritie, 
metietur  vobis,  vel  qiialis  ista  de  Joiia,  cliaro  oroncd 
talcs  antequnm  sit  christianus  finire  cogilat,  pcrpa- 
nim  *  cogiiat  vel  conditioncm  humanam,  vcl  xtatom 
jam  suam.  Sunt  cniro  innumerabiles,  quac  non  sunt 
finiendae  anle  fidcm  ne  finiatur  vita  sine  fide.  Sed 
plane  rctenta  jam  fidc,  ad  exercendain  piam  dele- 
ctnlionem  mentiuro  fidelium  studiosissimc  requiren- 
dj»,  et  qiiod  in  eis  cluxcril,  sine  typho  •  arrognnli;e 
communicandiim ;  qiioJ  autcm  latucrit,  sine  salutis 
dispendio  tolcrnnduin. 

EPISTOLA  CMI  •  (fl). 
Nectario  petenti  veniam  tribui  civibus  tidt  rescripserat 
Augustinus  in  Epitt,  97,  non  decere  christianam  be* 
nevoleutiamy  ut  insigne  iUud  Calamensium  scclui'  im- 
punitum  omnino  dimittatnr,  Iluic  rursum  uribit 
Nectariutf  blandiens  ac  suppliciier  suadens  ut  iit 
parcatur  sine  uUa  exccplionc, 

Doiiiitio  rcclc  ac  mcrito  suscipiciido  et  oronibus  modis 
lionoranJo  fratri  Augustlno,  Nectarius,  in  Douiiuo 
salutem. 

1.  Sumptis  liUeris  Exvnietatis  tuw,  qmbus  idolorum 
cuUum^  el  tempiorum  cerimoniat  dettruxitti,  audire  mihi 
viiut  sum  philosophi  vocem^  non  iUius  qucm  in  Aeade- 
miiB  Licwo  memoranlf  tenebrosis  humo  angulis  resideu' 
tem^  ex  profunda  quadam  cogitatione  demersum^  redu^ 
ctit  ad  froniem  caput  impliciusse  genibus,  ut  aiiorum 
prcsclara  inventa  doctrinm  egenut  quidtnn  calnmniator 
oppugnet,  astertaque  prmclare,  cum  suum  nihii  defendat^ 
accuset :  ted  plane  exciUOut  oratione  tua  ante  oculot 
ttetit  M,  Tullius  contularit,  qui  innumerit  civium  capi^ 
tibut  conservatit^  forensit  campi  signa  victricia  stupen^ 
tibut  Grwcim  tcholis  laureatut  inferret^  tubmnque  illtnu 
canorw  vocis  et  iingua^  quam  in  criminum  reot  et  rei-^ 
publicm  parricidat,  tpiritu  justw  indignationis  infiave^ 
rat,  anhclus  inverleret,  togamqueiptam  rugarum  paginit 
retolutitj  paUiorum  imitatut  tpeciem^  retorqueret. 

2.  Ergo  cum  not  ad  extuperantittimi  Dei  cuUum  re- 
iigionentque  compeUeret,  iibenter  audivi;  cuxn  cotlettcm 
patriam  intuendam  ette  tuaderet.  gratanter  accepi,  Non 
enim  iUam  mihi  civUatem  dicere  videhwre^  quam  muralit 
aUquis  gyrut  coercet^  nee  iUam  quam  philotophorum 
iractatut  mundanam  memorant  communem  omnibut 
profitetur;  ted  quam  magnut  Deut^  et  bene  mcritm  de 
eo  aninue  hfAiUmt  atque  incolunt^  quam  omnct  lega 
diverm  viis  et  tranuUbus  appetunt^  quam  loquendo  ex« 
primere  non  possumut^  eogitando  fornUtn  invemre  pos^ 
temut,  Uac  ergo  ticet  principaUter  appelenda  atque  diU- 
geuda  nt^  tamen  iUtun  non  arbilror  deterendam^  in 
qua  naU  et  geniti  tumut :  qum  prima  nobit  utum  ludt 
hi^ut  infudit^  quce  aluit^  qum  educavil^  et,  ut  quod  ad 
eautam  proprie  perUnH  dicam^  de  qua  bene  merUit  ti- 

*  Lov.,  perperam,  Sed  melhis  Mss.,  perparwn, 

*  Mss.,  tgpo.  sic  ptssUn  scribitur  sublau  Utten  h,  Quud 
semel  observasBe  sufilciet. 

*  Eplstt.  cm  et  Civ  incassum  quaesivimos  hi  GalHcaols 
Hss.  Emendatae  sunt  ad  vaticauum  exemplary  ex  qoo  ante* 
hac  prodieraot  in  publicum. 

{a)  Allas  2S5  socunda  :  quae  avtem  103  erat.  nunc  Sll 
scri|Jta  ante  ilacm  martii  aa.  400. 


587  S.  AUCUSTINI  EPISCOPI 

riSf  doaissimt  homines  fernnt^  post  obitum  corporis  in 
ctelo  domicilium  prttparari,  ut  promotio  qua^datn  ad 
supernam  prmstelury  his  hominibus^  qui  bene  de  genila- 
libus  urbibus  meruerunt;  et  hi  magis  cum  Deohabitent^ 
qui  saluteni  dedissc,  aut  consiliis,  aut  operibus  patria 
doceantur.  Jam  illud  quod  joculariter  dignatui  es  dieere^ 
urbem  nostram  non  armiSf  sed  flammis  incendiisque  fia" 
grarCt  ^t  spinas  magis  ingenerare  quam  flores,  non  est 
maxima  reprehensio^  cum  sciantus  flores  ex  spinis  pie- 
rumque  generari.  Nam  el  rosas  ex  spinis  gigni  quis  du- 
bitaty  et  fruges  ipsas  aristarum  vallo  sepiri^  ila  ut  aspe- 
ris  suavia  plerumque  misceantur. 

5.  Postremum  fuit  in  lilleris  Prastantim  tWB  non  ca- 
put  aut  sangmnetH  in  Ecclcsiai  postulari  vindictam,  sed 
quibus  rebus  maxime  metuunt  spoliandos,  Ego  autenif 
nisi  me  opHnio  fallitj  sic  arbltror^  gravius  esse  spoliari 
facuUaUbns  quam  occidi.  Siquidem  quod  frcquentatum 
in  litterit  nosti,  mors  malorum  omnium  aufert  scnsum, 
egeslosa  vita  wtemam  parit  ealamitatem  :  gravius  est 
enim  male  viverCf  quam  mala  morte  finire,  lloc  etiam 
operw  vestrcB  indicat  ratio,  in  quibus  paupcres  sustine- 
(is,  morbidos  curaiione  relevatis^  medicinam  afftictis  cor- 
poribus  adhibetis;  id  postremo  modis  omnibus  agitis^ 
ut  dinturnitatem  calamitatis  afflicti  non  sentiant,  Quod 
aulem  ad  modum  pertinet  peccalorum^  nihil  intercsl 
quale  videatur  esse  peccatum  cui  indulgentia  poslulatur. 
Primum  enim  si  peenilenlia  et  vcniam  tribuit  et  purgat 
mdndssum^  pcenitet  utique  illum  qui  rogat^  qni  pedes 
complectiturf  ef,  si^  ut  quibusdam  philosophis  placet, 
omnia  peccata  paria  sunt,  indulgentia  omnibus  debet 
esse  communis,  Petulantius  bculus  est  uliqtus,  peccavit ; 
convicia  aut  crimina  ingessil,  wque  peccavit;  aliena 
quisquam  diripuit^  inler  delicta  ttumeratur ;  loca  profana 
Macrave  violavit^  non  est  ab  indulgentia  secernendus,  Po^ 
stremo  nuiltts  esset  venice  locus^  iiist  pc4:cata  prascederent, 
A,  Nunc  quoniam  non  quanttun  debui,  sed  qtuintum 
pottdf  majus  ut  dicitur^  ntintuve  respondi,  oro  atque  ob- 
tecro,  utinam  prassentem  possetn^  ut  eiiam  iacrymas 
vteas  pervideres^  ut  qui  sis^  quid  profitearis,  quid  agas, 
etiam  atque  etiam  cogites ;  intendas  qtue  si/  iiiius  species 
eivitatis^  ex  quaadsuppiicium  duccndi  extrahuntur;  quce 
sit  matrum,  quce  conjugum,  qtue  iiberorum,  qucn  paren- 
tum  iamcntatio ;  quo  pudore  ad  patriam  venire  possint 
iiberati,  sed  torti ;  quos  renovat  dolores  aut  gemitus  con- 
nderatio  vuinerum  ct  cicatricum.  Et  liis  omnibus  pertra- 
ctatis,  Deum  printo  consideres,  Itominumque  cogites  fa- 
mam,  bonitatem  amicam  potius,  faitiiiiaremque  conjun- 
ctionem,  et  ignoscendo  potitts  laudem,  quam  vindicando 
coruiuiras.  Atque  Itax  dc  his  dicta  sinl^  quos  verus  con- 
feutonis  suce  reatus  astringit.  Quibus  quidetn  iegis  con- 
tetnpiatione,  quod  laudare  non  desino,  veniam  tribtustis. 
Jam  illud  explicari  vix  potest  qtutntum  crudeiitatis  sit, 
imtocentes  appetere,  et  eos,  quos  a  cjinune  constat  esse 
discretos,  in  judicium  capitis  devoeare.  Qims  si  purgari 
conligerit,  cogiteSf  quceso,  quanta  accusatorum  iibera- 
kuntur  invidia^  cum  reos  sponte  dinuserint  victi,  relique' 
fint  innocentes.  Deus  summus  te  custodiat,  et  legis  su<e 
U  conscrvet  pranidiwn  atque  omamentum  nostrutn. 


38S 
EPISTOLA  CIV  (a). 
Ad  superioris  epistolw  capiia  singula  respotuiei  Atwu- 

stinus ;  id  proiter  aiia  refciiens,  quod  ex  Stoicorum 

piacito  Nectarius  induxerat,  omnia  peccata  esuparia. 
Dountio  eximio  meriloque  honorabili  ac  suscipiendo 

frairi  Nectawo,  Augustinus,  in  Domino  salutem. 

CAP.  PRIMUM.  —  i,  Legi  litieras  Benigiiiutis  tnx 
quibus  mibi  longe  poslea  respondisiis,  quam  nieas  sd 
le  perferendns  dedi.  Nam  ego  rescripseram ,  cum  ad- 
huc  nobiscuro  cssel,  neque  navigassei  sanctus  fratcr, 
ei  coepiscopus  mcus  Possidius.  Ilas  autem  quas  mci 
eausa  illi  dignatus  cs  reddere.  accepi  vi  cal.  april.,  post 
mcnses  fermeoclo,  quam  scripseram.  Curergo  ad  te 
tam  sero  mea  scripu  pervenerinl,  aut  ad  me  tua, 
prorsus  ignoro.  Nisi  forle  niodo  rescribcre  prudentios 
luaj  placuerit,  quod  facere  ante  comcmpseras.  Hoe  s 
ita  est,  miror  unde  sit.  An  aliquid  audisti,  quod  nos 
adhuc  latel,  fralrem  meum  Possidium  ndversus  cives 
tuos  (quos,  pace  tua  dixcrim,  multo  salubrius  diligit 
ipse  quam  lu)  quo  pleciantur  severlus  impetrassc. 
Nam  hoc  et  episiola  lua  te  nietuere  indicat,  cum  ad- 
mones  iil  mihi  ante  oculos  consliUinm,  qualis  illa  sit 
epecies  civitatis,  ex  qua  ad  supplicinm  ducendi  extrahun- 
tur ;  qwB  sit  matrum,  quce  conjugum,  qnee  liberorum, 
quce  parentum  lantcntatio ;  quo  pudore  ad  patriam  te- 
nire  pbssint  iiberali,  sed  torti;  qttos  renovet  dotores  aut 
gemitus  coitsideratio  vulnerum  et  cicatricum.  Absil  iit 
isla  cuiqiiam  inimicorum  nostroriim  vcl  pcr  nos,  vcl 
per  qiiemquam,  quod  ingcrantur,  insteinus;  scd,  ut 
«lixi,  si  aliqiiid  taic  ad  le  fama  perlulil,  npcrtius  cdis- 
sere,  ut  noverimus  vel  qiiid  agcre  ne  ista  fiani,  vel 
quid  haec  credentibus  respoiidere  debeamus. 

2.  Liiterns  meas  potius  intuere,  quibus  te  rescri- 
bcre  pigiiit;  illic  eiiim  saiis  exprcssi  animum  nostnim  : 
sed,  ut  opmor,  oblitus  quid  tibi  rcscripserim,  omiiino 
mihi  alia  longe  divcrsa  et  dissimiiia  rctulisli.  Quippe 
quasi  rccorduius  quod  in  liltcris  meis  i)osui,  hoc  tuis 
inscruisti  quod  oinnino  non  posui.  Poslremum  enim 
fuissc  in  litleris  meis  dicis,  non  capuf  aut  sangiiinem 
iD  Ecclesia;  posliilari  vindiciam,  scd  rcbus,  quibus 
maximc  nicluunt  spoliandos.  Dcindc  oslcndcns  qiian- 
lum  sit  hocmali,  adjungis  nlquc  conlexis,  nisi  teopi- 
nio  fallit,  arbilrari  gravius  csse  spollari  facultatibiis 
quam  occidi.  Alque  ul  aperlius  cxpoiias  dc  quibus  Ci- 
cultaiibus  dlxcris,  pcrgis  alque  addis,  mcfrequenta- 
lum  in  liilcris  nossc  quod  mors  malorum  omnium  au- 
fcrat  sensuin,  cgcsiosa  aulcm  viia  a  tcrnam  pariat 
calainilaicm.  Deindcconclusisli,  graviuscssein  malis 
viverc  quam  mala  morle  fiiiirc. 

5.  El  ego  qiiidcin  nec  in  noslris,  ad  quas  me  scrius 
faleor  animuni  applicuissequam  vrllcm,  nec  in  vcstris, 
qnas  ab  ineunle  xtale  didlci,  lillcris  uspiam  legissc 
rccolo  quod  egestosa  viia  xicrnam  pariat  calamita- 
lein.  Nam  nec  unqiiam  peccalum  est  laboriosa  pau- 
pertas,  et  est  aliqiianta  restriclio  ct  cocrcilio  peccato- 
rum.  Ac  pcr  hoc  non  cst  mciucndum  ne  cuiquain 


(fl)  Alias  254  :  quae  aulem  m  eraf ,  nunc  191    scrit4a 
pott  6  cai.  niart.  an.  forie  409.  ^ 


^9-  F.I1ST0LAl\l  M 

IHiSt  hanc  brcvcni  vilam,  hoc  aJ  a^lcriiam  valcnl  ani- 
UKG  calamiUilcm,  quod  pauper  liic  vixcril ;  ct  in  bac 
ipsa  quam  in  lcrris  digimus,  nullo  modo  ulla  calami- 
tas  actema  esse  poterit,  cum  cadcm  vita  xtcrna  essc 
non  possit,  qux  nec  saltem  diuturna  est,  ad  quamii- 
bcl  actatem  scnectutemque  pervenerit.  Iloc  cnim  po- 
lius  in  iltis  litteris  lcgi,  quoniam  vita  ipsa  qiia  rruimur 
brevis  est ,  in  qua  tu  arbitraris,  et  frequcntalum  in 
Htteris  jam  moncs,  aetcrnam  esse  posso  calamitatem  : 
moricm  autem  malorum  omniura  csse  fincm  »  habcut 
quidein  vesine  litterx,  sed  nec  ipsac  onines ;  Epicu- 
reorum  cst  quippe  ista  scnlcntia,  et  si  qiii  alii  morta- 
lcra  animani  putant.  At  iili  quos  Tullius  (piasi  consu- 
larcs  philosophos  appellat,  quod  corum  magnipendat 
auctoritatcm,  quoniam  com  extremum  diem  rungimur, 
non  exstiiigui  animam,  sed  cmigrarc  cciisciit,  et  ut 
merita  quoquc  ejus  asserunt  scu  bona,  scu  mala,  vel, 
ad  bcatiludinem,  vel  ad  miscriam  permancrc.  IIoc 
congruit  et  Lilteris  sacris,  qiiarum  me  cupio  lilteralo- 
rem.  Malonim  ergo  Qiiis  est  inors,  sed  in  cis  quorum 
casta,  pia,  Odclis,  innocens  vita,  non  in  eis  qui  tcm- 
poraliumnugarumelvanitatuin  cupidilalc  flagrantes, 
ei  -cum  hic  sibi  reliccs  vidcntur,  ipsa  volunlaiis  pravi- 
taie  miseri  convincuatur,etpostnioriemgravior6smi8e- 
rias  non  habere  tanium,verum  etiam  seniire  coguntur. 

4.  Hxc  crgo  cum  et  veslris  quibusdam,  quas  hono- 
rabilius  habctis,  et  nostris  omnibus  litteris  frcquen- 
tciitur,  0  l>one  dilecior  etiam  terrenx  patrix  tux«  lu« 
xuriosam  vitam  timc  eivibus  tuis,  non  egeslosam : 
aut  si  cgestosara  times,  illam  potius  egestatcm  mone 
dcvitandam,  qux  magna  licet  rcrum  terrenarum  pro- 
spcritatc  circumfluat,  cis  tamen  insatiabililer  iiihiaiido, 
ut  vc^trorum  ipsorum  verbis  utar  auctorum,  neqiie 
copi:i  ncque  inopia  minuitur.  Verumtamen  in  illis, 
quibus  rcspondisii  lilteris  meis,  inimicos  Ecclesiae 
cives  tuos,  nec  illa  egestatc  dixi  emendandos,  ubi 
neccssaria  iiatune  desunt,  cui  succurrit  misericordia, 
de  qua  nobis  eiiam  pncscribendum  putasti,  quod  ope- 
rum  nostrorum  hoc  indicct  ratio,  quibus  pauperes 
sustinemus,  morbidos  ciiratione  relevamus,  mcdici- 
iiam  afflictis  corporibus  adhibemus;  quanquam  et  sic 
cgere  ulilius  sit  quam  ad  saliandam  nequiliain  rcbus 
omnibiis  abundarc.  Sed  absit  ut  ego  illa  coercitione 
ad  hanc  xrumnam  eos  dc  quibus  agimus,  redigcndos 
esse  censucrim. 

CAPUT  II. — 5.  Rccensc  epistolam  meam,  si  tamcn 
dignain  habuisti,  si  non  qtiam  relegcres,  cum  ci  fuis- 
set  respondciidum ,  saltem  quam  ita  rcponercs,  ut  ti- 
bi  juiienti,  cum  volueris  prorcrrctur,  cl  attcndc  quid 
dixerim ;  hoc  profecio  invenics ,  cui  te  non  rc- 
spondisse,  quantum  cxistimo,  fatcaris.  Nam  ex  epi- 
stola  illa  mea  vcrba  nunc  insero  :  Non  prccterita^ 
inquam ,  vindicando  patcere  iram  nottram  iludemus, 
ud  mi$encordUer  in  futurum  consulendo  talaffimui. 
Habent  hominet  mati  ubi  et  per  Chrittianot  non  tO" 
lum  mantuete ,  vcrum  eliam  utiliter  talubriterque  pte" 
clantur.  Flabent  enim  quod  corpore  incolumi  vivunt^ 
hahent  unde  vivunt^  habent  unde  male  vivunt,  Duo 
vnma  talva  mt,  ut  quot  poeniteat^  tint ;  hoc  optamut, 


CLVSSIS  II.  590 

hoc,  quatilum  in  nobis  at,  etiam  impenta  opera  iiuta" 
mut.  Tertium  vero  ti  Dominut  voluerit,  tanquam  putre 
noxiumque  retecare,  valde  misericorditer  puniet,  IIx*€ 
verba  mea  si  recensuisses,  cum  mihi  rcscribcrc  digna- 
reris,  non  solum  de  morte,  scd  et  de  tormcntis  corpo- 
ralibus  cviiandis  corum  pro  qiiibus  agis,  nos  invidio- 
sius,  quam  olHciosius  rogandos  pulares ;  quorum  dixi, 
vclle  nos  in  eis  salvum  cssc  qiiod  incolumes  corporo 
vivont.  Ncc  ^estosam  vitam,  ut  victu  indigcant  ab 
aliis  impariito,  per  nos  cis  utique  formidarcs ;  qiio- 
rum  el  iilud  secundum  dixi  velle  nos  salvutn,  qiiod 
habcnt  iinde  vivunt.  Tcrtium  vero  quod  habcnl  uude 
male  vivunt,  id  esl,  ut  iiihil  aliud  dicam,  ccrtc  unde 
falsorum  dcorum  aigciilca  fabricavcre  simulacra,  pro 
quibus  vcl  scrvaiidis,  vcl  adorandis,  vcl  sacrilego  riiu 
adhuc  colcndis,  usquc  ad  ccclcsix  Dei  prosiliatur  in- 
ccndium,  et  rcligiosissimorum  panperuin  sustcnta«u- 
la  iiifelici  vulgo  diripienda  pra*beantur,  saHguisqiic 
fuiidatur,  tu  qui  lux  coiisulis  civitati,  quare  metuis 
resccari,  nc  omiiiinodo  impunilale  pcrniciosa  nutria- 
tur  cl  roborctur  audacia  ?  Iloc  nobis  edissere,  hoc  do- 
cc  circumspccta  disputationc  quid  maii  slt ;  diligcnler 
attcndc  quod  diciinus,  nc  id  quod  vobis  dicimus,  ve- 
lut  spccic  pctciidi  quodammodo  accusatione  obliqiia 
objicere  videaris. 

6.  Sint  bonesti.  cives  tui,  probis  moribus,  non  su- 
perfluis  facultatibus  :  non  eos  volumus  ad  aralruai 
Quintii,  et  ad  Fabricii  focum  pcr  nos  illa  coereiiiouo 
pcrduci.  Qiia  paupertatc  illi  Romanae  rcipiiblica}  prin- 
cipes  non  soliiin  noii  viluerunt  civibus  suls,  sed  ob 
eam  fucrunl  prxcipue  chariores,  ct  patriae  gubcman' 
dis  opibus  aptiores.  Nc  illud  quidem  oplamiis  aul  agi- 
mus,  ut  patrix  lux  divilibus  illius  Ruflini  bis  consu- 
lis  argenti  solum  dccem  pondo  remaneant* ;  quod 
tunc  iaudabiliter  scTcra  ccnsura  adliiic  resecanduin 
tanquam  vitium  judicavit.  Tantum  nos  consuctudo 
decoloris  a^tatis  nimium  marcidas  animas  mitius  con- 
trcctare  per^uadet,  ut  mansucludini  chrislianx,  qiiod 
illis  censoribus  justum  visum  cst,  nimium  vidcatur : 
et  vides  quam  multuin  iiitcrsit,  utrum  jam  putiicnda 
culpa  sit  taiilum  habcrc,  nn  proptcr  alias  gravissimas 
culpas,  ut  tanlum  quis  habeat  pcrmittcrc ;  quod  tunc 
jam  fuitpcccatum,  nunc  volumus  sit  saliem  pocna  |)ec- 
cati.  Scd  cst  quod  ficri  possit  et  dcbeat,  ut  nec  iis- 
que  ad  ista  progredialur  scvcritas,  nec  nimis  secura- 
luitctur  et  debacchetur  impuniuis,  et  imitaiionis  exem- 
plum  ad  gravissimas  et  occultissimas  pcenas  infclici- 
bus  proponatur.  Sallem  concede  ut  nimium  supcrfliiis 
suis  timeaut,  qui  necessaria  nostra  inccndcrc  ac  va- 
stare  moliuntur.  Liccat  ei  hoc  beneficiuin  tnbuere 
inimicis  nostris,  ut  dum  metuont  rebus  quas  noxium 
non  cst  amiitere,  quod  sibi  noxium  cst  iion  concntnr 
admlttcre.  Neque  enim  hxc  diccnda  est  vindicta  pec- 
cati,  sed  totela  consilii ;  non  est  hoc  irrogare  snppli. 
cium,  sed  ab  excipiendo  supplicio  communire. 

7.  Quisque  imprudenlem  cum  allquo  sensu  doloris 
privat,  nc  supcrvacuis  sceieribus  &ssuefactu8  p<ciia8 
alrocissimas  pendat ,  pucro  capillos  vellit,  nc  senHfti* 

*  Lov.,  argenticuliu  decerpendo  remcneat* 


m  S.  AUCUSTIM 

Eibus  plaudal;  atquc  ila,  ul»i  molcsta  dilcdio  est ,  nul- 
)um  meinbrum  Ixditur,  uiide  aulcm  deterret,  salus  et 
vita  periclitatur.  Noii  tiinc  beneflci  sumus,  ciim  id 
quod  a  iiobis  petitur  faciiiius,  sed  cum  id  facimus  qnod 
iion  obsil  petentibus.  Nam  pteraquc  non  dando  pro- 
sumus,  et  noccremus  si  dedissemus.  Undo  illud  pro- 
verbium  :  Noc  pucro  gladium.  Tu  vero,  inquU  Tnilius, 
ne  unico  qmdem  fiUo,  Quo  enim  quemquam  niaxime 
diliginius,  eo  ininus  ei  dcbcmus,  in  quibus  magno  pe- 
riculo  peccaUir,  commitlerc.  £t  dc  diviliis,  ni  fallor, 
cum  h;w  agerol,  loqtiebalur.  Proinde  qiia;  pcriculose 
nialc  uieiilibus  comiiiiuuutur,  salubriter  eliam  plcrum- 
que  dclrabuiilur.  Mcdici  cum  videiit  secandam  urcn- 
daiiiqiie  putrediiicin ,  socpe  adversus  mullas  lacrymas 
misericordilcr  obsiinlcscunt.  Si  quoties  parvUli,  vel 
cliam  graiidiusculi  vcniain  peccanles  deprecati  sumus, 
totics  a  parciitibus  vcl  magistris  acccpisscmus,  quis 
iiostrum  lolcraudus  crevisset  ?  quis  aliquid  uiilc  di- 
dicisscl?  providenier  ista,  non  crudeliter  Gunl.  No, 
quxso,  inbac  causa  Miliil  alhid  inlcndas,  nisi  qiicinad- 
modum  apud  nos  efAcias  qiiod  rogaris  a  tuis  :  omnia 
vcro  diligcnlcr  considcra.  Si  pr.-cleriia  ncgligis,  qua: 
ficri  jam  infccta  non  possunt,  aliqnantum  prospice 
in  poslcrum ;  non  quid  cupiant,qui  te  rogant»  sed  quid 
eis  ex)iediat  pruiieiitcr  atlcnde.  Non  sanc  Adelitcr  eos 
amare  convincimur,  si  boc  solum  intuemur,  ne,  non 
faciei.do  quod  poscunt,  minualur  quod  aniamur  ab 
eis.  El  ubi  cst,  quod  cl  vcslne  liltene  illum  laudant 
pairia;  rcctorcm  qui  popuii  utiliiate  mngis  consulat 
quani  volunlati  ? 

CAPUT  III.  —  8^  Nihil  interest ,  inqnis,  quale  H- 
dealur  eue  peccatum  cum  induigeniia  postutatur. 
Recte  boc  diccres  si  de  puniendis,  non  de  corrigcndis 
hominibus  agerctur.  Absit  cnim  a  corde  cbristiano , 
ul  libidinc  ulcisccndi  ad  poenam  cujusquc  rapiatur. 
AJtNiit  ut  in  dimitlcndo  cuiqiie  peccatum,  aut  non  prx- 
veniat  prcccs  rogantis ,  aut  certe  conlinuo  subscqua- 
tur  :  scd  lioc  ulique  ne  odcrit  homiiicm ,  nc  malum 
pro  malo  retribual ,  ne  nocendi  ioOammctur  ardore , 
iie  vindicia  etiam  lege  debita  pasci  desidcrct ;  non 
autem  ne  coiisulai,  ne  prospiciat,  nc  compcsc^ia 
inalis.  Fieri  eiiim  potest  ut  vebementius  adversando , 
einendationem  quisque  negligat  bominis  quem  gravius 
odii,  cl  nonnulla  molcsliareddalcoercendomeliorcmy 
quero  maxinie  diligit. 

9.  Nam  et  pxmtetUia^  sicut  scribis,  impetratve' 
mam ,  ei  purgat  admissum  :  sed  illa  qux  in  vera 
religione  agiiur,  qus  futurum  judicium  Dei  cogitat; 
noA  illa  quae  ad  horam  hommibus ,  aut  exhibctur,  aut 
iiogitiir ,  non  ut  a  delicto  aninia  purgetur  in  xtcrnum, 
sed  oi  iQiorim  a  prxsenti  roctu  molesiiae  vita  cito 
per ilura  libcrelur.  Uiiic  est  quod  Christianis  confiten- 
tlbus  atque  deprecantibus»  qui  delicto  illo  fucrant  im- 
plicali ,  vd  noii  succurrendo  arsurae  ecciesix ,  vel  de 
soeleratissiinis  rapinis  aliquid  aufercndo ,.  poenitentiae 
dolorem  fiuciuosuro  esse  credidimus,  eisfiue  ad  cor- 
reciioiiem  sufficere  existiroavUnus ,  quod  inest  cordi- 
but  eorum  fldcs ,  qua  considerare  possent  quid  de  df- 
vioo  judicio  forroidare  deberent.  Qox  nutcm  poeni- 


tPISCOPI  592 

tcntia  sanare  poiest  eos,  qui  fontem  ipsum  hidift- 
gentix  non  solum  agnoscerc  negligunt,  verum  eCiain 
irridcre  ac  blasphcmare  non  desinunl  ?  et  eontra  bos 
tamcn  iiiimicitias  In  corde  L^on  retinemus ,  quod  iJi 
patct  ac  nudum  est ,  cujus  et  in  prxsenti  et  in  fulura 
vita  et  timemus  judicium ,  et  speramus  auxiiium.  Sed 
arbitramur  nos  etiam  pro  ipsis  aliquid  providere ,  si 
hoinincs  quiDeum  non  timent,  aliquid  timeant,  quo 
non  eorum  Ixdatur  ntilitas,  sed  vanitas  castigetur ; 
nc  ab  cis  Deos  ipse  qnem  spemunt ,  noxia  securitate, 
audacioribus  factis  gravius  oiTctidatur .  et  iic  aliis  ad 
imitandum ,  eadem  ipsA  securilas  multo  periiiciOdius 
proponatur.  Dcnique  pro  quibus  abs  le  rogamur,  nos 
pro  illis  Deum  rogamus  uti  eos  adse  eonviTkit,  ut  fide 
mundans  corda  eorum ,  vcracem  ac  saiubrem  agere 
poenitentiam  doceat. 

10.  Ecce  qoanlo  eos,  quibos  nos  arbitraris  irasci, 
pnce  tiia  dixerim,  ordinatius  quam  tu,  uiiliusque  dili- 
ginius ,  pro  quibus  et  ad  evilanda  tanto  majora  mala, 
et  ad  coiisequenda  lanto  majora  bona ,  deprecamur. 
Qiios  etiam  tu ,  si  ex  Del  coslesti  munere  uon  ex  ho- 
minum  terreno  morc  diligcres,  siiiceriterque  mihi 
rescriberes  quod  cum  te  ad  exsuperantissimi  Dei  cul- 
tom  religionemque  compellerem ,  libcnter  audieris , 
non  soluin  hoDC  eis  optares ,  sed  eis  »d  haec  ipse  prae- 
ires.  Sic  omiic  apud  nos  tux  petitionis  negotiuro  cum 
magno  ct  sano  gaudio  finiretur.  Sic  illaro  coelestcni 
patnam ,  quam  cum  intucndam  essc  suaderem,  libeiis 
te  accepisse  dixisti ,  cx  bujiis  ctiam ,  qiix  te  carnaiiter 
genuit ,  vcra  et  pia  dilcctioiie  promereris;  vcre  con- 
sulens  tuis  non  ad  vanitateni  lictitiae  teroporalis  nec  ad 
impunitatem  pernicioslssimam  sceleris,  sed  ad  gra- 
tlam  sempitemac  felicitaiis. 

il.  llabes  expositas  in  hac  causa  cogitaiiones  et 
vota  pectoris  mei.  Quid  autcm  lateat  in  consilio  Dei, 
fateor ,  homo  sum ,  iiescto  :  qoidquid  illud  est ,  id  est 
jostius ,  atqiie  snpientius ,  ct  firmissime  slabilitum  , 
incomparabili  excelleniia  pra;  ouiiiibus  mentibus  bo- 
mlnum.  Ycrum  cst  quippe  quod  legitiir  in  Libris  no- 
stris  9  Multa:  eogitationes  iunt  in  carde  inri ,  con^Uum 
autemDominimanetin  (Btemum  (Prov.  iix,21).  Proiiide 
qoid  tempus  afferat,  quid  nobis  facultatis  aut  difllcultaiis 
oriatiir^quid  postremo  voluniatisex  rerum  pncsentium, 
vel  correciionc,  vcl  spe,  subitopossit  cxisterc,  utruni 
Deus  sic  indignetor  liis  faclis  ,  ut  ea ,  quain  pelunt , 
impunitate  magis  scveriusque  puniantur,  an  illo  modo 
quo  nobis  pbcct  coercendos  misericorditer  judicet,  an 
aliqua  duriore ,  sed  salubriore  eorum  pncccdciite  cor- 
rectione,  nec  ad  bominuro,  sed  ad  suaro  misericordiaro 
veraci  conversione  qoldquid  terroris  prxparabaiur , 
avertat  et  convertat  in  gaudiuni ,  jam  novit  Ipse ,  nos 
autem  ignoraroos.Quid  ergo  hic  ante  tcropos  inter  iios 
ego  et  Prxstantia  tua  frustra  laboremos?  Sepoiiamos 
paulohim  coraro  cujus  hora  non  est ,  et  qnod  scmper 
instat,  si  placet,  agaroos.  Nuilum  enim  tempusest, 
qoo  non  deceat  et  oporteat  agerc ,  onde  Deo  placcre 
possimos ;  qood  in  hac  vita  usque  ad  eam  pcrfcctio- 
nem  Implcri ,  ul  nullum  omnino  peccatom  iosit  in 
homhie  aot  non  potest ,  aut  fortc  difficilimom  etl : 


tn  EPISTOLAaUM 

unde  pr»cisi8  omiiibus  diialionibus ,  ad  illius  graltam 
confugiendum  est ,  cui  verissime  dici  potest  quod  car- 
miiie  adulatorio  nescio  cui  nobili  dixit,  qui  tamen  cx 
€umxo ,  tanquam  ex  propbelico  carmine  se  accepisse 
confessus  esl : 

Te  dnce,  si  qiia  mancnt  sceleris  vestigia  nostri» 
Irrita  perpetua  solTent  formidine  terras. 

{firg.  Ecieg.  4.) 

Hoc  enim  duce,  soluiis  oninibus  dimissisque  peccatis , 
tiac  Yia  ad  coeleslem  palriam  pervenitur ,  cujus  ha- 
bitatione  cum  cam  tibi  amandam ,  quanium  potui , 
commendarem ,  admodum  delcctatus  cs. 

CAPUT  IV.  — 12«  Sed  quia  dixisti  quod  omnes  eam 
leges  diversis  viis  et  tramilibus  appetant ;  vereor  ne 
forte ,  cum  puias  etiam  iilam  viam,  in  qiia  nunc  con- 
stitutus  es ,  eo  tendere ,  pigrior  sis  ad  eam  tenendam 
quae  iilric  sola  perducit.  Scd  rursus  verbum  qiiod  po* 
suisti  diligentcr  attcndcns ,  videor  mihi  tuam  non  im- 
pudeiitcr  apcrire  sentcntiam  :  neque  enim  dixisti» 
quam  omnes  legcs  divcrsis  viis  et  traniitibus  asse- 
quuntur ,  aut  oslendunt ,  ant  inveniunt ,  aut  ingre- 
diunlur,  aut  oblinent,  aiit  aliquid  ejusmodi,  sed  di- 
cendo ,  appctunt ,  iibrato  verbo ,  alque  perpcnso,  iion 
adeptionem  signiGcasti ,  scd  adipiscendi  cupidilatcm. 
lia  nec  illam  qux  vera  est,  cxclusisti,  nec  alias  qux 
fatsx  sunt ,  admisisti ;  et  illa  qiiippe  appetit  qiix  pcr- 
ducit,  nec  pcrducit  omnis  qux  lioc  appetil ;  quo  qiiis- 
quis  pcrducitiir,  sine  ulla  dubitalionc  bcalus  est.  Bcali 
auteni  omncs  csse  volumus ,  hoc  cst ,  appetimiis,  nec 
tainen  oinnes  qiii  volumus  possumus ,  hoc  est ,  quod 
appeiinius  adipiscimur.  Illc  crgo  adipiscilur  qui  viam 
tenct  non  solum  qua  id  appotii ,  scd  qiia  etiam  pcr\'e- 
nitur ,  relinqucns  alios  iii  iiiiieribus  appctcndi ,  sine 
fine  adipiscendi.  Quoniam  nec  erlror  csset  si  nihil  ap- 
peteretur ,  nec  si  appetita  veritas  teneretur.  Si  vero 
diversas  vias  ita  dixisti,  ut  non  intelligamus  adversas, 
Bicut  dicimus  divcrsa  prxcepta,  qwe  lamen  omnla 
bonam  aHiificcnt  vitam ,  alia  de  castitate ,  alia  de  pa- 
tientia ,  alia  de  fide,  alia  de  misericordia ,  et  si  qiue 
snnt  cjetera ;  non  solum  appelitur  viis  et  tramitibus 
ita  diversis  illa  patria ,  vcrum  etiam  reperiiur.  Nam  ct 
in  Scripturis  sanctis  et  \\x  leguntur ,  et  via  :  vi;c , 
sicnl  illud  est,  Docebo  iniquo$  vias  /tios,  el  impii  ad 
te  converlenlur  (PmL  l,  45);  via ,  sicut  iilud,  Deduc 
tne  in  tia  iua ,  et  ambutabo  in  verilate  tua  {P$al,  lxxxv, 
11).  Non  nlio^»  illac,  alia  ista;  sed  omnes  una ,  de 
quibus  alio  luco  eadam  saiicta  Scriptnra  dicit ,  Uut' 
I  ersw  viis  Domini  mi$ericordia  etveritag  {P$al.  xxiv,  1 0) : 
qux  si  diligenier  considcrentur ,  copiosum  pnriiint 
sermonem  ,  inlellcctiimque  suavissimum  ;  quod  sl 
opus  fuerit,  in  tempus  aliud  difieram. 

13.  Nunc  autem ,  quod  satis  esse  arbitror  pro  sus- 
cepto  officio  rescribendi  Praestantix  tux ,  quoniam 
Christu8dixit,%o  $um  via  (/oaii.xiv,6),in  illoquxrenda 
est  miscricordia  etveritas;nesialibiquxsicrimuserre- 
mns  9  tencnlcs  appctentcm  viam ,  scd  non  etiam  per-. 
ducenlem.  Yclut  si  hanc  ipsam  tencre  veUcmus,  unde 
quiddam  commemorasii ,  omnia  peccaia  esse  paria ; 

SlNCT.   AUGtST.  II. 


aAssis  II.  rm 

nonne  ab  illa  palria  vcritatis  et  beatitatis  nos  longo 
exsules  mittcret  ?  Qiiid  enim  absurdius ,  quid  insatiiut 
dici  polcst ,  quam  ut  itle  qui  aliquanto  immoderatiua 
riserit ,  et  ille  qui  patriam  truculentius  incenderit , 
peccasse  judicentur  xqualiter  ?  Quam  quidem  tii  cx 
quorumdam  philosophorum  opinione  non  diversam 
viam ,  qu£  tamen  ducat  ad  coelcstem  habitationem  , 
sed  planc  pcrversam ,  qux  ducit  ad  perniciosissimum 
errorcm,  non  pro  tuo  sensu,  sed  pro  causa  civiuiQ 
tiiorum  adhibcndam  putasti ;  ut  sic  ignoscamus  cis 
quorum  sxvicntium  ignibus  arsit  Ecclcsia  ,  qucm- 
admodum  ignosccremus ,  si  ab  eis  aliqiio  pctulanli 
convicio  appctercmuir. 

44.  Sed  qucmadiiiodum  id  adstruxeris  vide  :  El 
ft  ut  quibu$dam ,  inquis ,  phUo$ophi$  placet ,  omnia 
peccata  paria  sunt^  indutgentia  omnibus  debet  e»e 
communi$.  Dcindc  cum  quasi  moliris  ostendcrd 
omnia  paria  esse  peccaia ,  subjiingis  et  dicis  :  Pe- 
tulantiu$  tocutu$  est  aliquisy  peccavil;  convicia  aui 
crindna  inge$9it ,  ceque  peccavit.  Hoc  non  est  do- 
ccre,  scd  id  quod  perv^rse  sentitur ,  siiie  ulla  docu- 
mcnlorum  a..trUciione  proponcre.  Ad  hoc  eniin  quod 
dicis,  teque  peccavit  ^  cito  rcspondetur*,  non  xque 
peccavit.  Exigis  forUissis  ut  probcm  :  quid  eniin  tu , 
quod  a^iue  peccavcrit ,  jam  probasti  ?  Anilludquod 
jungis  audiendum  est?  Aliena  quisque  diripuit^inter 
deticta  numeratur.  Hic  etiam  tu  ipse  vcrccundatus 
es  :  puduit  enlm  te  dicerequod  peccavit  xqunliler; 
sed ,  inter  deticta  ,  inquis ,  numeratur.  Non  autem 
ibi  qusestio  est  ntrum  et  hoc  inter  delicta  nuiiierctur, 
scd  utrum  hoc  illi  delicto  spqiialitaie  jungatur.  Aul  ti 
propterea  sunt  paria ,  qiiia  utraqiie  delicta  sunt,  mures 
et  elephanti  parcs  crunt ,  quia  utmquc  sont  animalia ; 
muscaei  et  aquiloc ,  quia  utraque  volatilia. 

45.  Adhuc  elinm  progrederis  et  conjcctas  :  Loca 
profana  $acraque  viotavit,  non  e$t  ab  indulgaUia  $ecer' 
nendus.  Ilic  sanc  de  violatis  sacris  locis  ad  facinus 
luornm  civium  pervenisli :  verum  locntioni  pelulanli, 
nec  tu  ipse  coaequasti ;  tantummodo  eis  petisti  indulgen- 
tiam,  qux  recte  pelituraChristbnispropter  abundan- 
tcm  miserationem,  non  propler  pcccaiorum  parilitatcm* 
Ego  autem  siipra  posui  scriptum  in  Llticris  noslris : 
Vnivencevice  Domini  misericoriUa  et  verita$  {P$al.  xxnr, 
40).  Consequentor  itaquc  misericordiam,  si  non  odcrint 
verilaiem.  Quac  non  quasl  o^quc  peccantibus,  ac  si  pe- 
tulantius  locuti  sint ;  sed  de  scelere  immanissimo  at- 
que  impio  recte  poenitentibus  christiano  jure  debetur. 
Tu  vero,  vir  merito  laudabilis,  nc  qufloso  isla  para- 
doxa  Stoicorum  sectaiida  doccas  Paradoxum  tuiim, 
quem  tibl  optamus  vcra  plctate  ac  felicilatc  grnnde- 
sccre.  Nam  quidgencrosusadolesccnssapcreiiiiquius, 
et  tibi  ipsi  periculosius  potest,  quam  si  convicio  iii 
quemlibel  extraneum  jaciilato,  non  dico  parricidium» 
sed  ipsum  in  patrem  convicium  cOcTqiiaverit? 

46.  Convenienter  itaque  apud  nos  pro  civibus  fuis 
agis,  ingercndo  nobis  miscricordlam  Clirislianorum, 
non  duritiam  Stoicorum  :  quae  causx  a  te  susccpia*, 
non  modo  nihil  sufTragatur,  vcrum  etiam  mullum  ad* 
vcrsalur.  Nam  ipsam  misciicordiam,  quam  si  uoii  h.v 

(Treixe.J 


S05  S.  AUCUSTLM  EPISCOPI 

beamus,  nulla  tua  pciiiionc,  nullis  illorum  prccibus 
flecti  poterimus,  in  \U\o  Sloici  ponunt,  eamque  a  sa- 
picnlis  animo  pcnilus  expcllunl,  qucm  prorsus  fer- 
reum  ct  inflexibilcm  volunt.  Mclius  ilaque  tibi  occur- 
reret  de  tuo  Ciccrone  quod  diccrcs,  qui  Cansarem  lau- 
dans :  iVu//a,  inquit,  dc  mrlulibut  luU  admirabirtor^  vel 
graUor  misericordia  esl  {Orat.  pro  Q.  Ligario),  Quanlo 
snagis  dcbet  ea  in  Ecclesiis  prxvaiere,  quando  eum  se- 
quontur  qui  dixit,  Ego  ium  via  [Joan.  xiv,  C) ;  ct  Icgtmt, 
tlniverta:  vim  Domini  tniiericordia  et  vcritas.  Noli  crgo 
meiucre  innoccniibus  nc  muliamur  cxiiium,  qui  ncc 
iioccnlcs  volumus  ad  dignum  supplicium  pcrvenire ; 
proliibcntc  nos  illa  miscricordia  quam  in  Christo  cum 
\erilalc  diligimus.  Sed  qui  viliis  nulriendis  parcil  cl 
fuvet,  ne  contri^tel  peccnnlium  volunlatem,  tam  non 
est  misericors  quam  qui  non  vuU  cultrum  rapere 
paero,  ne  audial  ploraniem,  et  non  limet  ne  vulnera- 
tam  doleat  vcl  cxstinctum.  Serva  ergo  tcmpori  op- 
portuno  quod  apud  nos  agas,  pro  his  homiuibus,  in 
quorum  dilectione  (da  veniam)non  solum  nos  minime 
pracccdiSy  scd  nec  adhuc  scqueris;  et  rescribe  potius 
quid  te  de  hac  via  moveat  quam  tcncmus,  et  in  qua 
■dbiscum  ad  supernam  patriam,  qua  le  delcctari  novi- 
mus  et  gaudcmus,  ut  gradiaris  instamus. 

17.  Civcs  aulem  carnalis  patrix  tux,  elsi  non  oro- 
Kei,  scd  quosdam  innocentes  quidem  dixisli ;  verum- 
tamcn,  quod  relecta  illa  cpislola  mca  debes  advcrlere, 
non  dcfendisti.  Quorum  non  flores,  scd  spinas  nos 
tensisse  cum  dicercm,  rcspondens  ad  illud  quod  scri- 
pseras,  florentcm  te  cupcre  patriam  relinquere,  jocari 
ne  putasti.  Hoc  scilieet  in  malis  tantis  libeal !  ita  est 
prorsus.  Fumanl  adhuc  ruinai  incensae  ecclesiie,  et  in 
ca  causa  nos  jocamur  I  Ei  ego  quidem  quamvis  inno- 
centcs  illic  mihi  non  occurrercnt,  nisi  qui  aut  absen- 
les  fucrunt,  aut  mala  illa  pcrpcssi  suut,  aut  nuliis  ad 
probibendum  viribus  vcl  auctori;ale  valucrunt,  tamen 
nocenlioresa  niinusnocentibusin  rescribendodistinxi, 
aliamque  causam  posui  eorum  qui  timucrunt  ofiende- 
ne  poicntcs  inimicos  Ecclesix,  aliam  eorum  qui  boc 
commitii  voluerunt :  aliam  corum  qui  rommiscrunt, 
Aliam  oorumqui  immiserunt;  nibll  agi  deimmissori- 
bu8  volens,  quia  boc  Sine  tormentis  corporalibus  a 
proposilo  nostro  abhorrentibus  fortasse  non  potcst  in- 
veniri.  Stoici  autem  tui  omnes  xqualiter  noccntcs 
esse  concedunt,  quibus  placet  omnia  paria  esse  pec- 
cafa;  qui  etlam  duritiam  suam  qua  misericordiam  vi- 
toperant,  huic  sentcntix  soclantes,  nullo  modo  ccn- 
genf  omnibus  pariter  ignoscendum,  sed  omnes  pariter 
csso  puniendos.  Remove  ergo  illos  quam  longissime 
m4cs  a  patrocinio  causa;  istius,  et  opta  potius  ut  tan- 
quam  cfaristiani  aganius,  ut,  sicut  oplamus,  nos  io 
Cbrisio  cos  quibus  parcimus,  acquiramus,  ne  perniciosa 
illis  dissolutione  parcamus.  Deus  misericors  ct  verax 
i»ifelicitafe  vera  donare  dignetur. 


i9Q 

EriSTOLACV(a). 
Donaiistas  ad  unilatem  exhorlans^  ottcndit  lcgcs  juste 
neccssarioque  in  eo$  latas  fuisse  ob  imperatoribut  ca- 
thoUcis,  Baptismi  sanctitatem  ex  divini  munerit  gratia^ 
non  ex  minittri  hominis  meritis  pendere  probat. 
Deinde  catholicam  Ecclesiam  insacris  Scripturis  agno- 
sci :  ae  demum  reperios  in  ea  malos  tolerari  oporUre, 

AuGUSTixus  ppiscopus  calholicus,  Donatislis. 
CAPUTPI\IMUM.—1.  Charilas  Christi,  cuiomncm 
hominem,quantumadnostram  pertinctvoluntatem,  iu- 
crari  volumus,  taccre  nobfs  non  pcrmillit.  Si  jTopierea 
nosodistis,  quia  pacem  vobis  catholicam  pradicamus, 
Dos  Domino  servimusdicenli,  Beati  paci/ivi,  quoniam  ipsi 
fitii  Dei  vocabuntur  {Matth,  v,  9) ;  et  in  I^salmo  scri- 
plum  est :  Cum  iis  qui  oderunt  pacem,  eram  pacificus, 
cum  loquebar  eis,  debellabant  me  gratis  {Psal,  cxix,  7). 
Proptcrca  mandavcrunl  nobis  quidam  presbyteri  par- 
tis  vestrae,  diccnlcs  :  Reccditc  a  plcbibus  no:>tris,  si 
non  vultis  ul  inlerficiamus  vos.  Quanto  juslius  cis  nos 
dicimus  :  Imo  vos  non  rcccdite,  scd  acccdite  pacali 
ad  plebcs  non  noslras,  sed  illius  cujus  omnes  suraus; 
aut  si  non  vultis  ct  impacaii  estis,  vos  poiius  recedite 
a  plebibus,  pro  quibus  Cbristus  suum  sangiiinem  fu- 
dit :  quas  idco  vultis  vestras  facere  ne  Cbrisii  siiii, 
quamviseas  sub  cjus  nomine  possidere  conemini ;  laih- 
quam  si  scrvus  furetur  oves  de  grege  domini  sui ,  ct 
qux^cumque  ex  iilis  nata  fucrint,  cliaraclerem  doinini 
sui  eis  infigat,  ne  furtum  cjus  possil  agnosci.  Sic 
eiiim  fecerunt  majores  vcstri ;  scp;iraverunt  ab  Eccle- 
sia  Christi  populos  liabcnles  *  baplismum  Christi,  ei 
quicumque  iliis  accreverunt,  baplismo  Christi  eos  ba- 
ptizavcruut '.  Scd  Dominus  et  furcs  punit,  si  non  se 
correxeriut,  et  oves  ab  crrore  revocat  ad  gregem,  nec 
in  eis  siiuin  exterminat  characlcrcm. 

2.  Dicitis  nos  traditores  ;  quod  ncc  majores  vcstH 
in  majores  noslros  potuerunl,  nec  vos  in  nos  probure 
ullo  modo  jpotcritis.  Quid  vobis  vultis  faciamus,  qui 
quando  vobis  dicimus  ul  causaro  nostram  et  vestrain 
patienter  audiatis,  non  nostis  nisi  superbire  et  insa- 
nire?  Nam  utique  ostendercmiis  vobis,  qiiia  potius  illi 
tradiiores  fuerunt,  qui  Caeciliauum  et  socios  ejus  quasi 
traditionis  crimhie  damnaverunt.  Et  dicitis,  recedite 
a  plebibus  nostris ;  quas  docelis  ut  vobis  credant,  ct 
Christo  non  credant.  Vos  euim  eis  dicitis,  proptcr 
traditores,  quos  non  osteiiditis,  remansissc  Ecclcsiara 
Christi  in  sola  Africa  partis  Donatl :  quod  non  dcLe- 
ge,  non  de  Propheta,  non  de  Psalmo,  non  de  Aposto^ 
lo,  Don  de  Evangelio,  sed  de  corde  veslro,  et  de  pa« 
rentum  vestrorum  calumniis  recitaiis.  Christus  autcm 
dicit  prcedicari  in  nomine  suo  pcenitentiam  et  remissionem 
peccatorum^  per  omnes  genles  tncipientibus  ab  Jerusa^ 
lem  {Luc.  xxiv,  47) :  cui  Ecclcsix  ex  ore  Christi  ma- 


*  l/nr.,  popubtm  habenUm  bapUmm,  At  idii  cdd.,  pdpti/oi 
hobentes  baptisnuan, 

*  Edd.»eot  rebapUzaverunt,  Hss.  melius  :  eos  baplhave- 
rvnt, 

*  CoUata  esi  cimi  a.  bg.  bl.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  n.  r.  s.  sb.  i. 
vc.  quatuor  v.  ct  cum  Am.  Bad.  Er.  lx>v. 

(a)  Alias  108  :  qu?n  aulcm  103  crai,  nuuc  104.  ScribU 
videtur  Uicunte  aa.  4U9. 


S97 

nifeslatac  vos  non  communicatis,  et  alios  iii  vcstram 
pcrditionem  Irahcntcs,  liberari  non  vullis. 

CAPUT II. — 3.  Si  autcm  idco  vobis  dispriccmus,  qnia 
per  Imperatorum  jussioncs  ad  unitatcm  cogiinini, 
k()c  vos  fecistis,  qui  ubicnmque  vcllcmus  prxdicarc 
veriiatem,  ut  eam  quisqne  sectirus  audiretet  volens 
eligerct,  nunquam  permisistls  pcr  violentias  et  terro- 
rcs  vestros.  Noiite  siriderc,  et  perlurbare  animas  ve« 
slras;  palienlcr,  si  ficri  potest,  considcrale  quod  di- 
ciinus,  et  rccolile  facla  Circumccllionum  veslrorum, 
et  clericorum  qui  duccs  corum  scmper  fuerunt,  ei  vi- 
dcbilis  qu.i;  causa  vobis  hoc  excitavcril.  Unde  iiyuste 
querimini,  quia  vobis  omnia  ista  ul  jnberentur  co- 
^istis.Nam  ut  ionge  practerita  ct  roulta  nonrepeta- 
mus,  saliem  receniia  racta  vesira  cogitate.  Marcus 
presbyter  Casphalianensis  a  nemine  coactus,  propria 
volunute  catholicus  factus  est  Quare  illum  vestri 
pcrsecuti  sunt,  et  pone  occidissent,  nisi  Del  manus 
per  homincs  siipervenientes  violcntias  eorum  com- 
pressissct.  Restitntus  Yictorianensis  ad  catholicam 
nullo  cogcnte  se  transiiilit.  Quare  raptus  est  de  domo 
sua,  cacsus,  in  aqua  volutatus,  buda  '  vcstitos,  et  nc- 
scio  quot  dics  in  captivitate  retcnius  est,  nec  liberlati 
proprie  forlasse  reslilutus  csset,  niai  jam  penc  pro- 
pler  ipsam  causam  Proculeianus  sibi  exhibilionem 
vidcret  imminere.  Marcianus  Urgcnsis  cathollcam 
unitatem  propria  voluntate  dclegil.  Quare  subdiaco- 
uum  ejus,  ciim  ipse  fugissei,  prope  usque  ad  mortem 
exsiim,  clcrici  vestri  lapidibus  obrueruni,  quorum 
domus  pro  suo  scclcre  evers»;  siint. 

4.  Quid  ainplius  dicamus  ?  Bfodo  prxconcm  misis- 
tis,  qui  clamarct  Siiiili,  Quitquis  Maximino  *  eommti- 
nicaveril ,  incendetur  domu$  eju$  :  qui  antequam  ipse 
ad  Caiholicam  conversus  esset,  et  nondum  de  transma- 
rinis  remeassct,  ad  quid  aliud  presbyteroiD  Shiiti  mi- 
seramus,  nisi  ut  nulii  molestus  nostros  visilaret,  et  in 
domo  juris  sui  positus,  pacem  catholicam  volenlibus 
pnedicaret?  quem  vos  inde  cum  gravi  injuria  proje- 
cistis.  Quid  aliud  agebamus,  quando  unus  noslrum 
Calamensis  episcopus  Possidius  ibat  aid  fundum  Fign- 
linensem  *,  nrsi  ut  nostri,  quamvis  pauci  qui  illic  erant, 
visitarcnlur ,  et  audilo  vcrbo  Dci  ad  unitatem  Christi 
qui  vellentconvcrlerentur?  Cui  amhulanli  vinni  sunm, 
latronum  more  insidiati  sunl,  et  quia  in  eonim  insi- 
dias  cadcre  non  poiuil,  eum  aperla  violcntia  in  fundo 
Livetensi  ^  pcne  vivum  cum  domo  quo  fiigerat,  inceii- 
derani,  nisi  tcrtio  suppositas  flammas  coloni  ejusdcm 
fundi  propterpericulum  suac  salulis  cxstinguerent :  ct 
Samen  cum  Crispinus  proptcr  hoc  factum  in  procon- 
sulari  judicio  convinceretur  hflcreiicus,  ejusdem  l»pi- 
scopi  Possidii  Intcrcessn  dccem  libras  auri  non  cst 
eyictus.  Cni  bcnevolcntias  ei  mansuetudini  ingralus, 
ad  imperalores  catholicos  ausus  cst  appellarc.  Undc 


*  Bad.  Am.  Er.  et  llss.  quatnor,  brudiu 

*  Hss.  Vaticani  Ires,  com  aliis  dnobos  habent,  MaxMano. 
Bad.  Am.  et  Er.^Maximmiano.  Sed  nielius  Lov.  etllss.  pju- 
tcSf  uaxbmino^  uti  scrihitur  in  epist.  25  ad  eiundcm  data , 
et  m  lib.  32  de  dvit.  Dei,  c  8. 

*  Apud  Lov.  scribitur,  Fugiimensem,  At  af  ud  Bad.  Am. 
Er.  ct  uss.  novemi  Figidinemem. 

^  ^*^i  sc| tcm  babeiitj  in  fimdo  olvclensi: 


EPISTOLARUM  CLASSIS  IL  ^ 

lianc  in  vos  iram  Dei,  dc  qua  murmuratis,  multo  ini- 
portunius  cl  vehcmcnlius  provocavit. 

5.  Videlis  quia  vos  contra  paccm  Christi  violenl^ 
insurgitis,  ct  patimini  non  pro  ipso^  sed  pro  iniquita- 
tibus  vesiris.  Quac  est  ista  dcmcntia,  ut  cum  male  vi- 
vilis,  lalronum  facta  facialis;  ct  cum  jure  punimini, 
gloriam  marlyruin  requirntis?  Si  ergo  vos  privata 
veslra  audacia  tain  violcntcr  cogiiis  liomines  aut  irc 
in  errorem,  aut  pcrmanere  in  errorc ;  quanlo  magis 
nos  debcmus  pcr  ordinaiissimas  polestates,  quas  Deus 
secundurasuam  prophetiam  subdidil  Cbristo,  rcsistcre 
furoribus  veslris,  Ut  miscrx  animx  de  vestra  domina- 
tione  liberatac,  erunntur  de  vctustissima  falsilate,  cl 
assuescaiU  in  aperlissima  verilate?  Nam  qiiod  a  nobis 
nolentcs  dicitis  cogi,  mulli  eliam  se  cogi  volunt;  qiiod 
nobis  aniea  et  poslca  confitcntur,  ut  vel  sic  cvadant 
oppressiones  vcstrns* 

6.  El  tamcn  quid  est  melius,  profcrre  vcras  tmpc- 
ratorum  jussioncs  pro  unilate,  an  falsas  indulgcnlias 
pro  pcrversitale  :  quod  vos  fccistis,  ct  mendacio  veslro 
subito  lotam  Africam  implc^tis?  In  quo  facto  nihil  aliud 
ostendistis,  nisi  paftcm  Donali  scmpcr  dc  men- 
dacio  pfxsumchtcm ,  omni  vcnlo  jactari  et  circunv- 
ferri,  sicut  scriplum  est,  Qui  fidil  in  fatsis,  hie  pascil 
9ento$(Prov.  x,  4).  Sicul cnirtl  vcra  fuit  isla  iiidiilgcif« 
tia,  sic  vera  sunt  crimina  Caciliani,  ct  titidilio  Pcliifis 
Aplungcnsis,  per  quem  ordinalus  est,  et  quidquid 
aliud  contra  caiholicos  diccre  consucvistis,  ut  a  paco 
Ecclesix  Christi  infelices  separetis,  et  infeliciter  se< 
pnremini.  De  nulla  quidem  nos  hominis  potestate  prsc- 
sumimus,  quamvis  utlque  multo  sit  honestius  prxsii- 
mere  de  Imperatorihus  qlinm  pr.Tsumcre  de  Circum* 
cellionibns,  prxSumere  de  Icgibus  quam  prrcsiimcro 
dc  seditionibus.  Sed  meminimus  scriptum  esse  :  Ma^ 
lediclus  omni$  qui  $pem  tuam  pouit  in  homine  (Jer,  xvii, 
5).  Undc  ergo  prxsuminius,  si  vullis  nosse,  illuni  co- 
gitate  dc  quo  pt^ophcla  pracnuiitiavit,  dicens  :  Adora^ 
bunt  eum  omne$  rege$  ternB^  et  omne$  gentei  $ervient  Ull 
( P$al.  Lxxi,  11 ).  Et  ideo  hac  Ecclcsiac  poiestaio  uti* 
mur,  qiiam  ei  Dominus  et  promisit  et  dedil. 

7.  Impcratores  enim  si  in  crrore  esscnt,  quod  absil^ 
pro  errore  suo  conira  veriiatem  lcges  darent,  per  qaii 
justi  ct  probarenlor  et  coronarcntiir,  non  facicndo 
quod  illi  juberent,  quia  Deus  prohibcrct.  Sicut  jussc- 
rat  Nabuchodonosor  nt  aurca  statua  adoraretur;  quod 
qui  facere  noluerunt,  Deo  taiia  prohibentiplacuerunt. 
Qnnndo  aiitem  Iinperatorcs  veritaiem  lencnt,  pro  ipsi 
vcritate  contra  crrorcm  jubent ,  qiiod  quisquis  con- 
lempscril,  ipse  sibi  judicium  acquirit.  Nam  ct  iiitcr 
homines  pccnas  liiit,  ct  apud  Deum  frontcm  *■  noA 
habebit,  qui  hoc  faccre  itoluil,  quod  ei  per  cor  rcgis 
ipsa  vcritas  jiissit.  Sicut  ipse  Nabuchodonosor  poste:i 
miraculo  salutis  trium  pucroriim  commotus  atque  mu- 
tatus,  pro  veritatc  contfa  errorcm  edictum  proposuit, 
ut  quicumqne  blasphemarent  Dcum  Sidrach,  Misach 


^  lov.,  $ortm  non  luibebU.  At  Edd.  anliquiorcs  ferupt , 
frontem  non  •habebil :  cui  lecUoni  sulTracaniur  &k>s.  trede- 
dm.  Aihidere  vidciur  Augustinus  ad  illuu  Ai>ostoli  ad  Koni. 
io,  V.  5  :  ideo  necessitate  subditi  estote^  non  solwn  propu- 
tram:  sed  eticm  propter  con&tientiam; 


rm 


8.  AUGUSTLNI  EPISGOPl 


400 


ei  Abdenago,  in  inlerilum  ireot,  ct  domiis  eorum  in 
djsi)ersioncm(/)an.  in,  96)  :  et  non  vullis  ut  tale  ali- 
qaid  conira  vos  jubeant  imperatores  Cbrisiiani,  cum 
sciant  a  vobis,  in  eis  quos  rebaptizalis ,  Christum  ex- 
sufllari  ?  Si  jussioncs  rcgum  non  pcrtinent  ad  procdi- 
candam  religionem  et  sacrilegia  prohibenda,  quare  ad 
edietum  regis  talia  jubentis  etiam  ipsi  vos  signalis? 
An  ignoratis  verba  regis  csse '  :  Signa  el  ostenla  qute 
feeil  mihi  Dominus  Deus  exceUuSy  placuil  nuhi  in  con^ 
fpeclu  meo  annuntiare^  quani  magnum  ei  potens  $il  re- 
gnum  cjus^  regnum  iempiternum  et  poteitas  ejus  in  m?- 
fula  sa:culorum  (Dan.  iii,  99,  iOO)?  An  cum  hoc  au- 
iKeritis ,  non  respondctis ,  Amen ;  ct  boe  dicto  elara 
Toee  ad  edictum  regis ,  vos  in  sancta  solcmnitate  si- 
gnaiis  (a)  ?  Sed  modo  quia  nihil  apud  Impcratorcs 
potesiis,  nobis  inde  vultis  faccrc  invidiam.  Si  autem 
aliquid  posselis,  quanta  faceretis ;  quando  nibil  potc- 
Btis,  et  non  cessatis ! 

8.  Sciiote  quod  primi  majores  vestri  causam  Cxci- 

liani  ad  iinpcratorem  Constantinum  detulenmt.  Exi- 

gite  iioc  a  nobis,  probcmus  vobis ;  ct  sl  non  probave- 

rimus,  facite  de  nobis  quidquid  potueritis.  Sed  quia 

Constantinns  non  est  ausus  de  causa  cpiscopi  jtidicare, 

eam  disculiondam  atque  flniendam  episcopis  del^a- 

vit.  Quod  et  facium  est  inurbe  Roma  prsesidente 

Mclcliiade  cpiscopo  illius  Ecclesix  cum  multis  collegis 

Mis.  Qui  cum  Cxcilianum  inneccnlem  pronuntiassent, 

Gt  Donatum  (b)  qui  schisma  Carthagiui  fccerat,  scn- 

tcntia  percussissent ,  iterum  vestri  ad  Imperatorcm 

vcncnint,  dc  judicio  cpiscoporum,  inquo  vlcti  fuerant, 

murmuraruqi.  Quomodo  enim  potest  malus  litiga- 

tor  laudare  judices,  quibus  judieantibus  victus  est? 

Ilerum  lamcn  clcmcntissimus  Imperator  alios  judices 

episcopos  dcdit  apud  Arelatum  gallix  civitatem,  et 

ab  ipsis  vestri  ad  ipsum  Imperalorem  appellanmt, 

tloncc  etiam  ipse  causam  cognosccret,  et  Caecilia- 

Nun  innoccntcm,  illos  calumniosos  pronuntiaret.  Nec 

sic  toties  vicli  quievcrunt,  sed  de  Felico  Aptungi- 

iano,  per  queni  Cxcilianus  fuerat  ordinatus,  quotidia- 

nis  intcrpcUationibus  ipsi  Impcratori  txdium  fecerunt, 

diccntcs  cum  esse  traditorem  :  et  idco  Caicilianum 

episcopum  esse  non  posse«  quod  a  traditore  {uerit  or- 

dinatus ;  donec  et  ipse  Felii  jussa  Imperatoris  causa 

cogiiita  ab  iEIiano  proconsulc  iimoceus  probarciur. 

9.  Tunc  Constiniinus  prior  conlra  pariem  Donaii 

severissimam  legem  dcdit.  Hunc  imitaii  iilii  ejus,  talia 

l'raeceperunt.   Quibus  succedens  Julianus  desertor 

Cbristi  et  inimicus,  supplicanlibus  vesiris  Rogaliano 


justitia,  quam  supplicanles  Rogaiianus  ei  Poniiui  lati- 
daverunt,  diccnlcs  homini  apostalx,  quod  apud  eum 
solajustitia  haberet  locum,  Huic  successit  Jovianus\ 
qui  quoniam  cito  mortuus  est,  nihil  de  rebiis  taliiras 
jussit.  Deinde  Valentiuianus ;  legite  quac  contra  vos 
jusseril.  Iude  Graiiauus  ei  Theodosius ;  legiie  quando 
vullis,  quae  de  vobis  constituerint.  Quid  ergo  de  flKis 
Theodosii  miramini,  quasi  aliud  in  hac  causa  seqoi 
debueriiit ,  quam  Constantini  judicium  pcr  tot  chri- 
stianos  imperatorcs  flrmissime  custodiium? 

10.  Ad  Conslantinum  auiem,  sicut  diximus ,  sical 
vobis  quando  vultis,  si  tamen  ignoratis,  ostendimu», 
majores  vesiri  causam  Cxciliani  uliro  detulcrunt. 
Defunctus  est  Constaniinus ,  scd  judicium  Constantlni 
conira  vos  vivit ,  quo  vestri  causam  niisenint ,  apud 
quem  judiccs  episcopos  reprchenderuni,  ad  qucm  a 
judicibus  episcopis  appellavenint,  quem  txdiosissime 
de  Felice  Aplungitano  interpellaveruiit ,  a  quo  loiies 
convicti  et  confusi  redierunt,  ct  a  pernicie  furoris  ct 
animositatis  suae  non  reccsserunt;  eamque  vobis  posL 
eris  suis  bxredilariam  reliquerunl,  ut  lam  impudcn- 
ter  de  jussionibus  chrisiianorum  imperatorum  faciatis 
invidiam,  cum  si  vobis  liceret,  non  quidem  jam  Con- 
slantinum  chrisiianum,  quia  veritaii  favii,  conira  no» 
interpellaretis,  sed  aposiatam  Julianum  ab  iiifcris  e%- 
eitaretis;  quasi  vero  si  aliquid  tale  contingeret,  esscl 
magnum  malum  nisi  vobis.  Qax  est  caim  pejor  mors 
animae,  quam  libertas  erroris? 

CAPUT  III.  — 11.  Sed  jam  tollamus  ista  omnia  de 
mcdio;  amcmus  pacem,  quam  omnis  doctus  et  indoc- 
ttts  intelligit  prxponendam  esse  discordix,  diligamus 
et  leneamus  anitatem.  Hoc  jubcnl  imperatores,  quod 
jubetet  Chrisius;  quia  cum  bonum  jul>ent,  per  illoa 
non  jubei  nisi  Chrisius.  Et  iios  etiam  per  Apostolura 
obsecrat,  ut  idipsum  dicamus  omnes,  et  non  suit  ia 
nobis  schismata ,  neque  dicamus ,  Ego  quidem  sum 
Pauli,  ego  autem  ApoHo,  ego  vero  Cepbae,  ego  autem 
Ghristi ;  sed  simul  onines  non  siinus  nisi  Chrisli,  qui» 
nec  divisus  est  Christus,  iicc  Paulus  cracifixus  esl 
pro  nobis;  qaaiito  niiiius  DonntusY  nec  in  nomine 
Paali  baptizati  sumus  (l  Cor.  i,  10  13);  quanto  minus 
iu  Doaati?  Hoc  dicuiit  et  Kmperatores,  qiiia  christiani  c». 
Ibolici  sunt,  iion  idolorum  scrvi,  sicut  vesler  Julianus; 
non  hacreiici,  sicui  quidnm  fucrunt  et  Ecclesiam  catho- 
licam  persecuii  sunt,  quando  vcri  christiani  non  pro 
lueretico  crrorepeenas  justissimas  sicut  vos,  sed  pro 
catliolica  veriiate  passiones  gloriosissimas  pcrtuleruul. 

12.  Atiendite  quam  inanifcslissima  veritate  per  cor 


ei  Poniio,  libertaiem  perditionis  parii '  Donati  per- ,    regis,  qiiod  in  manu  Dei  esl,  ipse  Deus  dixcrii  in  isla 


uiisit :  denique  tunc  reddidit  basilicas  hxrelicis,  quando 
templa  dxmoniis ,  eo  modo  putans  christianum  no- 
men  posse  pcrure  de  terris,  si  unitati  Eccle&iae  de  qua 
lapsus  fucRii,  invideret»  et  sacrilegas  dissensiones  li- 
beras  esse  permitterei.  Ilaec  crat  cjus  pracdicanda 

«  Ijov.,  verba  regis  esse  Sabuchodonosor.  signa,  etc.  Am. 
Bad.  Er.,  verba  regis  esse  :  regt  sabuchodonosor  oslendi^sir 
mm,  At  liss.,  re^ti  esse  :  sigmL  eic.  ,    . 

•  Sic  meliores  Mss.  At  vulg.  babentt  perdktom  partis. 

(a)  in  Golhico  oflicio  dicebautur  haec  m  sabbaio  Sanclo,  ct 
reiMuidebatur,  men. 

(9)  Eptscoi  uai  a  casis  Mgris. 


ipsa  lcge  quam  coiitra  vos  prolaiam  diciiis;  est  aulem, 
si  intelligatis,  prolata  pro  vobis.  Attendite  quid  ha- 
beaiit  verba  priucipis  :  Nam  u  in  m  qui  primo  initiatt 
snn/,  idcirco  religio  Baptisinati^judieatur  inftrma^  qnod 
ii  a  quibus  accipitur  peccatores  putentur^  teties  renovari 
necesse  erit  traditum  Sacramentumt  quoties  indignue 
fuerit  inventus  collati  Baptismatis  administratorf  et  fides 
nostra  non  ex  nostro!  voluntatis  arbitriOy  neque  ex  divim 

1  Apud  Am.  Bad.  Er.  et  lass.  Ures  v.  et  sb.  scribitur,  Ja> 
vinuauu.  A(ud  oc.  ei  ^.fJumtmus. 


mumri»  grolia,  ud  ex  meritU  iacerdolum  el  clericorum 
qualUale  pendebit  (a).  Faciant  mill&  concilia  cpiscopi 
ve&tri,  huic  uni  seBteniiae  respondeant,  et  ad  quod 
volueritis  consentlmus  vobis.  Yidete  eniro  quaro  pqi>* 
Tcrse  ct  impie  dicatur,  quod  dicere  soletis,  quia  si 
t)onus  sit  homo,  ipse  sanctificat  eum  qnem  baplizat; 
si  autem  malus  sit,  ei  nesciat  ille  qui  baptizalnr,  tunc 
Deus  sanctificat.  Hoc  si  verum  est,  opiarc  ergo  de- 
bent  bomincs,  uta  malis  ignoratis  baptizeatur,  polius 
quam  a  nolis  bonis,  ut  magis  a  Deo  quam  ab  homine 
possint  sancti(ic«ri  :  sed  absit  a  nobis  ista  deroentia. 
Quarc  crgo  non  verum  dicimus,  et  recie  sapimus, 
quia  semper  Dci  est  illa  gralia  et  Dei  Sacramentum, 
hominis  autem  solum  ministerium ;  qui  si  bonus  est, 
adlixret  Deo,  et  operatur  cum  Deo ;  si  autcm  malua 
est,  operatur  per  illum  Deus  visibilem  SacnHnenti 
formam,  ipse  autem  donat  invisibilem  gratiam*  Hoc 
sapiamus  omnes,  et  Bon  sint  in  nobis  schismala. 

CAPUT  IV.  —  15.  Goncordate  nobiscuro,  fratres; 
diligimus  vos,  hoc  vobis  volumus  quod  et  nobis.  Si 
propterea  nos  gravius  odistis,  quia  errare  vos  ei  pe- 
rire  non  permittimus,  hoc  Deo  dicile,  quem  timemus 
minantem  malis  pastoribus,  et  dicentem  :  Quod  erra" 
veral,  non  rcvocasiiif  et  quod  perierat^  non  inqmsistiB 
{Ezech.  xxxiv,  4).  Hoc  vobis  per  nos  Deus  ipse  facit, 
Bivc  obscorando,  sive  minando,  sive  corripicndo,  sive 
damnis,  sivc  laboribus,  sive  per  suas  occultas  admo- 
nitiones  vel  visitationes ,  sive  pcr  potestatum  tempo- 
ralium  leges.  Intclligiie  quid  vobiscum  agatur ;  pcrire 
ros  non  vult  Dcus  in  sacrilega  discordia  alienatos  a 
matrevestra  Catholica.  Nihil  in  nos  aliquando  probare 
potuistis ;  vesiri  episcopi  conventi  a  nobis,  nunquam 
nobiscumpacifice  conferrevoluerunt,  quasi  fugientes 
cum  pcccaloribu&loqui.  Quis  fcrat  istam  superbiam? 
quasi  Paulusnpostokis  non  conlulerit  cum  peccatqri- 
bu&ct  cum valde  sacrilegis :  logite  Actus  Aposloiorum, 
€t  videle.  Quasi  ipse  Dominus  noncum  Judscis,  a  qui- 
bus  crucifixus  esl,  sermoncs  de  Legc  habuerii,  eisque 
congrucnter  rcsponderit.  Postremo  diabolus  est  pri  - 
mus  omnium  peccatorum,  qui  converti  ad  Justiliam  nun* 
quam  potcrii,  et  lamen  nec  ipse  Dominus  de  L.egededi- 
gnatiis  est  ei  rcspondere;  ut  intelligatis  istos  ideo  nobisr 
cumnolle  conferre,  quiacausam  suam  pcrdilam  norunt. 

il.  Nus  '  ignoramus  quid  adversus  seipsos  homincs 
jactcnt ,  qui  calumniosis  dissensLonibus  gaudcnt.  In 
Scripluris  discimus  Christum ,  in  Scripluris  discimus 
Ecciesiam.  Has  Scripluras  communiter  habcmus , 
quare  non  in  eis  et  Chrlstum  et  Ecclcsiam  communiter 
retinemus  ?  Nos  ubi  agnovimus  eum  de  quo  dicit  Apo- 
stolus,  AbrahfB  dictaaunt  promi8»one$  et  semim  ejus; 
non  dicit,  Et  seminibus,  tamjuam  in  multis ;  sed  tan- 
qmam  in  uno,  Et  semini  tuo^  quod  est  Christus  (Gai.  ni, 
16) ;  ibi  agnovimus  Ecclesiam,  de  qua  dicit  Deus  ad 
Abraham,  In  senune  tuo  benedicentur  ottmes  genie$ 
{Gcn,  xu,  3).  Ubi  agnovimus  Christum  in  Psalmo  de 
9<^  prophetantem,  Dominus  dixit  ad  me,  FiUus  meus  es 

i  unus  e  vatic.  Mss.,  Kon  ignoramus.  Forlean  meilus. 

(a)  verba  isthaec  sunt  illius  fcrsilan  legis,  Constanthii , 
coostantii  ei  valentiniani,  cujus  mentiofit  m  cod.  iheod.  lib. 
I^»  U  0,  se  sanctum  bajptuma  iteretur^  leg.  2. 


EPiSTOLVRVM  CLASSIS  H.  m 

tu ;  ego  kodie  genui  te;  ibi  agnovimus  Ecclesiam,  in  eo 
quod  sequitur,  Postula  a  me,  et  dabo  tibi  gentes  hm^" 
ditatem  tuam,   et  pouessionem  tuam  temunos  tirrm 
{Psal.  n,  7, 8).  Ubi  agnovimus  Christum  in  co  qnod 
scriplum  est,   Deui  deomm  Dominus  hcutus  est;  ibi 
agnovimuset  Ecclesiam  in  eo  quod  sequitur,  Et  voeavt* 
terram  a  solis  ortu  usque  ad  occasum  ( PsaL  xlix,  i  ). 
Ubi  agnovimus  Christum  in  eo  quod  scriplum  esi, 
Et  ipse  tanquam  sponsus  proeedens  de  thalamo  iico, 
exsultavit  ut  gigas  ad  currendam  viam ;  ibi  agnovimus 
el  Ecclesiam  in  eo  quod  paulo  superius  dicitur,  /n 
omnemterramenvit  sonus  eorum,  et  in  fines  orbis  terrm 
rerba  eorum.  In  sole  posuit  labernaculum  suum  {  Psal. 
XVIII,  5,  G).  l\m  est  Ecclesia  in  sole  posiia,  hoc  esl 
in  manirestatione  oinnibus  nota,  usque  ad  terminos 
ternc.  Ubi  agnovimus  Christum  in  eo  quod  scripinm 
^t,  Foderunt  manus  meas,  et  pedes,  dinumeraverunt 
omnia  ossa  mea;  ip»  vero  consideraverunt  et  aspexerunt 
me,  diviserunt  sibi  vestimenta  mea^  et  super  vestimen* 
tum  meum  miserunt  sortem ;  ibi  agnovimus  et  Eccle 
siam  in  eo  qnod  paulo  post  in  psalmo  ipso  dicitnr, 
Commemorabuntur  et  convertentur  ad  Dominum  uni' 
versifines  terroi,  et  adorabunt  in  conspectu  ejus  universm 
patricB  gentium  :  quoniam  Doniini  est  regnum,  et  ipse 
dominabitur  gentium  { Psal.  xxi,  17,  48,19,28,^), 
Ubiagnovimus  Cliristum  in  eo  quod  sciipium  esc. 
Exattare  super  ecelos,  Deus;  ibi  agnovimus  ct  Eccle- 
siam  in  eo  quod  sequitur,  et  super  omnem  terram  gh- 
ria  tua  {Psat.  lvi,  6).  Ubi  agnovimus  Chrislum  in  eo 
quod  scriptum  cst,  Deus,  judidum  tuum  regi  da^  ef 
jastitiam  tuam  filioregis;  ibi  agnoYfmus  et  Ecclesiaiu 
in  eo  quod  de  illo  in  psalmo  ipso  dicilur,  Et  dofiritta- 
bitur  a  mari  usque  ad  mare,  et  a  flumine  usque  ad  ter^ 
minos  orbis  terrarum.  Coram  illo  proddent  jEthiopes^ 
et  inimici  ejus  terram  lingeni.  Reges  Tharsis  et  insulm 
munera  offerent;  regesArabum  ct  Scba  dona  adducenti 
eS  adorabunt  eum  omnes  reges  terrce,  omnes  gentes  Hf» 
vient  illi  {Psal.  lxxi,  2,  8,  9,  iO,  11). 

15.  Ubi  agnovimus  Chrislum  in  eo  quod  scri])tam 
est,  lapidcm  de  monte  sine  manibus  prsrcisum,  fro* 
gisse  ofnnia  regna  terrarum,  utique  illa  qua^  de  eul^ 
turisdaemonuin  prxsumcbanl;  ibi  ngnovimus  ct  Ec- 
clesiam  in  eo  quod  dictum  cst,  lapidem  ipsum  cre- 
visse,  et  factum  montem  magnum,  et  rcplcvisse 
omnem  terram  {Dan.  ii,  '54,  35).  Ubi  agnovimut 
Christom  in  eo  quod  scriptum  est,  Pravalcbit  Dom- 
nus  adversus  eos,  et  exterminabit  omnes  deos  gentiuif^ 
terrm ;  ibi  agnovimus  et  Ecclesiam  in  eo  quod  illic  8C« 
quitur,  Et  adorabunt  in  conspectu  ejus  unusquisque  de 
loeosuo  omnes  insulm  gentium  {Sophon.  ii,  If).  Ubi 
agnovimus  Ciiristum  in  eo  quod  scrlptum  est,  Deus 
ab  Africo  veniet,  et  sanctus  de  monte  umbroso ;  operiet 
ceeios  vhrtus  ejus  i\hi  agnovimus  Ecclesiam  in  eoquod 
scquitur,  Et  laudis  ejus  plena  est  lerra{Habac.  iii,  3). 
Ab  Africo  cnim  posita  est  Jcrusalcm,  sicut  fpgitur 
in  libro  Jesu  Nave  {Josum  xv,  8),  undc  nomen  Christi 
diffusum  est ;  ct  ibi  cst  mons  umbrosus,  mons  Ollveti, 
unde  ascendit  in  coelum  ut  cooperiret  coelos  virius 
ejuS|  et  Impierciur  Cccicsia  pcr  omnem  terram  laudis 


fiOS 


ejiis.  Ubi  agnovimus  Chrislum  \n  eo  quoil  scriptum 
cst»  Sicut  ovit  ad  immolandum  ductui  c$t,  et  $icut  agnu$ 
€oram  londenle  $e  fuil  $ine  vocty  $ic  non  apcmit  o$ 
$uum,  el  cxtera  qunc  illic  de  cjus  passioiie  dicunlur ; 
ibi  agnovimus  el  Ecclesiam  in  eo  qiiod  illic  dicilur, 
Lastare  $lerHi$f  quie  non  pari$;  erumpe  ei  exclama, 
quw  npn  parttm$;  quotmm  multi  lilii  de$ertce^  magi$ 
quim  eju$  quce  habet  virum,  Dixil  euim  Dominu$  :  Di- 
tata  locum  labernnculi  tui,  et  aulaas  ^  lua$  confige,  non 
e$i  quod  parca$,  Porrige  longiu$  funiculo$,  el  palo$  va- 
lido$  confirma ;  etiam  atque  etiam  in  dexteram  atque 
iinistram  extende.  Setnen  enim  tuum  hwrcditabit  gentes^ 
el  civitates,  quce  desertce  erant^  inhabitabis,  Noh  etl 
quod  metua$,  prcBvalebi$  enim ;  nec  erube$ca$  quod  de- 
\e$labHi$  fueri$.  Confusionem  enim  in  perpetuum  o6/f- 
yi$ceri$,  ignominicB  viduitati$  tWB  non  eri$  memor ;  quo- 
niam  ego  $um  DominuSf  qui  feci  ie,  Dominu$  nomen  «  .*• 
«/  qui  eruit  te^  ip$e  Deu$  I$raet  univer$as  lerrce  vocabiiur 
(/mI.  liii,  7,  ciLiv,  15). 

CAPUT  Y.  —  iG.Non  novimusquid  de  tradiloribus 

dicalis»  quosnunqiiam  convincere,  nunqnam  ostendere 

potuistis.  Non  dico  qiiia  vestri  potius  in  talicrimine  de- 

lccti  et  confessi  manircstanlur :  quid  ad  nos  pertinel  de 

sarcinis  alienis?  nisiutquospossuniiiscorrigamus,vel 

cctrrcplione  vel  qqacumque  disciplina  in  spirilu  man- 

saeludinis  el  diligcntia  cliarilaiis ;  quos  auleni  corrigere 

pon  Talcmus,  etiamsi  necessitas  cogit  pro  salute  cae- 

lcrorum  ut  Dci  Sacramenia  nobiscum  communicent, 

pcccaiis  tamcn  eorum  non  communiceipus,  quod  non 

flt  nisi  conscnlicndo  el  favcndo.  Sic  enim  eos  in  isio 

mundo,  in  quo  Ecclcsia  catliolica  per  omnes  gentcs 

diAundilur,  quem  agrum  suum   Douiinus  dicit,  lan- 

quam  zizania  inler  Iriticum,  vel  in  hac  unilalis  arca 

tanquam  paleam  pcrmixtam  frumenlo,  vcl  intra  retia 

verbi  ct  Sacramenti  *  tanquam  malos  pisces  cum  bonis 

|iiclusos,  usque  ad  tempus  messis(Jf<i((/i.  xiii,  24-45), 

apt  venlilationis  {Id.  iii,  12)  aut  lilloiis  {Id,  xiii, 

47-50,  toleramus,  ne  propier  illos  eradicemus  et  Iri- 

ticum,  aut  grana  nuda  antc  tempusde  area  soparata, 

non  in  tiorrcum  mittcnda  purgemus,  sed  volalilibus 

coUigcnda  projiciamus;  aut  disrupiis  per  schismala 

retibus,  dum  quasi  malos  pisccs  cavemus,  in  mare 

perniciosse  liberLitis  exeamus.  Prppter  hoc  enim  his 

alqiie  aliis  simililudinibus  Dominus  servorum  suorum 

^olcrauliam  conflrmavit,  ne  dum  se  boni  pqtant  ma- 

lonim  permixtionc  ciilpari,  pcr  hiimanas  et  temera- 

rias  dissensiones  aut  parvulos  perdant,  aut  parvuU 

pereant.  Quod  usquc  adeo  coclestis  magislcr  caven- 

dum  prxmonuit,  ut  eiiam  dc  pr.Tpositis  malis  plebcm 

sccuram  faccreiy  ne  proptcr  illps  doctrinx  salqtaris 

cathedra  dcsereretnr,  in  (|pa  coguntur  Cliam  inali 

bona  dicere.  Ncquc  enim  sua  sunt  qux  dicunt,  scd 

I>3i,  qui  in  cathcdra  uniUitis  doctrinam  posuit  verita- 

tb.  Proinde  illc  verax  et  ipsa  verilas,  de  pncposltis 

sua  mala  facientibus,  el  Dei  bona  dicentibus  ail :  Quce 

dicunly  faeiie;qua!  autem  faciunt^  facere  nolite :  dicunt 

^nim^etnon  faciiuH  (Matth,  xxiii,  5).Non  uliqiie  diccrcl, 

^  Am.  Bad.  Er.  et  andecim  liss.,  auta$, 
*  iQ  itss.  ahquot,  sacram^a. 


S.  AUr.tJSTINI  EPISCOPI  404 

QucB  faciunt,  facere  nolite,  i;isi  manircsla  essent  niala 
qux  faciunt. 

17.  Non  crgo  propter  malos  in  mala  dissensione 
pcxeamus :  quamvis  vestros  majores  non  cxsecratorog 
malorum,  sed  accusatores  iiinocenlium  fuisse,  si  vcli- 
tis  possimus  ostendere.  Scd  quicumqne  iili  et  quales^ 
cumque  fucrint,  portent  sarcinas  suas.  Ecco  Scriplu- 
rae  commiines,  ecce  ubi  novimus  Christum,  ecce  ubi 
novimus  Ecclesiam.  Si  Christum  ipsum  tcnetis,  ipsain 
Ecclesiam  qnare  non  tenctis?  Si  in  iitsiim  Qirislum 
quem  legilis,  et  non  videtis,  tnincn  propter  verltatcm 
Scriplurarum  crcditis ;  qiiare  Ecclesiam  negalis,  qunm 
et  logilis  et  videtis?  Uisc  vobis  dicendo  ct  ad  hoc  bo- 
niim  pacis  et  unilatis  et  charitalis  vos  compcllendo, 
inimici  vobis  facti  sumus ;  et  mandaiis  quia  occidctis 
nos  qui  verilatem  vobis  dicimus,  ct  in  errore  vos  pcr- 
iro  quanlum  possumus  non  permiltimus.  Yindicet 
nos  Deus  de  vobis,  ut  ipsum  errorcm  vestrum  in  vobis 
occidaty  et  nobiscum  de  veriiate  gaudeaiis.  Amcn  *. 

EPISTOLA  CVI  •  (a). 
Augu$tinu$  Maerobio  donatiance  parti$  apud  Hipponem, 
uti  ex  epi'$tota  108  inteltigitur^  episcopo^  agens  ne 
iubdiacontm  quemdam  rebaptizet, 

Domino  fratri  dilccto  Macrobio,  Augustinus. 
i.  Audivi  quod  qucmdam  subdiaconum  nostrum  re« 
baptizare  disponis.  Noli :  sic  Deo  vivas,  sic  Deo  pla- 
ceas,  sic  Christi  Sacramcnta  non  inaniler  habeas,  sic 
non  in  aeternum  a  Cbristi  corpore  separeris.  Noli,  rogo 
te^  frater,  pro  teipso  te  magis  rogo ;  certe  paiilultim 
atlende  quod  dico.  Felicianus  Musiitanus  Primianum 
Cartli.'(ginen^em  damnavji,  et  vicissim  ab  illo  etiam 
ipse  dainnatus  est.  Diu  Felicianus  in  sacrilego  Blaxi- 
miani  schismaie  fuit,  multos  ibi  per  suas  Ecclcsias 
baptizavit,  modo  cum  Primiano  vcster  episcopus,  scd 
et  neminem  post  eum  baptizans.'  Qua  ergo  licentia 
post  nos  adhuc  rebaptizandum  putatis?  Hanc  mihi 
solve  quxstionem,  et  me  baptiza :  si  hanc  autem  sol- 
vere  non  potes,  par^e  alienae  aniinse,  parce  tux.  Aut 
si  me  de  Feliciano  falsum  dixisse  arguis,  exigc  ut 
probem;  certe  si  non  probavcro,  tunc  fac  quod  pu- 
tas.  Addo  ctiam,  si  non  probavero,  non  sim  episco- 
puscommunionismeae;  si  autem  probavcro,  noliesse 
inimicus  salutis  tux.  Oplo  le,  domine  fraler,  in  pace 
esse  nobiscum. 

EPISTOLA  CVn  (6). 

Maximus  et  Theodorus  Augu$tino  renuntiante$  quid  ip$i$ 
coram  responderit  Macrobiu$  ad  ip$iu$  titteraM, 

Doniino  beatissimo  ct  venerabili  mullumque  dcside- 
rabili  patri  Augustuio  Mixiifus  et  Tueouorus,  in 
Doramo  salutem. 


1  Apud  Bad.  Am.  Er.  etlfss.quosdam  deest  jmen,  In  aliis 
Hss.  1000  ejus  habetur,  ralete. 

•  I^istt.  cvi,  cvu  et  c\lii  non  continenlur  in  Gallicanis 
llss.  Porgatae  simt  multis  mendis  auctoritatevaticani  cxein- 
plaiis.  Quanquam  eliam  pinguiora  quaedam  errata  corrigi 
oportuil  ex  oonjectura  :  quod  a  nobis  teniatum  Tiiit  ea  fide, 
nt  prisca  lectio  nihilomiaus  hocce  loco  exhibcrelur. 

(a)  Alias  205  :  quse  autem  106  erat,  nunc  186.  ScripU 
fortean.40Q. 

{b)  Alias  266 :  qyx  aiutcm  107  erat,  uunc  216.  ScnpU  poal 
iai»ericrcm. 


405 


EPISTCI.ARUM  CLASSK  II. 


m- 


\ .  Ex  privcepto  Sanctltaln  tuw  ad  episcopum  MaerO' 
bium  pencxiinus ;  ad  quem  cum  litteras  BeatUudinis 
tuce  perfcrremus,  primo  negavit  se  ne  eidem  legercr.tur, 
DMnde  nHquando  ex  nostrn  suggestione  commotus,  cas" 
dem  sibi  votidt  recitari  quibus  relcctis  ait  :  f  Non  poi- 
snm  niti  ad  me  tenientes  suKipere,  et  iisdem  fidem  quarr 
postulaverint  dare,  >  Cum  autcm  a  nobis  eidem  dicere'- 
lur  qmd  de  facto  Primiani  diceret,  dixit  se  nuper  ordi- 
natum  patris  suijudicem  esse  non  posse,  sed  in  id  quod 
a  prioribus  suis  acceperit  permanere.  Quod  necesse  ha- 
buimus  his  litteris  Sanctitati  tuoe  significare.  Beatitudi» 
nem  tuam  nobis  Dondnus  custodiaty  domine  pater, 

EPISTOLA  CVUI  (fl). 
Agit  de  non  iterando  BaptismOy  coarguens  Donatistarum 
hac  in  re  contumaciam ;  quippe  qui  Maximianensium 
baptisma  ratum  habuerunt,  Evincit  subinde  nullam 
eos  schismalis  edendi  justam  causam  habuisse. 

Domino  dileclo  fralri  IIacrobio,  Acgcsti.xus. 

€APUT  PRIMUM.— i.  CharissimifilUmei,  honorabi- 
Itsa  viri,  cum  ad  luam  BcnevoIenUani  altuiissentliiteras 
meas.quibusadmonui  rogavique  le,  ne  subdiaconum  no- 
6ii*um  rebapiizares,  rescripserunt  mihi  te  respondisse, 
Non  possum  nisi  ad  me  venientes  suscipere^  et  eis  fidem 
ifuam  postulaverint  dare :  et  lamen  si  ad  te  veiicrit  in 
vestra  communione  baptizatus,  qui  diu  a  vobis  se- 
oaratus  fuit,  et  per  ignorontiam  sc  putavcrit  denuo 
baplizandum,  idque  pop:)8Ccrit,  cum  quu^sieris  et 
cognoveris  ubl  fuerit  baplizaius,  siiscipis  qnidcm  ad 
te  venientem,  nec  tamen  ei  das  quam  postulat  fidcm, 
sed  doces  liominem  haberc  quod  pelit,  nec  vcrba  er- 
rantis  attendis ,  sed  sludium  adhibes  corrigentis. 
Male  ergo  danlem  quod  jnm  dandum  non  esi,  et 
Sacramentum  quod  datum  cst  violantem  suus  cr- 
ror  accusat,  iion  peteniis  '  excusat.  Dic  itaque  mihi , 
obsecro  te,  quomodo  iion  babcat  qui  pctivit  abs 
te,  quod  jam  acccperat  pcr  me?  Si  propter  alienam 
aquam,  et  alienum  fonlem,  quod  solenl  diccrc  qui 
non  inlelligunt,  quia  scriplum  est,  Ab  aqua  aliena 
abstine  te^  et  de  fonte  alieno  ne  biberis  (b) ;  Fclicianus 
qunndo  separatus  est  a  vobis  in  parie  Maximiani,  veri" 
tatis  adulter,  catena  sacrilegu,  sicut  concilii  vcstri  (c) 
Tcrba  indicant,  trahcbntur.  Si  secum  abstulcrat  fon« 
tem  vestrum,  quis  erat  fons  in  quo,  illo  scpnraio, 
vestros  baptizalis?  Simulcnim  niinc  vesler  cpiscopns 
sedet  cum  Primiano  a  se  damnalo  et  damnalore  suo. 
-  2.  Sed  sicut  mihi  suis  liltcris  (Ejnst.  107)  hitima- 
runt  nostri,  qui  in  hnc  causa  te  Tidcrunt,  cum  qiiac- 
rerent  quid  binc  diceres,  respondisti  le  nupcr  ordina- 
tum  (iQ,  factorum  patris  tui  judiccm  esse  non  posse, 

*  Lov.,  polentu. 

(a)  Alias  2S0 :  quae  autem  108  erat,  nuuc  205.  Scripta 
paulo  po^  superiorem. 

(fr)  FTuslra  luec  qmcras  in  ^'ulgala  :  scd  apud  lxx  rcpe- 
n^  Prov.  IX,  18,  quse  quidem  vtTba  bac  iu  re  Baptisroi  jiost 
brereticos  rcpetenai  producta  sunt  olim  non  modo  a  Donali- 
slis,  venim  etiam  a  Cypriano. 

aBagaiUni. 
Hacrobium  Donaiistarum  apudHipponcm  episoo{)um 
fuisse,  cum  ex  hac  cpislola,  tum  ex  Cartuaginensi  collaiione 
oonstat :  ordinatum  haud  dubie  iu  locum  iToculeiani ,  qui 
post  concUiim)  Carlhagmense  dic  23  aiig.  403  c^lebraluin 
adhac  supcrstes  erat ,  uii  intcUigiuu*  ex  epist.  86,  n.  8. 


scd  iii  eoquod  a  prioribus  tuisacceporis^permanerc. 
Ilinc  snne  dolui  necessitalcm  luain,cum  te  cxistiinem. 
sicutaudio,  bonx  indolis  juvciiem.  Quid  cniin  tc  ad 
hanc  respoiisioncin,  nisi  mala:  caus;c  neccs  ilas  eo- 
gil  ?  Scd  si  ailcndas,  mi  fralcr,  si  rccte  cogites,  si 
Deum  timeas,  in  mala  *  cnusa  perscvcrare  nulla  hc- 
ccssitas  cogit.  Ilxc  eiiim  rcsponsio  tua  non  quxsiio- 
iiem  tibi  a  me  propositam  soIvitK.sed  causnm  nostrnm 
ab  omni  calumnia  vestne  causalionis  absolvit.  Dicis. 
cnim  le  nuper  ordinaium  faclorum  patris  tui  judiccm 
esse  non  posse,  sed  in  eo  qtiod  »  prioribus  tuis  acce- 
peris  pcrmanere.  Cur  ergo  non  potius  in  Ecclcsia, 
quam  Scriptura  tesie  incipicnlcni  ab  Jcrusnlem,  at- 
qiic  pcr  omncs  gentcs  fruclificantem  alque  crescen- 
lem  (Act,  1 ,  8)  a  Doinino  Christo  per  Apostolos  ac« 
ccpimus,  porma:icinus ;  ct  de  faclis  nescio  quorum 
pnlrum,  qux  nntc  pcne  ccnlum  annos  admissa  dicun* 
tur,  modo  judicainur?  Si  eniin  tu  de  patre  tuo.adhuc 
in  hac  vita  coiistiiuto,  non  audes  judicare,  quem  po-. 
tcs  intcrrogare ;  mihl  quare  dicilur  ut  judicem  do 
mortuo  loiige  anlequani  natus  sum  ?  et  '  chrislianis 
gentibus  qu.ire  dicitur  ut  judiccnt  de  factis  Afrorum 
tradilorum  anle  tot  annos  morluoruin,  qiios  nec  vivos 
tot  cbristiani  qiii  tunc  vivebant,  in  tcrris  remotissimis 
constituti  andirc  vel  nossc  potticrunt  ?  Qiii  mancnteni 
notum  non  audes  judicare  Priinianum,  cur  mihi  anti- 
quum  et  ignotum  judicandum  vis  iinponere  Cxciiia- 
num  ?  Si  patres  tuos  non  judicas  de  factis  suis,  quare- 
fratres  tiios  judiias  dc  faciis  alieuis? 

3.  An  forte  fratres  nos  negas?  Scd  mclius  audimiis 
sanctiim  Spiritum  pcr  prophetam  pnccipienlcm,  Au- 
dite  qui  pavetis  verbum  Domini :  didte ,  Fratres  nostri 
estis ,  his  qtd  vos  oderunl  et  qui  vos  detestantur,  ut  nO' 
men  Domini  honorificetur,  et  appareiil  illis  in  jucunditate^ 
ipsi  atitem  erubescant  (Isai,  lxvi,  5,  secundum  LXX). 
Rcvera  enim  si  hominibus  nonicD  Doniini  jucundius 
essel,  quarn  noiniua  hominum,  numqiiid  Christiis  cla- 
inans,  Paeemmeam  do  vobis  {Joan,  xiv,  27),di¥ide- 
retur  in  mcmbris  suis  per  eos  qui  dicunt,  Ego  quidem 
sum  Paulit  ego  autem  ApoHo^  ego  vero  Cephas  (1  Cor, 
in,  4)  et  pcr  liominum  nomina  dilaniantur?  numquid 
Christus  cxsullQaretur  in  baptismo  stio,  de  qiio  *di- 
rtum  est ,  II ic  est  qni  baptizat  (Joan.  i ,  53);  de  qno 
dictum  cst,  Christus  dilexit  Ecclesiam  suam,  ct  tradidil 
seipsum  pro  ea,  ut  eam  sanctificaret,  mundans  eam  ///- 
vacro  aqua  in  verbo  (Eph,  v,  25,  20)  ?  numquid  ergo 
in  ipso  suo  inv.icro  exsuflQaretur,  si  nomen  Domiui 
essct  jucundius,  cujus  est  ipse  baptisinus,  quam  no- 
men  bominum  ,  de  quibus  dicitis  :  Sanctum  est  qiiod 
iilc  dat,  non  quod  ille  ? 

CAPUT  II. —  4.  Et  tamen  collegx  tui  ubi  voliio- 
runt,  veritatem  potius  aitenderunt,  ct  non  soium  bu- 
ptismiim  qucm  Primianus  in  vestra  communione,  sed 
et  quem  dcdit  Felicianus  in  Maximiani  sacrilego  scbi- 
smate,  proptor  honoris  Domini  jiicunditatem  saiicluni 
esse  senscrunt ;  et  characicrcin ,  non  solum  quem  ipsq 

>  ix)v.,  nuila, 

*  Lov.,  nec, 

<  Lov.  omit.  de  quo. 


im  S.  AUGUSTLM 

apuil  Y08  accepcrat,  sed  el  queiu  aliis  eilra  »os  de* 
sertor  infixeral ,  ipso  correclo  violare  non  ausi  suni, 
quia  regium  Cf«gnoverunt.  De  hoc  eorum  lacto  tam 
bono  judicare  non  vis,  ubi  cos  deberes  laudabililcr 
imitari,  et  sequeris  judicium  eorum,  in  quo  mereotur 
ab  omnibus  dctestari.  Times  de  Primiano  judicare» 
ne  cogaris  audirc  quod  culpes  :  imo  vero  judica»  et 
iUic  magis  j^tcris  invcnire  qund  laudcs.  Non  enim 
qiiod  male  kc\i  Primianus  te  volumus  memorarei  sed 
quod  oplime  fecit :  qui  in  suscipiendis  quos  ejus 
damnalor  in  separaiione  scclcraiissima  baptizavcrat, 
errorem  bominum  correxit ,  non  Dei  Sacramenta  de- 
stmxit.  Bonum  Cbri&ti  et  in  hominibus  malignis 
agnovit ;  malum  autem  bominum,  non  violato  Ckrisli 
bono,  emendavit.  Aut  si  boc  Caclum  disjdicet  tibi, 
illud  sallem  attende ,  ilhid  pre  bono  tuo  ingenio  pru- 
denler  adverle ,  quia  imum  Primianum  non  judicas 
de  fiictis  ipsius  Primiani,  et  orbem  chrislianum  judicas 
de  factis  Casciliani.  Ttmcs  ne  te  polluat,  si  noveris 
quod  vindicare  non  audeas  :  absoive  ergo  gentes, 
qtiac  nec  nosse  poteraut  quod  accusas* 

5.  Ncc  inmcn  ilhkl  unius  Primiani  factum  est : 
6€is»  in  qiiantum  opinor ,  et  tu,  ceiiium  fcrme  episco» 
|)i  veslri  (actione  damnabili  cum  Maximiano  conspi* 
rantes»  au&i  sunt  damnare  Primianum ;  ei  trecentorum 
decem  Yagnicnsi  concilio,  sicut  dccreii  ejus  verba 
peraonant :  Mtixwnanum  fidei  asmulum^  veritatU  adul- 
imua^  Eccletim  nuUris  immicum^  Dathan,  Core^  et 
AHren  miiiistrum ,  de  pacii  grenuo  senlenlitB  fulmen 
exaanl.  Ilinc  alii  duodecim ,  qul  cjus  ordinationi, 
quando  coolra  Primianum  lcvalus  esi ,  interfucrant, 
non  ditata  damnaliene  conjuncti  simt :  cxteris  autcm, 
ne  nimia  prxcisio  fierct,  pncslituto  die ,  redeundi  cst 
concessa  dilatio,  snlvis  suis  honoribus,  si  inlra  termi- 
n^m  tcmporis  remcasscnt.  Noc  limucrunt  trecccti  et 
(lecem  ad  stium  collcgium  rcvocare  tanto  Maximiani 
sacrilegio  accusatos ,  inluentcs  forle  quod  scriptum 
est :  Cliaritat  coopcrit  multitndinem  pcccatorum  (I  Pet, 
<▼«  8)*  Quibus  nutcm  cst  pcrmissum  '  tempus  di- 
Istionis,  fbris  a  vcstra  communione  bapiiraverunt, 
quoscumqtic  baplizarc  potucrunt.  Ncquc  cnim  nisi 
foris  fnisseiit,  dilaiione  concessa  invitari  poicrant  ut 
redirent.  Deiiide  et  antequam  dilatio  finirclMr^  ct 
posteaquam  flnita  cst,  illi  dtiodecim  cum  Maximiano 
damnaii,  npud  ires  aut  amplius  proconsulcs  accusati 
sunt,  ut  e  scdibus  siiis  jiidiciario  vigorc  pcllerentur : 
inter  qnos  eral  Fclicianus  Musiilanus ,  dc  quo  non  * 
ago,  8t  PrxUixtatus  Assurilanus  nupcr  dcfunctus,  in 
ciyu^  damnati  loco  alter  jam  fuerat  ordinatus.  Quos 
duos  Ron  unus  Primianus,  sed  inulti  coepiscopi  veslri» 
eum  frequentissuna  numerosilaie  Tbamugadcnsis 
Optati '  nalaliiia  celebrarcnt ,  post  eorum  sinc  dila- 

*  Ij07.,  qitia  autem  et  permittalur, 

\       L^na  e  recent.  raris.  Edit.  iegit,  nune,  corrupte.    M. 

•  ApudLov.,  optata  naialUia ;  nec  aliter  lcgitur  in  Ms.  va- 
tK.  quod  unum  hactcnus  episioUe  hujus  exemphir  potuit 
reperiri.  Emendari  oi^orluit  hunc  et  ahos  qnosdam  locos  ut 
seosus  oonstaret,  servala  tamen  in  variantibus  antiqua  lc- 
cttone.  Isthuc  vero  pertinel  quod  legitur  in  lib.  2  cont.  lilt. 


EVISCOPI  4GB 

lionedamnationem,  post  lerminatam  qox  caituis  data 
fuerat  dihitionem,  post  divulgatam  *  forensi  etiara 
strcpitu  apud  tot  consules  accusalionem,  in  honori- 
bus  integris  susccperuiit,  ct  post  eos  nullum  bnptiza* 
verunt.  Si  huic  assertioni  resistitur,  vel  horum  aliquid 
si  negatiu*,  periculo  episcopalus  mei  cxigar  probarc 
qnod  loquor. 

6.  Finita  cst  causa ,  frater  Macrobi :  Deus  boc  egit, 
Deus  hoc  Toluit;  occultae  illius  providenli»  fuit  ut  in 
causa  Maximiani  speculum  vobis  correctionis  propo- 
neretur,  ut  omnis  adversum  nos,  imo  adversus  Cliri- 
sti  Ecclesiam  toto  orbe '  crescentcm,  non  dico  vestra, 
ne  in  levidear  contumeliosus,  sed  certe  vestrorum  cri- 
minosa  calumnia  fmiretur.  Nihilenim  rcmansil  omnina 
eorom  qwe  contra  nos,  tanquamdc  Scripturisabhomi- 
nibus  non  inteiligentibus  proferri  solent.  Nam  hxc  ha- 
bere  in  ore  consueverunt  :  Ab  aqua  aliena  abstine  te 
{Prov,  IX,  18).  Scd  rcspondclur :  Non  est  aqua  aliena, 
qiiamvis  sit  in  aiienis;  sicut  iiee  aqua  illa  Maximiani 
fuit,  unde  vos  non  abslinuistis.  Item  proponitiir  nobis : 
Factisunt  mihi  sicut  aqua  mendax^  non  kabcm  fidem 
{Jer.  XV ,  18).  Scd  rcspendctur  :  lloc  dtctuui  cst  de 
fictis  liomiiiibiis ,  non  pcriinentilnis  ad  Dei  Sacra- 
menta,  qiiae  nec  in  mendaclbus  possnnt  cssc  mcfv- 
dacia.  Nam  utique  mendaces  fueruiit  qui  PrimiaiMim, 
sicut  ipsi  perhibctis,  falsis  criminibus  damiiaverunt ; 
nec  tamen  aqiia  mendax  fuit,  in  qua  scparaii  a  yobis, 
qiios  potuerunt,  baplizaverunl.  Nam  quando  eam  in 
his ,  quos  Felieianus  et  Pnetcxlatus  foris  bapiizave* 
runt,  suscepisiis,  et  in  mendacibus  vcracem  fuisso 
sensislis.  Proponitur  nobis,  Qui  baptizatur  a  mortuo^ 
qmdprodeU^  lavacrum  e^{EccH.  xxxiv,  30)?  Respon- 
dctur  :  Si  ^  hoc  de  l>apiisino  scriptum  est,  quo  bapii* 
zant  illi  quos  tariquam  mortuos  cjecit  Ecclesia ,  non 
dixit  hoc  lavacrum  non  esse,  sed  nihil  prodesse ;  qiiod 
el  nos  dicimus.  Verumiamen  qiiando  cum  illo  ad  Ee- 
clesbm  venerit,  quod  foris  oberat,  inlus  proderit; 
non  cum  ipse  repetitur  Baptismus,  sed  curr  corrigitur 
baptizatus.  Sicut  Maxinilanum  et  socios  ej  is,  ^jni|Uam 
mortuos  a  vcstra  congregalione,  communionis  «  cctos 
luquilur  Vagaiense  concilium  :  Yeridica^  uiquit,  unda^ 
in  a$pero$  scoputoi  nonnullorum  naufraga  projectastmt 
membra.  ASgyptiorum  quodummodo  exemplo  pm^euntiwn 
funeribus  plena  sunt  liltora,  quibus  in  ipsa  morte  major 
est  peena^  quod  po$t  extortam  aquis  ultricibus  '  animani 
nec  ipsam  inveniunt  $eputturam  (a).  Ex  hac  turha 
mortuorum,  quasi  rcviviscentes  FeUcianum  ct  Pru!- 
trxlalum  ui  suis  honoribus  suscepistis,  et  ab  eis  ii 
illa  morte  baplizatos  non  rebaptizasiis ;  quia  Iiaptis- 
mum  Christi  foris  datum  per  morluos ,  morluis  noi 
prodessCy  eumdem  tamcn  ipsum  prodesse  iiitus  rcvi- 
visoentibus  agnovistis^  Proponitur  nobis  :  Oleum  pec- 
catoris  non  impinguel  caput  meum  (  P$al.  gxl,  5). 

sedis ,  id  est  diem  orduiati  m  episoopum  Optati  sabmleU» 
ginms. 
>  Lov.,  dimigaia. 

•  Lov.,  orbi$. 
*Lov.,  es/per. 
^  Lov.,  sea. 

*  Lov..  ejectamaqitU  ultricibus. 

(4)  vide  tib.  4  cont.  aesoonium,  c.  31  et  16, 


109 


Rospondelur,  hoc  seriptum  de  astentaUone  lenl  alque 
fa^laci  blandi  adulatoris  intclligl,  qua  ungitur  et  cre- 
scil  eis  caput,  cum  laudantur  peecatores  in  desideriis 
anima:  suac,  et  qui  iniqua  egerinl,  benedicuntur.  Quod 
ex  priore  vcrsu  satis  apparet ;  sic  enim  posita  cst  tola 
senientia  :  Emendabit  mejusM  in  mi$eri€ordia ,  el  ar' 
guet  me;  oleum  autem  peccatorii  non  impinguabit  caput 
iiieum.  Halle  se  dUit  veraci  misericordis  austerilate 
6onleri  S  quam  deceptoria  laude  fallentis  extolli.  Sed 
t]uomodolibet  intelligatis,  certe  in  eis  quos  in  sacrilc- 
gio  Maiimiani  Feliciamis  et  Prxtextatus  bapiizaverunt, 
but  peccatorum  oleum  suscepistis,  aut  etiam  pccca- 
toribus  '  ministranlibus  datum  Christi  esse  oleum  co- 
gnovistis.  Nequc  enim  non  erant  peccatores ,  quando 
de  illis  in  Vagaiensi  conciiio  dicebatur  :  Famosi  cri» 
mims  reo$ ,  qui  funeito  opere  perditionis ,  va$  sordidum 
collecta  fijeculentia  glutinarunt  *,  danrnatos  esse  cogno^ 
scite. 

CAPUT  III.  —  7.  IsU  de  Baptismo  dixisse  suffo- 
cerit.  Causa  vero  separationis  vestne  his  solet  non 
intellectis  testimoniis  colorari.  Scriptum  est :  iV^com- 
municcs  peccatis  alienis  (1  Tim,  v ,  t^).  Sod  rcspon* 
delur,  eum  comnHinicare  peccaiis  alienis,  qui  consen- 
tit  malis  factis ;  non  eum ,  qni  cum  ipse  sit  trilicum, 
simnl  tamcn  cum  palea,  quamdiu  area  retrituratur, 
diTinis  communicat  S:icramcntis.  Scriptum  esl  enim» 
Exile  inde^  et  immundnm  ne  tetigeritis ;  et ,  Qui  tetige' 
rit  pollutum ,  pollutus  est  (Isai,  ui,li);sed  con- 
scnsione  voluntatis  ,  qua  deccptus  est  hooijO  pri- 
mus,  non  conversatioiie  corporis,  qua  et  Judos  osca- 
lalus  est  Chrislum.  Pisces  quippe  illi,  de  quibus  in 
Evangclio  Dominus  loqiiitur,  boni  et  mali  intra  e:idem 
rctia,  quibus  congregationis  coaptat  unitalem ,  usque 
ad  fincm  soccnli,  quod  littoris  nomine  prxfiguralur 
(Matth.  mi,  4S,49)  parilcr  natanlcorfioribusmixti,  sed 
nioribns  separati.  Scriptum  est  enim  ,  Btodicum  fer- 
menlum  totam  massatn  corrumpit  ( ( I  Cor.  v ,  6) ,  sed 
eorum  qni  consentiunt  mala  facientibus ,  non  eorum 
qui  secundura  prophetam  Ezechielem»  gemunty  et 
nMcrent  ob  iniquitates  populi  Dei,  quae  liunt  In  medio 
corum  ( Eiech.  ix,  4). 

8.  Islam  malorum  permixtionem  gemit  et  Daniel 
(Dan.  II ,  5-1 G) :  Ircs  quoque  viri  gomuerunt  (Id^  in, 
38-51) ;  ille  hoc  in  oratione,  illi  in  fornacc  testantur : 
nec  lamen  se  ab  unitate  populi ,  ctijus  peccata  conft- 
tebantur ,  corporali  disjunctione  separaverunt.  Pro- 
phetse  omncs  in  eumdem  populum  in  quo  erant,  qu» 
et  quanta  dixerunt !  nec  sibi  tamen  alterum  popuhim- 
in  quo  cssent ,  discessione  corporali  vel  segregaiione 
quaesierunl.  Ipsi  Apostoli  permixium  sibi  diabolum 
Jiidam  usqne  ih  ftnem,  qiio  se  ipse  ctiam  la<tueo  per- 
didit,  siiie  ulla  sui  contaminalione  tolcrarunt ,  ita  nt 
Jiceret  eis  Dominus ,  propter  illius  inter  eos  prxsen- 
liam  :  Et  vos  mundi  estis ,  sed  non  omnes  (Joan.  xin , 
iO).  Nec  ob  illius  immunditiam,  tanquam  fermenlo  in 
ris  dissimilium  moram  massa  comipta  est.  Nec  recte 

afflrmari  potest  qtiod  cos  illius  lalebat  nequitia ,  nisl 

*  Ijov.,  consm. 

*  IjOv.,  peccatorum. 

*  Ijqv.»  gtutinman. 


EPiSTOLARUM  CLASSIS  II.  410 

forte  qna  fuerat  etiam  Dominum  traditurus  :  nam  ipsl 
de  illo  scripserunt  qiiod  fur  erat ,  ct  omnia  qiiat  mit- 
tcbaniur  de  dominicis  loctilis  aiiferebat  (Joan.  xii,  6). 
Non  eis  quisquam  calumniabatur  illo  testimonio,  Ff- 
debatis  furem^  et  concurrebatis  cum  eo  (Psal.  xlix,  18] : 
et  factis  enim  malorum ,  non  Sacramentorum  com* 
munione ,  scd  eorumdem  factorum  consensione  con* 
curritur^  Apostoliis  Paulus  qqanlum  de  falsis  fratribns 
conqueritur  (II  Cor.  \i^  26) !  quorum  tamcn  corporall 
pcrmixtioQO  non  macnlabatur,  cordis  puri  diversilate 
sejunctus.  Nam  a  quibusdam  quos  invidos  noverat, 
gaudel  Christnm  pariter  pra;dicari  (Philipp.  i,  15-18) ; 
et  utique  iiividia  diabolicum  vilium  cst. 

9.  Posiremo  episcopus  Cyprianus ,  jam  Ecclesla 
copiosius  dilalata ,  vicinior  temporibus  nostris,  cujus . 
auctorilate  aliquando  repclitionem  Baptismi  conAr« 
mare  conamini ,  cnm  illud  concilium  (a) ,  vel  ilki 
scripta,  si  vere  ipsiiis  sunt,  et  noii,  sicut  aliqtii  putant, 
sub  ejus  nominc  conscripia  aique  conficta,  coiitineant 
quantum  dilexerit  unitatem ,  quoniodo  in  ca  loleran- 
dos ,  eiiam  conira  quos  ipse  sentiebat ,  apcrtissima 
cxhortatione  consulucrit  ^ ,  nc  pacis  vinculum  rum- 
pcrettir  :  id  potissimum  attendcns ,  quia  si  quis  alter- 
utris,  quibiis  aliud  videtur  quani  veritas  habet,  hu- 
manus  error  irrepserit ,  fra.terna  concordia  custodita/ 
charitas  etiam  cooperit  muliiludinem  peccatorum. 
Ilanc  ille  sic  lenuii,  sic  amavit,  ut  si  quid  alitcr  quam 
res  est,  de  Baptismi  sacramento  sapuerat ,  id  quoque 
Deus  illi  revelaret ,  sicut  Apostolus  fratribus  in  cha- 
ritite  ambulantibus  dicit :  Quotquot  ergo  perfecti^  hoc 
sapiamus ;  et  si  quid  atiter  sapitis,  id  quoque  vobis  Deu^ 
revetabit.  Verumtamen  in  quod  pervenimus ,  in  eo  am" 
butemus  (Id.  iii,  15,  16).  Huc  accedit  quooiam  fruc- 
tuosum  sarmentum,  si  aliquid  habebat  adliuc  pur- 
gandum,  gloriosa  marlyrii  falce  purgalum  est  :  noi^ 
quia  pro  Christi  nomine  occisus  cst,  sed  quia.  pro 
Clirisli  nomine  in  gremio  unitaiis  occUus  esl.  Nam 
ipse  scripsit ,  et  fidentissime  asserit,  eos  qni  cxtr^ 
nnilatem,  etiamsi  pro  iilo  nomine  moriantur ,  occidi 
posse,  non  posse  coronari  (Ub.  de  anit.  Ecct.).  Tan« 
tum  valet  sive  ad  delenda,  siye  ad  connrmanda  pcc* 
cata,  vei  custodita,  vel  violam  charitas  unil^itis. 

10.  Ipse  ergo  ille  Cyprianus,  cum  pcr  impioram 
Gentilium  persccutionem  vasiata  Ecclesia  niultos  plau* 
gcret  lapsos,  maiis  hoc  moribus  tribuens  eoruro ,  qai 
in  ipsa  Ecclesia  damnabili  conversalione  vivebant,  do 
collegaruin  suorum  moribus  gemit ,  nec  suum  gemi- 
tum  silciitio  tegit ;  sed  dicit  eos  in  tantam  cupidita*^ 
tem  fuisse  progressos,  ut  esurientibus,  ctiam  in  Ecde* 
sia  fratribus,  babere  argentum  largiter  vellent,  fundos 
insidiosis  fraudibus  rapcrent ,  usuris  multiplicantibus 
fcnus  augerent  (Serm.  delapm,  vers.  init.).  Puto  isto- 
rum  avaritia,  fundis,  et  fenore  Cyprianum  non  fuisse 
roaculatum ;  nec  tamen  ab  eis  se  corporali  scgroga- 
tione,  scd  viuc  dissimililudinc  fuissc  disjunclum.  Cum 
eis  altare  letigit ;  sed  immundam .  illurum  vilam  iiic 
non  tetigit,  quando  sic  culpavit  atquc  rcdarguit.  Pla- 


*  I.0V.,  contra  quoque...  contutuU. 

(a)  Cartbaginense  anni  2S6 ,  de  rebaptizaiidis^haei^etioii^ 


411 

coniia  quippc  isln  auing;unlar ',  dispriceniia  repcllun- 
tiir.  Ideoqne  illi  optimo  cpiscopo ,  nec  ccnsura ,  qua 
peecola  coerceret ,  nec  cautela  defuit ,  qua  unitatis 
vinoulum  custodiret.  Legilur  ejus  in  quadam  epistola 
quam  scripsit  ad  presbyierum  Maiimum ,  de  Iiac  re 
clara  claperta  seiilcnlia,  qiia  omnino  pncccpil,  pro- 
pheticam  regulam  teiiens ,  nullo  modo  Ecclesix  de- 
seri  deberc  unitaiem,  propier  matorum  permixlio- 
nem.  Nam  etn  videntur,  inquit,  m  Ecctesia  e$$e%izania^ 
non  tamen  impediri  dcbet  fSdes  aut  eharitas  noslra ,  nt 
quoniam  este  xizauia  in  Ecclcsia  cernimus ,  nos  de  Ec- 
ctesia  recedamus.  Tanlummodo  nobis  laborandum  est^ 
ut  frumentum  esse  possimus  {Epist.  51). 

11.  istam  charilatis  legem  ex  ore  Christl  Domini 
promufgatam;  ipsius  enim  sunt  islx  similitudines,  ct 
de  ^izaniis  usquc  ad  tempus  messis  in  unitnle  agri 
per  mundum  (Matth,  xiii,  24-45),  et  de  malis  pisci- 
bUs  usque  ad  tempus  litioris  intra  eadem  relia  tole- 
rjiidis  [Ibid,  47  -  50) ;  hanc  ergo  charitatis  Icgcm  si 
majores  veslri  menle  rctinerent,  si  cum  Dei  timorc 
cogitarenl ,  non  propter  Cxcilianum ,  et  nescio  quos 
Afros,  sive,  ut  putalis,  revcra  criminosos,  sive,  qiiod 
niagis  credendum  est,  calumniis  nppetilos,  sc  ab  Ec- 
clesia ,  qiinm  dcscripsit  ipse  CypriunU),  per  omncs 
gcntcs  radios  suos  porrigenle,  et  ramos  suos  per 
omnem  terram  copia  nbertatis  extendi^nle ,  n')^ ,  in- 
quam,  se  a  tot  gontibus  chrislianis,  qnic  omnino  ne- 
scierunt  qui,  vel  qtiid,  vel  quilms  objiciebant,  nefaria 
soparationc  discindcrenl ;  quod  non  fil ,  nisi  aut  si- 
uiiiltale  privatn  polius  qnam  ulilitale  commiini ,  aul 
illo  vitio  qnod  conseqnenler  Cyprianus  ipse  connu- 
merat,  vitandumqne  commemorat.  Nam  cum  prxce- 
pisset  propier  zizania  qux  in  Ecclesia  cernuntur,  non 
esse  Ecclcsiam  desercndam ,  seqnilur  et  adjungit : 
Nobis  tantummodo  luborandum  est  ut  frumentum  esse 
possimus,  ut  cum  coeperit  frumentum  dominicis  horreis 
condi^  fructum  pro  opere  et  labore  nostro  capiamus» 
Apostolus  in  Epistula  sua  dicit ,  €  In  domo  autem  ma^ 
gna  non  solum  sunt  vasa  aurea  et  argentea^  scd  et  lignea 
et  ficlHia;  et  qucedam  quidem  honorata,  quoedam  inho- 
norata  i  (1!  Tim.  n,  20)  :  nos  operam  demus,  et  quantnm 
potsumus  laboremus  ut  vas  aureum  vel  argenteum  simus, 
CaHerum  fictilia  vasa  confringere  Domino  soli  conces- 
sum  *  est ,  cui  et  virga  ferrea  dala  est.  Essa  non  potcst 
major  domino  suo  servns ;  nec  quisquam  sibi^  quod  soli 
Filio  Pater  tribuit,  vindicarit,  ut  se  putet^  aut  ad  arcam 
ventilandam  et  purgandam ,  palam  *  et  venlilabrum  jam 
ferte  posse,  aut  a  frnmenlo  universa  xitania  humano 
judicio  separare.  Superba  est  ista  prassumptio,  et  sacri^ 
lega  obstinatio,  quam  sibi  furor  pravui  assumit,  et  dum 
sibi  semper  amplius  aliquid  (a)  quam  m6%  justitia  de- 
posdt,  assumuntf  de  Ecclesia  pereunt ;  et  dum  se  titso- 


*  Lov.,  arqtamtur, 
'  Lov.,  soltcitum.—FOFie  legendum  est » soU  Hcittmi.  II. 

*  Lov.,  et  purgandam  paleam  et  venUlabrumy  eic.  At  apud 
Cyprianum  lcgitur,  palamferre  sejam  posse.  sicctiamapud 
Aiig^stinuin  m  libro  2  cont.  Crescon.,  c.  54>  etin  hb.  2 
coat.  Gaudcot.  c.  13,  nisi  quod  omittiUir,  se. 


S.  AUGUSTINI  EWSCOPI  4lf 

lenler  exiollnnt,  ip$o  tuo  tumore  cascati ,  veritalit  lumen 
amittunt. 

12.  Qiiid  hac  Cypriani  atteslatione  clarius ;  quid 
veracius  ?  Vides  quanta  evangelica  ei  aposiolica  luce 
pr»rulgeat ;  vidcs  eos,  qui  velut  offensi  pro  sua  jusli- 
tia  iniquitatibus  alienis,  Ecclesix  deserunt  unitatem, 
ipsos  esse  potius  iniquissimos.  Vides  foris  esse  ziza- 
nia ,  eos  qui  noluerunt  in  unitale  agri  Domini  ziznnia 
tolerare.  Yides  foris  esse  paleani,  eos  qiii  nolucriint 
in  unitale  domus  mngnae  talia  tolerare.  Vides  qiiaiii 
veraciler  scriptum  est,  Filius  malus  ipse  se  justum  di» 
eit;  exitum  autem  suum  non  abluit  ( Prov.  xxiv,  tee. 
LXX) :  exitum  scilicet  qnoexitde  Ecclesia,  non  pnr- 
gat,  noii  excusat,  non  dcfendit,  non  purum  ct  siiie 
crlmine  ostendit;  hoc  est  enim  ,  non  abluit;  quia  si 
non  seipsum  justiim  diccret,  sed  verc  ac  legitinie  ju- 
stas  esset ,  non  bonos  propter  malos  impiissime  dc- 
sereret ,  sed  malos  proplcr  bonos  pnticnlissime  susti- 
neret,  donec  ipse  Dominus,  sive  pcr  se,  sive  per 
Angelos  suos,  a  tritico  zizania,  a  fnimentis  paleas,  a 
vasis  miserieordioe  vasa  irae ,  et  lucdos  ab  ovibus  , 
pisces  mnlos  a  bonis  in  flne  sxculi  scpnrarct. 

CAPUT  IV.  —  15.  Scd  si  leslimonia  illa  Scriptun- 
rum,  qiinc  majorcs  vcstri  ad  dividendum  populum  Dci, 
vei  inlcUigenda,  vel  proferenda  crediderunt,  nliter 
quam  divinorum  eloquiorum  sensus  poMtiilat,  accipere 
conamini ,  jam  desinite  :  attendite  illud  speculuui 
quod  ad  vos  admonendos,  Deus  misericordissima,  si 
sapilis,  provisione  constituil.  Cnusam  dico  Feliciani, 
Fidei  amulum ,  veritatis  aduUerum ,  Ecciesice  matrit , 
sicut  in  Vagaieiisi  concilio  conclamatum  est ,  iniini- 
cum ,  Daihan  ,  Core ,  et  Abiron  minislrum  ;  de  quo 
amplius  addiderunt  quod  enm  aperta  terra  non  ab- 
sorbuit,  sed  ad  mnjiis  supplicium  superis '  reservasse. 
Raplut  enim,  inquiunt,  pxnam  suam  compendio  lucra- 
verat  fnneris ;  usuras  nunc  graviores  colligit  funeris  * , 
cum  mortuis  interest  vivus.  Quxro  enim  utriim  isliim 
tunc  immundum  morluum  tetigerunt  illi  qui  cuin  eo 
conspiranies ,  Primiani  innocentiam  damnaverunl.  Si 
eniin  tcligerunt,  utique  pollutumlangendopolluli  suiit. 
Cur  ergo  in  ejusdem  commiinion6,  ntqiie  a  vestra  .sc- 
paratis,  lanquam  innoccnlibns  dilatio  rcdcundi  cou- 
cedilur,  ut  integri  honoris  ac  fidci  rcgressi  habeant 
fundnmenta ,  et  qui  tmqiiam  ordinalioni  Maximiani 
non  iiiterfueniit ,  mcreantur  audire  qiiod  eos  sacrilegi 
turculi  non  polluerunt  planlaria  ,  in  eadcm  parle  po- 
sitos,  in  codem  schismale  colligalos,  a  vobls  divisos , 
illis  sodatos,  simul  in  Africa  consiitutos,  iioiissimos, 
amicissimos,  conjunctissimos,  qui  etsi  non  prxscntes 
eum  ordinaverunl ,  propter  eum  tamen  et  absentem 
Primianum  damnaverunt ;  et  inquinasse  dicitur  sur- 
culus  Cxciliani  orbis  tcrrarum  populos  christianos 
numerosissimos,  remotissimos,  ignotissimos ,  cnjus 
non  dico  causam,  sed  multi  nec  nonicn  nosse  poiue- 
runt?  Non  communicant  peceatis  alicnis,  qui  pecca- 
tum  Maximiani  non  solum  scierunt ,  scd  et  conira 
Primianum  levando  *  erexcrunt  :  et  communicant 


(&)  Apud  oyprianum  hahctur  sic :  «  et  dum  domimum  sibi 
scinper  qukuun  plus  quaiu,  t  cu:> 


'  Lov.,  sed  majus  supptiduin  superhis, 
«  in  librisoontracaresc.,  fcnoris, 
*  lov.,  h(em/o. 


i\i 


EPISTOLAllUM  CLASSIS  U. 


114 


peccatis  alicnis ,  qui  Csccilianum  cpiscopum  faclum , 
autin  longinquis  genlibus  ncscicruni,  nul  in  propin- 
quioribus  tantummodo  audicrunl ,  aut  in  ipsa  Africa 
factumsimpiiciicr,  et  pacincc  coguoverunt,  aul  in 
ipsa  Cartbaginn  conira  ncminem  lcvaverunt !  Nec  cum 
fure  concuncbnnt ,  qui  communi&ibant  ci  dc  quo  di- 
cit  Nummasius  advocalus ,  loqucns  pro  pncsenle  fle- 
stituto  episcopo  vcslro ,  quod  pcr  occultmn  &acnlegii 
propemodum  furtum,  ephcopalis  nominis  invaseril  fin'/i- 
cipAium ;  ncc  cum  adullero  porlionem  suam  ponebanl, 
qni  communicnbant  vcritnlis  adullero;  ncc  modico 
feFmciito  tola  eorum  massa  corrumpcbatur ,  cum  ci 
favcrciit,  cum  iu  ejus  partc,  non  quasi  nescientes ,  a 
vobis  prxcisi,  rcmanerent,  sed  a  vobis  conira  praK^i- 
dendam  crigendamquc  curarent ;  deinde  vos  ipsi,  qul 
eosad  redeundum  sic  invilaslis,  ul  Maximiuno  lanta 
soclelaie  conjunctos ,  impoliutos  a  sacrilegii  surculo 
diccrctis ,  quod  Prxtcxlalum  quoqiie  et  Felicinnum 
salvis  eorum  bonoribus  susccpisiis,  quod  cum  eis  pa- 
cifice  concordelis  (quod  bodieque  Felicianum  vobis- 
cum  conscdcniem  vidclis)  nulla  communione  pcc- 
catorum  alienorum  maculali,  nullo  contaclu  iminun- 
ditiac  coinquinnti ,  nulliiis  eslis  malignitalis  fermcnlo 
corrupti :  cl  orbi  cbristiaiio  pcr  lircc  tcsiimoni^  a!ic- 
nnm  crimen  objicitur ,  unilatis  divisio  a  separalione 
funcsta  dcfcndilur,  a  prxciso  ramo,  tanquam  immun- 
dus  ramus,  qui  in  vcrx  malris  radice  manserit,  accu- 
satur ! 

CAPUT  V.  — 14.  Q>iid  illud,  quod  solctis  dc  su- 
sicnlalis  pcrsccuiionibus  gloriuri  ?  Si  mariyres  non 
facil  causn,  scd  pocna;  cuin  diceretiir,  Beati  qui  per- 
secutionem  paliuutur^  frustra  est  additum,  propterju- 
stitiam  (Matlli.  v,  10).  Nnnne  vos  eliam  in  bujiis  ti- 
tnli  gloria  Maiimianislx  facillime  vincunl,  qui  ()ersc- 
cutionem  non  solum  postea  vobiscum,  scd  prius  cta 
vobis  pcrlulenint?  Advocati  accusaiitis  Maximianum, 
Teslro  collcga  prxsentc  Ueslituto,  qui  in  I  tcinn  Sal- 
vii '  Membressitnni ,  cum  cxleris  illis  undeciin  siiic 
dilationc  damnati,  antequam  ipsc  dics  dilationis  irans- 
iret ,  jam  fucral  ordinatus,  vcrba  sunt  qux  jam  paulo 
antc  commcmoravi.  Tiiianus  etinm  die  ipso  dil.iiionis 
transacto,  Felicianum  ct  Pixnextatum  dc  tula  ipsa 
contra  Primianum  conspiralione  vcrbis  gravissimis 
accusavit.  Concilium  cliain  Vagaiense  noii  semcl  Go- 
slis  proconsularibus,  ac  dcinde  municipalibus  allcga- 
tum  est,  excilata  judicia,  impetraue  minacissimx  jus- 
sioncs,  poslulalum  ntque  pra:ceptum  esl,  ad  cocrcitio- 
ncm  rcsisicntes  pcrduccrcntur,  imperiiium'onicium, 
coDCCSsa  auxiiia  civilatum ,  pcr  qux  id  quod  judica- 
tum  csl,  implcretiir.  Quid  ei^o  nobiscura  de  im{)erata 
persccutione  confligitis,  qui  vobiscum  ista  non  xquo 
jurc  divisiinus?  Cum  cnim  non  scmper  qui  persecutio^ 
nem  suslinct,  pcrvcniat  ad  passionem;  sic  inier  nos 
coinposneruiit  clerici  ct  Circumcelliones  veslri,  ut  vos 
pcrsccutioncm,  nos  passioncm  sustineremus.  Sed,  ut 
dixi,  ciim  Maximianistis  de  ista  iaude  oertalc,  qui  con- 
tra  vos  recitant  Gesla  forcnsiay  ubi  eospcrjudiccs  pcr- 

*  lx>?.,  sa/ri.  vid.  lfl).3conlra  Crcsc.,  c.  55. 
9  Ipy.tmperUiwfu 


secutionibus  ngitasiis  i  sed  plaiw  cuin  qiiibusdam  co- 
runi  lali  coercilione  correctis  poslca  concordastis ; 
undc  nec  noslra  est  desperanda  concordia,  si  Dcus 
adjuvare,  cl  vobis  paciricain  mentein  inspirare  digne- 
tur.  Nam  et  illud,  qiiod  contra  nos  S(  vcsira  partc  ma- 
gis  ore  nialedico  qiiam  vcridico  s  Ict  dici,  Veloces  pe- 
des  eorum  ad  effundendum  sanguinem  (PsaL  xiii,  5;, 
n  )s  potius  isla  in  (antis  lairociniis  Circumcellionum, 
clcricorumque  vesirorum  expcrti  suiiius,  qui  corpori- 
bus  bumanis  cxde  alrocissiina  lanlaiis,  tot  loca  no- 
strorum  saiiguinc  cruontarunt :  quorum  diiccs,  quando 
tc  ingrcdiente  in  iianc  pntriam,  cum  suis  cuneis  dc- 
duxerunt,  Deo  laudes  intercaniica  conclamantcs,  quasi 
voces,  velut  tuba  pncliurum  in  suis  omnibus  lalroci- 
niis  babuerunt.  Alio  lanicn  die  concussi  ac  stimulati 
aculeis  verborum  luorum,  qux  in  eos  per  punicum  in- 
terprelem  bonesta  et  ingenua  liberiaiis  indignatione 
jaculalus  es,  factis  eorum  irritatus  potius  quam  dcle- 
clatus  obse((uii8,  se  de  mcdia  congregatione,  sicui  ab 
eis  qui  adcrant  narranlibus  audire  potuimus,  furibuii- 
dis  mulibus  rapuerunt,  nec  post  corum  pedes  veloces 
ad  cfl^uiidendum  sanguinem,  ulla  aqua  pavimcnla  sal- 
savistis  (n)  *  quod  post  nostros  clcrici  tui  pulaveruut 
esse  facicndum. 

15.  Sed,  ut  diccre  ccBperam,  boc  dc  Scripturis  te-« 
stimoniuin,  quod  in  nos  solctis  ningis  conviciando 
quain  probanlo  jaclare,  Vetoces  pedes  eorum  ad  effun- 
dendum  sanguinem,  eiiain  in  ^  Felicianum  et  Pnclcx- 
tiluin  inipctii  vebementi,  grandiloqua  illa  scntentia 
concilii  Vagaiensis  evomuil.  Nain  cum  de  Maxiiniano, 
quus  visa  sunt  dicenda,  dixisscnt :  Nec  solum  /lunr,  in- 
quiiint,  sceleris  sui  morsjusta  condemnat;  Iraliit  et  ad 
eonsortium  criminis  piurimos  catena  sacrilegii^  de  quibus 
uriptum  est  .i  Venenum  aspidum  sub  labiis  eorum^quorum 
os  malcdictionc  et  amaritudine  plenumesl.  Velocespedcs 
eorum  ad  cffundendum  sanguinem  (Psal.  xiii,  3),  i  ctc. 
Qiiibus  dictis,  ul  deiiide  ostenderent  qui  esscnt,  quos 
traberct  ad  coiisortium  criminis  catena  sacrilcgii,  eos-^ 
quccumMnximiano  simili  severitaie  dainnarenl:Fa- 
mosi  ergo^  inquiunl,  criminis  rcos  Victoiianum  Carca- 
vianensem,  ad  quein  adjungunt  alios  undecim,  inicr 
q  :os  Felicianum  Muslitanum,  et  Prxtexlatum  Assu- 
ritanuin.  Post  baec  in  cos  di(  la,  factaestcum  eis  kiitta 
concordia,  ut  nibil  eorum  miiiueret.ur  bonoribus ;  iiul- 
lus  ab  eis  ablutus,  post  abluentium  pcdes  vcloces  aU 
efrundendum  sanguincm,  rursiis  abluendus  jiidicare^ 
tur*.  Ciir  ei-go  de  nostrj  concordia  despernndum  cst? 
Deusdiaboli  avcrterit  invidiani,  et  pax  Christi  vincat 
in  cordibus  nostris :  ac,  sicul  idem  Apostolus  dicit,  do- 
neinus  nobismetipsis,  si  quis  adversus  nliqacm  babet 
querclnm,  sicut  ct  Deus  inCbristo  donavitnubis  (Cotos, 
i|i,  15,  i  5) ,  ut,  quod  jam  dixi  cl  sxpc  diccndum  esl,  cba- 
riiascoopcriat  muliitudinem  pcccatorura  (I  Pct.  iv,  8). 

<  iov.  omillit  tn.  ! 

»  Loy,f  judicaret. 

(a)  sacra  loca  et  instnimonla,  si  quse  Catbolici  atligissent « 
eluenda  putabant  Donatisiae :  a>letque  eorum  aliaria  raJcr 
liant,  calices  trangebant,  iiallas  lavabaal,  virgiiium  sacrarujn 
crines  salsa  aqua  perruudcl:ant ,  uU  leslalur  oplatus  iii  lib. 
Q,  ubi  lia^;  iuier  alia :  «lu  inuUis,  ait,  locis  i  arietes  lavare 
voluislis,  et inclusa s; atia salsa apia s| argi  prxcepislis. » 


m  S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 

CAPUT  VI. —  16.  Vcrum  tu,  frater,  cam  quo  nunc 
•go,  et  tlc  quo  iii  Cliristo,  sicut  ipse  novii,  gaudere 
desiJero,  si  partis  Donatl  defensioiiem  in  bac  Maxi- 
miani  causa  velis  pcr  ingenii  tui  et  eloquii  facultatem 
tuscipere,  nec  mctidaciicr  agere,  quoniam  recens  est 
Dicmoria  ipsius,  honiinibus  in  quos  hxc  gesta  sunt, 
adliuc  in  corporc  constitutis»  tot  cliam  proconsularibus 
et  municipalibus  Gcstis,  ubi  adversus  vos  scniper  ca- 
lliolica  Ecclesia  commonita  est :  ut  ncc  illud  de  aqua 
atlena,  et  de  aqua  mendacii,  et  lavacro  moriui,  et  si 
qua  alia  sunt  hujusmodi,  sicut  solelis,  intelligenda  (^- 
learis;  sed  eo  potius  modo,  ut  baptismus  Christi  ad 
parlicipationem  salutis  xtern»  dalus  Ecclesix,  ncc 
extra  Ecclesiam  judicetur  eitraneus»  nec  in  alienis  de- 
putetur  alieniis,  sed  extraneis  et  alieiiis  vateatad  per- 
niciem,  suis  autcm  et  propriis  ad  salutem ;  atque  in 
illis,  ciim  ad  pacem  Ecclesis  convertuntur ,  error 
emendetur,  non  S.ieramentuin  errorem  puiiiendo  de- 
struatur,  utque  id  quod  oberat  foris  perverso,  intus 
iacipiat  prodesse  correclo :  nec  illa  rursus  de  non 
coinmunicando  pcccaiis  alienis,  de  separaiione  a  ma- 
lis,  de  non  tangendo  iinmundo  atque  polluto,  de  ca- 
venda  modici  fermcuti  corruptione,  et  cxtera  talia^ 
sicul  soleiis  acceptiirus  es,  ne  vos  in  Maximiani  causa 
Inexpiicabiliier  implicetis.  Sed  ita  sapiens  hoc  asseres, 
hoc  tencbis,  quod  saiia  doetrina  commeiidat,  quod 
Tcra  regula  cxemplis  propheticis  atque  apostolicis  pro< 
bat,  malos  csse  potiuslolerandos,nedeseranturboni, 
quam  bonos  desercndos,  ul  sejiarentur  mali  ^  Tanium 
ut  ab  imitaiione,  a  consensione,  a  vitx  ac  morum  si- 
niilitudine  reprobi  sejungantur,  simul  crescenles,  si* 
mul  in  tribuiatioiie  perinixli,  simul  iiitra  rctia  con- 
gregali  usque  ad  tempus  mcssis,  ventilationis,  ei  lit- 
toris.  De  persecutione  auteni,  quidqutd  ad  expclleiidos 
et  sedibus  pcrlurbandos  Maxiniianbtas  a  vestris  per 
judiccs  actum  est,  qtiomodo  dcfensurus  es,  iiisi  hoc 
prudenliores  vestros  corrigendi  animo,  non  nocendi 
moderato  terrorc  fecisse :  si  qui  autem  humanum  mo- 
dum  cxcesscrunl,  sicut  iii  his  qux  Salvium  Mcmbres- 
gitanum  esse  perpessum  civilas  ipsa  testatur,  iion  pnc- 
tcriberc  cxtcris,  tanquam  palea  cum  frumenlis  in  una 
8acramcntorum  commiinioiie  consiitutis,  vitae  autem 
dissimiiitudine  separaiis? 

47.  Qu%  cum  ita  siiit,  amplectnr  Istam  defcnsionein 
tuam.  Isia  quippe  erit,  si  verax  erit ;  et  veritate  vin- 
celur,  si  ista  non  erit.  Ampleclor,  inqtiam,  defensio- 
pem  tuam ;  scd  linnc  e$se  cernis  et  meam.  Cur  non 
ergo  in  unitate  aricx  dominicoe  simul  frumentum  esse 
laborcmus,  simul  paleam  toleramus?  cur  iion,  ob-e- 
cro  te,  qiiae  causa,  cui  bono,  ob  qtiam  utilitatcm,  dic 
mihi?  Fugilur  unitas,  ut  Agni  unici  snnguine  populi 
comparali,  adversus  invicem  sludiis  contrariis  inflain- 
nientur,  et  dividantur  oves,  quasi  noslrae  inlcr  nos, 
pntrisfamiiias  illius  qui  servo  dixil,  Pasce  oves  mea$ 
(Jodn^  XXI,  17),  uon,  Pasce  oves  tuas;  etdequibiis 
dictum  cst,  Ut  sil  unusgrex^  ei  unu$  paslar  (Id,  x,  16): 
qni  cbinat  in  Evangelio,  In  hoc  scicnt  omnes  quia  di- 
scipuU  md  estis,  si  vcram  dilcctionem  liabueritis  in  vobi^ 

*  Lov.»  fHmi. 


416 


(/</.  XIII,  35) ;  et,  Sinite  crescere  utraque  usque  ad 
sem,  ne  forte  cum  vutlit  coUigere  vxania,  eradicetis  sl^ 
mulettriticum  {Matth,  xin,  30).  Fugitur  uniias,  ut  huc 
maritu^,  illuc  uxor  conveiiiat :  di«!al  ille,  Mccum  leiie 
uiiiutcm,  quia  ego  sum  vir  tuus;  respondcat  illa,  Ibi 
morior,  ubi  est  pater  meus :  ut  in  uno  lecto  di\  idant 
Christum,  quos  detestamur  si  dividant  Icctum.  F\t^U 
tur  unitas,  ut  propinqiii,  et  cives,  et  aniici,  ct  iiospi- 
tes,  et  qiiicumque  sibi  humana  necessitudine  collignti, 
utriquc  Christiani,  in  conviviis  ineundis,  iii  matriinO' 
niis  tradendis  et  accipicndis,  in  emendo  ac  vendcndo, 
in  pactis  et  placitis,  in  salutationibus,  in  consensiom- 
bus,  in  colloculionibus,  in  omnibus  ^iiis  rcbus  nego- 
tiisque  concordes  sinl,  et  ad  Dei  altare  discordes.  Qui 
enim  quantamKbet  aliunde  conceptam,  iliic  debereiit 
finlre  discordiam,  et  secundum  prasceptiim  Domini» 
prius  reconciliari  fratribus  suis,  et  tunc  offerre  munus 
altaris  (Id.  v,  2i),  alibi  concordes,  ibi  discordant. 

18.  Fiigilur  unitas ,  ut  nos  adversus  vcstrorum 
(nolo  cnim  vestras  diccre)  improbitates  qiiaeramus 
pubrtc:is  loges,  et  adversus  ipsas  leges  arroeniur  Cir- 
cumcelliones,  quas  ee  ipso  furore  contemnant,  quo 
in  vos  eas  cum  furerent  cxcitarunt.  Fogitur  unitas,  ut 
coiitra  possessores  suos  rusticana  erigntur  audacitt, 
ct  fugilivi  servi  contra  apostolicam  'disciplinmn,  non 
solum  a  dominis  aricnentur,  verum  etiain  dominis 
commincutur;  nec  solum  comminentur,  sed  et  violcii- 
tissiinis^aggrcssionibus  deprxdentur,  auctoribus  et 
docibus,  et  in  ipso  scelere  principibus  agonisiicis  con- 
fessoribus  vcstris,  qiii  ad  Dei  laudes  ornant  honoreni 
vestrum,  qui  ad  Dei  laiides  fundunt  sanguineni  alie- 
num,  ut  vos  proptcr  hominura  invidiam  collectis  ve- 
siris,  atque  discursis  promittatis  prxdas  eis,  a  quibus 
ablat^e  sunt,  reddilUFOS.  Nec  tamen  et  hoc  vclitis,  ul 
valeatis  implere,  ne  illorum  audaciam,  quam  sibi  pu- 
tavcrunt  vestri  presbyleri  necessariam  nimium  coga- 
niini  offendere.  Jactant  enim  praecedentia  circa  vos 
merita  sua ,  dcmonstrantes ,  ct  enumerjntes  aiito 
istam  legcm,  qua  gaudetis  vobis  pedditnm  libertatem 
(a),  quod  loca  et  ba>iiicas  per  eos  presbytcri  vestri 
vastatis  nostris  fugnllsque  tenucrunt ,  ut  si  in  eos 
volueritis  essc  severi,  beneficiis  eorum  appareatis  in- 
graii. 

19.  Fugitur  unitas,  ut  quicumque  aptid  nos  fiH-re 
detrectaveriiitdisciplinam,ad  ilios  fugiant  defendendi, 
ut  vobis  offeraiitur  rcbaptizandi.  Sicut  iste  de  agro 

t  Ijov.,  vtdenjtsslmu. 

(a)  UbertasDonalisiisiampridemredditafuerat  lc«e  Ju- 
liani  imperatoris,  de  qua  Augustious  in  epist.  105,  c.  2,  n.  9, 
scribit:  t  Julianus  deserlor  chrisU  et  iuimicus,  supilicanii- 
t  bus  veslris  Rogatiano  et  Ponlio,  libei  tatem  Derditiouis  \  arii 
tDonati  dedit:  denique  tunc  reddidit  basuicas  haerelicis , 
t  qoando  templa  daeinoaiis. »  Et  ante  ipsum  optatus  in  libro 
2 :  «  Eadem,  inquit,  voce  vobis  libertas  est  reddiu,  qua  voco 
tidolorum  paleQeriiussa  sunt  templa. »  De  hooce  Juliaui 
rescripto  plura  in  lib.  2  oontra  lilt.  Petiliani,  c.  97.  Aiiud 
praelerea  circiter  finem  anni  409,  datum  est  ab  Honorio  pm 
Donatistisedictum,quosciiicetiudulsit,  tut  iibera  volun- 
t  tate  quis  cultum  curistianitalis  acciperet, «  sicuti  legitur 
in  oonallo  carthagine  babito  14  junii ,  an.  410 ;  ex  cujus  oou* 
dlii  decreto  missi  sunt  ad  eumdem  imperatorem  Florentius» 
Pofisidius,  Prsesidius,  et  Benenatus  e|.iscopi,  qui  i|)suni  roga^ 
rent  ul  illud  edictum  resciiideret ;  quod  paiilo  post  fedt,  uli 
apparet  ex  lcge  ad  iieraciianum  in  Africa  coimtcm,  data  XS 
augusti  I  anno  eodem  liO 


41 1  EPISTOLARUM  CLASSIS  II. 

subdiaconus  HusUcianus  S  cujus  causa  lixc  ad  tescri- 
bere  magno  sum  dolore  ac  timore  compulsus,  propter 
reprobos  et  perversos  mores  excommunicalus  a  pre- 
sbytero  suo,  multonim  eliam  in  illa  regione  debitor 
factof,  et  conlra  ecciesiasticum  vigorcm,  et  contre 
creditores  suos,  aiiud  prxsidium  non  quaesivit,  nisi  ot 
abs  te  itcrum  plagaretur,  et  ab  ipsis  quasi  muudissi* 
mus  amarclur*.  Jam  talem  diaconum  nostrum,  et 
ipsum  a  suo  presbyiero  excominunicatum,  dccessor  (o) 
tuus  rebaptizavit,  et  veslrum  diaconum  fccil,  qui  non 
post  mullos  dies,  eonimdem  pcrditorum  sicut  deside- 
ravil  commixtus  audacU»,etin  noclurna  aggressione, 
in  medio  latrocipio  atque  incendio  suo,  subvenien- 
tis  multitudinls  concursu,  peremptus  est.  Hi  sunt  fru- 
ctus  divisionis  hujus  quam  sanare  non  vullis,  sic  fu- 
giendo  unitatem,  quemaduiodum  fuerat  ipsa  divisio 
fugienda ;  quae  per  seipsam  fc&da  cst,  et  damnabilis 
Deo,  etsi  propier  ipsain  hxc  et  alia  lam  borrcnda  ct 
nefanda  non  (ierent. 

CAPUT  VlL-*2(».  Agnoscamus  ergo,  frater,  pacem 
Cliristi,  parilerque  teneamus,  elquanlum  Deusdonat, 
simul  boui  esse  studcamus,  et  simul  malos  salva  uni- 
tate,  quanta  possuinus  disciplina  emendemus,   et 
propter  ipsam  uniiatem,  quanta  possumus  patientia 
tolcremus :  ne,  sicut  Cbristus  admonuil,  cum  volo- 
mus  antc  tempus  coUigerc  zizania,  qux  bcatus  Cy- 
prianus  non  extra,  scd  iii  Ecclesia  vidcri  cernique  te- 
statits  est,  eradicemus  simul  et  iriticum.  Neqiic  enim 
revera  vos  habclis  propria  quxdam  privilcgia  sancti- 
tatis,  ut  nos  polluant  mali  nostri,  et  vos  non  pollunnt 
mali  vestri ;  ut  nos  aiitiqua  conlaminct,  quam  nesci- 
mns,  timidius  tradilorum,  ct  vos  non   contamiuet 
praesens,  quam  videtis,  audacla  perdilorum.  Agnoscii- 
mus  arcam  iliam  quae  prxliguravit  Ecclesiam :  simiil 
illic  inuuda  animalia  simus;  nec  in  ea  nobiscum  etlam 
iuimunda  portari  usque  in  fiuem  diluvii  recusenins. 
Simul  in  arca  fuerunl,  sed  nonsimul  Domino  in  odo- 
rem  sacrincit  de  imniundis  obtuIitNoe  (Gm.  vu,  vin). 
Ncc  ideo  tamen  a  mundis  aliquibus  arca  ante  tempus 
propter  immunda  deserta  est.  Corvus  tantum  dcse'- 
ruit,  et  se  anie  tempus  ab  illius  arcae  communione 
separnvit ;  sed  de  binis  immundis,  non  de  scptcnis 
mundis  fuit :  hujus  scparationis  immunditiam  dele- 
sieinur.  Nam  quicumque  lalibu»  nioribus  laudabilcs 
suiit,  facit  eos  sola  scparalio  isla  damnabiles  :  quia 
(llius  maliis  ipse  se  juslum  dicil,  eiilum  auiem  soum 
iiou  abluil ;  quamvis  insolenter  elalus  ct  ipse  suo  tu- 
more  cxcatus  andeat  diccre,  quod  Propheta  prxvidcns 
dcicsiatusest :  Noli  we  iangere,  quoniam  mundu$  $um. 
{lioi.  LXV,5)Quisquis  ergo  ante  lempus  velut  propier 
quorumdain  immundiliam,  eongregationcm  hujusdesc- 
rit  uniutis,  Unquam  arcam  in  diluvio,  mnfida  atqiie 
immuiida  porianiem,  ostendit  se  polius  hioc  essc  quod 
fugit.  lloc  voluit  Dominus,  ut  cl  in  bac  civilale  plebs 
tua  pcr  os  cujusdam 


(vacat  spatiiun  xxvn  versmim  in  Ms.  exemplari  vaticatts, 
unde  eruu  est  epistola  OUi). 

EPISTOLA  CIX.'  (a) 

Stverus,  Milevitanus  imtiste$t  maximam  deiectationcm 
fructumque  ex  AuguUini  lectione  capere  $e  profitetur^ 
$ummi$  laHdibu$  ip$um  elferen$,  ac  demum  provocan» 
ad  re$crihendum, 

Yenerabili  ac  desiderabili  et  toto  sinn  charitatis  am- 
plecUndo  episcopo  Augustino,  Severus. 

1.  Deogratia$f  frater  Augu^tine^  cuju$  donum  e$t 
quidquid  in  nobi$  bonorum  gaudiorum  est,  Fateor^  bene 
mihi  tecum  est;  muitum  te  lego  :  mirum  dicam^  sed  m- 
ntm  plane^  quam  milii  ab$en$  $otet  e$$e  pras$entia,  trnn 
prw$en$  facta  e$t  abunlia  tui,  Nult(e  $e  nobi$  interpO' 
nunl  lurbulentcB  aclione$  temporalium  rerum.  Ago  quan- 
tum  po$$um^  et$i  non  tantum  po$$um  quantum  voio : 
quid  ego  dicam,  quantum  vob  ?  No$ti  optime  quam  apa- 
ru$  »m  tui :  nec  tamtn  murmuro^  quia  non  tantum  ago 
quantum  volo^  quoniam  rur$u$  non  minu$  ago  quanium 
pos$um,  Deo  ergo  gratia$,  frater  duici$$ime^  bene  nnld 
tecume$t,  gaudeo  tecum  arctiu$  conjunctu$ ;  et  ut  ila  dl" 
cam,  uni$$ime  quanium  pote$t  adhceren$  Ii6f ,  redundan" 
tiam  uberum  tuorum  $u$cipien$  vire$  comparo,  $i  po$$im 
idoneu$  efici  ad  ea  concutietida  et  exprimetida,  ut  quid- 
quid  $ecreiiu$  et  interiu$,  clausum  cu$todiunt  remoti$  pet" 
Ubu$  qua$  adhuc  lactenti  $ugenda$  in$erunt ,  ip$a  mihi 
vi$cera  $i  possibiie  e$t,  dignentur  effundere.  Vi$cera,  in^ 
quam,  mihi  ^t  refundaniur  cupio :  vi$cera  tua,  vi$eet$L 
pinguia  $agina  c(Ble$ti,  et  condila  omni  dulcedine  spfrl- 
iuali ;  vi$cera  iua,  vi$cera  pura,  vi$cera  $impticia,  ni$$ 
quod  duplici  $ttnt  vinculo  redimita  geminm  charitali$; 
vi$cera  tua^  vi$cera  perfu$a  lumine  veritan$t  et  refulgen- 
tia  veritatem.  Horum  me  manationi  vel  resultationi  $ub' 
jicio,  quo  nox  mea  in  lumine  tuo  deficiat ,  ut  in  diei  * 
ciaritale  simul  ambulare  po$$imu$,  0  vere  ariificioia 
api$  Dei,  con$truen$  favo$  divini  nectari$  pleno$,  mO' 
nante$  miserieordiam  et  veritatem,  per  quo$  discurrens 
deiiciatur  anima  mea,  et  vitali  pastu  quidquid  in  se  mi  - 
nus  inveniif  aut  ifnbecillum  sentiif  re$arcire  et  $Hffuicire 
molilur, 

2.  Benedicitur  Dominu$  per  prmonium  ori$  /ifi,  ei  fi^ 
dele  mini$terium :  quod  mc  concinere  et  re$pondere  fade 
canenti  tibi  Domino ,  ut  quidquid  de  eju$  pienitudine  ad 
no$  u$que  redundai,  jucundiu$  efficiatur  et  graliu$  per 
tuum  elegantem  famuiatum,  et  $uccinctam  munditiam,  et 
fidele  ac  ca$lum  $impiex(iue  mini$lerium  :  quod  ita 
re$plendere  faci$  per  argulia$  tua$  et  vigilantiani  tuamf 
ut  per$tringat  oculo$,  ei  in  $e  rapiat ;  nisi  tu  idem  innua» 
Donunum,  ut  quidquid  in  te  delectabile  lucet,  referentes 
no$  ad  illum,  ip$iu$  e$$e  agno$camu$  de  cuju$  bonitaie 
tam  bonu$  fs,  et  de  cuju$  puritate  et  $impiicitate  ae  pnt* 
chriiudine  puru$,  stmplex  ei  puicher  cs ;  et  ilii  agentis 
gratia$  de  bono  tuo,  dono  $uo  dignetur  *  no$  tibi  ad)uh* 


*  m  vatlc.  cod.,  rn$iKan9i$.  ,r       ^ 

*  llic  sequcbaiur  hxc  j  hrasis :  De  fsto  Marcclhno  «ol- 
ben$,  Ecclciiai  eolonttm  dtcU,  scd  expungenda  suiit  islhaec 
vcrba,  uii  ad  iianc  eiislolain  obscrvamus  in  irailalioue  m 
houc  tomum. 

((/)  rrocuicianus. 


«  ftlss.  vatic.  quatoor,  Dei, 

«  Sic  Mss.  sexdecim.  At  Edd.  habcnt :  ei  ilh  agente$  grS* 
00$  de  bono  tuo  DominOy  qui  dono  suo  dignatu$  est,  etc< 

*  Recognita  est  ad  a,  bg.  bl.  bn.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  j.  1.  n.  rw 
s.  sb.  t.  vc.  vd.  quinquc  v.  ad  Am.  Bad.  Lr.  lov. 

(a)  Alias  57 :  qux  autcm  100  erat,  nunc  31! .  ScripU  fort« 
an.m 


celeritale  Evangelium  pradicatur ,  cl  Don  allendunt 
quanla  pcrversilaic  contcmnilur.  Scrvi  aulcm  Dui  hu- 
miles  64  8:ii(€li ,  qui  dnpliciter  mula  temporalia  pa- 
tiuntur,  quia  et  ab  ipeis  impiis,  etcuro  ipsis  patiuntur, 
liabenl  consolationes  suas,  ct  spcm  ruturi  seculi; 
unde  dicit  Aposiolus :  Non  Munt  condignw  passiones 
knjus  temporis  ad  fuiuram  gloriam ,  qum  rwelabUur  in 
nobi$  (ftorH.  Viii,  48). 

3.  Proinde ,  cliarissime,  etiam  illis  quornm  verba 
dicis  te  ferTe  non  posse,  quoniam  dicunl,  Si  nos  pec* 
catores  isla  mcruimus,  qtiarc  et  servi  Dei  barbarorum 
ferro  pcrempti  sunl ,  et  ancillx  Dei  capliv»  ductas 
6unt?  huroiliier  et  veraciter  et  pic  responde  :  Quan- 
lamlibet  enim  justiliam  servemiw ,  quaniamlibet  Do- 
inino  obedienliam  eihibeanius ,  numquid  mcliores 
C8se  possurous  illis  tribus  viris,  qui  in  caminum  ignis 
ardentis  pro  conservanda  loge  Dei  projectl  sunt?  Et 
tamen  loge  quid  illic  dicat  Azarias ,  unus  ex  tribus 
qai  apcriens  os  suum  in  medio  ignis,  di&it :  Benedictu$ 
e$ ,  Domine  Deu$  patrum  no$trorum ,  el  laudabili$ ;  et 
gtorio$um  nomen  tuum  in  $(ecula  :  quoniam  ju$tui  e$  in 
omnibu$  qute  feci$li  nobi$ ,  el  omnia  opera  tua  vera ,  et 
tectcB  v\ce  tuce,  et  omnia  judicia  tua  verita$,  et  judicia 
teritati$  feci$li  per  omnia  quce  intuit$tt  nobi$ ,  et  civitati 
$anctce  patrum  no$trorum  Jeruealem;  quoniam  in  veri- 
iate  etjudicio  intuli$ti  nobi$  omnia  hcec,  propter  peccata 
no$tra ;  qnoniam  peccavimu$ ,  et  Legi  tuce  non  partti- 
mu$ ,  et  mandatie  tui$  tion  obaiidivimu$ ,  tU  bene  nobi$ 
e$9et ;  et  omttia  qum  intuli$ti  nobi$ ,  in  judicio  vero  »(- 
tuli$ti*  Et  tradidi$ii  no$  in  manu$  iniquorum  inifidci$' 
iimorum  tratisf^arum ,  et  regi  inju$to  et  pe$$mto  ultra 
universam  terram.  Et  nunc  non  e$t  ut  po$8imu$  aperire 
os  :  vere  conftisio  et  opprobrium  facti  $umus  servi$  tuiSf 
€t  ei$  qui'te  colunt.  Ne  tradideris  no$  in  perpetuum 
propter  nomen  luutn  ,  Domine ,  et  ne  de$pexeri$  te^ta^ 
menlum  tuum ,  et  ne  ab$tuleri$  tntsericordiam  tuam  a 
nobis,  propter  Abraham  qui  a  te  dilectu$  e$i,  et  propter 
Isaac  $ervum  tuum ,  et  l$raet  $attctum  tuum  ,  quibu$ 
locutu$  es  multipticaturum  te  $enten  eorum  ut  a$tra  cali 
et  arenam  mttri$  :  quoniam,  Domine,  minimi  facti  sumus 
prce  omnibtu  nationibus ,  et  $umu$  hunnle$  hodie  in 
terra  propter  peccata  no$tra  {Dan.  iii ,  26-57).  Yidcs 
certe,  fratcr,  quales  virl,  quam  sancti,  quam  fortes  in 
medlo  tribulaiioiiis,  ubi  tamen  eis  parccbatur,  ct  eos 
urere  Ipsa  flamma  vcrebaiur ,  peccaia  sua  conflte- 
bantur,  pro  quibus  se  digne  et  juste  humiliari 
novcrant ,  ncc  tacebaiit. 

4.  Nuroquid  etiam  mcliorcs  esse  possumus  ipso 
Danicle,  de  quo  pcr  Ezechielero  proplietam  dicit  Deus 
ad  principcro  Tyri  :  Numquid  tu  $apientior  quam  Da- 
mel  (Eiech.  xxvni,  5)?  Et  qui  ponitur  unus  in  tribus 
Justis  quos  dicit  Dcus  solos  se  libcralurum ;  osten- 
dens  ulique  in  illis  tres  quasdam  formas  justorum, 
quos  ita  se  liberatururo  dicit,  ut  nec  fllios  suos  secum 
llberent,  sed  ipsi  soli  libcrcnt&^,  Noe,  Daniel,et 
loh  {Id.  XIV,  ii,  16}  (a)?  Lcge  tamen  eiiaro  precera 

(a)  c  in  Noc , »  ut  ait  in  tract.  de  Urbis  excidio  cap.  1 ,  f  si- 
•  giiiflcaiitur  boni  prae|)ositi,  qiii  recunt  ei  gul)ernant  Eccle- 
t  kiain ,  quomodo  Koe  lu  diluvio  gubernavii  arcam.  tn  l;a* 


S.  AUGUSTINI  BMSCOn  iU 

Danieiis,  ct  vide  quemadrooduro  Iq  captivitate  poth- 
tus  peccaia,  non  taiituro  populi  sui ,  venim  etbm  sva 
confltcalur ,  et  pro  his  dical  per  jusiitiam  Dei  se  ad 
iilam  capiiviiaiis  pcenam  ct  opprobria  perveaisse. 
Sic  enim  scriptum  est :  Et  dedi  faciem  tneam  ad  Do- 
tninum  Deum,  ut  qtusrerem  prece$  et  obsecrationes  in 
jfjtmalionibus  et  sacco,  et  precatus  sum  Donmium  Deutn 
meum,  et  confe$su$  $um ,  et  din  :  Domine  Deus  magne 
et  mirabilis ,  et  qui  $erva$  te$tamentum  tuum  ,  et  iiuse- 
ricordiam  diligentibtu  te  it  $ervantibu$  prcecepta  tua, 
peccavimu$,  adverstu  Legem  fcctmus,  ittipie  egitntu ,  et 
rece$$intu$^  et  declinavimtu  a  prcecepti$  ttd$,  el  a  judiciis 
iui$^  et  non  exaudivimtu  $ervo$  tuos  Propheias^  qui 
ioquebantur  in  nomine  tuo  ad  rege$  no$tro$ ,  ei  ad  om» 
nem  popututn  terrce.  Tibi ,  Domine,  ju$titia^  nobis  au 
iem  confu$io  faciei,  $icut  dies  hicviroJuda^  et  kabHaH- 
tibus  Jertualem  ,  et  omni  Israei ,  ^t  proximi  suntf  H 
qm  longe  sunt  in  omni  terra ,  in  qtta  eo$  dissendna$ti 
ibi ,  propter  contumaciam  eorum ,  quia  improbaverunt 
te,  Domine.  Nobis  aulem  confu^o  faciei,  regibus  nostris, 
et  priticipibus  no$tri$,  et  patribu$  no$tri$^  qui  peccatn^ 
mus.  Tibi  Domitio  Deo  no$tro  miserationes  et  propitia' 
Hones  ^  quoniam  rece$$imu$ ,  et  non  audivimtu  voeem 
Domini  Dei  no$triy  ut  euemH$  in  prcecepti$  lcgi$  hHJu$ 
quam  dedit  in  conspectu  no$tro  in  tnanu  $ervorum  ejiu 
Prophvtarum.  Et  omni$  hrael  peccavertmt  advermu 
legem  tuam ,  ei  declinaverunt  tte  audirent  vocem  tuam : 
et  $uperrenit  nobi$  maledictio  et  ju$jurandum »  quod 
scriptum  e$t  in  tege  Moy$i  $erci  Dei,  quoniam  peccavi^ 
mus  ,  et  statuit  $ermone$  $tio$ ,  ^uoi  tocuitu  est  ad  tios 
ei  ad  judices  nostro$  ,  qui  judicabattt  no$ ,  superdueere 
in  '  nos  mala  magna,  qum  nunquam  facta  $unt  sub  omni 
coeio  secundum  ea  quce  facta  $unt  in  Jenuatem.  Sieui 
scriptum  e$t  in  Lege  Moyn  ,  omnia  mata  ttcee  venerttnt 
ad  no$,  et  non  rogavimus  Dominum  Deum  nostrum ,  ut 
averteroi  a  nobis  delicta  no$tra ,  et  ut  iHteliigerennu 
otnnem  vcritatein  tuam.  Et  vigilavit  Dominu$  Deu$  ad 
oninem  $anctnm  $uum,  et  perduxtt  ea  quce  fecit  ad  itos, 
quoniam  ju$tu$  Dominu$  Deu$  ho$ler  in  omni  mundo 
$uo  quem  fecit ,  et  non  audivimu$  vocem  eju$.  Et  nutic, 
Doinine  Detu  no$ter ,  qui  eduxi$ii  populum  iuum  di 
ierra  jEgypti  in  manu  forli ,  et  feci$ti  tibi  nomen  sicut 
dies  hic,  deiicta  adver$u$  icgem  luam  fecimu$.  Domine, 
in  omni  mi$ericordia  tua  avcrtalur^  iinpettu  tutu,  ei  ira 
iua  a  civitate  tua  Jertualem  ,  et  tnonte  $ancto  tuo.  Pro» 
pier  peccataenim  no$tra  et  iniauitatc$  vatrum  nosirorum. 


^  8ic  In  M88»  prope  onmikuSf  necnon  apud  lxx.  At  ai  ud 
Bad.  Am.  Er.  Lov.  habetur :  Quia  peccaviinus  tibi ,  Domne, 
Deo  nostro  miserationi$  ei  prof^tioids.  Qux  etiam  Edd. 
pauk)  posl  ferunt :  Quam  dedit  m  conspeciu  nosiro  per  nuh 
nus  $envrtmi  ejiu  i*roplieiartmt  omniam  israel.  l^eccaoe- 
rtmterdm,  etc.,  quem  rursus  locum  restituimus  ad  Mss.  fl- 
dem. 

*  Ita  in  MSs.  At  in  excusis :  Quijudicabant  in  nos  sttper^ 
dticere  tnata,  etc. 

'  Er.  et  Lov.  /n  omnibus  misericordia  tua.  Averiaiurila' 
que  impetus,  etc.  Antiquiores  vero  Edd.  habent,  in  omni 
misericordia  tua ;  iuxta  lxx  ,  et  onmes  bjss.  quonuu  opliiui 
postea  carent  parucula  itaque. 

t  niele  significantur  omncs  sancti  oontUientes.  bi  Job  sigBi- 
•  ficantur  omnes  ooniucati  justc  et  bene  viveQtes.i  consule 
Bemard.  ser.  6,  in  >  igu.  ^ativ.  Dom.,  et  ser.  3,  In  Aiainipt* 

U.  N. 


i       •».  I  .■■■  •-—•, 


m  EPISTOLARUM 

Jmualem  ei  popuiu*  tuus  in  confusionem  vemt  omnibus 
qui  circum  nos  sunl.  Et  nunc  exaudi,  Deus  nostcr,  pre- 
ces  serti  tui  et  oralwnem  ejus ,  et  ostende  nobis  [aciem 
tuam  ad  sanctificationem  tuam  quce  deserta  est.  Propter 
te  inclinay  Domine  Deus  meus,  aurem  tuam,  et  exaudi ; 
aperi  oculos  tuos ,  el  vide  interitum  nostrum  et  cioilatis 
tu(B  Jerusalem ,  supcr  quam  invocatum  cst  nomcn  tuuin 
supcr  eam  * ,  quoniam  non  in  nostra  justitia  jactavimus 
precem  nostram  in  conspeclu  [tio,  sed  ad  misericordiain 
tuam  quos  magna  est.  Exaudi  Domine^  propitiare  Do- 
tfiffte,  intcndc  Domine^  et  ne  turdaveris  *  propler  /e, 
Detu  meus ;  quoniam  nomen  tuum  invocatum  est  in 
civitttte  tua,  super  civitatem  tuam  et  populum  tuum.  Et 
adliuc  me  loqucnte  et  oranie  et  enumerante  pcccata  mea 
et  peccala  populi  mei '  {Dan.  ix  ,  5-!20).  Vide  quciD- 
adiiiodum  sua  peccala  prius  dixit ,  el  postea  popuU 
sui.  Et  lianc  Dci  coinmcndat  justitiam ,  el  liaiic  Dci 
laudcm  dicit,  qiiiu  noii  injusle,  scd  pro  i^eccalis  eorum 
flagellat  eliam  ipsos  sanctos  suos.  Si  ergo  isla  dicunt 
qui  excclleiilisstma  saiictitatc  igncs  et  lcones  circa 
se  tiinoxios  liabucrUnt ,  quid  iios  oportct  dicere  in 
liumililale  iiostra,  qui  tam  longc  illis  impares  suinus, 
quantamcumque  justitiam  scrvare  videamur? 
■     5.  Scd  ne  aliquis  cxislimct  illos  Dei  servos ,  quos 
dicis  a  barbaris  iiiterfectos,  sic  iliam  morlein  evadere 
debuisse,  quomodo  tres  illi  viri  ab  ignibus ,  et  Daniel 
a  Icoiiibus  libcralus  cst;  sciat  illa  propierea  facta 
iiiiracula,  ut  eos  verum  Deum  colcre  credcrcnt  regcs, 
a  quibus  in  illa  supplicia  tradcbaDtur.  IIoc  eiiim  erat 
iu  occulto  judicio  et  miscricordia  Dci,  ut  illis  rcgibiis 
00  niodo  consulerct  ad  saluiem.  Antiocbo  autem  rcgi, 
qui  &Iacliabxos  poenis  crudeiibus  interemit,  noluit  iia 
cunsulerc,  scd  eorum  gloriosissimis  passionibus  cor 
duri  regis  acriori  severilate  punivit.Lege  tamen,etiaiii 
uniis  illorum ,  qui  scxlo  loco  patiebatur,  quid  dicat. 
It;i  enim  scri^tum  est :  El  posl  hunc  sexlum  applicue' 
riint.    Cumque  hic    tormenlis  excruciatus  moreretur^ 
dixit :  Noli  te  seducere  propter  nos ;  hac  patimur  pec^ 
cantes  in  Deum  nostrum,  el  facta  sunt  hcBc  digna  nobis. 
Tu  autem  noli  te  putare  impunilum  futurum^  qui  ad» 
versus  Deum  et  Legcm  ejus  tegibus  tuis  pugnare  voiuisti 
(  U  Mach.  vii,  18,  il) ).  Vidcs  etiara  isli  qiiam  bumi- 
liler  cl  veracilcr  sapianl,  qni  pro  pcccatis  suis  se  lla- 
gellaii  a  Domiiio  confiieiitur :  de  quo  scriplum  esl, 
Quem  enim  diligit  Duminus  corripit  {frov.  iii,  12) ; 
ftugcilat  autcm  omnem  filiumquem  recijnt  {Uvbr. xu, 6) : 
unde  et  Apostulus,  Si  enim  nosmeiipsos  judicaremus^.a 
Voimno  non  uliquejudicarcmur.  Cum  jadicamur  auiein 


>  lnpriasEdd.dccsi,«ipcrcmn;  hal)clur  autem  la  vss. 

otaimlLXx.  ,      . 

*  Edd.,  ctnetradiJcris.  sod  mclius  plerique  vss.,  etnc  tnr- 
daveris,  juxu  lxx.  me  cliromses,  el  \  uli^atam,  ne  nwreris. 
'  *Apud  i^v.  aldilur  lioc  Iljcd:  uaiit  voccm  dicentem 
mii,  nuiiicl,  vUiiiige  vcrba,  qi  a*  ioquor  liii,  quiu  ego  min- 
sushitm  ad  tc,  eic.;  luai  seiiullur :  /  i.ie  quenmdmodunu  eic. 
Atin  Mss.uo\ein  losl,  maiiussum  ad  te,  ha^c  insuiier  a:U- 
ciu.ilur  vcrLa  :  \imet  ^ifliaei  vniis  de  summis  nqelorum 
pivuijnbttsreiiit  inadjuto.inm  milii,  el  confoitinit me,  ac 
rebtUiii  ihilii  suimem  demvcro)e  aqno  niniam  teiiebar ; 
quod  .•d.iiiaineubini  noii  sjlis  cutisouai  sacro  texlui,  ct  rc- 
vera  ahest  }rorsus  a  Mss.  melioris  ulIu:  el  ai)  cditiono 
.  1  riiaiii. 

Sancx.  Avgust.  U. 


CLASSIS  IL  426 

a  Dondno  corripimur^  ne  cum  hoc  mundo  damneinur 
(I  Cor.  XI,  31,  52). 

6.  Hxc  fldeliter  lege,  fldeliler  prxdica,  et  quanturo 
potes  cavc ,  et  cavendum  doce ,  ne  advcrsus  Deum  in 
bis  tenlationibus  et  tribulalionibus  murmuretur.  Bo- 
nos  dicis  Dei  servos  et  fideles  et  sanctos,  gladio  bar- 
baronim  peremptos.  Quid  autcin  interest,  utrum  eos 
febris  an  ferrum  de  corpore  solverit?  Non  qua  occa- 
sione  exeant,  scd  quales  ad  se  exeant  Dominus  atten- 
dit  in  servis  suis ,  nisi  quod  majorem  hal)et  poenani 
languor  diutiirnus  qiiam  ciiissimus  exilus :  et  tameii 
ctiam  ipsum  languopcm  diuturnum  ct  horrendum  lc- 
giinus,  qualcm  passus  est  Job  ille,  cujus  ccrto  justitios 
Deus  ipse  qui  falli  uoii  potcst,  tale  pcrhibct  testi- 
moiiium. 

7.  Gravissima  saiie  et  mulium  dolenda  cst  illa 
captivitas  rcminarum  casiarum  alqiie  sanciarum ,  sed 
iion  cst  capliviis  caruui  Deiis,  iiec  coptivas  deserit 
suas,  si  novil  suas.  Nain  et  illi  sancti  quorum  pas- 
sloiics  et  coiifessiones  de  Scripturis  sanctis  commc- 
nioravi ,  ab  hoslibns  ducti  atque  in  captivitate  positi, 
illa  dixcrunt  qu»  conscripla  legerenlur  a  nobis ,  ut 
disceremus  captivos  Dei  servos  non  deseri  a  Domino 
suo.  Undc  autem  scimus  quid  eliam  pcr  istas  oniiii- 
polens  et  misericors  Deus  in  ipsa  terra  barbarica  flcrt 
velit  mirabilium  suorum  ?  Taiitum  non  cessctis  pro 
illis  ingemisccrc  ad  Dcnm,  et  quacrcre  quantum  poie- 
siis,  et  quantum  i|)se  pcrmiitit ,  cum  tempus  ct  facul- 
latem  dcdcrit,  quid  de  illis  faclum  sit,  vel  qux  veslra 
possint  habcrc  solalia.  Nam  de  Sitifensi  ^  aiile  paiicas 
aiinos  Sevcri  cpiscopi  ueplis  banciiinoiiialis  a  barbaris 
ducta  cst ,  et  pcr  iiiirabilem  Dei  miscricordiam  cum 
lionorc  magno  suis  parentibus  restituta  est.  Domus 
cnim  illa  barbarorum  ubi  capliva  ingressa  est,  bubila 
coepit  domiiiorum  innrmitate  j.ictari,  ita  ut  omiieft 
ipsi  barbari ,  tres  nisi  fallor,  vcl  amplius  fratres ,  pc« 
riculosissima  innrmilate  laborarent.  Quorum  mater 
animadverlit  pucllam  Deo  dedilam ,  ct  crcdidit  quod 
cjus  oratioiiibus  sui  fllii  posseut  ab  Jmminenlis  jam 
niortis  i^ericulo  libcrari ;  iielivit  ul  oraret  pro  eis, 
pollicens  qiiod,  si  salvi  facti  csseut,  eam  suis  parcn- 
libus  redderent.  Jejunavit  illa  et  oravit ,  et  exaudita 
coiilinuo  est.  Ad  hoc  enim  factuiu  erat,  quantuiii 
cxiius  docuit.  Ita  illi  lam  rcpentino  Dei  beneflcio  sa  - 
iulo  percepta,  miranles  eam  et  honorantcs,  quod 
corum  nialer  promiserat  iiiipleverunt. 

8.  Ora  eigo  Deum  pro  eis,  et  roga  ut  etiam  ipsa.f 
doccat  talia  dicere,  qualia  supra  memoratus  sanctus 
Azarias,  inler  cxtera  iii  oratioiie  et  confcssioiic  siia 
fndit  ad  Deuin.  Sic  cnim  sunt  illae  in  (erra  caplivitatia 
su;c ,  qnomodo  eraiil  illi  iii  ea  terra ,  ubi  nec  sacrifl- 
care  more  suo  polerant  Domino,  sicut  nec  isia:  pos- 
suiit,  \cl  ferre  oblationcm  ad  altare  Dei,  vel  invenire 
ibi  sacerdolcm  pcr  quem  oflerant  Deo.  Donet  ergo 
cis  Dominus  ut  ci  dicanl,  quod  Azarias  dixit  iu  coii- 

«  Lov.,  mm  fitifcti^^.  nad.  Am.  eiEr.,  nam  fiiivnbis.  M 
M^.oiiine.s  lial)ent,  wim  de  tilifeiM.  supple,  regioae,  \i'l 
quid  siiDile;  uli  in  iiroximc  se<iuenti  etistola,  ul)i  lugitnri 
quos  in  iiinitenst  velhippcnLmi  liabes. 

(Quatorzc^) 


4S7 


S.  AUGUSTlNf  £PISC0P1 


^28 


fiequcnlibus  precnm  suarum  :  Non  esi  in  hoc  tempcre 
princepi  ct  propheta  el  dux,  non  holocausta,  neqne 
Malio ,  neque  supplicalionei ,  nec  locui  ad  iacrifican' 
dum  in  conspectu  tuo,  et  invenire  misericordiam ;  sed  in 
anhna  contrita  et  sphrilu  humilitatis  acdpiamur,  Sicut 
in  holocauslomalibus  arietum  et  taurorum^  et  in  mulU- 
tudine  agnorum  pinguium ,  sic  fiat  sacrificium  nostrum 
in  conspectu  tuo  hodie  ptrficere  subsequentes  te^  quoniam 
non  erit  confusio  iis  qui  in  te  confidunt.  Et  nunc  sequi' 
mur  toto  corde  et  timenm  te^  el  quarimus  faciem  tuam^ 
Domine ;  ne  ronfundas  nos^  sed  fae  nobiscum  secundum 
mansuetudinem  tuam »  et  sccundum  muUitudinem  mise- 
ricordice  tuce ,  et  Ubera  nos  secundum  nurabilia  tua ,  et 
da  ghriam  nomini  tuo ,  Domine ,  et  revereantur  onmes, 
qui  ostendunt  servis  tuis  niala,  et  confundantur  ab 
onmipotentia,  et  virlus  eorum  conteratur^  et  sciant  quo- 
niam  tu  es  Dominus  Deus  solus  et  gloriosus  in  universo 
orbe  terrcB  (  Dan.  iii,  38-45 ). 

9.  Ilacc  iliis  dicenlibus,  elad  Dcum  ingemiscenlibus» 
omnino  suis  adoril  qui  suis  adcssc  consucvit ,  et  aut 
niliii  carum  caslissimis  membris  libidlnc  hostiii  pcr- 
pctrari  pcrmittet;  aut  si  permiuet,  non  imputabit. 
Cum  cnim  aiiimus  nulb  cousensioiiis  turpitudine  ma- 
cuiatur,  eiiam  camcm  suam  defendit  a  crimine  ' :  et 
quidquid  in  ca  ncc  commisil,  nec  permisit  iibido  pa- 
ticntis ,  solius  erit  culpa  facicnlis ;  omnisque  iila  vio- 
lcniia  non  pro  corruptionis  tnrpitudine ,  sed  pro  pas- 
Bionis  vulncre  dcpatabitur.  Tanium  enim  in  mento 
valet  intcgritas  caslitatis,  ut  illa  inviolala,  nec  in  cor- 
porc  possit  pudiciiia  violari»  cujus  membra  potuerint 
supcrari  (a).  IIucc  epistola  pro  tuo  desiderio  brcTii^t 
pro  meis  lamen  occupationibus  multura  prolixa,  et 
proplcr  perlaioris  festinatioucra  nimis  accelerata  suf- 
iiciat  charitali  tuae.  Hulto  uberius  vos  Dominus  con- 
solabitur,  si  Scripluras  ejus  intentissime  legeritis. 

EPISTOLA  CXII  •  (6). 

Donatum  exproconsulem  liortatur  ut  abjecto  omni  fastu 
scctetur  Christum,  atque  ad  Ecclesias  catholicce  com* 
munionem  suos  aUiciat, 

Domino  eximio,  et  sincerissima  dileclione  honorabili 
frairi  Donato,  Augiistikus,  in  Domino  salutcm. 

1.  Quod  tc  administrantem  mulium  desidcrans , 
eiinm  cum  Tibilim  *  venisses,  viderc  non  potni,  credo 
propierea  lactum  essc ,  ut  animo  tuo  curis  publicis 
expedito  potius  frucrcr,  quara  ut  illa  salutatio,  me 
apud  te  otioso,  et  te  negoiioso,  neutri  nostrum, 
quanlum  satis  csset ,  desiderium  tcmperarct :  reco- 
lens  quippe  honestatcm  ab  ineunte  xtate  indolis  tua^, 
abundaoter  idoneum  luum  pectus  existimo  cui  se 
Christus  largissime  hifundat,  ut  fructus  ei  afleras 

^  Sic  Gorb.  Cod.  optimae  nots.  Edd.  vero  et  plures  Mss. 
habent :  Mt  si  pervmletj  cum  carum  aninms  mdla  consetk- 
sionis  twrpitudme  tnaciuaiur,  etiam  camem  tuam  defendet 
a  crimine, 

*  Apud  Bad.  Am.  et  Er.,  cibUim, 

*  Recensita  est  ad  a.  hg.  bl.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  n.  r.  s.  t 
vc  tres  sb.  duos  v.  ad  Am.  Bad.  Er.  Ijov. 

(a)  vid.  lib.  i  de  Civit.Dei,  cap.  \G  et  48. 

(b)  Alias 428 : qiiae  autcm  4 12  erat,  nunc  447.  Scriita ei 
euue  an.  409,  aut  iiicunte  410. 


2ctcrna  et  coclesti  gioria  quam  temj[>oraIi  et  lerreno 
pnvcoiiio  digniores. 

2.  A  multis  enim ,  imo  prorsus  ab  omnibiis  qiios 
vcl  perconiari,  vel  ultro  etiam  prxdicantcs  audire 
potni ,  castitatcm  virtutemque  adminislrationis  tus 
constanter  omnino  laudantibus  atque  prxferentibas 
et  sine  ullo  scrupulo  dissonne  varietatis  acoepi ,  et  eo 
certius  quo  ignorabant  necessitudinem  nostram,  et 
utrum  te  vcl  lcnuiter  nossem  penitus  ncsciebant  prae- 
dicatores  tui ,  ne  magis  eos  auribus  meis  se  dedisse, 
quam  vcra  de  te  spargere  crederem.  Ibi  enim  est  a 
vanitate  rcmota  laudatio,  ubi  etiara  vituperatio  ab 
offensione  secura  est.  Verumtamen ,  o  frater  exiinie, 
et  sincerissima  dilectione  honorabiiis,  non  nanc  do- 
cendus  es ,  sed  fortasse  admonendus ,  omnem  istam 
gloriam  famamque  popularem  non  in  ore  vulgi  esse 
Ia;tabilem,  scd  in  rebus  ipsis  :  qnse  etiamsi  vulgo 
displiccanl,  proprio  tamen  fulgore  ac  pondere,  non 
imperitorum  commendatione  pretiosae  sunt ;  magis- 
quc  miscrandns  est  qui  talia  improbat,  quam  ille  qni 
de  talibus  improbalur  judicandus  miscr.  Cuin  vero 
placcnl,  ct  sibi  dcbila  laude  prtpulariter  quoque  pnc 
dicantur,  iiec  sic  quidem  ipsx  majorcs  mcIiorcM|iie 
fiunt  alicno  judicio  ;  quoniam  integrantur  intima  ve« 
ritate,  el  solius  conscicntiae  robore  solidantur.  Unde 
magis  hominibus  rcctc  existimaniibus ,  quain  ci  de 
quo  vulgus  bene  existimat,  aliquid  ex  eo  fclicitatis 
accidit. 

3.  Quae  cum  optime  noveris,  vir  bone,  inluere,  ut 
coepisli,  fortissima  cordis  acie  Dominum  nostrum  Je- 
8um  Christum,  ctab  omni  inani  fastu  omniiio  detu- 
mcsccns,  assurge  in  illum  qui  non  vcnlose  allevat  con- 
vcrsos  ad  se,  sed  certis  fidci  passibus  innitentes  atque 
ascendentcs  coliocat  in  scmpiterno  fastigio  ccclestis 
atque  angelicae  dignitatis.  Per  qiiem  te  obsecro  iit  re- 
scribas  mihi,  tuosque  oinnes  qnos  in  Sinitensi  vel  llip- 
ponensi  habes ,  ad  catholicie  Ecclcsiic  commuiiioncm 
comitcr  ct  bcnignc  adhortoris.  In  cujus  grcmio  etiam 
patrem  tuum  iaudabilem  et  cgregium  virutn  abs  te  gc- 
nitum  essc  cognovi ;  quem  ut  debilo  meritis  ejus  a  mc 
oflicio  salutcs  pcto,  ct  nos  viserc  non  graveiis.  Qumt 
etiam  propter  rcm  tuam ,  quam  hic  habes ,  mcliorein 
apud  Deuin  faclendam ,  noii  impudeiitcr  exposco.  Dei 
miscricordia  te  circumpleclatur,  ct  ab  omni  iniquiuiie 
conservei. 

EPISTOLA  CXlll  •  (fl). 
Cresconium  rogat  Augustinus  ut  suce  pro  Favenlia  pcli- 

lionis  adjutor  sit. 
Domino  dilectissimo,  meritoque  honorabili  et  sqsci- 
piendo  fratri  Cresconio  (6),  Augustinus,  in  Domino 
saintem. 
Si  ab  ista  causa  dissimulavero,  de  qua  tuae  religioni 

•  E^istt.  CXffl,  CXIV,  CXV  et  CXVl  in  llss.  non  reperiunnu*, 
nisi  in  duobiis  vaticaniset  in  nno  antiquissimo  Corl)ciensi. 

(a)Alias229:qu£autem4i3erat, nouclS.  Scripta  ciixa 
hoc  tempus ,  sive  n  d  ante  an.  400,  nec  post  443. 

{b)  Cresconium ,  cui  semcl  et  iterum  de  causa  Faventii  sc 
scripsisse  testatur  hic  Auffuslinus,  suspicamur  esse  illum 
ipsum  tribununi  custodicndo  Uctori  praefectum,  ad  quem  » 
continiio  miserat  audito  raptu  Faventii»  ut  dicit  pCKitea  in 
E|.ist.H5. 


m  EPISTOLARUM 

rcce  ilrrum  scribo;  non  solum  Eximiola^  tua,  sed 
eiiam  ipse,  quisquis  ille  est,  iu  cujus  causa  Favenlius 
sic  rapius  esl,  merito  me  culpabit,  et  recie  reprehen- 
dct :  judicans  utiquc,  si  cliam  ipsc  ad  auxilium  Ec* 
;lcsi'C  coiifugisset ,  si  ci  sin)iie  aliquid  accidissct,  ita 
me  fuisse  ab  ejas  necessitalc  ct  iribulaiione  di  simu- 
laturum.  Deinde,si  hominumcxistimatiocontcmncuda 
est,  ipsi  Domino  Deo  nosiro  quid  dicam,  ct  quam  ra- 
tionem  reddam ,  si  quantum  possum  non  egero  pro 
ejus  salute,  qui  se  Ecclesiic,  cui  servio ,  tucndum  ad- 
juvandnmquo  commisit,  domine  dilcctissime  ct  venc- 
rabilis  fili  ?  Rogo  ilaque  Benignitatem  tuam,  quoniam 
diHiciie  et  incredibiie  est,  ut  non  jam  vel  novcris  vd 
nosse  possis  in  qua  causa  detentus  sit ,  lioc  interim 
apiid  apparitorcm  qui  eum  tciict,  pelitionom  mcam 
aiijuvare  digncris,  iit  faciat  quod  Imperaloris  legc*prx- 
cipitur  (a) :  ut  eum  apud  Acta  muiiicipalia  iiilcrrognri 
faciat ,  utrum  sibi  veiit  dics  triginti  concciri ,  qiiibus 
agnt  siib  moderata  custodia  in  ea  civiiate  iu  qua  dcten- 
tus  est,  ul  sua  ordinct,  suiiiptusqiic  providoat.  Quo- 
rum  dierum  spatio,  lua  nobis  annuenle  bciicvolentia, 
si  cjus  causain  amica  disceptatione  rtiiire  potuerimus, 
gratiilabimur :  si  aotem  non  potuerimus,  iiivciiiel  eum 
exitiis  jiidiciorum  qui  placuerit  Deo,  secundiim  causx 
ipsiiis  mcritum  vel  Domini  oinni|)Otentissimi  volun- 
latem. 

EPISTOLA  CXIV(6). 

Ad  Florentinum  tupcr  eadcm  cauia  Favcnlii. 

Duniino  dilectissimo  filio  Florentino  ,  AuGtSTi.vts , 

in  Domino  saiuicm.  * 

Ciijus  potcsiatis  jiissione  Faventiuin  rapueris ,  ipse 
▼ideris :  lioc  autem  scio,  quod  omnis  potestas  sub  iin- 
pcrio  constituia,  imperatoris  sui  legibus  servit.  Quam- 
vis  ergo  jam  per  fratr«*m  ct  comprcsbyterum  mcumCoe- 
lestinum  miserim  legcm ,  quam  quidem  et  antequam 
niitterem ,  ignorare  uti^iue  non  dcberes ,  qiia  conces- 
sum  est  eis  qui  prxcipiuntur  ab  aliqiia.  potestate  ju- 
diciis  eihiberi,  ut  ad  Gesta  municipalia  perducanlur, 
atque  illic  interrogentur  utrum  velint  Irigiiita  dies  in 
ea  civitate  ubi  tenentur,  agerc  sub  moderata  custodia, 
ad  parandos  sibi  fructus,  vel  rcm  sunm,  sicut  necesse 
fuerit ,  ordinandam ;  qusc  lex ,  sicut  mihi  memoratiis 
pre&byter  renunliavit ,  tua:  religioni  recitata  est :  ta- 
men  etiam  nunc  cam  cum  his  litteris  identidem  misi ; 
non  terrens ,  sed  rogans ,  et  pro  homiiie  humanc ,  et 
episco|)ali  niisericordia ,  quantum  ipsa  permitlit^iii- 
nianitas  et  pietas,  iiitercedcns,  domiue  lili,  ut  ct  h(»c 
existimationi  tux  et  petitioni  ineap  prxstare  digncris, 
ct  quod  lex  Imperatoris  jubct,  cujus  reipublicas  mili- 
tas,  mco  quoque  interventu  et  deprecationc  accedente 
facere  non  gravcris. 

(o)  Exsiat  super  hac  re  lex  a  Theodosio  data  30  dcceml). 
an.  580.  veniin  Auguslinus  hic  verl)a  lere  ipsissima  reiert 
alterius  lcgis,  quani  tulit  ilonorius  au.  400«  die  21  jaouarii 
in  Cod.  rbcnd.  lib.  9,  til.  2. 

(b)  Alias  ^ :  quae  auteni  114  erat,  nonc  5.  scripta  codem 
teuBpore,  post  superiorem. 


CLASSIS  IL  m 

EPlSiOLA  CXV  (fl). 

Ad  Fortunaium  Ciricnsem  efnuopam^  de  q/adem  re, 
Domino  l>eatissimo  ct  vencrabiliter  charissimu  fnitn 

ct  consacerdoti  Fortdnato,  ct  qui  tecuin  sunt  fra- 

iribus,  AuGDSTiNOS,  in  Doinino  saluicm. 

Faventium  bene  novit  Sanclitas  tua ,  qui  Paratia- 
ncnsis  salius  conductor  fuit.  Is,  cum  ab  ejiisdem 
possessionis  domino  nescio  quid  sibi  metueret,  ad 
Hipponensem  confugit  ecclesinm ;  et  ibi  erat,  nt  con- 
fugientes  solenl,  exspectans  quomodo  iicr  intercessio- 
nein  nostram  sua  negoiia  tenninarct.  Qiii,  ut  sa^pe  flt, 
pcr  dies  singulos  miniis  minusque  sollicitus,  et  qiiasi  ad- 
vcrsario  cessnntc  seciirus,  cum  ab  amico  suo  de  ccena 
egrcdcrelur,  siibito  mpius  cst  a  Florentino  qtiodafn, 
ut  dicunt ,  Comilis  Omciali,  per  nrmatorum  manuiu, 
qiianta  eis  ad  lioc  factuin  sufriccrc  visa  cst.  Quod  cuiu 
mihi  nuntialum,  ct  adhuc  a  quo  vcl  a  quibuB  raptus  fue- 
rit  ignoraretur ,  suspicio  tamt  n  esset  de  ilio ,  qucm 
metucns  se  pcr  ccclesiam  tucbatur ;  coiitinuo  misi  ail 
tribunum,  qui  custodicndo  littori  constitutus  est.  Misit 
mililares:  ncmo  poluit  rcperiri.  Scd  mane  cognovi- 
mus  et  in  qua  domo  fucrit,  et  quod  post  galli  cantum 
cum  illo  abscesscrit ,  qui  eum  tcnucrat.  Eti.im  illuc 
misi  quo  diccbatur  abductus  :  ubi  memoralusOtficialis 
inventus,  conccdorc  presbytero  quem  miseram,  noluit 
ut  eum  saltem  \idcrel.  Alio  die  misi  liiteras,  petens 
at  ei  coiicederctur  quod  jussit  in  causis  Uilibus  Impe- 
rator ,  id  est  ut  Actis  municipalibus  interrogarentar 
qui  prxcepti  fucrint  exhibendi,  utruin  veliiit  in  eaci- 
viiate  sub  custodia  modcrata  triginta  dies  agere,ut 
rem  suam  ordincnt  vel  praeparent  sumpius :  id  uliquo 
exisiimans  quod  per  dics  ipsos  possemus  fortasse  cau- 
sam  ejus  amica  disceptatione  riiiire.  Jam  vero  cum 
illo  Officiali  profectus  ductus  est :  sed  inctus  est  iie 
forte  ad  Consularis  perductus  officium ,  mali  aliquid 
patiatur.  Ilabct  enim  causam  cum  homuie  pccunio- 
sissimo ,  quainvis  judicis  uitegritas  fama  ciarissima 
prxdicetur.  Ne  quid  uinien  apud  OfQcium  pccunia 
prjcvaleat,  peto  Sanciiiatcm  tuam,domine  diiectissime 
et  venerabilis  frater ,  ut  honorabili  iiobisque  cbarissi- 
mo  Consnbri  digiieris  tradere  litleras  mcas,  ct  has  ei 
legere  ;  quia  bis  eamdero  causam  insiniiare  necessa- 
riuin  iion  esse  arbitratus  suin;  et  ejus  causo!  difierat 
audientiam ,  quoniam  nescio  utrum  in  ca  iiocciis  aii 
innocens  sit.  Et  quod  circa  eumdcm  legcs  noii  scr- 
vatx  sunt,  ut  sic  rapcretur ,  neque  ut  ab  Imperatore 
pneceptum  cst,  ad  Acta  municipalia  perduccrclur  it» 
tcrrogandus>,  utrum  bei.eficium  dilatioiiis  vellct  acci- 
pere,  non  coiitcmnat;  ut  per  hoc  possimus  cum  cjiis 
adversario  rcm  fiiiire. 

EPISTOLA  CXVI  (b). 
Ceneroio  NumidiiB  Consulari  Augu$linu$  commendant 

causam  Faventii. 
Domino  eximio  et  merito  insigni,  honorabililcrqiie 

charissiino  filio  Gkneroso,  Acgusti.^us,  in  Doniiu  • 

saiutem. 

(a)  Alias  230 :  qnae  autcm  1 15  erat,  minc  9  a  14.  scripia 
fdulo  post  »iueriorem. 

(b)  Alias  231 :  qux  autem  116  erat,  nunc  10.  scripu  guui 


451 


Uiis  el  pradic:iti«)  ailminislralionis  luae  cl  fania 
praDclara  cum  mc  pn)  dilCi;lione  quam  luis  merilis  bc- 
ncvoleiiliuiriue  debcmus,  plurimum  dclccuircl,  nun- 
quam  adhuc  in  aliquo  bencGcio  poslulando  Ekiraiclali 
tase  mea  inlerccssio  exiilil  onerosa,  domine  dilccUs- 
ftime  et  venerabilis  fili.  Sed  nunc  quid  in  civiuiic  in 
qua  Ecclesiae  Dci  scrvio  ,  factum  sil ,  cum  ex  liiieris 
quas  ad  vencrabilem  fralrem  el  cocpisr^^pum  mcum 
Fortunalum  dedi,  cognoverit  Prjcslanlia  tua  qua  fuc- 
rim  necessiuie  compulsus  ut  pcliiioncm  meam  ingc- 
rcrem  occupalionibus  tuis,  tua  bcnignitas  pcrvidehit. 
Et  profecio  facies  quod  non  solum  inicgrum ,  vcruni 
etiain  chrislianum  judiccm  dccel,  eo  circa  iios  animo, 
de  quo  in  nomincClirisli  ulique  fucral  prajsumcndum. 

EPISTOLA  CXVU  *  (ci). 
Dioscorus  ad  Augustinum  miuit  multas  quastiones  ex 
libris  CiceroniSi  rogans  ut  mature  ad  eas  respondeat, 
ProoBmiari  apud  te  non  solum  supcrpuum  est ,  sed 
etiam  molestum,  qui  rem,  non  verba  dcsiderus.  Idcoque 
iimpliciter  audi.  Scnex  Altjpius  rogatus  a  me,  sa^pius 
poUicitus  erat ,  tecum  respondere  diahgorum  pauculis 
interrogatiunculis ;  et  quoniam  in  Blauriiania  dicitur 
hodieque  esse^  peto  viribus  omnibus  et  rogo,  ut  tu  solus 
respondere  dignms,  quod  etiam  prwsente  ipso  frutre 
tuo,  sinedubio  [acturus  eras,  Non  est  pecunia,  non  est 
aurumj  quod  pro  quovis  daturus  eras  procul  dubio,  si 
haberes ;  nunc  vero  sine  labore  loqueris  quod  rcquiro. 
Posscm  te  plus  et  per  muUos  charos  tuos  exorare ;  Sid 
novi  animum  tuum^  qui  non  rogari  desidcrat,  sed  oiiiwi- 
bus  praatare^  si  tanlum  absU  quod  dedecet,  quod  i/i  hac 
fepenilus  nihU  esl  dedccoris  :  tamen  quodcumque  est, 
peto  prcestcs  navigaturo,  Nosti  quam  mihi  moleslissi- 
mum  est  oneri  esse ,  non  dico  Sinceritati  tua: ,  sed  cui- 
pianu  Solus  aulem  Deus  novU  quomodo  nimia  necessi-- 
taU  impulsus  hoc  feci.  Vobis  cnim  salvis  et  favente  Deo 
navigaturus  sum  :  et  mores  hominum  non  ignoratis,  qui 
jtroclives  sunt  ad  vituperandum ,  et  quam,  si  interrogatus 
quis  non  responderU ,  iudoctus  et  hebcs  putabitur  vides, 
Ergo,  obsecro  te ,  ad  omnia  sine  cunctatione  responde ; 
ne  me  tristem  dimittas.  Sic  videam  parentes  meos;  quia 
propter  hoc  solum  Cerdonem  misi,  et  ipsum  exspecto  so- 
lum,  Frater  Zenobius,  BlagistermcmoHce  factus  est{b), 
et  misU  nobis  cvectionem  cum  annoms,  Si  ego  dignus 
uon  sum  ut  respondeas  interrogatiunculis  meis ,  saUem 
iimeantur  annona:.  Incolumem  te  sumnui  Divinitas  longa 
nobis  tueatur  cetate,  Papas  plurimum  Dignationem  tuam 

siUulat. 

EPISTOLA  CXVIII  (c). 

Auguslinus  Dioscoro  respondet  ejusmodi  qucestiones  nec 

*  Eplstt.  cxvu  et  cxvm  collatae  sunt  ciun  a.  bg.  bl.  bn. 
c.  cc.  fl*.  g.  gv. .  n.  r.  s.  sb.  vc.  vd.  duobus  t.  qualtior  v.  et 
cuai  Ao).  Bau.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  «^  :  qux  autem  117  crat,  nimc  4.  Scripla  forte 
iiieuntc  an.  410. 

{p)  «Magistcr  memoriae,*  ut  fert  Nolilia  dignitatmn  Impc- 
rii ,  «  aunouiioncs  omncs  diciat,  et  emiltit ,  ot  inrecibus  re- 
«  s^  oiidct : »  id  csl  quas  Princciis  vcrlK)  resi»oiidcl»ai ,  Magi- 
«  sttir  dicialm  brcviter  et  annolabat :  cniiltelvat  di|jloniaia 
aii  usuri.andum  cursum  publicum:  unde  liic  dicitur  «evc- 
ctioncm  misisse  cum  amionis :  «  acniipie  dicial.atrcsponsa, 
qii9'  k  lYuicine  dal>antur  libellis  su|)|)licibus. 

(r)  Alias  56 :  qua^  aulcm  1 18  eral ,  nuuc  tU.  Saii  la  \  aub 
|K>st  su|>eriorcm. 


S.  AUGUSTIM  EPISCOPI  *"« 

deeore  iractari  ab  episcopo  ,  nec  utililer  disci  a  chri- 
riano.  Disputat  de  studiorum  fine  ac  de  sunww  bouo, 
exhorians  Dioscorum  ut  christianam  sectetur  philoso- 
phiam,  qua  sola  divinas  humilitatis  exemph  propvsitc 
teritatem  persuadere  potuit.  lUustrat  demum  locus 
quosdam  Ciceronis,  philosophorum  de  Deo  sententias 
reprehendentis. 


CAPUT  PIUilUM.—  I .  Tu  me  innumerabilium  quae- 
stionum  turba  repentc  circunivaUandum,  vel  potius  ob- 
ruendum  putasii ,  ctiamsi  vacantem  otiosumque  credi- 
disti :  quando  cnim  ego  in  quolibet  otio,  lotrerum  ni>- 
dos  tam  festinanti,  ct  ul  scribis,  jam  pene  proliciscenti 
posseni  dissolvere?Nuniero  enim  rerum  ipsarum  im- 
pcdircr,  ctiamsi  nodi  facilcs  *  ad  solvenduro  forent. 
Taiita  suiit  aulem  perplcxilate  involuti ,  el  tenaciiate 
constritti ,  ut  ctiamsi  pauci  essent ,  otiosissimum  me 
occupantcs,  magna  mora  temporis  fatigarent  intcnlio- 
nem,  atque  altcrereni  ungues  incos.  Ego  autem  vcl- 
iem  te  abripcrc  de  inedio  deliciosarum  inquisitioiiuin 
tuarum,  et  coiisiiparc  intjr  curas  mcas,  ut  vel  discc- 
rcs  iion  esse  inanilcr  curiosus,  vel  curiosilatcm  tuani 
cibandam  aUjue  nutriendam  imponcre  non  audcics 
cis,  quorum  inlcr  curas  vel  maxima  cura  est  re|)ri- 
mere  ac  refrenare  curiosos.  Quanto  enim  melius, 
quanioqucfructiiosius,  si  in  dandis  ad  te  ullis  lillcris 
tcmpus  aique  opera  impenditur, ad  lioc  potius  ini|nii- 
ditur,  ut  rcscccniur  vaiiaj  atque  fallaces  cupidilaios 
lUK,  qiix  tanlo  inagis  cavendas  sunt ,  quanto  faciliiis 
dccipiunt ,  ncscio  qua  umbra  boncstaiis  ct  libcraliuni 
sludiorum  nomine  vciat:c  atque  plliatx ;  quani  ui 
nostro  min  sierio,  atque,  ut  ita  dixerim,  satcllitio,  in 
dominatum  *,  quo  tam  bonam  tuammeutcm  preinanl, 
Ychemciitius  excttcntur? 

2.  Eccc  etiim  tot  dialogi  iecti,  si  ad  videndum  fiiicm 
et  capcsscndum  omniuin  aciioiium  tuarum  iiihil  tc 
adjuvcrunt,  quid  prosunt,  dic  inihi?  Nam  ubi  (iiicni 
constitueris  totius  hujus  flagranlissimi  studii  tui ,  ci 
libihifructuosi.etnobismolcsti,  epistolatiiasatis  indi- 
cas.  Cumcnimde  solvcndis  quxstioiiibusquasniisisii, 
apud  ine  per  littcras  satagcrcs,  iu  scripsisti  :  Posseni 
te,  inquis,  pluset  per  muUos  charos  tuos    xorare;  U^d 
novi  aninium  tuunij  qui  non  rogare  desiderat,  scd  omni" 
bus  pra'Stare,  si  tanlum  absU  quod  dedecet,  quod  in  hac 
re  penitus  nihU  est  dedecoris  :  tamen  quodcumcfue  est, 
peto  yrvcsles  navigaturo.  Iii  his  vcrbis  cpisiohc  tu;c 
recie  quidein  dc  mccxislimas,  quod  ( innibus  pra.*sl:irc 
dciMerem,  si  absit  qiiod  dcdccet;  scd  in  hac  ic  nihil 
cs^e  dcdecoris,  noj  mihi  videlur.  Non  cnitii  dccora  * 
facies reruin  atttngi' veJisum  ineum,  cum  cogilo  ep- 
ftcopum  ecclesiusticis  curis  circumstrepentibus  disli  i- 
ctuin  atquc  distentum,  repcnlc  quasi  obsurdcsceiiU'ui 
cohibcrc  se  ab  bis  omnibus ,  el  dialogorum  Tuliiaiio- 
runi  qua'sliunculas  uni  scholastico  expouerc.  Quod 
quaiiluni  dcdeccat ,  quanquam  tuorum  studiorum  ra- 
piiis  ardoic  prorsus  nolis  attcndere,  tu  eiiam  scnlis 

«  Bad.  Er.  ct  aliquot  Mss.,  ctiami  non  dilfjcUes  ad,  etc 
'  Bad.,  sutetliiio  tnduratum.  Es.,i(iteUUio  mdunUa.. 
s  Mss.  octo  et  Ain.,  dedecora. 


435  EPISTOLARUM  CLASSIS IT. 

lamcn.  Quid  ^nim  aliud  indicai ,  quoJ  cum  dixisscs 
in  hac  re  ponilus  nihii  csse  dedecoris  ,  stalim  adjun- 
xisli  :  Tamen  quodcumque  est,  peto  pr<c$le$  navigaturo. 
IIoc  cnim  sonat  videri  tibi  quidem  nihii  in  hac  rcesse 
dedecoris ,  lamen  quodcumque  csl  dedecoris ,  pctcre 
te  ut  prsRstem  navigaluro.  Scd  quid  esl ,  quscso  le, 
quod  addidisli ,  navigaturo?  An  cgo,  nisi  navignturus 
esses,  prassUre  tibi  aliquid  dcdecoris  non  dcbcrem  ? 
Nimirum  pulas  quod  aqua  marina  dcdccus  abluatur. 
Quod  si  iia  cssel,  mcum  ccrle  qui  navigalurus  non 
sjm,  incxpiatum  remanerct. 

3.  Scribis  ctiam  nosse  me  quam  libi  molcslissimum 
sit  oncri  essc  cuipUm,  et  atlesUiris  soium  Dcum  nosse 
qiKid  niuiia  ncccssiiate  impulsus  hoc  feccris.  Hic  sane 
cum  cpistolam  tuam  legerem ,  satis  advcrti  animum 
cognoscere  neccssitalcm  tuam ,  cum  ecce  mihi  affers 
ct  dicis  !  Mores  hominum  non  ignorati$ ,  qui  proclives 
snnt  ad  vilupcrandumf  et  quanij  si  interrogalus  quis  non 
rcsponderil,  indoctus  et  hebes  putabitur,  Iloc  loco  vero 
exarsi  ad  rescribendum  libi  :  hoc  enim  languore 
animi  tui  pcnctrasli  niilii  pcctus,  et  irrupisti  in  curas 
nieas,  iit  dissimulare  non  posscm,  quantum  me  Dcus 
adjiivarcl,  mederi  tibi ;  non  ut  de  tuis  quxstionibus 
cnodaiidis  explicaiidisque  cogilarem ,  sed  ut  felicita- 
tcin  tunm  pcndentcm  cx  lingiiis  hominum  atque  nu- 
tiiilcm  a  tam  iiifclici  retinaculo  abrumpercm,  et  cui- 
dam  sedi  oinnino  inconcussrc  slabilique  rcligarcm. 
Tune,  0  Dioscore ,  nec  Pcrsium  tuiim  respicis  insul- 
lanicin  tibi  contorto  vcrsiciilo,  scd  piaiie  puerile  ca- 
piii,  si  scnsus  adsit,  idoneo  colapho  conlundentcm 
aiqiie  coerccntciii : 


454 


sqire  luum  nibil  est,  nisi  te  sdre  boc  sdat  alter? 

(rersius  satijra  i.) 

Tot,  ut  superiiis  dixi,  legisti  dialogos,  tot  philosopho- 
rum  altercatioiiibus  cor  inseruisti.  Dic  mihi  quis  eo- 
rum  finem  actionnm  suarum  constitucrit  in  fama  vulgr, 
nul  in  liiigiia  hominum  vel  bonorum  atque  sapientium. 
Tu  aiitem,  et  quod  magis  pudendum  est,  jain  iiaviga- 
tiiriis,  sntis  prxclare  te  in  Africa  profccisse  testaris, 
ciiin  aliam  ob  causam  le  oneri  non  esse  asseris  nego- 
tiiisissimis ,  et  in  alin  longe  distanlia  intentis  episco- 
|ii6,  ut  tibi  cxpoiiant  Ciccronem  ,  nisi  quia  times  ho- 
mines  proclives  ad  viluperaiidum,  ne  interrogatus  ab 
eis,  si  non  responderis,  indoctus  et  hebes  puteris !  0 
rom  dignam  vigiiiis  et  lucubrationibus  episcoporum! 
4.  Non  mihi  videris  aliunde  dies  noctesque  cogitare, 
Hisi  ut  in  studiis  luis  atque  doctrina  lauderis  ab  homini- 
bus.  Quod  etsi  semper  ad  certa  et  recta  tendentibus 
pcriculosum  esse  jiidicavi,  nunc  tamen  in  te  maxiine 
cxperior.  Non  cnini  aliunde  quam  ex  eadem  pernicie 
non  vidisti  qun  tnudem  re  possemus  moveri,  ut  tibi 
qimd  petebas  dnreinus.  Qiiam  enim  pervcrse  tu  ipse 
liOii  ob  aliiid  nd  ca  disceiida  quas  interrogas  raperis, 
nisi  ut  laudcris,  aiit  non  vitupereris  ab  hominibus; 
tam  pcrverse  eiiam  nos  putas  in  lua  petitione  talibiis 
causis  allegatis  inoveri.  Et  utinnm  posscmus  efficcre 
ut  tu  quoque  tam  inaiii  atque  fallaci  humanx  laudis 
iKMiominimemovcreris,  cumtibi  nos  indicaremus, 


iion  ad  pnestandum  tibi  quod  petis,  quoniam  hoDC  de 
te  scribis,  sed  ad  te  corrigcndiim  moveri !  Mores  ho* 
minum^  inquis,  proclives  sunt  ad  vituperandum,  Quid 
ileindc  ?  Si  interrogatus  quis  non  responderit,  inquis, 
indoctus  et  hebes  putabitur,  Ecce  cgo  te  inlcrrogo  non 
de  Ciceronis  libris  aliquid ,  cujus  sensum  forlasse  Ic- 
gcntcs  indagare  non  possunt,  scd  de  epistola  i|>sa  tua, 
et  de  sentcntia  vcrborum  tuorum.  Quaero  ciiim  cur 
non  dixeris ,  Qui  non  responderit ,  indoctus  ct  hebes 
manifestabitur,  sed  potius  dixcris ,  Indoctus  ei  hebes 
putabitur;  nisi  quia  satis  etiam  ipse  intelligis,  eum  qiii 
lalia  non  respondcrit,  non  csse  indoctum  et  hebetem, 
sed  putari.  At  ego  te  admoneo,  eum  qui  talium  pula- 
torum  liiiguis  tanquam  falcibus  concidi  timet,  lignuin 
esse  aridum,  et  iJco  non  piitari  tnntum  indoctum  et 
hebctcm,  scd  verc  csse  alque  coiivinci. 

5.  Fortasse  dixeris  :  Scd  cum  hebes  animo  non 
sim,  et  praGcipuc  non  cssc  studeam,  nolo  hcbes  animo 
vel  putari.  Kccte ;  scd  quo  fine  nolis,  id  quxTO.  Quod 
enim  in  illis  quxstioiiibiis  aperiendis  tibi  ct  explican- 
dis,  ncc  nobis  oneri  csse  dubitasii ,  haiic  causam  et 
hunc  liiiem  esse  dixisli ,  et  tam  ncccssarium ,  ut  eam 
nimiam  neccssitatcin  nppcllarcs,  ne  scilicet  de  his  in- 
terrogaius  nefiiic  respondcns,  ab  hominibus  ad  vitu- 
pcraiidum  proclivibus,  hebes  indoctusque  puteris.  Ego 
autem  qiixro,  hoccine  toium  sit  cur  a  nobis  ista  desi- 
dcres ,  an  etiam  indoctus  et  hebes  putnri  propter 
aliud  aliquid  nolis.  Si  lioc  tolum  est,  cernis,  ut  arbi- 
tror,  hunc  esse  finem  tam  vehemeniis  intentionis  tuae» 
qiia  nobis  quoque  oneri  es ,  ut  fateris.  Quid  autem  a 
Dioscoro  potcst  nobis  esse  oncri,  nisi  qiiod  ipsum 
Dioscorum  etiam  nescicntem  oncrat?  quod  non  sen- 
tict,  nisi  cum  surgere  voliierit ;  atque  iitiiiam  non  sic 
ailiijcntur  hxc  onera ,  ut  frustra  etiam  huiYicros  co- 
iiclur  excutcre !  Quod  non  idco  dico,  quia  ist:c  discun- 
lur  quxstiones ,  sed  quia  tali  fine  discuntur.  Uiinc 
enim  finem  jam  ccrte  sciitis  esse  nugalorium,  inaiiem, 
ventosum.  llabct  et  tumorem  ,  sub  quo  etiam  tabes 
gigiiitur,  ct  pupula  mentis  ad  non  vidcndam  opulcn- 
linm  veritatis  offunditur.  Crede,  sic  est,  mi  Dioscore, 
iia  te  fruar  in  ipsn  voluntate,  et  in  ipsa,  cujus  umbni 
avertcris,  dignitnle  verilatis.  Unde  enim  tibi,  nisi  vel 
hoc  modo ,  de  hac  re  fidem  faciam,  non  invenio.  Non 
enim  vides  eam,  aut  uUo  modo  qiiandiu  linguis  huma- 
nis  ruinosa  gaudin  construis,  potes  eam  videre. 

6.  Si  aulein  ibi  non  finis  est  haruin  actionum  atque 
intentionis  tux,  scd  propter  aliud  aliquid  indoctus  et 
iicbesnon  vispulari ;  quxro  quid  illud  sit?  Si  proptcr- 
ea  ne  angustior  tibi  aditus  ad  acquirendas  temporalcs 
divitias,  uxorem  impetraiidam,  bonores  capesscndos, 
ct  cxtera  hiijusmodi ,  prxci|uti  fluxu  transcurrcnlia , 
atque  in  se  lapsos  in  imum  rapicntia ;  nequc  ad  hunc 
finem  tibi  servire  nos  decct ,  imo  decet  etiain  hinc  te 
amovere.  Non  enim  sic  te  prohibemus  in  incerto  fa- 
mx  finem  ponerc,  ut  tanquaindcMincio  in  Eridanum 
emigres ;  quo  te  ipse  forlasse  Mincius  etiam  non  emi- 
grantcm  impingcret.  Cum  cnim  non  satiavcrit  avidum 
spiritum  vanitas  laudis  hnmanx,  quia  nihii  ad  ciban- 
dum  affcrt  nisi  inane  e(  inflatum,  cogit  eam  ipsa  avi» 


433 


dilas  rererre  in  aliiid,  qiiasi  ubcrius  alque  fructiiosius ; 
quod  niliilominus  si  lemporali  lapsu  prj(*terfluit ,  ila 
ost  quasi  fluvius  ducat  in  fiuvium,  ul  non  sit  fiiiis  nii- 
scrix,  quamdiu  flnis  officiorum  noslrorum  in  re  insta- 
bili  coUocatur^  In  aliquo  igitur  firmo  atque  iiicom- 
liiiitabili  boiio  te  figerc  volumus  consiaiitissimx  iiitcn- 
tiunis  doinum ,  et  securissimam  reqiiicm  omnis  boiix 
atque  honcstx  actionis  tux.  An  forte  istam  ipsam  ter- 
renain  relicitatcm  quam  commcmoravi,  si  prusperi 
mmoris  aura,  aui  etiam  flatibus  vela  pandendo  ad  eam 
poiucris  pcnrenire,  banc  etiam  cogiias  referre  iii  aliud 
ceriuin,  ct  vcrum  ct  plenum  bonum?  At  milii  non 
Yidctur,  alijuc  omiiino  ipsa  veritas  ncgnt,  vcl  tanlis  ad 
se  anfractibus,  qwc  tam  proxima  est ,  vel  tantis  sum- 
plibiis,  qux  tam  gratuita  csl,  pcrvcniri. 

7.  An  ipsa  humaiia  laude,  taiiqiiam  instrumcnto 
iitendum  cxislimas,  nt  aditum  pcr  banc  praDparcs  ad 
tnlmos  hominum  ,  persuadendi  vera  alque  salubria ; 
i't  cavcs  ne  to,  cum  indoctiim  atquc  liebctem  putave- 
rint,  indi^um  arbttrentur  cui  aurein  vel  intentissi- 
mam  vcl  patientissiinam  pntbeant ,  sive  ad  recte 
facta  qucmqunm  cxlinrtcris ,  sivc  maliliam  atque  nc- 
quitiam  peccaiilis  objiirges?  Uunc  tu  fiiiem  juslitiac 
ac  beneficcntia^ ,  si  in  illis  inlerrogandis  (pia*stioni- 
bus  cogiUisti ,  nos  de  te  male  mcrniiiius ,  quibus  in 
episiola  tua,  noii  id  potius  quo  movcreinur,  posui- 
sli,  ut  aut  libenler  durcmus  quod  petcbas,  aul  ideo 
noii  daremus ,  quia  caiisa  quaslibet  alia  fortasse  pro- 
hiberety  non  tainen  quia  tu£  vaii:e  cupidilali,  non 
solum  servirc ,  veruni  etiam  uon  rcsisiere  puderet. 
Quanto  eniin  meiius  atquc  salubrius ,  quxso  te,  ipsas 
^eritatis  regulas ,  multo  certius  et  brevius  per  se- 
Spsas  accipis ,  quibus  falsa  omnia  possis  ipsc  refel- 
lere,  ne  quod  falsum  et  piidendum  est ,  si  multoruin 
annosas  et  decrepitas  falsitatcs  studio  jnctanliori  qiiam 
prodentiori  didiceris ,  dociuni  atque  intelligentem  tc 
esse  arbitreris ;  qiiod  jam  non  existimo  tibi  videri. 
Non  enim  frustra  tam  diu  tani  vera  Dioscoro  diximiis : 
ex  quo  in  hac  epistola  gradimur. 

CAPUT  II.  —  8.  Quapropier  jam  illud  videamiis, 
cum  te  ihtarum  rerum  ignorantia  neqiiaquain  in- 
docium  atque  hebetem  judices ,  sed  ipsius  poiius  ve- 
ritatis ,  ut  quisquis  de  his  rebus  scripsit  vel  scripserit, 
aut  ca  sint  quse  jam  cerfustenes,  aut  si  f  ilsa  sunt» 
securus  ignores,  neqqe  de  diversitate  cognoscenda 
scntentiarum  alienarum  ,  ne  quasi  indoctus  et  hcbcs 
remaneas,  inani  sollicitudine  macereris.  Cura  ergo 
b:i  c  ita  sint,  eliam  illud ,  si  placet ,  videamus,  utruni 
alioruin  falsa  existimatio ,  qui  sunt ,  ut  scribls,  ad  vi- 
luperandum  proclives ,  ila  ut  si  ie  ista  ignorare  per- 
senserint,  indoctum  atqiie  hebelem,  falso  quidem,  sed 
tamen  putent ,  sic  te  movere  debcat  ut  etiam  ab  epi- 
Bcopis  tibi  hxc  cxpoiii  non  incongruenter  pelas; 
quaiidoquidcm  eo  finejani  te  isia  cupere  credimus, 
quo  illis  consulas  ad  persnadendam  vcritatem,  vitam- 
quc  eonim  corrigendam  ,  qui  te,  si  in  illis  Ciceroiiis 
libris  indoctum  bebetemque  putaverint,  indigniim  ha- 
bebuiit  a  quo  aliquid  ulilis  salubrisque  scieiitix  sibi 

*  iM».  pterique .  ni  ran  stabilem  non  coHocalur, 


h.  AUGUSTINI  EPISCOPI  iZB 

accipicndum  csse  arbitrentur.  Qtiod  noii  ila  est,  mibi 
crcde. 

9.  Primum  quia  esse  aliquos  in  illis  lerris,  ubi  im- 
peritus  ininimeqiie  acutus  videri  times,  qui  te  de  istis 
quaestionibus  quidquam  intcrrogeut ,  omnino  non  vi- 
deo  :  quandoquidem  hic ,  quo  ad  ea  discenda  venisti , 
et  Roinx  cxpertus  es  quam  negligenter  habcantur , 
et  ob  hoc  neque  doceantur  neque  discantur;  ct  in 
Africa  usque  adeo  de  his  interrogatorem  pateris  ne- 
minem ,  ut  ncc  tcipsum  qui  patiatur  iuvenias ,  c:i- 
que  inopia  episcopis  exponenda  ea  mitterc  cogaris  : 
quasivero  episcopi  isti,  etiambi  adolescentes,  codein 
quo  tu  rapcris  animi  ardore ,  vel  potius  crrore ,  quabi 
aliquid  magnum  hxc  discere  ciirarunt ,  usque  ad 
canos  episcopales ,  et  us(|ue  ad  catliedras  ccclesiasti- 
cas,  ca  sibi  in  memoria  durnre  putereiitiir ;  aut  si 
ipsi  velleiit ,  non  illa ,  ctiain  de  invitorum  cordibus , 
cunc  majores  gravioresqtie  secluderont ;  aut  si  aliqua 
ex  eis  iii  animis  eonim  nimia  consuctiidiiie  remane- 
rent,  non  etiam  ipsa  oblivionc  sopeliri  nialleut  recor- 
dnta ,  quam  ad  iiiepta  rospondere  quirsita ,  cum  iii 
ipsa  eliain  scholari  leviiate  et  i  hetoricis  oathedris,  iia 
obmutuisse  atque  obtorpuissc  videantur ,  ut  a  Oirtha- 
gine  IlipiMinem,  quo  exponi  possint,  inittenda  cxisti- 
roentur;  ubi  tain  insolita  atque  omnino  pen^rina 
suiit,  ut  si  vellem  respoiidcndi  cura  inspicere  aliquid, 
voleiis  videre  quomodo  ad  sentcntiam  qux  iiiihi  cxpo- 
nenda  csset ,  dcsuper  vcniaiur ,  aul  ab  ea  deiiiceps 
qiiai  contexerctur  oratio,  codicem  prorsus  invcnirc 
non  posscin.  llli  autcm  Cartliaginenscs  riietores,  si 
huic  tuo  studio  defucrunt,  non  niodo  a  me  noii  repre- 
henduiilur,  sed  etiam  approbanlur,  si  forte  jain  rcco- 
lunt ,  nou  Romanoruiu  fororum ,  sod  Gnecoruin  gy- 
mnasiorum  ista  solere  esse  ccrianiiiia.  Tu  vcro  cutn 
et  in  gymnasia  cogitaiionem  injecisii ,  et  ca  quoqiie 
ipsa  invenisti  talibus  rebus  nuda  atque  frigida,  ubi 
has  curas  tuas  depoiieres ,  clirisliaiiorum  tibi  bnsilioa 
Ilipponensis  occurrit,  quia  iu  ca  niinc  sedet  episcopus 
qui  aliquando  ista  pueris  vendidit.  Sed  nec  te  volo 
csse  adhuc  puerum ;  et  me  jam  esse  puerilium  rcniin, 
Hcut  noii  vcnditorem  ,  iia  iicc  largilorem  dccet.  Quu^ 
cum  ita  sint,  id  esl,  cum  dou:  lanLe  urlics,  latinarum 
litterarum  artifices,  Roma  atque  Cartlingo ,  nec  txdio 
tibi  sint,  ut  a  tc  ista  pcrquirant,  nec  t;edia  tua  cureiii , 
ut  tc  isla  perquh-entcm  exaudiant;  iiiiror  taiiiuiii 
quantum  dici  non  potest,  vereri  te,  tam  boni  ingenii 
juvenein ,  ne  in  Grxcis  atque  Orienlalibus  urbibus 
quemquam  de  his  rebus  moleslum  intorrogatorcm 
foras.  Facilius  quippe  corniculas  in  Africa  audicris  , 
quam  in  illis  pariibus  boc  genus  vocis. 

10.  Deindesifalior,etquisquam  ibi  forte  hujiismodi 
quxstionum  tanto  utique  odiosior,  quanto  iii  iliis  iocis 
ineptior  percontator  extiterit ;  noniic  inagis  caves  iie 
multo  facilius  existant,  qui  te  grxci  homines  iii  Grscia 
constitutum,  et  graeca  imbutum  primitiis  lingua,  de 
ipsis  philosophorum  libris  aliqua  interrogeiit ,  qu:c 
Ciccro  in  suis  litteris  non  posuit?  Qiiod  si  acciderit, 
quid  responsurus  es?  potius  te  ista  in  latinoruni  aiicto- 
rum  libriSy  quam  in  graioorum  nossc  voluisse?  Qua  le- 


4;>7 


EPISTOLARUM 


6|)onsione  primo  Groscix  facies  injuriam,  et  iiosti 
(|uain  illi  homines  iioc  non  ferant.  Deinde  jam  exul- 
ccniti  et  irali ,  qnam  cilo  te,  quod  nimis  non  vis,  et 
hebetem  judicabunt ,  qui  grxcorum  philosoplioruui 
dogmata ,  vel  potius  dogmalum  parliculas  quasdam 
jiscerptas  atque  dispersas  in  latinis  dialogis,  quam  iu 
ipsorum  auclorum  libris  gra>cis  lola  atquc  contcita 
disccre  maiuisii ;  el  indoctuin ,  qiii  cum  lam  mulia  in 
lua  lingua  nescias,  eanim  rerum  frustra  in  aiiena  col- 
iigere  ambisti.  An  forte  illud  rcspondebis ,  non  te 
gra^oks  de  his  rcbus  libros  contempsisse ,  sed  prius 
latinos  curasse  cognoscere ,  nuiic  autem  velie  le  in 
latinis  doclum,  jam  grxca  quxrerc?  Si  hoc  non  pudet 
liomiiiem  grascum  lalina  puerum  didicisse ,  nuiic  velle 
discere  gncca  barliarum ,  pudebitiie  tandem  in  ipsis 
latiiiis  igiiorare  aliqua  ,  qux  qiiain  multi  latini  docti 
tocuin  nesciaiit ,  vel  lioc  ipso  scnlis ,  quod  tc  nobis 
magna  necessitate  dicis  onerosum,  in  tanta  doctorum 
niiiliiluditie  aptid  Cartiiaginem  conslitutus? 

i  1 .  Postrcmo  fac  tc  de  omnibus  qux  a  nobis  quss* 
ris,  interrogatutn  respondere  potiiisse.  Ecce  jnm 
doctissimus  aiquc  acuiissiinus  diceris,  ecce  jam  tc 
laudibiis  in  ccelnm  grxculus  flatus  attollil ;  tu  tnntum 
mcroento  gravitalis  tuae,  ct  illam  mereri  laudem  qiio 
tinc  volueris,  ut  scilicct  eos  lcviter  levia  ista  miratoSt 
ct  bcnevolentissinie  atque  avidissime  jam  in  tua  ora 
suspensos,  gravissiinum  aliquid  et  saluberrimum  do- 
ceas  :  idipsum  quidquid  est  gravissimum  et  salubcr- 
rimum,  utrum  teneas,  et  rectctradere  novcris,  vellem 
cognoscere.  Ridiculum  est  enim  cum  propterea  su- 
pcrflua  multa  didic^ris,  ut  tibi  aures  hominum  ad 
iiccessaria  praRparcntur,  ipsa  necessaria  non  tenere  , 
quibus  excipiendis  eas  per  superflna  prxpnravcris ;  et 
dum  occuparis  ut  discas  unde  facias  intentos,  noile 
discere  quod  infundatur  inteiitis.  Sed  si  lioc  te  scire 
jam  dicis,  idque  ipsum  christianam  doctrinam  esse  re- 
fi|>ondes,  quam  teomnibus  pncponere  novimus,  et  ui  ca 
sola  csse  pRrsumere  spem  salutis  xtern:c,  non  opus 
est  ei  cognitione  dialogorum  Ciceronis,  et  collectioiie 
cmendicatarumdiscordantium  sententiarum  alienarum 
procurari  auditores.  Moribus  tuis  intenti  flant,  qai 
abs  te  aliquid  tale  accepturi  sunt.  Nolo  prius  aliquid 
doceas  quod  dediscendum  est,  ut  vera  doceas. 

12.  Nam  si  aliennrum  sententiarum  dissidcntium 
ct  repugnantium  cognilio  aliquid  adjuvat  insiniiatorem 
christianae  veritatis,  ul  noverit  quomodo  advcrsantes 
destruat  fabiitates,  ad  hoc  duntaxat,  ne  quis  contra 
disserens,  nonnisi  in  refellendis  tuis  Ifgat  oculuin,  sua 
vero  sedulo  occultet.  Nam  cogiiilio  veriiatis  omnia 
fulsa,  si  modo  proferaiitur,  etiam  qu»  prius  inaudita 
crant,  et  dijudicare  et  subvertere  idonea  est.  Sed  ut 
iion  solum  aperU  feriantur,  sed  etiam  nbscondita 
eruantur,  si  alienos  opus  est  cognoscere  errores,  erige 
oculos  auresque,  oro  te,  ct  vide  atque  ausculta  utrum 
aliquis  adversiis  nos  de  Anaximene  et  de  Anaxagora 
profcrat  aliquid ;  quando  jam  ne  ipsorum  quidem 
niulto  reccntiorum,  multumque  loquacium  Stoicorum 
aut  Epicureorum  cincres  caleant,  uiide  aliqua  contra 
lidem  cbristianam  scintilla  cxcitctur  :  scd  circuli  at- 


CLASSIS  II.  458 

que  coiivcnticula  partim  fugacui,  partim  etiam  auda- 
rtcr  prompta,  vci  Donatistarum,  vel  Maximianensium, 
vcl  Manichasorum,  vel  etiam  ad  quorum  greges  tiir- 
bainque  venturus  cs  Arianorum,  Eunomiatiorum  , 
Maccdonianorum,  Cataphrygarum,  cxterarumque  pe- 
stiuin  innumerabiliter  perstrepant;  quorum  oninium 
errores  si  cognoscere  pigct,  quid  nobis  est,  proptrr 
defensionem  chrisiiaiiai  religionis,  quxrere  quid  scn- 
serit  Anaximenes,  ct  olim  sopitas  liles  inani  curiosi- 
tate  recoquere,  cum  quorumdam  etiam  haereticorum, 
quL  noroine  chrisiiano  gloriari  volucrunt,  ut  Marcioni- 
tarum  et  Sabeliianorum,  multorumque  prjcterea,  jam 
disscnsiones  quxstioncsque  silcantur?  Tamensi  opus 
esi,  ut  dixi,  veritati  adversantes  prxnoscere  aliquas , 
ct  periractalas  habcrc  sententias ;  de  hxreticis  polius, 
qui  se  christianos  vocaiit,  quam  de  Anaxagora  ct  De- 
mocrito  nobis  cogitandiim  fuit. 

CAPUT  III.  — 13.  Ille  autem  quisquis  abs  te  qua$- 

sixerit  quae  tu  a  nobis  quxris,  audiat  quod  ea  doctius 

et  prudentius  nescias.  Si  eiiim  Thcmistocles  non  cu- 

ravit  quod  est  liabitus  indoctior,  cum  canere  nervis 

in  epulis  recusasset,  ubi  cum  se  nesdre  iila  dixisset , 

atque  ei  dictuin  cssct,  Quid  igitur  nosti?  respondit, 

Rempublicam  ex  parva  magnam  faccre  :  dubitandum 

est  tibi  dicere  te  ista  nescire,  cum  ei  qui  rogarit  quid 

noveris,  respondere  possis,  nosse  te  qiiomodo  etiam 

sine  istis  homo  esse  possit  beatus?  Quod  si  adbuc 

noii  tenes,  taro  perverse  ista  conquiris,  quam  pervena 

si  aiiq^p  corporis  |)ericuIoso  morbo  gravareris,  de- 

licias  el  teuerrimas  vestes  potius  quam  inedicamenla 

medicosque  conquireres.  Non  cnim^llo  modo  difle- 

renda  est  ista  cognitio,  aut  ulla  huic  a  te,  pnesertini 

jam  in  hac  aetate,  vel  discendi  ordine  prxferenda  est. 

Yide  autem  quam  facile  posses  hoc  scire,  si  vellcs. 

Qui  eiiim  quxrit  quomodo  *  ad  beatam  vitam  perve* 

nint,  nihil  aliud  profecto  quaerit,  nisi  ubi  sit  finis  boni, 

hoc  cst  ubi  constitutum  sit,  non  prava  opinione  atqua 

temeraria,  sed  certa  atque  inconcussa  veritate,  sum- 

mum  hominis  bonum  :  quod  a  quolibet  ubi  constitua- 

tur  non  inveiiitur,  nisi  aut  in  corpore,  aut  in  animo, 

aut  in  Deo,  aut  in  duobus  aliqaibus  horum,  aut  certe 

in  omnibus.  Quod  si  didiceris,  neque  summum  bonum, 

nec  aliquam  parlem  summi  boni  omiiino  esse  in  cor- 

pore,  duo  restabunt,  anlmus  et  Deus,  quorum  vel  in 

uno  vel  in  ambobus  sit.  Si  autem  adjeceris  et  didice- 

ris  hoc  idcm  de  aniino  quod  de  corpore,  quid  aliud 

jam  nisi  Deus  occurrct,  in  quo  summum  horoinis  bo- 

nura  constitutum  sit;  non  quo  alia  bona  non  sint,  sed 

summum  id  dicitur,  quo  cuncta  referuntur.  Eo  cnim 

fruendo  quisque  beatus  est,  propler  quod  cxtera  vuli 

liabere,  cum  illud  jam  non  proptcr  aliud,  sed  propter 

seipsum  diligatur.  Et  ideo  flnis  ibi  dicitur,  quia  jam 

quo  excurrat,  et  quo  referatur,  non  invenitur.  Ibi  re- 

quies  appetendi,  ibi  fruendi  securitas,  ibi  tranquiilis- 

simum  gaudium  optimx  voluntatis. 

14.  Da  igitur  qui  cllo  videat,  non  corpus  esse  animi 
bonum,  scd  animum  poiius  cssc  corporis  boDum ;  re- 

1  Mss.  pleriquc :  Qui  enim  qucerit  qm  ad ,  etc.  Uous  e 
Valio.,  qua  lia. 


459 


S.  AUGUSTIM  EPISCOPI 


M 


cediHur  jam  ab  inquirendo  utnim  summum  illud  bo- 
iium,  vei  aliqua  ejus  pars  sit  in  corpore.  Quod  enim 
stultissime  negatur,  melior  est  animus  corporc.  Item 
stultissime  negutur  meliorem  csse  eum  qui  dat  bea- 
tam  viiam,  vcl  partem  aliquam  beatx  vitx,  quam  eum 
(]ui  accipit.  Non  igitur  accipit  animus  a  corpore  vcl 
snmmuin  bonum,  vel  parlem  aliqunm  summi  boni. 
lloc  qni  non  vident  cxcali  sunt  dulcedine  camalium 
voluplalum,  quam  ex  indigcnlia  sanilatis  venire  non 
intuenlnr.  Sanitas  autcm  perrccla  corporis,  illa  ex- 
trcma  totius  kominis  immorialilas  eril.  Tam  poleiiti 
enim  natura  Deus  fccit  animam,  ut  ex  cjus  plenis- 
srma  beatitudine  qux  in  flne  temporuni  sanclis  pro- 
Hrittitur,  redundet  etiam  in  inferiorem  naturam,  quod 
cst  corpus,  non  beatitudo  qux  frueiilis  et  intelligeiilis 
est  propria,  sed  plenitiido  saniiaiis,  id  est  incorrii- 
ptioiiis  vigor.  Quod  qui  non  vident,  ut  dixi,  bellant 
Suquictis  altcrcationibus,  varie  pro  suo  quisque  cnptn, 
in  corpore  constiluentes  summum  hominis  bonuin,  et 
carnalium  scdiiiosorum  turbas  concitant ;  inter  quos 
Epicurei  apud  indoctam  multitiidinem  excellentiore 
luctorilate  viguerunt. 

i5.  Da  iiem  qui  cito  videat  animum  quoque  ipsum, 
non  suo  bono  beatum  esse,  cum  beatus  est,  alioquin 
nunquam  essel  miser ;  el  rccedetur  a  quxrendo  utrum 
In  animo  sit  summum  illud  atque,  ut  ita  dixeriin,  bca- 
tificum  bonum,  vel  aliqua  pars  ejus.  Nam  cum  scipso 
sibi  quasi  suo  bono  animus  gaiidct,  superbus  cst. 
Cum  vcro  perspicit  se  esse  mutabilem,  vcl  hcc  uno 
saltem  quod  de  stulto  sapiens  eniciiur,  sapicnlianiqoe 
cssc  incommutabilcm  cernit,  siimil  oportct  cernatcsse 
illam  supra  suam  iiatur.im ,  cjusque  pnrlicipatione 
atque  illuslralione  se  ubcrius  ei  ccniusgnuderequuiii 
seipso.  Ila  cessans  atque  dciunicscons  a  jnctaiioiic 
atque  innatione  propria,  inhrcrere  Dco,  alquc  nb  illo 
incommutabili  relici  et  reformari  nititur,  a  quo  csse 
jam  capit  non  soluin  omnem  speciem  reruin  onuiiiim, 
sive  qux  scnsu  corporis,  sive  qux  intcHigcntia  mcn- 
tis  attinguntur,  scd  etiam  ipsam  capacitatem  Torma- 
tionis  ante  formationem,  cuin  vel  inrormc  aliquid 
dicitur,  quod  formnri  potest.  Itnque  tanto  minus  se 
esse  stabilem  sentit,  quanto  minus  hxret  Deo  qui 
ftumine  est :  et  ideo  illum  summe  essc,  quia  nulla 
mutabilitate  proflcitseudeficit ;  sibi  autem  illnmcom- 
mutationem  expedire  qiia  proficit,  ut  pcrrecte  illi  co- 
lia:reat,  eam  vero  commutationcm  qunn  in  defcctii  cst, 
esse  vitiosam ;  omnem  autem  dercctum  ad  intcritum 
vergere,  quo  utnim  aliqiia  res  pervcnint  tamcisi  iion 
appareat,  -  tamen  appnrerc  omnibus  co  diiccre  inler- 
itum  ut  non  sit  quod  erat.  Unde  colligit  non  ob  aliud 
res  deficere,  vel  posse  deficere,  nisi  qiiod  ex  nihilo 
facUB  sunt :  ut  quod  in  eis  cst  quod  sunt  et  mniicnt, 
ct  pro  defectibus  ctiam  suisad  universitatis  coinple- 
xum  ordinantur,  ad  ejus  bonitatem  oinnipotcntinnique 
pcrlincat,  qui  summe  est  et  conditor,  qui  potens  est 
ciinni  ex  nihiio,  non  tanlum  aliquid,  sed  etiam  ma- 
gniim  aliiiuid  fncere  :  primum  autem  pcccatum,  lioc 
est  prinium  voluntarium  dcrcctum,  esse  gaudere  ad 
propriam  potestatcm  ;  ad  minus  cnim  gnudct,  quam 


si  ad  potestatem  Dei  gaudeat,  qnx  uti|ae  major  est. 
Hoc  non  videntes,  et  potentias  intucntes*  animi  hii- 
mani ,  mngnamqne  piilchritudinem  factorum  atqiie 
dictorum,  etianisi  in  corpore  puduit  poncrc  samnium 
bonum,  in  ipso  tamen  animo  poncntes,  rnfra  utiqoe 
posuerunt,  qiiam  iibi  sincerissima  ratione  ponendiiin 
est.  Inter  lios  qui  ita  sentiunt  apud  gran^os  phiioso- 
phos,  et  numcro  et  disputandi  sublilitate  Stoici  pras 
valuenint,  qui  tamen  in  naturalibus  corporea  omnia 
esse  arbitrantes,  magis  a  came  quam  a  corpore  ani- 
mum  avertere  potueront. 

16.  Inler  eos  autem  qui  fruendum  Deo,  a  quo  et 
nos  et  omnia  facla  sunt,  unum  atque  summum  bonum 
nostrum  esse  dicunt,  apud  illos  eminuerunt  Platonici, 
qui  non  immerito  ad  orficium  suum  pertiiiere  arbi- 
trati  siint,  Stoicis,  et  Epicurcis  inaxime  et  prope  solis 
omnino  resibtere.  lidem  quippe  Academici  qui  Plato- 
nici,  quod  docet  auditorum  ipsa  succcssio.  Arcestlas 
enim  qui  primus  occultata  scntentia  saa,  nihil  aliud 
istos  qunm  refcllere  statuit,  qiixre  cui  successerit , 
Polemonein  invcnics ;  qihxre  cui  Polcmon,  Xcnocra- 
tem  :  Xenocrati  autcm  discipulo  Acndemiam  scho- 
lam  suam  rcliquit  Plato.  Quaiitiim  igitur  pertiiict  ad 
quxstionem  de  summo  hominis  lK)no,  remove  perso- 
nas  hominum,  atque  ipsam  disccptationem  constitue; 
profccto  rcperies  duos  crrores  inter  se  advcrsa  fronte 
collidi  :  uiiuin  constitiientem  in  corporo,  alium  con- 
stitueniem  in  animo  summuin  bonuin.  Rntioiiem  au- 
lem  veritntis,  qiia  summuin  bonuni  nostrum  Dcus 
esse  iiitelligilur,  ulrique  resisiere,  sed  iion  prius  do- 
ccnlcm  vera  quam  prava  dedoceniein.  Idipsuin  riir- 
siim  adjunctis  pcrsonis  conslituc,  repcries  Epicureos 
et  Stoicos  intcr  se  acerrime  diiiiicantes  ;  eorum  vero 
litem  connntcs  dijudicare  Platonicos,  occultantes  sen- 
tcnliam  veritntis,  ct  illorum  vnnam  in  falsilate  fidu- 
ciain  convincciitcs  et  rcdnrguentes. 

17.  Sed  non  sicutilli  errorumsuorum,itnPIatonici 
vcra5  ratloiiis  pcrsonnni  implere  potucrunt.  Oinnibus 
eiiim  defuit  divincc  *  humilitalis  cxeinplum ,  qiiod^op- 
portunissiino  teinpore  per  Dominum  nostrum  Jesum 
Christuin  illustrnlum  est;  cui  uiii  excinplo  in  cujusvis 
animo  ferociter  arrognnlis,  oinnis  superbia  ccdit  et 
frangitur  et  emoriiur.  Ideoque  non  valeiilcs  illi  aucto- 
ritntc  lurbns  terrenarum  rerum  dilectione  ■  CTcatas 
ad  iiivisibilium  fidem  duccre,  cuni  eas  vidercnt  Epi- 
ciircis  inaxiine  contcntionibus  comnioveri,  non  sohim 
ad  hauriendnm,quo  ultro  rercbanlur,  scd  ctiam  ad  de- 
fensiiandam  corporis  volnptatem,  ut  in  ea  suinmuin 
bonum  hominis  constitucretur;  cos  auiem  qiii  adver- 
sus  hancvoluptalein  virlulis  luide  movereiitur,  miiius 
difTIcuiter  cain  coiitemplari  iii  aniinis  hoininuiii,  unde 
facta  boiia,  de  quihus  ulcumqiic  poternnt  jiidicarc, 
proccdercnt  :  siinul  videbnnl  si  eis  connrontur  iiir>i- 
nuare  aliquam  rcm  divinnm  et  super  oinnia  inconiniu- 
tabilem,  qii»  nullo  attingeretur  corporis  sensu,  sed 
sola  mciite  iiitelligerctur,  qua;  taincn  ctiam  natiiram 
ipsius  mcntis  cxcederet,  eumquc  csse  Deum  proposi- 


*  Blss.  quinqup,  ver(v. 

'  liad.  Ain.  £r.,  dilecUione. 


Ul  EPISTOLAllUM 

lum  animo  Iiumano  ad  fiuenilum,  purgnlo  ab  omiii 
lalwi  humanarura  cnpidiiatum.  in  q-io  ui»o  ac<iuicscc- 
ri't  omnis  bcalitudiuis  appclilus,  ct  in  quo  nobis  uno 
bonorum  omniumfiniscsscl,nou  eos  iulrllecturo^,  et 
rcpugnantibus  vel  Kpicurcis  vcl  Sioicis  mullo  quam 
sibi  fiicilius  palinam  daturos,  ila  ut  vera  saiubrisque 
genteuiia,  quod  peruiciosissimum  cst  gcueri  humanr», 
iniperitonim  populorum  irrisione  sordcscerct :  et  hoc 
in  moralibus. 

18.  In  naturalibus  autom  qn.TSlionibus,  si  isii  di- 
cereiil  efrectriccm  omuium  naiurarum  essc  iucorpo« 
rcam  Sapieuliam,  ilii  autcm  a  corpore  nusqiiain  dis- 
cedcrent,  cnm  alii  atomis,  alii  quatuor  elemeniis,  in 
qiiibus  ad  efncienda  omnia  iguis  prxvaleret,  principia 
renim  darent;  quis  non  videret  stuliorum  abundan- 
tiam  corpori  deditam,  cum  in  corpoream  potenliam 
conditriccm  rerum  nequaquam  valeret  intueri ,  in  quo- 
rum  potius  suffragiiim  raperetur? 

19.  Rcstabal  pars  rationalium  qusesiionum.  Nosli 
cnim  quidquid  propler  adiplscendam  sapienliam  qux- 
ritur,  aut  de  moribus,  aul  de  natura,  aiit  de  rationc 
quxstionem  habere.  Ciim  ergo  Epicurei  nunqiiam  sen- 
sus  corporis  falli  dicerent,  Sloici  autem  f;iHi  aliquando 
coucedereiil,  utrique  lamen  regulam  comprehendend»! 
veritatisiu  seusibus  pouerent ;  quis  isiis  conlradiccn- 
libus  audirct  Platouicos?  Qiiis  non  modo  in  sa|iicn- 
tium,sed  omuino  in  hominum  numero  habendos  pu- 
inret ,  si  ab  eis  promple  dicerctur,  noii  soluin  es^^e 
aliqiiid  quod  neqiie  laclu  corporis,  neriue  olfaclu  vel 
giisiatu,  neque  his  auribiis  aut  ociilis  percipi  possit, 
iicque  omniuo  taliuin  rerum,  qux  ila  sculirenliir,  ali- 
qiia  imaginatinne  cogitari ;  scd  id  solum  vere  essc , 
atqiie  id  solum  possc  percipi,  quia  incommulahile  ct 
s^^mpitcrnum  osl ;  percipi  aiitem  sola  inleUigtMitia.qiia 
iiua  verilas,  quomodo  altiugi  potCNf,  atiiugiiur? 

iO..  Cuin  crgo  tnlia  sculircnt  P!alonici,  qtix  neqiic 
docereiit  carui  dcditos  homines,  ncquc  taiita  essent 
aiictoritate  apud  populos,  ut  credcuda  pcrsuadercnt, 
doucc  ad  eiim  habilum  perducerctur  auimiis  qiio  ista 
capiiiutur,  elegcrunt  occultare  seutcntiam  suam,  et 
contra  eos  disserere ,  qui  vcrum  se  invcnissc  jacta- 
reut,  cum  inveulionem  ipsam  veri  in  carnis  sensihus 
|)onoreut.  Et  coriim  qiiidcm  consilium  qiiale  fuerit 
qiiidaitiuet  (juxTcrc?  divinum  certe  vcl  divina  aliqiia 
auctoritate  pneditUTii  noii  fuit.  Tanlum  illud  aliciide, 
qiioniam  Plalo  a  Ciceronc  miiltis  modis  apertissimc 
oslendilur,  in  sapiciitia  non  humana,  sed  plane  di- 
Tina,  uiide  humaua  quodamniodo  accenderetur ,  in 
illa  uliquc  snpientia  prorsiis  immutabili,  atque  eodem 
modo  sempor  sc  hahenlc  vcrilale  S  constiiuissc  et  0- 
nom  boni,  el  causasrcrum,  el  raiiociuandi  liduciam  : 
oppugnatos  autem  essc  nomine  Epicureorum  et  Stoi- 
corum  a  Plalonicis  eos ,  qui  in  corporis  vcl  in  ani- 
nii  naiura  ponerent  et  linem  boni ,  ct  causas  re- 
rum ,  et  ratiociuandi  fiduciam ;  co  rcin  successioiic 
tcmporum  esse  devolutam,  ut  christian.x  jain  xtalis 
exordio,  cum  rerum  invisibilium  alque  actcrnarum  fi- 

*■  ijov.y  verUatem  consiUuisse.  At  Edd.  alii  eC  Mss.  prope 
r!xme&  hahent ,  verUcte, 


CLASSIS  II.  112 

dos  per  vibibilia  miracula  salubriler  pr.rdicaretur  ln»- 
minibiis,  qui  ncc  vidcre  ncc  co^j-ilarc  aliquid  pra^lci 
corpora  potcrant ,  boato  nposlolo  Panlo,  qiii  eamdetn 
fincm  Gcutihus  pnoscmiuabat,  iidem  ijisi  E()icurei  el 
Stoici,  in  Actibiis  xXpostcIoruiu  coiitrndixis  e  inve- 
niaulur. 

21.  Qiia  in  re  satismihividolur  demonslratum  esso 
cr.^^orcsGontium,  sive  do  nioril)us,sive  de  natiira  re- 
rum,  sive  dv)  rat''one  iuvcstig:in>i:c  voritatis,  qui  quain- 
vincsscnt  miilii  alque  miiltiplicos,  in  liis  tamen  maxi- 
mc  dunbus  scctis  emiucbanl,  oxpuguautihus  doclis  et 
tauta  dissereiidi  siibtilitaieatquecopia  subvertcntibiis, 
durnssetamen  usque  in  lcmpora  chrislinna.  Qiios  jain 
ccrte  noslra  xtale  sic  ohmiiluisse  conspicimus,  ul  vix 
jam  in  scholis  rhetoruin  coinmemoretur  Uiiitum  qure 
fucrint  illorum  scntonli^c  :  certamina  tnmcn  etiain  do 
loquacissimis  Gnrcoriim  gymnasiis  cradicaia  atquc 
compressa  sunt,  ila  ut  si  qua  nuuc  erroris  sccta  con- 
tra  veritatem,liocesl,  conlra  Ecclesiam  Cliristi  enier- 
scril,  iiisi  nomine  cooporla  chrisliano,  ad  piiguandum 
prosilirc  non  audcat.  E\  quo  inlelligituripsos  qiioque 
Platonico!  gentis  philosophos,  paucis  miilatis  qii.ne 
chri>tiana  iniprohat  disciplina,  invictissimo  uiii  regi 
Christo  pias  ccrviccs  oportorc  submiltere,  ct  intelli- 
gcrc  Ycrbum  Dci  homine  iudutiim,  qui  jussit,  et  cre- 
diliim  esl  qiiod  illi  vel  proforre  metuehant. 

i^.  Iluic  te,  mi  Dioscore,  ut  lola  picUite  siibdas  ve- 
lim,  ncc  alinm  tihi  aii  Ciipossciidain  ct  obtinendam  ve- 
rilntem  viam  niuuias,  quam  qunc  muniin  cst  ab  illo 
qui  gressuum  nostroriim  tanqiiam  Deus  vidit  innriiii- 
latcm.  Ea  cstautcm  priina,  hninilitas;  socuiida,  hum>- 
litns;  tcrtia,  hiimilitns  :  ct  quotios  iiiterrog.ires  lioc 
diccrcm  ;  nou  qiio  alin  non  siiil  pncccpta,  qu,'c  dican- 
tur,  scd  nisi  huniilitas  oninia  qurccumqiic  beuc  faci- 
nius  clprxccsserilct  comitoliir  ct  conseciita  ftieril,  ci 
pro|.osila  qiiam  inlucamiir,  ct  apposila  cui  adh.crca- 
miis,  el  imposila  qiiarcprimamiir,  jam  nohis  denliqiio 
hono  fncto  gaiidentihiis  totuni  exton|uot  do  manu  sii- 
perhia.  Viliaquippcc:vtcra  iii  poccatis,  superhia  vero 
ctiam  in  rccle  faetis  liiueiida  csl,  nc  illn  qiine  laiid.ibi* 
iitcr  fncta  sunt,  ipsiiis  laudis  ciipiditalc  amittantur. 
Itaipic  siciit  rhctor  illc  nobilissimus  (a)  cum  iuterro- 
gntiis  essct  qiiid  ei  primum  viderclur  in  cloqiienti.is 
pra^ccptis  observari  oporlcre,  Pionunlintionom  dici- 
tiir  respoiidisse;  cum  quxrcreturqiiidsecundo,eain- 
dcm  prouuntiationem ;  quid  lertio,  nihil  aliiid  quam 
pronuiitintioncmdixisse  :  itasi  inlorrogares,  ctquoties 
iiiterrogares  de  prxceptis  christianac  religionis,  iiihil 
me  nliud  rcspondcrj  iiisi  humililaleni  libcret,  eisi 
forie  alia  dicerc  iiccossiias  rogcret. 

CAPUT  lY.  —  !23.  Iluic  humilitati  saluberrima; , 
qiiam  Dominus  uostcr  Jesus  Christiis  ut  doccret  hu- 
niiliatus  est ;  huic,  inqtiam,  mnxime  advcrsntur  qtia;- 
dam,  ut  ita  dicain ,  iinperitibsima  scienlia,  diim  nos 
scire  gaudcmus  qiiid  Anaximcnes,  quid  Anaxagoras, 
qiiid  Pythagoras,  qiiid  Dcniocritus  senserinl,  ct  cu!- 
tera  hujusniodi,  ut  docli  cnulltiquc  vidcaniur,  cum 
lioc  a  vcra  docirina  et  eruditione  huige  absit.  Qui 

(a)  DemosUicncs. 


M  S   A13CUSTIM  EPIS<X)PI 

enim  didiccrit  Deum  non  distciidi  aul  difTuiidi  per 
locos,  ncque  finilos  neque  infiirKos,  quasi  iti  arK|ua 
p:iilc  major  sit,  in  aliqua  minor,  sed  loium  ubique 
«rssc  pra.'sentcm,  sicut  vcritatcm  ciijus  ncmo  sobrie 
dicil  [Kirtcm  esse  in  isto  loco,  ct  parlem  in  illo,  qiio- 
niam  vcrilas  uliqiie  Deiis  cst;  ncquaquam  eum  mo- 
vcl)it  quod  de  infinito  aere  sensil,  quicumque  scnsit 
qnod  ipse  Dcus  esset.  Quid  ad  iilum,  si  nesciat  quam 
dicaiil  isii  corporis  roriiiam ;  cam  quippc  dicunt  qua: 
undi(|iie  finita  sit :  ct  utriim  rcrcllendi  catisn  taiiquam 
Acadeniicus,  Anaximeni  (Ucero  objeccrit  formam  et 
pnlciuitudiiiem  Deum  haliere  oporlcrc(a),  qiiasicor- 
pareain  specticm  cogitans,  qula  illc  corporcum  Deum 
esse  dixeral,  aer  eiiim  corpus  cst ;  aii  ipsc  scntiebat 
essc  rormam,  et  pulchriindiiicm  iiicorporcam  veritati, 
qua  ipse  aniinus  informatur,  et  pi^r  qiiam  omnia  sa- 
picntis  Tacta  puichra  essc  judicatnus,  ul  non  taiitiim 
rerellendi  gratia,  sed  eliain  verissime  dixerit  qiiod 
Deum  pulcherrima  s|)ecie  dcccat  esse,  quia  nihil  cst 
pulchrius  ipsa  inlelligibiii  atiiue  incommuUibili  vcri- 
late?  Quod  autem  ait  iile  gigni  aercm,  qucm  tamon 
Deum  csse  ceiiselMit,  nullo  modo  move t  hunc  vinim 
qui  inlclligit,  non  sicut  aer  gignitur,  id  est  aliqua  cau- 
sa  ut  sit  enicitur,  cum  omnino  Deus  non  sit,  ita  ge* 
nitam  esse  Yerbum  Dei,  Deum  apud  Deum,  sed  longe 
alio  modo,  qiiein  nemo,  iiisi  cui  ipse  Deus  *  inspira- 
rit,  intelligit.  Uium  autem  etiam  iii  ipsis  corporalibiis 
desipere  quis  non  videat,  cum  acrcm  gigni  dicat,  et 
Dcum  velit ;  eum  autein  a  quo  aer  gignitur,  non  eniin 
a  nullo  gigni  potest,  uon  dicat  Deuni?  Cuni  autem 
dicitur  acr  csse  sempcr  in  motu,  nequaquam  contur- 
babit  hominem,  ut  propterea  illum  Deum  putct ,  qui 
novit  omnis  corporis  motum  inreriorem  esse  quam 
est  motus  animi ;  motum  autem  aniini  longe  pigrio- 
rem,  quam  est  motus  sumina:  atque  incommutabilis 

Sapientiie. 

2i.  Item  Anaxagoras,  sive  quilibct,  si  mcntcni  dicit 
ipstm  veriutein  atqiie  sapientiam,  quid  mihi  est  de 
verbo  cum  horoine  contendere?  Manifestum  cst  eiiim 
omuium  rerum  descripiionem  et  modum  ab  illa  ficri, 
eamque  non  incongrue  dici  infinitam,  non  per  spatia 
locorum,  sed  per  potentiam,  qux  cogitatioiie  huinan:i 
comprehendi  non  potest;  neque  quod  inforine  aliqiiid 
8it  ipsa  sapientia,  hoc  enim  corporum  est,  ut  quxcum- 
que  infiiiita  fucrint,  sint  ct  informia.  Cicero  aiitem 
studio  refellendi,  quantum  videlur,  propter  adversa- 
rios  corporaliier  sentientes  negat  infinitoaliquid  jungi 
posse,  quia  ex  ea  parte  qua  quidquam  adjungitur,  ne- 
CCS8C  esse  in  corporibus  ali(|uem  finem.  Ideo  ait  non 
eum  vidiue^  neque  molum  sen$ui  junctum  et  continen'. 
tem^  id  esl  continua  copulatione  adha.'rentem,  infinito, 
Id  est  infinitx  rci,  uUum  evte  jtossef  quasi  de  cori>ori. 
bus  ageret,  quibus  nihil  jungi  nisi  \)er  fincs  locorum 

*  vatic.  duo  :  Nisi  Deus  et  cui  ipse  imptrarU. 

(a)  verba  dceronis  qusc  hic  versautiir,  isthxc  sunt  : 
c  iH)st,  Anaxtmenes  aera  neum  statuit,  eumque  gigni ,  esse- 
t  que  immensum,  et  iufinilura,  etscm[)eriu  uioluiquasi 
iauiaersineullafonnaDeus  esse  possU,  cuni  priesertim 
«  Dcum  noD  inodo  aUqua,  sed  pulcherrima  si)ecic  esse  de- 
«  ceat ;  aut  noii  onme  quod  ortum  sit,  morlaUtas  consequa- 
« lur  •  lib.  1  dc  ^at.  Deormn. 


potcst.  Sic  autem  addidil :  NeqHe  sensum  omiiino^  quo 
non  ioia  natura  pulsa  sentiret ;  quasi  ille  dixisset  men- 
ti'm  illam  ordiiiatricem  et  moderanricem  rerum  oin- 
iiiuin  habcre  sensum,  qualeni  habet  anima  per  corpus. 
Nain  nianifesium  cst  toum  sentire  animam,  cum  per 
corpiis  ali(|uid  scntit :  nam  totam  ntique  non  latct, 
quid(|uid  illud  est  quod  sentitur.  Ad  hoc  autem  dixlt 
toiam  natiiram  scntirc,  ut  illi  quasi  auferret  quod  ait 
iiicntem  iiilinilam.  Quomodo  enim  toU  sentit»  si  inli- 
iiiu  cst?  Sensus  enim  corporis  ab  alicpioloco  incipit, 
iicc  pcrcurrit  totii.ii,  nisi  ad  ciijus  finem  pervenerit ; 
quod  in  iiifinito  dici  noii  potest.  Sed  neque  ilie  de 
scnsd  corporis  aliquid  dixerat.  Et  aliler  dicitur  totum 
quod  iiicorporcum  csl,  quia  sine  fiiiibiis  locorum  in- 
tcligiliir,  utct  toluiii  ct  inniiituin  diei  possit:  totiini 
propler  iiitegriiatein ;  ii.fiuituin,  qiiia  locorum  fiiitbus 
iioii  ainbilitr. 

^.  Deinde^  iiiquit,  si  mentem  ipsam  quasi  animal 
aliquod  esse  voluil,  erit  aiiquid  inierius  ex  quo  iliud  ani- 
mat  nominetur;  ut  mens  isu  quasi  corpus  sit,  el  habeat 
iiitus  aiiimam  uiidc  animal  appelletur.  Vide  quemad- 
modum  corporali  consuetudine  loquitiir,  quomodo 
solent  videri  aiiimalia,  pnipler  scnsuni  crassum,  ut 
opiiior,  eoruin  contra  quos  disserit :  et  Unieii  dixit 
rcin  quac  illos,  si  evigilare  possent,  sutis  adnionerci, 
omnc  quod  sicut  corpiis  vivuin  animo  occurrit,  niagis 
aiiim  mi  habcre  et  csse  aniinal,  qiiam  aiiiniam  esse 
cogilari  oportere.  Iluc  cst  enim  (|uod  ait :  Erii  aiiquid 
inierittSt  ex  quo  iilud  animal  nonmetur,  Sed  adjuiigit: 
Quid  autem  inlerius  menie?  Non  ergo  potcst  mens  iia« 
bcrc  interiorem  animain  ut  sit  animai,  quia  ipsa  est 
interior.  Ergo  corpus  halieat  extrinsecus,  cui  sit  ui- 
terior,  ut  sit  aniinai.  Hoc  est  eiiim  quod  ait,  Cingiiur 
igiinr  corpore  exierno ;  qnM  Amu^oniS  dixcrit,  iiisi 
aiiimalis  alicujus  esset,  inentem  esse  non  posse.  Si 
mcniein  ipsam  sumiuam  sapicntiam  esse  seniiebai, 
quae  nullius  quasi  animantis  propria  cst,  quia  omni- 
bus  animis  se  frui  valentibus  vcrilas  commiinitcr  prje- 
sto  est.  Et  ideo  vide  qtiam  urlKine  concludat :  Qnod 
quoniam  non  piacet,  inquil,  lioc  est  non  placet  Atiaxa- 
gorae,  ut  illa  mens,  quam  dicit  Deum,  cingatur  cor- 
pore  exlcrno,  quo  aiiimai  esse  possit,  aperta  simpiex- 
que  mens  nulia  re  adjuncia  qua  scntire  possit,  id  esC 
nullo  corpore  adjuncto  pcr  quod  sentire  possii,  fugtre 
inteiiigeniias  nosirm  vim  ei  noiionem  videtur  {CicerOf  L  1 
de  Nat.  Deorum). 

26.  Niliii  veriiis  qiiam  fiigere  lioc  vim  ct  notionem 
intelligentix'  Stoicorum  et  Epicureorum,  qui  nisi  cor- 
poralia  cogiUre  non  possunt.  Quod  autein  ait,  nostrir^ 
humanae  iutelligi  voiuit;  ct  beiic  non  ail,  Ftigit;  sed, 
Fugere  videtur.  Hoc  enim  illis  videlur,  neminem  hoc 
posse  intelligere,  et  ideo  nihii  talc  esse  arbitrantur : 
scd  qiiorunidam  intclligciitiam ,  quanlum  hoinini  da- 
tum  cst,  lion  fugitcsse  apcrtam  simpliccnique  sapieii- 
tiatn  atque  veriuiem,  qiiae  nullius  animantis  sit  pro- 
pria,  scd  qua  communiter  oinnis,  quae  id  potcstaniina, 
sapicns  et  verax  erficitur.  Quam  si  scnsitcsse  Anaxa- 
goras,  eamque  Dcuin  esse  vidit,  mentcmquc  appella- 
vit,  non  solum  nomen  Anaxagorae,  quod  propter  liMc- 


M  LPISTOLAKUM  CLASSK  IL 

latain  vetiistalem,  omnes,  ut  miiit;iriler  l(M|uar,  liUC' 


446 


rionos  *  libcntcr  sumaiit,  iios  doclos  ct  snpietites  non 
facit,  sed  iie  ipsa  quidem  ejus  cogiiilio,  qua  id  vcrum 
e^se  cognovit.  Non  enim  niihi  propterea  vcritas  ch:ira 
esse  debet,  quia  non  latutt  Anaxagoram,  sed  quia  ve- 
rilas  est,  etiamsi  nulluseam  cognovisset  illorum. 

27.  Si  igilur  ncc  ejus  lioniiuis  qui  vcrum  forsiun 
vidit,  cogiiiiio  nos  iiiflare  debct,  iit  ea  quasi  docti  csse 
videamur,  sed  nec  *  ipsius  veri  solida  rcs,  qua  vcre 
docti  esse  possumus;  quanto  miiius  eorum  liotiiinum 
qui  falsa  senserunt,  nomina  et  dogmata  nostram  pos- 
sunt  adjuvare  doctriiiain,  ct  latentia  cogiiita  facere? 
cum  si  lioinincs  simus,  mngis  nos  contristari  deceat 
tot  et  tim  nubiliutdrum  hoininum  crroribus,  si  cos 
iiidire  contigerit,  qiiam  hxc  propterea  studiose  quav 
nre,  ul  ititer  eos qni  illa  nesciunt,  j icUilioiie  inasiis- 
siiiia  veiitilciniir.  Quaiito  ciiiin  nielius  ne  audissom 
quidcm  iiomeii  Deiiiocriti,  quam  cum  dolore  cogila- 
rem,  ncscio  qiicm  suis  tcmporibus  niagnum  putatum, 
qui  dros  esse  arbitiaretur  iinagines,  qux  dc  solidis 
cor|)oribus  fluerent,  solida^qiie  ips;e  iion  essenl,  e^s- 
que  hac  atqiie  liac  molu  proprio  circumcundo  atqiie 
illabendo  in  aniinos  hominum  facere  ut  vis  divina  co- 
gilelur ;  cum  profixto  illud  corpus,  unde  iinago  flue- 
ret,  qiiniito  solidiiis  est,  tanto  pr:cstantius  qtioqiie  esse 
jtidicctur?  Ideoque  flucluavit  cjus,  sicut  isti  dicunt, 
nutaxilque  setiteiitia,  ut  aliquando  naturaro  quamdam 
de  qua  fluerent  imagiues  Deum  essc  diceret,  qui  ta- 


prcter  aioinos,  id  ost  corpuscula  quatdim  tam  minula, 
iit  jain  dividi  iie(|uoaiil,  neqiie  sontiri,  aut  visu,  aiit 
tactu  possint ;  qiioruin  corpusculorum  concursu  for- 
tiiito,  ct  muiidos  iiinumcrabilcs,  ct  animantia»  etipsas 
aiimas  lieri  dicit,  ct  dcos  quos  humana  forma  nou  in 
a'i(|U()  mundo,  sed  e\tra  mundos,  att|ue  intcr  mund«i8 
consliluit :  el  non  vuli  omnino  aliqnid  pra^ter  corpora 
cogiiare;  quus  tanieii  ut  cogitct,  imagines  dicit  ab 
ipsis  rebus  quas  atoniis  forinari  pulal,  denucre,  alque 
in  animiini  intruire  siibtiliores  qtiam  siint  illa:  imagi- 
ncs  qua:  ad  octilos  vcitiunt.  Nain  et  vidcndi  causam 
hanc  essc  dieit,  ingcntcs  qiiasdam  imagines,  ita  ut 
universum  roundum  coinplectantur  extrinsccus.  In- 
telligis  autcin  jam,  ut  arbitror,  quas  isti  opincntur 
imagincs. 

29.  Miror  non  admon.iisse  Democritum  vcl  hoc  ipso 
falsa  esse  qwc  dicit,  quia  venientcs  tain  roagn-je  iina- 
giiics  in  tam  brevem  animum  nostrum,  si  corporcus, 
ut  iili  volunty  tam  parvo  corpore  includitur,  totx  il- 
him  tangere  non  possunt.  A  niagnociiiin  corporecuin 
parvum  corpus  attingitur,  a  toto  siinul  attiiigi  nullu 
pacto  potest :  quomodo  igitur  totx  simul  cogilantur, 
si  in  tantum  cogilantnr,  in  qiiantum  veiiientcs  atque  iti- 
trantcs  aniii.um  atthigunt,  qux  nec  lotc  intrare  pos- 
sunt  por  tam  parvum  corpus,  nec  totx  taro  parvuni 
animuni  altingere?  Memento  mc  sccundum  illos  ha;c 
dicere;  non  eiiim  ego  taleni  animuni  sentio :  aut  si  in- 
corporcum  Deinocritus  animum  existimat,  Epicurns 


rocn  cogitari  uon  posset,  nisi  per  cas  iinagiiies  quas      quidcin  solus  Ista  ratione  iirgeri  potest;  scd  ctiam  ille 


fiindit  nc  einiltit,  id  est  qua:  de  ilLi  nalura,  quam  iie- 
scio  quam  corporeain  et  sempiteriiam,  ac  etiam  pcr 
hoc  diviiiam  putal,  quasi  vaporis  siniililudinc '  conti- 
nua  velut  cmanatione  ferrentur,  el  vcnirent  atqtic  in- 
trareiit  in  aniinos  nostros,  ut  Dcuni  vcl  dcns  cogiiaie 
|)0ssciniis.  Nullain  eniin  aliam  caus:iin  cujiislibct  cogi- 
tatioiiis  noslru:  opis.anlur  isti,  nisi  cuin  ab  liis  corpu- 
ribus  quse  cogitanius,  veniunt  atque  iiilrant  iniagincs 
in  aiiiinos  nostros  :  (|uasi  non  inulta  ac  prope  iiinunie- 
rabilia  cogiteiiiur  iiicorporaliter  at(|ue  intelligibilitiT 
ab  cis  qui  talia  cogitare  novcrunt,  sicut  ipsa  sapienlia 
ct  veiiias.  Quam  si  isii  non  cogitaiii,  niiror  quoniodo 
de  illa  utcumquc  dispuient:  siautciii  cogilanf,  vellcni 
iiiihi  diccrent,  vclde  quocorpore,  vel  qualis  iii  eoruin 
aniinos  veniat  iiiiago  vcriiatis. 

28.  Quaiiquani  Deniocrittis  etiain  lioc  distare  iii  na- 
turalibus  quiesliunilms  ab  Epicuro  didlur,  qiiod  i^te 
S4'nlil  inessc  concursioni  atomurum  vim  quaindain  aiii- 
roalein  et  spirabilem  ^ :  qiia  vi  eum  credo  el  imagines 
.'|)sas  divinitate  pncditis  dicere,  non  omiics  omnium 
rerum,  sed  deorum,  et  principia  niciilis  csse  in  uni- 
vcrsis,  quibus  divinitatem  tribuit,  ct  aniinantcs  ima- 
giiics,  qu»  vel  prodessc  nobis  solcanl  vel  noccrc.  Epi- 
curus  vero  neqiic  aliquid  in  principiis  rcrum  poiiit 

*  Edd.,  HUerwrcs ;  Mss.  quatuor,  titleraiiones,  Alii  plurcs 
et  nielioris  not;£  Cdd.  hal)cnt,  lillerumei,  quo  noiuinc 
GraininaiiiX>s  conteiiii>tim  appcllat  Augustuius  iu  lib.  1  oont. 
Adversarnun  Le^i.s,  c.  2i. 

'  Aliest  particub  nec  a  diiodeciin  Mss.  et  al)  rdd. 
8.id.  Ani.  et  Er. 

*  \m,  duodccini,  vaftoris  mulilttdmcm, 

^  edd.y  hfnt  ilaleiiL  ai  abs.  plcri(iue,  spirabUem 


quare  non  vidit,  non  opus  csse  iicc  fleri  posse  ut  in- 
corporeus  animus  adventu  atque  contactu  corporea- 
rum  imaginum  cogitet^?  De  visu  cerle  oculoruro  arobo 
pariter  redarguuntur ;  tam  cnim  breves  oculus,  taiii 
grandia  imaginum  corpora  tota  altingere  nullo  roodo 
possunt. 

30.  Cum  aulem  qu:critur  ab  cis  quarc  una  iniago 
vide:itiir  corporis  alicujns,  a  quo  innumcrabiliter  iina- 
gines  fliiunt ;  respondent,  co  ipso  quo  rrequcnter  fluunt 
cl  Iranscunt  imagines,  qiiasi  quadam  caruin  constipa- 
lione  ct  densitate  fieri  ut  cx  roultis  una  videatur. 
Qiiam  vanitatcm  Cicero  ita  rercllit,  ut  co  ipso  ncgct 
a^tcrnuin  deuin  eoruni  posse  cogitari,  quo  innumera- 
bilitcr  fluentibus  ct  lal^emibus  imagiiiibus  cogitatur. 
Et  qiioniam  innumenibilititealoinorumsuppcditantc, 
diciint  fieri  formas  dcorum  scinpiternas,  cum  i(a  dis- 
cedaiit  qua*dam  corpuscula  de  di\ino  corporc  ut  alia 
sua-edant,  et  dissolvi  illaui  naturam  cadein  succcs- 
sione  non  sinant :  Omma  eryo,  inquit,  teterna  enent^ 
quia  nulli  deest  ista  innuinerabilitis  atoniorum,  qwc 
pcrpctuas  ruiiias  subinde  supplcat.  Deindc  qiiomodo 
iion  vereatur  iste  dcus  iie  intercat,  cum  une  uUa  in- 
tirmissione  pulsetur,  a^teturque  atomorum  incunaone 
sempitema?  pulsari  enim  dicit  iilud  corpus  qiiod  ir- 
rucniibus  atomis  feruilur,  et  agitari  quod  pcnetretur  : 
deiiide  rum  ex  ipso  imagineSf  de  quibus  jain  saiis  dictuni 
csl,  scmper  affluant  (Lib,  \  de  Nat,  Deorum),  qiiomodo 
p(>test  de  imniortalitalc  confidcre? 

3i.  In  rui%us  ointiibus  deliramcntis  hxc  opicin- 

^  l^v.,  cooUelwr.  Scd  mciiu&  edill  alit  et  M&^,  cogOct. 


447 


S.  AUGUSTIiNI  EPfSCOTI 


tiiiin,  illiid  pnrcipiic  dolcndiiin  cst,  qiind  non  sumcil 
ca  narrari,  ul  nulla  cujusqiinin  dispiitatioiie  advcr- 
Eaiilc  respunnlur;  scd  aculissinioruin  honiiiiuiu  iiigc- 
i<i:i  id  cliam  ncgnrium  suscepcruiit,  ul  copiosc  ibia 
ri*fcllcienl,  qu.e  sla!iiu  dicLi  cliaui  a  lardisNiuiis  de- 
ridcri  abjiciquc  dci^ucriiul.  Si  euiin  coiiccsseris  esse 
.'ilonios,  si  coiiccsseris  ciiamcoiuursu  rortuiloscipsas 
pcllcre  et  a^^itarc ;  nuiu  ct  illud  eis  fas  cst  coiiccdcrc, 
nl  iiitcr  se  at:)mi  fortidto  coiicurreiitcs,  rcin  aliquain 
ita  conficianl,  ul  eaui  forina  niodiliccnl  \  (igiira  dclcr- 
niiiieul,  aequaliialc  poliant,  colurc  illusirciit,  aniina 
vcgctciit?  qu:c  omnia  iiullo  modo  nisi  arU^  divin;c 
providciiliae  flcri  vidct,  qnisquis  magis  ineiitc  qiiain 
itcuiis  ainat  vidcre,  idquc  ab  eo  cxpetit  a  quo  faclus 
est.  Nam  iicc  ipsas  atomos  esse  ulio  inodo  conccdcn- 
dum  est ;  quod,  omissa  sublilitatc  qiix  dc  divisioiie 
corporum  a  doclis  traditur,  vide  quam  facilc  secun- 
dum  ipsorum  opinioncm  possit  ostendi.  Certc  enim 
ipsi  dicunt  omnia  quae  sint  naiurx,  nihil  esse  aliud 
qitam  corpora  ct  inanc,  quicque  his  accidant ;  quod 
credo  motiim  et  pulsum  dicerc  ct  coiiscquentes  for- 
nias.  Dicant  crgo  in  quo  gcnere  ponant  iinagiiies, 
qnas  de  corporibus  solidioribus  aniucre  putant,  ipsas 
niinime  solidas,  ita  ut  tactii  nisi  oculorum  cuin  vidc- 
nius,  ct  animi  cum  cogiiamus,  scntiri  iion  possiiit,  si 
ci  ipsa  corpora  sunt.  Nain  iia  censent,  utcxire  a  cor- 
pore  ct  vcnirc  ad  oculos,  vel  ad  aniiiium  possint, 
quem  nihilominus  dicunt  esse  corporeum.  Qiia^ro 
ntrum  cliam  ab  ipsis  aloinis  affluanl  iiiiagincs?  Si  af- 
fluunt,  quomodojain  suut  alonii,  a  quibus  aliqua  cor- 
pora  scparantur?  hi  non  affluuiit,  aiit  poicst  aliquid 
sinc  imaginibus  cogitari,  quod  vchcmciilcr  iiolunt; 
aiit  unde  iiorunt  atomos,  qiias  ncc  cogiiaic  potuc- 
lunt?  Sed  jain  pudet  mc  isla  rcfcilorc,  cum  cos  non 
puduerit  isla  sentire.  Cum  vcro  ausi  siiil  cliain  dcfcn- 
dcrc,  non  jam  eoruin,  sed  ipsius  gcncris  liuinaiii  mc 
pudct,  cujus  aurcs  hxc  fcrrc  pnluerunt. 

CAPUT  V.  —  32.  Cum  igitiir  tanla  sit  c:ccilas  mcn- 
lium  pcr  illuvicm  peccatoruin  amoreinqne  cariiis,  iit 
etiam  ista  senlenliaruin  porlenla,  otia  doctorum  con- 
lcreredispulaiidopotucrint,dubitabistu,  Dioscorc,  vel 
qrisquam  vigiluiti  ingenio  pncditus,  ullo  inodo  ad 
fcquendam  vcritatem  melius  consuli  potuissc  generi 
humano,  quam  ut  liomo  ab  ipsa  Vcritatc  susccpiiis 
ineflabilitcr  atquc  inirabilitcr,  et  ipsiiis  in  icrris  pcr- 
EOnam  gcrens,  rccta  pr.ccipicndo,  cl  divina  facicndo, 
salubriter  crcdi  persuadcrel  qnod  noiidum  |  rndentrr 
posset  intclligi?  Hujiis  nos  gloriic  scrvimus,  huic  te 
immobilitcr  atque  consUinler  crcdere  horlamur,  piT 
quem  facium  esl,  utnonpauci,  sed  populi  cliam.  qiii 
non  possunt  isla  dijudicare  raiione,  fide  credant»,  do- 
nec  salutaribiis  pnrccplis  adminicnlati ,  evadanl  ab 
liis  perplexitatibus  in  auras  purissima»  atqiie  sinceris- 
sirtiaj  vcritatis.  Cujns  anctoriUUi  tanto  dcvolins  oblcin- 


«  sic  B:id.  Am.  F,r.  et  Mss.  At  Ix>v.  habcl,  wdificent, 
«  Mss.  vaiic.  quaiuor,  aliiqne  e  uosiris  duo^h^cim 


448 

porari  oportcl,  quanto  vidcmus  iiullum  Jam  errorcm 
se  auderc  cxlollcrc^  ad  coiigrcgaiidas  sibi  turbas  im- 
pcritorum,  qui  non  christiani  nominis  veiamenta  coii- 
quiral ;  cos  autcm  solos  ex  vetcribus,  pnctcr  chri 
slianum  iiomcn  inconvcnliunculissuisaliquanto^fre 
(iuentiiis  i^crdurarc,  qul  Scripluras  eas  U^ncnt,  por 
qnas  annnntialnm  csse  ipsum  Dominum  Jesum  Chri- 
sium,  sc  iiitclligcrc  el  vidcre  dissimulant.  Porro  illi 
qni  cnm  iii  unilatc  aique  communionc  caiholica  non 
sint,  christiano  tamcn  nomine  gloriantur,  coguntur 
adversari  crednntibns,  ct  audciil  imperitos  qua.si  i-a- 
tinnc  tradiiccre,  quaiido  nvaxime  cuin  isla  medicina 
Dominns  vcncrit,  ut  fldcm  po|»ulis  iinperaret.  Sed  boe 
faccre  cognnlur,  ut  dixi,  quia  jaccrc  se  abjeciissime 
senliunt,  si  eorum  auctoriuis  cum  auctoriiatc  catho- 
lica  confcnilur.  Conanlur  ergo  aiictoriiatem  stabilis- 
siinam  fnndatissima;  Ecclcsix  qnasi  raiionis  nomine 
cl  pollicitalionc  snperarc.  Omnium  cnim  h;rreticorurn 
quasi  rcgularis  esl  ista  temcritas.  Scd  illc  fldei  impe- 
rator  clcmcntissimus,  et  pcr  conventus  celcberrimos 
populorum  atque  gcntium,  sedcsque  ipsas  Apostolo- 
ruin  arce  auctoritalis  munivit  Ecclcsiam,  et  pcr  pau- 
ciores  piedoctos  et  vcre  spirilualcs  viros,  copiosis-si- 
mis  apparalibus  etiam  inviclissimx  rationis  arniavil. 
Verum  illa  rectissima  disciplina  csi,  in  arcem  fidei 
qiiain  maxiine  rccipi  infirmos,  utproeisjam  lutis- 
simc  pobilis,  foriissima  ratione  piignelur. 

33.  Plalonici  vcro,  qui  falsonim  philosophornm 
erroribns  illo  tcmporc  circumlatranlibus,  non  habeii- 
tci  divinam  personam  qua  imperarent  fldcm,  seiiten- 
tiain  suam  tegerc  qu.XTcndam,  quam  pollucndani  pro- 
fcrrc  malucrnnt,  cum  jam  Christi  nomcn  icrre- 
iiis  rcgnis  admiranlibus  perturbatisque  crebrcscerel, 
eniergcre  coeperant,  ad  proferentlum  atquc  apcrien- 
dnin  qnid  Plalo  scnsissct.  Tunc  Plolini  schola  Roma) 
floruit,  habuilque  condiscipulos,  multos  acutissimos 
et  solcrtissimos  viros.  Sed  aliqui  coruni  magicaruin 
arlium  curiosilate  depravaii  sunt,  aliqui  DoniinumJc- 
sum  Cliristum  ipsius  vcritatis  atqiie  sapientia:  incom- 
mulabilis,  quam  conabantur  atlingerc,  cognoscenlcj 
gjfslarc  pcrsonam,  in  ejus  miliiiam  transicrunt.  Itaquc 
lolum  cnlmen  anctoriutis  lumenque  ralionis  in  illa 
uno  salntari  nomine  atque  in  una  ejus  Ecclcsia,  rc- 
creando  atqne  rcforinando  humano  goncri  constitu- 
tuni  csl. 

34.  Ilaic  mc  tibi  dintissime  in  hac  cpistola  locu- 
tum,  elsi  alia  fortc  tu  malles,  oiniiino  iion  pcenitet. 
Probabis  cnim  hxc  inagis ,  qiianto  magis  in  vcritalc 
proficics;  ct  luiic  probabis  consiliuin  nieum,  quod 
nunc  ulilitati  studiorum  luoruni  miiius  obsccntum 
putis.  Quanquain  ctiain  illis  ipsis  quajslionibiis  luis, 
nm  soluin  quibnsdain  in  hac  cpistola,  sed  ctiam  ca;- 
tcris  ponc  omnibns  in  ipsis  mcmbranis,  in  qnibns  oas 
misisti  ut  polni  brcviicT  annotantio  rcspoiiderim.  In 
quibus  si  mc  p:irutn,  aut  aliud  quain  volcbas  egisve 
arbitraris,  non  rccte  co;?itas,  mi  Dioscore,  a  qno  nunc 
ista  quxsicris.  Oratoris  aulcni  librorumquc  dc  Oralorc 

>  Lov.,  aliffuanto  diutius  rcf  frequentius,  Alii  c:dd.  uon 
habem,  diuttus  re/. 


449 


EPISTOLARUM  CLASSIS  IL 


m 


omnes  quxstioncb  pnctermisi.  Ncscio  quis  enim  nu-      tauti  luminis  fepercu$sa  fulgorc  cogUntio  noitra  {ornd" 
gator  niilii  esse  visus  sum,  si  eas  exponeudas  perse- ,    dat.  Intra  ergo  in  illum,  quce  nostros  arcet  inlMtus  « 


querer.  Nnm  de  cattcris  possem  eliam  decenler  intcr  • 
rogari,  si  niilii  qiiisquam  rcs  ipsns,  non  de  libris 
Giceronis,  scd  per  seipsas  (raciandas  dissolvendasque 
proferret.  In  illis  autcm  res  ipsac  nunc  nostrx  prores- 
sioiii  ininus  congruunt.  Hcec  aulcm  omnia  iion  face- 
rein,  nisi  me  post  spgritudinem,  in  qua  erani  cuui 
hoino  tuus  vcnisset,  aliquantuin  ab  Hippone  reinovis- 
sem.  Qiiibus  itcm  dicbus  periurbationc  vaietudinis 
febribusque  rc|)Ctiius  sum.  Inde  faclum  est  nl  tardius 
quam  posscnt  tii)i  i);rc  niiltereiitur.  Qux  quoniodo 
acceperis,  rescripta  ilngito. 

EPISTOLA  CXIX  •  («). 

Consentius  Augnstino  proponit  qucsslioncs  de  Trinitate, 
Domino  sancto  ac  lieaiissiino  papx  AfccsTixo, 

4.  Jamquidem  sancto^  mihique  cuucds  animi  virluti^ 
bus  adnurando^  fratri  tuo  Alypio  episcopo  geuus  petiiio- 
nis  mece  brevi  sermone  suggesseram,  sperans  precum 
mearum  ut  apud  te  esse  adjutor  dignar^tur.  Sed  quia 
prtcsentium  mihi  tuam  ea^  quce  ad  viUam  ire  compuHt^ 
causa  fraudavit,  nuilui  littcris  precem  inmere^  quam 
exspectationem  auimi  /luctuare ;  mqxime  cum  id  quod 
postulOf  si  mihi  coucedi  oportere  perspexeriSf  adjuvare 
sensum  tuum  altissima  mgsteria  perscrutantem ,  loci 
ipsius,  ut  arbilror^  in  quo  nunc  consisiis,  valeat  soli- 
tttdo.  Ego  igitur  cum  apud  memetipsum  prorsus  definie- 
rim,  veritatem  rei  diviua:  ex  fide  magis  quam  exratione 
percipi  oportcre ;  si  enim  fides  sanctce  Ecclesice  ex  dispu- 
tatiouis  ratione,  non  ex  credulitatis  pietate  apprehcude- 
retur^  nemo  prwter  philosophos  alque  oratores  beatitu- 
dinem  possideret.  Sed  quia  placuit  Deo,  qui  iufirma 
mundi  hujus  elegit  ut  coufundat  fortia,  per  stultitiam 
pra'dicationis  salvare  credeutes,  non  tam  ratio  requi- 
renda  de  Deo^  quam  auctoritas  est  scquenda  sanctorum, 
Nam  profecto  neque  Ariaui,  qui  Filium,  quem  genitum 
confitemur^  minorem  putant,  in  hac  impictate  persiste- 
rent^  neque  Maccdoniani  Spiritum  sanctumf  qucm  neque 
genitum  neque  iugeuitum  credimuSf  quantum  m  ipsis  est 
a  divinitatis  arce  detruderent^  ci  Scripturis  sanctis  mu' 
gis  quam  suis  ratiocinutionibus  accommodare  fidtm 
mallent, 

2.  Tamen  fu,  vir  admirabilis,  si  tibi  ille  Pater  noster^ 
solus  conscius  secretorum  ,  qui  habet  clavem  David 
(\poc,  ni,  7) ,  serenissimi  cordis  obtutu  ccelorum  ma- 
chinam  penetrare  conccssit,  et  rcvelata,  ut  scriptum  est^ 
facie  gloriam  Domini  speculari  (il  Cor,  iii,  18),  in 
quantum  tibi  ille  qui  hujusmodi  cogitationem  dedit,  pro- 
tnendi  dederit  facuUatem,  enuutia  nobis  aliquam  iueffa- 
tilis  substanticB  portioucm^  et  imaginem  simiUtudinis 
ejus  ipso  adjuvaute  exprimeret  in  quanlum  poles ,  verbis 
enitere;  quoniam  nisi  tu  tantas  rei  dux  ac  n^agister 
adfueris,  velut  lippiculibus  oculis  prospicere  in  eam 

*  CaiiUg  ivinnis  banc  ad  r.  sh.  duos  t.  ct  duos  v.  qiiiltus 
dcmuui  accessit  velus  codex  Bcrtiueusis  louge  pra^siaiiUssi- 

HIUS. 

(a)  Aliiis  221 :  quae  autem  i  19  erat,  nuoc  S£>.  Sci  i^iia  forte 
circaau.  iiO. 


mysteriorum  Dei  obscurissimam  nubem ;  quastium  ulas 
in  quibus  absolvendis  me  crrare  cognosco^  qui  auctorita" 
tetn  Sanctitatis  tuce  fide  magis  sequi  ro/o,  quam  ratiouis 
corde  conceptce  falsa  imagine  depravarij  primum  in  me^ 
metipso,  dehinc  in  libris  corrige. 

3.  Ego  siquidem  in  circumsi^ecta  admodum  simplici- 
tale  audiens  crcdmsque  Dominum  Jesum  Clnistum  tu- 
niai  esse  de  luminet  sicut  scriplum  est,  c  Bene  nuutiale 
diem  de  die^  snlutareejus  i  (Psal.  xcv, 2) ;  et  in Sapieulia 
Solomonis, « Candoresteuim  lucisatenKS  i(S(ip.vii,2G); 
crcdebam  Deum ,  quod  licel  credereul  diguum  est  uon  va^ 
lebam,tamen  esse  inceslimabHis  cujusdamlucis  iufinitaui 
magnitudinem^  cujus  nec  qualitaiem  cssiimare^  ucc  quan* 
titatem  metiri ,  nec  spcciem  fingere^  quanquam  sublime 
cogilaus  mens  humaua  hvfficcret ;  tamen  esse  illud  quid- 
dam,  quidquid  est,  cui  adsil  incomparubilis  fornut,  imv- 
stimabilis  pulchritudo,  quam  ctiam  cuiuatibus  ocu  is 
sallem  Christus  aspiciat.  Cum  ergo  circa  finem  primi 
tibri^  sicut  procul  dubio  meminisse  diguaris  ,  cupicus 
comprobare  Domiuum  Jesum  Christum,  id  esl  hominem 
assumptum ,  iia  diviuam  possidere  poteniiam ,  ut  matc^ 
ria  caruis  humaucc  quam  suweperat,  pennauerety  quum 
iu  ittis  visceribus  nisi  aliud  quam  infirmitatem  perisse 
docuiHS.m  ' ,  illius  mihi  nodus  qucustiouis  objectus  est. 
Si,  iujuit,  homo  ille  quem  assumpsit  Christus,  in  Deum 
vcrsus  est,  crgo  localis  csse  uon  debuit  :  cur  ergo  post 
rcsurrectwuem  dixit,  c  ^oli  me  taugere ,  nondum  cniui 
asccudi  ad  Patrem  meum  i  {Joan.  xx,  17)? 

4.  Ego  igitnr  ctnboraus  approbare  vbique  csse  Chri' 
stum  virtule,non  opere;diviuilate,  non  came;  de  unitate 
Deict  personarum  triuitute  hujusmodi  verbaconscripsi: 
Deus,  iuquam,  uuus  csf,  ct  personce  tres  sunt.  Deus  in- 
discretus  est,  persouw  discrelcc  sunt.  Deus  intra  omnitt^ 
traus  omuia  est ,  uliima  includit ,  media  implet,  summa 
trausceudiiy  utira  uuiversa  et  per  univcrsa  diffundiiur  : 
persome  autemsibi '  conslantes,  proprietatesecernuntur^ 
non  coufusione  misceutur.'  Deus  ergo  unus  est,  et  ubiqne 
est ;  quia  et  allus  prceter  ittum  non  est ,  et  tocus  non  ett 
vacuus  ubi  esse  alius  possil.  Ptena  sunt  Deo  omnia^  et 
praicr  Deum  nihit  est.  Jpse  est  in  Patre^  ipse  in  Filio, 
ipse  iu  Spirilu  sancto  :  ac  per  hoc,  Pater,  et  Fitius,  ci 
Spiri:KS  sancius  non  plures  dii,  scd  ipse  uuus  est  Deus  ; 
et  non  est  ipse  PuUr  qui  est  Filius ,  nec  Filius  qni  est 
Spirilus  sanclus.  Paler  in  Fitio  est,  Filius  in  Pa:re, 
in  utroque  Spiritus  sanctus ;  quia  in  tribus  numero,  ncn 
ordiue,  id  est  personia,  non  virlute  discrelis,  unus  atque 
indivisibilis  habitat  Deus.  Omnia  qua:  Patris  simt,  FUii 
suul ;  et  quce  Fitii  suut ,  Pulris  suul ;  et  qucc  ulriusque 
suut,  Spirilus  saucti  suut  :  qnia  uon  quasi '  atqualem  , 
sed  eamdem  ,  id  est  uuicam  *,  non  separatam  possideut 
iubslantiam  Deitutis ;  et  ideo  vet  majeslatc ,  Vit  a'tale , 
atler  alterum  non  prceccdit,  quia  dividi  quod  ptentim  est 
non  potest ,  nec  est  in  pteniludine  atiquid ,  quod  possU 


»  Sic  cum  Bis.  l.t.,  ct  melius.  [dtcimus]. 

*  ^^ic  lej^cndum  ciun  Ms.  l)t.  [simt]. 

*  sic  ex  Ms.  '.)L,  et  Ttydo.  [qM  ccquaiem]. 

*  Nss.  cm.K'S,  imiiam 


m 


S.  AI]GI]STINI  EPISCOPI 


iSS 


ftUidtudinem  feparare  \  etmtijormuni,mworemalim 
facere  portionem,  In  ffer$onh  autem  non  ita  ett;  quia 
Patris  periona  non  ett  Fitii,  nec  Fitii  r^$ona  eadem 
est  SffiritM  wncti.  Una  virtus  cst,  quam  trina  possidet 
virtus;  una  substantia  est,  in  qun  tria  sunt  qua  subsi- 
stunt.  Paler  ergo,  et  Filius,  et  Spirilus  sanctus  majeslate 
ubiquesuntj  qnia  unum  sunt;  personis  tantum  apud  se 
sunt,  quia  ires  sunt.  El  reliqua  hujusmodi  lexens,  rem 
eousque  dedu:a,  ut  pronentes  quidem  et  ubiqne  esse  per- 
sonas,  sed  iilam ,  quo!  supra  cwlos,  Irans  maria,  ultra 
inferos^  una  atque  eadem  est  majestate,  firmarem.  Kx 
quo  intcUigi  debere  moustrabam,  hominem  quem  Chri  - 
stus  assumpsit,  in  Dnmi  quidcm  rcrsum  suscej>tam  non 
anvsisse  naturam,  non  tamen  quasi  quartam  crcdi  f>osse  * 
personam. 

5.  Sid  tu,  vir,  cui  coelum,  ut  arbilror,  ipsum  sublili' 
tate  cogitationum  intrare  concessum  est ;  verax  efenim 
est  qui  ait^  c  Beati  mundo  corde ,  quoniam  ipd  Deum 
videbunt  i  (Matth.  v,  8) ;  supcr  omnia  sidera  ad  ipsum 
contempialionem  aititudinem  mundi  cordis  attolUs,  ais 
non  tanquam  aiiquod  corpus  debere  cogitari  Deum.  Nam 
etiauui  quispiam  animo  lucem  miiiies  quam  hujus  solis 
clariorem  intenuorcmque  confingat,  nuilam  iliic  Dei 
simiiitudinem  comprehendi  f)osse,  quia  corpus  est  omne 
quod  cerni  potesl  :  sed  sicut  justitiam  vei  pietatem  cor- 
poream  cogitare  uon  possumus,  nisi  aiiqua  forte  nobis 
feminea  corpora  gentili  canitate  fingamus ;  ita  et  Deum 
sine  uiiqua  pliantanas  simulatione  in  qtantum  possumus 
cogitandum.  3tiln  autem^  qui  subtiiilatem  disputationis 
tepido  percipere  admodum  corde  vix  possumj  videbatur 
nihil  vivum  secundum  substantiam  inesse  justilice :  ideo^ 
que  non  fHfssutn  adhue  Deum,  id  est,  vivenlem  naluratn^ 
justitia:  mmilem  cogitare ;  quia  justilia  non  in  se,  sed  in 
nobis  vivit ;  imo  potius  nos  secundum  jvMitiam  tivimus, 
iftsa  vero  justitia  per  se  nequaquam  vivit,  niit  forte 
non  hujus  liumanoi  cequitatis^  sed  iila  quof  Deus  est^  sola 
asuratur  esse  justitia. 

6.  Unde  confirmari  me  ex  omnibus  nonsoium  priB' 
sentibiis  verbis  *,  ud  etiam  pieniori  epistoia  veiim.  Ne- 
que  enim  fas  est  ul  nostri  tantum  pedes  ab  ista  in  qua 
multi  ingredimur^  erroris  via^  le  monente  revoccniur. 
Cum  enim  muili  in  iilis  in  quibus  liabitamus  insuiis, 
dum  recto  ad  viam  pergunt  aggere,  in  tramitem  tortuosi 
hujus  crroris  incurrerint,  eritne  aiiquis  iilic  Augustinus, 
cujus  auctoritaii  cedant,  cujus  doctrince  credant^  cujus 
ingenio  superentur?  An  forte  ex  iUo  patemitatis  affectu 
tnavis  me  occuUa  conunonitione  dirigere,  quam  velut 
comitem  provt  ilineris  increpare  ?  Sed  milti  pro  utilitate 
animm,  magis  quam  pro  scBcuti  laude  currere  cuftienti^ 
twn  tst  inutiiis »  ac  proinde  etiam  non  amara  coargutio 
tua ;  maxime  cum  et  nuhi  et  cateris  vitam  nmul  laudetn- 
que  paritura  »t.  Nemo  siquidem  tam  injustus  esu,  ut 
urbitror,  potest,  qui  me  ex  eo  quod  aiiqtumdo  devia  sum 
secntus,  siultilia:  denolare  nutiit  quam  ex  eo  quod  recta  ^ 

*  sic  legcndiim  cum  Ms.  ht.  [reparan]. 

*  sic  in  us.  bt.  [crcdi  personam]. 

*  sic  Ms.  bt.  [rtoR  Eottanprassetu  t'bi]. 

^  Mc  Ms.  U.,  ct  coiKiauius.  [ex  eo  qwki  deiegerim]. 


delegerim,  pmdcnter  judicare  etmctetur.  Neqat  cmm 
stuiti  cestimandi  sunt,  quos  Pauius  apostottts^  me  tn  tii- 
certum  currerent  ndmottebat  dicens,  c  Sic  currite  ut 
eomprehendaiis  i  {lCor.  ix,  2i) :  qtutpropter  ^  via  isUi 
quam  cnrrimus,  tton  solum  relinqttenda  nobis^  tperum 
etiam  inlercludenda  atque  praseidenda  est^  ne  forte  etiam 
eos  faiiaci  diiectionis  umtttatione  frustretur.  Tu  enim 
fton  editorum  jmn  a  me  librorum  teetor,  sed  prohandorum 
cmendator,  tii  failor,  electus  es,  Namin  itta  epistota^ 
qtutm  in  iiiis  meis  libeliis  velut  prcefatiunctdam  prcetuii, 
hujusmodi  verba  ccnscripta  sunt  :  c  Placuit,  ituguam , 
fittctuantcm  ftdei  ttostrce  cgmbam  beati  Augtutini  episcopi 
stabiiire  sentenlia.  i  Cur  ergo,  vir  doctritue  hujus  qua 
in  Christo  esl ,  culmen ,  arguere  f)atam  corrigendum  de 
aetero  fHiutn  dubitas,  cum  senteutice  tuce  anchora  nisi 
morsum  altius  presserit,  nos  cerlius  stabilire  non  possit? 
Non  enim  ievis  aut  cuipata  qua*stio,  in  qtia  non  solum 
nihil  profecit,  vertim  etiam  post,  ul*  ate  fortissime  di- 
ctum  est,  idoioiatrice  crimen  ccccitas  nostras  cogitationis 
incurrit.  Hanc  a  te  caute  prudenterque  discuti  veitem,  ut 
doctrinx  luce  iugeniique  serenitas  ita  nebutam  nostrce 
mentis  abstergat,  ut  quod  tiunc  cogitare  non  possumta , 
inteiligenticB  a  te  lumine  declaratum^  ocuiis  cordis  videre 
valeamus.  Incoiunus  ac  bealus  in  ceternutn,  mei  memor 
cceiestia  regna  possideas ,  domine  sancte  ac  beatissinie 
papa. 

EPISTOLA  CXX^  (a). 

Consentio  ad  qucestiones  de  Trimtate  sibi  proftosilas. 

Fratri  diicctissinio  et  in  Cliristi  viskCeribiis  honoramlo 

CoNSEKTio,  AuGusTiNus,  in  Domiiio  saliitcm. 

CAPUT  PRIMUM.  —  I  Ego  proptcrea  nt  ad  nos  vc- 
iiires  rogavi,  quoiiiam  in  libris  luisvaldesuin  tuodele- 
ciatus  iiigeiiio.  Proinde  volui  ut  quucdam  nostra  opus- 
cula,  qux  arbitratus  sum  tibi  esse  necessaria,  non  pro- 
cul  a  nobis  posiius,  sed  poiius  apud  iios  lcgeres,  ui  ea 
qiias  forle  minus  inlellcxisses,  nou  difficuiterprx*sens 
iiiierrogares ,  atqiie  ex  iiostra  sermocinatione  mutuo- 
que  colioquio,  quantum  Dominus  ct  nobis  proincre , 
et  tibi  capere  tribuisset,  quid  in  libris  tuis  cmcndan- 
dum  esset,  ipse  cognosccrcs,  ipse  emendares.  Ejiis 
quippe  es  facuitatis,  ut  possis  ea  qux  senscris  expli- 
cire;  ejus  porro  probilalis  et  Iiumilil;Uis,  ut  merearis 
vcra  sentire.  Et  iiunc  in  eadein  suin ,  quae  nec  tibi 
del)et  dispiicere ,  seiilcnlia ;  unde  te  iiuper  admoiiui 
ut  in  bis  qux  a  nobis  elaboraia  npud  te  lcgis,  signa 
facias  ad  ea  loca  quo!  le  iiiovent,  ei  ciim  liis  ad  me  ve- 
nias,  et  de  singulis  quxras.  Nondum  qux  fecisti 
eihorlor  ut  facias.  l^ecle  quippe  verecundareris,  ac 
te  pigeret  id  agcre,  si  vel  semel  voiuisses,  et  me  dif- 
flcilcm  reperisses.  Iliud  quoque  dixeram,  cum  a  te  au- 

>  sic  Ms.  bt.;  ac  pauio  post  habet,  simulatione  frusiretur. 
[<^....  frusiretur], 

*  M8S.  omiituDt  tU.  lloxque  Ms.  l)t.  habet :  Quasi  ctgusdam 
idoiotatruB  crimcn. 

*  Hutiia  reperitur  in  plurimis  Mss.  et  in  Edd.  Am.  Rad. 
Er.  Non  integra,  uisi  ia  bt.  r.  sb.  duobus  t.  duobus  v.  et 
Lov. 

(a)Allas  222 '.qwe  autcm  130  crat,  ounc  140.  Scnita 
paulo  post  superiorem. 


iSZ 


dissem  quod  mcndosissimis  fatigareris  codicibus  ,  t>i 
iii  nosti  is  lcgcrcs,  qiios  cmendaliurcs  imsses  cxicris 
invenire. 

i.  Qi'od  aulein  pclis,  ul  qu.-cslionem  Trinilalis,  lioc 
est  de  unitaie  divinilalis  ct  discrclione  personammy 
Ciuiie  prudcnlerque  discuiiam,uidoctrinaemcae,  sicut 
dicis,  ingeniique  sereuitas,  iia  ncbulam  vcstrac  mcn- 
ils  absiergat,  ut  quod  nunc  cogilare  non  potestis,  in- 
teiltgentix  a  me  lumine  deciaratum  oculis  *  qutMlam- 
mudo  videre  possitis  :  vidc  priiis  ulrum  ista  pctiiio 
cum  tua  ftuperiori   doiinitione  concordet.   S.qtcrius 
quippe  in  eadem  ipsa  epislola,  in  qiia  hoc  polis,  apud 
temetipsum  defmisse  le  dicis,  ex  fide  veritatem  mag-s 
quam  ex  ratione  pcrcipi  oportere.  Si  enim  pdet^  in- 
quis,  ianct(e  Eccleiias  ex  ditpulationii  ralioney  et  non  ex 
credulitatis  pietate  apprehenderetur,  nemo  prater  phih' 
tophos  atque  oratores  beatitudinem  possideret,  Sed  qvia 
plaeuit^  inquis,  Deo,  qui  infirma  hujus  mundi  elegit  ut  con- 
funderet  fortia^  per  stultitiam  prceditationi  ssalvos  facere 
credent(s{\  Cor.i,  27),  non  tani  ratio  reqmrenda,  quam 
auctoriias  est  sequenda  sanctorum,  \ide  ergo  secun- 
dum  liaK:  verba  lua,  iic  potius  dcbeas,  maxime  dc  hac 
re,  iii  qua  pratcipue  (ides  nostra  consistit,  solam  san- 
ctorum  auctoritaiem  scqui,  nec  ejus  inteliigcntiae  a  mo 
quxrere  rationcm.  Neque  enim  cum  coepcro  te  in 
tanti  bujus  sccrcti  inlcliigentiam  utcumque  introdu- 
cere  (quod  nisi  Deus  intus  adjuverit,  omiiino  non  po- 
iero),  aliud  disserendo  facturus  siim,  quam  raiionem 
ul  potero  redditurus  :  qiiam  si  a  me,  vcl  a  quolibct 
doctore  non  irralionabiiitiT  flagitas,  ut  quod  crcdis 
intelligas,  corrige  definitioncni  tuam,  non  ut  ridem 
rcspuas,  sed  ut  ca  qux  fidei  firmiiate  jain  tcnes,  etiam 
rationis  lucc  ccmspicias. 

3.  Absit  namque  ut  hoc  in  nobis  Deus  oderil,  in 
qiio  nos  reliquis  aniinantibus  excellentiores  crcavit. 
Absit,  inquam,  ut  ideo  credamus,  ne  '  rationem  accl- 
piaious  sive  quxramus ;  cum  etinm  credcre  non  pos- 
semiis,  iiUi  rationalcs  aniinas  babereinus.  Ut  ergo  iii 
quibusdam  rebus  ad  doctrinam  saluiarem  pertinenti- 
bus,  quas  raiione  noiidum  percipere  valemus,  sed  ali- 
quando  vuiebimus ,  ftdes  pnccedat  rationem ,  qua 
cor  mundetur ,  ut  magnx  rationis  capiat  et  perferat 
luccm,  boc  ulique  rationis  est.  Et  ideo  rationa- 
bilitcr  dictum  est  per  prophelam  :  Nisi  credideritis^ 
non  intelligetis  {Isai.  vii,  9  sec.  LXX).  Ubi  procul  du- 
bio  discrcvit  Iixc  duo,  deditque  consilium  quo  prius 
credamus,  ut  id  quod  credimus  iiitelligcre  valeanms. 
Proinde  ut  (ides  praeccdat  rationem,  rationabilitcr  vi- 
8um  est.  Nam  si  hoc  prrcccptum  ralionabile  non  est, 
ergo  irrationabile  est  :  absii.  Si  igitiir  rationabile  est 
ut  ad  magna  quxdam,  qux  capi  nondum  possunt,  fi- 
des  pnccedat  rationcm,  procul  dubio  quantulacumqiie 
ratio  qux  hoc  persuadet,  ctiam  ipsa  aiitccedit  fidcni. 

4.  Propterea  monct  aposiolus  Petrus,  paratos  nos 


EPISTOLARUM  CLASSIS  II.  454 

esse  deliere  ad  responsionem  omiii  poscenti  iios  raiio- 
nem  de  fidc  ct  spe  noslra  ( i  Petr.  in,  15) :  quoniam 
81  a  me  infidelis  rationem  poscit  fidci  ct  spei  meae,  ct 
video  (;uod  antequam  credat  capere  non  potcst,  hanc 
ipsain  ci  reddo  rationem  in  qua,  si  fieri  potest,  videat 
quain  pncfostere  ante  fidem  poscat  rationem  eanini 
rerum  quas  capere  non  potest.  Si  autcm  jam  fidelis 
rationem  |K)scat,  ut  quod  credit  inielligat,  capacitas 
cjos  intuenda  est,  ut  secundnm  eam  ratione  reddi- 
la  ',  sumat  fidci  sunc  quantam  poiest  intelligentiam  ; 
inajorcm,  si  plus  capit;  minorem,  si  minus :  duni  ta- 
ineu  quouscincad  plcnitudiiieni  cognitionis  perficlio- 
nemqiie  iierveiiiat,  ab  iiinere  fidei  non  recedat.  Ilinc 
cst  quod  dicit  Apostolus  :  Et  tmnen  si  quid  atiter  sa- 
pitis,  id  quoque  vobis  Deus  revelabit;  verumtnmen  in 
quod  pervenimus,  ineo  ambutemus  (Philipp,  iii,15, 16). 
Jam  ergo  si  fideles  siimiis,  ad  fidei  viain  pen-cninius, 
quam  si  non  dimiserimus,  non  solum  ad  lanlam  iii- 
telligentiam  renim  incorporearum  et  incommulabi- 
liiim,  quaiita  in  hac  vita  capi  non  ab  omnibus  potest, 
verum  etiam  ad  sumiiiilatem  contemplalioiiis,  quam 
dicil  Apostolus,  facie  ad  faciem  (ICor.  xiii,  12), 
sine  dubitatione  pervcniemus.  Nani  quidam  etiam  ini- 
niini  *,  ct  lamen  iii  via  fidci  perseveranlissime  gra- 
dientcs,  ad  illam  bealissimain  cotiteniplationcm  |)er- 
veniuiit :  quidam  vero  quid  sit  natiira  invisibilis,  in- 
commutabilis,  incorporca,  utcuinque  jam  scienles,  ct 
viam  qux  ducit  ad  tantae  beatiludinis  mnnsioncm, 
quoniam  stulla  illis  vidctur,  quod  est  Christus  cruci- 
fixus,  tenere  recusantes,  ad  qnictis  ipsins  pcnetrjlc, 
cujus  jam  luce  mens  eornm  vclut  in  longiii  ,iui  ra- 
diante  perstringiiur,  pervenire  non  possiiiit. 

5.  Suut  autcm  quxdam,  qtine  cum  audicrimiis,  non 
cis  accommodaiiiiis  fidein,  el  raiione  nobis  rcddita  vcra 
cs  -c  cognosciinus,  qiix  crcdere  non  valcmus.  El  uni  • 
versa  Dei  miracula  ideo  ab  infidelibus  non  credunur, 
quia  eoriim  ratio  non  videiur.  Et  revera  siint  de  qui- 
bus  ratio  reddi  noii  potest,  noii  tameii  Ron  est :  qiiid 
enim  est  in  rcrum  nalura,  quod  irrationabilitcr  lecerit 
Dciis?  Sed  qnoruindam  mirabiiium  operum  ejus,  etiani 
expcdit  taiiiispcr  occultam  esse  rationem,  no  aputl 
animos  fastidio  languidos,  ejusdcm  ralionfs  cogiiitioiio 
vilescaut.  Sunt  cnim,  et '  multi  sunt  qui  plus  tenen- 
lur  admiratione  rernm  quam  cognitioue  causanim, 
ubi  iniracula  mira  esse  desislunt,  et  opus  est  eos  nd 
iiivisibilium  fidem  visibilibus  niiraciilis  excitari,utchn- 
ritate  purgali,  eo  pcrveniant  iibi  fainiliariiate  verilatis 
mirari  desi&lant.  Nam  et  in  tbciitris  homincs  fuiiam- 
bulum  mirantur,  musicis  delcctanlnr  :  in  illo  stiipol 
difficullas ;  in  his  retinet  pa^c:tque  jucunditas. 

6.  Hacc  dixerim,  ut  fidem  luam  ad  amorem  intelli' 
gontix  cohortcr,  ad  qnam  ratio  vera  perducit^  ei  cui 
fidcs  animum  pneparat.  Nam  illa  qux  persuasit,  in 


'  Sic  Hs.,  bt.  linde  conjicilur  su  ra  ad  fiaem  supc- 
rioris  eplst(»lae  i.osiltim  tuisse  cordis  pro  quodamnwdo 
[declanaum  quoaanunodo], 

*  sic  enieiiuavinius  ad  Ms.  unum  ^  atic.  l.cgelvat&r  ennn 
hi  aliis  rad. :  .bbitt  viiuam,  ne  ideo  credanuis  ul  ratiw 
firiM,  ele. 


>  Sicjuxta  Hs.  bt.  Itcmque  f  aulo  inrra,  si  quid  aliter  sa» 
pUis  [ut  secundum  rationem  reddilam,.,,  atiter  sciiis]. 

*  Uss.  quinque,  mtRommi.  Kon  malc,  si  de  miuimo  pro- 
gressu  iauivinonim  oognitiooe  intelligatur. 

*  i.egilur  ct  hi  ia  Ms.  bt.  qui  i^aulo  fost  habet,  miroiiik-' 
sinaai' 


4S5 


S.  AUGUSTSM  EPISCOPI 


m 


ea  Trinilale  r|U3c  csi  Dciis,  Filiuin  Palri  uun  csse  co- 
a*lcrnun),  vcl  altcrius  essc  8ul>sl.iiiliai,  alquc  aliqiia 
partc  dissimileni,  ct  co  mudo  infcriorcin  Spiritum 
sancluni;  ilcniquc  ilia  qu:c  pcrsuasit,  Patrcni  cl  Fi- 
lium  unius  cjusdcinquc,  Spiriiuin  vcro  saiiclum  alte* 
rius  Cssc  subslantix,  iion  *  idco  quia  ralio  est,  sed 
quia  falsj  ralio  cst,  cavcnda  ct  dcte:>tanda  diccnda 
csl.  Nain  si  ruljo  vcra  csscl,  noii  uti(|ue  crrasset. 
Quapropicr  sicut  non  ideo  dcbes  omnem  vilare  scr- 
monem,  quia  cst  cl  scrino  falsus;  ila  non  dcbes 
omnem  vitnrc  ralionein,  quia  est  ct  fulsa  raiio.  IIoc 
et  de  sapicntia  dixcrim.  Netpii^  enini  proplcrea  sapien- 
lia  vilaiida  esl,  quia  csl  ct  falsa  sapiciitia,  cui  stullilia 
est  Chribtus  criicilixus,  qui  cst  Dci  Yirlus,  ct  Dei 
Sapicnlia  :  ct  idco  |>cr  baiic  slultii.iam  prxdicationis 
placuit  Deo  salvos  faccre  crcdcnlcs ;  quoniain  quod 
stultum  cst  Dci,  sapientius  est  hominibus.  lloc  qiii- 
busdam  philosophoruin  cloratorum,  non  veram  viain, 
scd  vcri  siinilem  sectantibus,  et  inea  scipsos  aliosque 
falleiitibus,  pcrsuaderi  non  potuil;  quibusdam  veroco- 
ruin  potuit.  Et  quibus  potuil,  ncquc  scandalum  cst 
Chrisius  crucifixus,  ncquc  sluUitia ;  in  iis  cnim  sunl, 
quthus  vocatis  Judxis  cl  Gro^cis,  Dci  Virtus  cst  ct  Dei 
Sapicntia.  In  qiia  via,  id  cst  in  cujus  Christi  crucilixi 
fidc,  qui  ejus  rcctiludinein  pcr  Dci  gratiam  compre- 
hcudercp:>tueruiit,  ctsi  philosophi  appcUati  sunt,  sive 
oratorcs,  profoclo  humili  pictatc  confcssi  sunl,  sibi 
loiige  cxccllciitius  in  ca  fuisse  prarvios  piscat«>rcs, 
iion  soluiii  credendi  firinis^iino  roboiv,  vcruin  ctiam 
iutcllige.di  ccrtissiina  veritalc  *.  Cum  eniin  didicis- 
»ent,  ad  hoc  electa  stulta  cssc  muiidi  ct  inlinna,  iit 
forlia  cl  sapiciilia  confundercntur  ( I  Cor.  i,  Si-20), 
8Ci|UC  cogiiovisscnl  fallicilcr  sapcre ,  cl  imbccillitcr 
pra:valcrc;  confiisi  salubritcr.  facti  suiit  siulli  ct  iii- 
firmi,  ut  pcrstultum  ct  infirnium  Dei,  quod  sapienlius 
ci  fortius  cst  homiiiibiis,  inter  eiecta  slulta  ct  inlirma 
ficrcnt  vcracitcr  snpicnles  ct  cfdcaciter  fortcs. 

CAPUT  II.  —  7.  Cui  autom  nisi  vcrissiina:  rationi  fi- 
doiis  pieias  crul>cscit,  iilquamdain  idololatriam,  quaiu 
in  cordc  noslro  cx  consiietudinc  visibiliutn  coiihtitiic- 
re  conatiir  humun.c  cogitalionis  innrniitas,  non  diibi- 
leinus  cvcrtere;  nec  aiidcanius  crcdcre  ita  csse  Triiii- 
Utcin,  quain  invisibilein  ct  incorporcam  auiue  iiiconi- 
inuUibilcin  coiinms ,  quasi  tres  quasdain  viventcs 
inoles,  licct  inuxinuis  cl  pulcherriinas,  suoruin  laincii 
sp.itiis  propriis  termiiiaU^s,  ct  sibimct  in  suis  locis 
conligua  propiiiqu.talc  cohaTcntcs,  si\c  una  earuin  sil 
in  inedio  constiluia,  iit  diias  diriinat  sihi  cx  latcribus 
singulis  jiinclas,  sive  iii  inoduni  Irigoni  duas  cailcras 
unai|u;cque  contingut,  ut  nulla  ab  alirpia  separelur ; 
e:iruinque  (rium  tantiuuin  ac  tiliuin  pcrsonarum,  li- 
cel  iii  graiidi  valde,  niolibus  laincn  :>  sumtno  et  iino 
ct  circumquaque  lcrminalarum,  nnain  ess:*  divinitatcm 
aliquain  quarlam,  nec  talein  qualis  csl  aliqua*  ei  iliis, 
bcd  communem  omnibus  tanquam  numcn  *  omnium, 

»  Ms.  hi.:  rr^rf.ti''t/inM«itywi  rohore^vcrumellmimtcUi- 
g  ndi  cerlisiiifwm  VtTUatem, 

"  ^io  Ic;?.  cuni  Ms.  bt.  Et  paiilo  ialra ,  ejmquc  trca  pcrsO' 
tm  [(fuat^  eu  una..,,  eju^  tre$  wrsoin  ]. 

*  U)v.,  tmum.  At  Uss.  habeot  uic,  nunun. 


ct  in  oninibus  ct  in  singulis  toium,  per  quani  unam 
diviniuilein  dicalur  cadcm  Trinitas  unus  Deiis  ;  ejus- 
quc  tres  personas  nusquam  esse  nisi  iii  ca^lis,  ilkim 
vero  divinitatem  nnsquam  non  essc,  scd  ubique  ^rx- 
scnteni :  ac  per  hoc  recte  quidem  dici,  Dcum  et  in 
coilo  esse  ct  in  tcrra,  propUir  iilam  divinitatem  qu» 
ubique  sit  *  tribusque  communis;  non  autcm  recie  di- 
ci,  Patrcin  cssc  in  terra  vel  Filium  vel  Spiritum  san-^ 
ctuin,  cuin  Iiuic  Tiiniiati  sedes  non  nisi  in  ceelo  sit. 
IsUiin  (a)  cogiiaiionis  carnalis  compositioncra  vanunKi 
que  figifientum  ubi  vcra  ralio  labcfacUirc  incipit, 
continiio  illo  intus  adjuvante  alquc  illumiiiante,  qiii 
cuin  uilibus  idoUs  in  corde  noslro  *  habitarc  non  vull, 
ita  isui  confiiigere  alque  a  lide  noslra  quudammodo 
excuiere  fcstinanius,  ut  nc  pulvcrem  quidem  uiluin 
lalium  phanUisniatum  illic  remanerc  paliainur. 

8.  Qtiamobrcin  ni^i  ralionem  dispuutionis ,  qua 
forinsecus  admoniti,  ipsa  intrinsccus  vcriuile  luccnte, 
huuc  falsa  csse  perspictmus,  fides  iii  corde  nosiro  an- 
teccssisset,  quu!  nos  indueret  pietalc ,  noiinc  incassiim 
qu£  vcra  suiit  audircmus  ?  Ac  per  lioc  quoniam  .  I 
quod  ad  cam  pertincbal  fidcs  egit ,  idco  siibscqiio.s 
ratio  aliquid  eoruni  qux'  inquirebat  invcnit.  Falsa:  iui- 
quc  ralioni ,  noii  soluin  ralio  vera ,  qua  id  qiiod  cre- 
diinus  inteliigimus ,  verum  etiain  lides  ipsa  reruin 
nondum  intcllcciaruin  siiie  dubio  pru^fcreiida  c.st.  Mc- 
lius  cst  cniin  quainvis  nondum  visiiin ,  credcre  qnod 
vcruin  csi,  qiiain  puUire  te  veruin  vidcre  quod  f.d 
suin  esl.  Ilabet  iianiqiie  fidcs  oculos  siios,  qiiibas 
quodaiiimodo  videt  vcruin  cssc  quod  noiiduni  vidct , 
ct  quibus  certissimc  vidct,  noiiduin  se  vidcrc  qiiod 
credit.  Porro  autcin  qui  vcra  raUone  jam  quod  laii- 
luminodo  crcdcbat  iiitclligit,  profcclo  pra^poncndus 
cst  ei  qui  ciipit  adbuc  intcliigerc  quod  crcdit ;  si  aa- 
tcin  nec  cupil,  elea  qux*  iittcUigcnda  sunt,  crcdenda 
taiitummodo  cxistimat ,  cui  rei  iidcs  prosii  ignorat  : 
nain  pia  iidcs  sine  spc  et  sine  charilate  cssc  iioii  vult. 
Sic  igitur  homo  fidelis  debct  credeie  quod  iionduiii 
vidct ,  ut  visioncm  ct  speret  ct  amet. 

9.  Et  visibilium  qiiidein  rcruin  prartcritarum ,  qii.T 
temporaliter  trunsicrunt,  sola  fidcs  cst ,  quoniain  iion 
adbuc  videuda  spcraiilur,  sed  facUi  el  lraiisa(  Ui  cre- 
dunlur ;  sicul  cst  iilud ,  quod  Christus  semel  pro  pcc- 
calis  r.ostris  iiiortuiis  est  ct  rcsurrcxit,  iicc  jaininorinjr, 
ct  mors  ci  ultra  non  doniinabilur  {Rom,  vi,  9, 10).  i:Ia 
vcro  qua»  iiondum  suiit,  scd  futurasunt,  sicut  nostro- 
ruin  spiritualiuin  corporum  rcsiirrcctio,  ita  crcdiiiilur 
ut  ctiam  videnda  spcrcntur;  scdoslcndi  modo  nullo 
possunt  modo.  Qux  vcro  iu  sui:t  ul  neque  pra?icr- 
eaiit,  neqtie  fulura  sint,  scd  aaerna  [>crmaiicant , 
partini  sunt  invisibilia,  sicut  justitia,  sicut  sapicntia; 
parliin  visihilia  ,  sicut  ChrisU  iinmorlale  jain  corpus  : 
sed  invisibUia  intellccUi  coiispiciunlur ,  ac  pcr  hoc 
ct  ipsa  modo  quodam  sibi  coitgruo  vidcntur;  ct  cuin 
videntur ,  multo  cerliora  suiit  qiiain  ea  qux  corporis 

*  sic  Ms.  bt.,  ct  niclius.  [ejsf]. 

*  sic  noveni  lUs.  [cordibus  no  t)is], 

(a)  Mias e\ istola 85 ; ab boc vctIk) iociiielat :  «Cogiiatio- 
«  nis. »  etc. 


457 


EPISTOLARUM  CLASSIS  U. 


m 


sensus  atlingit,  sed  ideo  dicuulur  invisibilia,  quia 
oculis  isiis  morlnlibus  videri  oinnino  non  possunt. 
At  illa  quse  visibilia  sunt  permanentia»  possunt,  si 
ostendatitur ,  eiiam  liis  morulibus  oculis  conspici ; 
sicut  so  Discipuiis  post  resurreclionem  Doininus  osten- 
dii  {Mallh.  MViii,  Marc.  xvi,  Lnc.  \xw,  et  Joan,  xi . 
XXI ),  sicot  etiam  post  ascensionem  apostolo  Paulo 
{Aet.  IX,  3,  4),  et  Stephano  diacono  (Act.  vii,  55). 

iO.  Proiiide  ista  visibilin  pennaiienlia  ita  crcdiinus, 
ut  etiamsi  non  denionstreutur,  spercmus  ea  nos 
quandoque  visuros ;  nec  ea  cooemur  raiione  vei  intel- 
lectu  comprehendere,  nisi  ut  ea,  quia  visibilia  sunt, 
ab  iiivisibilibus  distiiictius  cogiteinus  :  et  cum  cogila- 
lione  qualia  sint  iniaginainur ,  satis  utiqtic  novimus 
ea  nobis  nola  non  esse.  Nam  et  Anliochiam  cogilo 
incogiiilam ,  scd  non  sicut  Garihagincm  cognilam. 
Illam  quippe  visioneni  cogilatio  inca  fingil,  hanc  re- 
colit ;  nequaquam  lameii  dubito ,  sive  quod  de  illa 
iestibus  mitltis ,  sive  quod  de  ista  meis  aspectibus 
credidi.  Jusliiiamveroetsapietitiam  et  quidquid  ejus- 
inodi  est,  non  aliterimaginamur,  aliter  contuemur;  sed 
iisec  iiivihibilia  siinpHcinieiilisalquerationis  inlentiono 
iiilellecia  couspicimus,  sine  ullis  formis  ei  molibus  cor- 
poralibus ,  slnc  ullis  lineamentis  (igurisque  membro* 
rum ,  sine  uHis  localibus  sive  rinilis  *  sive  spaiiis 
Infiiiitis.  Ipsumque  liimen ,  qito  cunela  isla  discer- 
niinus,  iii  quo  nobis  satis  apparel  quid  credamus  in- 
cognilum ,  quid  cognitum  teneamus ,  quara  forinam 
cor|K)ris  recordemnr,  quam  cogitaiione  finganius, 
quid  corporis  sensus  attingat,  quid  imagiiictur  aiiimus 
simile  corpori ,  qiiid  certum  et  omnium  corporum 
dissimillimum  liitelligentia  contempleUir  :  hoc  ergo 
lumcn  ubi  harc  ciincta  dijudicantur ,  non  utiqiie,  sic- 
ut  hiijtis  solis  et  cujusqiie  corporoi  iumiiiis  fulgor , 
per  localia  spalia  cit-ciimquaqae  diffundilur,  mcnteiii- 
que  nostrnm  qiiasi  visibili  candore  illustrai,  sed  iiivi- 
sibiliter  et  inefrabilitcr,  et  tamen  inlelligibilit<^r  litcel, 
iamque  nobis  certum  est ,  quam  iiobis  efncit  certa 
qux  secundum  ipsitm  cimcia  conspicimus. 

1 1 .  Cum  igitur  tria  siot  rerum  genera  quae  viden- 
iur ;  unum  corporalium ,  sicut  faoc  coelum  ct  bnec 
terra ,  et  quidquid  iii  eis  corporeus  sensus  cernit  et 
tangit;  alterum  similc  corporalibus,  sicut  suntea  qux 
spirilu  cogitaia  imaginamur ,  sive  recordaia  vei  ob- 
Uia  '  quasi  corpora  coiituemur ,  unde  sittii  ciiam  vi- 
siones  qiiac  vcl  in  somnis,  vel  iii  aliquo  menlis  ex- 
cessu ,  his  qiiasi  localibus  quantilatibus  iiigenmtur ; 
tertium  ab  utroque  discretuin,  quod  neque  sit  corpus, 
neque  ullam  habeal  similitudinem  corporis ,  sicut  est 
sapientia,  quse  mente  inleliecta  conspicilur,  el  in  cu- 
jus  luce  de  his  ocnaibus  vcraciler  judicalur  :  in  quo 
istorum  genere  credendum  est  esse  istam  qiiatn  nosse 
volumus,  Trinitatcm?  ProfceU)  aut  in  aliqtio,  nut  in 
nullo.  Si  in  aliquo ,  eo  utique  quod  est  aliis  duobus 
praestantius ,  sicut  est  sapieniia;  qiiod  si  donttm  ejtis 
Vi  nobis  est ,  et  *  minus  esl  qunin  illa  suiiuna  el  in- 

>  sic  Ms.  bl.  [finibm]. 

*  lx)v.,  oblata.  At  Ma.,  obHla. 

*  Mi>s..aliquot :  Quod  si  donnm  ejm  in  tiobis  nnnuieM 

Sanct.  Augcst.  11 


commutabilis ,  qux  Dei  Sapieiitia  dic  iiur,  puto  quod 
non  dcbemus  dono  stio  inferius  coj^itarc  doiiantem  : 
si  autcm  nliquis  splendor  ejus  iii  nobis  est,  qux  nostra 
sapieniia  dicilur,  quantumcumque  ejus  per  S|)eculiiin 
ei  in  xnigmalc  capcrc  possumus,  oportel  enm  et  ab 
omnibus  corporibus,  ei  ab  omnibus  cor|)orum  simi- 
liludinibus  secernamus. 

12.  Si  auiem  ia  nuUo  istonim  gecere  putanda  est 
ista  Triniias ,  et  sic  est  invisibilis ,  ut  xiec  meiite  vi« 
dealur ;  mulio  minus  de  illa  bujusmodi  opinionem  ha- 
bero  debemus ,  ul  cam  rebus  corporalibus  vel  corpo- 
ralium  rcrum  imaginibus  similem  esse  credamtis.  Non 
enim  corpora^  pulchritudine  molis  aut  magniiudine 
superal ,  sed  dissimilitudiiie  ac  disparililate  nalurae  : 
el  si  discrela  est  a  comparaiione  bonorum  animi  no- 
siri ,  qualia  sur.t  sapientia,  jusiilia  ,  cfaaritas,  castitas, 
et  caiiera  lalia ,  qua»  profeclo  inole  corporis  non  pen- 
diinus,  nec  eorum  quasi  corporeas  formas  cogitatione 
figuramus,  sed  ea  quando  rccte  inlelligimus,  sine 
aliqua  corpulenlia  vei  simililudine  corpulentiae  in  luce 
menlis  aspicimus ;  quanlo  esl  ^b  oinnium  qualitaluni 
et  quanlitatum  corporalium  comparatione  discretior? 
Non  cam  tamen  a  nostro  inlelleciu  omnino  abhorrerp 
Aposlolus  teslis  est,  ubi  ait :  InmUfUia  enim  a  consU' 
tutione  mundi,  per  ea  qws  facta  $unt  intellecta  contpiciuH' 
tur;  tempiternaquoquc  fijui  virtu$  ac  divinita*  {Rom.  i , 
20J.  Ac  per  hoc  cum  eadem  Tritiitas  fecerit  et  corpus 
el  aniinam  ,  siiie  dubilalione  C8t  uiroqtie  prxslaniior. 
Anima  itaque  considerata ,  maxime  humana  el  ratio- 
r..ilis  atqce  intellectualis,  qux  ad  ejus  imagiucm  facta 
esl ,  si  cogitationes  nosiras  ei  intelligentias  non  evi- 
cerit ,  sed  ejus  quod  habct  pra>cipuum  ,  id  est  ipsam 
mentem  atqne  ititelligeniiam  menle  aique  uitelligenti« 
potuerimus  apprehendcre ,  non  erii  foriassis  absur- 
dum ,  ut  cani  ad  suum  quo4)ue  Crenlorem  intelligen- 
diim,  ipso  adjuvaiiie  noediiemur  aitoilore.  Si  auteui 
in  seipsa  dcficil,  sibique  succumbil,  pia  fide  conlenia 
sit  quamdiu  peregrinatur  a  Domiiio ,  doncc  fiai  in  ho^ 
mine  quod  promissum  est,  faciente  illo  ^itt  poten$  est, 
sicut  ait  Apostolus,  facere  supra  quam  petimus  aut  in- 
teiligimus  {Eph.  iii,  20)  {a). 

CArUT  111.  —  13.  Quae  cuin  ita  sint,  inieiim  volo 
ui  legas  ea  qu»  adlsUni  quxstionem  pertinentia  jain 
mulu  conscripsimus ;  illa  eiiam  quas  in  manibus  ba- 
bemus ,  et  propler  magnitudinem  lam  diflicilis  quo^ 
stionis ,  nondum  possumus  explicarc.  Nuuc  vcro  lene 
iiiconcussa  fide,  Patrcm  et  Filium  et  Spiriium  saii- 
ctuni  esse  Trinitatero  ,  et  Umen  unum  Deuin ;  non 
qtiod  sit  eorum  communis  quasi  quarta  divu)ita£ ,  sed 
qu«)d  sit  ipsa  inefliibililcr  *  inseparabilis  Trinilas,  Pa- 
tremque  solum  geiiuisse  Filiuin ,  Filiumque  solitm  a 
Patre  genitum ,  Spirilum  vero  sancium  et  Patris  et 
Filii  esse  Spiritum.  Et  quidquid  tibi ,  cuin  isla  ^j^. 
tas  ,  coi  poreue  siinilixudinis  occurrerit ,  abige  %  ab* 

qtunn ,  etc.  Ai  unus  e  vaiic.,  Ai   nobU  wm  nwtM  rti 
quam,  eic.  mwwf#  im 

*  sic  Ms.  bl.,  longe  melius.  [inelfttbilis]. 

*  In  Mss.  deesi  abiqe. 

(a)  QMD  sequuntur  usque  ad  h«c  vcrha,  *  nestai  uanuit  « 
eic., n.  17, deca^ii in  eiisiola qua? olini luil  83.      •^*'**'"'' ' 

("QuinziJ 


4b9  S   AUGUSTIM  EPISCOPI 

ntic ,  negn,  respiic,  abjice ,  fuge.  Non  enim  parvn  cst 
inchoalio  cogniiionis  Dei,  si  anlcqtinm  po>siinus  nosse 
(|uid  sit,  incipianius  jam  nosse  quid  iion  sil.  Intelle- 
ctum  Tcro  valde  ama  ;  quia  et  ips-jc  Scripiursc  sanctap, 
ruac  mngnarum  rerum  ante  intelligentiam  suad<Mit 
lidcm ,  nisi  cas  rectc  intelligas ,  uliles  tibi  esse  non 
possunt.  Omnes  enim  hxrelici ,  qiii  eas  in  auctoritale 
rccipiunt ,  ipsas  sibi  videnlur  sectari ,  cum  suos  po- 
rius  secientur  errores ;  ac  pcr  hoc  non  quod  cas  con- 
lcmnant,  scd  quod  eas  non  inlelliganl,  bncrelici  sunt. 
iA.  Tu  nulcm,  charissime,  ora  forliter  cl  fidclitcr 
iitdet  tibi  Dotninus  intHIcctiim,  ac  sic  ea  qii:c  forinse- 
cusadliib(^tdi1igcnlia  prxccptorissivedocloris,  possint 
esse  fructuosa  ;  quoniam  neqnequi  plantat  est  aliquid , 
neque  qui  rigat^  sed  qui  incrmentum  dat  Deus  (I  Cor,  iii, 
7): cui  dicimus,  Pater  noster  qui  esin  calis  (Matth.  vi , 
9);  no:i  quia  ibi  est,  ct  hic  iion  est,  qui  praesentia  incor- 
porea  ubiqncest  lotus,  sed  quia  in  eis  habilare  dicitur, 
quorum  pictati  adosl,  et  hi  masime  in  coeiis  sunt,  ubi 
ctiam  iioslra  conversatio  est,  si  nos  os  nostrum  vcracl- 
icr  sursiim  cor  habere  respondeat.  Nam  ctsi  carnalitcr 
acccpcriiiius  qiiod  scriptum  est,  Coelum  milit  sedes  est^ 
terra  autem  scabcUum  pedum  meorum  {Isai,  lxvi,  1 ) ;  ct  ibi 
et  hic  eum  esse  credere  dcl)cmus :  quamvis  non  totiim 
ibi ,  quia  hic  e^^sCnt  pedcs ;  iiec  totiim  hic ,  quia  ibi 
esscnt  superiores  corporis  partes.  Qiiam  cogitationcm 
earnnlcm ,  riirsum  iUiid  nobis  cxciiicre ,  quod  dc  illo 
scriptumest,  potest  :  Qui  ccetum  mensus  est  palmo^  et 
tcrram  pugitlo  (/(/.,  xl,  12).  Quisenim  scdcatinspalio 
p.ilmi  hui,  nut  in  tanlo  loco  pcdes  ponat,  qunntMm 
cjus  piignus  apprehcndit?  Nisi  furte  in  lantiim  caro 
vana  progrcdilur,  ut  ei  parum  sit  humana   membra 
substantitC  Dci  tribuerc ,  si  ea  non  etiam  monsiruosa 
confingat ,  ubi  pnlmus  lum!)is ,  et  ptigilius  ambabus 
pnimis  conjunctis  sit  latior.  Sod  hxc  dicuntur,  ut 
cym  sibi  non  convcniunt  qunc  cnrnaliter  audimus,  cis 
ipsis  admonili ,  inefTabiliter  spiritualia  cogitemus. 

i5.  Undc  ciiainsi  corpus  Domini ,  qtiod  de  sepul- 
cro  cxcilatum  levavit  in  coclum ,  nonnisi  specie  hu- 
ina»a  membrisque  cogitamus ,  non  tamcn  ita  putan- 
dum  est  scdcrc  ad  dextcram  Patris,  ut  ci  Pater  ad 
sinistram  scdcrc  videntur.  In  illa  quippe  beatitudine , 
qiixomnem  supcrat  humanum  intellecttim ,  soladex- 
tera  cst,  el  eadem  dextera,  ejusdem  beatitudinis 
uomcii  esi.  Pminde  nec  illud  quod  postrcsurrectionem 
sunm  dixil  Mnrix,  Noti  metangere^  nondum  enimascendi 
ad  Patrem  meum  (Joan,  xx,  17),  tam  absurde  acci- 
piendum  est ,  ut  existimemus  eum ,  cum  ascendisset , 
voluisse  a  feminis  tangi,  qui  se  tangendum  viris  an- 
lequam  ascenderet  praebuit.  Sed  Mariae  profeclo ,  in 
'  qua  figurata  Ecclesia  esl«  quando  illud  dixit ,  intelligi 
'  voluit  tunc  ascendisse  ad  Patrem ,  cum  illum  Patri 
eognovit  scqiinlcm ;  et  tali  fideillum  salubriter  tetigit, 
ne  81  1h;c  solum  eum  esse  crederet  quod  in  cariie  ap- 
panicnit,  non  bene  langeret.  Sic  eum  Photinus  h:crc- 
licus  teiigit,  qui  hominem  tantummodo  credidit. 

i6.  Et  si  forle  nliud  in  his  verbis  Domini  apiiiis 
iDclitisque  intclligi  potest ,  opinio  tamen  qua  putatur 
kubetanlia  Patris  csse  in  coclo,  sccundum  quodPatcr 


4(^ 

una  in  Trinilalc  per<onn  c  t,  diviiiitas  rcronon  in 
co^Io  tantum ,  sed  ubiquc  cst :  qiiasi  aliud  sit  Paler , 
aliud  diviniUs  ejus  qux  illi  communis  est  cum  Filio 
et  cum  Spirilu  sancto;  ut  ipsa  Trinius ,  tamjiiam  hicis 
corporalibus  et  lanquam  corporea  sit,  diviniUs  verouiia 
trium  persoiiarum  ubiqtie  sit  praesens,  et  ipsa  sola  Uii- 
qunin  incorporcn  ubique  sil  toU  :  sine  dubiutlone  rc- 
spiiendn.  Si  enim  qualitaseorum  esset  (quod  absit,  ut  in 
Patre ,  aut  Filio ,  aut  Spiritu  sancto  aiiud  sit  qualius, 
aliud  substantia),  Umcnsi  eonim  qualitas  esse  possrt, 
ntiqucampliusalicubi  quam  in  suasubsbintiaesse  *  noa 
posset :  si  autem  subsUniia  est ,  et  alia  cst  quam  sunl 
ipsi ,  alia  subsUnlia  esi ;  quod  nihilominus  falsissime 
creditur. 

i7.  Scd  si  fortc  minus  intelligis  intcr  subsUiitiam 
etqiialitiitcmquid  inlersit;  hoc  cerle  facilius  advertis, 
qtiod  et  diviuitas  TriniUtis  (quac  puUtur  alia  esse 
qtiani  est  ipsa  Trinitas ,  et  propter  haiic  dici  non  Ires 
dcos,  sed  unum  Deam ,  qiioniam  ipsa  est  iribus  una 
communis)  aut  subsUniin  est,  aut  non  est  subsUntia. 
Si  siibslanlia  cst,  ct  alia  cstquam  Pater ,  aut  Filius, 
aut  Spiritus  sanctus ,  aiit  eadem  simul  Trinitas ;  pro- 
cul  dubio  alia  subsUnlia  cst  :  hoc  autcm  verius  re- 
fcllit  ct  respuit.  Si  aulem  non  cst  substantia  isu  divl- 
nius,  ct  ipsa  cst  Deus,  quia  ipsa  est  ubiquc  tou ,  iion 
iiln  TriniUs  ;  ergo  Deus  non  cst  subsUntia  :  qnis  lioc 
catlioliciis  dixcrit?  Item  si  non  esl  subsiantia  ista  divi- 
niUs ,  ct  secundum  hanc  cst  TriniUs  unus  Dcits , 
qnod  bacc  una  esl  in  Iribus;  non  debuit  dici  Pater  ct 
Filius  ct  Spiritus  sanciiis  unius  substantiac,  scd  unius 
diviniUlis  quge  non  est  subsUntia.  Agnoscis  aulem  in 
(Ide  catholica  quoniam  hoc  est  verum ,  hoc  csi  con* 
firmntum  quod  Pater  et  Filiuset  Spiritus  sanctus^ 
Ideo  ciim  sit  Trinitas  ,  unus  est  Dcus ;  quia  insepara- 
bilitcr  sunt  unius  ejusdemquc  subsUnli» ,  vel  (  si 
hoc  meliiis  diciltir),  csscntiac.  Nam  nonnuUi  uostri  ei 
maxime  Grxci ,  Triniutem  quac  Dcus  esl ,  mngis  es- 
scntiam  (a),  qiiam  unam  subsUntiam  esse  dixerunl ; 
aliquid  iiiter  baec  duo  nomina  intcresse  arbiirantt^s, 
'vel  inlelligcntcs  :  unde  nunc  dispiiUre  non  est  opus ; 
quod  etsi  divinitalem  isiam  ,  quac  aliud  existimaiiir 
esse  quain  ipsa  TriniUs,  non  subsUntiam  sed  esseii- 
tiam  dixcrimus ,  eadem  fabilas  coiisequelur.  Si  eniui 
alia  est  quam  ipsa  TriniUs,  altera  erit  essentia  :  qucni 
absit  ut  cathoiicus  scntiat.  ResUt  iuque  ut  iu  creda- 
mus  unius  csse  subsUntiac  TriniUtein,  ut  ipsa  essen- 
tia  non  aliud  sit  quam  ipsa  TriuiUs.  Ad  qiiam  vi- 
dendam  quantumiibet  in  hac  viu  proficiamus ,  per 
specDlum  eril  ct  in  xnigmnte  quod  videbimus.  Gum 
vcro,  quod  in  resurreclione  promitlitur,  spirituale 
corpus  liabere  cocperimus,  sive  iliam  mente,  sive 
mirabili  *  modo ,  quoniam  ineffabilis  est  spirilualis 
corporis  gratia ,  etiam  corporc  vidcamus ;  non  la- 
meii  per  locorum  intervalia ,  ncc  in  partc  minorem , 
in  pnrte  majorcm ,  quoiiiam  non  cst  corpus ,  et  ubi- 


>  Lov.,  quamsua  esse non posset,  At  liss.  habeot ,  quam »i 
sua  esse  substantia  non  possct;  prticter  ali(|uol,  ui  quii. 
omittitur  vox,  substantia. 

*  In  Mss.  pluribus,  irralionabUi  nwdo. 

(a)  ouiian. 


461 


EPISTOLARUM  CLaSS^S  II. 


m 


que  toia  esl ,  pro  nosira  capackatc  videbimus. 

CAPUT  lY.— IS.Quodvcroposuisliin  epislola  lua, 
videri  libi,  vel  polius  quod  vidibatur  tiffi ,  nihil  vivum 
iecundum  subilantiam  titeue  juitiiice ,  ideoque  te  non 
poise  adhuc  Deum ,  id  ett  viventem  naturam  ^  jiutitia 
iimilem  co^tare  :  qnia  juitilia ,  sicul  dicis  ,  non  in  ie, 
icd  in  nobii  vivit ;  imo  noi  poiiui  iecundum  illam  vivi- 
mui  ,  ipia  vero  per  te  juilitia  nequaquam  vivit :  ad  boc 
ui  tibi  ipse  respo:ideas,  illud  intuere,  utrum  recte 
dici  possit  vilam  ipsam  non  vivere  ,  qua  fit  ut  vivat 
quidquid  non  falso  dicimus  vivere.  Puto  enim  absur- 
dum  lil)i  videri,  ut  pcr  viiam  vivatur,  et  viia  non  vi- 
vat.  Porro  si  viia  ipsa  prxcipue  vivit,  qua  vivit  omnc 
quod  vivit,  rccole,  obsecro,  quas  dicat  Scriptura  divina 
animas  mortuas;  profecto  invcnies  injustas,  impias, 
infideles.  Nam  licetper  illas  vivant  corpora  impiorum, 
dc  quibus  diclum  est  quod  mortui  iepeliant  mortuoi 
iuoi  {Matth.  viii,  22),  el  ibi  inlciliganlur  eliam  iniqure 
animse  non  cssc  sine  aliqua  vita ;  neque  enim  aliter  cx 
eis  posscnt  corpora  vivcre ,  nisi  qualicumque  vila  , 
qua  omnino  animx  carere  non  possunl,  unde  immur- 
lales  nieriio  vocantur  :  non  tanien  ob  aliud  amissa 
jiistitia  dicuntur  mortux,  nisi  quia  et  aniinarum,  licct 
iromortaliter  qualicuinque  vila  vivcntium ,  verior  et 
major  vita  juslitia  est ,  tanquam  vita  viiarum ,  qux 
cum  sinl  in  corporibus,  eliam  ipsa  corpora  viva  sunt, 
quae  pcr  scipsa  vivere  nc(iucunt.  Uuapropier  si  animx 
non  possunt ,  nisi  etiam  in  seipsis  utcuinque  vivere , 
quia  cx  eis  vivunt  et  corpora ,  a  quibus  deserta  mo- 
riuntur ;  quanlo  magis  vera  justitia  etiam  in  seipsa 
vivcre  iiiteUigenda  est ,  ex  qua  sic  vivunt  animx ,  ut 
hac  amissa  mortux  nuncupentur,  quamvis  quantula- 
cumiiue  vila  iion  desinant  vivere ! 

19.  Ea  porro  justitia  qux  vivit  in  seipsa ,  procul 
dubio  Dcus  cst ,  alqiic  incommuiabiliter  vivit.  Sicul 
aiilcni  lia;c  cum  sit  in  scipsa  vita ,  etiam  nobis  fit 
vita ,  cdin  ejus  efficimur  utcumque  participes  :  ita 
cuni  iii  scipsa  sit  jusiiiia,  eiiam  nobis  (it  justitia, 
cuin  ci  coIiaTcndo  justc  *  vivimus ;  et  tanto  magis  mi- 
iiusvo  justi  sumus,  quaiito  magis  ilii  minusve  cohxre- 
mu».  Undc  scriptum  cst  de  unigenito  Filio  Dci,  cum  sit 
utique  Patris  Sapicntia  atque  Juslilia,  et  sempcr  in  se- 
ipsa  sil,  quod  factus  sit  nobiiaDeo  iajnentia  etjuititia^ 
et  ianctificatio  et  redemplio;  ut  quemadmodum  icriptum 
cit :  Qui  ghriatur,  in  Domino  glorietur  ( I  Cor,  i,  30, 51 ). 
Qiiod  qiiidein  et  ipse  vidisli ,  addeiido  nlqiie  diccndo : 
Kiii  forte  non  lusc  huntance  eequUatii,  ied  Ula  quce  Deui 
eil ,  iola  e^ie  aaeratur  juititia.  Est  plane  ille  summus 
Dcus  vcra  jusiitia,  vei  ille  verus  Deus  summa  justitia ; 
quam  profecto  esurire  et  sitire ,  ea  iiostra  est  iii  liac 
percgrinalioiie  justilia ,  et  qua  postea  saturari ,  ea 
iiostra  est  in  xternitate  plcna  justitia.  Nqn  ergo  Deum 
nostnc  justitioe  similcm  cogitemus,  sed  cogiiemus 
nos  potius  tanto  similiores  Dco ,  quanto  csse  poteri- 
mus  ejus  participaiionc  justiorcs. 

20.  Si  crgo  cavendum  est  ne  justitix  noslrx  simi- 
leiii  putcmus  Dcum ,  quoniam  lunien  quod  illuminat , 
incomparabiliter  exccUcntiiis  est  illo  quod  illuminatur; 

*  Abest  jttsreacod.  bt.  ct  aliquot  allis. 


quantp  magis  cavcri  oportcC,  ne  aiiquid  iiiferius  e* 
quodammodo  dccoloratius  cuin  esse  credamus,  quam 
cst  nosira  justitia !  Quid  est  autcm  aliud  justitia ,  airo 
in  nobis  est ,  vel  quxlibet  virtus  qua  recle  sapienter- 
que  vivitur,  quam  interioris  hominis  pulchriludo? 
Et  certc  sccuiidum  hanc  pulchritudinem  magis  quain 
secundimi  corpus,  facti  sumus  ad  imaginem  Dei :  undo 
nobis  dicitur,  NoUte  conformari  hme  iwculo,  ied  refor* 
mamini  in  novitate  mentii  veitrce^  ad  probandum  vo$ 
qucB  iit  voluntai  Dei,  quod  bonum  et  beneplacUum  et  per* 
fectum  {Rom.  xii,  2).  Si  crgo  non  in  mole  neque  in 
distantibus  per  loca  sua  partibus ,  sicut  corpora  sive 
ccriiunlur  sivc  cogilantur  ,  sed  in  virtute  iutelligibili, 
qualis  est  justitia ,  mentem  dicimus,  seu  novimus, 
scu  volumus  pulchram ,  et  secundum  lianc  pulchritu* 
dinein  rerormamur  ad  imaginem  Dei :  profecto  ipsius 
Dei  qui  nos  formavit  et  reformat  ad  imaginem  suam » 
non  in  aliqua  mole  corporea  suspicanda  est  piilcfari- 
tudo;  coque  justorum  mentibus  credcndus  est  incom- 
parabiiiter  pulchrior,  quo  est  incomparabiliter  ja- 
stior  (a).  Uxc  Dilectionem  tuam,  quaiitum  ad  usitatum 
cpislolaram  modum  attinet,  prolixius  forsitan  quani 
exspcclabas;  quaiitum  autcm  ad  tam  magnae  rei  qoae- 
stionem,  brcviter  admonuisse  suffoceril :  non  ut  satis 
sit  eriiditioni  tux,  sed  ut  aliis  quoque  leciis  vel  au- 
ditis  diligentcr  instructus,  ipse  ubcrius  tua  secus  dicta 
redarguas ;  quod  est  ulique  tanto  melius ,  quaiito  fit 
himiilius  et  fidelius. 

EPISTOLA  CXXl  *  (6). 

Paulinui  Nolenm  epHicopui  Auguitino  proponU  qum^ 
aionei  aliquot^  primumde  Piolmii,  tum  deApoUohf 
et  ad  extremum  de  Evangelio» 

CAP.  PRIMUM. —  i .  De  paucii  quce  nunejam  ad  na^ 
vem  currente  litterarum  perlatore,  et  mihi  in  ipiius  feiti' 
nationeproperantiin  mentem  venerunt^ne  iine  corolUtrh 
tnihi  reicribai,  aliqua  proponam :  quaai  fortetudda  sicnf, 
etnuhi  videnlur  obicura ,  nemo  prudentum  filiorum,  qui 
forte  de  nostrii  in  hora  lectiuncuUe  hujui  circa  te  ilete' 
rint,  de  innpientia  mea  rideat^  sed  potiui  benevolentia 
fratemcB  charitatii  faveat  inttruendo,  ut  effieiar  viden" 
tium  particepi  et  ex  doctrina  tua  iUununalii  mentibui 
eonttderantium  mirabitia  de  lege  Dondtd. 

2.  Dic  ergo  mihi,  benedicte  doctor  lirael,  quid  nl 
quod  dicitur  in  paatmo  decimoquinto :  c  Sanctii  qui  in 
terra  sunt  ejui^  mirilicavit  onmes  voluntatei  iuas  inter 
illoi»  Multiplicatmiunt  enim  infirmitatei  eorum;  poitea 
acceieraverunt.  i  Quoi  ait  ianctoi,  qui  in  terra  sunt  la»- 
cti?  Num  illoi  Judceoi,  qm  filu  camii  Abrahce^  el  non 
filii  repromiiiionii  excluduntur  a  umine  quod  in  liaac 
vocatum  eit  {Rom.  ix,  8,  7).  ideo  ianctoi  bs  tcrra,  quia 
ianeti  genere  carna/i,  vita  autem  iensuque  terreni  sunt^ 
qui  terrena  sapiunt^  et  carnali  observanlia  in  vetustat^ 
iitterce  consmescunt ;  non  renascentes  in  novam  creatU' 
ram,  quia  non  receperunt  eum^  per  quem  vetera  transle- 

*Castigata  ad  a.  bg.  bl. bn.  c.  oc. ff.  g.  gv.  n.  r. s. ab.  vc 
dnost.  quatuor  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er.  l.ov. 

(a)  Hic  dcsinelm  epistola,  quae  olim  crat  8f(. 
(M  Alias!$8 :  qux  autcin  \ii  erat,  iiuuc  150.  Scrii  ta  dr 
au.  ilO. 


S.  AUCUSTLM  LPISCOn 


4G4 


runl,  et  facta  $unt  nova?  Sic  enim  forte  eos  in  hoc 
pzalmo  sanctos  appellat^  quomodo  ct  in  Evangetlo  ju* 
slotf  ubidicit,  i  Nonvenivocare  justos,scd  peccatores  i 
{Matth.  IX,  15);  id  csl  illosjuslos,  qui  in  sanclilale gcne- 
ris  et  litterii  Legis  glorianlur :  qnibns  dicitur^  i  Nolite  glo- 
uari  in  patre  Abraham;  quia  potens  est  Deus  de  lapidibus 
istis  excitare  fiUos  Abraha;  i(/d.  iii,  9).  Quorum  forma  in 
Uto  Pharisaio  proponitur^  qui  justitias  suas  tanquam  ne- 
uienti  Domino  recolens,  praidicabat  in  templo;  non 
oraus  ut  exaudiretur^  sed  cxigens  quasi  debiium  meriti 
pro  operibus  bonts  quidem,  sed  ingratis  Deo^  quia  quod 
justiiia  (edificavcratf  superbia  destruebat :  uec  idipsum 
tilenliOj  sed  voee  clamabat,  ut  appareret  eum  non  divi- 
nis  auribus  loqui,  qui  et  ab  hominibus  vcllet  audiri ;  at* 
que  ideo  non  placuit  Deo^  quia  placebat  sibi :  c  Quoniam 
dissipavit  Dominus  ossa  hominum  sibi  placenlium.  Con- 
fuasunt,  I  inquitf  <  quiaspreviiUlos  >  (Psa/.  lii,6),  ^ui 
for  humile  et  contribulatum  non  spernit. 

5.  Detiique  et  in  ipsa  Evangelii  parabola^  qua  Phari- 
satl  et  Publicani  persona  confertur,  evidenter  ostendit 
ipse  Dominus  quid  in  homine  snscipiat ,  quid  repeilat 
{Lue.  3LV11I,  10-14),  sicut  scriptum  est  quia  c  Deus  su- 
perbis  resistit,  humilibusautem  datgratiam  (Jac*  iv,  6).  > 
Ideo  protestatur  mugis  juslificalum  abiisse  c  templo  Pu- 
blicanum  dcconfessionepeccatorumtsuorum^quam  Pha- 
ristpum  de  imputatione  justitiarum  suartm.  Merilo  au^ 
tem  ille  laudator  sui^  repudiatus  absccssit  a  facie  Dei, 
qui  cum  ipso  nomine  peritiam  Lcgis  prteferrel,  obiitus 
fuerat  in  propheta  dicentem  Dominum :  c  Super  quem 
kakitabOf  nisi  super  humilemj  et  quietuin^  et  trementem 
urmones  meost  {Isai,  ix\i9^)lIUe  autemin  corde  con- 
irito  sui  accusator  acripitur,  et  obtinet  veniam  de  confcs- 
vs  peccalis  proptcr  gratium  humlitatis^  sancto  illo  Pha- 
risteo  {quales  Judivi  sancti  sunt ),  reportante  sarcinam 
peccatorum  de  jactantia  sanclitalis.  Ipsius  nimirum  sunt 
forma  Judwi  f7/i,  de  quibus  Apostolus  ait  quod  suam 
jflutiliam  statuere  cupietitcSj  qua  ex  Lege  est,  juslittas 
De\  non  sunt  snbjecti  {Uom*  x,  5),  quas  est  ex  fide,  quas 
reputata  est  patri  nostro  Abraham  ad  justitiam,  non  ex 
operikus  {Id.  IV,  2,  3),  quia  secundum  omnipotentiam 
Dri  credidit  Deo  :  apud  quem  ille  vere  justus  est  qui  ex 
fide  vivit;  necsmiclusin  terraest,  sed  in  coelo,  quia  non 
earne,  sed  spiritu  ambulat;  cujus  conversatio  in  catis 
est;  non  gloriantis  in  circumcisione  carnis^  sed  in  dr- 
eumcisione  cordis,  quas  non  Utlera,  ud  spiritu  *  agitur 
inrisibiliter ;  unde  laus  ejut  non  ex  hominibus  est^  scd 
ex  Deo. 

4.  Deinde  quod  jungit  tn  eodem  versiculo^  i  Miras  fc- 
eit  votantates  suas  inter  illos,  %  credo  ex  eo  dicit^  quod 
ipris  primum  lucernam  Lcgis  accendit,  et  prtecepta  vi- 
vendi  dedit.  c  Notas^  >  enim^  inquit,  i  fecit  vias  suas 
Moysif  el  filiis  Israel  voluntaies  suasi  (PsaLcii^l). 
Dande  ipsum  pielaiis  suoe  sacramentum  in  ipsis  operatus 
esij  nalus  in  carne  ex  virgine  Deus  in  gente  ipsorum^  et 
4e  carne  ipsorum  faclus  ex  semine  Darid  homo  :  deinde 
vhrtutes  sanitatum^  quas  in  ipsis  et  eoram  ipris  perfecit. 
Qui  per  hosc  non  modo  credUus  non  est,  sed  et  blasphe- 

^  Lov.,  Sf^itu  DcLkish  aliis  cdd.  abest  Det. 


matus  est  ab  eis,  cnm  dicerent,  i  Hie  homoria  Deo  es- 
set ,  non  curaret  sabbatisi  (Joan.  ix,  16);rt,  i  A'6fi  eji- 
cit  da:monia  nisi  in  Beelzebnb  principe  dtemoniorum  » 
(Maith.  XII,  21).  Propter  hanc  mentem  obdurata  im- 
pietate  cascatam,  multiplicatce  sunt  tnfimiHtttes  et  tene- 
brcB  eorum. 

5.  Sed  quid  est  quod  a//,  i  Posteu  aceeteraverunt  ?  r 
(Jtrum  in  pomitentiam^  sicut  Hli  in  Actibus  Apostoio* 
rum,  qui  beati  Petri  prcedicatione  compuncti,  credide- 
runt  in  eum  quem  crucifixerant,  it  festinanta  tanlo  ex- 
piari  peccato  ,  ad  donum  gratice  eucurrerunt  { Acl.  ii , 
57-41)?  an  vero  quia  virtutes  aninue  ex  fide  et  charilate 
Dri  roborantur^  iilis  impiis  utroque  vacuis  muitiplicaiag 
sura  infirmitates  animce  ex  impietate  sceierum  mortiferis 
languoribus  occupatce?  Christus  etenim  Inmen  et  viia 
eredetitium  est,  etsanitas  sub  pennis  ejus :  unde  non  mi- 
rum  si  et  tenebrce  et  infirmitates  eorum  muitipiicaHE 
iUHtlninteritum^  quiritam  et  lucem  nonreceperunt^  ne- 
que  sub  pennis  ejus  manere  voiuerunt ;  quos,  ut  ipse 
fiens  in  Evangeiio  suo  protestalur^scepevoiuit  congre- 
gare  sub  aias  suas,  sicut  galiina  congregat  puiios  suos^ 
et  noiuerunt  (Matth.  xxiii,  57).  Muitipiicatis  ergo  infir- 
mitatibus  quo  acceieraverunt  ?  Forte  in  crucem  Domini 
conciamandam^  et  invito  Piialo  nefariis  voribus  extor- 
quendam^  ut  adimplerent  mensuram  patrum  suorum,  ut 
isti  Dominum  Proptietarum  occiderent,  quorum  patrcs 
ipsos  Propttetas  interfecerunt^  aquibus  hic  mundi  Saiva- 
tor  esse  venturus  nuniiabalur.  i  Postea  acceieraverunt : 
veioces  enim  pedes  eorum  ad  effundendum  sanguinem. 
Contritio  et  infeiiciias  in  viis  eorum,  ei  viam  pacis  non 
cognoverunt  i  (Psai.  xiii,  3),  id  est  Christum  qui  dicit, 
I  Ego  sum  via  i  (Joan,  xiv,  6). 

6.  In  conscquenti  psaimo  iltud  miki  exponi  deridero, 
quid  dicat,  i  De  absconditis  tuis  adimpietus  est  venter 
eorum.  Saiurati  sunt  porcina,  i  vel  sicut  in  qtdbusdam 
psaiteriis  scriptum  audio,  c  saturaii  sunt  fiiiis  (a),  et  re- 
Hqucrunt  quce  superfuerunt  parvutis  sms.  i 

7.  Rursus  in  aiio  psalmo  admirari  soteo,  Fiiium  ad 
Patrem  ioqui  inteliigens,  in  psaimo  quinquagesimo 
octavo,  ubi  de  Judtris  t/itmicts,  de  quibus  supra 
dixeral,  t  Ecce  ipsi  ioquentur  in  ore  suo,  et  gtadius  in 
iabiis  eorum,  i  pauio  Infra  dicit,  i  Ne  ocrideris  eos,  ne^ 
quando  obiimscantur  Legis  tuce.  Disperge  iiios  in  rirtuie 
tua,  et  destrue  eos,  Domine.  i  Quod  in  his  usque  in  ho- 
^ernum  diem  videmus  impieri  :  destructi  sunt  euim  a 
veteri  sua  gioria,  sine  tempio  et  rine  sacrificiis,  ac  sine  Pt  o- 
phetis  in  omnium  genltum  dispermne  riventes.  Sed  quid 
mlramur  quod  jam  per  Prophetam  pro  ris  non  ocriden- 
dis  rogabat,  pro  quibus  et  sub  ipso  tempore  passionisjam 
ad  crucem  eum  dueentibus  precabatur^  dieens :  c  Pater^ 
dimitle  ris;  non  enim  sriunt  quidfariunti  (Luc.  xxiii, 
54)?  Verum  quod  adjecit,  i  JSe  unqnam  obiiriscantur 
Legis  tucB,  i  tanquam  propterhoc  necessaria  esset  etiam 
rine  fide  Evangeiii  vita  eorum,  obscurum  mitii  fateor. 
Quid  enim  tiis  ad  saiutem,  quas  soia  fide  queeritur,  pro- 
dest  in  Legis  memoria  et  meditatione  versari ;  niri  fortt 
propter  honorem  Legis  iprius,  vei  generis  Abraham^  ui 

(fl)  i  i^,  fiiiis,  ulnf  suibus.  Hieroaymus  tameo  ex  liebneo 
vertily  filHs. 


AG8 


EPISTOLARUM  CLASSIS  IL 


IG« 


itiam  in  p§fU  lerrena  earnaUs  temims  ejus^  qum  videlur 
Beeundum  areMm  mMri$  computari,  Legit  antiqua  /tl(€- 
ra  pereeverei,  ne  forU  aliqui  le§endo  Legem  illumine»- 
lur  ad  fidem  Chritii^  qui  et  Legis  et  Prophetarum  finit 
ettf  et  in  omnibut  eorum  librit  prmfiguratut  ae  prophe- 
tatut  eiucet  f  aul  quia  ex  iptit  imphs  eorum  generatio 
tentura  e$t  eiectarum,  qui  de  tingulit  tribubut  eleeti^  in 
duodenit  mliibut  devgnanlwr  {Apoc.  yii,  5-8);  quibut 
ipta  rewelaHo  beati  Jonnmt  ex  voce  AngeU  prcenuntiantie 
hoc  testimanhim  perMbet^  qnia  comitatui  regit  atirni 
familiariut  adhcerebunt  penitut  immaculati^  et  humaiKB 
conjunetionit  expertet?  de  quibut  tpecialiter  ait :  t  Se- 
quuntur  Agnum  quocumque  ierit,  quia  cum  muUeribut  te 
Hon  coinquina^unt ;  virginet  emm  tunt  i  ( id.  xiv,  4 ). 
8.  /n  texagesimo  teptimo  prceter  alia  illud  mihi  ob- 
tcuritsimum  ett  quod  ait^  c  Verunuamen  Deut  conquim^ 
tavil  capita  ininucorwn  tuorum^  verticem  capiUi  peram- 
butantium  in  delictit  «tis ;  i  quid  tit  verticent  capiiU 
perambutare  in  ddictit.  Non  enim  dixit^  Verticem  ca^ 
pititf  tedf  f  verlicem  capiUi^  >  qui  tine  tensu  ett.  An  re^ 
plctum  peccatit  hominem  vult  ostenderef  Scriptum  etl  : 
s  Omne  cor  in  dolore,  a  pedibut  utque  ad  caput  i  (/foi. 
I,  6).  Et  paulo  infra  quod  ait^  i  Lingua  canum  luo' 
rwn  ex  ininucit  ab  ipto.  i  A  quo  ipto  ?  et  numquid 
canes  Da  did  pouunt  Gentiles^  quos  ipse  in  Evangeii» 
cauet  nominat  {Malth.  xt,  26)  ?  av/  ne  forte  ipsos  canet 
Dei  dicat,  quaiet  testimari  pouunt,  ti  qui  in  nomine 
cbristiano  gentiliter  vivant ;  quorum  pars  cum  infideli^ 
kut  poniluf^  quia  Deum  quem  verbis  colunt^  factis  ne» 
gantf 

CAP.  IL  —-9.  Hmc  inUrim  de  Ptalmit,  nunc  et  de 
Apottolo  quodcumque  proporwm.  Dicit  ad  Ephesiot^ 
quod  in  alia  Epitloia  ( I  Cor.  xii,  28)  dixeral  de  gradi' 
but  vel  ordinibut  dispositionum  Dd ,  operante  Spirilu 
tancto  divitionet  gratiarum :  t  Et  quosdam  quidem  de^ 
dit  apostolos^  quosdam  autem  prophetas^  alios  vero  Evat^ 
gcUttat,  aUos  autem  pattores  et  docloret  ad  coiutimina- 
tionem  tanclorum  i  (Ephet.  it,  ii,  12),  etreiiqua.  Hoe 
opto  diiUnguat  mihi  tn  luie  divertitate  nominum^  quee  eU 
cuique  nomini  officiorum  vd  gratiarum  proprietas?  quid 
proprium  eit  Apostolorum^  quid  Proplutarum^  quid 
Evangeliatarum,  quid  Pattorum^  quidve  Doctorum.  in 
onmibut  enhn  hit  diversit  nominibut  timile  el  prope 
unum  doctrince  offidum  video  fuitse  iractatum.  Hot  au- 
lem  Prophetat  quos  post  Aposlolos  posuit,  non  puto  iUos 
este  qui  ordine  temporum  ante  Apottolot  fueruut,  ted 
illot  quibut  jam  tub  ApottoUt  per  gratiam  donabatur, 
aut  interpretaUo  Scripturarum  et  inspectio  mentiumt  aut 
prmdictio  temporis  tecuturi;  ut  Agabus  cemebat^  quiei 
famem  inttantem  prmdixit  (Act.  xi,  28)  et  qua  beatut 
Panlut  in  Jerotolymit  patsurus  esset,  et  verbo  denuntia- 
ri/y  et  mgno  sonee  ejusosten^t  {id,  xxi,  iO,  il).  Inler 
Pattoret  tpecialiter  et  Doctoret  quid  intertit  dignotcere 
volOp  quia  preepontit  Eccletim  utrumque  nomen  adseribi 
tolet. 

10.  Item  quod  ait  ad  Timotheum^  c  Obtecro  igitur 
priuum  emnium  fieri  obteeraUonet^  orationety  pottuUi' 
tionet ,  gratiarum  actionet  pro  omnibut  hominibut  i 
(I  Tim.  11,  i^  queeto  exponat  miid,  guod  ditcrimen  tit 


in  Imc  divertitale  verborum,  cum  omnia  mUd  qum  gerendei 
dixity  oratiouit  officio  convenire  videanlur.  > 

M.item  quod  ad  Romanot  ait^  interrogo  et  rogo  ut 
editserat  mihi;  multum  emm  ceecutire  me  fateor  m  kac 
ApostoU  untcniia  deJuda:is  quod  ait,  c  Seeundum  Evan- 
gelium  quidem  inimici  propter  vot ;  teeundum  eleeUonem 
autemcharitvmipropter  patreti{Rom.  xi,28)  iquomodo 
iidem  et  inimici  propter  not,  qui  credidimitt  ex  Gentibut, 
tanquam  non  potuerint  Gentes  credere,  uisi  Juden  non 
credidissent ;  aut  ipse  unus  omnium  creator  Deuty  qui 
omnet  homiuet  talvot  fieri  vult^  ct  ad  agnitionem  veritO' 
tit  venire  (I  Tim.  ii,  i)^  capax  non  fuetit  aequieitionit 
utriutquet  nihi  alterum  pro  aitero  potsideret  :  deinde 
c  charittimi  propter  patretft  Si*  charissimif  ^quomodo 
aut  unde  non  credarU^  ei  inimici  Deo  este  pertitiantf 
t  Nonne^  i  inquit,  c  qui  oderant  te,  Deutf  oderam  iUot^ 
et  tuper  inimicos  luot  tabescebam ;  perfecto  odio  oderam 
illos  f  I  Certe  hoc  puto  paterna  vox  loquiiur  ad  FUium  per 
prophetam  in  eodem  psaimo^  ubi  supra  de  parte  credenr 
Uum  dixerat  :  c  Mihi  autem  ninus  honorificati  eunt 
amici  tui^  Deus;  nimis  confortalus  est  principaius  eo- 
rifi}i  I  (Psal.  cxuviii^  21,  22,  i7).  Quid  autem  ilUt 
prodest  ad  talutem^  qum  nonniti  per  fidem  et  graHam . 
Christi  capitur,  «  propter  fidem  palrum  charitnmi  Deo 
mnt  ?  eui  bono  dUiguntur  quot  necette  ett  propter  hoc 
danmari^  quod  propter  tuam  infideUtatem  a  Propheta^ 
rum  et  patriarcliarum  parentum  fide  ditcrepantet,  inimim 
tunl  EvangeUo  ChritU?  Si  ergo  charittinu  Deo^  quo» 
modo  peribnnt  ?  et  n  non  credunt ,  quomodo  non  per^ 
ibunt  ?  Sipropter  patres  sine  tuo  merUo  diliguntur^  quo- 
modo  et  propter  patret  non  taivabuntur;  ted  e(»  fuerini 
Noe,  Daniei,  et  Job  in  medio  eorum,  filiot  impiot  nou 
talvabunt,  toli  talvi  erunt  {Euch.  xiv,  i4, 16)? 

12.  Adhuc  alind  obscuriut  nuhi  erue  de  profundo,  ei 
in  vadum  profer.  In  Epistola  Colottentium  omnino  tn* 
telUgcre  nou  pottum  quod  ait^  c  Nemo  vos  teducat^  Wh 
lent  in  humiUtaU  et  reUgione  angelorum^  qum  non  xiidit 
ambulant^  fhnttra  infiatut  tentu  caruit  tuce,  et  non  te» 
nent  caputt  {Coiott.  ii,  18,  19);  dequibus  angeiit  dicit : 
ti  de  ittimicit  et  maiitf  quce  iibrum  religio^  aut  quof  ku^ 
miUtat,  et  quit  nt  magitter  teduetionit  hujut^  qui  per 
obtentum  netcio  cujut  angelicce  reiigionit,  quasi  rita  et 
eomperta  doeeat  quee  non  vidU?  Sine  dubio  heeretid,  qm 
doctrinat  damoniorum  et  tequuntur  et  promuntf  conce-- 
ptit  ab  eorum  sfftn/ic  adinventionibi  s,  qum  non  vuierunt 
phantatmatOf  quati  vha  fingenies^  ei  pettiferit  ditputOf 
tionibut  in  corda  male  creduta  tetuinantet  (I  Titn.  iv, 
4 ,  2),  hi  sunt  q^  non  tenent  caputf  id  ett  Christum  fon- 
tem  veritatiSf  cujuifloelrinaquidquid  adversalur,  insanum 
est.  Ethiceeciducet  ceecorum  (tfarc/t.  xv,  \i),  de  quibut 
i  dici  puto  :He  dereiiquerunt  fontem  aquas  viva^et  foderunt 
sibiiaeut  vofitrilot,  qui  non  tenent  aquann  {Jer.  ii,  15). 

13.  Deinde  in  subtequenti  capite  adjecit :  c  Ne  telige' 
riiit^  neque  guttaveriUt^  neque  contrectaveritit,  qumtunt 
omnia  in  interitmn  ipto  utu  tecundum  prmeepla  et  do» 
ctrinat  komimmj  raUonem  quidem  habentia  tapienUm 
in  tuperttitione  et  hnmiUtate,  adnon  pareendum  eor^ 
pori,  non  in  honore  aUquo  ad  taturitatemcamisi  {Colost. 
ii»!iI-25).  Qum  tunt  itta^quibut  et  raiionem  tapieniim 


467  S.  AUGCSTIN1  EPlSCOPi 

hmic  te$talur  nuigiiter  rentolts,  it  tamen  ip$am  verita- 

tem  reRgiom$  ine$ie  almegat  ?  Anne  forte  de  taltbu$  /o- 

fntftir,  de  quihu»  ad  Timotheum  dicit :  c  Habenle$  au- 

'  tem  $peeiem  jnetatie^virtutem  eju$  akiegante$  i  (11  Tim. 

in,  5)  ?  Rogo  ergo  epeeiatiter  hmc  capitula  duo  de  Co- 

leeeennum  Epi$tola  per  nngula  mihi  verba  di$$otva$^ 

quh  taudabilibue  exeecranda  pemdeeuit,  Quid  e$t  enim 

tem  taudabiUj  quam  ratio  $apientice^  et  quid  tam  exeecra- 

bile^  qumn  $uper$litio  errori$  f  Hunttlita$  quoque  et  Deo 

pladtat  et  maxime  in  vera  rdigione  laudabUi$f  cum  ra^- 

tHtm  $apientim  rpiti  datwr^  de  quorum  doctrim$  H  acti- 

JfM  dicitur  nobi$t  c  Netetigeriti$^  neque  gu$taveriti$,  qum 

tumt  in  interituni  i  (Co/.ii,  %i ,  ^),  quia  non  $unt  ex  Deo:et 

omne  quod  non  e$t  ex  fide^  peccatum  e$t  (Rom.  xit,  23). 

Deue  auteni  di$$ipavit  coneiliatapientium  {P$.  xxxii,  10), 

qui  Deo  $tuiU  $unt  per  prudentiam  carm$,  quee  non  po» 

ieit  legi  Dei  e$$e  $ubjecta  {Rom,  vui,  1):  $cit  enim  co- 

gitatione$  hominumy  quomam  vanm$unt{P$at.  xciii,  H). 

Qualcm  humiUtatem,  qnalemque  rationem  $apienti<B  su- 

per$titiom  ex  hominum  doclrini$  venienti  ine$$e  dicat^ 

requxro,  Et  quod  ait,  c  Ad  non  parcendum  corpori,  non  in 

henore  aUqtto  ad$aturitatemcami$^{Id.^);  pror$u$heec 

parum  intelHgo^  qma  in  eadem  $ententia  magna  mihi  vi- 

detur  e$$e  diecretio  :  arbitror  enim  eum  de  ab$tinentia 

qualibet  ficta  vel  inutiti,  quati$  $olet  ab  hmrelici$  affe- 

eterif  hoc  dicere^  c  ad  non  parcendum  corpori ;  i  quod 

mttem  adjeeit^  c  noii  in  honore  atiquo,  i  quia  $ancti  ope- 

ri$  ipeeiem^  non  in  fide  veritatie  exercente$,  nulliu$  glo- 

rim  honore  vel  fructu  egnnt,  quod  in  magMi  errori$  per" 

ter^  reprehendone  eonfidunt^  tran$figurante$  $e  in  mi' 

m$lro$  ju$titim.   Sed  quod  adjecit^  c   ad  $aturitatem 

-cami$t  I  contrarium  mihi  videtur  illi  quod  dicit,  i  ad 

non  parcendwn  corpori:  i  videtur  enimmiltiilienonpar' 

eere  corpori^  qui  carnem  jejunii$  domat^  dcut  Apo$totu$ 

^cU^  c  lAvidum  fado  corpu$  meum,  et  in  $ervitutem  re^ 

digo  I  (I  Cor.  ix,  27) ;  a  quo  opere  $aturita$cami$atiena 

e$t :  itift  forte  et  ip$am  $aturandm  earm$  curam,  qum 

maxime  ob$ervanliam  religiofu$  prmtendentibu$  probro$a 

e$tf  non  parcere  corpori  dixit^  $eeundum  illud  honntati$ 

ffrmceptum^  quod  atibi  didt^  ut  unu$qm$que  iuum  va$ 

honorifice  pouidere  noverit  (I  The$$.  iv,  4),  ut  ho$tiam 

vioam^  placentem  Deo  $uum  corpu$  exhibeat  {Rom. 

XII,  I),  noft  tit  $aturitatem  cami^,  quiadi$teH$io  corpo» 

ri$  animm  $obrietatem  necat^  et  inimica  e$t  ca$titali. 

GAP.  III.  —  14.  Re$tat  ut  aliquid  et  de  evangeUci$ 
lod$  $uggeram  Deatitudini  tum:  non  qmdem  quanta  lc- 
genti  per  otium  occurrere  $olent  (nec  emm  nunc  vacabit 
di$per$a  per  libro$  qumrere^  aut  in  remini$cendi$  memo- 
pam  ventilare)r  $ed  vel  pauca^  qum  ad  horam  dictatio- 
nti  huju$  in  mentem  veniunt,  $ci$dtabor,  De  reeurre" 
ctiom$  fomia  nongrandem^  $ed  plenam  fidd  inetructione 
epietolam^  qua  eecundm  comultationi  mem^  dum  Car- 
thagini  hiemare$  *  re$erip$era$^  $i  habe$  relatam  in  ^che- 


m 


*  K88.  quindocinn  lialxmt ,  exJdemarem.  Alii  cain  Edd., 
hiemarem.  sed  credimus  l^eodiini,  Menutree.  Quippe  ad 
bauc  Paulini  pelilioncm  reS|  ondens  AugusUnus  iu  cpist. 
140,  n.  2,  scribit :  «  Simul  ctiam  miseram,  sicut  jusseras, 
f  et  illius  opistolac  cxciu).lum,  quam  tu£  charitaU  apud 
,«cai'lliaginem  de  oorjiorum  resurreclioue  rc8cri[iseram, 
« fibi  de  usu  memiirorum  exorta  erat  quaesUo.  »  Qoibus 
rc^  dcsiguorc  ^idctur  ej  istolam  95,  in  qua,  n.  7,  de 


di$,  rogo  ut  ntiita$,  aut  c^te  retexae  eam  wihl;  juea 
tibi  fadle  e$t.  Nam  etd  $eripta  non  ex$iat^  qma  forie 
bren$  epi$tola^  ut  tumultuaria  tibi  inter  tibroe  tua$  ha* 
beri  epreta  $it^  renova  eam  mihi  eodem  $eneu  promptam 
de  the$auro  cordi$  tm^  et  ndtte  ad  me  inter  aHa  respon$a 
qum  redde$  mihi,  ut  $pero,  prm$tante  ndhi  aetibi  etmt- 
meatum  diemm  C/irii /o,  ut  ea,  quo  labor  tuue  in  u$e  fru- 
ctificet,  acdpiam^  ucundum  heec  capituta  Scripturarum^ 
de  quibue  te^  qui  mde$  qua$i  per  *  Deum^  inierrogavi,  ut 
audiam  quid  in  tevdexte  mihi  loquatur  Deu$. 

15.  Hoc  autem  rogo  lucere  nuhi  fada$ ,  quo  mode 
vd  qua  ralione  Dominu$  po$t  re$urrectionem  vet  mutie- 
ribue ,  qum  primm  ad  $epulcmm  venerumt,  vel  po$tea  illie 
duobu$  in  via^  ddnde  Di$dpuU$  $ui$,  et  non  agnitue  nt ,  ei 
agnittt${Lttc.  xxiv,  1 6).  f  n  eodem  enimcorpore  re$ttrrexit^ 
inquoet  pa$$tu  e$t.  Et  quomodo  noneadem  eratejtt$detn 
corpori$  forma  qum  ftieratf  aut  d  eadem  erat^  IjuO' 
modo  non  agnouebatur  ab  hi$  qui  eam  noverant  ?  Illtul 
vero  eacramenti  e$$e  credo ,  quod  qui  in  via  ambuiantibu$ 
non  fuerat  agmtu^,  in  fractione  pam$  revelattu  e$t.  Id^ 
ip$um  tamen  tuo  $en$u  volo  tenere^  non  meo, 

16.  Et  qtiod  ad  Mariam  ait,  c  Noli  me  tangere,  nott- 
dum  enim  aecendi  ad  Patrem  i  {Joan.  xx,17): 
$i  cominu$  $tantem  non  $inebatur  altingere^  quomodo 
eum  tanger^  cum  a$cmdi$$et  ad  Patrem ,  nt<t  forte 
fidd  profectu  et  tnenli$  a$cen$u,  qtM  Detu  hominifii 
longinquu$  aut  proximu$^  etilla  dubitaverit  *  de  C/inslo, 
quem  hortulanumputaveratf  Jdeo  forta$$i$  atuiire  tne- 
mi/,  c  Noli  me  tangere.  i  Indigna  enim  judicabaiur  ut 
tangeret  manu  Chriittm,  qtum  necdum  fide  apprehen- 
deratf  nec  intellexerat  Denm,  cum  hortulanum  putauet^ 
de  quo  paulo  ante  ab  Angelie  audierat  :  c  Quld  qum- 
riti$  dventem  cum  morltu$  i  ( Ltu.  xxiv ,  G)  ?  Noti  i  er- 
go*me  tangere^  quia  i  tibi  tnondum  aecendi  ad  Patrem,  i 
qui  adhuc  tantum  homo  videor;  po$tea  me  tange$,  cum 
ad  agnoicendum  me  credendo  con$cenderi$. 

17.  De  illi$  etiam  beati$dmi  Simeoni$  verbi$  quid 
$entia$ ,  edisure  tnilri ,  ut  $eqttar  $ensum  tuum  :  quibtu 
cum  ad  videndum  ex  oraculo  Dd  Chri$lum  agmte  Spi- 
ritu  veniuet  in  templum ,  et  acceplum  $inu  bmedixi$$ct 
infantem  Dominum^  ait  ad  Mariam  :  c  Ecce  hic  podttt$ 
e$i  in  ruinam  el  resurrectionem  muttortm  in  lerael ,  et 
in  $ignum  cm  contradicetur ;  et  tuam  ipsitu  animam 
pertransibit  gtatUtu,  ut  revdenttw  multorum  cordium  co- 
gitatione$  i  {Id.  ii,54,35).  Numqtdd de  pa$done 
Marim  ^  qum  nu$qtiam  uripta  esl,  hoc  propheta$u 
credendu$  esif  an  vero  de  tnatemo  eju$  affeciu^  quo 
po$tea  in  tempore  pa$$ioni$  a$d$ien$  crud,  qua  hoc  erai 
fixum  qtiod  ip$a  pepererat,  matemorum  vi$cerum  dolore 
confixa  e$t;  et  animam  t7/i'tis,  illa  qum  ejtu  $ectmdum 
camem  filium  ip$a  $pectante  cottfoderai ,  cmd$  rhom" 
phma  penetrabat  f  Video  enim  H  in  Psaimis  de  Joseph 
ita  dictum  eue ,  c  Humiliavemnt  in  compedibtu  pedee 
eju$;  ferrum  pertrandit  animam  eju$  c  (  P$al.  civ,  18), 
s.'ail  tn  Evangelio  dixit  Simeon^  <  Et  tumnipsitu  atumatn 

membronim  offidis  post  resurrcctioncm  disserit,  qux  epi* 
stoia  ad  Paulioum  in  Ualia  comrooraatem  scripu  esl  circi« 
ler  fiuem  an.  408. 

I  Us.  a.  et  unus  e  vatic.,  quad  Deum  hUenogm. 
*  hic  Nas.  quinque.  Idubitaverail. 


m  EPISTOLAUUM  CLAS815  IL 

perUratinbH  giadlut  {Lhc,  n,  33).  i  Non  ait,  Camem^  $ed 
c  ammam  i  ,tft  qua  pietatis  a/fectio  continetur^  et  do- 
torii  aeuleiu  quangtadius  operatur ;  cum  aut  a/tV/tia  car" 
itts  ium  injuria  aficitur;  ut  Joieph ,  ^i  non  mortis,  $ed 
injuriariitm  pertulit  pawonet ,  in  termm  venditut ,  et 
in  reum  wicutatus ,  et  carceri  datut :  aut  cum  affec' 
tionit  inienue  trittitia  vet  dotore  cruciatur ;  ut  in  Maria^ 
quam  utique  ad  erucem  Dondni ,  in  quo  tune  tui  tantum 
corporit  filium  cogitabat ,  matema  ment  duxerat^  ui 
cum  eum  vidittel  mortuum ,  kumana  infirnutate  lugeret, 
tepetiendumque  coltigerct ,  nihit  tibi  de  iptiut  resurre- 
ciione  profsument ,  quia  *  tnbtecutura  admirationit  fi- 
dem  in  ocutis  po»ta  patnonis  pcena  cxcahai.  Quamvis 
eamdem  adstantem  cruci  suce  Dominus  non  morientis  tn- 
firmitate  trcpidans  consotatus  sit^  sed  ipsam,  quaobibai 
votens^  in  potesiaie  habens  mortem,  plena  vhrtute  viven' 
tis ,  et  constantia  resurreciuri  de  cruce  admonet ,  dicent 
de  beato  apostotoJoanne,  iMulier,eccdJHinstuus;*item' 
queiltiibidemconsistentifiEccematertua  t  (Joan,  xix, 
26,  27).  Jamsciticei  ab  humana  [iragititaie  qna  erat  natus 
ex  femina ,  per  crucis  mortem  demigrans  in  aiernitatem 
Dei^  ut  esset  in  gtoria  Dei  Patris^  detegaihomimjura  pie. 
tatis  humancB,  ei  ex  discipulis  *  suis adotescentiorem eti-^ 
git^  uiconveidenier  assignetvirgini  apostoto  virginem  ma- 
irem  ,  duo  pariter  in  eadem  sententia  docens :  formam 
jneiaiis  retinquens  nobit ,  cum  est  de  matre  sotticitus,  ui 
quam  retinquebai  corpore,  non  relinquerei  cura,  sed 
nec  eorpore  reUctttrus^  quia  quem  videbai  morienlem^  mox 
erai  visura  redivivum;  et  ittud  quod  ad  fidcm  omnium 
pertinerei,  satutiferum  pietatis  suce  sacramentum  arcana 
divini  ratione  consitii  sub  hac  voce  conngnant ' ,  ni  atii 
matremdetegarei  pro  matre  habendam^  et  vice  sua  conso- 
tandam^  atque  itti  vicissim  novum  fitiumvice  corporis 
tui  traderet ,  Jnio ,  ui  ita  dixerim ,  gignerei :  quo  osten- 
deret  eam  pneler  u^qui  exea  virgine  nalut  essei ,  nee 
hcbuisse  fitium ,  nec  habere ;  quia  nee  Satvaior  tatao- 
pcre  euram  de  solatio  ^  habuissei  ejus ,  si  itti  unicus  non 
fnisset, 

18.  Sed  redeamus  ad  verba  Simeonis^  in  quorum 
ctausuta  intettectum  meum  eatigare  fateor  :  tEt  tuam  ^i 
inquit,  nmimampertransibit  frameai  vet  i  gtadtue^uire- 
vetentur  muttorum  cordium  cogitationes.i  Secundum  tit' 
leram  hoc  mihi  pemius  obscurum  esi ;  quia  nec  Mariam 
beaiisiimam  usquam  tegimus  occisam ,  ui  de  corporat^ 
gtadio  tanctut  itle  ei  futuram  patsionem  prophetasse  oi- 
deatur.  Sed  et  quod  subjecit ,  c  Ut  revetentur  muttorum 
cordium  cogitationes.  Scrutans  i  enim^  inquit,  tcordaei 
renes  Deus  i  (Psat.  vii,  10).  Et  de  futuro  judicio  Apo- 
stotut  aii^  quia  tunc  imanifeslabit  Deus  operta  cttrdium 
ei  oceulia  ienebrarum  i  (I  Cor.  !▼,  5).  Itidem  Apo^ 
ttoiuM  ,  tpirilualiter  expriment  arma  costeslia  ,  ^tfi^ 
tn  inleriori  notiro  debeamut  armari ,  gtadium  tpiriius 
dicit  rerbum  Dei  (Ephcs.  yi ,  il ) ;  de  quo  ad  Hebrceos 
aii^  i  \ivus  esi  sermo  Dei,  ei  efficax,  ei  penetrabilior 
omni  gtadio  andpiti;pertingent^%  inquii^  c  usqueaddivi- 

*  Mtt.  tex,  quam.  Alii  ncto,  qtia. 

*  H».  qiiinque  :  Ex  diicipim  adoteseentior  suis,  adote- 
scentwrem  etigil. 

'  sic  sm.  aliquot.  [designans]. 
^  Raa.  Ain.  Rr.  et  aliqudt  itti.| 


•71 

sionem  animce  elspiritus  i  (Ilebr.  !▼,  il)^eireHquaqu(e 
imti.Quid  ergonurunifSi  istiusverbi ignita  vis^eianeip-' 
itis  gladiipeneirabitioracies,  et  sanctiJoseph  o/im,  ei  pott' 
ea  beatcB  MaricBanimam  pertransivit  f  Nam  neque  in  iitiut 
neqne  in  hujut  corpore  ferruin  Iransiste  cognoviinut.  At' 
que  ui  magit  pateat  ibi  Prophelam  ferrum  pro  verii  gla* 
dio  potuisse,statim  subsequente  verneuto  aii :  c  S<niio  Oo- 
inini  igiiivit  ittum.iSeiTno  enim  Dei  ei  ignis  ei  gtadiuscsi^ 
Verbo  ipso  Deo utrumque  dicente  de  se :  ilgnemi  enim , 
inquit^  c  veni  mitlere  in  terram ;  ei  quid  voto  nisi  ut  jam 
accendatur  i  (  Luc.  xii,  49 )  f  Ilem  aUbi  dieit  :  c  yon 
vrni  pacem  mitlert ,  sed  gtadium  i  (  Maith.  x ,  34  ). 
Vides  eum  unam  eim  doctrinw  sucb  diverso  igiiis 
et  gladii  nomine  designasse.  Aui  quomodo  Marice 
itlata  per  tftadium  passio  vet  Iributalio  perstaret  f  Ita- 
que  hcc  scire  cupio ,  quid  ad  Mariam  pertineret ,  ut  re- 
vetarentur  muttorum  cordium  cogitationes ;  aut  ubi  ap- 
paruii  quia  ex  eo  quod  ammam  ejus ,  sive  carnatis  in 
ferro ,  me  spirituaiis  gtadiut  in  verbo  Dci  pertransivit , 
exiiide  multorum  cordium  cogiuuiones  revelatce  sunt.  Ex- 
pone  ergo  hane  masame  de  verbis  Simeonis  clausnlam 
mihiy  quia  lucere  non  dubiio  sanctcB  aninue  tuce^  quce  de 
imerioris  ocuti  puritate  meruii  iltuminationem  Spiritus 
saiicti,  per  quem  serulari  et  inspicere  jpossit  etiam  atta 
Dei.  Deut  misereaiur  mei  per  orationet  tuat^  eiittuminei 
vultum  tuum  tuper  me  per  tucernam  verbi  /ut,  tancle 
domine^  beatittime  frater  in  Doniino  Chritto  unanime  ^ 
magitter  meut  in  fide  verilatit ,  ei  tutcepior  meut  in  tf- 
tceribut  charitatit  ^. 

EPISTOLACXXll*(fl). 

Augustinus  clero  ei  poputo  Ilipponend  excusat  ubseih- 
liam  suam ,  adhortans  ut  in  subtevandis  pauperibut 
solito  sint  alacriores ,  ob  ngUctiones  lemporarias. 

Dilcctissimis  frntribus  conclericis  et  univcrsx  plcbi » 
AuGUSTiifus,  in  Domino  salulem. 

1.  In  priinis  pelo  clmritatcm  Tcstram,  ct  per  Chri- 
Etum  obsecro,  ne  vos  mea  contristet  absenlia  corpo- 
ralis.  Nam  spirilu  et  eordis  affcctu  pulo  vos  non  du- 
biiare  nullo  modo  me  a  vobis  posse  discedere;  qunmvis 
me  amplius  contrislet,  quam  forte  vos  ipsos ,  quod 
infirmitas  mea  sufficere  non  potest  omnihus  curis , 
quas  de  me  cxigimt  membra  Clirisii ,  qiiibus  inc  et 
timor  ejus  ct  charilas  servire  com|»cllit.  llUid  cnioi 
noverit  Dilectio  veslra ,  ounquani  me  absenlcm  fuisMi 
liccnliosa  liberlate ,  scd  necessaria  servitutc ,  quac 
sxpe  sanctos  fralres  elcoHogas  mcos,  eiiani  laborcs 
roarinos  et  iransmarinos  compulil  sustinere ;  a  quibus 
me  semper  non  indevotio  laenlis ,  sed  minus  idonea 
vatetudo  corporis  excusavit.  Proinde  ,  dilcciissiiui 
fratres,  sic  agite,  tii,  qiiod  ait  Apostolus,  sive  adve» 
niens  el  vtdent  vot ,  me  ubteiit ,  audiam  de  vobit ,  ^Kia 
ttalit  ffi  uno  tfnritu ,  uno  animo  eottaboranles  fidei  evau" 
getica(PhitA,^l).  Si  vosaliqua  molestiatemporalisex- 
agitat,  ipsa  vos  magis  admpneredebet  quemadmodum 

*  in  Mss.  pluribds  legitur ,  eharitaUs  chriui. 

*  aillata  cnro  a.  bl.  e.  oc.  g.  gv.  j.  n.  r.  s.  U  vc  quar 
tuor  sb.  qnatuor  v.  cl  cum  Am.  Bad.  Er.  Lov. 


euram  desotatiom  dus. 


(a)  Alias  138 :  qnse  autom  H2  ent,  nunc  11 1 .  MjH  4rc% 
aa.  t^O. 


471 


S.  AUCUSTIM  EriSCOPI 


473 


de  iila  vitacogiUire  debcatis,  ubi  sine  aliquo  labore  vi- 
vaiis,  evadcnles  nonmoleslasangustias  temporisparvi, 
icd  horrendas  poenas  ignis  aelerni.  Nam  si  modo  innla 
cura,  lanta  intentione,  tanto  labore  agilis,  ne  in  ali- 
«luos  cruciatus  transiturios  incidatis;  quanlum  vos 
oportet  esse  sollicilos ,  ut  sempitcrnas  miserias  fu- 
giatis!  Et  si  mors  sic  timetur,  quoe  flnit  temporalcm 
laborem  ;  quomodo  limenda  est  qu:v  miliit  in  xtemum 
dolorem !  Et  si  delicix  seculi  hujus ,  brevcs  et  sor- 
did.nc ,  sic  amnntur ;  quanto  vebemenlius  futuri  seculi 
g.iudia  pura  et  infinita  quxrenda  sunt !  Ista  cogitantes 
nolite  esse  pigri  in  operibos  bonis ,  ut  ad  veslri  scmi- 
nis  messem  suo  tcmpore  veniatis. 

2.  Nuntiatum  enim  est  mibi  quod  morem  vestrum 
ilo  vcstiendis  pauperibus  fneritis  obliti ;  ad  quam  mi- 
scricordiam  cum  prxsens  essem  vos  exbortatus  sum, 
et  nunc  cxhortor ,  ne  vos  vincat  et  pigros  faciat  con- 
Iritio  hujus  niundi ,  cui  talia  vidctis  accidere  qualia 
Dominus  et  Redemplor  nosler ,  qui  mentiri  iion  po- 
test ,  ventara  prxdixit.  Non  solum  ergo  non  debetis 
minos  facere  opera  ihisericordix ,  sed  etiam  debetis 
ampliiis  quam  solctis.  Sicut  enim  ad  loca  muiiiliora 
feslinantius  migrant ,  qiii  ruinam  domus  vidcnt  con- 
Irltis  parieiibus  imminere ;  sic  corda  christiana  qunnto 
inagis  scntlunt  mundi  hujus  ruinam  crebrescentibus 
tribulationibus  propinquare,  tanto  magis  debent  bona 
fHWB  in  terra  recoiidcre  disponebanl ,  in  thesaunim 
ctBlestem  inipigra  celeritatc  transferre ,  ut  si  aliquis 
hiimanus  casus  acciderit,  gaiidcat  qui  de  loco  ruiuoso 
cinigravit  :  si  autem  nihil  tale  futsrit  subseculum, 
non  contristetur  qni  quandoque  morituitis,  immortali 
IKmiino,  ad  quem  ventorus  est,  bona  propria  coin- 
mcndavit.  Iiaqne,  fratres  mei  dilectissimi,  ex  eo  quod 
iruisque  habet»  secundum  suas  vircs  quas  ipse  novit, 
facite  qood  soletis ,  ahicriore  animo  quam  soletis ,  et 


inter  omnes  seculi  bi^us  molestias  apoilolicam  c\« 
hortationem  corde  retincte,  obi  ait  :  Dominus  i$ 
proximo  est ;  mhil  soUiciti  fueritii  {Philipp,  iv,  8,  6). 
Talia  inihi  de  vobis  nuutientur,  quibus  noverim ,  noa 
propter  meam  pnrsentiam ,  sed  propter  Dei  prasce- 
plum ,  qui  niinquam  est  absens ,  vos  solere  facere 
qiiod  mullis  annis  me  pnesente9.et  aliquando  etiain 
me  absente  fecistis.  Dominus  vos  in  pace  conservet ; 
et,  dilectissimi  fratres,  orate  pro  nobis. 

EPISTGLA  CXXm  *  (a). 

Uieronymiu  Auguilino  qutedMm  per  tenigma  reimntian$. 

Multi  utroqne  claudicanl  pede  *,  et  ne  fractis  fpndem 
eerticibuB  inctinantur ,  habenten  affectum  erroris  pristi' 
nl^  eum  prmdicandi  eamdem  non  habeant  libertatem. 
Sancti  fratrcs  qni  cum  nostra  sunt  parvitate ,  prcedpue 
tancttB  ac  vcfiprabiles  fHice  tum  suppHciler  te  salutant, 
Fratres  tnos ,  dominum  meum  Alypium ,  et  dominum 
fneum  Etodium,  ut  meo  nomine  salutes,  precor  coronar 
tuam.  Capta  Jerusaiem  tenetur  a  Nabuchodonosor  {b)^ 
nec  Jeremim  vult  audire  consHia ;  quin  potius  jEgyptum 
desideratf  vt  moriatur  in  Taphnes^  et  ibi  scrvitute  pereat 
sempiterna, 

>  IQ  Ms.  mr.  cohserei  isthaec  epislcia  cun  epfst.  cxcr, 
eique  uqo  teuore  subjungitur.  la  Cdd.  autem  vd.  inier- 
JecUs  tribiis  verbis  sic  iliraniiectltiir :  Jam  post  subscri- 
ptionem,  i/u/lt  utroque  claudicant  pede,  eu:. 

*  Recensita  ad  bl.  c.  &»  mr.  tt.  duos  vd.  sex  v.  et  ad 
Am.  BaJ.  Er.  IjOV. 

(a)  Alias  23 :  qiix  aulem  125  erat,  nunc  257.  Scripta  forte 
Bub  finem  an.  410. 

{b)  Nabudiodonofior  nomiac,  Jcrosolvmiiaaum  e|;isoo|ium 
damnatas  hxrescs  clam  et  oMiqne  deiendoiitem  subintelli- 
ffunt  edilores  operum  llieronymi,  Erasmus  et  ^iaHanus.  M 
m  Auguslini  editioQC  idera  ipse  Erasmus,  ao  |  osl  ipsum  Lo* 
vaaicnses  Theoloffi  super  eidem  e\AsU  la  docent  hic  signifi- 
cari,  ca(  tam  a  Gothis  Romam  noa  agnoscere  ntaiuim  Dei,  sed 
accersitis  copiis  moliri  rel^elUonem.  Barouiui»  etiam  id  di- 
cium  putat  de  Urbe  cai  ta  an.  410. 


CLASSIS  TERTM, 

Bpialolae  qoas  id)  aono  hablitt  oollationis  cnm  Donalistis  Pelagiana^que  hxrescos  in  Africa  de{jrehenss,  scriistt  Augustiuos 

deioceiJS  reliquo  tem|>ore  vils  sux,  id  est  ah  aaiio  il  1  ad  430. 


EMSTOLA  CXXIV  (fl). 

Augustinus  ad  Mbinam ,  Pinianum  et  Metaniam  ipsius 
desiderio  venientes  in  Africam  ct  Thagastm  commo- 
rantes  excusat  se,  quod  iltuc  ad  eos  visendos  pergere^ 
mn  tam  per  hiemis  rigorem ,  quam  per  statum  Hip- 
ponensis  Ecclesite  titubantem  haud  sibi  ticuisset, 

DiHniuis  in  Domino  iBsignibus ,  et  sanctiute  charissi- 
inis  ac  desideratissimis  fratribus,  Albinje:,  Pinia.no, 
et  MiLANiJi  S  AuGUSTiifDS,  iu  Domino  salutem. 
i ,  Cum  liabitu  valetudiiiis  vel  natura  frigus  ferre 

>  A|ittd  Lov.f  AilrinOj  nnsanOf  et  JUeRano,  nesatninnis  M- 
bime  el  Metanue  MdociVAe  vemstisbimi  exemplarisCorh. 
quod  onnm  hujos  ei.istolfle  !irs.  nosiras  1n  manus  vcnU.  sic 
«•tiam  inscribitur  in  uidiculo  Possidii,  c.  7.  rorro  Albiua  Me- 
Uuise  ftiit  senioris  nunis,  mater  junioris  Piuiaao  in  mau-i- 

*  Non  reperlinus  hanc  m  Uss.  nisi  cb.  ct  duobus  v. 

(a)  Aria8  227  :  quae  aiiiem  121  eral,  nunc  96.  Scrii.ta  clrca 
ftacontem^i.  411. 


non  possim,  nunquam  tamen  majores  a;stus,  quam 
Ista  hieme  tam  horrenda,  perpeti  potui,  qnod  ad  vos, 
ad  qoos  volato  maria  transennda  riierant,  tam  in  pro- 
limo  constitotos,  tam  de  longinqno  viscndi  nos  gratia 
venientcs ,  non  dicam  pcrgere ,  scd  volare  non  potoi. 
Et  forte  Sanctitas  vcstni  enmdem  hiemalcm  asperi- 

monium  datae.  Eos  Melaaia  senior  aliquauto  ante  Gothorum 
irmptiofnem,  Roma  eduxerat,  una  cum  fillo  rubIico1a,jux(a 
ralladium  inLausiaca  hist.,  qui  hunc  Puhlicolam,  sen  Po|  lico- 
hunneAt^ron  juniorein  dicii,  ludigiiaas  lorlc  au  filtum  es»e  ru- 
blicol£Albiaaimarili,decujusobiinagi:ursui:ra  in  ep.04,a'». 
ComUabatur  profugum  liiuiccc  religiosumccetamRuflBnos, 
camqne  eis  ia  SiciCa  versaLaiur  au.  410,  quo  tempore  Gothi 
Regiom  Jnrram  flammis  vasuibant,  sicuii  testatnr  \\.se  iii 
f>roio^sett  epistolaad  ursaciuffl,  praefiia  Intefpretationi 
Oiig.  m  librum  Numerorum,  et  \ulgata  akt  Henrico  valesU) 
aunot.  in  Enseb.  lib.  6,  c.  38.  Haud  multo  post ,  Rufiino  de- 
raortuo,  adnavigarunt  illi  carthaginem,  et  denram  Thai^a- 
stain  secessere ;  cujus  rei  fidem  racit  non  modo  isthcc  Augu- 
stini  epistola,  sed  etiam  aietaphrastes  in  Melaulae  junioiis 
vUa,  ad  diem  51  januarii. 


m  EPISTOLAKIM 

latein  poctuc  mcx  Uinlum  caiisam  pulnvcrit;  a1>si(, 
charissimi.  Quid  enim  grave  ac  molcstum »  ^el  eiiam 
pcriculosum  habent  imbres  isti ,  qnod  non  mihi  sub- 
cundum  ac  fe*endum  fuit,  ui  ad  vos  ?enlrcm ,  lanta 
in  tamis  malis  nostris  solalia,  in  hac  gcncratione 
tortuosa  ac  pcrrersa,  Lnm  ardetitcr  accensa  de  summo 
lumine  himina ,  suscepla  humilitale  sublimi.iy  ct  con- 
tempia  clnritatc  clarlora?  Simul  eliam  fruerer  carna- 
lis  pairias  mea;  tam  spiritu.ili  fclicitile,  qux  vos  ctiam 
pncsentcs  habere  memit :  dc  quibus  abscntibns,  cum 
id  quod  nati  cstis ,  et  quod  gr.ilia  Cbristi  facti  cstis, 
dudiret ,  qnamvis  diaritate  crederet ,  tamen ,  ne  non 
crederetur,  narrarc  fbrsitan  verebatur. 

2.  Dicam  igitur  qnare  non  venerim,  et  quibos  malis 
a  tanto  bono  impeditus  sim ;  ut  non  solum  c  vobis 
veniam ,  scd  etiam  vestris  oralionibus ,  ab  illo  qni  in 
vobis  quod  ci  vivitis  opcratur,  merenr  misericordiam. 
Topulus  iripponensis ,  cui  me  Doniinus  scrvum  dedit, 
cum  ex  magna  el  pene  ex  omni  pnrte  ita  infirmus 
sit,  ot  pressura  eliam  levioris  tribulaiionis  possit 
gravitcr  sngrotare ,  niinc  tim  mngna  Iribulatione  cx- 
ditur,  nt  etiamsi  non  sic  essct  innrmus,  vix  eam  cum 
aliqua  salute  animi  sustineret.  Eum  aiitcm  modo  cuni 
regressus  sinn ,  periculosissime  scandalizatum  com- 
peri  de  absentia  mea  :  vcsiris  autem ,  de  qiiorum 
spirituali  robore  gaudemus  in  Domino ,  sanis  utiqiie 
faucibus  saplt  quoinodo  diclum  sit ,  Qictt  infirmaturj 
ct  ego  non  infirmorf  tfnis  tcandaiizalKr  ^  et  ego  non 
nror  ( II  Cor.  xi ,  29)  ?  Praisertim  quoninm  multi  sunt 
h:c ,  qui  detrahcndo  nobis ,  cxtcrorum  animos  a  qiii- 
Ims  diligi  videmnr,  advcrsus  nos  pertorbare  conantur, 
ut  locom  in  eis  diaholo  faciant.  Com  autem  irasciin- 
turnobis  de  qiiorum  salute  salngimus,  magnum  illis 
t^nsilium  vlndir^ndi,  est  libido  moriendi,  non  iti 
corpore,  sed  in  corde,  ubi  funos  occultc  priiis  suo 
potorc  senlitor,  quam  nostra  cogitatione  prospicitor. 
Iloic  mex  sollicitodini  procul  dubio  libcntcr  ignosci- 
tis ;  pKCScrtim  quoniam  si  socGenserelis ,  et  velletis 
nlcisci,  nihil  fortasse  gravins  inveniretis  qnam  id  qnod 
patior,  com  vos  Thagastae  non  video.  Spero  autem 
mtris  adjutus  orationibns ,  qiiod  mihi  nd  vos  ubi- 
cumqoe  in  Aflrica  fueritis ,  venire  quantocius  concc- 
(letiir,  com  hoc  qoo  nunc  dclentiis  som ,  pra^tcrierit ; 
Bi  hsec  civitas  in  qiia  l.iliornmos,  digna  non  est ,  quia 
«ec  ego  aodco  dtgnam  potare,  qoae  nobii>cum  de 
irestra  praesentin  coltetetur. 

EPISTOLA  CXXV  •  (a). 

Ciim  Hipponem  ad  iim$endum  Augustinum  veni$set  Pi- 
titaittft,  ibique  rei  sacne  iuleresset^  iubilo  populi  /«- 
muUu  ad  presbylerium  postulatut  fuit ;  nec  evadire 
permissuidonecjurasset  non  se  Uippone  discessurwu, 
atque  ^  quando  illi  ad  suuipiendum  ciericatum  consen^ 
lire  piacuisset ,  nonnisi  in  ipsa  Bipponensi  Ecclesia 
tusceplurum  hoc  munus.  Conquesti  sunt  Albina  fiUique 
ipsius  {pttla  Pinianus  et  Mclama)  Uipponenses  pccu- 

*  Eplsu.  cxxv  ct  cxxvi  rccognovlnnis  ad  d>.sb.vc.duos 
▼.  et  Ijov. 

(«)  Aria5»t:qwe  antcm  423  iTal,  nntic  ^.  scHita 
laulv  post sui>crioroui. 


CLASSrs  III.  474 

nim  eupiditate  tfirum  preedivitem  vlndicare  sibi  taf- 
egissCy  nuUiusque  vigoris  esse  volebant  juramentmmwi 
metuque  exlorlum,  Qnam  ob  eausam  Augustinus  ad 
Aigpium  scribit  quomodo  suspicionibus  et  queretis  isli$ 
sU  oecurrendum ,  quave  religione  exsolvendum  jura" 
menlum  dalum  a  Piniano. 
Domiiio  beatissimo  et  venerabiliter  charissimo  fratrl 
el  consncerdoli  Altpio  ,  et  qoi  tecum  snnt  fratri- 
bus,  AuGDSTLfus,  ct  qui  mecom  sunt  fratres,  in 
Domino  salutem. 

1.  Dolcmiis  quidem  graviier^  nec  fieri  potest  ot 
pnr\'ipendamos  qiiod  in  injorias  Sanclitatis  tux  popu- 
Ins  llipponcnsis  tanla  clamavit;  sed  roullo  gravius 
dolendum  est,  fraicr  bone,  talia  de  nobis  existimari, 
qunm  illa  clamari.  Quatido  enim  nos  credimur  cupi- 
ditate  pecuniac,  non  dilcctione  justitix  servos  Dei 
velle  retinere,  nonne  optandom  est  ot  qui  hoc  cre* 
dunl,  occultom  cordis  sui  vnce  tcstentiir,  ac  sic  aliqua, 
si  fieri  potest ,  tanto  mnjora  remcdia  requirantur, 
qiinm  ut  laciti  pereant  perniciosis  suspicionibus  ve- 
iionnii?  Qiiapropier  niagis  sat^igcndum  est,  ondo 
cfiam  priiisquam  hoc  ficret  locuti  sumus ,  quomodo 
pcrsiiadeatur  hominibus,  quibiis  nos  ad  exemplum 
l>onorum  openim  prxbere  praDcipimur,  falsum  esse 
qiiGd  suspicantur,  quam  quomodo  argoendi  smt ,  qai 
Buspicion«rs  suns  vocibiis  verhisqiio  declaraiil. 

2.  Proinde  ego  sanclas  Albtn«'c  non  succensco ,  iicc 
argiicndam  jiidico,  sed  a  tali '  siispicione  sanandam. 
Quae ,  qiiia  non  in  mcnm  personam  eadem  vcrba  di- 
reiit  S  sed  Uinquam  de  Ilipponcnsihus  questaest, 
qnod  aperiierrnt  ctipiditalem  suam,  se  non  dericatus, 
scd  pccuniae  causa  hominem  divilcm ,  atqiie  hojus- 
inodi  pecuniae  contemplorem  et  largitorem  apud  se 
tcncre  voluissc ;  tameii  quod  de  nobis  senserit ,  pene 
ctamavit :  noc  ipsa  Uinliim ,  verum  elium  snncii  filii 
cjus,  qui  hoc  etiam  ipsa  die  in  abside  dixerunt.  Ilos 
ergo ,  ul  dixi ,  magis  sanandos  ab  hujusmodi  suspi- 
eionibuB ,  quaro  propter  has  arguendos  existimo.  UIh 
enim  nohis  a  spinis  talibus  secoritas  et  requies  pne- 
parari  vcl  praoberi  potcst,  si  adversus  nos  in  Um  sao- 
ctis  nobisiiue  charissimis  cordibos  nostris  pulltilare 
potucre  ?  De  te  quippe  impcritnm  viilgus  boc  sensit ; 
dc  nobis,  lumhia  Ecclesiui  :  uiide  quid  roaj^Ms  dolcn- 
duin  sit,  vidos.  Ulnimqiie  .intein  iion  accusanduin 
ccnseo ,  sed  sanandum  :  honiiiics  enim  sunt ,  ct  de 
liominibus  lalia ,  licet  falsa ,  non  lamcn  incrodibilia 
suspicantur.  Nam  utiqiic  iion  iisque  adco  dcsipiunt 
tales  homincs ,  ut  credant  populuro  suam  desiderare 
pecuniam ;  praraertiro  jnro  expcrli  qiiod  nihil  ex  ca 
populus  Thagastensis  accepit :  sic  ergo  et  llipponen- 
sis.  Vcrum  omnis  h.TC  invidin  non  nisi  in  clericoi 
a^stual,  niaxiineque  in  episcopo^,  qiiorum  vidcitir 
pncroincrc  dominalus,  qui  uti  fniique  rebus  Ecde- 
siK  tanqiiain  posscssores  el  domini  existimantur.  Ad 
istam  cupiditatem  tnm  noxinm  atquc  ffiertifenim ,  si 
fleri  poiest,  mi  Alypi,  non  Tdificentin-  per  nos  iii- 
firmi.  Recordarc  quid  lociiti  fiierirous»  antcqiiaro  ista 
lentatio,  qox  pliis  ad  hoc  cogii,  accideret.  Ex  lioc 

'  ixpr.y  (lixerU.  Al  *»,,  dircxit. 


475 


s.  Arr.iJSTLM  Enscopi 


476 


ptitius  coiirtTcndo ,  adjiivaiile  Domiiio ,  providcre  co- 
nemur ;  nec  nobis  sufncial  noslra  conscientia  ,  qnia 
non  talis  causa  est  uhi  debeal  sola  sufncere.  Si  enim 
servi  Dei  non  reprobi  sumus,  si  aliquid  viget  in  nobis 
illius  ignicnli  quo  charilas  non  qurerit  qiix  sna  sont ; 
providere  utiqiie  debemus  hona ,  non  soluni  coram 
Deo,  sed  eliam  coram  hominibus,  ne  trnnquillam 
aquam  bibentes  in  nostra  conscientia ,  pedibus  iiicau- 
tis  agere  convincamur,  ut  oves  dominiccc  turbidam 

bihant. 

5.  Nam  quod  scripsisli ,  dc  gencre  jiiralionis  vio- 
lcntcr  extortae ,  nt  inter  nos  reqniranius ,  ol)secro  le 
ne  res  lucidissimas  disputatio  noslra  faciat  obscuras. 
Si  enim  certa  mors  intentaretur,  ut  aliqnid  iliicitum 
ac  nerarium  servus  Dei  se  jurarclcsse  facturum,  mori 
malle  quam  jnrare  debucrat ,  ne  juralioncm  scelcre 
Implcret.  Niinc  vero  cum  tantuminodo  populi  perse- 
veranlissimus  clamor,  ad  nullum  ncfas  hominem  co- 
geret,  sed  ad  id  qiiod  si  (ieret,  licite  fieret;  cumqnc 
mctueretnr  quidcm  ne  aliqiii  pcrditi ,  qni  muUitudiiii 
ctiam  ))onorum  plcrumqnc  miscentur,  occasione  se- 
ditionis  et  quasi  jusiae  indignationis  inventa ,  in  ali- 
quam  vim  scelcralam  rapinarum  cupiditate  prunimpc- 
rcnt ,  scd  lamen  illud  qnod  metuebatur  esset  incer- 
tum ;  qnis  ccnseat  proptcr  incerta ,  non  dico  damna 
ct  quaslibct  injurias  corporales ,  sed  proptcr  ipsam 
niortcm  cavendam ,  certum  perjnrium  dcbcre  com- 
niilli?  Nescio  quis  ille  Regulus  nihil  in  Scripluris  snn- 
ciis  dc  impictate  falsx  jurationis  audicral ,  nihil  de 
Zacharix  falcc  *  didicerat ,  et  nimirnm  CarlhagincB- 
sibus  Don  per  sacramenla  Christi ,  sed  pcr  dxmonnm 
inquinamcnta  juraverat ;  et  lamcn  certissimos  crucia- 
tiis  ct  horrendi  exempli  morlem,  non  ut  juraret  ne- 
ceisitate  pertimuit,  sed  libera  voluntate  qnia  jurave- 
rat ,  ne pejeraret  excepit.  Et Romana  tunc illacensura 
noluit  habere ,  non  in  numero  sanctornm ,  scd  in  nu- 
mcro  senatorum ,  nec  in  coelesti  gloria ,  sed  in  tcr- 
rcstri  cnria ,  non  solum  eos  qui  metu  mortis  crude- 
liumque  po^narum  apertissime  pejcrare,  quam  ad 
immanes  hostcs  rcmeare  malueranl ;  sed  ctiam  illum 
qui  reatu  perjiirii  sc  putaverat  absolutum ,  quia  post 
jurationem  (lcta  ncscio  qua  necessilatc  redicrat.  Ita 
n(  n  attenderunt ,  qui  eum  senatu  pepulernnt,  quid 
ipse  jnrando  cogilasset ,  sed  quid  ab  illo  qnibtis  jura- 
verat  exspcctarenl.  Nec  lcgcrant  quod  nos  usqncqvia- 
qne  cantamus  :  Qni  jural  proanmo  suo ,  et  non  decipit 
(PsaL  XIV  4).  Solcmus  hxc,  qnamvis  in  hominihiis 
a  Christi  gratia  et  nomine  alienis ,  cum  ingcnti  admi- 
ratione  laudare ;  el  adhuc  in  Libris  diviuis  inqnircn- 
dum  putamus ,  utrnm  aliquando  licite  pcjeremus ,  ubi 
nobis,  ne  jurandi  facilitatein  pcrjurium  prolahamnr. 


>  Ijov.,  de  zacharias  volundne ;  dc  qnoscilicet  in  vulgata, 
Zadiar.  cap.  5.  At  Mss.  Gdd.  quos  iDspicere  fier  nos  licuit , 
ForlKmicus  el  velusiissimus  opliuKcquc  notae  Corbcieosis 
babent,  de  JMcharUe  /hlre;quaiiigennanara  lcclionera  esse 
non  dubilainus ;  quippe  ciun  l\x  ,  quorum  vcrsiouem  per- 
peiuo  sequitur  Augustinus,  sic  Zachariam  inlcritretcntur : 
hqo  orf*  drepanon  petomenon^  l'go  video  falcem  voUmtefnf 
eic.,  omttU  fiu  ex  lioc  twiue  ad  mortem  pimietur^  ei  onmis 
verjurtu  ex  hoc  cruciabitHr.  dirysosloinus  quoqiie  ibi 
iG^ebat ,  falcemt  ut  iiatct  cx  bom.  0,  ad  r  op.  Aulioch 


etiani  prj*€ept:im  cst  nc  juremus  I 

4.  Illud  sanc  rcctissime  dici  non  ambigo,  noD  se- 
cundum  verba  jurantis,  sed  secundumexspectationeni 
illius  cui  juratur,  quam  novit  ille  qui  jurat ,  fidem  jii- 
rationis  impleri.  Nam  verba  difficillime  comprefaen- 
dunt ,  maxime  brevitery  sententiam  cujus  a  jiininie  fi- 
des  exigitur.  Unde  perjuri  sont ,  qui  servatis  verbis , 
exspecUitionem  eorum  quibas  juratum  est  dccepe- 
nint ;  et  perjuri  non  sunl ,  qai  etiam  verbis  non  scr- 
▼atis,  illud  quod  ab  eis  cum  jurarent  exspecta- 
tum  est,  iniplcverunl.  Proinde  quia  llipponenscs 
sanctum  Pinianum  non  sicut  damnatum,  sed  sic- 
ut  charissimum  inhabitalorem  suae  civitatis  Ita- 
bere  voluerunt ,  etsi  vcrbis  ejus  non  saiis  comprc- 
hendi  potuit,  usque  adeo  tamen  in  promplu  est  quid 
ah  illo  exspectaverinl ,  ut  qiiod  nunc  post  jurationem 
«ibsens  est,  neminem  moveat  eoruro  qui  audire  po- 
tucrunt ,  ccrta  eum  causa  profccturum  esse ,  cuni  vo- 
luntate  redciindi.  Ac  per  hoc  perjurus  ncc  erit,  ncc 
ab  eis  putabitur,  iiisi  eorum  exspcctationcin  dece|>e- 
rit :  non  autcm  decipiet ,  nisi  aut  voluntatem  muta- 
verit  apiid  eos  babiiandi ,  aut  aliquando  discesserit 
siiic  dispositione  redcundi ;  quod  absit  ab  ejus  mori- 
bus  ct  fide,  quam  Chrislo  et  Ecclesine  debitam  semt. 
Nam ,  ut  omittam  quod  mecum  nosti ,  qunin  sit  trc- 
luenduni  dc  perjurio  diviiium  judiciuin ;  illud  cerie 
scio,  nnlli  nos  deinceps  succensere  dcbere  qui  nobis 
juranlibns  iion  crediderit ,  si  laiis  viri  perjurium  nou 
modo  xquo  animo  fcrendum,  verum  eiiam  defenden- 
dum  pulabimus.  Quod  el  a  nobis  et-  ab  illo  avertat  il- 
liiis  miscricordia,  qiii  cruita  tcntatione  sperantes  in 
se.  Sicut  crgo  in  cominonitorio  rcscripsisti,  iinplcat 
proniissum  qtio  ita  se  promisit  ab  llipponc  non  rcccs- 
surum ,  qiicmadmodum  ego  vcl  ipsi  Hipponeuses  noii 
rccedimus,  quibus  tamen  et  abeundi  et,rcdeundi  fa- 
cullas  cst  libeni  :  nisi  quod  his  qui  juralione  non  dc- 
tiiientur,  ctiam  omnino  et  migrandi  et  non  redeundi 
siiie  perjurii  reatn  poteslas  est. 

5.  Clcricos  sane  nostros  vcl  fratres  in  monasterio 

constilutos ,  participcs  vel  hortatores  fuisse  contuine- 

liarum  tuarum ,  utrum  probari  possit ,  igiioro.  Nam 

cum  hoc  qua^sisscm  ,  dictum  cst  unuin  tantuniinodo' 

Carthagincnsium  *  de  monasterio  clamasse  cuni  po- 

pulo ,  cum  illum  prcsbyterum  peterent ,  non  cuni  iii 

lc  indigna  jaclarcnt.  Adjiinxi  huic  epistolx  ipsius 

promissionis  excmplum ,  ex  chartula  eadcm  transla- 

tum ,  quam  ipse  subscripsit ,  el  me  inspiciuntc  cmcn- 

datum. 

EPISTOLA  CXXVI  (a). 

Ejutdem  argumenti  cum  iuperiore :  Albinas  scilicet  Au- 
gnstinut  expowt  quomodo  res  apud  Hipponem  circa 
Pimanum  gesta  fuerit ,  expostulaiionilms  ejus  et  mtile 
conceptis  suspidonibus  satisfaeiens, 

Dominae  srincl»  ac  venerabili  famuLx  Dei  Albinje  , 
AoGusTUfus,  in  Domino  salulcm. 

1.  Dolorem  animi  tui,  quem  te  scribb  cxplicare 

*  BUs.  omnes,  Carthagmensem, 

(a)  Ailas  ^ :  qna;  autcin  136  crat,  nuiic  20.  Scrij.ta  j  aub 
post  sniicriorcffi. 


477  EPISTOLARUM  CLASSIS  DL 

non  posse »  consolai  i  xquuni  est ,  non  augorc ;  ut  si 
ficrt  potcst,  sanemus  suspiciones  tuas ,  non  ut  cis 
pro  nostra  causa  succenscndo »  venerandum  cor  tuum 
et  Deo  dicatum  ampiius  perturbemus.  Sancto  fratri 
nostro,  filio  tuo  Piniano,  nullus  ab  Hipponensibus 
metus  mortis  ingestus  est ,  etiamsi  forlc  ipse  talc  ali- 
quid  timuit.  Naro  et  nos  meiucbamus  ne  ab  aliquibus 
perditis,  quisaepemultiludinioccultaconspiratione  mi- 
scentur,  in  violentam  prorumperelur  audacinm ,  occa- 
6ione  seditionis  inventa  quam  velut  justa  indignatione 
conciiarent.  Sed ,  sicut  post  audirc  poluimus ,  nihil 
tale  a  quoquam  dictum  est  vel  moliium  :  sed  vcre  in 
fratrem  meum  Alypium  multa  contumeliosa  et  indigna 
clamabant,  a  quo  tam  ingenti  realu  uiinam  pcr  iilius 
orationes  mcreantur  absolvi.  Ego  autem  post  primos 
eorum  clamores ,  cum  cis  dixissem  de  illo  invito  non 
ordinando  qua  jnm  proniissioue  detinerer,  alque  ad- 
Jecisscm  quod  si  mea  fide  violaia  illum  hnberent  pre- 
shyterum ,  me  episcopum  non  habcrent ,  ad  noslra 
Bubscllia  ,  relicta  turba  rcdiernm.  Tum  illi  aliquanlu- 
him  inopinala  mea  responsione  cunciati  nlquc  tur- 
hn(i,vclul  flamma  vento  pnululum  pressa,  deinde 
corperunl  mullo  ardentius  excilari ,  exislimanlcs  (ieri 
posse  ut  vcl  roihi  extorqucrelur  illud  non  servare 
promissuro ,  vcl  roe  tencnte  promissi  fidcro  ,  ab  alio 
episcopo  ordinaretur.  Dicebnro  cgo  quibus  poiernm , 
qui  ad  nos  in  absidero  honomliores  el  graviorcs  asccn- 
dcrant ,  ncc  a  promissi  fide  mc  posse  dimoveri ,  ncc 
ab  nlio  episcopo  in  ccclesia  mihi  iradila ,  nisi  mc  iu- 
trrrogato  ac  peimittcnlc,  possc  ordinari;  quod  si 
|)ennilterem  ,  a  fide  nihilomitius  deviarcm.  Addebam 
eliam,  nihil  cos  velle,  si  ordiiiarctur  invitus,  nisi  ut 
ordinntns  ahscederet.  llli  hoc  posse  Hcri  non  credc- 
haiit.  Miiltitiido  vero  pro  grndibus  conslitula,  hor- 
rcndo  et  perscvcranlissiino   clnm  )rum    freinitu    in 
eadero  voluntate  pcrsistens,  incertos  animi  consilii- 
quc  fnciehat.  Tunc  illa   in  fralrein  rocum   indignu 
clamahanlur,  lunc  a  nobis  graviorn  tiinebanlur. 

2.  Sed  qiiarovis  tanto  niotu  popiili  cl  Innln  pcrlur- 
hntione  EccIcsiiC  pcrrooverer,  nec  aliud  conslipationi 
illi  dixissero  ,  nisi  euro  roc  invilum  ordinarc  non 
posse  ;  nec  sic  tanien  adductus  suin,  quia  et  hoc  pro- 
niisoram  non  me  fuisse  faclurum,  ut  nliquid  ei  de 
siiscipicndo  presbylerio  siiaderem  :  qiiod  si  pcrsua- 
dcre  potuisscm,  non  jam  ordinarelur  invitus.  Scrvnvi 
utriusque  promissionis  fidem ,  non  solum  illius  quain 
jam  populo  patefcceram  ;  vcrum  ciiaro  illins  in  qna 
uno  toste,  qiinnlum  nd  honiines  attinet,  detinebar. 
Servavi,  inqunm,  fidem  proniissionis,  non  juralioni<, 
in  tanto  periculo ;  quod  licet  fuho,  sicut  postea  coni- 
perimus,  metucl)aliir,  omnibiis  tamcn ,  si  quod  esscJ, 
commuiiiler  impendebat :  el  erat  melus  ipse  conimu- 
nis,  ac  propter  ecclcsiam  in  qua  eramus  inaxinic 
meliiens,  abscedere  cogitnbam.  Sed  mctuenduni  fuit 
ne  magis  me  absenle  tale  aliquid  (accret  et  rcveren- 
tia  minor ,  cl  dolor  ardentior.  Dcindc  si  cum  fralre 
Alypio  discederem  pcr  populiim^consiipnturo,  caven- 
diim  luit  ne  quisqiiaro  in  euro  manum  mittere  audc- 
ret :  c.  aulcm  f inc  illo ,  qux  froiis  cssct  cxistimatiO' 


478 


nis,  si  qiiid  ci  forlassis  accideret,  A  viderer  eum 
propicrea  descruisse,  ut  furenti  populo  traderetur  ? 

5.  Inier  hos  xstus  rocos  graveroque  moeroiem,  et 
niillius  consilii  respirationem,  eccc  rcpente  alque  in- 
opinate  snnctus  filius  iiosler  Pinianus  millit  ad  me 
scrvum  Dei,  qui  mihi  diccret,  eum  se  velle  populo 
jurare ,  quod  si  esset  ordinatus  invitus ,  ex  Africa 
omnino  discederet ;  credo,  exislimans  eos ,  quando- 
quidem  pejerare  non  posset,  non  jam  ulterius  infru- 
ciiiosa  persevcrantia  clamaturos,  ad  expellenduin 
hinc  hominem ,  quem  sallcm  deberemus  habere  vici- 
num.  Milii  autcro ,  quia  videbatur  veherocntiorcm 
eorum  dolorem  post  hanc  juralionem  fuisse  metueii- 
dum,  apud  me  tacilus  habui ;  et  quia  simul  peticrnt 
ul  ad  curo  vcnirero ,  non  disluli.  Curo  milii  dixissct 
hoc  ipsum,  conlinuo  ct  jllud  adjunxit  eidero  jurntioni, 
quod  roihi,  duni  ad  cuni  pergo,  pcr  alium  Dci  servuin 
mnndnvcral,  de  prxsonlia  sciliccl  sua,  si  ei  clericalus 
snrcinnm  nolenti  iiullus  imponeret.  IHc  ego  in  lanlis 
nngiisliis  quasi  aurn  spirnnlc  recrenlus,  nihil  ci  re- 
spondi ;  scd  ad  fralrcm  Alypium  grndu  concitntiore 
pcrrexi,  cique  quid  dixoril  dixi.  At  ille,  ut  existimo, 
dcvilnns  ne  quid  se  nuclore  ficrct,  unde  vos  pulabat 
olTcndi,  Hinc  nie,  inqiiii,  nemo  consulat.  Qiio  audilo, 
ad  populum  lumulluanlem  pcrrexi,  facloque  silenlio, 
qiiid  proinissum  e^set  cum  proinissionc  clinm  jura- 
lionis  apcrui.  Illi  vcro  qui  soluro  ejus  prcsbytcrium 
cogital)ant  atque  cupiebant,  non  ita  ut  puiabam  quod 
oblatum  fueral  acccperuiil ;  scd  inlcr  sc  aliquanlulum 
mussilanfes ,  pcliverunt  ut  adderctur  eidem  proniis- 
sioni  atqtic  juralioni,  ul  si  qunndo  illi  ad  suscipicndtini 
clericatum  conscntire  placuissct,  non  nisi  in  ipsa 
llipponensi  ecdesia  consentirct.  Retuli  ad  cum  ;  siiio 
diibilatione  annuit.  Rcnuntiavi  illis ,  hctati  suiit ;  ct 
niox  jurationem  poliicilam  poposccrunl. 

4.  Rcvcrli  ad  filium  nostrum ,  cumqiie  inveni  flu- 
ctuantem  quibusnam  vcrbis  comprchendi  posset  illa 
curo  juratione  promissio,  proptcr  nccessilaics  irruen- 
tes,  qux  posscnt  eum  ut  abscederet  cogere.  Simul 
etiaro  qiiid  tiroeret  ostcndil,  nc  quis  irruisset  hostilis 
incursus,  qui  easct  disccssione  vilandus.  Yoicbat  addi 
sanctn  Melania,  ct  aeris  morbidi  causalionero ;  sed 
illius  responsione  repreliensa  est.  Ego  aulem  dixi, 
gravcm  ab  illo  el  noii  contcmncndain  causain  neccs- 
silalis  ii  gestnin,  qiix  civcs  ctinm  emigrnrc  compclle- 
rct :  sod  si  hir.c  populo  dicerenlur,  litncndum  esse  ne 
mnle  nos  o.ninari  vidercmur ;  si  aulem  sub  gcnerali  *■ 
iieccssilalis  nomiiic  fieret  excusntio,  non  nibi  fraudu- 
lentam  nccessitntcm  pulnri.  Placuit  tamen  ut  de  hac 
rc  populi  animum  experiremiir ;  et  nihil  aliud  quain 
id  quod  putaveramus  invcnimus.  Nam  cum  ejiis  vorba 
a  diacono  dicta  rcciiarenttir ,  cl  omnia  placuisscnt ; 
ubi  nomcn  inlerpositx  neccssilaiis  iiisonuit,  conlintio 
rcclumatiiin  esl,  proinissioque  displicuit,  lumultu  re- 
crudcscente,  ct  nihil  aliud  quam  fraude  seciim  agi 
populo  existimanle.  Quod  cuin  snnciiis  filius  noster 
vidisset,  jussit  inde  aufcrri  nomen  necessiiiiis,  rur- 
sumqtie  ad  Ixtiiiam  populiis  remcnvit. 

*  Sic  M^.  \ii  Umcn  $ub  ncccssUatis  no:nine]. 


4T9 


S.  AUGIISTLXI  EPiSCOPI 


i8C 


5.  Et  cum  lassiliidinein  excusarem.  siiic  me  atf 
pliibeni  accedere  noluit ;  simul  accessimus.  Dixit  ei 
q\\x  a  diACono  audita  erant  se  mandasse ,  se  jiirasse» 
eaque  se  esse  facttirum,  conlinuoque  omnia  eo  lenore 
qmi  dicUiverat,  prosecuius  est.  Responsum  est,  Deo 
gratlas,  et  pctitum  ut  tolum  scriptnm  subscriberctur. 
Dimisimus  catccliumenos,  conlinuoqnc  scriptum  sub- 
Bcripsit.  Deinde  pcti  coDpiinus  nos  episcopi,  non  voci- 
bus  popiili ,  sed  lamen  a  popiilo  pcr  bonestos  fideles, 
nt  nos  quoque  subscriberemus.  At  ubi  coepi  subscri- 
bere,  sancta  Bfelania  contradixit.  Miralns  sum  quare 
tam  scro,  qunsi  promissionem  iliam  et  jurationem 
iios,  non  subscribendo,  facere  possemus  infectain  : 
fcd  tamcn  obtcmpcravi ;  ac  sic  rcmansit  mca  iion 
])lena  subscripiio ,  ncc  ullra  nobis  quisqnam  ul  sub- 
scriberemus  putavit  inslandum. 

G.  Qui  autcm  alio  die  postcaquam  ipsum  discessisse 
didiccrunt,  fuerint  motus  vel  linguse  hominnm,  qunn- 
lum  salis  arbitralus  sum ,  Sanctitali  vestrx'  per  coin- 
monitorium  intimare  ciiravi.  Quisqnis  itaqiie  vobis 
conlraria  his  qnae  narravi ,  forte  narravit,  aut  menti- 
tur,  aut  rallitur.  Quaedam  eiiim  qure  mibi  ad  curam 
non  pertinere  visa  snnt,  pnctennisisse  me  sentio; 
Tinna  lamen  falsa  dixisse.  Proinde  saiictus  filius  nostcr 
Pinianus,  quod  me  pracsente  ac  permiitente  juravcrit, 
▼cnim  est :  quod  autcm  me  prxcipiente  juraveril, 
filsom  est.  Scit  ipse ,  sciunt  servi  Dci  quos  ad  me 
inisit,  primo  sanctos  Barnabas,  deinde  Tiinasius,  per 
qnem  etiam  de  promissione  praescntirc  suac  mihi  man- 
davit.  Ipse  quoque  popnlus  '  ad  presbytcrium ,  non 
ad  jusjurnndum  clamando  cogebat :  scd  oblalum  sibi 
iion  respuit,  ca  spe  quo  posset  in  eodem  apnd  nos 
habitanle  voluntas  Geri ,  quo  conscntirct  ad  ordina- 
tioiiein,  ne  sicul  juravcrat,  si  invitus  ordinnretur, 
abscedcret.  Ac  pcr  hoc  ct  illi  proplcr  opus  Dci  cla- 
maverunt  ( ncquc  enim  sanctilicatio  prcsbytcrii  non 
est  opus  Dei) ;  et  quod  postca  de  promissa  pracscntia 
gratulati  non  sunt ,  nisi  addcretiir  quod  sl  qoando  ad 
suscipicndum  clericalum  consentirc  vcllet,  nonnisi  in 
Ilipponcnsi  ecclcsia  conscntiret,  sntis  in  promplu  est 
quod  ctiam  de  ipsa  ejus  npud  se  habitatione  sperave- 
rint,  ideoquc  ab  illo  opcris  Dei  desiderio  non  rcces- 
scrunt. 

7.  Quomodo  ergo  dicis  hoc  eos  fecissc  turpi  simo 
nppeiilu  pccunijc  ?  Primo  qnia  ad  plcbcm  qu.nc  clama- 
bat ,  omnino  non  peninet :  sicut  cnim  plebs  Tbaga- 
stcnsis  de  his  qux  contulistis  Ecclesiae  Thagastensi, 
non  habel  nisi  gaudium  boni  operis  vestri ;  sic  et 
Hipponcnsis  et  cujuslibet  alterius  loci ,  ubi  de  mam» 
mona  iniquitatis  Domini  prxcepla  fecistis,  vel  estis 
ubicumquc  faciuri.  Non  crgo  populus  ot  de  tanto  viro 
Ecclcsiai  consulcrcl  suac  ardentissime  flagitans,  suum 
pecuniarium  quxsivit  commodum  a  vobis ;  scd  ve- 
strum  pecunix  contemptum  dilexit  iii  vobis.  Nam  si 
in  me  dilcxerunl,  quod  audicrant  paucis  agcllulis 
paternis  contcmplis,  ad  Dei  liberam  scrvitutcm  me 
fitisse  coiiversum,.neque  iii  hoc  inviderunl  Ec<'lcsix 
Thagastcnsi ,  qucc  carnalis  patria  inca  e^l ;  srd  cum 

*  lx)v.,  poputus  non  ad  presbyterium.  Abcst  nm  a  Mss. 


illi  clericatum  mihi  non  iinposuisaeiy  quando  potue- 
riinl ,  hahendum  invaserunt :  quanlo  flagraalins  U 
tioslro  Piniano  amare  potuerunt  tantam  niuodi  bujus 
cupidititem,  tantas  opes,  tantam  spem,  tania  oooref 
sionc  superatam  aique  calcatam !  Ego  quippe  seettO' 
diim  miiltorom  scnsum  comparantium  aemetipsoi 
sibimelipsis,  non  divitias  dimisisse,  scd  ad  divitias 
videor  venisse.  Vix  enim  vigesima  pariicula  res  mca 
jKiterna  existimari  potest,  in  comparatione  prncdiorua 
Ecclesia! ,  q\m  nunc  ut  dominus  exisliinor  possidere. 
Iii  qualibet  autem,  maxiroe  Africanarum  Ecclesiaruio, 
hic  nostcr,  non  dico  presbyter,  sed  episeopus  sit, 
jcomparatus  pristinis  opibus  suis ,  etiamsi  aiiimo  do- 
miiiaiitis  egcrit,  paupcrrimus  erit.  Miillo  ergo  liqui- 
diiis  et  sccurius  in  hoc  amalur  cfarlsliana  paupertas, 
iii  qoo  nulla  reruin  ainpliorum  potesl  putari  cupidtlas. 
Iloc  accendit  animos  populi,  lioc  in  illam  viokiitiam 
perseverantissimi  clamoris  erexit.  Noii  eos  Uirpis 
cupidiiaiis  insupcr  accusemus ,  sed  magis  bonum 
quod  ipsi  non  habent,  saltem  in  aliis  diligere  sine 
criinine  pemiittamus.  Nam  etsi  fiierint  iUi  muUitudini 
pcrmixti  inopcs  vel  mendici,  qui  simul  clamaUant,  et 
de  vestra  venerabili  redundantia  indigeniia!  s»ue  sup* 
plcmentum  sperabant ;  nec  ista,  ut  arbilror,  cupiditas 
liirpis  est. 

8.  Restat  ergo  ut  isie  pecuni«'e  turpissimus  appciitus 
ex  obliquo  in  clericos,  et  maxime  in  episcopuro  diri* 
gatur.  Nos  enim  rcbus  Ecclesiae  dominari  existima- 
mur,  nos  opibiis  frui.  Postrcmo  quidquid  de  isiis  iios 
accepimuSy  nos  vcl  adhuc  possidemus ,  vel  ut  placuit 
crogavimus ;  nibil  indc  populo  extra  cloricatum  vel 
extra  roonasteriiim  constituto ,  nisi  paucissimis  indi- 
gentibus  largiti  sumu<.  Non  ergo  dico  quia  vel  in  nos 
maxiine  a  vobis  dici  isla  debuerunt ,  verumUmen  in 
nos  solos  crcdibiliter  dici  potucrunt.  Quid  ergo  Cacie- 
mus  ?  qua  iios,  si  apud  inimicos  non  possumiis,  sallcm 
apud  vos  ratioiie  purgamus  ?  Res  hxc  animi  est ,  in- 
tus  est,  procul  ab  oculis  secreta  mortaiium,  Deo  tan- 
tummodo  nola  est.  Quid  ergo  restat,  nisi  Deum  testari 
cui  nola  est?  Cum  ergo  de  nobis  isia  senlitis ,  non 
prxcipilis  (quod  inulto  inclius  cst ,  el  qiiod  milii  in 
cpistola  tua  tanquam  culpabile  objiciendiini  puiasti), 
sed  omnino  cogilis  ut  jureinus ;  non  intenlato  melu 
monis  cariiis  nostrx,  qiiod  populus  Hipponensis  fe« 
cisse  putatus  csl,  sed  intenlato  metu  morlis  cxislima- 
tionis  noslrse,  quac  propter  inOrmos  quibus  itos  pro:- 
bere  ad  excmplum  bonorum  operum  qiialicunique 
eonversatione  conamur,  etiam  viue  cariiis  Uujus  uti- 
qiie  praeponenda  est. 

9.  Verumtamcii  vobis  nos  ita  cogentibus  ul  jurc- 
mos,  non  succensemus,  sicut  vos  Ilipponensibus  suc- 
ccnsctis.  Creditis  enini  tanquam  homines  de  bouiiDi* 
bus,  etsi  ea  qux  in  nobis  non  suitt,  non  tamen  ea  qu» 
in  nobis  esse  non  possunt.  Sananda  ista  in  vobis,  Aoa 
accusanda  sunt ;  et  nostni  purganda  vobis  est  fama » 
si  est  Domino  purgata  conscientia.  Qui  fortasse  prx- 
stabit ,  sicut  antequam  accidissot  isla  tCDlatio,  ego  et 
fratcr  meus  Alypius  collocuii  sumus ,  non  ut  soium 
vobis  charissimis  commcmbris  Dostns ,  veruni  eriam 


;8i 


EPISTOLAnUM  CLASSIS  IIL 


m 


ipsis  iiiimicissimis  notissimum  fiat ,  niilb  nos  cupidi- 
Ute  pecunix  in  rebus  ecclcsi.tslicis  sordidari.  Qnod 
donec  fial,  si  Dominus  donabil  ut  fial,  ecce  iiiinc  in- 
tcrim  quod  cogimur  facimus ,  ne  veslri  cordis  mcdi- 
cinam  in  qnantamlibet  moram  lemporis  differamus. 
Deus  testis  est,  istam  omnem  reram  ecclesiaslicarum 
procuraiionem,  quanmt  credimnr  amare  dominntum, 
propter  scrviiiitcm  qunm  <!eheo  rharifati  fratriim  ei 
timori  Dei,  lolerare  me,  non  amare;  ita  ut  ea.  si  salvo 
officio  possim ,  carere  desidcrem.  Nec  aliud  me  de 
fratre  meo  Alypio  sentire,  ipse  Deus  teslis  est.  Tanten 
et  de  illo  aliter  sentiendo  popiilus,  ct,  quod  est  gra- 
\iiis,  llipponensis,  in  lantas  est  illius  prapcipitatiis  in* 
jurias  :  et  de  nobis  ros  sancti  Dei  el  pleui  visceribns 
niisericordix  talia  crcdendo,  nomine  ejiisdem  populi, 
qui  ad  caiisam  hujuscemodi  cupidilalis  omnino  non 
pertinet,  nos  t.ingere  alcpie  admonere  voluislis;  uii- 
que  ad  nos  corrigendos,  ncque  cnim  odio,  quod  absit 
a  vobis :  unde  non  irasci ,  sed  gralias  agcre  debeo , 
qiiod  nec  verecundius  nec  liberius  agcre  poiuis- 
tfs,  ut  episcopo  non  qiinsi  conviciose  objicerelis, 
quod  sentiebntis,  sed  ex  obliquo  inteHigendum  re!in- 
qucrctis. 

10.  Nec  molfstum  sit  vobis,  ut  vos  velut  gravalos 
arbitremini,  quia  jurandum  putavi.  Neque  eiiim  gra- 
vabat  Apostolus,  aut  eos  parum  diligebat  quibus  di- 
ccbat:  Non  in  sermone  adutatioms  fuimus  apudvos^ 
sicut  scitis ;  nec  in  oecasione  cupiditatis ,  Deus  testis  est 
(I  Thess.  II ,  5).  Rei  qnippe  apertae  ipsos  tesles  adhi- 
buit ;  rei  autem  occultx  quem,  nisi  Deum?  Si  ergo  ille 
merito  est  veritus  ne  humana  ignorantia  de  illo  ali- 
quid  tale  sentiret,  cujas  labor  omnibus  in  promptu 
erat,  qiiod  nisi  summa  neccssitate  a  populis  quibtis 
gratiam  Christi  dispensabat,  in  usus  suos  aliqiiid  non 
sumebat ,  cxtera  vero  suo  victui  necessaria  suis  ma- 
nibus  transigebat :  qnanto  magis  nobis  laborandum 
esi  ut  credalur,  qtti  et  merito  sanctiiatis  et  virtute 
animi  longe  impares  sumus,  ncc  aliquid  ad  sustenta- 
cula  hujus  vitT  operari  nosiris  manibus  possumus ;  et 
si  possemus,  tanlis  occupalionibus,  quas  lunc  illosnon 
credo  fuis>e  perpessos,  ncqiiaquam  sineremur?  Non 
ergo  ulterius  iii  bac  causa  populo  christiano,  qu:e  Ec- 
clesia  est  Dei ,  ohjiciatur  pecuni»  turpissimus  nppe- 
titiis.  Tolcrabilius  enim  nobis  objicitur,  iii  qnos  hiijus 
mali  quamvis  fulsa,  tnmen  verisimilis  suspicio  cadere 
potuit,  quam  illis,  quos  ab  hoc  appetitu  et  suspicione 
constal  esse  alicnos. 

i  1 .  Deiiegare  autem  jnrationem  qiialibet  fidc  prae- 
ditas  mentes,  quanto  magis  fide  christiana ,  non  di(o 
aliquid  contrarinm  coiifirmare,  sed  omnino  dubitare 
fas  non  esl.  De  qua  re  quid  senliam,  sniis,  ul  arbitror, 
\n  epistola  quam  ad  fratrem  meum  scripsi,  plenis^ime 
aperui.  Scripsit  mihi  Sanctilas  lua  :  Si  aut  rgo  aut 
Bipponenses  hoc  censeut ,  ut  jurejurando  viotenter  ex- 
iorto  satisliat.  Tu  enim  ipsa  qiiid  ccnses?  placetne  tibi, 
nt  etiam  certa  morte  imminente ,  quod  tune  inaniter 
metnebatur,  nomcn  Domini  Dei  sni  in  fallaciom  chri- 
siianns  assumat,  Deum  suum  testem  falsitati  chrislia- 
nus  adhibeat?  Qui  profecto  si  prrctcr  jurationein  ad 


f.ilsiim  lcstimonium  morte  immincntecogcretur,  macu* 
larevitamsuam  magis  timercdehuitquam  fiiiire.  HosU- 
les  intcr  se  acies  el  armatae,  ccric  apertissima  morlis 
iiitcnlatione  coiifligunl;  ct  tamcn  cum  invicem  jurant 
laudamus  fidem  servanles,  fallentes  aul»'m  merilo  do- 
teslamur.  Ul  aulem  jurareni,  quid  ulra.'que  ab  alter- 
nlris,  nisi  occidl  vel  capi  timuerunl?  Ac  per  hoc  vel 
mortis  vel  captivilatts  metu  cxlorloi  juraiioni  nisi  pa- 
rentur,  nisi  fides  t\\ist  ibi  daia  est  custodialur,  sacri* 
legii,  perjurii  crimine  detinenlur,  etiam  Ules  homines 
qui  magismctuuat  pejerare,  qiiam  honiinem  occidcre : 
et  nos  ulrum  implenda  sit  extorta  juralio  scrv(»runi 
Dei;  munere  sauctitalis  prxeminentium,  moiiaclioruin 
ad  pcrfeclionem  mandatorum  Ghristi  rerum  cliam 
suarum  dislribuiione  currenlium,  quasi  disceptaliiri 
poniiniis  qu;i'slionem ! 

i2.  Nam  quid  cxsilii,  vel  deportaiionis,  aut  relrga- 
tionis  nomiiie,  promissa  illa  prxsentia  pra^gravaiur, 
obsecro  le?  Pulo  quod  presbylcrium  non  est  exsiliiim. 
Uoc  ci^o  iiostcr  eligcrel,  quam  illud  exsilium?  Absit 
a  nobis,  ul  sic  sanctus  Dei  et  nobis  charissimus  de- 
fendalur :  nbsit,  inquam,  ut  dicalur  maluisse  exsiliiim 
qii.im  presbyterium ,  aul  maluisse  pcrjurium  quarn 
exsilium.  ila;c  dicerem,  si  vere  a  nobis,  aut  a  populo 
jiiralio  ei  fuissel  extorla  promiitendje  praisentioi; 
nunc  vcro  non  extorla  est  dum  negarelur,  sed  duui 
offerretur  accepta.  £t  hoc  ea  spe,  sicui  snpra  diximus, 
quia  per  iliam  pnnescntiam  creditum  esl ,  eura  etiam 
ad  clericatiim  suscipiendum  posse  desideramibus  con- 
sentire.  l^ostremo  quodlibet  de  nobis  vel  de  ilippo- 
nenstbus  sentiatur,  longe  alia  est  eoruin  causa  qiii 
coegerinl  jurare,quam  eorum  qui,  nondico  coegeriQl, 
scd  suaserint  pejerarc.  ipse  etiam  de  quo  agitur, 
coiisiderare  non  renuat ,  utrum  sit  pejtis ,  sub  quo- 
libet  limore  jusjurandum,  an  remoto  ipso  timore 
perjurium. 

13.  Deo  gralias ,  quia  non  aliter  liipponcnses  pro- 
missum  circa  se  impleri  sentiunt ,  quam  ut  adsil  vo- 
luniate  habitandi ,   et  eat  qiio  necesse  fucrit  cuni 
dispositione  redeundi.  Nam  si  vcrba  juratiunis  attcn- 
derent  et  exigerent ,  tam  nullo  modo  scrvus  Dei  re« 
cedere ,  quam  ullo  modo  debuit  pejerare.  Sed  quia 
crimen  eorum  esset,  non  dico  talcm  virum,  sed  quent- 
libet  hominem  sic  lenere ;  nec  ipsi  aliam  exspeciatio- 
iicm  se  habtiisse  probaverunt,  qni  audienles  quod 
rediturus  abscesserit  gratulati  sunt,  iiec  aiiud  illis  ve- 
rax  Juratio  debet ,  quain  id  quod  ab  illa  exspectave- 
runt.  Quid  est  autein  quod  dicilur,  eum  juralione  ore 
suo  expressa,  exceplionem  fecisse  necessiialis?  Quasi 
non  ore  suo  hoc  rursum  iusserit  auferri.  Certe  ad  po- 
pulum  quando  ipse  loculus  est ,  timc  etiam  interpo-   * 
neret :  quod  si  fecisset,  non  iitique  responderetur,  Deo 
gratias;  sed  ad  illam  redirelur  reclamationem  qiue 
facta  Aierat,  quando  sic  a  diacono  recitatum  esi.  hli 
numquid  ad  rem  perttnet ,  sive  intcrposita  sit  ad  re- 
cedendum  nccessiiaiis  excusatio,  sive  non  sit?  Nihii 
ab  illo  aliud  exspectatum  est ,  quam  id  quod  sopra 
dixiinus.  Exspeclationem  autem  eomra  qulbus  jura- 
tur,  quisqnis  deceperit,  non  potest  esse  non  perjurus. 


m 


S.  AUCUSTINI  EPISCOW 


m 


14.  Fial  crgo  quod  promissum  esl,  cl  infirmoruni 
corda  sanentur,  ne  lanlo  exemplo  quibus  hoc  placuc- 
rit,  ad  imitandum  perjurium  sedificenlur;  quibus  au- 
tem  displicel ,  jusiissime  dicanl ,  nuUi  nostrum  cre- 
dendum  esse,  non  soluin  promittenti  aliquid ,  sed 
cliam  juranti.  Hinc  enini  potius  cavendac  sunl  lingu» 
inimicorum,  de  quibus  tanquam  jaculis  ad  interfl- 
ciendos  inCrmos  major  utitur  ille  inimicus.  Sed  absit 
at  de  tali  anitna  spcremus  aliud  quam  quod  Dei  timor 
inspirat ,  el  Innia ,  qux  in  illa  esl,  excellenlia  sancli- 
latis  hortalur.  Ego  aulem,  quem  dicis  eliam  probibere 
dcbuisse,  faleor  non  potui  sic  sapcre,  ut  taiito  vel  lu- 
muliu  vel  ofTensione  magis  everti  vellem  ecclesiam 
cui  scrvio,  quain  id  quod  a  tali  viro  nobis  offerebatur, 
accipere. 

EPISTOLA  CXXVir(fl). 
Auguitinus  Armentarium  *  el  hujua  uxorem  Paulinam 
horlalur  ul  mundum  conlenmant,  el  conlinentice  vo- 
tum  quo  se  pariter  obllgarunt  exsolvant. 

Dominis  eximiis  meritoque  konorabilibus  ac  desidc- 
rabilibus  filiis,ARMENTARio  et  PAULiNiE,  Augustinus, 
in  Domiiio  salulem. 

i.  Yiregregius,  filius  meus  Ruferius,  affinis  vester, 
retulit  milii  quid  Domino  vovcritis  :  qua  ejus  iiarru- 
tione  exhilaratus,  ct  ibidem  metuens  ne  aiiiid  suadcat 
ille  tentator  qui  bonis  talibus  antiquitus  iiividet,  ex- 
hortandam  paucis  credidi  Charitatem  tuam,  doniine 
eximie  meritoque  honorabilis  et  desiderabilis  fili,  ut 
cogiles  quod  in  divinis  eloquiis  legitur,  Ne  tardei 
converti  ad  Dominum,  neque  differas  de  die  in  diem 
( Eccli.  V,  8 ) ;  atque  arripias  curesque  reddcndiim 
quod  ei  le  vovisse  nosli,  qui  et  debita  exigit  et  pro- 
missa  persolvit.  Nam  et  hoc  scriplum  est,  Vovete,  et 
reddite  Domino  Deo  vestro  (  PsaL  lxxt,  12 ) :  quan- 
quam  etsi  non  vovisses,  quid  aliud  tibi  suadendum 
fuit,  aut  quid  melius  ab  homine  fieri  potest,  quam  ut 
ei  se  restiluat  a  quo  institutus  est ;  prxsertim  quia 
charitatis  erga  nos  Dei  tantum  apparuit  atque  eluxit 
indicium,  ut  Filium  suum  unigenitum  mitlerct,  qui 
pro  nobis  moreretur?  [iestat  ergo  ut  (iat  quod  Apo- 
stolus  ait,  propterea  morluum  esse  Christutn,  ut  qui 
vivunl  non  sibi  jam  vivant,  sed  ei  qui  pro  ipsis  mortuus 
est  et  resurrexit  (II  Cor,  v,  15).  Nisi  furte  adhuc  mun- 
dus  amandus  est,  tanta  rerum  labecontritus,  uteiiain 
speciem  sediiclionis  amiserit.  Nam  quantum  illi  lau- 
dandi  alque  praedicaiidi,  qui  dignati  non  sunt  etiam 
cum  mundo  florente  florere ;  laiitum  increpandi  et 
aecusandi  suiit,  quos  perire  cum  pereuiite  de- 
lectat. 

2.  Labores  et  pericula  et  exitia  hiijus  transitoriae 
viu^e,  si  pro  eadem  vila  quandoque  finienda  subeunlur, 

*  Argumentum  buic  epistolx  prs^fixum  in  bactenus  Edd. 
Arinentario  addebat  oogaomen  ftporto,  nuliius,  quod  no- 
venuius,  exemplaris  Ms.  auctorilalc;  neque  uorro  aiiler 
habet  ejusdcm  epistolae  Ululus  in  Possidii  indiculo ,  c.  7, 
uisi ,  Armentario  et  pauHtue. 

'  Emendata  est  ad  a.  bl.  i)g.  bn.  c.  cc.  fT.  gv.  j.  n.  r.  s.  t. 
dnos  sb.  duos  vc.  sex  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias 43 : quae autcm  127 erat,  nunc  iOO. ScriiU  forte 
n.in. 


ut  mors  ejus  non  omniao  auferatar»  sed  inulalum 

diflcratur ;  quaiito  magis  pro  seterna  sabeunda  sunt, 

ubi  inortem  nec  natura  sollicile  cayet,  nec  ignavia 

liirpiler  timet,  nec  sapientia  fortiler  sustinel !  nulli 

quippe  erit  quac  non  erit.  Habeat  igitur  te  vila  aetema 

in  dilectoribus  suis.  Nonne  cernis,  haec  vita  misera- 

bUis  et  egena  quam  vchementes  habeat,  quanlumque 

ftibi  obliget  amatores  suos?  qui  tamen  pericuio  ejus 

sxpe  lurbati,  citius  eam  finiunt,  eo  ipso  quo  finire  for- 

niidant,  et  mortem  dum  declinant,  accelerant,  veluti 

siquisquam  fluvio  rapiendusirruat,Ialronem  bestiam- 

▼e  fugieiido.  Jactant  In  mare  tempestate  saeviente 

aliquando  et  alimenla ;  ct  ut  vivant,  projiciunt  unde 

vivunl,  ne  cito  finiatur  quod  vel  in  labore  viviiur. 

Quantis  laboribus  agiliir,  ut  loiigiore  tempore  labore- 

tur !  et  mors  cuin  impendere  coeperit,  ideo  cavetur, 

ut  diulius  timeatur.  Nam  inler  tot  casus  fragililatis 

humanae,  qiiam  multae  mortes  timcntur,  quarumcerie 

una  cum  venerit,  restal  caeteras  non  timeri !  ct  tamen 

fugitur  una  ut  '  omnes  timeantur.  Quibiis  excrucian- 

tur  doloribus,  qui  curantur  a  medicis  et  secantur ! 

numquid  ut  non  morianlur?  Sed  ut  aliquanto  serins 

moriantur.  Mulli  cruciatus  suscipiunlur  ccrti,  ul  pauci 

dies  adjicianlur  incerti  :  et  nonnunquam  ipsis  dolori- 

bus  victi  conliiiuo  moriuntur,  quos  mortis  limore 

suscipiunt;  et  ciiin  omnino  non  eligant  vitam  flnire  ne 

duleant,  scd  dolcre  ne  finianl,  accidit  eis  ut  dolcant 

et  fiiiiant :  non  solum  qiiia  et  sanati  atique  viiatn  fi- 

niunt  post  dolores,  qune  tantis  pcenis  comparaia  ncc 

senipiicrna  esse  potest,  quia  mortalis  cst,  nec  diu- 

turna,  quia  tota  brcvis  cst,  iiec  de  ipso  brevi  spatio 

sui  secura,  qnia  semper  incerta  esl;  verum  ctlam  quod 

aliquando  cam  dolore  finierunt,  quam  nc  finirenl,  do- 

lere  voluerunt. 

3.  Ilabet  eliam  hoc  magnum  malum,  ac  vehementer 
exsecrandum  et  horreiidum  nimius  amor  yiUe  isiius, 
quod  mulli  dum  volunt  paulo  diutius  vivere,  gra- 
vitcr  ofl*endunt  Dcuin,  apud  quem  est  fons  vit»  :  at- 
qiie  ita,  dum  ab  eis  frustra  qui  necessario  futunis  cst 
viue  flnis  meluilur,  illinc  probibcnlur  ubi  sine  fine 
vivilur.  lluc  acccdit  quia  vita  misera  eiianisi  possct 
csse  pcrpetua,  nullo  modo  bealx  vitae  etiam  brcvis- 
smx  comparanda  est  :  et  tamen  isti  amando  miser- 
rimam  atque  brevissimam,  perdunt  bcatissimam  ac 
sempiiernam,  cum  in  hac  ipsa,  quam  malc  diligunl, 
hoc  vclint  quod  in  allera  pcrdunt ;  quia  utique  in  ista 
nec  miseriam  diliguiit,  nam  beati  esse  volunt,  nec 
brevitatem,  iiam  eam  finiri  nolitnt ;  tantum  quia  vita 
est,  sic  amatur,  ut  soppe  propter  eani,  licet  miserain 
et  brevcm,  beata  et  scmpilerna  ainiltatur. 

4.  His  consideratis,  quid  magnum  vita  aetcrna  jubet 
amatoribus  suis,  cum  se  jubet  sic  amari  quemadmO' 
dum  hxc  amatur  a  suis?  an  vero  dignum  est  vcl  fe- 
rcndiiin,  cuin  contemnuntur  omnia  quae  amanlur  in 
mtindo,  ut  viia  post  paululum  finienda,  saltem  ipsum 
pnululuin  tcneatur  in  mundo;  et  non  contemnitur 
mundus,  ut  obiineatur  vita  qux  sinc  fine  apud  illum 
cst,  pcr  qucm  factus  est  mundus?  Modo  cum  ipsa 

■  Edd.s  cum.  liis.f  ut. 


4A5 


EnSTOLARUM 


Roma,  domicirmm  clarissimi  iini»cni,  barharico  va- 
stareliir  incursu,  quaui  multi  Imjus  viine  leniporalis 
dinalorcs,  ut  eam  vel  iufelicilcr  produceiidam  nudnin- 
qiie  redimerent,  dcderuiit  omnia  qux  iili  noii  soluiii 
oblcctandae  et  ornandx,  verum  eiiam  6u.slenland;e 
iiicnd.Tqiie  servabani !  Solent  certc  amalorcs  illis  quas 
amanl,  ut  cas  habcant,  mulla  confcrre  :  isti  amatam 
fiuam  non  )ial)ercnt,  nisi  amando  inopem  reddidisscnt ; 
ner  ei  mulla  coiiferrent,  sed  cuncta  polius  auferrcnl, 
ne  sibi  eam  hostis  aufcrret.  Ncc  eorum  rcprelieiido 
consilium  :quis  enim  nesciat  perituram  fuissc  ipsam, 
si  non  ca  periisscnt  qux  recondita  fuerant  proplcr  ip- 
6:mi  ?  quamvis  ct  quidain  perdidcrinl  prius  illa,  mox 
ip<am ;  quidam  vero  licct  parali  cuncta  pcrdere  pro- 
pter  ipsam,  prius  perdiderint  ipsam.  Sed  binc  adino- 
nondisumusquales.Ttern.T  viUT  dilectorcs  esse  dcbea- 
mus,  iit  proptcr  eain  contcninamus  cuncta  supcrflua, 
cum  pro  liac  transitoria  vita  coiitempta  sint  qu.-c  illi 
fuerant  neccssaria. 

5.  Nequecnim  amatam  nostram,  sicut  illi  suam,  iit 
lciieamus,  exspoliamus  ;  sed  ilii  aitcrnx  adipiscendx 
islarn  lcmporalcm  veliil  famulnm  expediliorciu  servirc 
fncimus,  si  eam  ncc  ornamcnloruin  vanorum  vinciilis 
alligeinus,  nec  curarum  noxiarum  sarcinis  onerenius, 
aiidiamusque  Dominum,  qiii  nobis  illam  vitam  suiii- 
nio  ardore  desidcrandam  fldclissime  poliicetur,  velut 
iu  tolius  mundi  concione  clamantem  :  Veitite  ad  me 
omne$  qui  laboralis  el  onerati  ettis^  et  ego  vos  reficiam. 
ToUiie  jugum  meum  »uper  vos^  et  discite  a  me  quin  mUis 
sum  et  humilis  corde;  et  invenietis  requiem  ammabus 
vrstris,  Jugum  enim  meum  lene^  et  onus  meum  lcve  cst 
(Mutth,  XI,  28-50).  II:cc  disciplina  pix  bumililalis, 
vcntosam  et  turbidam  cupidilaicm,  avidam  rerum 
cxira  nDSlram  potestatem  constilulariiin,  pellit  ex 
animo,  ct  qiiodammodo  rx«^pirat.  Ibi  enim  labor  , 
ubi  inulla  qua.'riintur  et  diligunlur,  quibus  adipisccn- 
dis  atqiic  rctinendis  voliintis  iion  satis  esl,  quia  con- 
ftequen'em  non  babct  facultatcm.  Justa  vero  vita, 
rum  voliimus,  adest,  quia  cam  ipsam  plene  velle,  justi- 
li:i  est ;  nec  pliis  aliquid  perflcietida  justilia,  quam 
pcrfectam  voIuiiLilcm  reqiiirit.  Yide  si  labor  est,  ubi 
velle  salis  csl.  Unde  divinitus  dictum  est  :  Pax  in 
tcrra  hominibus  bouce  voluntatis  {Luc.  ii,  14).  Ubi  pix, 
ibi  rcquies;  ubi  rcquics,  ibi  fliiis  appctendi,  et  iiiiila 
causa  iaborandi.  Sed  li.xc  voluntas  ut  plena  sit,  opor- 
tet  ut  sana  sit :  erit  autem  sana,  si  medicum  wm  re- 
fiigiat,  cujus  soliiis  gralia  sanari  potest  a  morbo  de- 
sidcriorum  noxiorum.  Ipse  est  ergo  medicus  qiii 
clnmal,  Venite  ad  me  omnes  qui  laboratis^  jiigiim  siium 
lcne,  et  onus  lcve  dicens ;  quia  difl^usa  per  S|)iritiim 
siinctum  cliaritate  in  cordibus  nostris,  profeclo  ama- 
bitur  quod  jubetur  ^  el  non  erit  aspcrum  nec  oiiero« 
sum,  si  subboc  unojugo,  quanto  minustumida,  lanlo 
inagis  libera  cervicc  serviatur.  Eth.Tcestunas.nrcina, 
qua  cjiis  bajiiliis  nou  premitur,  sed  lcvatur.  Diviti» 
si  diliguutur,  ibi  serventur  ubi  |)crire  non  possiint. 

*  Ita  apud  \m,  ei  aliquot  Mss.  Atln  Rdd.  6ad.  el  K.r.  legi- 
tur,  quod  videbitur,  cui  lectioni  octo  vss.  suirragauiur.  Alii 
dcumiu  >iss.  habeut,  qtwd  jubcbitur. 


CLASSIS III.  m 

lloiior  si  diligilur,  illic  habeaiur  ubi  uemo  indignus 
boiioraiur.  Saius  si  diligitur,  ibi  adipisceiida  deside- 
ntur  ubi  adeptx  nihil  timetur.  Vita  si  diligitur,  ibt 
acquiratur  ubi  nuila  morte  flnitur. 

G.  Heddite  igilur  quod  vovislis,  quia  vos  ipsi  estis, 
et  ei  vos  redditis  a  quo  estis ;  rcddite,  obsecro.  Ne- 
quc  enim  quod  rcdditis,  reddendo  minuetur,  sed  po- 
tiiis  servabitur  et  augcbilur  :  bcnignus  enim  exactor 
esl,  noii  egenus ;  et  qui  non  crcscat  ex  redditis,  sed 
in  se  crescere  faciat  reddilores.  Huic  ergo  quod  non 
redditur,  perditur  :  quod  autcm  redditur,  reddenti 
additur ;  imo  vero  in  eo  cui  rcddilur,  ipse  reddens 
scrvatur.  Idipsum  quippe  cril  rcddilum  ct  redditor, 
quia  idipsum  crat  debiium  et  debitor.  Deo  nainque 
scipsum  debel  homo,  ciqiic  rcddendus  cst  ut  bcatus 
sit,  a  quo  acccpit  ut  sit.  Iloc  signilicat  quod  in  Evan- 
gclio  Dominiis  ail  :  Reddile  Cocsari  quoe  Cccsaris  sunt^ 
et  Deo  quw  Dei  suut  (  Blatth.  xxii,  21  ).  Hoc  enim  di< 
xit,  cum  sibi  demonstralo  nuinmo,  ct  quxsito  cujus 
haberct  iina(;iiicm,  rcsponsuin  cssct,  C.Tsaris;  ui  hiiic 
inlelligcrcnt,  quod  Deus  exigerct  ab  hominc  imagi- 
iicm  suain  iii  boininc  ipso,  sicut  Cscsar  suani  exigebat 
in  iiuiiinio.  Qiianto  magis  ergo  reddenda  esl  cum  pro- 
mitliliir,  cui  etiam  uon  promissa  debctur ! 

7.  Quripropter,  charissime,  possem  quidem  pro  mea 
qiinntiilacumcpie  faciiltatula ,  sancti  propositi  quod 
Deo  vovisse  vos  comperi,  uberius  laudnrc  fructum,  ac 
deinonstrarc  quid  distct  inter  christianos  dileclores 
muiidi  hujus,  etcontemplorcs,  qiiamvis  fldeles  ulriquo 
dicaiiiiir.  Eoilem  ulrique  lavacro  sacri  fontis  abluli 
sunt,  eisdcni  imbuti  consecralique  mystcriis ,  utrique 
cjusdcin  Evangclii  non  auditores  tantum,  verum  ctiam 
prxdiqatores ;  nec  utrique  tamen  regni  Dei  lucisqiie 
participcs,  et  vilae  setcrnx,  qiix  sola  est  benl:!,  cobjc- 
redes.  Dominus  enim  Jesus  non  ab  eis  qui  iion  au- 
diunl ,  sed  eos  inter  se  auditorcs  verborum  suorum, 
lalissimolimite,  non  lenui  disiinctioiiediscrevit :  Qui 
audit^  iiiquil,  vcrba  mea  hmc  ,  et  facit  ea  ,  similabo  eum 
viro  prudeuti  qui  wdificavit  domum  suam  supra  petram : 
descendii  pluvia^  venerunt  flumina  ,  flaverunt  venli^  et 
impegerunl  in  domum  illam^  et  non  cecidil ;  fundata 
euim  erat  $upra  petram,Qui  autemaudit  verbn  mea  hosCf  cl 
non  facit  ea ,  similabo  eum  viro  stulto  qui  acdipcavit  do- 
mum  suam  super  arenam  :  deacendit  pluvia ,  venerunt 
ftumina ,  ftnverunl  venti ,  et  impegerunt  in  domum  illam^ 
et  cccidit,  el  facta  est  ruina  ejus  magna  (Id.  vii,  2i-27, 
et  Luc,  VI,  47-  49).  Aiidire  crgo  illa  vcrba ,  xdiflcaro 
est;  in  boc  utriquc  pares  sunt  :  in  facicndo  autem,  et 
nou  faciendo  quod  audiunt ,  tantum  dispares,  quan- 
tum  xdificium  pctrx  soliditate  fundatum  di?par  est  ei 
qiiod  siiie  ullo  fundamento  facili  arenoB  mobiliiate  sub- 
vertitur.  Nec  ideo  quisquis  omnino  non  audit ,  tulius 
sibi  aliquid  comparat :  nihil  enim  acdiflcans,  sine  ullo 
tecio  inuUo  facilius  obruendus ,  rapiendus,  et  dispcr- 
gcndus  imbribus,  fluviis  ventisque  doiialur. 

8.  Possem  ctiam  pro  modulo  meo  eosdem  ipsos 
perlinentes  ad  dexteram  regnumque  coelorum  in  suis 
gradibus  meritisque  distinguere^,  alque  ostendere  qiio 
dilTcrat  vita  conjugalis  filios  procreautiuin  patruin 


49f  S.  AUGUSTINI  EPISCOri 

slfniflbns  cjus,  pnriler  in  Ecclesiam  ad  gralianim  aclio- 
nem,  laudesque  Dco  rcddcndas  ardcnlissima  cl  luci- 
dissima  cliaritalc  pergamus. 

2.  Quid  enim  magnum  cst,  si  oculus  pacatus  atlen- 
dai,  et  cngiiaiio  ehristinna  non  deserat  considerare  ct 
videre,  rcmotis  luimanis  criminationibus  seu  vcris 
seu  falsis,  in  eis  Liiteris  Ecclesiam  essc  quxrend;im, 
abi  Christus  Redcmplor  ejus  innotuit?  Nam  sicutnon 
audimus  conlra  Cliristum  cos  qui  dicunt  corpiis  cjus 
de  sepulcro  furatum  a  discipulis ;  sic  non  dcbemus 
audire  contra  ejus  Ecclcsiam  eos  qui  dicunt  non  eam 
esse  nisi  in  solis  Afris  et  Afrorum  paiicissimis  sociis  : 
Apo«lolas  quippe  dicit  quoniam  Tcraccs  chrislianl 
roembra  sunt  Chrisli  ( Ephes.  iv,  S5 ) ;  sicut  ergo  non 
crcdimus  furto  cnjusqiiam  periissc  carnem  Christi 
niortuam  de  scpulcro,  sic  crcderc  non  debemus  pecca- 
to  ciijusqQam  Tiva  ejus  membra  pcriisse  de  mundo. 
Non  est  itaque  difficile,  quoniam  caput  est  Chrisius, 
et  corpus  Ecclesia,  simul  in  Evangelio  commendatum 
▼idere,  et  caput  contra  calumnias  Judacorum,  et  cor- 
pus  contra  criminationes  hxrclicorum.  Nam  qiiod  lc- 
gitur,  Oporlebat  Christum  pati,  et  resurgere  a  mortuh 
tertio  die^  contra  cos  cst  qui  dicunt  mortuuin  de  scpiil- 
cro  csse  sublatum ;  quod  autem  scquitur,  et  prwdicari 
in  namneejus  panitetUiam^  etremitsionem  peccatorum^ 
peromnes  genles^  incipientibus  ab  Jerusalem  ( Luc.  xxiv, 
46,  47),  contra  eos  estqiii  dicunt  non  csse  Ecclesiam 
in  orbe  terrarum  :  ut  uno  brcvi  capilulo  paiicisque 
▼erbis,  et  inimicus  capitis,  et  inimicus  corporis  repcl- 
latur,  ct,  si  fidelitcr  actenderit,  corrigatiir. 

5.  Nam  tenere  istas  inimicitias  fraires  nostros  tan- 
10  magis  dolemus,  quanto  magis  eos  constat  casdem 
Scripturas  nobiscum  tencre,  quibus  hxc  aperlissima 
testimonia  coiitincntur.  Judaei  quippequi  negant  resur- 
rcxissc  Chrislum,  sallcm  non  accipiunt  Evangelium : 
isti  aulem  fratres  nosiri  utriusquc  Tcsiamenii  aucto- 
rit:ite  devincti  sunt;  ettamen  criminari  nos  volunt  de 
Evangelio  tradito,  et  nolunt  ci  crcderc  rcciiato.  Sed 
nunc  forUisse  hujus  collationis  cura  susccpta  diligcn- 
llus  pcrscrulalisuiit  Scripturas  sacras  ;  et  quia  in  eis 
innumerabilia  tesiimonia  repercrunt,  quibus  promissa 
ftst  Ecclebia  futura  In  omnibus  gcntibus,  et  loto  orbe 
tcrrarum,  sicut  eam  rcddi  et  pracsentari  cocpisse  in 
Evangelio  et  Epistolis  apostolicis,  et  in  Actibus  Apo- 
ftlolurum  vidcmus,  ubi  et  ipsa  loca,  et  civitatcs,  ct 
provinciae  leguntur,  per  quas  crevit,  incipiens  ab  Jc- 
rusalem,  ut  inde  se  eliam  in  Africam  non  migrando, 
sed  crescendo  diffunderet ;  non  autcm  invenerunt  ali- 
quod  testimonium  divinorum  cloquiorum,  ubi  dictum 
est  eam  perituram  de  cxteris  partibus  mundi,  et  in 
tola  Africa  Donati  parte  mansuram ;  et  videriint  quam 
sit  absurdum,  pro  illa,  quac  fuerat  peritura,  lot  testi- 
roonia  divma  recitari ;  pro  ea  vere,  qux%  sicut  pulant, 
fiierat  Domino  placitura,  nullum  cjus  testimonium 
reperiri :  hxc  forte  cogitantes,  ad  finiendas  vanas, 
et  perniciosas,  ct  saliiti  xternae  contrarias  inimicitiaSy 
ad  lociim  collationis  nostnc  omnes  convenire  voluc- 
ritiit«  non  iit  tumultus  novus  oriatur,  scd  ut  vetusta 
distordift  finiatur. 


4.  Nam  et  illud  qno  in  nos  solent  graviter  irritari, 
quod  regcs  terrai,  quostanto  anle  prxdictum  estChri- 
sto  domino  serviluros,  lcges  coiitra  hxreticos  ct 
schismaticos  pru  catholica  pace  constiiuunt,  credimus 
quod  aliqiiando  cogilaverint  non  esse  cnlpandum  : 
quia  et  antiqui  rcges  non  solum  genlis  Hebriicae,  scd 
eliam  alienigena!,  ne  qiiisquam  contra  Deum  Isracl, 
hoc  cst  verum  Deum,  non  tanlum  faceret,  sed  vel  di- 
ceret  aliquid,  omnes  regni  sui  populos  pncceptis  mi- 
nacissimis  temierunt ;  cl  majorcs  istorum  ipsam  C»t- 
ciliani  causam,  unde  nata  est  ista  disseiisio,  ad  Con- 
stantinum  impcralorem  per  Anulinum  proconsulem 
nccusando  miserunt ;  quod  uli(|ue  non  ob  aliud  videii- 
tiir  fecisse,  nisi  ut  iniperator  Constantinus  coiitra  eos 
qui  supcrati  csscnt,  cis  qui  superasscnt,  aliquid  rcgali 
auctoritaie  dccerneret ;  totamqiie  ipsam  causam  potue- 
runt(etforte  fccerunt  ipsius  collalionis  nccessilale)» 
archivis  publicis  perscrutatis,  invenire  olim  esse  fini- 
lam,  post  ccclesiastica  judicia,  quibus  absolulus  est 
CaH^ilianus,  illo  etiam  imperatorc  judicante,  ad  cujiis 
cxamcn  rem  tolam  et  primo  miserunt,  et  postea  per- 
diixcnint.  Ibi  potucrunt  etiam  causam  Felicis  Aptiin- 
gcnsis  ordinatoris  Cacciliani,  quem  malorum  omnium 
fontcm  in  concilio  suo  dixeraiit,  cognoscente  iEliano 
proconsnle  ex  prxccplo  cjusdcm  imperatoris,  inveni- 
re  purgatam. 

5.  Quanquam  cl  lioc  si  atlenderunt,  c(,  quod  facile 
fuerat ,  adverlcrunt ,  in  Scripluris  sanciis  Ecclesiaro 
Chribli  perniixtis  zizaniis,  et  palca ,  et  piscibus  malis 
futuram  csse  promissam  usqiie  ad  tcmpus  messis 
{Matth.  XIII,  24  30),  ventilationis  (Id.  ni,  12),  ct  liUo- 
m(Id.  XIII,  47,48) ,  ulique  cogilare  potucrunly  etiainsj 
malanfi  c^usam  Cxcilianus  ct  coepiscopi  cjus  habuis- 
sent ,  niliil  eos  pncjudicare  potuisse  orbi  chrisliano, 
qiicm  Deus  paucis  crcdcnlibus  (anto  ante  promisit,  et 
nunc  miiltiS  vidcntibus  reddidit.  Nisi  forte  plus  contra 
Ecclesiam  valuit  homo  pcccans ,  quam  pro  Ecclcsia 
Deus  jurans ,  et  iniquitas  quod  amisit ,  quam  vcriias 
quod  promisit.  Haec  sentire  quain  sit  stulium  et  im- 
pium  jam  fortasse  viderunt  :  cogitaverunt  quoqiie 
damnatos  a  se  Maximianistas  Primiani  damnatores  per 
potestates  terrcnas  etiam  de  basilicis  curasse  pellen- 
dos,  et  ibi  certius  exemplo  suo  recentiore  didicerunt 
non  esse  pcccatum,  si  lale  aliquid  Ecclesia  contra  rje- 
belles  suos  ab  hujusmodi  potestatibus  postulat :  et 
quod  aliquos  ex  damnalis  postea  receperunt,  quos  cum 
damnarent ,  aliis  ctiam  plurimis  in  eadem  societale 
schismatis  consliiuii*  dilationem  dederunt ,  quos  in 
Haxhniani  sacrilcgi  surculi  communione  impollutos 
mansisse  dixerunt,  et  Baptismum  vel  a  damnatis,  vel 
a  sociis  corum,  quamvis  foris  in  schismate  datum, 
rescindere  atqiie  iterare  non  aiisi  suni ;  satis  utique 
judicarunt  ea  quae  contra  nos  dicebant,  exemplo  suo 
csse  damnata  :  et  crcdendum  est  quod  jam  intelligant 
quam  sit  indignum,  quam  intolerabile,  ut  cum  sedeant 
in  cathedris  cpiscopalibus  cum  istis ,  et  cum  ipso  si- 
mul  Primiano  damnatores  ejus  ct  damnati  in  causa 
ejus,  ut  sit  pax  in  parte  Donati,  de  Cxciliano  infame- 
tur  orbis  christianus,  nc  in  pace  vivat  u:iitas  Christi 


m  EPISTOLAUUM 

G.  IIxc  oiitnia  fortasse  cogitanics ,  cl  Dei  liinore 
pcrmoli,  omnes  collaiionis  loco  adcsse  volueruiii,  non 
tumuilus  disposilione,  scd  pacis.  Quod  enim  propter- 
ea  se  uoiversos  adesse  dixcruiit ,  ut  eorum  numerus 
appareat,  quoniani  eos  paucos  cssc  advcrsarii  sa'pe 
sui  mciiliti  suiit ;  lioc  si  aliquaiido  a  noslris  dictum 
cst,  dc  bis  locis  dici  verissiiiic  poluit  ubi  nostrorum 
coepiscoporum  ct  clcricorum  nlquc  laicoruin  longe 
major  est  numcrus ,  ct  maiime  iu  procoiisulari  pro- 
vincia  :  quanqnam,  exccpta  Numidia  consulari,  etiam 
in  cxtcris  provinciis  Africanis  nostrorum  iiumcro  facil- 
lime  supercniur;  aut  ccrle,  in  comparatione  omniuin 
gentium,  per  quns  caiholica  commuiiio  dilalatur,  eos 
csse  paucissiiiios  rectissime  dicinius.  Scd  nunc  si  nu- 
roerum  suum  innolesccre  voluissenl,  tioiine  ordinatius 
atque  tranquillius  iiinotcsceret  per  eorum  subscriptio- 
ncs ,  quas  ut  mandato  suo  tc  cernenlc  subjungaiit, 
edicto  admonuisti  ?  Quid  sibi  crgo  vuU  quod  collatio- 
nis  ioco  omnes  adesse  desiderant?  Si  ciiim  pacem  non 
cogilant,  quid  non  pcrlurbabunt  locuturi,  aut  quid  illic 
facieiit  tacituri  ?  Nam  etiamsi  clamor  iion  sit ,  soius 
susurrus  ipse  multorum  ,  salis  mngnuni  sircpitum  fa- 
cict,  quo  impediatur  illa  collalio. 

7.  Quid  csl  autcm  qbod  in  Notoria  sua  poneiidum 

putarunl,  ideo  se  jusle  flagilnsse  ut  omnes  adessent, 

quia  onincs  conventi  sunt  ui  venircnt?  quasi  possent 

eligi  pauci  qui  adesse  dcbereiit ,  nisi  ab  omnibus  qui 

venissent ,  ut  eorum  cleciioni  le  prxsente  subscribe- 

rent,  ac  sic  in  paucis  omncs  csscnl,  cum  ab  omtiibus 

pauci  clecii  csscnt.  Aul  crgo  tumultus  ab  cis  cogilatur, 

aut  pax ;  quorum  illud  optamus ,   illud  cavemus  :  et 

ideo  ne  forlc,  quod  nbsit,  hoc  pro^parctur  potius  quod 

cavemus  quam  quod  optamus,  conscntimus  adessc 

omnes  illos  ,  ut  tamen  a  iiobis  lantus  adsit  numerus, 

quantus  Uix  Speciabilitati  sufficerc  visus  est ;  ut  tu- 

multuosum  pcr  turbas  si  quid  cmerserit ,  nonnisi  eis 

recte  imputctur ,  in  quorum  parte  prxscns  fuerit  ad 

rem,  qux  a  paucis  agenda  est,  omnino  supcrflua  mul- 

fitudo.  Si  auteni  quod  votis  omiiibus  cupimus,  quod 

:<rdentcr  appetiinus,  qiiod  suppliciter  a  Domino  depre- 

camur,  causa  uuitatis  facicndae  illa  crit  neccssaria 

multitudo,  cum  volucrint,  omnes  aderimus,  ct  ad  tan- 

tum  bonum ,  illo  adjuvante  qui  hoc  donat ,  alacriler 

coiwohhmus  ^dicenies.Fralresnoitriestii  (hai,  lxvi,  5, 

$ec.  LXX),  non  jameisqui  nosdetestanlur,  sedquiodio 

fiiuto  amplcctuiitur,  ut  iiomcn  Domiiii  lionorificelur, 

et  nppareat  illisiu  jiicunditatejnm  nobisoum  experien- 

tibus  9  quam  bonum  sit  et  jucuiidum  fratres  habiian- 

tes  in  unuin  (P$at.  cxxxn,  1).  (Et  alia  mann) :  Optamus 

te,  fili,  in  Deo  bcne  valerc.  (Iteni  alia  manu) :  Aurclius 

e|jiscopus  Ecclesiac  catliolic;»  Garthnginciisis ,  sub- 

£cripsi.  (Item)  :  Silvanus  primai  scdis  provinciae  Nu- 

iflidix,  subscripsi. 

EPISTOLA  CXXX  *  (a). 
Augustinus  Proba  viduas  diviti  prasscribit  quomodo  sil 

orandus  Deus. 

*  In  hujus  castigatione  adjuti  sumus  a.  l)g.  11.  c.  oc.  ff.  g. 
gv.  j.  n.  r.  s.  th.  vc.  duobus  bu.  duobussb.  duobus  l.  quio- 
que  v.  ct  Am.  Bad.  Er.  lx)v. 

(a)  Alias  121 :  qux  autem  130  erat,  nuoc  li4.  Scripta  an. 
iiLaul4il 


CLAS3IS  IH.  Iti 

AucusTiNus  episcopus  servus  Chrisii  servorumque 

Chrisii,  religiosx  famuke  Dei  PfiOBiB  (a),  io  Domiiio 

dominorum  salutem. 

CAPUT  PRIMUM.  — 1.  Et  petisse  te  et  promuOssa 
nie  recolens,  utde  orando  Deoad  tcaliquid  6cril>erem, 
ubi  tribuente  ipso  qucm  oramus ,  tcmpus  faculta8(|iie 
concessa  est ,  oportuit  ut  debiium  meum  jam  jamque 
pcrsolverem,  et  pio  studiotuo  inChristichariiatescrvi- 
rem.  Quani  me  aulcm  Ixtificaverit  ipsa  peiitio  tuai  iii 
qua  cognovi  quaiitam  rei  tantx  curam  geris,  T^rbis  ex- 
plicarc  non  possum.  Quod  euiin  majus  oportuitessenc- 
gotium  viduilalis  tux',  quam  persisterein  orationciiocte 
acdic,  secundum  Apostoli  admonitioneni  ?  ille  quippe 
ait :  Qhcb  autem  vere  vidua  esl  ei  desoUua  speraml  im 
Domino ,  el  persistil  in  oratione  nocle  ac  die  (1  Tim,  t, 
5).  Uiide  iiiirum  vidcri  iK>iest,  cum  sis  secundum 
hoc  sxculum  nobilis,  dives ,  tantaeque  familiae  mater. 
et  in  co  licet  vidua,  non  tamen  desolata,  quomodooe- 
cupaverii  cor  tuuin  pnccipueqite  sibi  vindicaverit  oniB- 
di  cura ;  nisi  quia  prudeiitcr  inlelligis  quod  in  hoc 
muiido  et  in  hac  vita  iiulla  anima  possit  esse  secura. 

2.  Proiiide  qui  libi  eam  cogitationem  dedit,  profSacld 
facit  quod  Discipulis  suis ,  non  pro  scipsis ,  sed  pro 
huinano  gencre  contrislatis ,  ct  dcsperaniibus  quem- 
quam  possc  salvari,  posteaquam  ab  illo  audieruiit  Di- 
cilius  esse  camclum  inirare  pcr  foramen  ucus  ,  quaiu 
divitem  iii  regiium  ccelorum  ;  mirifica  et  misericordisr 
siina  pollicitatione  respondit,  Deo  csse  facile  quod  bo- 
minibiis  impossibile  est  (Matth.  xix,  21-26).  Cui  ergo 
facilc  cst  ut  eiiam  dives  intrel  in  regnum  coelortMi, 
inspiravit  tibi  piain  sollicitudiiiem,  de  qua  me  coiisu- 
lendum  puiasti  quotiam  modo  cssct  tibi  oranduin.  lile 
namque  cum  ctiain  hic  adliuc  esset  in  carne,  Zaciixum 
divitem  in  regnum  coelorum  niisit  (Luc.  xix,  9),  et  re- 
surreciione  atque  ascensioue  glorilicatus,  niultos  poe^* 
ca  divitcs  impartito  Spiritu  sancto  fecit  hiijus  soiculi 
coiitemptores,  et  finita  diviiiarum  ciipiditate  ditiores. 
Qiiomodo  enim  tu  sic  studcres  orare  Deum,  nisi  ipe- 
rares  in  eo?  quomodo  autem  sperares  in  eo,  si  fpera- 
res  In  incerto  divitiarum,  et  contemncres  praecepturo 
saliiberrimum ,  qiio  Apostolus  ait :  Prcscipe  diinlibns 
hujus  mundi  non  superbe  sapere^  neque  sperare  in  tHcerto 
divitiarum^  sed  in  Deo  vivo  qui  prmstat  nobis  omntae^iui- 
danter  ad  fruetidum ;  ut  divites  tint  in  operibus  bom^ 
facile  iribuantf  communicent^  thesawizent  sibi  fundamm» 
tum  bonum  in  fulurum ,  ici  appreiiendanl  veram  fUam 
(ITfm.  VI,  17-19)? 

CAPUT  11.-5.  Debes  itaque  pne  nmore  liujus  veras 
vitie,  etiam  desolatam  te  putare  in  hoc  sxculo,  in 
quantalibet  cjus  feiicitate  vcrseris.  Nam  sicut  est  iUa 

(a)  in  Africam  ex  Urbls  exddio  fugerat  Proba  oognoiidiie 
Fauonia,  Probi  Praefecti  praetorio  et  an.  371  oounilisordloi- 
rii  con^ux,  avia  Demetriadis  virginis,  ipsiusquc  matris  J» 
lianae  non  vere  mater,  sed  socrus,  ex  Augvttino ia llb. d^ 
Bono  viduitaUs,  c  19,  necnon  ex  Uieronjmo In  epbt  8ai 
Demetriadem,  ubi  hanc  olibrio  Probae  fiUo  natam  esse  algnt- 
ficat ;  subinde  vero  genus  ejus  amplissirois  lau^lUM  prose- 
cutus  ait :  c  i>roba  iua  ouiniumdignitatum  et  cudcMb  aoNtt- 
«  uiis  in  orbe  Romano  nomeo  iUustrius  :  cujus  sancrtlM  et 
€  in  universos  efiiisa  boiiitas,  etiam  a{.ud  liarbifee  vtfMn- 
«  biUs  fuit ;  quam  trium  liberorum  l*robini|  oUbrii  et  9wM 
t  non  fatiKarunt  ordinarii  consulatus, »  etc 


m  S.  AUGUSTINI  EPISCOPl 

tera  Tiui,  in  cujus  comparalioDe  uiique  isla  qu;e  mul- 
liuii  amalur»  quarolibct  jucunda  alque  producia  sit, 
nec  vita  dieeiida  est :  sic  est  cUam  solaiium  verum, 
qnod  per  prophetam  Dominus  promittit  diccns ,  Dabo 
UU  mSaiium  vemm^  pacem  wper  paeem  (/<at.  Lvn,  18, 
19,  iee.  L\TL) ;  sine  quo  solalio  qusecumque  suiii  ter- 
rena  solatia,  magis  in  eis  desolalio ,  quam  consolatio 
reperitur.  Divili;e  quippe  «tqne  fastigia  diguitatum, 
esteraque  hujusmodi  quibus  felicos  se  esse  putant 
mortalAS  vene  illius  felicitatis  experies,  quid  affcrunt 
consolationis,  cum  sil  eis  non  '  indigcre  quam  emincre 
prKSlantius ;  qux  plus  excruciant  adepta  timore  amis- 
tiODls ,  qnam  concupita  &deptionis  ardore  *  ?  T.iliUis 
bonls  non  fiunt  homines  boni,  sed  aliunde  boni  facti, 
bene  ntendo  faciunt  ut  ista  siut  bouQ.  Non  sunt  ergo 
in  iis  Tcra  solatia ,  sed  ibi  potius  ubi  vcra  vim.  Nam 
lade  secesse  esl  ut  fiat  homo  bcatus,  unde  fit  bonus. 

4.  Ilomines  autem  boni  videntnr  ctiam  iu  hac  vita 
prasstare  non  parva  solaiia.  Nam  si  paupertas  angit, 
sl  ladus  moestificat,  si  dulor  corporis  inquietat,  si 
ooQlrlstatexsiliuin,  si  ulla  calamilas  alia  vexat,  adsint 
boai  bofnines  qui  non  solum  fpMidcre  cum  g.iudenti- 
irai,  Terum  etiam  flere  cum  flcntibus  (Aom.  xu,  15) 
nonint,  et  salubriter  alloqui  ct  colloqui  sciiint ;  pluri- 
HMini  llla  aspera  leniuntur,  relcvautur  gravia,  supe- 
nntnr  adversa.  Snd  ille  hoc  in  eis  et  per  cos  agil, 
qni  spiritu  suo'  bonos  fecii.  E  contra,  si  diviiix  cir- 
eumfluant,  nidla  orbilas  accidat,  adsit  sanitas  camis, 
lneolumi  habiteiur  iu  patria,  et  coliabitent  mali  honii- 
nes»  in  qnlbus  nemo  sit  cui  fides  habeatur,  a  quo 
non  dolns,  fraus,  ire,  discordise,  insidias  limeantur, 
alqoe  sustineantur ;  nonne  iila  omnia  fiunt  amara  et 
dnra,  nec  aliquid  kettim  ?el  duloe  esi  in  eis?  Ita  in 
qniboslibet  rebus  hnmanis  nihil  est  homini  aniicum 
tioe  bomine  amico.  Sed  quotusqufsqiie  talis  inveni* 
tor,  de  cujos  animo  ei  moribus  8|l  In  hae  viu  certa 
saauiias?  Nam  sicui  sibi  quisqoe  nemo  alter  alteri 
Aolos  esl ;  el  lamen  nec  sibi  quisque  ita  notus  est,  ol 
lil  de  soa  crastina  eonversatione  securus.  Prolnde 
qnamfls  ex  fmclibos  suis  multi  cognoscantor*  el  alii 
^oidtmi  bene  vivendo  proximos  heliflcenl,  alii  malo 
f  Ivendo  contristeot ;  tamen  propler  humanorom  ani- 
morum  ignota  et  incerta,  rectisslme  Apostolus  admo- 
nel  ot  non  ante  tempus  quidquam  judieemus,  donec 
TCMai  Dominus,  et  illuminet  abscondiia  tenebrarum, 
61  nanifeslet  cogiiationes  cordis,  et  lonc  iaus  erit 
unicuique  a  Dco  (I  Cor.  iv,  5). 

5.  In  ils  igitur  vitx  hujus  tendiris,  in  quibus  perc- 
grinamur  a  Domino,  quamdiu  per  fidem  ambulamus, 
non  pcr  speciem  (II  Cor.  t,  6, 7),  desolatam  debet  se 
chrlstiana  anima  repulare,  ne  desistat  orarc  :  et  Scri- 
pluramm  divinanun  sanclammque  sermoni  disc:».t 
lanqoam  locerno:  iii  obseuro  loco  positx  fidci  oculuin 
bileildere,  doiicc  dies  luccscat,  et  lucifcr  oriatur  iii 
eordibus  nostris  (II  Peir.  i,  19).  Ilujus  cnim  lucernx 


496 


I  Apod  Lov.  omittitur  bic  particula  negans,  quae  rcpcri- 
Rir  In  Edd.  aliis  el  in  Mss,  prope  omnUaus. 

>  Benigniancnsis  oodex  :  oum  ptu$  exeruciant  adepttm 
Hmare  emuitomf ,  quam  eupumem  ardore  adeptionis. 

*  Nss.  duo  vaiic,  spjnlnctfo^oiio  banos  faciL 


quidam  funs  incflabilis  lumen  illud  est,  quod  sic  lueii 
iii  tencbris,  ut  non  comprehcndatur  a  tcncbris',  cui 
videndo,  fide  corda  mundanda  sunt  :  l^eafi  eiiim 
mttiu^  corde  ;  quotuam  ip$i  Deum  videbunt  ( Malth.  y, 
8) ;  et,  Scimue  quoniam  cum  apparuerit,  iinulesei  eri- 
miK,  quotuam  videlnmus  eum  sicuti  est  (I  Joan.  hi,  2). 
Tunc  erit  vera  viia  posl  mortem,  verumquc  solatium 
posl  desolationcm  :  illa  vita  eximet  animam  iioslrani 
de  morte,  et  illud  solatium  oculos  nostros^i  hcrymis; 
etquoniam  ibi  jam  non  erit  ulla  tciilalio,  ideo  se(|ui- 
lur  in  eodem  psalino,  Pedes  meos  a  lapsu,  Porro  si 
nulb  lentatio,  jam  nulla  oralio  :  non  enim  ibi  adhuc 
erit  proinissi  boni  exspectatio,  sed  rcdditi  contcmpla- 
tio ;  unde,  Placebo,  inqiiit,  Domino  in  regione  vivorum 
{Psal.  cxiv,  8,  9),  ubi  tunc  erimus,  non  in  deserto 
mortuorum,  ubi  niinc  sumus.  Mortui  enimsstiSf  ail 
Apostolus,  et  vita  vestra  abscondita  est  cum  Chritto  in 
Deo :  cum  autem  Christus  apparueril  vita  vestra,  tunc  et 
vos  apparebitis  cum  ipso  in  gloria  {Colou.  iii,  3»  4). 
Uxc  esl  enim  vcra  vila,  qonm  jiibentur  bonis  operibus 
apprehendere  divites :  et  ibi  est  vemm  sobitium ;  quo 
solatio  nunc  vidua  dcsoiala,  eliam  qu;e  filios  et  nepo- 
tcs  habet,  et  domum  suam  pie  iractat,  agens  cum  om- 
nibus  suis  ut  ponant  iu  Deo  spem  suam,  dicit  tamen 
in  oratione,  SitivU  tibi  anima  mea :  quam  muUipUdter 
tibi  et  earo  mea,  in  terra  deserta,  et  sine  f  ta,  et  sine 
aqua  {PsaL  lxu,  2,  3} ;  quod  est  isti  moribunda  vita, 
quibuslibet  mortalibus  solatiis  frequenletur,  quibusli- 
bel  ilinerantibus  comitetur,  quantaiibet  remm  copia 
Gumuletur.  Nosti  quippe  isia  omnia  quam  iucerta  sint : 
et  iii  illius  promissae  felicitatis  comparalione  quid  cs* 
senlt  etiamsi  incerta  iion  csseni  ? 

6.  llaec  dixit  qooniam  sermonem  meum  vidoa  di- 
Tcs  el  nobilis,  el  lante  Camili»  mater,  de  oralione 
qoaetisii,  ul  etiam  lecum  in  bac  vita  permanenlibus 
el  obsequenlilHis  tuis,  te.sentias  desolatam,  Bonduni 
utiqoe  apprehensa  ilia  vila,  obi  est  verom  certumque 
solaliiun»  ubi  Implebilur  qood  in  prophelia  dictum 
est :  Satiati  tumus  maue  tniserieordia  tua;  ei  exmdta' 
vimui  eijueundati  sunms  in  ommhts  diebus  nostris.  Ju' 
eundaii  sumut  pro  dielms  quibui  nos  humiUasti^  annis 
quibuMvidimus  mala  (Psal.  lxxxix,  14,  15). 

CAPUT III.  —  7.  Antcqoam  ergo  isia  consolatio  ve- 
niat,  quantacumque  temporalium  bonomm  feliciuite 
circumfluas,  ut  penistas  in  oralionibus  die  ac  iiocte, 
desolatam  lo  esse  memineris.  Noii  enim  Aposiolus 
quallcumque  ?iduae  hoc  munus  tribuit :  Sed  qwe  vere^ 
ini|ult,  vidua  esl  et  desolata,  speravit  in  Domino^  ei 
perpstit  in  orationibus  die  ae  nocte,  Quod  vero  sc- 
quitur,  vigilanlissime  cave,  Quas  autem  in  deliciis 
agilf  mvens  mortua  esi  (I  Tim,  ?,  5,  6) :  agit  cnim 
homo  In  iis  qu»  diligit,  qux  pro  magno  appetit»  qiii- 
bus  beatum  se  essc  credit.  Quapropter  quod  Scri- 
ptura  dixit  de  divitiis,  Diviliag  si  afjluant,  ne  apponatis 
eor  {PsaL  lxi,  ii),  hoc  etiam  de  deliciis  tibi  dico: 
Dclici»  si  afDuant,  ne  apponas  cor.  Non  ideo  te  ma* 
gnipendas,  quod  non  desunt,  quod  aflatim  suppetuiit, 
quod  ▼elut  ex  fonte  lai|;issimo  terrenae  feiicil.itis 
fluunl.  ^Hnnino  hxc  In  le  despicc  atque  contcniiic, 


197  EPISTOLARUM 

iiec  in  118  quidi]uam  requims  pni*icr  inicgram  eorporis 
valeiudiiiem.  Haec  eniin  coniemncnda  non  est  pro- 
p(er  Dccessarios  usus  vilae,  anicqnani  morlale  lioc  in* 
diiatur  immonalilate  ( 1  Cor.  xv,  54) ;  hoc  esl  vera  et 
perfccta  et  perpclua  saniiatc,  qusc  non  terrena  defl- 
ciens  inflrmitate,  corrnptibili  voluptatc  reliciiur,  scd 
enelesti  flrmitate  persistens,  xtema  incorrupiione  ve^ 
getatiir.  Nam  et  ipse  Apostolus,  Camts,  inquit,  provt' 
dentiam  nc  feceritii  in  concupiicentiis  (Rom.  xiii,  14) ; 
quia  gerimus  curam  camis,  sed  ad  necessitaiem  salu- 
lis.  Nemo  emm  unquam  camem  suam  odio  habuit 
(Eph.  ▼,  29)9  sicut  itidem  ipse  dicil.  Hinc  est  enim 
quod  et  Timothenm,  nimium,  sicut  apparel,  corporis 
eastigatorem  admonel  ut  modico  vlno  utatur,  propter 
stomacbum  et  rrequentes  suas  inflrmitaies  (1 7tm.  v,  25). 

8.  Has  ergo  delicias,  in  qnibus  vidua  si  agit,  hoc 
est,  si  delectaiione  eordis'  hxretatqiie  habiiat,  vivens 
mortua  est,  multi  sancti  et  sanctae  omni  modo  caven- 
tcs,  ipsas  velut  matres  deliciaram  divitias  dispei|;endo 
pauperibus  abjecerant,  ct  lali  modo  in  ccelestibus  llie- 
sauris  lutius  condiderant.  Quod  si  tu  devincta  aliquo 
pietaiis  offlcio  non  focis,  lu  scis  quam  de  iis  rationem 
rcdilas  Deo.  Nemo  enim  scit  quid  agatnr  in  hoininc, 
iiisi  spiritus  Iiominis  qui  in  ip^o  est  (I  Cof.  11,  II).  Nos 
non  debemus  ante  tempus  quidquam  judicare,  donec 
veniat  Dominus,  qui  et  illuminabtt  abscondita  tcnc- 
braram,  ei  manifestabit  cogitaiiones  conlis,  cl  tuiic 
laus  erit  unicuiquc  a  Deo  {Ibid.  iv,  5).  Pertlnet  ta- 
nien  ad.vidual('in  curam  tuain,  dclicix  si  afOuanl,  iie 
apponas  cor,  nc  in  eis  pulrcscendo  moriatnr  qnod 
snrsuni  esse  debet  ut  vivai.  Te  in  illorain  nuinero  de- 
pnlato,  de  qnibus  scriptum  est :  Vivent  corda  eorum  in 
${vculttm  gaculi  (Ptal,  xxi,  27). 

CAPUT  IV.  —  9.  Audisii  qualis '  ores,  nunc  andi 
cf  quid  orcs,  unde  me  maiime  consulendum  putasti, 
qiioniam  te  permovet  quod  ait  Apostolus,  Quid  enim 
oremui',  sicut  oportet  neseimus  (Rom.  viii,  2G) ;  ct  ti- 
muisti  iie  magis  tibi  obsit,  non  sicut  oportet  orarc, 
quain  non  orare.  Qnod  itaque  dici  breviler  polest,  ora 
bealam  vitam  :  Iianc  eniin  liabore  omnes  hoinincs  vo- 
lunt ;  nam  el  qui  pessime  et  perdite  vivunt,  nullo 
inodo  ita  vivereni,  nisi  eodem  modo  se  esse  vel  posse 
flcri  beatos  putarent.  Quid  ergo  aliud  oportct  le  orare, 
nisi  id  quod  cupiunt  el  mali  et  boni,  sed  ad  quod  per- 
veniunt  non  nisiboni? 

CAPUT  V.  — 10.  Ilic  fortasse  jain  quaeras  quid  sit 
ip^a  beata  vita.  Iti  qua  quxstione  multoram  philoso- 
pli(»rum  ingenia  otiaqiie  contrita  sunt,  qui  tamen  eam 
lanto  minns  invenire  potuerunt,  quame  minus  ejns 
fonlem  honoraverant,  eique  gratias  non  egerant.  Prins 
ilaqne  aitende,  utruin  acquiescendum  sit  eis  qui  di- 
cunt  eum  beaium  esse  qui  secundum  snam  vivit  vo- 
luntatem.  Sed  absit  ut  hoc  ^'erum  csse  credamus : 
quid  si  enim  neqniter  velit  vivere?  Nonne  tanto  niise- 
ri(»r  csse  oonvfncitur,  quanto  facilius  iiiala  ejus  vu- 

>  lu  Mas.  GaUlc.  Atvatic.  quatuor:  siindUectioHecardif, 
Alii  vatic :  m'  dUectime  corais,  Edd.  vero  :  si  in  detectu- 
tMse  cflrtitf  - 

•  isr.  et  lov.,  quaiUer.  AlU  Edd.  et  Mas.,  qual». 


CLASSIS  III.  498 

luntas  implelur?  Meriio  hanc  sontentiam  etuim  ipsl 
qiii  sine  cultu  Doi  pliilosophati  sunt,  respuerant.  Nam 
quidam  eorum  vir  doquentissimus  ait :  Eeca  mifeM 
alH  non  philosopki  quidem^  sed  prompti  tamen  ad  ih^ 
putandum^  omnes  aiunt  esse  heatos  qm  otvmtl  «1  ipd 
telint.  Fatsum  id  quidem :  velle  enim  quod  nen  deeeat^ 
idem  iptum  miserrinum ;  nec  tom  miserum  est  non  oM^ 
pisci  quod  vetis,  quamadipisei  veUe  quod  non  oportsm 
(Cicero,  in  Hortensio).  Quid  tibi  videtur?  ha^c  verte 
nonne  ab  ipsa  veritate  pcr  quemlibet  hominem  dictn 
suntt  Possumus  ergo  hic  dioere  quod  Apostdiis  aic 
de  qnodam  propheCa  Cretensl,  cum  ejus  illi  seKteatia 
placuisset :  Tes/tiNomiim  hoc  verum  ett  (TU.  1,  13). 

II. Ille  igitur  beatus  est,  qoi  omnla  qu»  vult  hibel« 
nec  aliquid  vult  quod  noii  deoet.  Qood  sl  ita  etc,  vMo 
jam  qtin  homiiies  non  indecenter  velinL  Alint  f  nU 
Gonjugari,  alius  conjuglo  viduatus  deinceps  continea- 
t^r  eligit  vivere,  alius  nullum  concubitum  nec  in  ipaii 
nuptiis  experirl.  Et  sl  aliud  hlc  alio  meliua  reperitar» 
nullum  tamen  istoram  possumus  dieere  indeoenter 
aliquid  velle :  sic  et  optare  fllios,  nuptianim  seilicet 
fractum,  et  eis  qui  suscepti  fuerint  vitam  ac  salutemt 
quo  voto  pleramque  occupatur  etiam  contineiitia  vi- 
dualls;  nam  etsi  spreto  conjugiojam  non  optant  etiam 
fllios  procreare,  optant  tamen  qnos  procreaverunl  in« 
columes  vivere.  Ab  hac  omni  cura  immunis  est  vir* 
giiialis  inlegritas.  Ilabent  tamen  omnes  charos».  ei 
charas,  quibus  non  indecenter  optant  etiam  lempon- 
iem  salutem.  Sed  cum  iatam  Siilutem  in  seipsis  et  iii. 
cis  quos  diligunt  adepli  bomincs  riicrint,  num  poieri^ 
mus  eosdicere  jam  beiitos?  Habent  enim  aliquid  qnod 
iion  dedecet  velle ;  scd  si  alia  non  habent  nugon 
atque  meliora  ct  utilitatis  dccorisque  pleniora,  adbue 
a  beata  vila  longe  absunt« 

CAPUT  VI.  —  12.  Placclno  igitur  ut  super  salulem 
istam  temporalcm  opient  sibi  ac  suis  honores  et  po- 
testales^  Sane ,  si  ut  per  hoc  consulant  eis  qui  vivniil 
siib  eis,  non  propter  hsDC  ipMi,  sed  propter  aliud 
quod  inde  lit  bonum,  docet  ca  velle  :  si  autem  propter 
inan.-m  fastum  elationis  pompamque  superfluam  vel 
etiam  noxiam  vanitaiis,  non  decct.  Quocirca  si  optaiil 
sibi  ac  suis  ctiam-sufQcientiam  rcnim  necessarianmi» 
de  qua  sic  Apostolus  loquitur,  Est  autem  qweslue 
maynus  pietas  cum  sufidentia.  JSihil  enim  intuUmus  in 
hunc  mundum^  sed  nec  auferre  hinc  aliquid  possumue: 
victum  et  tegumenlum  habentes^  his  contenti  simus.  Nam 
qui  volunt  divites  fieri,  incidunt  in  tentutionem  et  laqueum 
et  desideria  mutla  stutta  et  noxia,  quce  mergunt  liomineo 
in  interitum  et  perditionem.  Radix  enim  omnium  nuUo- 
rum  est  avaritia;  quam  quidam  appelentes  a  fide  emt" 
vcrunt^  et  inseruerunt  sedoloribus  muiiis  (I  Ttiti.  vi« 
G-IO)  :  hanc  ergo  sufncienliam  iion  indecenter  vult^ 
quisquis  vult,  nec  ainplius  vult;  alioquin  non  ipsam 
vull,  el  ideo  ii^  decenter  vult.  Ilanc  optabat  el  pro 
hac  orabat  qui  dicebat  :  Divitias  et  paupertatem  ne 
dederis  mi^;.conttitue  autetn  miht  quas  necessaria  tutU 
sufficienter,  ut  ne  satiatus  mendax  eficiar^  et  dicam,  Quis 
me  videtf  aut  pauper  faeiut  furer,  et  perjmrem  nomeu 
Dei  mei  (Prov.  xxx,  8, 9).  Yides  certe  et  istam  sufil- 


I^ 


S.  aUCUSTI^i  emscopi 


500 


cienliam  non  nppcli  propicr  scipsAm ,  scd  pn>picr 
•alotcm  corporis ,  el  congnicntcm  habilum  pcrsonx 
bominis,  quo  bnbilu  non  sil  inconvcnicns  cis  cum 
qnibns  lionesie  officiosequd  vivendnm  cst. 

13,  In  bis  ilaqne  omnibus  incolumilas  bominis  ct 
amicitia  propler  seipsa  appetuntur;  surficicnlia  vcro 
remm  necessarianim  non  propter  seipsam ,  sed  pro- 
pter  duo  superiora  qweri  solct,  cum  dccentcr  quocri- 
lor.  Incdumitas  porro  in  ipsa  vita,  ac  saliitc,  atque 
inlefriiate  animi  et  corporfe  constituia  est.  Itemque 
unicilia  non  angustis  finibus  terminanda  cst :  onmcs 
enim  qnibiis  amor  et  dilcctio  dcbelur,  ampicctitur, 
qvamvis  in  atlos  propensius,  in  alios  suspcnsius  in- 
cUiietnr ;  pervenit  autem  nsqiic  ad  iniinicos ,  pro  qni- 
biit  etiam  orare  prxcipimur.  Ila  nemo  est  in  genere 
hmnano  cui  non  dileciio,  etsi  non  pro  mutua  charitatc, 
pro  ipsa  tamen  communis  naturs  societatc  debeatur. 

GAPUT  VII. — Sed  ii  nos  muhum  justcqiie  deleciant, 
a  quilMis  vicissim  sancle  castcque  diligimur.  Ista  eum 
kabentur,  ut  tencantur»  cimi  autem  noii  babcntur, 
iK  habcantur,  orandum  est. 

14.  lloccine  totum,  et  ha^c  snnt  omnia  quibiis  beatae 
somma  vii»  colHgitur?  an  aliqnid  aliud  vcritas  docet 
qnod  bis  omnibus  pracferatnr?  Nam  et  illa  surficieiitia, 
el  ipsa  incolnmiias,  vcl  propria  vel  amiconim,  qnam- 
din  lemporalis  cst ,  pro  .Ttemn  vitae  adeptione  abji- 
eiaida  esl :  quanquam  fortasse  eorpus ,  animus  vero 
nollo  modo  sanus  cxistimandus  cst ,  qni  non  tcmpo- 
nllbus  (cterna  pncponit;  ncque  enim  in  tcmpor^ 
ulMller  vivitur,  nisi  ad  comparandiim  inerilum  quo  in 
«lemilate  vivatur.  Ad  iilam  ei|;o  unam  vilam ,  qiia 
com  Deo  ct  de  Deo  vivitur ,  cxtcra  quae  utilitcr  et 
deeenter  optantur ,  sine  dubio  rcferenda  sunL  In  eo 
qnippe  nosmetipsos  dirigimus,  si  Deum  diligimus  :  et 
ei  alio  pracccpio  proximos  nosiros  sicut  nosmctipsos 
ila  vere  diligimus,  si  eos  ad  Dei  similcm  dileclionem, 
qoanlum  in  nobis  est,  perdiicamus.  Dcum  igitur  dili- 
glmos  propler  scipsum ,  et  nos  ac  proximos  proptcr 
iptom :  nec  eum  ita  vivimus,  jam  nos  in  ipsa  beata 
vita  constilutos  existimemus ,  qiiasi  nibil  sil  ampliiis 
qood  oremos.  Quomodo  cnim  jam  beatc  vivimus,  cum 
lUod  adbuG  desit,  propter  quod  unum  bcne  vivimus? 

CAPUT  VIII.  — 15.  Utquid  ergo  pcr  murta  disper- 
gimor,  et  quxrimus  qoid  oremiis ,  timcntes  ne  forte 
sient  nott  oporiet  oremos,  ac  non  potius  cum  Psalmo 
didmos  :  Vnam  petn  a  Damino ,  hane  reqmram ;  ut 
kMtmn  m  domo  Donwri  onrnes  diei  vita  mece ;  ut  con- 
temfler  delectationem  Dei,  et  timtcm  tetnplum  ejut 
(Pfo/.  XXVI,  4)  ?  Ibi  nainquc  omncs  dies  non  venicndo 
d  Iranseundo  fiunt  onrncs ,  nec  initium  nlterius  cst 
Anis  alterius ;  omnes  sinc  (inc  simul  sunl ,  ubi  ncc 
ipsa  viia  habel  finem ,  cujus  illi  dics  sunt.  Propter 
Ittnc  adipiscendam  vltam  bealam  ipsa  vera  Yita  benia 
nos  orare  docoit,  non  in  mulllloquio,  tanquam  eo  Hat 
01  eiaodiamur  quo  loquaciores  sumiis^  cum  eum  ore- 
mos  qui  novit ,  sicul  ipse  Dominus  ait ,  quid  nobis 
oecessarium  sit ,  priosquam  petamus  ab  eo  (Matih. 
Tt»'7,  8).  Unde  mirum  videri  polest,  qiiamvis  miiHi- 
kqoiom  prohiboerit ,  cor  oo-^  «ic  orarc  adbortatiis 


sit.  qui  novit  quid  nobis  neccssarium  sit,  priusquam 
pctamus  ab  co,  ut  diccrct,  Oporlet  semper  orare^  et 
non  deficcre ;  vidux  ciijusdam  proposito  cxemplo,  qnx 
de  suo  adversario  cupiens  vindicari,  judiccm  iniqnum 
sncpe  iiiterpcllando  flcxit  ad  audicndum ,  non  juhtitia 
vel  miscricordia^  permotiim ,  scd  ta?dio  superatum : 
ni  hinc  admoncrcmur,  quam  ccrlius  nos  exaudiat 
misericors  ct  jiistus  Dominus  Deus  sine  intermissionc 
oranlcs ,  quando  illa.  ncc  ab  iniqoo  et  impio  judiee 
potuit  assidua  interpcllationc  conlcmni;  et  qiiam 
libens  atquc  placatus  bonn  dcsideria  imple;it  corum, 
a  quibits  aliena  pcccata  novit  ignosci,  si  quo  cupiobat 
illa  pcrvenil^qox  voliiil  vuulicari  {Luc,  xviii,  t-8).  Ille 
qiioqiic  cui  amiciis  dc  via  vcncrnl,  nec  quod  ci  appo- 
neret  habcbat,  ab  amico  sibi  trcs  paiics  ciipiens  com- 
modari,  quibus  forfassc  ipsa  Trinltas  unius  siibstan- 
lias  figurata  cst,  jnm  cum  suis  scrvis  dormicntem 
pctitor  instantbsimiis  ct  molcstissimiis  excitavit,  ut 
darct  ei  quantos  volcbat ,  magis  et  ipsc  vitando  i3&- 
dium  quam  bencvolcntiam  cogitando  :  ut  hinc  inteHi- 
goremus,  si  dare  cogitur  qui  com  dormiat ,  a  pctcntc 
cxcilatur  invitns,  quauto  det  lienignius  qni  ncc  dor- 
mirc  novit,  ct  dormienles  nos  cxcital  ut  pctamus. 

10.  Ilinc  est  ct  illud  :  Petiie  et  accipietit;  qnamU 
et  invenietis;  puUate  et  aperietur  vobi$.  Omnie  enim  qui 
petit  accipitf  et  quagrent  invenit^  et  pulsanti  aperietur. 
Aut  quis  est  ex  vobis  homo ,  a  quo  fitius  suus  panem 
petit^  nunuiuid  lapideni  porrigit  d  f  aut  d  piscem  petit^ 
numquid  serpentem  porrigil  illi?  aut  d  ovum  petit^ 
numqmd  porrigit  ei  scorpium  ?  Si  ergo  vos ,  cum  sitis 
mali ,  noslis  bona  daia  dare  filiis  veslris ,  quanto  magis 
Pater  vcster  costestis  dabit  bonn  pelentibus  se  (Id.  xi, 
5-13)?  Cum  crgo  sccundum  iria  illa  qiisc  commendat 
Aposlolus,  fidcs  signincctur  in  pisce,  vcl  proptcr 
aquam  Bnptismi ,  vcl  quod  iii  hujus  sxculi  fluctibus 
intcgra  est;  ciii  conlrarius  cst  ille  scrpcns^qui  lU 
non  crcdcretur  Dco,  vcncnosa  fraiidc  pcrsuasit :  spcs 
in  oFo,  qiiia  vita  piilli  nondiim  cst,  scd  futura  est, 
nec  jam  vidctur,  scd  ndbiic  spcratiir;  spcs  enim  quas 
videtur,  non  cst  spcs  (Rom.  vni,  2i);  cui  conlrarius 
cst  scorpius,  quoiiiain  qiii  spcrat  xtcrnam  viiam,  qu» 
relro  sunt  obliviscitiir ,  ct  in  antcriora  sc  exlcndit ; 
cui  noxiiim  est  reiro  rcspiccrc ;  scorpius  aiitem  ex 
ca  partc  cavcndus  csi,  quam  vencnntaiii  et  aculcatam 
reirorsom  habct :  charitas  in  pane;  major  enim  ho- 
rom  charitas  (I  Cor.  xiii.  15),  cl  in  cibis  utiquc  vincit 
cstera  panis  ulilitas ;  cui  contrarius  cst  Inpis ,  qiio- 
niam  diira  corda  rcspuunt  chariLilem  :  sive  aliiid 
aliquid  congruentius  isla  significent ,  lamcn  qui  novit 
lK)na  dala  dnre  filiis  suis ,  pelere  nos  ct  quxrcre  cl 
pulsare  compellit. 

17.  Qood  quare  faciat,  qui  novit  quid  nobis  nere»- 
sarium  sil,  priusqiiam  petamus  ab  eo,  movcre  animuiu 
potcst,  nisi  inteiligamus  quod  Dominus  ct  Dcus  noslcr 
non  Tolunlatem  nostram  sibi  vclit  innotcscere ,  quani 
noii  potest  ignorare ;  sed  exerceri  in  orationibus  de- 
siderium  nostrum,  quo  possimus  cnpcrc  quod  prxpa- 
rat  darc.  Illud  cnim  ^-aldc  magniim  cst ,  scd  nos  ad 
ca:»icndum  parvi  ct  angusti  suraus.  Idco  nobis  dicitni : 


50t  EPRSTOI^RIl&l 

DVatQmini;  ne  sitis  jugum  ducentes  cum  infidelibui 
(II  Cor,  VI,  13,  14).  Tanlo  qoippe  illud  quod  valdc 
magnum  cst,  quod  ncc  oculus  vidil,  quia  non  csl 
color;  nec  auris  audivit,  quia  non  csl  sonus;  nec  in 
cor  hominis  ascendil  (I  Cor,  ii,  9) ,  quia  cor  homiuis 
illuc  debet  asccndere ,  sumemus  capacius ,  quanto  id 
et  fidelius  crcdimus ,  ei  speramus  firmius ,  et  desi- 
deramus  ardentius. 

CAPUT IX.— 18.  In  ipsa  ergo  fide  et  spe  et  chari- 
tate  comiimato  desiderio  semper  oramus.  Sed  ideo 
per  certa  intervalla  horarum  ct  temporum  eiiam  ver- 
his  roganms  Deiim ,  ut  iliis  rerum  signis  nos  ipsos 
admoneamus,  quantuinque  in  boc  dcsiderio  profcce- 
rimus  nobis  ipsis  innotescamus ,  el  ad  hoc  augendum 
nos  ipsos  acrius  cicitemus.  Dignior  enim  sequctur 
effcctus,  quem  forventior  praecedit  affcctus.  Ac  per 
hoc  et  quod  ait  Aposlolus ,  Sine  intermissione  orate 
(I  Thess,  V,  17),  quid  est  aliud  quam,  Bealam  vilam, 
qu;c  nulla  nisi  xterna  est ,  ab  eo  qiii  cam  sulus  dare 
potest,  sinc  interniissione  dcsiderate?  Scniper  crgo 
lianc  a  Domino  Dco  dcsideremus,  et  oremiis  scmper. 
Sed  ideo  ab  aliis  curis  ^lque  ncgoiiis ,  quibus  ipsum 
dcsiderium  quodammodo  (epcscit,  certis  lioris  ad 
negotium  orandi  mentem  revocamus,  vcrbis  orationi*^ 
nos  ipsos  admonentes  in  id  quod  desideramus,  inlen- 
dere,  iie  quod  tepcscere  coepcrat,  oninino  frigescat, 
et  pcnitus  cxstingualur ,  nisi  crebrius  infiammctur. 
Unde  et  illud  quod  idcm  aposlolus  ait ,  Postulatione* 
vestra  innotescant  apud  Deum  {PMlipp,  iv,  6),  iion 
sic  accipiendum  est,  tanquam  Dco  iniiotesranl,  qui 
eas  et  antequam  cssenl  ulique  noverat ,  sed  nobis  in- 
iiotescant  apud  Deum  per  lolcrantiam,  non  apud 
liomines  pcr  jactanliam.  Aut  forte  etiam  innotcscant 
Aiigelis  qiii  sunt  apud  Dcum,  ut  quodammodo  cas 
oficrant  Deo,  ct  de  his  consulant ,  et  quod  co  jnbente 
implcndiim  esse  cognovcrint ,  sicut  oportere  ibi  co- 
gnovcrint ,  hoc  nobis  vel  evidcnter  vel  lalcntcr  appor- 
tcnt :  dixil  enim  angelus  homini :  Et  nunc  quando 
orabas  tu  et  Sara^  ego  obtuii  orationem  vestram  in  con» 
spectu  claritatis  Dei  (Tob.  xii,  12). 

CAPUT  X.  — 19.  Qux  cuin  ita  sint,  etiam  cum  diu 
orare  vacat,  id  est  ciim  alia  bonarum  el  iiccessariarum 
actionum  non  impcdiuiitur  onicia,  quamvis  ci  in  eis, 
ul  dixi,  dcsiderio  illo  semper  orandum  sit,  non  esl  iin- 
probum  nec  inutile.  Nequccnim,  ut  nonnulli  putanf, 
hoc  est  orare  in  multiloquio,  si  diulius  oretur.  Aliud 
est  sermo  miiUus,  aliud  diuturnus  alTcctus.  Nam  ei  dc 
ipso  Domino  scviptum  cst  quod  pHrnoctaverit  in 
orando  (Luc.  vi,  li),  el  quod  prolixius  oravcrit  (Id, 
XXII,  43) :  ubi  quid  aliiid  qiiam  nobis  prxbcbal  cxem- 
pluin,  iii  tcmpore  prccator  opportunus,  cum  Patrecx- 
auditorxternus? 

20.  Dicuiitur  frntrcs  in  iEgypto  crcbras  quidem  ha- 
bcre  orationes,  scd  eas  tamcn  brcvissimas,  et  raptim 
qiiodainmodo  jaculatas,  iie  illa  vigilanter  erccta,  quae 
oranti  plarimum  necessaria  est,  pcr  productiores  mo- 
ras  evanescat  atque  hebetetur  intentio.  Ac  per  hoc 
eiiam  ipsi  satis  ostetidunt,  hanc  inlcntioncm,  sicut  non 
csl  obtundeiida,  si  pcrdurare  non  potcst^  ita  si  Dcr- 


CLASSIS  III.  ^ 

diiraveril.  non  cilo  csso  rumpcndam.  Absit  euiiii  ab 
oratione  mulla  locutio,  scd  non  desit  multa  precalio, 
si  fcrveiis  persevcrat  intentio.  Nam  mnltum  loqui,  csl ' 
in  orando  rem  necessariam  superfluis  agere  verUs. 
Multnm  autem  precarl,  est  ad  eum  quem  precainar» 
diuiurna  et  pia  cordis  excitatione  pulsare.  Nain  ple- 
rumque  hoc  negotium  plus  gemitibiis  qtiam  sermonl-  * 
bus  agitur,  plus  fletu  quam  afliatu.  Ponit  autem  lacry* 
mas  nostras  in  conspeclu  suo,  et  gcmitus  noster  non 
est  absconditus  ab  eo  qqi  omnia  per  Verbum  coud*  • 
dit,  et  humana  verba  non  quxrit. 

CAPUT  XI. — 21.  Nobis  ergo  verba  necessaria  8ont« 
quibiis  coinmoneamur  el  inspiciamus  quid  pclamoi» 
non  qiiibus  Dominum  seu  docendum  seu  flectendum 
esse  crcdamus.  Cum  ergo  dicimus,  Sanciificetur  no" 
men  tuum,  nos  ipsos  admoncmus  dcsidcrare  utnomen 
ejus  qitod  semper  sanctum  cst,  etiam  apud  homincs 
sanctum  habeatnr,  hoc  est  non  contemnatur ;  qtiod 
non  Dco,  scd  hominibus  prodcst.  Et  incoquod  dici- 
miis,  Adveniat  regnum  tuum^  qiiod  seu  velimus,  scu 
nolimus,  utiqiie  venict,  desidcrium  nostrum  ad  illud 
regnum  excitamus,  ut  nobls  vcniat,  alque  nos  In  co 
rcgnare  mcrcamur.  Cum  dicimus,  Fiat  voluntas  tua 
iicut  in  cotlo  et  in  terra,  nobis  ab  illo  precamur  ipsam 
obedicntiam,  ut  sic  a  ntibis  fiat  voluntas  ejus,  qucm* 
admodum  (it  in  coelcstibus  ab  Aiigelis  ejus.  Cum  di- 
cimus,  Panem  nostrum  quotidianttm  da  nobis  hodie;  per 
id  quod  dicilur  hodie,  significatur  hoc  tempore,  ubi 
vel  illam  sufficicntiam  petimus,  a  parlc  qux  exccllil, 
id  est  nomine  pflnis  tolam  significaiitcs;  vel  Sacra- 
mcnlum  fidelium ,  quod  in  hoc  tcmporc  neccssarium 
cst,  non  tamen  ad  hiijus  temporis,  sed  ad  illam  a;tcr- 
nam  felicilatcm  asscquendam.  Cum  dicimus ,  Dimitu 
nobis  debita  nostra,  sicut  nos  dimittimus  debitcribus  no- 
stris,  nos  admonemuset  quid  pctamus,  et  quid  faciamiiSf 
ut  accipere  mereamur.  Cum  dicimus,  Ne  nos  inferas  in 
/eiitof(onem,nosadmonemus  hocpeicn\  ne  deserti  ejus 
adjiitorio  alicui  tentationi  vcl  conscnliamus  dccepti , 
vel  cedamus  afflicti.  Cum  dicinius,  Libera  nos  a  itial» 
(Matth.  VI,  9-13),  nosadmonemuscogitarc,  nondum  nos 
esse  in  eo  bono  ubi  nullum  palicmurmalum.  Et  hoc 
quidem  ultimum  quod  in  doininica  oralione  positum 
cst,  tam  latc  patet,  ut  homo  christianus  in  qiialibet 
tt  ibulatione  consiitulus  in  hoc  gemitus  cdat,  in  hoc  la- 
crymas  fundat,  hiiic  cxordialur,  in  hoc  immorctur,  ad 
hoc  terminet  orationem.  Ilis  enini  verbis  res  ipiaa 
memorix  nostra:  commeiidari  oportcbat. 

CAPUT  XII.  — 22.  Nam  quaelibct  alia  verba  dlca- 
mus,  qux  aflectus  orantis  vel  prxccdendo  format  nt 
clareat,  vel  consequendo  altendit  ut  crescat;  Hibil 
aliud  dicimus  quam  quod  in  isU\  dominica  oratione 
posiium  est,  si  rccle  et  congriienier  oramus.  QuisquU 
autem  id  dicit  quod  ad  istam  evangclicam  precem  per- 
tinere  non  possii,  ctiamsi  non  illicite  orat,  carnalher 
orat :  quod  nescio  quemndmodum  non  dicatur  illicile, 
quandoquidem  spiriiu  rcnatos  nonnisi  spiritualiter  de- 
cet  orare.  Qui  enim  dicit,  verbi  gralia,  Ciarificare  in 
omnibus  gentibus^  sicut  clarificatus  es  in  nobis  :et,  Pra- 
phetw  tui  fideles  inveniantur  (Eccli.  xxivi,  4,  18} ; 


&03 


S.  AUGUSTl.Ni  £l*ISCOri 


804 


i|ui(J  aliud  dicit  quam,  Sanclificetur  nomen  tuum?  Qui 
dicit,  Deu$  v/rfii(uiit,  converle  nos^  el  ostende  faciem 
luam^  et  iaM  erimus  {Psal.  lxxiXj  4) ;  quid  aliud  dicii 
quam,  Venial  regnum  luum?  Qui  dicit,  Itinera  meadh* 
rige  seeundum  verbnm  tuum,  et  ne  domiitetur  mei  omtvs 
ii^quitas  {Psal,  cxi^iii,  153);  quid  aliiid  dicil  quam,  Fiat 
waimitas  tua  ncut  in  ecelo  et  in  terra  ?  Qui  dicil,  Pauper- 
UUem  et  divitias  ne  dederis  mihi  {Prov.  xxx,  8) ;  quid 
aliud  dicit  quam,  Panem  nostrum  quotidianum  da  ro- 
Atf  hodief  Qui  dicit,  Memento,  Domine^  David,  et  om- 
ni$  mansuetudinis  ejus  {Psal,  cxxxi,  f ) :  aut,  Dominef 
fi  feei  istud^  si  est  iniquitat  in  manibus  meiSf  si  red- 
didiretribuenfjbus  mihi  mala{PsaL  vii,  4);  qnid  aliud 
«licit  quaro,  Dinntte  nobis  debita  nostra,  ticut  et  nos  di- 
witlinM^s.debitoribus  nostris?  Qui  dicit,  Aufer  a  me con* 
eupiscentias  ventris,  ct  desiderium  concubitus  ne  ap- 
prdtendat  me  {Eccli,  xxiii,  6) ;  quid  aliiid  dicit  quam, 
Ne  nos  inferas  in  tentationem?  Qni  dicit,  Erue  me  ab 
immcis  meiSf  Deus^  et  ab  insurgentibus  supcr  me  libera 
i^f{PsaL  Lviii,  2) ;  quid  aliud  dicitquan),  Libera  nos 
«I  malo?  El  si  per  omnia  precaiionum  sanciarum  vcr- 
ba  dbcurras,  quantum  cxisiinrio,  niiiil  invenies  quod 
in  ista  dominic;i  non  continealur  ct  concludalur  ora- 
ijpi^.  Unde  libcrum  est  aliis  aique  aliis  verbis,  eadem 
lameii  in  orando  dicere ;  sed  non  debel  esse  liberum 
aiia  dicere. 

23.  llatc  et  pro  Dobis»  et  pro  nostris,  el  pro  alienis, 
ntque  pro  ipsis  inimicis  sine  fluctu  dubitationis  oranda 
sunt :  quamvis  alius  pro  islo,  alius  pro  illo,  sicul  se 
haberit  proplnq^itales  vel  loiiginqiiitates  necessitudi^- 
iium,  in  (;ar(|0  oraiitis  oriatur  aut  excellat  aflectus. 
Qui  antem  dicit  inoratione,  verbi  gratia,  Dumiue, 
multiplica  divilias  meas ;  aut,  Da  mihi  tanias  quantas 
illi  vel  iiii  dedisti ;  aut,  Honores  meos  auge,  fac  me 
in  hoc  saeculo  proepotentem  atque  clarcntcm,  vel  si 
qiiid  bi^usmodi  est ;  et  hxc  dicit,  eorum  habcns  con- 
cupiscentiam,  non  id  altendcns,  ut  ex  bis  secunduin 
Deum  prosit  bominibiis  :  puto  eum  non  invenire  in 
^oralione  doipiiiica  quo  possit  bxc  vota  coapiarc. 
Qu^mobrem  pudeat  saltem  petcre  qux  non  pudei  cu* 
pere;  aut  si  et,hoc  piidet,  sedcupiditasvincit,  quanto 
melius  boc  petilur,  ut  eliam  ab  isto  cupiditatis  malo 
liberet,  cui  dicimus,  Libera  nos.  a  malo ! 

CAPUT  XI)I.  —  24.  Il;:bes,  qiiantnm  arbitror,  non 
soliim  qualis  ores»  verum  etiam  cuid  ores ;  non  me 
dooente,  sed  illo  qui  omn^^s  nos  docere  dignatus  est. 
Beata  viu  quxrcnda  esi,  lia:q  a  Domino  Deo  iicienda 
osi.  Quid  sitbealum  esse,  a  multis  multa  sunt  dispu- 
lata;  scd  bos  ad  multos  et  nd  muUa  iitquid  iinus? 
Brevitcr  in  Scriptura  Dei  veraciicrque  dictum  est : 
Beatus  populus  cujus  esl  Dominus  Deus  ipsius{Psal, 
GXLUi,  15).  lii  ipso  populo  ut  simus,  atqiie  ad  eum 
contcmplandum  etcum  eosinc  fiiie  vivendum  perve- 
nire  possimus,  finis  prmcepii  est  charitas  de  corde  puro^ 
el  €0)iscienlia  bona^  et  fide  npn  ficta  (I  Tim.  i,  5).  In 
fisdein  tribus,  pro  conscienlia  Ix^na  spi^s  posita  est. 
FiUos  ergo  cl  spes  et  charitas  ad  Deum  perducunt 
Dranlem*  boc  est  credentcm,  speranlem,  dcsidcran- 
leittf  ct  qu;e  petat  a  Doinino  in  domiaica  orationc 


c«>nsidcranlem.  Jejunia  et  ab  aliis  TOluptatibus  sine 
salutis  negleclu  carnalis  concupiscentix  refrenatio, 
maximeqiiecleemosynx  multuin  adjuvant  orationcmy 
ut  pcssimus  dicere :  In  die  tribuiatioms  mece  Deum  eX' 
quisivi^  manibus  meis,  nocte  coram  eo ;  et  non  tum  dp- 
ceptus{PsaL  lxxvi,  3).QuoinodoenimDeus  iiicorp<^- 
ralis  et  impalpabilis  manibus  exquiritur^  nisi  operibus 
exquiratur? 

CAPUT  XIV.— 25.  Adhucest  rorftassequodquaeras, 
cur  Apostolus  dixerit,  Quid  enim  oremus  sicut  opwtel^ 
nescintus  {Rom.  viii,  26) :  neque  enim  ullo  modocre- 
dendum  est  Vjiil  io^um,  vel  quibus  ista  dicebal,  domi- 
nicam  nescisse  o|r,ationem.  Cur ergo  putamus  hoc  euin 
dixisse  quod  nec  tcmere  potuit  nec  mendaciter  di« 
cere,  nisi  quia  moIes|iu:  trihulaiionesque  tempora^qs 
plenimque  prosunl,  vel  ad  sanandum  tumorem  su- 
perbi»,  vel  ai],  probandam  excrcendnmve  palientiain, 
cui  probatx  ct  cxercitatac  clarior  merces  uberiort|iie 
servatur,  vel  ad  qiiaecumque  flagcljanda  et  abolenda 
peccata ;  tamen  nos  nescientes  quid  ista  prosint,  ab 
omni  tribulatione  optamus  liberari  ?  Ab  b^c  ignornn- 
tia  iiecseipsum  Apostolus  ostcndit  alienufn,  nisi  forle 
quid  orarel,  sictit  oportcl,  sclebat,  quando  in  revcla- 
tionuin  magnitudinc  nc  exlollerelur  datus  est  illi  sli- 
mulus  carnis,  angeliis  satanx,  qui  eum  colapliizaret ; 
proplcr  qiiod  tcr  Dominum  rogavit  iit  eum  auferrct  ah 
eo,  ulique,  sicul  oporlel,  ncsciens  quid  oraret.  Deiii- 
que  Dei  responsum  cur  non  ficret  quod  vir  tantus  ora- 
bat,  et  quare  fieri  non  cxpediret,  aiidivit :  Suficit  tibi 
graiia  mea;  nam  virtus  in  infirmilate  perficitur  (II  Cor. 
XH,7-9). 

26.  In  his  ergo  tri|)u|ationibus  quae  possunt  et  pro- 
desse  et  nocerc,  quid  oremus,  sicut  oportet,  nesciiiius : 
et  tamen  quia  dura,  quia  niolesla,  qiiia  contra  sensuni 
noslroi  iiifirmilatis  sunt,  univcrsaIihumanavoIunt:te, 
ut  a  nobis  hxc  aiiferaniur ,  oramus.  Sed  hoc  dcvoi|o- 
nis  dcbcmus.Domino  Dep  nostro,  ut  si  ea  nonabstule- 
rit,  non  ideo  nos  ab  co  negligi  existimeinus ,  sed  po- 
tius  pia  patientia  maloruin,  bona  speremus  ampliora : 
sic  enim  virlus  in  infirmitate  perficilur.  Nonnullis 
quippe  impaticntibus  Dominus  Deus  quod  petebant 
conccssit  iratus,  sicut  contra  Apostolo  negavit  propi- 
lius.  Nam  leginius  Israelitx  quid  ct  quomodo  rogave- 
rint  ct  acceperint ;  sed  explcia  coiicupi^^centia,  impa- 
tientia  est  graviler  castigata  (Num.  xi).  Dcdit  ct 
rcgem  pelentibussccundiim  coreorum,  sicut  scriptum 
est,  non  sccundum  cor  suiim  (I  Reg.,  viii,  5, 7).  De- 
dit  eliam  quod  diaboliis  posliilavit,  ut  probandus  ejus 
ramiilus  tentarctur  {Job.  i,  12,  €(  i^,6).  Exaudivit 
rogantes  et  iinmiindos  spiritus,  ul  in  miillos  sues  legio 
dxmonum  mittcrclur  {Luc.  viii,  32).  Iljec  scripta 
sunt,  ne  forte  se  quisque  magnipendat,  si  fuerit 
exaudiliis ,  cum  aliquid  impalienter  petit ,  quod  non 
impelrare  plus  prosit ;  aut  sc  abjiciat ,  et  de  diviiia 
erga  se  miseratione  desperet,  si  non  exaudiaiur,  cum 
forte  aliquid  petit ,  quo  accipiendo  aflligatur  atn^ciiis, 
vel  a  prosperitate  corr^ptus  penilus  evcrtatiir.  In  la- 
libiis  crgo  quid  oremus,  sicut  oportel,  nescimus.  Iln- 
de  si  aliquid  coiitra  quam  oramus  accidcrit,  patientcr 


r>05  epistolaUum 

ferciido,  ct  iii  oir.nibus  gratias  agcndo,  lioc  potius 
(»{K)rtuis8c  quod  Dci ,  non  quod  noslra  volunlas  ha- 
buil ,  miniinc  dubiiare  debcnius.Nam  ct  hiijusinodi 
eiemphim  prxbuit  nobis  ille  medialor,  qui  cum  di- 
xisset,  Pater,  n  fieri  pote$t ,  trameat  a  me  ealix  »/e, 
humanam  in  se  voluntatcm  ex  hominis  susccplione 
transformans ,  continuo  subjccit :  Verum  non  qnod 
fgo  voiOf  $ed  quod  tu  vi$,  Pater  (Matth,  xxvi,  59). 
Unde  non  immcrito  per  uiiius  obcdieiitiam  justi  con- 
•tituuntur  multi  {Rom.  v,  19). 

27.  Quisquis  autcm  IUam  unam  petit  a  Domino»  et 
hanc  requirit  (Pia/.  xxvi,  i),  certus  ac  securus  pe- 
tit,  nec  timct  ne  forte  obsit  cum  accepcrit ,  sinc  qua 
nihil  prodest  quidquid  aliud  orando,  sicut  oportet, 
acceperit.  Ipsa  est  enim  una  vera  et  sola  bcata  vita  , 
ut  contemplcmnr  Domini  dclectuiionem  in  xlcrnum, 
immoriales  atque  incorruptibilcs  corpore  ct  fpiritu. 
Proptcr  hanc  unam  ca^tera  requiruntur ,  ct  iion  iiidc- 
centcr  pctuntqr.  Istam  quis(|ais  habuerit,  omnia  qu® 
viilt  habcbit,  nec  aliquid  ibi  vclle  habere  polerit  quod 
non  decebit.  Ibi  quippe  est  foiis  vitae,  qiiein  sitire 
nppo  oportet  in  oratione,  quamdiu  in  spe  vivimus,  et 
quod  speramiis  nondum  videmus,  in  proteciione  ala- 
rum  cjus ,  anie  quem  est  omne  desideriuin  nostrum, 
ut  inebriemur  ab  ubertate  domus  ejus,  et  torrcnte  vo- 
luplatis  ejus  poteinur ;  quoniam  apud  cum  cst  fons 
vitx  ,  et  in  luminc  ejus  videbimus  lumen  {P$aL 
XXXV,  8-iO),  quando  satiabiliir  in  bonis  dcsiderium 
nostnim»  et  nihil  erit  ultra  quod  gcmcndo  quacramus, 
8cd  quod  gaudcndo  teneamus.  Verumlamcn  quia  ipsa 
est  pax  quae  pra&cellitomncm  iiitellcctum,  ciiam  ipsam 
in  oratione  posccndo,  quid  oreinu$*  sicut  oportet, 
ncscimus.  Quod  enim  sicuti  est  cogitare  non  possu- 
mus,  ulique  nescimus;  sed  quidqiiid  cogitanti  occur- 
rerit,  abjicimus,  respuimus,  iiiiprobanius ,  non  hoc 
esse  qiiod  quaQrjmus  novimus  ,  quamvis  illud  nondura 
quale  sil  noverimus. 

CAPUT  XV.—  38,  Est  ergo  in  nobis  qiiacdam,  ut 
ita  dicam,  docta  ignorantia,  sed  docta  spirilu  Dci  qui 
adjuvat  iiiOrmitatcm  noslram.  NamcumdixissetApo- 
stolus,  Si  autem  quod  non  videmu$  $peramu$^  per  pa' 
ii^ntiam  ex$pectamu$  ;  ibi  subjecit  :  SimiiUer  el  Spi' 
ritu$  adjuvat  infirmitatem  no$lram  :  quid  enim  oremu$, 
$icut  oportetf  nescimu$ ;  $ed  ip$e  Spiritus  interpellat  pro 
nobi$  gemitibiu  inenarrabilibus,  Qu»  autem  $crutaiur 
corda,  $cit  quid  Spintu$  $apiat^  quia  $ecundum  Deum 
interpeUat  pro  $ancti$  {Rom*  viii ,  25-27).  Quod  noiV 
sic  esl  intelligendum,  ut  eiistimemus  snnclum  Spiri- 
Uiro  Dei ,  qui  in  Trinitalc  incommutabilis  Dcus  est, 
etcumPatre  et  Filio  uniis  Deus,  tnnquain  aliqiicm 
quinon  sit  quod  Deiis  esi,  interpellarc  pro  snnciis: 
dictumquippe  est,  Interpellat  pro  $ancti$^  quia  inter-' 
pellare  sanctos  facit;  sicut  dictiiin  cst,  Tentat  vo$  Do- 
mnu$  Deu$  ve$ter^  ut  $ciat  tt  dUigati$  eum  {Deut.  xiii, 
5) ,  lioc  est  ut  scire  vos  faciat.  Iniarpcllare  itaque 
sanctos  facit  gemitibus  inenarrabilibus ,  inspirans  eis 
dcsiderium  etiam  adhuc  fncognitae  tantae  rci  quam 
pcr  patientiam  exspcctamus.  Quomodo  enim  narralur, 
quando  desideratur ,  quod  ignoralur  ?  nain  utiquc  si 


CLASSIS  III. 


500 


omniinodo  ignomrctur,  non  dosldcrarctiir;  etrursns, 
si  vidcrelur,  iion  dc^^idcrarctur,  ncc  gcmitibus  quaTC- 
rclur. 

CAPUT.  XVI.  —  20.  Uxc  omnia  considcrans ,  et 
si  quid  aliud  de  hac  re  tibi  Doininiis  insiniiaverit, 
quod  vcl  inilii  non  occurrit,  vel  dici  a  mc  longnni  fuit, 
concerta  in  orationc  vinccrc  hoc  sxculuni ;  ora  in  spe» 
ora  ridcliler  ct  anianter,  ora  instanter  atqnc  patientcr, 
ora  sicut  vidua  Christi.  Quamvis  cniin  ad  omniamcm« 
bra  ejus,  hoc  cst  ad  omnes  qni  in  cum  crcdunt ,  et 
cjus  corpori  sociantur,  sicut  docuit,  orare  pertincat, 
specialiter  tanien  diligcntior  cura  oratioiium  in  Scri- 
piuris  ejus  viduis  invenilur  injuncta.  Nam  duac  fue- 
runt  Aniix  bonorabiliter  nominato^,  una  conjiigata 
quae  sanctum  Samuclem  peperit,  alia  vidua  quae  Saii- 
clumsanctonim,  cum  adbuc  infaiis  essct,  ag^novit.  Ora- 
vit  et  conjiigata  in  dolore  animi  et  afHictione  cordis., 
quia  filios  non  babcbat :  tunc  ipsum  Saniuelom  im- 
pctravit ,  et  acccptum.  Deo  reddidit,  qiiia  Qpm  |>oscc- 
rel,  vovit  (I  Reg,  O..Sed  oratio  cjus  quomodo^d 
orationem  illam  dominicam  perlineat ,  non  facilc  re- 
periiur ,  nisi  quia  in  eo  quod  ibi  positum  est ,  Libcra 
no$  a  nm/o,  non  parvum  malum  videbatur,  et  nupiam 
csse,  el  fructu  carere  nuptiarum,  cum  sola  cxcu^et 
nuptias  procrcandorum  causa  Oliorum.  De  illa  vero 
Anna  vidua  vidc  quid  scriptum  sit :  Qma  non  di^cede- 
bat  de  templo,  jejunii$  el  ob$ecrationibu$  $ervien$  nocte 
QC  die  {Luc,  ii,  36,57).  NccaIiuiideApostoIu8,quodet 
siipra  commemoravi :  Qute  autem  vere  vidua  esi,  inquil, 
ei  dcsolata^  $peravit  in  Domino^  et  per$i$til  iuorationibug 
nocte  ac  die  (I  Tim,  v,  5) :  et  Dominus  cum  sempcr 
ad  orandum ,  ct  noii  deficicndum  nos  hortaretur ,  vi« 
duam  commemoravit,  qu;^  licet  iniqnum  ct  impium 
judicem,  ac  Dei  et  hominum  contemplorcm,  ad  au- 
diendam  causam  suam  assidue  interpellando  conver- 
til.  Quam  ergo  pr:c  cactcris  viduac  dcbeiit  vacare  ora« 
lionibns ,  salis  hinc  intelligi  polest,  qiiod  omnibus  ad 
suscipicndum  orandi  studium  de  viduis  proposiium 
est  cxhortationis  cxemplum. 

30.  Quid  autcm  in  Uoc  operis  genere  in  viduis 
clcctum  est ,  nisi  dcslitutio  et  desolalio?  Quaproptcr 
si  sc  omnis  aniina  inleHigat  iii  hoc  sacculo  destilutain 
alque  dcsolatam,  quamdiu  percgrinatur  a  Doniino, 
profeclo  quamdam  viduitatem  Stiiani  Dco  dcfensori 
assidiia  et  impensissima  precatione  commendai.  Ora 
ergo  ut  vidua  Christi ,  noiidum  habcns  cjiis  conspe- 
ctum,  cujits  prccaris  auxilium.  Et.licet.sis  ditissima, 
sicut  pauper  ora  :  iiondum  cifim  vcras  futuri  saculi 
divitias  habes,  ubi  iiulla  damna formidcs.  Urejlhabeas' 
filios  ct  nepotes,  numcro8ain<|ue:familiam,  quod  e| 
supra  dicium  est,  sicut  desolata  ora  :  incerla  sunt 
enim  omnia  temporalia,  ctiain  usque  in  finem  vita 
hujiis  in  nostram.consolationem  mansura.  Tu  auteno 
si  ea  qu.-e  sursum  sunl  qu^xris  ct  sapis,  actcrna  et  ccr- 
ta  desideras,  qux  qiiamdiu  nondum  habes,  etiam 
salvis  omnibusatqiie  obscqucntibus  tuls,  tinquaai.de"> 
solalam  depiiurc  te  debes.  Et  si  lu»  prf^fccAo  etiam 
tuo  exemplo  religiosissima  niinis  tua,  et  alix  sancts^ 
viduac  virgincsqiie  sub  veslra  cura  sccurius  constitu- 


# 


507 


S.  AUGUSTtNI  £PlSCOPf 


m 


tx  :  quanto  oniin  magTS  cromuni  vcfttram  pic  traclatis, 
tanto  impensius  orationibtis  insiare  debetis,  rerum 
prxsenlium  non  occupaUe  ncgoiiiSy  nisi  qiix  flagilat 
cuusa  pietaiis. 

51.  Sane  memincritis  et  pronobisnon  ncgligenier 
orare.  Nolumus  enim  sic  nobis  bonorem,  quem  peri- 
culosum  gerimus,  deferalis,  ut  adjutorium,  quod  ne- 
cessarium  novimus ,  auferatis.  A  familia  Cbristi  ora- 
tiim  cst  pro  Pctro,  oratum  est  pro  Paiilo ;  et  vos  *  in 
ejus  familia  esse  gaudemus ,  et  incomparabiliter  plus 
quani  Pctrus  et  PaOlus  oraiiontim  rralernarum  au\iliis 
Indigcmus.  Orate  certaiim  concordi  sanctoque  ccrta- 
miiie  :  non  enim  adversus  alieruiruin  ccriatis,  scd 
adversus  diabolum,  sanciis  oninibus  inimicum.  In 
jejuniis  ct  vigiliis,  et  omni  castigationc  corporis  quam- 
plurimum  adjuvatur  oratio  {Tob,  xii,  8).  Faciat  quxqiie 
▼estrum  qiiod  poterit :  quod  altcra  minus  potcsl,  in  ea 
qux  potest  Tacit,  si  in  aliera  diltgit  quod  ideo  quin  non 
pglcst  ipsa  non  facit ;  proinde  quse  minus  valet,  non 
impcdiat  plus  valenteni,  et  qu.ne  plus  valet,  non  urgent 
minus  valentem.  Conscientiam  quippe  vesiram  Deo 
dcbetis;  nemini  autem  vestrum  aliquid  dcbcaiis,  nisi 
01  invicem  diligatis.  Exaudint  te  Douiinus,  qtii  polcns 
est  facere  supra  qunm  petinius  aul  iiitelligimus 
(Ephet,  III,  20). 

EPISTOLA  CXXXI  •  (a). 

AuguBtinui  Probam  retalulat ,  et  gratias  agit  quod  de 
ialute  ipnm  fuerit  $ollicita. 

Dominae  inslgni  et  merito  illustri,  ct  prxstnntissimae 
fili»  PROBiE,  AcGiJSTiNUS,  iu  Domioo  saluiem. 
Est  quidem  ila,  nt  dicis,  qtiod  in  corporc  corrupti- 
bili  anima  consiituta ,  terreiia  quadnm  contngione 
fonstringittir ,  ct  tnli  oncre  quodammodo  depressa 
cunratur ,  ut  iii  imo  miilta,  qiiam  in  summo  uniiin, 
facilius  coiicupiscnt  et  cogitet.  Nam  hoc  eiiam  sancia 
Scriptura  ita  dieit :  Corpus  enim  quod  corrumpitur  ag- 
gravat  animam ,  et  deprimit  terreua  inhabitatio  sensum 
muUa  cogitantem  (Sap.  ix,  1o).  Sed  idco  veiiit  Salvn- 
tor  nostcr,  qtii  mulicrcm  illani  in  Evaiigclio  pcr  de- 
cem  et  octo  annos  curvjm ,  quo^  fortasse  lioc  sigiiifi- 
cabat,  verbo  salulis  erexit  (Luc.  iiii,  11 -13),  ul  ani- 
ma  cbristiana  non  frustra  audiat ,  Sursum  cor ;  ncc 
frustra  respondent,  se  habere  ad  Dominum.  Quod  iii- 
tueiis  rccte  facis,  niala  hujus  inundi  tolcrabilia  ducere 
spc  futuri.  Sic  enim  usu  quodam  l)ono  converluntur 
in  lK>num,  duni  non  augcntnostram  concupisccnlinm, 
scd  exerceiit  paticntiam ;  de  qua  rc  Aposlulus  ail : 
Scimut  quoniam  diligentibus  Dcum  omnia  cooperantur 
in  bonum  {Rom.  viii,  28).  Omnia,  inquit :  non  soliim 
ergo  illa  qux  appetuntur  ut  suavia,  verum  etiam  illa 
quse  ut  molesta  viinntur;  quando  alia  sic  sumimus  ne 
capiamur,  alia  sic  fcrimus  ne  frnngnmur,  et  secundum 
pnccepta  diviiia  in  omnibus  gratias  agiinus  ei,  dc  quo 

*  Mss.  septem  et  Am.  Bad.  Er.  habeot,  nos. 

•  CoUala  est  cum  a.  bg.  bl.  bn.  c.  cc  cb.  ff.  g.  gv.  n.  r. 
Sst.  duobos  sb.  duobus  vc.  quaiuor  v.  et  cum  Am.  Bad. 
Er.  lov. 

(a)  Alias  156 :  qus  aulcm  151  erat,  nuoc  101.  Scriiita  drra 
ftlemtcmpus. 


dieimiis  :  Itfnedicam  Dominum  in  omni  tempore  ;  sem- 
per  laus  ejus  in  ore  meo  (PsaL  xxxii!,2) ;  et,  Bcnum 
cstmihiquod  humiliasti  me,  ut  discam  justificaliones 
tuas  {PsaL  cxviii,  71).  Neque  enim  rcvera,  si  fallacis 
prosperiiaiissemper  hic  traiiquiinias  arrideret,  anima 
hiimann  porturo  illuin  venc  certo^que  securitatis  ap- 
pelercl ,  domiiia  insignis  et  ineriio  illustris,  et  prae- 
stantissima  filia.  Reddeiis  itaque  debitum  Prxstantix 
ittx  saluliilionis  obseqnium ,  agensque  gratias  quod 
salittis  iiostruc  religiosissimnm  curam  geris,  posco  tibi 
a  Doniiiio  futune  vitx  prs^ia,  prxsentisque  solalia  ; 
omniumque  vestrum ,  in  quorum  cordibus  per  fidem 
habilal  Cliristus ,  me  dilectioui  oratiouique  coni- 
mendo.  Et  alia  manu  :  Deus  verus  et  vcrax  veraciter 
consoletur  cor  luum ,  et  protcgat  salntem  tuam ,  do- 
roina  insignis  el  mcrito  illuslris,  ac  prxstanlissima  filb. 

EPiSTOLA  CXXXII  •  (a). 

Atigustinus  Volusiano,  exhortans  itlum  ut  saerarum  scri- 
pturnrum  lectioni  vacel^  sibique  rescribat  si  qmd  in  eis 
dificultatis  legenti  occurrerit. 

Doiiiino  illustri  et  merito  prsestantissima  filio  Yotu- 
siANO  {b)y  AcGUSTi;(us  episcopus. 

De  salule  lua,  quam  et  iii  hoc  sa^rulo,  et  in  Christo 
esse  cupio,  sanctx  matris  tux  votis  sum  fortasse  eiiam 
ipse  iion  impar.  Unde  meritis  tuis  reddens  salutatioiib 
obsequiiim,  hortor,  ut  valeo,  ul  Liiteranim  vere  cer- 
teque  sanctarum  studio  te  curam  non  |vigeat  impcn- 
dere.  Sincera  cnim  et  solida  res  csl,  iiec  fucntis  elo- 
quiis  ambit  ad  nnimum,  ncc  iillo  lingux  tcciorio  iiiniie 
aliquid  ac  penduliim  crcpitat.  Multum  movcl,  non 
verbortmi,  scd  rerum  avidum ;  ct  mullum  terret,  fa- 
clura  secunim.  Prxcipue  Aposlolorum  linguns  exhor- 
tor  iit  legns ;  ex  his  enim  ad  cognoscendos  Prophelas 
cxcitabcris,  quorum  testimoniis  utuntur  Apostoli.  Si 
quid  aulem,  vel  cum  legis,  vcl  cum  cogitas,  libi  oritur 
qu:rslionis ,  in  quo  dissolvendo  videar  nccessaritis, 
scribe  ul  rescribam.  Magis  ciiim  hoc  fortc  Domino  ad  • 
juvante  potcro,  quam  prxscns  talia  loqui  tecum  ;  non 
soliini  propler  occupntiones  varins  el  mcas  ct  tiins 
(quoniam  noii  cum  mihi  vacnt,  occurrit  ut  et  tibi  va- 
ccl) ,  verum  eliam  proptcr  eorum  irrucntem  prxseiv* 
tiam ,  qui  plerum(]ue  non  siint  apli  tali  negotio,  ma- 
gisquc  lingiiae  certaminibiis,  quam  scientiai  luminibus 
delectaiilur :  quod  autem  scripitim  habctur,  semper 
vacat  ad  legendum,  cum  vacat  lcgcnti ;  nec  oncro- 

•  necognita  ad  a  a.  Iig.  bl.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  j.  I.  n.  r.  s.  t. 
tt.  vc.  vd.  diios  bn.  duos  sb.  quiuque  v.  el  ad  Am.  fiad. 
Er.  Lov. 

(a)  Alias  1 :  quse  aulem  132  erat ,  nunc  266.  Scrii >ta  circa 
iueuutem  annuin  412. 

{b)  volusianus  Mclania;  junioris  avuiiculus  fuissc  credilvr, 
id  est  ipsius  matris  Albina;  tralcr ;  non  aulem  patnius,  quia 
rui;lico!a  Mclanix  cju.sdem  paler  fratrem  non  nabuit  super- 
stltera,  ex  epist.  04.  guapropter  theioSf  i\ux  vox  ad  patruuin 
et  avuaculum  communisest,  non  l>ene  ab  interprele  verUlur, 
patruuSf  liun  apud  Fbotium,  53,  lum  apud  lletapkrastem,  iu 
Mclaiii£  viUi.  Exstant  Rutilii  de  eodeni ,  ut  |  utant,  Volustmo 
versus,  quibus  bunc  proconsulis  AfrScae  munus  susliuuisso 
docel.  iNirro  Melaniae  neptis  et  rrocli  ConstaQtino|)olitaiii 
cpiscopi  cora  volusianum  ad  christiauam  rcligionciii  |>riifl- 
lendam  in  exUremii;  adductum  Tuissc  {irodunt  lliotius  ct  >:e- 
taphiastcs. 


509  EPISTOLARUM  CLASSIS  III. 

siini  lil  prxsci*8,  qiiod  cuin  voles  suinilur,  cuin  \o\cs 
poniiur. 

EPISTOLA  CXXXIII  *  (a), 

Augustinut  MarceUino  Iribuno  ,  ti/  Donalisla$  in  qtiw- 
Utone  confe$$o$  alrocia  facinora,  pumat  citra  $uppli' 
cium  capitis,  uti  congruit  Eccle$ia:  man$uetitdim, 

I>omino  cximio  et  mcrilo  insigni,  alquc>chanssimo 

filio  Marceluko,  AuGOSTimjs  \  in  Domino  snliilem. 
4.  CircumceUiones  illos  et  clcricos  pnrlis  Donali, 
quos  de  Hipponcnsi  *  ad  judicium  pro  faclis  eorum 
piiblicx  disciplinx  cura  dcduxernl ,  a  tua  Nobilitalc 
comperi  aiiditos ,  ct  plurimos  eoruni  de  honiicidio 
qaod  in  Re^^tiiulum,  cathoricum  prcsbylerum  commi- 
scrunt,  et  de  CTdc  Innoccuiii,  allcrius  calholici  prc- 
sbytcri,  alquc  de  oculo  cjns  eflbsso,  et  de  digiio  prrc- 
clso  fuisse  coiifessos.  Unde  mihi  solliciludo  maxiina 
incussa  est,  ne  forte  Sublimitns  tun  ccnscat  cos  tnnla 
Icgiim  scYcrilalc  plectendos,  ut  qualia  rccerunt,  talia 
patiantur.  Ideoque  his  litteris  obtestor  fidem  tiiam 
qiiam  hnbes  in  Ciiri^to,  pcr  ipsiiis  Douiiui  Cliristi  nii- 
scricordiam,  ut  hoc  nec  facins,  ncc  Acri  omniiio  per- 
mittas.  Quamvis  cnim  ab  eoruni  inlerilu  dissiniulnre 
posscmus,  qui  non  accusaniibus  nostris,  scd  illorum 
Notoria  *  ad  quos  tiicndx  publicas  pncis  yigilantia 
pertinebat,  pncsentati  videnntur  exnmini;  noliimus 
lamen  passiones  servorum  Dei ,  quasi  vicc  lalioiiis, 
paribas  suppliciis  vindlcari.  Non  quo  scelcslis  homini- 
bas  licentiam  facinonim  probibenmus  nuferri;  scd 
lioc  mngis  snmcere  volumus  ut  vivi  et  niilla  corporis 
parte  truncati,  vel  nb  inquieludine  insana  ad  sanilatis 
otium  lcgiim  cocrcitionc  dirigaiilur,  vel  a  mnlignis 
operibus  alicui  utili  opcri  deputcnlur.  Yocntitr  quidcm 
ct  ista  damnaiio;  sed  quis  nou  inlelligat  mngis  bencfi- 
cium  quam  supplicium  nuncnpnudiim ,  ubi  iicc  s:c- 
vicndi  rclaxctur  audncia  ,  nec  poeiiitciidi  subtrnhntor 
mcdicina  ?  ^ 

2.  Imple,  christinne  jiidex ,  pii  pntris  officium ;  sic 
saccensc  iniquitnti,  ut  consulere  humnnitnti  memine- 
ris  :  nec  in  pcccatorum  atrocilatibus  excrccns  ulci- 
scendi  libidinem ;  sed  pcccntorum  Tulneribus  curandi 
adhibcas  voluntatcm.  Noti  pcrderc  pnlcrnnm  diligen- 
tiain,  quam  in  ipsa  inquisitione  scrvasti,  qunndo  tnn- 
loram  scelertim  confcssionem,non  extcndenteequii- 
leo,  non  sulcanlibus  ungulis,  non  iircnlibus  flammis, 
scd  virgnrum  verbcribus  cruisti.  Qiii  modus  cocrcilio- 
nis  a  mngistris  artium  riberaliiim,  et  ab  ipsis  parciiti- 
biis,  et  89ipc  etiam  in  judiciis  solet  ab  episcopis 
adhiberi.  Noli  crgo  ntrocius  vindicarc ,  quod  lcnius 
invenisti.  Itiquirendi  quain  puniendi  nccessitas  major 
cst :  ad  hoc  enim  ct  mitissimi  homines  faciuus  occul- 
lalum  diligenler  atquc  instanter  examinant ,  ut  iiivc- 


510 


*  Mss.  Aucus-nmjs  episcopus. 

*  Lov.,  de  Hipponensi  ecctesia.  At  a  Mss.  abesi  ccclesia , 
qaam  vocem ,  sive  quamplum  similein  supi.lendam  reli»- 
quere  solet  Augustious. 

Htss.  trcs,  yotaria.  Alii  duo,  Notatona, 

*  llanc  contuUmus  cum  a.  bg.  bl.  c.  cc  fT.g.  gv.  n.  r.  s. 
t.  vc  daobus  s.  quatuor  v.  cl  cum  Am.  Bad.  Er.  lx)v. 

(a)  Alias  159 :  qux  auicm  lo5  crat,  nunc  0?  Scn|-la  circa 
kieiD  t€iui)U& 


iiinnt  qiiibiis  pnrrnnt.  Uiido  plcriiinqiic  ncccsse  est, 
cxerceatiir  acrius  ini|iiisitio,  ul  mnniffslalo  scelere  sil 
iibi  apparoat  maiisuetiido.  Oniiiia  (juippc  boiia  oper.i 
amnni  iii  Iiicc  constitui ;  iion  propttT  humanain  glo- 
riam,  scd  ul  videant ,  ait  Dominus,  bona  opera  ve$tra^ 
et  glori/icent  Patretn  ve$trum  qui  in  c(eli$  e$t  (Matlh, 
V,  1G).  Ct  ideo  non  sufiecii  Apostolo  monerc  ut  mau- 
sueludincm  scrvaremus,  sed  ut  cain  etiam  nolain 
omnibus  faccremus  :  Man$uctudo ,  inquit,  ve$tra  nota 
$it  omnibus  hominibn$  {Philipp,  iv,  5);  et  alio  loco, 
Mansuetudinem  o$tentante$  ad  omne$  honnne$  (Tit. 
m,  Z),  Undc  nec  illu  sancti  David,  quando  inimico  sibi 
in  maiius  tradito  clcmcnter  pepcrcit  (i  Reg.  xxiv,  7), 
pracclarissima  ienitns  emincrei ,  nisi  poteslas  paritcr 
apiKirerct.  Non  lc  ergo  exaspcret  vindicandi  (lotestas, 
cui  leniiatcm  non  excjssit  exnmiiiandi  ncccssitas. 
Noli  facinore  invcnto  quaerere  pcrcussorcm ,  in  quo 
invcniondo  noluisti  adhibcre  tortorem. 

3.  Postrcmo  pro  Ecclesiae  utilitatc  missus  es.  Iloc 
Ecclesi»  catholicic  ,  aul ,  ut  moduin  dispensatioiiis 
meae  non  supcrgrcdi  videar,  hoc  Ecclesix  ad  Hippo- 
ncnsium-Bcgiorum  dio&cesiin  pertinenti  proJesse,  hoc 
cxpedire  contcstor.  Si  non  aiidis  ainiciim  pctentein» 
audi  episcopum  coiisulcntcm.  Quamvis  quoniani  chii- 
stinno  loqiior ,  maxime  in  tali  causa ,  non  arrogaiitcr 
dixcrim,  niidire  tc  cpiscopum  ronvenitjubcntem,  do- 
mine  cximie  ct  mcrito  iiisignis,  atqiic  ch.trissimc  fili. 
Undc  scio  quidem  cnusns  ecclcsinsticas  Excellcnti;c 
tii»  potissimum  injum-tns,  scd  quia  credo  islain  cumin 
ad  virum  clarissimum  atque  spcciabilem  proconsiilein 
portincre,  ad  cum  qiio<iuc  litteras  dedi ;  quas  rogo  ut 
ipse  illi  Iradere  ct  allegarc,  si  opus  esi,  non  gravcris : 
at(|ue  ambos  obsccro,  nc  imporlunam  arbitrcmini, 
vcl  iiitercessionem,  vcl  siiggcstioncm,  vcl  Sf>Uicitudi- 
ncm  nostram ;  ct  pnssioncs  cntliolicorum  servoriim 
Dci,  qux  infirmis  ad  xdificntionem  spirilualcm  utiics 
esse  dcbent,  haud  reciproca  inimicorum,  n  quibus 
passi  sunl,  poena  decoloretis ,  sed  potius  refracta  jii- 
dicinria  scveritate ,  ct  vestrnm  fidem  ,  quia  filii  estls 
Ecclesiap ,  et  ipsius  matris  mansuctudinem  comnicn- 
darc  minime  negligalis.  Deus  omnipotcns  Pnrstan- 
linm  tuam  bonis  omnibiis  augeal ,  domiiic  eximic  cl 
mcrilo  insignis,  atquc  charissime  fili. 

EPISTOLA  CXXXIV '  (a). 

Augu$linu$  Apringium  procon$ulem  rogat  ac  monet  ut 
CircumceHione$  atrocia  confe$$o$  mitiu$  puniat ,  nie- 
mor  eccle$ia$tiae  man$uetudini$. 

Domino  insigni  et  merito  sublimi,  ac  prxstantissimo 

filio  APRINGIO,  AUGUSTINUS. 

1.  Non  diibito  in  hac  potcstatc  quam  tibi  Dcus  ho- 
mini  in  homines  dcdit ,  cogitare  le  divinum  jadicium, 
ubi  et  judices  stabnnt  rationem  dc  suo  judicio  reddi- 
luri.  Chrisiiana  quippe  fidc  lc  imbntum  scio;  onde 
mihi  ad  ExccHcntiam  tiiam  major  fiducia  tribuitiir, 
non  solum  pclendi,  venim  ctiam  monendi  propl*r 

*  Receosuimiis  banc  ad  a,  hg,  bl.  c.  oc  cb.  ff.  g.  gv.  n.  r. 
s.  sb.  t.  vc.  quatuor  v.  ad  ct  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  tno :  (pi  r  autoin  15 i  erat,  nunc  liS,  Scripla 
su|icriorc. 


5fl  S.  ALGUSTIM 

illuni  Dominum ,  in  cujus  ramilin  nobiscum  coelesli 
jure  ccnscris,  in  quo  spcm  vit;c  acternae  paritcr  lia- 
hemuSf  ct  qucm  pro  vobis  in  sacrosanctis  myslcriis 
inyocamas.  Proinde ,  domine  insignis  ct  merito  su- 
blimis,  ac  praestantissimc  fili,  primum  quxso  ut  non 
tibi  videar  importunus  irruere  aclibus  tuis,  ea  sollici- 
tudine  quam  me  praecipue  gerere  oporlet  pro  Ecclcsia 
mihi  crediia,  cujus  utilitatibus  scrvio ,  cui  non  tam 
prxesse  quam  prodessc  desidcro  :  deinde  obsccro  ut 
quod  moneo  vel  rogo,  non  dedigncris  accipere ,  non 
cancteri»  acquiescere. 

2.  Circumcelliones  quosdam  et  clcricos  donatistas, 
cura  eorum  qai  disciplinaR  publicac  insenriunt,  prx» 
niissa  Notoria,  ad  judicia  legesque  pcrduxit.  Hi  cum 
andircntar  a  viro  clarissimo  et  speclabili  tribano  et 
noiario  fratre  tuo,  filio  meo  MarccUino,  non  tormenlis 
ungularum  atque  flammarum,  scd  virganim  coerciti , 
liorrenda  Esicinora  in  fratres  ct  comprcsbyleros  meos 
a  se  perpelrata  confessi  sunt;  quod  scilicct  unum 
eorum  exceptum  insidiis  trucidaverunt,  altcrum  e 
domo  raptum,  oculo  eflbsso  digttoque  amputato  trun- 
caverunt.  Haec  cum  comperissem  illos  fuissc  confes^ 
80S,  ideoque  minime  dubitarcm  sub  jura  tux*  sccuris 
csse  vcnturos,  has  ad  luam  Nobilitnlem  litteras  acce- 
leravl,  quibus  deprccor,  ct  per  miscricordiam  Christi 
obsecro,  sicde  tua  majore  atqtie  ccrtiore  fclicitate 
gaudeamus,  ut  eis  paria  non  retribuantur ;  qiianquam 
lapidis  ictibus  digitum  pnccidcrc  oculuuiquc  convcllcre 
leges  puniendo  non  possiiit,  qiiod  isti  sxTieiido  potuc- 
runt.  Unde  securus  sum  dc  iis  qui  hoc  se  fccisae 
confessi  sunt,  quod  hanc  vicissitudinem  non  reporta* 
butit ;  scd  ne  vd  ipsl ,  vcl  illi  quoriim  homicidiiNn 
patcfactum  cst,  pcrtua:potcstatissententiamniultcii- 
tur,  hoc  timco,  lioc  ne  fiat  et  chrisiianus  judiccm 
rogo,  et  christianum  cpiscopus  moiico. 

5.  De  vobis  qtiidcm  dixisse  Apostolum  legimus 
quod  non  sine  causa  gladium  gcratis,  ct  mimsiri  Dci 
sitiSy  vindices  in  eos  qui  malc  agunt  (Rom.  xiii,  4} ; 
sed  alia  causa  est  provincise,  alia  cst  Ecclesioe :  illius 
tcrribiliter  gerenda  cst  adminislralio ;  hujusclcmenter 
comroendandu  est  mansucludo.  Si  apud  judicem  non 
christianum  mihi  sermo  esset ,  aliter  agcrem  :  ncc  - 
tamcn  etiam  sic  Ecclcsise  causam  descrerem,  ct  quan- 
tum  admittere  digiiareturi^  instarem  ne  passioncs  scr- 
vorum  Dei  catliolicorum ,  quae  prodessc  dcbent  ad 
excmpla  patientiJR,  inimicorum  suorum  sanguinc  foe- 
dareiitur ;  et  si  noUet  acquiesccre,  inimico  animo  cnm  . 
resistere  suspicarer.  Nunc  vero  quando  apud  te  rcs 
agitur,  alia  mihi  ratio  esl,  alia  consultalio.  Rectorem 
tc  quidcm  pnccelsae  potcslalis  videmus ,  sed  ctiniii 
filiiim  chrisiianac  pielatis  agnoscimus.  Subdatur  subli- 
initas  tua-j  subdatur  fidcs  lua ;  causam  tecum  Iracto 
communem,8ed  tu  in  ea  potes  qiiod  egonon  possuin  : 
conrer  nobiscum  consilium,  et  porrigc  auxilium. 

4.  Diligenter  actum  est  ut  iiiimici  Ecrlesia^,  qui  so« 
lcht  v.nniloquio  scductioiiis  sollicitare  animos  impcri- 
tos  Uiw|uam  de  pcrsecutione  gloriantes  qiiam  se 
p(Tpcli  jactint,  horrcnda  faciiiora  sua  in  caiholicos 
elericoii  pcrpctraia  fatercnlur  cl  suis  vcrbis  iinpUca- 


EPISCOPI 


51! 


lentur.  Legenda  suntGcsta  ad  sanandas  anlmas,  quas 
pestifera  suasionc  venciiaverunt :  numquid  placet  tibi 
ut  ad  fiiiem  Gestonim,  si  crucntum  istorum  suppli- 
cium  conlincbit,  Icgcndo  pcrvenire  timeamns,  ubi 
ponimus  et  ips:im  conscientiam,  nc  malum  pro  nialo, 
qui  passi  sunt,  rcddidisse  vidcantur?  Si  ergo  nihil 
aliud  constitueretur  frenand;e  maliti.^e  perditonim, 
extrema  Tortasse  necessitas  ul  tales  occidcrenlar  ur- 
gcret;  quanquam  quod  ad  nos  attinel,  si  nihii  mitius 
eis  fieri  posset,  mallemus  eos  liberos  rclazari»  quam 
passiones  fratnim  nostrorum  fuso  eorom  sanguiiie 
vliidicari  :  nunc  vero  cum  aliquid  fieri  possit,  quo  et 
raitis  commendetur  Ecclesia,  et  immitium  oohibeatur 
audacia ;  cur  non  flectas  in  partcm  providcntiorem , 
lenioremque  sententiam ,  quod  licet  judicilNis  (accre 
ctiam  non  in  causis  Ecclesiae?  Time  ergo  nobiscum 
judicium  Dei  Patris ,  et  commenda  maiisuetudinem 
matris  :  cum  eiiim  tu  facis ,  Ecclesia  facit,  propter 
quam  facis,  ct  cujiis  filius  facis.  Gontende  bonitate 
cum  nialis  :  illi  scelere  immani  membra  de  corpore 
vivoavulseruut;  tu  opere  misericordi  eflice  ut  illa 
qux  iiefandis  operibus  exercebant ,  alicui  utili  opcri 
integra  corum  membra  dcserviant.  llli  non  peperce- 
ruiit  correctionem  sibi  praadicaiitibus  Dei  servis ;  lu 
parce  comprcbensis,  parce  ductis,  parce  convictis.  llli 
impio  forro  fuderunt  sanguinem  Ghristianuin  :  tu  ab 
eorum  sanguine  etiam  juridicum  gladium  cohil)e  pro- 
ptcr  Christum.  Illi  ministro  Ecciesiae  occiso  extorse* 
runtspatium  vivendi :  tu  inimicis  Ecclesiae  viventibuf 
relaxa  spatium  pceiiitcndi.  Talem  te  oportet  csse  in 
causa  Ecclesiae  judicem  christianum,  pctentibus,  mo- 
nentibus,interoedcntibus  nt)bis.Solent  bomines  qoaiK- 
do  cuin  ininiicis  eorum  couYictis  lcnius  agitur,  a  uii- 
tiore  senientia  provocare  :  sed  inimicos  nostros  iu 
diligiinus,  ut  iiisi  de  lua  christianaobedicntia  pra^sii- 
inamus ,  a  liia  scvera  sententia  provocemus.  Dcus 
omnipotcns  Excellentiam  tuain  auctiorem  feliciorem* 
que  conservct,  domiiie  iusignis  et  mcrito  sublimis,  ac 
praestaiiiissime  fili< 

EPISTOLA  CXXXY  *  (a). 

Volumnui  Augmtino ,  proponeni  ilii  qua$tione$ :  fue- 
modo  Deus  immensu$  claudi  potueril  ulero  virginis , 
el  infantis  corpusculO;  an  mundi  cunm  deseruerit 
interim^  elc;  num  etiam  miraculii  satis  declaraia  sit 
ejus  divinitas. 

Donuno  vere  sancto^  ac  merito  veneralnli  patri  Au* 

GDSTINO  episCOpOf  VOLUSIANUS. 

1.  Petis  nUy  vir  probitalis  jusliiiteque  documentum^ 
ut  aliqua  ex  ambiguis  lectionis  peritw  diucnda  percon* 
ter.  Amplector  gratiam  nmneris  imperaU^  meque  libens 
in  disciplinas  luas  offero,  veteris  sententite  auctoritaUm 
secutus^  qum  nullam  ad  perdiscendum  abundare  credit 
atatem.  Neque  immerito  sapiens,  prudeniia:  studia  nullis 
terminis^  neque  fine  conclusit ,  quando  primordHs  suis 
remota  virtus  ^  nunquant  adco  reseratur  adeuntibuSj  ut 

1  Unus  vatic.  oodex  csleris  refragantibu&praerert^remoM 

veritas.  ... 

"  Exstatcum  epi&tola  cxxxtr,  In  ibdem  Qid.  supra  desi- 

gnatis. 

(a)  Alias  2 :  ouai  autcm  135  crat,  nunc  110.  Scnpta  sub 
iniUum  aniii  41z. 


813  EPISTOLARl 

omnis  protinus  ad  aguitioncm  palescat,  Domine  vere 
iancle ,  ac  merilo  venerabilis  pater^  eU  operce  pretium 
cognoseere  habitam  inter  nos  proxime  confabutationcm, 
Qiubusdam  amicorum  conventibus  aderainns^  frequentes 
proferebantur  tll.c  pro  ingmiis  studisque  sententice, 
Erat  tamen  sermo  rhetorica  partitio  :  apud  agnoscen- 
tem  toquor;  nam  etkam  ista  paulo  ante  docuisti.  Ad" 
struebatur  qmd  esset  inventio ,  qua  inventionis  acrimo- 
uia  S  quantus  disponendi  labor^  quce  translationis  gratia, 
qno!  iconismatum  pulchritudo,  et  pro  ingenio  naturaque 
materice  apposita  etiam  dicendi  facultas.  Alii  rursus 
poeticam  etevabant  faventes.  Ne  hanc  quidem  eloquentice 
partem  tacitam  aut  inhonoram  *  rclinquis,  ut  convenieii" 
ter  poeta  dixerit : 

Inlcr  vlclriccs  hcderam  libi  serpere  lauros. 

{virg.Buco\  ect.%,) 

Dicibatur  ergo  quantus  aconomias  esset  ornatus^  qnm 
mvtaphorarum  venustas^  quunta  in  comparatione  su- 
llimitas ;  jam  leves  enodesquevcrsns,  alque,  ut  ita  dixe^ 
rini^  cmsurarum  modutata  varialio,  Tunc  ad  familiarcm 
tuam  pldlosophiam  sermo  deftectit,  quam  ipse  Arislote- 
lico  inore  tanquam  Isocruticam  fovere  consueveras. 
Quccrebamus  et  quid  egerit  praceplor  ex  Lyceo ;  qnid 
Academim  multiplex  et  continnala  cunclaiio;  quid  ille 
disputaior  ex  Porticu;  quid  Physicorum  peritia;  quid 
Epicureorum  votuptas;  quid  inter  omnes  infinita  dispu' 
tandi  libido^  tuncque  magis  ignorala  veritas,  postquani 
preesumptum  cst  quod  possit  agnosci, 

3.  Dum  in  Int  confabulatio  nostra  remoratur,  unut 
€  multis  :  Et  quis,  inquil,  e$t  sapientia  ad  perfectum 
Christianitatis  imbutus ,  qui  ambigua  in  quibus  hcereo 
pauit  aperire^  dubiosque  assensus  nieos  tera  vet  verin- 
mili  credutitate  firmaref  Slupemus  tacentes.  Tunc  in 
kwc  sponte  prorumpit :  Miror  utrum  mundi  Dominut 
€t  reelor  intemeratm  femnm  corpus  impleverit ,  pertU' 
lerit  decem  menuum  longa  illa  fastidia  mater^  et  tamen 
virgo  emxa  nt  tolemnitate  pariendi^  et  pott  hmc  rtr^i- 
nilat  intaeta  permanterit.  Hit  et  alia  tubnectit :  Intra 
earputeutum  vagientit  infanlim  latet,  cui  par  vix  *  pu' 
tatwr  umvertitat ;  patitur  pueriiitatit  annot^  adoletcit , 
intentute  toHdatur;  tam  din  a  tedibut  tuit  ahett  iUe 
regnator,  atque  ad  unum  corputculum  totiut  mundi  eura 
transfertur;  deinde  in  tomnot  resolvitur^  cibo  alitur  ^ 
winet  morlaliumtentit  afectus ;  nec  ullit  competentibut 
rignit  tantm  nmjettatit  indicia  clareteunt ,  quoniam  lar' 
taUs  ^  itta  purgalio^  debiSum  curm^  reddila  vita  defun' 
(fts,  toc,  si  et  alios  '  cogitet^  Deo  parva  tunt.  Inter" 
Hniinut  ulterius  inquirenti^  soluioque  convcntu^  ad 

*  ln  Mn.  8ei.teindccim:^s(rttefotor  quid  etset  inventumit 
uerimomm» 

*  Lov.y  inhonoratam  reliqtd.  liss.  plures,  reHquitteni.  Sed 
legendnm  cum  melioris  Dot»  Gdd.,  inhonoram  relinqm, 
Uudat  quip|)e  Augusliuum  quod  poeticam  oobilibril,  liLris 
videlicet  conscriptis  de  mustca. 

*  Edd.,  cid  parva.  At  Mss.  viginti  tres  tum  io  hac,  tum  io 
EiJst.  15?  coDstauter  babcnt,  cui  par  vix. 

^  UDUS  e  vatic.  Mss.,  camalis  Ula  purgatio.  M  alii  omncs 
habent,  tarvaUs;  id  est  liberatio  a  dxinoiiibus,  qui  larvae 
vDdtafltur. 

*  A|jiid  Lov.  altasque  Edd.,  hme  et  aUa  d  cogites.  Sed  in 
Km.  hic et  infra  in  Eiist.  137iegitur,  hcfcti et  aHot  cogitet. 
Uc  poffo  legebat  Aogustimis,  cum  ad  hoc  respfNideai :  /a- 
imiicr  quidem  et  not  tatia  gessisse  prophetas,  etc. 


M  CL.\SSIS  III.  $14 

potioris  peritim  merita  distulimut,  ne  dum  incauiift 
secreta  temerantur,  in  culpam  deflecUret  error  innocuut. 
Accepisti,  vir  lolius  glorim  capax,  imperitim  confesuo- 
nem ;  quid  a  parlibus  vcslris  desideretur  agnoscis.  In-- 
terest  famm  lum,ul  quwsita  noverimits.  Vtcumqueabsqne 
delrimento  cultus  divini  in  aliis  sacerdotibut  loleratur 
inscitia;  at  cum  ad  antisiitem  Augustinum  venitur,  iegi 
deest  quidquid  contigeril  ignorari.  Incolumem  Venera^ 
Uonem  tuam  dlvinitas  summa  tueaiur^  domine  vere 
sancte^  ac  merito  venerabilis  pater. 

EITSTOLA  CXXXVI  *  (a). 
Mtarcellinns  Angusiino,  rogms  ut  Volutiano  faciatsalit, 
et  narrans  qnosdam  calumniari  quod  Deut  veterem 
Legem  prm  tmdio  seu  contHiorum  inconstantia  abro- 
gorit,  quodqnc  doclHna  evangelica  sit  rapubiicm  inu" 
tilis;  denique  chrisiianos  principet  mnltum  malorum 
invexitte  reipublica: 

Domino  nimiumque  venerabili^  et  omnibut  mihi  ogiciit 
unice  percolendo  pairi  Augustino,  Marcelu.*«us. 

I.  Vir  illustris  Volusianus  Beatitudinit  tum  mihi  Ut^ 
teras  legil^  imo  ine  qmdem  cogenU  pluribut  legit,  qum 
scilicet  omma  qum  a  te  dicuntur,  cum  vere  miranda 
sint,  usquequaque  miraius  sum.  Sermonit  enim  divini 
gratia  humililer  tumens,  facile  ut  ptaceret  emeruit.  Hinc 
enim  plurimum  placuit,  quod  hontinis  greuut  aliquanto 
tilubantes  boni  proposiii  exhorlaiione  ttaiuere  et  finnare 
contendis.  Est  enim  nobis  cum  eodem  quotidiana  pro 
viribus  nostrif,  et  pro  ingenii  paupertate  ditpuiatio. 
Swclm  uquidem  mairit  ejus  precalione  compultut,  eura 
mihi  est  eum  frequeniius  sulutandi  gratia  convenire^  iicet 
vicem  in  hac  parte  reddere  etiam  ipse  (tignetur.  Accepla 
aulem  Venerabilitatit  tum  cpisiola^  homo  qui  a  veri  Di-i 
tlabilitate^  multorum  quorum  in  hac  urbe  copia  ett  peT" 
tuasione  revocalur^  ita  motut  ett,  ut  st ,  quantum  ipte 
con/irmat,  iitterarum  proUxitatem  minime  formidattet 
omne  Beatitudini  tum  quad  habere  potett  innnuattei 
ambiguum.  Sed  tainen  tatit,  ticut  etiam  ipte  probare 
dignaberit^  cuito  accuraioque  termone,  et  B^manmelO' 
quentim  nitore  pertpicuo ,  aliqua  tibi  extohi  impeudio 
potiulavit.  Qum  quidem  quentio  utquequaque  detrila  ett^ 
ei  eorum  euper  hae  parU  tatit  nota  ealUditat^  qui  djspeii- 
tationein  dominicm  iiicarnationit  infamant.  Sed  tameu 
etiam  ego  in  /lae  parte^  qtua  plurimit  qmdquid  retcri- 
pserit  profuturum  ette  confido,  precator  aecaieriin^  ut 
ad  ea  vigiiantiut  retpondere  dignerit,  in  quibut  niMt 
ampHut  Dounnunif  quam  aiU  hominet  facere  potueruni^ 
getsisse  mentiuntur.  Apottonium  siquidem  tuum  nobit  ei 
Apuldum,  aUotque  magicoi  artis  hoimnet  in  medium 
proferunt^  quorum  majora  contendunt  exUtitte  miracula. 

i.  Ipte  aulem  vtrUluttrit  tuperiut  memoratuty  multa 
etse  dixit  prmsentibut  aUquantit,  qum  hme  pottentjumgi 
non  immerito  qumtUoni  ^fSi,ut  ante  iftxt,  non ab  ejut 

^  Mss.  undedm,  mitltas  esu  dixii,  qtim  huic  possentjungi 
non  immerito  qumsiiones. 

*  AdGdd.  a.  bg.  bl.  bn.  c  oc.  ff.  g.  gv.  j.  1.  n.  r.  sb.  1. 1. 
vc.  vd.  duos  a.  quinqae  v.  recognita,  et  ad  Am.  Bad.  Er. 
Lov. 

(a)  AKas  6 ;  qoae  autem  136  erat,  Dunc77.  Scripti  ecdcii 
temj^ord. 


5lS 


s.  AUCUSTLNi  Eriscori 


M 


partibus  epiilolam  considerala  brevUai  ftuiset.  Qute 
tamen  licel  scribere  noluerit,  tacere  non  est  pa$sus.  Di- 
cehat  euim  quod  etn  iibi  hodie  incamationis  tiominicw 
ratio  rcdderetur ,  reddi  vix  ad  liquidum  possit  cur  hie 
Ueusy  qui  et  VeUris  Teslamenti  Deus  esse  firmatur , 
spretis  veteribus  sacrificiis  deiectatus  est  novis.  Nihil 
enim  corrigi  posse  assercbat  nisi  quod  antefactum  non 
recte  probarelur;  vel  quod  semel  rccte  factum  «i/,  fiiimu- 
tari  ullatenus  non  dcbuisse.  Recte  euim  facta  dicebat 
mutari  nisi  injuste  non  posse ;  maxime  quia  isla  varietas 
inconstantice  Deum  possit  arguere.  Tum  deinde  quod 
ejus  prasdicalio  alque  doctrina,  reiptiblioB  moribus  nulla 
ex  parte  convenial ;  utpole,  ^cut  a  muUis  diciiur,  cujus 
hoc  constet  prccreptum^  ut  nulli  malum  pro  malo  reddcre 
debeamus  (Rom.  iii,  17)^  et  percutienli  aliam  prabcre 
maMllam^  et  pallium  dare  persislenti  tunicam  lollere , 
ct  oum  eo  qui  nos  angariare  voluerit ,  ire  debere  spatio 
ilineris  duplicato  {Matlh.  v,  39-il) :  quas  omnia  reipU" 
hlicos  moribus  asserit  esse  conlraria.  Nam  quis  toili  sibi 
ab  hoste  aliquid  patiatur,  vel  Romance  provincia:  deproi^ 
datori  non  maia  veiit  belii  jttre  reponere?  El  cantera  quie 
dici  ad  reiiqua  posse^  inteiiigit  Yenerabiiilas  tua.  Utec 
ergo  omnia  ipsi  posse  adjungi  cestimat  quajslioni,  in  tan^ 
tum  ut  per  christianos  prindpes,  christianam  reiigicnmn 
maxima  ex  parte  servantes ,  tanta  ( etiamsi  ipse  de  hac 
patte  taceat)  reipubiicte  maia  evenisse  manifeslum  ^t. 

5.  Unde,  sicut  Beatitudo  tua  mecum  dignatur  agno- 
scere,  ad  hcec  omnia  (quoniam  muitorum  manibus  sine 
dubio  tradetur  Sanctitatis  tuce  desiderata  responm)  pie- 
nus  dcbel  et  eiucubralus  soiutionis  spiendor  ostendi; 
maxime  quia  cwn  ista  gcrerentur ,  eximius  llipponensis 
regionis  pouessor  et  dominus  prwsens  aderut^  qui  et 
Sanctitatem  tuam  sub  ironice  aduiatione  iaudaret ,  et 
sibi,  cum  de  liis  quatreret,  minime  satisfactum  esse  con- 
tenderet.  Ego  vero  ad  hcec  omnia  promissionis  non  im- 
memor  sed  exactor,  libros  confici  deprecor,  Ecclesice,  hoc 
tnaxime  lempore^  incredibiiiter  profuturos. 

EPISTOLA  CXXXVII  *  (a). 
Respondet  Augustintu  ad  nngulas  qucesiiones  superius 
propontas  a  Voiunano. 

l^omino  illuslri  ct  merito  insigni,  ei  pr.TStaniissimo 
filto  VoLusiAKO,  AuGUSTiNUS,  in  Doniiiio  saliilem. 
CAPUT  PRIMUM.-- 1.  Lcgi  liUeras  luns,  in  quibus 
vidi  magiii  ciijusdam  dialogi  specimeu,  laudabili  brevi- 
late  comprelicnsum.  Rcsponderc  igilur  debui,  ncc  pro 
dilationc  aliquid  cxciisaiionis  oppoiiere.  Accidit  cniin 
opportune,  iit  ab  alienis  oegotiis  mihi  ali«]uantulum 
vacarct.  Qiiibus  aulem  dictandis  lioc  olium  statueram 
impendere,  paolulum  distuli,  ncqunquam  justum  esse 
arbitratus  ut  quem  ad  quxreudum  cxborlatus  ipse 
fuerairt,  differrcm  quvrenlcm.  Qiiis  niilem  nostrum  , 
qui  Christi,  ut  |K>s6umus,  gratiaiii  miiiistramus,  cum 
tiia  verba  legerit,  ila  te  vclit  doctriiia  iiistrui  cbrislia- 
na,  ut  tibi  tantum  sufTiciat  ad  salutcm ,  noii  bujus 

*  Ad  cdd.  sujira  notatos,  quibus  epistola  cxxxn  oontiae- 
t«r,  cailigtu  RilL 

{a)  Alias  3 :  qiub  aulem  137  erat »  nunc  78.  Scripta  pau!o 
poai  sa|.eriorefu. 


vitx,  quam  vaporis  esse  simillimam,  laiilillimi  appa- 
reniis,  et  illico  vanesceutis  atque  percuntis»  sernM 
divinus  adiuonere  ctu^vit  {Jacobi  iv,  15),  sed  riaio 
salulem  propter  quam  adipisceiidam  et  in  xterouin 
obtincndam  christiani  sumus  ?  Parum  esl  ergo  oobis 
sic  te  iiislrui ,  ut  tibi  sit  libcrando  satis.  Ingeiiiuni 
quippe  et  eloquium  tuiim  tam  excellciis  tamque  lucu- 
lenliim  prodessc  debet  etiam  cxteris,  contra  qnoruin 
Uirdilalem  seu  pcrversilatem,  coiiveiiiciitissime  deleo- 
denda  cst  tante  gratix  dispcnsatio,  qunm  supcrbx 
animulue  nihili  pcndunt,  qu;e  nimis  aflcctant  pluri- 
niiini  possc,  cl  ad  sua  vilia  snnauda  vcl  ctiaui  rcfrc- 
naiida  niliil  possunt. 

i.  Qii;cris  igiliir ,  Ulrum  mundi  Dontinus  et  rectar 
intetneratce  femince  corpus  implevcrit ;  pertuierit  decem 
mensium  longa  ilia  fastidia  mater ,  et  tamen  virgo  etdsa 
sit  ioiemtiitate  pariendi^  et  post  hasc  vtrgimloi  invioiata 
permanserit.  Vtrum  inlra  corpuscuium  vagientis  infath 
tia:  iatueritf  cui  par  vix  putatur  univerdtai;  pmsus 
fuerit  puerilitatis  annos,  adoleverit^  juventute  so&daiss 
sit;  tam  diu  a  icdibus  suis  abfuerit  regnator  iUe,  atque 
in  unum  corpuscuium^  totitu  mundi  cura  translata  sit ; 
ddndein  somnos  resoiutus  sit;  cibo  aiittu,  otnnes  tnorta- 
iium  sensertl  affectus ;  tieqne  uliis  competentibus  sigtds 
claruerint  tantce  tnajestatis  indicia ;  quoniam  larvaHs 
itia  purgaliOy  debiiium  curce^  reddita  vita  liefunciiif  htec, 
ii  et  aiios  cogitemus,  Deo  parva  sunt.  Ilanc  scribis  in 
quodam  cpnvciitii  aniicoruni  ab  uno  cx  multis  qui 
aderaiit,  illaiani  esse  quxstionem ;  vos  aulero  uiter- 
vcnisse  ullerius  iiiquircnil,  solutumque  conventuro , 
nd  poiioris  peritix  merila  distulisse,  iie  dum  incautius 
secreta  lemeraiilur,  in  culpam  deflecterei  error  in* 
nocuus. 

3.  Dcindc  ad  mc  liltcrarum  tuariim  dirigis  inten- 
tionem,  ct  post  banc  imperitias  coiifessionem ,  admo- 
nes  ut  a  pariibus  nostris  qiiid  desideretur  agnoscam. 
Adjungis  etiani  ramx  mco}  iiitcresse  ut  quxsita  nove- 
rilis,  quod  utcumque  absque  dctriinento  divini  cullus 
in  aliis  sacerdotibus  tolcraiur  inscitia,  al  cum  ad  me 
anlistitem  venltur,  legi  deesse  quidquid  coiitigerit 
igiiorari.  l^imum  igitur  baiic  de  me  opiiiionem  facile 
pncsuniptam ,  qtucso  deponas ,  eumque  animura 
quamvis  crga  mc  l)encvoIentissimum ,  solvas  atqoe 
exuas ;  ac  de  me  niibi  magis  quam  ulli  allcri  crcdas , 
si  milii  dilcctionis  viccm  repcndis.  Tanta  est  enim 
cbristiaiinrum  prorunditas  Littcrarum ,  ut  in  eis  quo- 
tidic  proncerem,  si  eas  solas  ab  incunte  pueritia  usque 
ad  dccrcpiiam  senectutem  maxiino  otio ,  summo  sto- 
dio,  meliore  ingenio  conarer  addisccro :  non  qnod  acl 
ca  quas  neccbsaria  sunt  saluti,  tanta  in  eis  perveniatur 
diflicullale ;  sed  cum  quisque  ibi  fidem  tenuerit ,  sina 
qua  ple  recteque  non  vivitur,  tam  multa,  tamque 
multiplicibus  mysteriorum  umbraculis  opacata  iniel- 
ligenda  proncicntibus  rcstaiit,  tantaque  iion  soluin  lu 
vcrbis  quibus  ista  dicta  suiit ,  verum  ctiam  iii  rebus 
qu£  intelligeiidae  sunt ,  latet  altitudo  sapientiae ,  ul 
annosissimis ,  acutissimis,  flagrantissinils  cupidiUite 
dific^idi  hoc  contingat,  qiiod  eadem  Scriptura  qnodaiD 


BI7 


EPISTOLARUM  CLASSIS  III. 


loco  habeC,  Cum  coMummavfrit  Aomo,  tunc  htcifit 
{Ece&.  XVIII,  6). 

CAPUT  II.  —  4.  Sed  quid  liinc  plura  ?  Veniendum 
potias  est  ad  rem  quam  rcquiris.  Ubi  primum  te  scire 
volo ,  non  hoc  hal)ere  cliristinnani  doclrinam ,  quod 
ila  sit  Dcus  infusus  carni,  qua  cx  Tirgine  nascereiur, 
ut  curam  gubemando!  universilalis  vel  deseruerit  vol 
amiserit ,  vel  ad  illud  corpnscuhun  quasi  contractam 
materiaro  collcclamquc  transtulerit.  Ilominum  iste 
sensus  est,  nihii  nisi  corpora  valcnlium  cogitnre; 
sive  ista  crassiora ,  sicut  sunl  humor  atque  humus , 
8ive  subtiliora,  sicutacris  cl  lucis ;  scd  lamen  corpora, 
quomm  nullum  poicst  essc  iibii|ue  totum,  qiioniam 
per  innumerabilcs  partcs  aliud  alibi  habeat  neccsse 
est,  et  quantumcumquc  sit  corpus  scu  qiiantuluniciim- 
que  corpnsculum ,  loci  occupet  spatium ,  eumdemque 
locum  sic  iinpleat ,  ut  in  nulla  ejus  parte  sit  lotum. 
Ac  per  hoc  densari  ac  rarescere,  contrahi  et  dilaiari, 
in  miniitias  deteri  et  grandcscerc  in  molem ,  non  nisi 
corporum  est.  Longe  aliud  esl  animx  nalura  quam 
corporis :  qiianlo  mngis  Dei,  qui  creator  est  et  aninix 
•  eC  corporis  ?  Non  sic  Deus  dicitur  implere  muiiduin , 
▼elut  aqiia,  velut  acr,  velut  ipsa  lux,  ut  minore  sui 
parte  minorem  mundi  iinpleai  partem,  et  mnjore  ma- 
jorem.  Novit  ubiqiie  totus  esse ,  et  nullo  contincri 
loco ;  novit  venire  non  reccdcndo  ubi  crat ;  novil  «ibire 
non  deserendo  quo  vcnerat. 

5.  Miratur  hoc  mcns  humana ,  et  qoia  non  cnpit, 
fortasse  nec  credit :  scipsam  primilus  ingrata  *  mire- 
mr,  seipsam  pauliilum ,  si  potest ,  attollnt  a  corpore, 
et  ab  eis  rebus  quas  solet  sentire  per  corpiis;  et  vi- 
deal  ipsa  quid  sit  qiix  utiiur  corpore.  Scd  forie  non 
potest :  magni  quippe  est  ingcnii,  ut  ait  quidam,  scvo- 
care  mentem  a  scnsibus,  el  cogitationem  a  consueiu* 
dine  abducere  ( Ctcero,  Qucest.  Tuscut.  lib.  1  ).  Ipsoa 
crgo  corporis  sensus  aliquanto  insuetius,  et  vigilnntiuS' 
pcrscruteiur.  Sunt  ccrte  quinque  partiti  corporis  scn- 
aus ,  qui  nec  sine  corpore,  ncc  sine  anima  esse  pos- 
suiil :  quia  neque  sentire  est  nisi  viventis,  quod  ab 
anima  est  corpori ;  neque  sine  corporeis  instrumentis, 
ei  quasi  vasis  atque  organis  videmiis,  audimus,  ca*te- 
risquc  tribiis  utimur  sensibus.  Intendat  hxc  anima 
ralionalls ,  et  sensus  corporis  non  sensibus  corporis , 
sed  ipsa  mente  atque  ratione  consideret.  Certe  sen- 
lire  bomo  non  potest,  iiisi  vivat ;  vivitauicm  in  cariie, 
anteqiiam  morte  utrumqiie  dirimatur.  Quomodo  igitur 
anlnia  quae  sunt  extra  camem  suam  sentit,  qu£  non- 
nlsi  in  came  sua  vivit?  Annon  ab  cjus  carne  longis- 
slme  absunl  sidera  in  c(rlo?  annon  li.  cceio  videt 
•olem?  An  sentire  non  est  vidcre,  cum  sit  in  quinque 
tensibos  c^eteris  excelleniior  visus?  An  et  in  coelo  vi- 
▼il,  quia  el  in  coelo  sentil,  et  sensus  esse  iion  •  potest 
ubi  viu  non  est?  An  sentit,  et  ubi  non  vivit;  quia 
cum  in  sua  lantum  carne  vivat ,  seniit  etiam  in  bis 
locis,  qu»  praeter  cjus  carnem  conlinent  ca  quae  taii- 

*  ¥m.  novem  :  sdp$am  prvmlus  mirata  miretur. 

•  Fxasroo  visum  est  negationem  hic  superfluere,  eam- 
q  je  omisere  Lovanienses.  Sed  habent  ji:ss.  omncs,  et  ad 
if.niHmi  necessarium  omnino  censemus. 


518 


gitaspcclu?  Vidcsnequam  hoc  sit  Intebrosum  in  seiisii 
tam  conspicuo,  qui  visus  dicitur?  Aitcnde  et  audiluiu. 
Nam  et  ipse  sc  foras  qiiodammodo  diffundit  a  caiiie. 
Undeenim  dicimus,  Forlssonnt,  nisi  ibi  senliamus 
ubi  sonat?  Ergo  el  illic  extra  carnem  nosiram  vivmnis. 
An  scniire  possuraus  et  ubi  non  vivimus,  cum  sensus 
sine  vita  csse  non  possil  ? 

6.  Cailcri  tres  scnsusapud  seipsos  sentiunt,  quam^ 
vis  de  olfaclu  ulcuniqiic  possit  dubitari.  De  gustu  au- 
lem  ai(|uc  taclu  nulia  conlroversia  cst,  quod  ea  qu» 
giisiamiis  ct  tangiinus,  non  alibi  qiiam  in  carne  noslra 
sciitimiis.  Proiiide  isti  ires  sensus  ab  hac  consider;#- 
tione  semoveantur.  Yisus  auditusque  afferunt  mirabi- 
lein  quye&tioncm ;  aut  quomodo  anima  sentiat  ubi  non 
vivii,  nut  qiioniodo  vivnt  ubi  non  esl.  Ncque  enira  nisi 
in  cnrne  siia  est;  scntit  aulem  etiam  pniler  carnein 
suam.  Ibi  quippe  scntil  ubi  videt;  quia  et  vidcre  sen- 
tire  esl  :  ibi  sentit  ubi  audit;  quia  ct  audire,  sentire 
est.  Aut  crgo  et  ibi  vivii,  nc  per  hoc  etiam  et  ibi  est; 
aut  scntit  ct  ubi  non  vivit ;  aut  vivit  et  ubi  non  est. 
Uxc  omnia  mira  siiiit;  nihil  horum  anQnnari  siae 
quadam  vclut  absurdilnle  poicst :  el  de  scnsu  loqui- 
miir  morlicino.  Quid  igiiiir  est  ipsa  anima,  pneter 
corporis  scnsum,  id  esl  in  mcnte  qua  isla  considerat? 
Noquc  eniin  scnsii  corporis,  de  ipsis  sensibus  corporis 
judicat.  Et  pulamus  nobis  de  omnipolentia  Dei  incre- 
dibile  dici  aliquid,  cura  diciiur  Vcrbiira  Oei,  per  quod 
orania  facla  sunt ,  sic  assuinpsisse  corpus  ex  virgine, 
el  seiisibus  apparuisse  raortalibus,  ut  imniortalitatem 
suam  non  corruperit,  ut  alcrnilatem  non  mulaverit, 
ut  potestatera  non  ininuerit,  ut  administrationcin 
miindi  non  deserucrit,  ut  a  sinu  Patris,  id  est  a  secreto, 
quo  cum  illo  et  in  illo  est,  non  recesserit! 

7.  Vcrbum  Dci  sic  inlellige ,  per  quod  facta  sunt 
omnia,  non  ut  ejus  transire  aliquld  cogites,  et  ex  fu- 
luro  prajlerilura  fieri.  Manet  sicuti  est,  et  ubique  to- 
lura  est.  Venit  autem  cura  raanifeslatur,  cl  cum  oc- 
culiatur  abscedit.  Adest  lameii  sive  occultum  sive  ma- 
nifcsium ,  sicut  lux  adest  ocnlis  et  videntis ,  et  caici : 
sed  vidcnti  adesi  prajscns ,  caico  vero  absens.  Adeal 
et  vox  audieniibiis  auribus,  adest  eliam  surdis  :  sed 
illis  patel,  istns  latet.  Quid  autem  mirabilius  quam  id 
quod  accidil  in  vocibus  nostris  verbisque  sonantibus , 
in  re  scrlicet  raptim  transiloria?  Cuui  enun  loquimur, 
ne  secundaj  quidem  syllabai  locus  cst,  nisi  prima  so- 
nare  destiterit ;  et  taracn  si  unus  adsit  auditor,  totum 
audit  quod  dicimus;  et  si  duo  adsint,  lantumdem 
ambo  audiunt  quod  et  singulis  totum  est ;  ei  si  audiat 
multltudo  sileiis ,  non  intcr  se  particulalim  commi- 
nuunt  sonos  tanquain  cibos,  sed  orane  quod  soiiat  el 
omnibus  totum  csl ,  cl  singulis  totura.  Itane  jam  non 
illud  est  potius  incredibile,  si  vcrbum  horaiiiis  traiis- 
iens  quod  exhibcl  auribus ,  Verbura  Dei  permanens 
non  exhiberet  rebus  S  ut  queraadraodum  hoc  simul 
auditur  a  singulis  etiam  totum,  iu  illud  simul  ubique 
slt  totum? 


*  IQ  prius  excusislegebatiir  :  Quod  exlnbetur  auribui.,. 
non  exmbetur  relm$.  Atln  oamflKis  prope  Mss. :  Quodexkibtt 
atiribtti...  nonexhiberet  rebus. 


m 


8.  Non  itaque  metuenfluifi  est  corpusculum  infan- 
liae ,  ne  in  illi»  tantas  ^  Deas  angiistias  passus  esse  vi- 
deatur.  Ncque  enim  mole,  sed  virtute  magnus  est 
Deus ;  qui  provideniia  sua  meliorem  sensum  formicn- 
lis  et  apiculis  dcdit  quam  aslnis  et  camelis ;  qni  ei 
grano  miiuitissimo  seminis  tantam  flculneoe  arboris 
magnitudinem  creat,  cum  ex  multo  majoribus  semini- 
bus  loiige  niinora  multa  iiascantiir;  qui  pupiliam  tani 
parvam  dituvit  aciei  qiia  pcr  oculos  emicante ,  in  iclft 
icmiporis  coeliim  prope  dimidium  lustraretur ;  qui  ex 
piiiicto  et  qtinsi  ceiitro  cerebrii  sensus  omnes  quina- 
ria  distributione  dilTuiidit ;  qui  corde ,  meinbro  tavi 
cxiguo,  vitilem  niotum  per  corporis  cuiicta  dispensat : 
his  alque  hnjiismodi  rebus  insinuans  magna  dc  mini- 
niis ,  qui  non  cst  parvus  in  parvis.  Ipsa  eiiiin  magpiii- 
tudo  virtulis  ejus ,  quae  nullas  in  angusto  senlit  angu- 
Biias,  nterum  virgiiialem  non  advcfntitio,  scd  indigena 
puerperio  fecundavit :  ipsa  sibi  aniniam  rationalem , 
ci  pcr  camdem  etiam  corpns  humauum ,  totiimque 
omnino  homincm  in  melins  mutaudum ,  nullo  modo 
in  dcteriiis  mutaUi  coaptavit ;  nonicn  humanitatis  nb 
eo  digiiantcr  assumcns,  divinitalis  ei  largiter  tribuens. 
Tpsa  virliis  per  iiiviolatx  matris  virginea  viscera, 
mombra  infantis  eduxit ,  qux  postea  per  clausa  osiia 
mcmbra  juyetiis  introduxil  (Joan.  xi,  !26).  Hic  si  ratio 
qu.Tritur,  non  crit  niifabile  :  si  exemplum  poscilu^, 
non  crit  singulare.  Dcmus  Dcum  aliquid  posse ,  qiiud 
nt)S  ratcamur  investigare  noii  posse.  In  talibus  rebus 
tota  r;ilio  facti  est  potentia  racientls. 

€APUT  III.  —  9.  Jam  illud,  quod  iu  somnos  solvl- 
tiir,  et  cibo  alitur,  et  omnes  humanos  seutit  aflectus, 
homlnem  pcrsuadel  hominibus,  quem  non  consumpsit 
uiique,  sed  assumpsit.  Ecce  sic  factum  est;  ct  tameu 
qiiidam  haeretici,  perverse  niirando  laudandoque  ejus 
virtutcm,  natnram  humanam  in  eo  prorr.is  agnoscerc 
noluerunt^  uhi  est  omiiis  grati»  coir»mcndiitio,  qua 
salvos  Tacit  credentes  in  se,  profundot  thesauros  sa- 
pieiiti»  et  sdcnti.t:  continens,et  fidementet  imhucns, 
qiias  ad  a^tefnam  contemplatioiiem  verhatis  incom- 
miitabitis  provehat.  Qiiid  si  Omnipolens  hominem 
nbicumque  formatum  non  cx  maiemo  atero  crearet, 
sed  repeiitinum  infcrret  aspectibus?  quid  si  nuIUs  ex 
parvuloin  juvcntam  mutaret  actates,  nullos  cibos, 
nulloft  caperec  somnos?  Nonneopinioiiem  confirmarct 
crroris,  ncc  hominem  verum  suscepisse  ullo  modo 
crcderctur ;  ct  dum  omnia  mirabiliter  facit ,  auferret 
quod  inisericorditer  fccit?  Nunc  vero  ita  inter  Deum  ct 
homines  mcdiator  appaniit ,  nt  in  unitate  personae 
ropulans  utramque  naturam ,  et  solita  siiblimaret  in- 
solitis,  ei  insolita  solitis  tcmperaret. 

10.  Quid  autem  non  mirum  facit  Deus  in  omnibus 
crcaCurae  motibus,  nisi  coiisucludine  quotidiana  viluis- 
sent!  Deniqiie  quam  multa  usitata  calcaqtur,  quae 
considerata  stupeiitnr !  sicut  ipsa  vis  scminiim,  quos 
nnmeros  habet,  et  quam  vivaces,  quam  efncaces , 
quom  lateiitcr  potcnics,  quam  in  parvo  magna  mo- 
lientes,  quis  iideat  aniino,  quis  promat  eloquio?  llle 
igitur  sibi  homiiiom  sinc  semine  opcratus  csi,  qiii  in 

I  Kovcmdcclm  vas.,  tanius. 


S.  AUGUSTINI  EPIS^Pt  igso 

rerum  natura  sine  seminibns  operatur  el  seonina.  Ille 
in  suo  corpore  numeros  temporum  mensarasque  aer- 
vavit  a^tatum,  qmisilie  ulla  sui  muiabthtaie  nraiMlo 
contexit  ordinem  saHmlorum.  fluc  enim  creirii  ia 
tempore,  quod  coepit  ex  tempore.Yeflmm  aulem  in 
priitcipio,  per  quod  facta  sunt  lempora,  lempas  elegit 
qiio  susciperet  camemt  non  tcmpori  cessil  ul  vertere- 
tur  in  carnem.  Ilomo  quippe  Deoacceb«l,  non  Deos  a 
se  rccessii. 

11.  Sic  autcm  quidam  rcddi  sibi  rationcm  flagitnnt, 
qiiomodo  Deus  homini  permixtus  sil ,  ut  uiia  fieret 
pcrsotia  Christi ,  cum  lioc  semel  fieri  oporuierit ; 
qiiasi  ratiunem  ipsi  reddjiit  de  re  qoae  quolidie  fit^ 
quomodo  misceatur  anima  corpori ,  ut  ona  peraona 
flat  bominis.  Nam  sicut  iii  unitate  personae  anima 
uiiitur  corpori,  ut  homo  sit ;  ita  ih  unitale  personx 
Deus  nnitiir  homini,  ut  Christus  sit.  In  illa  ergo  per^^ 
sona  mixtura  esl  aniinT  et  corporis ;  In  hac  persona 
mixtura  cst  Dei  et  hoinlnis :  si  tamcn  recedat  aoditor 
a  consuctudine  corporum,  qua  solent  duo  liquores  ita 
commisceri ,  ut  neutcr  ser\ct  integritalem  suam; 
quanquam  ct  iii  ipsis  corporibus  acri  lux  incorrapia 
misceatur.  Ergo  persona  hominis,  mixturaesl  aniina: 
ct  corporis :  persona  autem  Chri^^ti,  mixtim  esl  Dei 
cl  hominis.  Cum  cnim  Verbum  Dci  penMxlum  e<4 
aiiimae  habciiti  corpus»  simul  et  animam  auscepit  ct 
corpus.  Illnd  quolidic  fit  ad  procreandos  homines : 
hoc  scmcl  fiictum  est  :id  libcrandos  homines.  Venun* 
timen  duamm  rerum  incorp<»rearum  commixtio 
facilius  credi  debuit,quam  iinius  incorpores,  etaiie- 
rius  corporex.  Nain  si  anima  in  sua  natura  uou  falla- 
lur,  incofporeain  se  esse  comprehendil :  mullo  ma* 
gis  incorporcum  cst  Ycrbum  Dei,  ac  per  huc  Verbi 
Dei  et  animse  credibilior  debuit  esse  permixtk>,  qiiam 
animx  ct  corporis.  Scd  hoc  in  nobis  ipsis  expf rimur : 
illud  in  Chrislo  credcrc  jubemur.  Si  autem  utrumque 
nobis  paritcr  iiiexpertum  credendum  prcciperetur, 
qiiid  horum  cilius  crcdcremus?  Quomodo  non  fatere^ 
mur  duo  incorporea,  qiiam  nnum  corporcum  altcrum- 
que  incorporeum  facilius  potuisse  miscerl?  si  tamen 
non  indigiie  ad  ista  mixiionis  vel  mixtur»  norocn 
admiititur,  propicr  consuetudinem  corporalium  re« 
ruin,  longe  aliter  se  habentium  alitcrque  nolamm. 

li.  Veibum  igiiur  Dci,  idemque  Dei  Filius,  Patri 
coxtcrnus,  eadcmque  Virtus  et  Sapientia  Dei  ( I  Cor. 
I,  24),  a  superiio  flne  crealurae  ralionalis  usquc  ad  in- 
flmum  fincm  crealune  corporalis  aitingcikd  folliter,  et 
disponens  omnia  suaviter  {Sap,  vui,  i) ,  praeaens  el 
latens,  nusquam  conclusa,  nusquamdiscissa,  nusquam 
tumida,  sod  siiic  molc  ubiqiie  lotn,  longc  alio  modo 
quodam,  qnam  eo  quo  crcaturis  cueleris  adest,  sascc- 
pithominem,  sequc  ct  illo  *■  fecit  unum  Jesum  Chri- 
stum,  meduitoreni  Dei  et  hominum  (I  Tim.  tt,  5) , 
aequalem  Patri  scciindum  divinitatcm,  minorem  auteiu 
Patre  secunduin  carnem,  hoc  est  secundum  homiAem; 
iiicommutabiliter  immortalcm  secundum  aeqiialem 
Patri  divinitiitem,  eumdemque  mutabilcm  aique  mur« 


*  tta  Mss.  sept^aiddcim.  At  onmes  md.  habcnt,  deftue  M 


521  EPISTOLARUM 

talcm  scciinduai  cognalam  ^  noLis  iiinrmiiatem.  In 
qiio  Cliristo,  eo  lcropore  quod  opporlunissimum  ipse 
noveral»  el  anle  sxcula  disposucrat,  vcnit  bominibus 
magisterium  et  adjuiorium,ad  capcssendam  scmpiter- 
nam  salulem.  Magisterium  quidem  ut  ca  qux  liic  ante 
dicta  sunt  utilitcr  vera,non  solum  a  Prophctis  sanctis, 
qui  omnia  vcra  dixerunt,  verum  eiiam  a  philosopbift 
alque  ipsis  poetis,  ct  cujuscemodi  auctorlbus  litlera- 
rum  (quos  mulia  vera  falsis  miscuisse  quis  ambigat?), 
iUius  eiiam  in  carne  prxsenlata  confirmarci  auctori- 
tas,  propter  eos  qui  illa  non  posscnt  in  ipsa  inliraa  ve- 
ritate  cemcre  atque  disccrnere :  quas  Verilas  cl  ante- 
qnam  homiiicm  assiimeret,  ipse  *  adcrat  omnibus,  qui 
ejus  participes  esse  potiierunt.  Maximc  vero  siKe  in- 
eamationis  exemplo  id  salubritcr  persuasit,.  ut  quo- 
niam  homines  plerique  divinilatis  avidi,  pcr  polesia- 
tes  coelestes  quas  deos  pularent,  rilusque  varios  illi- 
citorum,  non  sacrorum,  sed  sacriicgiorum,  ambiendum 
siSi  arbitrarcntur  ad  Deum,  magis  superbe  quam  pic, 
qua  in  re  pro  Angelis  sanclis  eis  sc  dxmoncs  superbiae 
cognatione  '  supponunt,  scirent  bomines  tam  proxi- 
mum  esse Dcum pietaii  hominum,ad  qucm  vclutlonge 
posilum  per  interpositas  potestates  ambiebant,  ut  ho- 
roinem  suscipere  dignaretur,  et  cum  illo  uniri  quodam 
modo  ut  ei  sic  coaptaretur  homo  totus  ,  quemadmo- 
dum  animae  corpus ;  excepta  coiicretione  muiabili,  in 
quam  non  convertitur  DeuSt  et  qiinm  videmus  quod 
habeat  cl  corpiis  et  animus.  Adjulorium  autem,  quod 
siiie  gratia  fidci  quac  ab  illo  est,  nemo  poiest  vineere 
concupiseentias  vitiosas ;  et  si  qiia  earum  rc^idua  non 
vicerit,  veniali  rcmissione  purgari.  Quod  crgo  ad  mah- 
gisierium  eius  attinet,  quis  iiunc  extremus  idiota^  vel 
quae  abjecta  iDuliercula  non  credit  animae  immortali- 
latcm  vitamque  post  mortem  fuiuram  ?  Quod  apud 
Grxcos  olim  primu^  Plicrceydes  Assyrius  cum  dispu- 
tnssct,  Pythagoram  Samiiun  illius  disputationis  novi- 
tatc  permotum  ex  athletaia  philosophum  vertit.Nuac 
ergo  quod  Maro  ait,  et  •mnes  videmus;  Amomum 
Assyrium  vulgo  nascilur :  quod  anlciu  ad  adjutorium 
graiix  pertinet,  qux  in  Gliristo  est,  ipsc  est  om^^iao, 

Quo  duee  si  qua  manent  seeleris  vesligia  nostri, 
irrila  perpetua  solvent  formidiue  terras. 

(rirg.Ecl.4.] 

'  CAPUT IV. — iS.  Sed  nuHa^  tnquiunt ,  competenlibus 

9fgm$  ektruerunt  (anfcs  maje$tath  indkla  :  quia  larvalis 

illa  purgatio^  debiiium  cwrte,  reddila  ifita  defunctis,  si  et 

«fii  coHtiderenHtr,  Deo  parva  stnu,  Fatemur  qiiidem  et 

INM  talla  quae^am  feeissc  Prophctas.  Nam  iii  hrs  signis 

^fMd  excellenfitis  quam  mortnos  resurrcxissc?  Fecil 

hoe  EKa»  (III  Reg.  xvn ,  22) ,  fecit  hoc  Elisaens 

(iV  Rgg,  it,  35).  Nam  de  magorum  miraculis,  utnim 

allam  mortuos  suscitavcrint,  iHi  viderint  qui  et  Apo- 

leium  se  eontra  magicaram  artium  crimina  copiosls- 

•ime  defendenlem,  coitantiir  non  accusairdo,  scd  lau- 

dando  conYlncefe.  Nos  Icgimits,  magos  ^gyptiornm, 

arliam  istarum  peritissimos ,  a  Mojse  faroulo  Del 

*  Bdd..  cogmkm.  sed  meBus  mss.  octo,  cognaiam. 

*  In  Eod.,  ipsa.  Reposuimus  ex  vig(inti  Mss.,  ipte. 
*edd.  Bad.  Er.  Lov.,  mperbiB  cogitationis.  AuquoC  Mss., 

svperbite  eogitatione.  Alii  qiiatuor, 'cogmi/icviex.  Sed  mclior 
%isa  cSl  aUorum  qalnqnc  lectio,  quam  hic  reddinius. 

tkAIfCT.  AUGUST.  II. 


CLASSIS  III.  S2i 

fuisse  superalos,  cum  illi  qusedam  mira  nefandis  arti- 
bus  ngereni,  ille  Dco  slmpticitcr  *  invocato,machina- 
menta  eorum  cuncla  subvcricret  {Exod.  vii ,  viu). 
Scd  ct  ipse  Moyscs,  et  ca^tcri  Prophetx  vcracissiroi 
Dominum  Christum  prophctaverunt,  et  glorlam  ma- 
gnam  ei  dedcrunl ;  hunc  iion  tanquam  parem  sibi,  nec 
in  eadem  miraculorum  poicntia  superiorem,  scd  plano 
Duminum  Deum  omnium,  ct  homincm  propter  homi- 
nesfactum,  vcnturum  prxnuniiaverunt.  Qui  propterea 
et  ipse  talia  facerc  voluit,  nc  csset  absurdiim ,  qu» 
per  illos  fcccrat  si  ipsc  non  faccret.  Sed  tamen  et  ali 
quid  proprium  facere  debuit  :  nasci  dc  virgine ,  a 
mortuis  rcsurgcre,  in  coclum  asccndere.  lloc  Deo  qui 
parum  putat,  quld  plus  cxspect^t  ignoro. 

ii.  Arbitror  cnim  lalia  flngitari,  qualia  gcrcns 
hominem,  faccrc  non  *  debuit.  Nam  in  principio  erat 
Vcrbum,  et  Yerbum  erat  apud  Deum,  ct  Deus  erat 
Verbum,  ct  omnia  pcr  ipsum  facta  sunt  (/oan.  i,  I). 
Num  hominc  assunipio,  alium  mundum  faccre  debuit, 
ut  cum  esse  crcdercmus,  per  quem  faciusest  mundus  ? 
Sed  nec  major  mundus,  nec  isti  xqualis  in  hoc  mundo 
ficri  possct.  Si  autcm  minorem  faccrct  infra  istum, 
similiter  hoc  quoque  parum  putarctur.  Quia  ci^ri 
non  oportebat  ut  novum  faceret  mundum,  nova  fecit 
in  mundo.  Ilomo  enim  dc  virgine  procreaius  ,  ct  a 
mortuis  in  .'ctcrnam  vitam  resuscitatus ,  et  siipcr 
CQcIos  cxaltilus,  polcntius  fortassc  opus  est  quani 
miindus.  Ilic  fortc  rcspoiidcnt,  se  faclum  hocesscnon 
crcdcrc.  Quid  crgofiat  hominibus,  qui  miniina  con.. 
temnuiit,majoranon  crcdunt?Reddita  viti  dcfunctJs, 
ideo  crcditur,  quia  fcccrunt  alii,  el  parum  est  Dco  : 
caropropria  de  virginc  creata,et  a  morlcin  xtcrnara 
vitam  super  coelos  Icvaia ,  ideo  non  creditur,  qiiia 
nemo  fecit,  et  compctit  Deo.  Ac  per  hoc  qiuc  siht 
quisque  laciiia,  non  factu,  sedcaptu,  puLil,  xquo 
animo  accipit ;  supra  ea  vcluti  ficta  pro  falsis  ducil : 
noli  eis  esse  similis,  obsecro  te. 

15.  Disputantur  hxc  lalius^  et  omnes  quxstioniim 
necessariarum  sinus  pcrscrutati  discussique  pandnn- 
lur :  scd  intcUectui  fides  aditum  aperit,  inlideliui!» 
clandit.  Qucm  non  moveat  ad  crcdendum  lantus  ah 
initio  ipse  rerum  gcslarum  ordo »  et  ipsa  connexio 
temporum,  prxteritis  fidcm  de  prxseniibus  faciens, 
priora  postcriorihtis  ct  recentioribus  anliqua  coiifir- 
mans?  Eligitur  unus  ex  genlc  Chaldacorum,  pieiate 
fidelissima  prxditus,  cui  promissa  divina  ppst  tantam 
sxculorum  sericm  novisstmis  temporibus  coinpleuda 
prodantur^atque  in  ejus  semine  omnes  gentes  habitura 
benedictionem  prxnuntiantur  (Gcn.  xu,  2).  Ilic  ununi 
Deum  verum  colens  universitaiis  creatorem ,  gignii 
fiiium  senex»de  coajuge  qiiam  spe  pariendi  penitus  de- 
siitutaro  sterilitas  aetasque  jam  fecerat.  Propagatur  cs 
lilonumerosissiiQUft  populus,  multiplicatus  in  J£gypto« 
quo  illam  stirpem  ex  orieBtalibus  partibus,  promissia 
efTectisque  crebrescens  dispositio  divina  transmlserat* 
EducUur  ex  iEgypti  servitiite  gens  vati(ki » horrendis 

>  Edd.  Lov.  BarL  et  fir.  babcnt ,  neo  suppHciUr  iuvocita, 
At  Mss.  Icctionom  ncstram  prnpferunt. 

•  In  Edd.  lejiniHr,  ficere  nm  debvU.  Scd  a:?osl  rarlicub 
negans  a  ili^ribqui*  (utd.  »iss. 

(Dix-Z3pt.J 


5^3 


&  AUGUSTINI  EPISCOPi 


fiignis  alque  miraculis ;  pulsisque  impiis  gcniibus  ,  in 
torr^p*  oiomissionU  perducla  et  constiluta,  rcgno 
etinm  iNiDlimatur.  Deinde  pnevalcsccntc  pcccalo,  sa- 
crilegii  ausibus  Deum  vcrum ,  qui  eis  tanta  benenda 
contulcrat,  sxpissimc  oflTndcns»  variisque  flagellata 
cladibus,  et  prospcrilatibus  consolata,  usquc  ad  Cbristi 
incainalioucm  declarationemque  perducitur.  Qucm 
Christum ,  Dci  Vcrburo ,  Dci  Filium ,  Deum  in  caroe 
venliirum ,  morilunim ,  resurrccturum ,  in  coDlum  as- 
ccnsurum,  pr.cpolIcntissinio  suo  nominCt  in  omnibus 
genlibus  dicntos  sibi  populos  babilurum ;  inquc  illo 
remissiun(*m  pcccaiorum ,  saluteniquc  xlcrnan)  fulu- 
ram  essc  crcdeniibus ,  omnia  gcnlis  illius  promissa , 
omnes  propbctiie,  sacerdutia ,  sacriftcia,  teinplum,  ct 
cuncla  oninino  sacramcnta  sonuerunt. 

16.  Venit  ct  Cbrislus ;  complentur  in  cjus  orlu,  vitn, 
diciis,  factis,  passionibus,  morte,  resurrectione,asccn- 
SionCtOmnia  prxconia  Propbctirum  (Matlh,  i,  25). 
KiUit  Spiritum  sancium,  iinplcl  Gdeles  una  in  doino 
congrcgatos  {Act,  ii,  2),  cl  hoc  ipsum  promissum  oran- 
do  atquc  dcsidorando  exspcctantcs.  Implcti  aulctn  Spi- 
ritu  sancto ,  loquuntur  repentc  linguis  omnium  gen- 
lium,  arguunt  fidenter  erroreSyprasdicant  salubcrrunam 
vcritaiem,  cxborlantur  ad  poDniicniiam  prxterilx  cul- 
pabilis  vltx,  indulgcnliam  de  divina  gratia^olliccntur. 
Pr^dicationem  pictalis  vcrxque  rcligionis  signa  con- 
grucntia  el  miracula  conscquuntur.  Excilntur  adversus 
eos  sxva  infidelitas ;  tolcranl  pncdicla,  spcrant  promls- 
sa,  docenl  prxccpta.  Numeroexigui  per  mundumdissc* 
niinantury  populos  facilitate  mirabili  convcrtunl,  intcr 
ininiicos  augcntur,  pcrsecutionibus  crcscunl ,  per  af- 
flictionum  angustias  usque  in  tcrraruin  cxtrcma  dila* 
tantur.  Ex  imperilissimis «  ex  abjcctissimis ,  cx  pau- 
cissimis  illuminanlur,  nobililantur,  miilliplicnntur 
pncclarissima  iiigeniay  cultissima  eloquia;  mirabi- 
lcsque  pcriiias  acutorum,  facundorum  ntquc  doctonim 
subjuganl  Cbristo ,  cl  ad  prxdicanduin  vinm  pictatis 
salutisque  convcrlunt.  Alternis  adversitatibus  ct  pro- 
spcritalibus  rerum ,  patientiam  et  tempcrantinm  vigi- 
laiiter  cxcrccnt :  mundo  dcclinnnlc  iii  exlrema ,  fcs- 
sisque  rcbus  xlalcm  uliimam  protcsiantc,  mulio  ttdcii- 
lius ,  quia  et  boc  pracdictum  est ,  a?tcrnam  civilatis 
coclestis  felicilatcm  exspcctant.  Atque  inter  Iiuh; 
omnia ,  conlra  Ecclesiam  Cbristi  impianim  gcntium 
inndelitas  frcmit :  evincit  illa  paticiido ,  ct  inconcns- 
fam  fidcm  inter  obsistcntium  sxvitiam  profilendo. 
RcTelaUc  veritatis ,  qua;  diu  proinissis  mysiicis  ve- 
labatur,  sacrificio  succcdenic ,  illa  eacrificia  quibus 
hoc  figurabatur,  tcmpli  ipsios  eversione  tolluntur* 
Reproba  per  Infideliiatem  gcns  ipsa  Judxorum  a  se- 
dibus  exstirpata,  pcr  mundum  usqucquaqiic  dispergi- 
tur,  Ql  ubique  portet  Codices  sanctos,  ac  sic  propbetiae 
tesllmonium ,  qua  Christiis  et  Ecdesia  praenuntiata 
est,  ne  ad  lempus  a  nobis  fictum  existimarctiir,  ab 
ipsis  adTersariis  profcratur ;  ubi  etiam  ipsos  pracdi- 
etnm  est  non  fuisse  credilaros.  Templa  et  simulacra 
ilxmonum,  ritiisque  sacrilegi  paulalim  alque  altema- 
lim  sccuiiduin  pKcdicta  proplieiica  subTeriiinlur.  Ilae- 
rescs  udTcrsus  nomcn  Clirisii,  sub  Tclamcnto  Inmcn 


nominis  Cbristi ,  ad  cxcrccnclani  doclnnaro  sanctx 
religionis,  sicut  praenunliaiac  sunl,  pullulanl.  IIxc 
omiiia  sicut  Icguntur  pncdicta,  ita  cernuntur  implcia» 
atqoe  ex  his  jam  tot  et  tantis  quae  restant,  ex5ipecun- 
tar  implenda.  Quae  landcm  mens  avida  xternitatis, 
▼itaeque  pracscntis  brevitate  permota ,  coiilra  hujus 
divinae  auctoritatis  lumen  culmenqde  contendal? 

CAPUT  V.  — 17.  Quae  disputaiiones ,  qux  litterae 
quorumlibet  philosopborum ,  quae  lcges  qiiaruinlibcl 
civitntiim,  duobus  prxceptis,  ex  quibus  Christus  dlcU 
loLim  Lcgem  Prophetasquc  pendcre ,  ullo  modo  si.»l 
comparandae :  Diliges  Dominum  Deum  tuum  ex  toto 
cbrde  tuOf  et  ex  tota  anima  tua^  et  ex  tota  mente  tua; 
et,  diliget  prosnmufh  tuum  tanquam  tetpiumf  (Matth. 
xxu,  57,  39.)  Hic  pliysica,  quoniam  omncs  omnium 
naiurarum  causae  hi  Dco  creatore  siint.  Ilic  elhica , 
quoniam  vita  bona  cl  honesta  non  aliunde  fonnatur, 
quam  cum  ea  qux  diligenda  sunt,  qnemadinodum  di- 
ligenda  sunt  *,  diliguntur,  hoc  csi  Dcus  ct  proximus. 
Hic  logica ,  quoniam  vcritas  Iumei:que  animx  ratio- 
nalis,  nonnisi  Deus  cst.  Ilic  eitam  laudabilis  reipa- 
blicac  salus :  ncque  cnim  conditur  ct  custoJitur  opiiuie 
civitas ,  nisi  fundamcnto  el  vinculo  fidei ,  firinaHiiie 
concordiac,  cum  bonum  commune  diiigitur,  quod 
summum  ac  vcrissimum  Deus  esl ,  atque  in  illo  invi- 
ccm  sinccrissime  se  diligunt  honiines ,  ciim  propler 
illum  sc  diiigunt ,  cui ,  quo  animo  diligant,  occuliaro 
non  possunl. 

\S.  Modusautem  Ipjc  diccndi,  quo  sancta  Scri<> 
ptura  conlcxitur,  quani  omflibus  accessibilis,  quamvis 
paucissiniis  pcnctnibilisl  £a  qux  apcrla  C4>niinet, 
qunsi  amicus  familiaris ,  sinc  fuco  ad  cor  loquitur  in- 
doclorum  atque  doctorum  :  ea  vero  qux  m  mysteriis 
occullal,  nec  ipsa  cloquio  supcrbo  erigil,  quo  nnn 
aucleat  accedcre  mcns  lardiuscula  ei  inerudita ,  qiinsi 
paiiper  ad  divitem ;  scd  invilat  omnes  bumili  scr- 
mone,  quos  non  solum  manifesla  pascat,  scd  ciiain 
secrcia  cxcrceat  veriiale,  hoc  in  prompiis  quod  in 
recondiiis  liabcns.  Scd  ne  apcria  fasiidirentur,  cadem 
rursiis  opcrta  desidcranlur,  desiJcrala  qiiodam  nioda 
rciiovanlur,  rcnovaia  suaviicr  hitimantur.  Uis  salubri- 
ler  el  prava  corriguntur,  ct  parva  nutriuntur,  ei  magna 
oblcctantur  ingeiiia.  Ille  huic  doctrinx  inimicus  esl 
animus,  qui  vcl  crrando  eam  nescit  esse  saluberri* 
mam,  vcl  odil  xgroiando  mcdicinam. 

i9.  Vides  quam  prolixam  cpistoiam  feeerim.  Si 
quid  crgo  te  movet,  atquc  inter  nos  perlractari  tanti 
habcs,  non  tibi  facial  angiisiias  usiUUnim  epislolaram 
Vclut  custodiendus  modus;  quia  ct  optime  iiosti  qiiam 
grandcs  cas  vclcres  habuerinl,  cum  aliquid  agcrcnl 
quod  cxplicarc  brcvitcr  non  Talerenl.  Et  si  auctorum 
ad  alias  littcras  perlmentium  mos  csset  alius,  nosiro* 
nim  nobis  in  Iiac  re  dignius  imitanda  praeberciur  au« 
ctoritas.  Inspice  itaqae  modum  Epistolarum  aposio. 
licarum«  vel  eorum  etiam  qui  illa  divina  elo<|uia 
tracUverunt;  et  non  pigcat  tc  vcl  mulla  quxrendo 

<  Edd.  omiuunt,  quemadmodmH  dUkemtA  tuni'  wm 
TerbQ  in  vatic.  quiuque,  et  iu  yememdeom  GaUic  xas  rfr- 
j^eriuutor.  * 


g^  EMSTOLARUM 

propoiicrc,  si  mulia  le  permovcnl,  vel  aliqiiando  diii- 
tius  versarc  qnod  qiixris,  ul  quanium  fieri  per  Liles 
qualcs  sumus  potest,  non  reroaneal  dubilatioiiis  nu- 
oilom  qaod  obsteL  lumini  verilalis. 

SO.  Scio  enim  Exccllentiam  tuam,  quonimdam  per- 
pcli  obslinalissimas  conlradictiones ,  qui  propterea 
putanl,  vel  pulari  volunl  chrislianam  doctrinam  uli- 
lllati  non  convenirc  reipublic»,  quia  nolunt  sUre 
rempiiblicam  firmilatc  virtulum ,  scd  impunilale  vi- 
tiortim.  Non  autem  sicut  regi  bomini ,  vcl  cuilibet 
principi  civiLilis,  iia  eliam  Dco  qnidquid  a  mullls 
peccalnr  inuUum  est.  Miscricordia  vcro  ejus  cl  gralia 
prxdicata  hominibus  per  homincm  Christum ,  impar* 
tita  autem  per  l>eum  Dcique  filium  eumdcm  ipsum 
Christum,  non  descrit  eos  qiii  cx  cjus  fide  vivunt, 
eumqiie  pic  colunl,  sive  mala  hiijus  vii.x  patienter 
foriitcrque  experiantiir,  sivc  bonis  ejus  miscricorditer 
ae  lemperanier  utantiir ;  aeternuin  pro  ulroque  pn&« 
mium  recepturi  iii  civitaie  superna  atque  divina  ,  ubi 
Jain  non  sit  molesto  tolcranda  calamitas,  ncc  laboriose 
frcnanda  cupiditas,  scd  sola  sinc  ulla  difficullatc,  et 
cuin  pcrfocui  libertate  relinenda  Dei  et  proximi  cha- 
rilns.  Incolumcm  felicioremque  tc  misericordissima 
Dei  omnipotcnlia  tucatur,  domine  illnstris  et  merito 
insignis,  ac  pncstantissime  fiii.  Sanciam  et  in  Christo 
dignissime  honoraridam  matrcm,  cujus  pro  le  Deus 
prcces  exandiat,  pro  meritis  vestris  oniciosissimc  sa- 
luto.  Sanctus  fratcr  et  coepiscopus  meus  Possidius 
Pracstanliam  vestram  multum  salutat. 

EPISTOLA  CXXXYIII  *  (a). 
Augn$linu$  ad  MarceUimtm^re$pondent  epi$tolce  IM, 
qua  nimirum  ille  peiierat  ul  $ati$faceref  Volu$iano,  el 
$ignificarat  quo$dam  reprehendere  quod  Deus  velerem 
Legem  abroga$$et ,  necnon  a$$erere  doctrinam  etatt- 
gelicam  es$e  pemicio$am  reipubUcoe;  ac  demumnon 
dees$e  qui  Apollonii  Apuleiique  magica  ludibria  ftitra- 
euli$  Chri$ti  prasferrent. 
Domino  cximio  et  mcrito  insigni ,  charissimo  ac  dcsi* 
derantissimo  filio  Marcellino,  Augusti:ius,  in  Do^ 
roino  salutcm. 

CAP.  PRIMUM.— I.Illustri  viroet  eloquentissimo, 
nobisqttcdilectissimo  Volusiano*,  nonampliusipiamad 
illud  quod  inquirendum  putavit,  respondi*ndnm  fuit : 
ad  ea  vcro  qux  mihi  pertracianda  atque  solvenda  in 
epist<»la  tua  ipse  mi»isli,  sive  ab  illo,  sive  cliam  ab 
aliis  vel  suggeraiiiur  vel  ingerantur,  ad  te  p'.)tii:8  pro 
viribus  nostris  pertractaia  et  soluta  mitti  debucrunt ; 
non  sic  qneroadmodum  dc  his  agendum  cst  librorum 
negoiio,  scd  qiiemadmodum  potest  epislolari  sat  csse 
eolloquio,  utsi  libi  visum  fuerit,  qui  eorum  rootusquo- 
lidianis  disputationibus  experiris,  et  illis  leganlur  h» 
linerae.  At  si  auriculis  eorum  roinus  pietate  fidei  prx- 
cultiSy  serroo  istc  noii  surficit,  prius  inter  nos  quod  eis 
putas  sufDcere  peragatur,  tum  dcinum  ad  illos  qiiod 
peractum  fuerit  perferatur.  Hulta  eniro  sunt,  a  quibus. 

*  Edd.,  fUh  rotu$Umo.  At  Mss.  carent  voce,  filu). 

*  Ememlata  ad  eosdem  Cdd.  cum  cxxxti,  et  prxterca  ad 
aiienmi  hn.  etad  sextum  v. 

(fl)  Afifts  S :  qoae  attten  138  erat|  muic  19.  scriptt  eodem 
Ifloiiore. 


CLASSTS  in.  5aC 

sensus  eoruro  si  adlmc  abhorretcl  resUit,  vel  ubcrif»- 
rc  vel  subtiliore  raiione,  vcl  certe  auctoritate  cui  re- 
sistcre  indignuni  putcnt,  pcrsuaderi  aliquando  forsilaii 
possint. 

2.  Ergo  in  epistola  tua  posui^ti,  roovcri  quosdam, 
(tir  hic  Deu$f  qui  ef  vcteri$  Te$tamenti  Deu$  es$e  firma- 
tur^  $preti€  veteribus  Sttcrificii$ ,  delectatu$  stt  nopis. 
i\i7if7  eiiim  cortiyi  po$$e  tt$$erunt^  ni$i  quod  nnte  iton 
rccle  fnctum  probaretur;  vel  quod  $emel  recte  fuctnm 
1(7,  nuHatenu$  immulari  debuisse.  Recte  enim  facta  di- 
cunt  mutari  nisi  injuste  non  po$$e.  Hu*c  vck*ba  ex  litteris 
tiiis  in  lias  meas  transtiili.  Quibus  si  rcspondere  co- 
piose  velim,  tempus  me  citius  quam  excnipla  defccc- 
rint,  quibus  rerum  ipsa  natura  et  opcra  hiimana,  cerla 
raiione,  pro  tcmponim  opportuniiate  mutcntur,  nee 
tamen  cadem  rntio  sit  mulabilis  qua  ista  mutinliir. 
Uudc  pauca  coromcniorcm,  ut  cx  his  cxcitala  quodaro- 
mo4lo  jain  pcr  plura  similia  vigil  ciirrat  inlcntio.  Non- 
ne  hicmi  xslasi  addito  scnsim  calore,  succcdil?  nonno 
diumis  tempora  nccturna  vertuntur  ?  Quotics  nostr» 
varianlur  a^tnles  !  adolescontix  pucritia  non  reditiira 
ccdit ;  juventus  adulesccntiac  non  mansnra  succedit ; 
finicns  juventutcm  scncctus  morte  finitur.  Ilxcomnia 
mutantur,  n^  routatur  divinx  providenti»  ralio,  qu:i 
fit  ut  ista  routcntiir.  Non  autem,  opinor,  cum  agricohi 
scstate  aliud  jusserit,  qiiam  jusserat  hieme,  ratio  mu- 
latur  agriciiltunc.  Et  cum  mane  snrgit  qui  noctc  quie* 
sceb  t,  vitsR  consilium  non  miitavit.  Aliiid  magistei 
adolcsccnti  qiiam  puero  solebat,  imposult.  Doctrina 
igitur  consianSk  routato  prxcepto  non  motata  muiavit ' 
instruciionem. 

5.  Nnin  magnus  ille  nostrorum  temporum  mcdicii« 
YiniJicinnus ,  consulliis  a  quodam ,  duhiri  cjiis  »d- 
hiberi  jiissit  quod  in  tcnipore  coiigrucrc  vidcba- 
lur;  adliibitum  saiiiias  consecuta  esl.  Deinde  posi 
aniios  aliqiiut  cadem  rursus  corporis  causii  coin- 
roola '«  Iioc  idem  ille  pulavit  adhibendiim ;  adliibituni 
vcrlit  in  pejus.  Miratus  rccurrit  ad  mcdiciim,  iiidicat 
fnclum  :  al  ille  ut  crat  acerrimus,  ita  rcspondit,  Ide^ 
male  acceptus  es,  quia  ego  non  jussi ;  ut  oiniics  qui  au- 
disscnt,  paruroquc  homincm  iiosscnt  non  cum  arta 
medicinali  fidere,  scd  iicscio  qua  iliiciti  petcntia  pu- 
tnrcnt.  Unde  cum  csset  a  quibusdam  postca  stiipeiiti- 
bus  fnterrogaitis,  nperuilquod  non  uitellexcrnnt,  vide- 
licci  illi  xiati  jam  non  hoc  se  fuisse  jiissurum.  Tanton^ 
igitur  valet  ratioiie  atquc  *  artibiis  non  inutalis ,  quid 
sccundum  cas  sit  protemporum  varicLitc  mutanduro. 

i.  Non  itaque  verum  csi  quod  dicitur,  scmcl  rcctei 
factiim,  nullatcnus  cssemulandum.  Mutalaquippe  tem- 
poris  causa,  quod  rccle  ante  faclum  fuerat,  ita  niutar  . 
vcra  ralio  plerumque  flagitat,  utcum  ipsl  dicant,  rc- 
cte  non  fieri  si  mutetur,  conlra  verilas  clamct,  rccte 
non  fieri  nisi  routetur;  qiiia  utrumqiie  tunc  erit  rcctum, 
si  erit  pro  temporum  varietatc  diversum.  Quod  enini 

*  Edd ,  mutato  prmeeplo  non  nwtat  insiructionem.  At  soai, 
viginti,  non  nwMa  mtitortl  instructionem,  Pra.*tu!imus. 

*  Edd.,  cau$a  commotu$^  hoe.  Nos  reposnimus  eommata, 
ex  Mas.  qui  |.attlo  posi  ouiittuut  vocem  lu^/riut^tfiii. 

*  Mas.  quijque,  vakt  ratio,  ut  artihu$.  Aliiy  ratkme 
artilm$. 


in 


S.  ArGUSTlNI  EPISCOPI 


52S 


iii  divcrsilalc  pcrsonanim  imo  (empore  accidfre  pnte^t, 
ul  liuic  liccat  aliquid  impiine  fnccre,  non  liceal  illi ; 
iion  qiiod  dissimilis  res  sit,  scd  qiiod  is  qiii  facil  :  i(a 
al)  uiia  eodeinqiie  pcrsona  divcrsis  (cmporibus,  liinc 
0|)ort(:l  nliquid  Qerl,  tuncnon  oporlct;  non  qnod  sui 
^  dissiinilis  sil  qui  facil,  sed  quando  facil. 

5.  Il;cc  qiurslio  quam  ble  pateal,  profecto  videt 
quisquls  puK  kri  npti(|ue  distanliam  sparsam  quodam- 
modo  in  iinivcrsitalc  rerum  valel,  iiVque  negligit  in- 
tucri.  Pulclirum  citiin  pcr  seipsuni  considcralur  a(qne 
laudntiir,  cui  (urpc  ac  dcrornie  contrarium  est.  Aptum 
vero,  cui  ex  adverso  esl  incptuni,  quasi  religalum  pcn- 
dct  aliunde,  ncc  cxsemelipso,  scd  ex  eo  cui  connecti- 
lur,  judicatur  :  niminim  cliam  dcccns  atque  iiideceus, 
vel  liuc  idem  est,  vel  perinde  liabeiur.  Age  nunc,  ca 
qux  dixiinus,  refcr  ad  illiid  unde  agitur.  Aptum  fuit 
primis  lemporibus  sar  rinciiim  quod  pnL'Ccpcral  Deus, 
iiunc  vcro  non  ita  est.  Aliiid  enim  prxccpit  quod  buic 
tcmpori  aplum  essct,  qui  mullo  mngis  qunm  honio 
novit  quid  cuiquc  (cmpori  accommodnte  adbibealur ; 
quid  qiiando  inipcr(ia(,  ailda(,  aiiferat,  dclrabat,  au- 
geat,  minunlvc,  inimutabilis  mutabilium,  sicut  crca- 
lor,  i(a  modcrator,  donec  univcrsi  sxculi  putchritiido, 
riijns  pnrticulx  sunt  qux  suis  quibusqne  tcmporibus 
apln  sunt,  vclut  ntagmini  carmen  cujusdnm  inclTabilis 
inodulatoris  excurr.t(,  ntqiie  iiide  irnnscant  in  xlcr- 
nam  conteinplationcm  spccici  qiii  Deum  rite  colant, 
ctiam  cum  lcinpus  cst  (Idei. 

G.  Falluiilur  autcm  qui  exidlimant  K.ih:  Deum  ]»- 
bere  causa  sunc  utili(alis  vel  voluptnds  :  et  morito  mo- 
vcntur  cur  Deus  ista  mutavcrit,  qunsi  dclectitiune 
niutabili  aliud  sibi  jubens  offerri  illo  prius  tempore, 
aliud  isto.  Nun  nutcm  ita  est.  Nihil  Dcus  jiil)el  quod 
8ibi  prosil,  scd  illi  cni  jubct.  Ideo  vcrus  esl  Dominus, 
qiii  scrvo  non  indigct,  ct  quo  scrvtis  iiidiget.  Iii  ea 
quippc  Scriplura  qux.  vctus  dicitur  Testnriicntum,  et 
co  tcnipore  qiio  ndliuc  ilta  ofrcrcbantur  sacrincin  quae 
l:oc  tempore  non  uiTcruDtur,  dictum  csl :  D'mDommo, 
Dcus  meui  et  /u,  quoniam  bonorum  meorum  uon  eges 
(  Vsal.  XV,  2 ).  Ncc  illorum  crgo  sncrificiorum  cgcbat 
Dcus,  iicc  cujusqiiain  egc(  unqiinm ,  scd  rcrum  divi« 
nitus  impartilarum,  vcl  imbucndo  virtii(i1)us  animo, 
vcl  a'tcnix  saluti  adipiscciid;c,  quxdam  signa  sunt, 
quorum  celebrationc  atquc  functione,  non  Deo,  sed 
ii:>bis  utilia  pictatis  ofncia  excrcentur. 

7.  Nimis  autem  longum  est,  convenientcr  disputaro 
de  varic(a(e  signorum,  qux  cum  ad  res  divinas  perti- 
aent,  Sacramenla  appellantur.  Sicut  nulem  non  ideo 
routabilts  homo  *,  quia  mancaliud,  aliud  vespere;  il- 
lud  hoc  monsc,  illud  alio ;  non  hoc  is(o  anno  quod 
illo  :  ita  non  ideo  mutabilis  Deus,  quia  universi  s.xculi 
priore  volumine  aliud,  aliud  postcriore  sibi  jussit  of- 
fen  i,  quo  convcnienter  significaliones  ad  doclrinam 
religionis  saluberrimam  perlinentcs,  per  mutabilia 
tenipora  slne  ulla  sui  mutatlonef  rftspoiierel.  N»ib  ut 
Dovcriiit,  quos  liccc  mQvcnt,  jnm  hoc  fuisse  in  raiione 
divinn,  nee  cum  ista  nova  coQSliluerenlur ,  siibito 
;/riiira  dispticuisse  vchil  mut.*ibl!i  voluriiaie,  fe4  boc 

^ilsi.  s 'X.tcnidecun ,  D;  ttf. 


jnm  fixum  ct  statutiim  fuissc  in  ipsa  sapientia  nt*i,  cni 
de  majoribus  ctiam  rerum  mutationibns  cadem  Scri- 
ptura  dicit ;  Mutabis  ea,  et  mutabuntnr  :  lu  antctn  idem 
ipse  e$  (PsaL  ci,  27,  2^) ;  insinuandmn  est  eis,  mitfa- 
tioiiem  is(am  sacrameiKorum  Tes(amcnti  Tcteris  et 
novi  etinm  pnedlctam  fuisse  propheticis  vocibns.  Iia 
enim  vidcbunt,  si  poterunt,  id  quod  in  tempore  noTum 
esf ,  non  esse  novnm  apud  eum  qui  condidit  tempora, 
etsine  teroporehabet  omnia  qux  suis  quibusque  tem- 
poribns  pro  eorum  varletate  dislribuit.  Nam  et  m  il!o 
psalmo,  unde  commemoravi  aliquid,  quo  dcmo:is(n- 
rem  non  egere  Detiin  sacriflciis  nostris,  ebi  diciliir  : 
Dixi  DominOf  Deus  meus  es  fu,  quoniam  bonorum  meo' 
rumnoneges;  pauto  post  legiturex  personn  Christr, 
Non  congregabo  contenticulaeorum  de  sangmmbns^  hoc 
est  pecorum  victimis,  quibus  prius  congregnbantnr 
coiiventjcula  Judaeorum  :  ct  alibi  dicit,  ffon  accipinm 
de  manu  tua  vitutoSf  neque  de  gregibus  tui$  liircos  (P$td, 
XLix,  0)  :  etatius  propheta,  Ecc>,  inquit,  cfi#f  r^rtffn/, 
dicil  Dominu$f  et  confvrmabo  tuper  dontum  Jacob  testth 
mentum  novnm,  non  sicut  testamentum  quod  disposui 
patribus  corum,  cum  eduxieds  de  terrn  ^gypH  (Jer.  xxst, 
5t,  3St).  Et  alia  multa  suiit  de  hac  re  testimonia,  qxtt- 
bus  hoc  Dcu:ii  faclurum  esse  pracdictum  est,  qu» 
commcniorarc  uunc  longum  cst. 

8.  Ilic  y\n\  si  salis  constitit,  qiiod  recte  alio  lem- 
pore  constilutum  cst,  idem  rcctc  alio  tempore  posso 
inutarl,  ntulantis  opere,  non  disposilioDC  nintata,  (tunm 
dispositionein  intcltigibills  ratio  continet ,  ubi  stne 
tenipore  simul  ^unt  qujc  in  temporibus  simul  (ieri  non 
possunl,  qiiia  (cmpora  non  simul  currunt;  qttispiain 
fortussis  exspectel  enusas  a  uobis  ipsius  niulntioais 
accipere,  quod  ipsc  nosti  qtiam  proti.\i  sit  nogniii. 
Veruin(amcn  brc  itcr  dici  potest,  qood  homini  acolo 
fortasse  su(Teceri(,  atils  Sncramcnlisprxnundnri  Cliri- 
Slum  cum  vcnluruscsse(,  nliis  cuni  vcnisset  annuniiari 
oportuissc;  sicul  modo  nos  idipsiim  loqucntcs,  diver- 
sitas  rerum  compulit  etiam  verba  mutnre.  Slquidcm 
nliud  csl  prxnunliari,  ntiud  annunliari ;  aliad  cuiu 
vcnlurus  essc(,  aliud  cum  vcnissct. 

CAPIjT  11.^9.  Nunc  deinde  videamus  quate  sit  illud 
qiiod  in  cpis^ola  (uasequitur.  Adjecisti  enim  eosdice- 
re  quod  Cliristi  prwdicatio  atque  doctrina  rciputlicce 
moribus  nuila  ex  partc  conveniat,  cujus  hoc  constct  esse 
praceptum.f  ut  nuHi  malum  pro  malo  redderc  debeamus 
(Rom.  XII,  il),  et  percutienti  aliam  prabere  maxiUam, 
ei  palUum  dare  ci  qui  tunicam  auferre  perstiterit^  et  cum 
eo  qui  nos  angariure  voluerit,  ire  debere  spatio  ilineris 
dupticato  [Matlh.  v,  59-41).  Qwe  onmiareipubliccemo' 
ribus  asseruntur  esse  contraria  :  Nam  quis ,  inquiunf , 
tolli  sibi  ab  hoste  atiquid  patiatur^  vel  Romonw  provin- 
cicB  dt*pr<Bdatoribu$  non  mala  velit  betti  jure  reponeref 
ILcc  atque  hujusmodi  verba  obtreclanlium,  sive  non 
obtreclando,  scdquaerendo  talia  loquentium,  opcrobius 
for(nsse  refellerem,  nisi  h£  disccp(ationes  habcren- 
tiir  cnm  virh  tiberaliter  insUtulis.  Unde  quid  optis  cst 
u(  diuiius  laboremus,  ac  non  ipsos  polius  percoiitcnmr 
quomodo  potcrtHtt  gubcrnare  aU}iie  augcrc  rcinpubU- 
cam,  quam  cx  parva  cl  in<  pi  tnagnain  opiilcnlamqoe 


Gi9 


EliSTOLARUM 


rcceriitrt,  qtii  accrpta  iujiiri;!  ignosccre  quam  pcrsoqul 
maMiaiil  {S\///Hjfms,  IkU  6V</t7.)?  qiiomodo  Coiaari 
admiiiislritori  ulitiiic  rcipublic;^,  moresojiis  cxlolloas 
Cicero  dicoliai,  quod  iiiUii  oUivisci  solcTei  nisi  ii^u- 
rias  ( Orut.  pro  Q*  Ugario. )  ?  Dicebat  etiiin  hoc 
lam  maguus  iaudator,  autiam  inagnus  adulator  :  sed 
si  laudaior,  talomCcesarein  novcrat ;  si  autem  aduIaior« 
ta1emessedel)creosicndcl)aipriiicipem  civitaLis,  qua- 
lem  iUum  iallaciior  prxdicabai.  Quid  esi  auiein  non 
reddere  maluni  pro  roaio,  nisi  abliorrere  ab  ulciscendi 
libidine?  quod  est  acccpta  iiijurin  ignosccrc  malle 
quam  poraequi,  et  nihil  nisi  injurias  obllvisci. 

10.  U;cc  cum  in  corum  icguntur  auctoribus,  cxcia- 
niatur  ci  plauditur ;  dcscribi  atquo  prxdicari  niorcs 
vidtiiiiur,  quibas  dignuiu  cssct  exsurgcrc  civitatcni 
qiix  lot  geiilibus  imperarei,  qiiod  acccpta  injuria  igno- 
soere  quam  pei^scqui  roalcbant.  Guni  vero  legitur  pnc- 
cipiente  aucioriiatedivina,  non  rcddeiidum  maluni  pro 
muio;  cum  liosc  tain  salubris  adinoniiio  congrcgaiio- 
nibus  populorum,  tanquam  pubiicis  utriusque  sexus 
aiqiic  omnium  xtaium  et  digiiiiatuin  schoiis,  dc  su- 
poriore  loco  pcrsonat,  accusaiur  rcligio  iaiiqnam  ini- 
luica  rcipublicac!  Quae  si,  ut  digiium  csl,  audireiur, 
loiige  melius  Roroulo,  Numa,  Bruio,  cxierisque  iilis 
Romaiuc  gbntis  pra^claris  viris,  coustiiueret,  conso- 
craret,  lirmarct,  augcrctqiic  rcmpublieam.  Quid  euim 
csi  respublica,  nisi  res  populi?  Rcs  crgo  coinmutiis, 
n'S  uliquc  civilalis.  Quid  cst  autem  civilas,  nisi  mul- 
iitiido  honiinuin  in  quoddam  vinculuin  rcdacta  con- 
cordiTC?  Apud  cos  cimu  ita  Icgi tu r :  fireri  mii//t(ii(ia 
dUpersa  atqtte  vaga^  concordia  cmta$  facta  erat.  Qux 
IHtrro  pra.*crpLi  ctuicordiic  in  suis  lcinpiis  iinquam  illi 
Ii^gciida  c  -usiicruiit?  Quaudoi|uidcm  niUcri  quxrcrc 
cogclMintur,  quonam  niodo  sinu  olleiisioiie  cujusqiiam 
eorum  discordes  liiler  se  dcos  suos  colere  posseiii : 
qiios  si  liiiiUri  discordundo  vclieni,  rupio  concordi» 
▼iiiculo  civitas  iabci-ciur ;  qiiod  postca  paulatim  dc- 
coloraiis  oorrupiiiquo  muribus  agi  cocpii  per  bctla 
civilia. 

il.  Quanla  vero  pnccopla  concordije  non  humaiiis 
disputaiioiiibus  cxquisita,  sed  dlviua  auctoriiaie  coii- 
fcripta  iii  Ghristi  eccicsiis  lcctitcntur,  quis  vel  ab  illa 
fcligionc  alicnus,  ita  surdus  csi  ui  ignorct?  Ad  lioc 
ciiim  ci  illa  pertinent,  qu»  malunt  exagitarc  quam 
disccrc,  altcr.iin  pcrcuticnii  pra;bciidam  csse  niaxil- 
lam,  volcnti  aureiTc  tunicam  d^indum  cllani  palliuin, 
cum  aiigarbntc  du;:Iican<Iain  viain.  Iloc  qiiippc  fli  iit 
Tincatur  l)Oiio  malus,  imo  iii  bomine  inalo  viccatur 
boiiomalum,  ot  homo  liberctura  malo,  non  extcriore 
et  aiicno,  scd  iiitiino  ac  suo,  quo  gravius  ci  pcriiicio- 
sius  qiiaui  cujusvis  hostis  extrinsccus  immanilatc  va- 
st;itu;'.  Qni  crgo  vincil  bo:io  nialum,  paiicntcr  ainiltit 
teniporalia  coinmoda,  ut  dt)ccal  qtiain  pro  flde  alquc 
>  ^stitia  coiitomncnJa  sint,  qux  ille  nimis  amando  fii 
^ialus;  ac  sic  iiijuriosus  ab  co  ipso  ciii  iecii  injuriam, 
iiscai  qualia  sint  proptcr  quje  fccit  injuriam,  atqoe 
iii  concordiam,  qua  nihii  esi  ntili'is  civitati,  pociiiiens 
aeiiuinilur,  victusiiou  sjcvieiitis  viribus,  scd  bcncvo* 
kuiia  paticntis.  Tunc  cnim  rccto  fit|  cuin  vidctur  ci 


GLAS5IS  in.  5201 

proruttirum  esse  proptcr  qnem  fit,  ad  opcr.md  iin  ia 
eo  correctiouero  aique  concordiam.  Iloc  ccrtc  aniino 
facicndum  est,  ctiamsi  alius  cxitusconscquatur,  ncc 
corrigl  vclit  at<iuc  pacari,  proplcr  qucm  corrigcnduiu 
atque  pacandum,  vclut  curandum  et  sanandum,  adhi- 
bita  est  ista  medicina. 

i2.  Alioquin  si  vcrl)a  aitCDdcrimus,  eorumqiic  pro.- 
prickiti  scrvlcndiim  puiavcrirous,  aon  est  pncbcnda 
maxilia  dcxtcra,  si  sinistra  fuerit  percussa.  Qtionlam^ 
Si  quis  ft*,  inquit,  percuuerit  in  maxillam  dexteram,  prm* 
be  illi  et  sinittram  {Matlh.  t,  59) :  magis  autcin  sinistRi 
percutiiury  quod  ad  dexteram  ferientis  facilior  icttis  csi. 
Scd  sic  intclligi  soict,  ac  si  dictum  esset :  Si  qiiis  in  tc 
mcliora  rucrit  persecutus,  et  inferiora  ei  pncbe,  iic  viur 
dictc  poiius  qiiam  paticntiae  studeus  contemnns  aitcniu 
pro  temporalibus,  cum  polius  tcmporalia  pro  «icmis 
conicmnenda  siKi,  ianquam  sinistra  pro  dextris.  lijis 
scmi»er  fuii  sanctorum  martyrum  inteniio :  vindic;ii 
cnim  uliima  justc  poscitur,  quando  nullus  jam  restai 
corrcciionis  iucus,  cxtremo  scilicct  suminoque  judi: 
cio.  Nunc  vcro  cavendum  est,  ne  vindicandi  cupiditata 
amittaiur,  ut  nihii  aliud  dicam,  ipsa  paticnlia,  qiue 
pluris  est  habcnda  qiiam  omne  quod  potest  etiam  in- 
vito  inimicus  aurcrrc.  Namquc  alius  cvangclisti  in 
cadcm  senteuiia  nullam  fccit  dextcrx  mcntioncin,  st*d 
iantum  maxillam  ct  aitcram  nominavit  (Luc,  vi,  SO), 
ul  aliquanto  distinctius  intelligcrctur  iii  alio,  ipsc  an- 
tcm  simpliciter  eamdcm  patieutiam  commend:irei  *• 
Paraius  itaquc  dcbet  essc  homo  justti^  et  piu<»  patieu- 
icr  corum  maliiiam  sustincre,  qtios  flcri  biouosquxM-ii, 
ui  numcrus  potius  crescat  bonoruin,  noii  ui  pari  luaii* 
tia  sc  quoque  numcro  addat  nialorum. 

i3.  Denique  isla  pra}cc|>la  inagis  a  I  pr;rparniionciii 
cordis  quae  intus  cst,  pcrtinerc,  quam  ad  opiis  qiuii 
in  aperto  fit;  ut  teiieatur  in  sccreto  aninii  pMiiciilij 
cum  bcnevolentia,  iii  manifcsto  autem  id  liat  quod  cis 
vidctiir  prodcssc  possc,  qiiibus  bcnc  vcJie  d.ihMuns» 
hinc  liquido  ostenditiir,  quod  ipsc  Doaiiiius  Miu 
oxcmplum  singiilaro  palicntiu',  cum  percutcri-tur  in 
facicm  respondit:  Si  maledixi^  exprobra  de  tua/o;  si 
autenibene^quid  me  ca:dis{Joan,  nMu,  23)?  Ncqu.i- 
quam  igitur  prxceptum  suum,  si  vcrba  iniueainur, 
implevit.  Neqiicenim  pnr.buitperrutienti  aiicrain  par- 
tem,  scd  polius  prohibuil,  ucquifccerat  injuriaHi.  au- 
gcrcl ;  et  tamcn  paratus  vencrat  non  soliiin  in  facieni 
pcrcuit,  vcrum  etiani  pro  iiis  quoquc  a  qtiibus  hxc  pa- 
ticbaturcriiciflxiis  occidi,proquibus  alt  in  crticc  pcii- 
dcns :  Pater^  ignosce  tV/u,  quia  uesciunt  quid  (aciunt 
(Luc.  xxui,  34).  Nec  Pauius  ap.^toliis  pracccptum  Do- 
miiii  ct maglstji  sui  vidctur  impleisc,  ubi  ctiara  iiso 
pcrcusstis  iii  (licic:n,  dixit  principi  saccrdoluui :  iVr- 
cuti£t  le  Deui^  paries  deulbate,  Sedes  judicans  me  u- 
cundum  Lcgem,  et  contra  Legem  jubes  nu  percuti!  Gt 
cum  a  circumstautibus  diccretury  Jnjuriam  facis  pr.ti- 

*  Edd.:  inteHigeretur  h  aitero  ipsum  altenm  cittp(ieiter 
eamdem  patientumironmunidare.  M  Nfss.  otniK^  Inbciit :  /n- 
teHvjcreturinahoJpse  autem...  conm  ndarct;  id  cst,ufri}i 
NaiUMBO  distinctiiis  iutcllio'crclur,  ieoi|)oraiij  |.ro  sHcruia 
tanquam  siuisira  pro  dextris  oonteraoetida  essa,  atquc  cik 
vendum  ne  vudicaadi  cu|  iditile  ratientb  ainillalur.. 


851 

tipi  kocerdotum,  irridcnter  *  eos  aJmonerc  voluil  qiiid 
dixcril.utqiii  saperent,  intelligerent  Jam  destruendum' 
«sse  adTciilu  Cliristi  parietem  dealbatuin,  boccsl,  hy- 
pocrisim  sacerdoiii  Judxorum :  ait  quippe»  NckWj 
fratres,  qwa  princeps  ett;  scriptum  e$t  emmt  Principi 
■  populi  tui  non  maledicet  {Act.  xxiii,  5-5) ;  cum  procul 
dubio,  qui  in  eodcm  populo  creverat,  atque  ibi  Lege 
fiierat  cruditus,  illum  prlncipem  sacerdotum  nescire 
non  posset,  nec  eos  quibus  ita  notus  erat,  ullo  nodo 
fallcret  quod  ncsciret. 

ii,  Sunt  ergo  ista  pnecepla  paticnlix  semper  in 
eordls  prjcparntione  reiinenda,  ipsaque  beneToloniia, 
ne  reddatur  malum  pro  malo,  sempcr  in  Tolunlate 
eomplcnda  cst.  Agenda  sunt  aulem  multn,  eiiam  cum 
invitis  benigna  quadam  aspcrilale  plcctcndis,  quorum 
potius  uliraaii  consulcndum  est  quam  volunlati ;  quod 
in  prlnri|)e  civiiatis  luculcntissimcillorumlitlcnelau* 
«faverunt.  Nam  in  corripicndo  Qlio  qnanilibel  aspere, 
nuDquam  profecto  amor  p:itcrnus  amillilur.  Fil  lamcn 
quod  nolit  et  doleat,  qui  ctiam  invitiis  vidctiir  doloro 
tanandus.  Ac  per  boc  si  tcrrena  isia  resptiblica  prae- 
ccpta  christiana  custodiat,  et  ipsa  belia  sine  bcnevo- 
lenlia  non  gcrcntur,  ut  ad  pielatis  juslitiacque  pacatam 
societaicm  vidis  facilius  consulatur.  Nam  cui  liccnlia 
liiiquitalis  eripilur,  utiliter  vincitur;  quoiiiam  nibil 
rst  iiifelicius  felicitiile  peccaniium,  qua  pcennlis  nulri- 
iur  impnnitas,  et  mala  voliintas  velui  hostis  inlcrior 
roboratnr.  Sed  perversa  et  avcrsa  *  corda  mortalium, 
felices  res  bunianas  putanl,  cum  teclorum  splcndor 
attcnditur,  ct  labes  non  atlendiiur  animonim ;  cum 
thcatrorum  moles  esstruuntur,  et  cflbdiuntur  Tunda- 
incnta  virtutum;ciimgloriosa  est  effusionis  insania, 
«*(opera  misericordiaBderidciilur;  cum  cx  bis  qux  di- 
vitibus  alMindant,  luxurianlur  bislrioncs,  ct  necessa- 
ria  Tix  habcnt  paupercs;  cum  Deus,  qui  doctrinae 
Mue  publicis  Tocibus  contra  hoc  malum  publicumcla- 
inat,  ab  impKs  populis  blaspbcmalur,  ct  dii  tales  re- 
ff|iiiruntur,  in  quorum  honorem  ca  ipsa  thcatricn,  cor- 
)iorum  et  aiiimorum  dedccorn  cclcbrcnliir.  llxc  si  Dcus 
pollere  permillal,  tunc  indignatur  gravius;  baec  si  iin- 
piinita  dimiiiat,  tunc  piinit  infcstius.  Cuni  vcroevcrlit 
aulnidium  vitiorum,  et  copiosas  libidines  inopes  reJ- 
«iit,  miscricordilcr  advcrsatur.  Miscricorditcr  cniin, 
ai  fieri  posset,  cliam  bella  gerercntur  a  boiiis,  ut  li- 
i;entiosis  cupidilatibus  domilis  hxc  vitia  pcrdercnlur, 
qiiae  jasto  imperio  vel  ei^stirpari  vcl  prcmi  ^  dcbuc- 
runl. 

15.  Nam  si  chrislianadisciplina  omnia  bella  culpa- 
rcl,  hoc  potius  miliiibns  consilium  saliitis  pctentibus 
in  Evangclio  diccretur,  ut  abjicerent  arma,  seque 
nmnino  militlae  subtraberent.  Dicttim  est  autcm  eis : 
Neminem  eoncusserilitj  nulU  calumniam  feceritit;  tuffi' 
elatvobitttipendiumvettrtCm{Lttc.  iii,  ii)«  Quibus 
proprium  stipeiidium  surflcere  dcbcre  prxcepit,  mili- 


*  Am.  Bad.  Er.  et  us.  a.,  taeerdotumf  incidcnter  eot  ad- 
wunere. 

*  Lov.,  jam  dettructum  eite.  At  alil ,  destruendum. 

*  Edd.,  etadversa  ro^-da.  Ms.  sb.,  arerta,  Praetulirous. 
^  Rdd..  vct  deprimi  debuerunt.  Mss.  quatuor,  pcrtmt.  aIH 

exdedin,  premi. 


s.  AUGUSTiNi  Ep:scorf  h% 

tare  utiquc  non  proliibuit.  ProinJe  qni  doctriiiam 
Chrisli  adversatn  dicunt  esse  rcipublic»,  dent  exer- 
cilam  talem  quales  doctrina  Christi  esse  milites  jiissit ; 
dent  tales  provincialcs,  tales  marilos,  tnlcs  conjuges, 
tales  pnrentes,  tales  fllios,  tnlcs  dominos,  tales  ser* 
Tos,  talesreges,  tnles  jiidices,  tnles  dcnique  debitorum 
ipsiiis  flsci  redditorcs  et  exactores,  quales  csse  pra- 
cepit  doclrina  christinna,  ct  audcant  eam  dicere  ad- 
Tcrsam  esse  rcipubliae;  imo  vero  non  dubitent  enm 
conflteri  inagiiam,  si  oblcmpcrctur,  salutem  cssc  rei- 
publicne. 

CAPUT  III.  -^  16.  Uiquid  autem  ad  illiid  respon- 
dcam  quod  dicuiit ,  per  quosdam  impcratorcs  chri- 
stianos  multn  mnla  impcrio  nccidisse  Romnno  ?  Ilxe 
geiioralis  conqucstio  caluinniosa  est  (/i).  Nain  si  apcr- 
tius  certe  de  pmcteritis  imperatoribus  aliqua  eom- 
memorarent,  posscm  similin  vel  fortasse  etiam  grn- 
viora  de  imper.aoribus  noii  christianis  et  ego  com- 
memorare ,  ot  intclligorciil ,  vcl  liominum  bgec  esse 
viiia,  non  doctrinx ;  vcl  non  imperatorum,  sed  alio- 
rum  sine  qiiibus  iinperatores  agere  nihil  possunt.  Ex 
qiio  enim  tempore  pcssom  ire  coeperii  Romana  rcs- 
publica ,  salis  liquel;  littcrae  loquunlin*  ipsorum  (6) : 
longe  antequam  Cliristi  nomcn  eluxisset  in  tervis^ 
dictum  esi  :  0  urbem  vemlem ,  et  mature  peritmrant, 
ti  emptorem  invenerit  l  {Satluttius ,  BelL  Jugurth.)  Iii 
libro  etinm  bclli  Caiilinx ,  ante  advcnium  utique 
Cliristi,  idcin  nobilissimus  bistoricus  eorum  non  lacct 
qiiando  priinum  Insuevcrit  excrcitus  populi  Romani 
amaro ,  polare ,  ^igna,  tabulas  pictas ,  vasa  ca*ln:a 
niimri ,  ea  privatim  el  publice  rapere ,  dclubra  spo- 
liare ,  sacra  proianaque  omnia  pollucre.  Qunndo  ergo 
nec  hoiniiiibus ,  ncc  ipsis  ctinm  qiios  Deos  putabanl, 
niorum  corruptorum  et  perditorum  avarilia  rapacitas- 
quc  parcebat,  tiinc  coepit  perire  laudabile  illud  decus 
saiusque  reipubiicx.  Qiios  deinde  vitia  pessima  suc- 
cessus  hnbuerint ,  et  quanto  humannrum  rerum  malo 
illa  iniqiiitas  prosperala  sit ,  nnnc  longum  est  dicere. 
Audiant  Salyricuin  siium  ,  garriendo  vera  dicentem : 

sorvabat  castas  humiUs  fortuna  Latloas 
Quondam,  nec  vitlis  oontingi  [larva  sinel»! 
Tccla  labor,  somnique  brevest  et  vellere  Tliusco 
Vexaiae  duraeque  nianus»  ac  proxiraiis  iJrbi 
Annibal,  et  ^ntes  Collhia  hi  turre  mari\i.  ) 

Kuoc  i^imur  iongae  pads  mala ;  sxvior  armis  ■ 

Inxuria  iocubuit.  victumque  uldscilur  orbem. 
Nullum  crimcu  abest,  raciausque  libidmis,  ex  qoo 
raupertas  Romana  perit. 

(JwenaHSf  sai.Q.) 

Quid  ergo  exspcctns  ut  ego  cxnggcrem ,  quanla  mnla 

iniportavcrit  successu  prospero  iniquitas  sublevata  ; 

qiiandoquidem  et  ipsi,  qui  aliquanto  prudcntius  atten* 

dcrtint ,  plus  dolcndum  viderunl  patiperlatem,  qiam 

opulcntinm  pcriisse  Romanam  ?  In  illa  enim  morura 

integritas  servabatur ;  per  hanc  autem  non  muros 

urbis ,  sed  mentes  ipsius  civitaiis  dira  nequitia  omni 

Imsle  pejor  irrupit. 

.  17.  Gratias  Domino  Dco  nostro,  qui  contra  isla 

mala  misit  nobis  adjutoriirm  singulare.  Quo  eiiim 

non  tolleret ,  qiiem  non  involvcret ,  in  quod  profuRr 


(£i)Decivit.DeiJ.  4,c.9. 
(ft)ld.  1.  2»c.  18. 


5SS  EPISTOLARUM 

diim  non  di^mergcrcl  fluvius  isle  horrendsc  nequitiac 
gcncrb  Iiuroani,  nisi  cruK  Chrisii  in  tanta  vclut  mole 
auctoritatis  eminentius  firmiusque  (igeretur;  cujus 
apprebonso  robore ,  stabiles  esserous ,  ne  male  sua- 
dentlum»  vel  in  mala  impellentium,  tam  vasto  mundi 
hujus  gurgite  abrepli  sorberemur  T  In  ista  enim  col- 
luvie  morum  pessimorum  ct  veteris  perditac  disci- 
l^lin;r,  maxime  vcnire  ac  subvenire  debuit  coelestis 
auctorttas,  qua:  voluntariam  paupertatem ,  qus  con- 
tincntiaro ,  benevolentiam ,  justitiam  ,  atque  concor- 
dinm,  veramque  pietatem  persuaderet»  caeterasque 
witc  luminosas  valldasque  Titluies ;  non  tantum  pro« 
pter  istam  vltam  honestissime  gerendam,  ncc  tanttim 
pntpter  civitatis  (errenae  concordissimam  soclctalcm ; 
verum  etiaro  proptcr  adipiscendam  sempiternam  sa- 
lulem,  et  scmpitcmi  cujusdam  populi  ccelcstcm  divit 
namque  rcmpublicam ,  cui  nos  cives  adsciscit  fldes, 
spcs,  charitas  :  ut  quamdiu  indc  peregrinamuri  fera* 
mus  eos  si  corrigore  non  valerous,  qui  vitiis  impunitis 
voliinl  stare  rempublicam ,  qnam  pruni  Romanl  con- 
stitucrunt  auxeruntque  virtutibus ,  ctsi  non  babcntes 
vcram  pieiatem  crga  Dcum  vcrum ,  qu.^e  illos  ciiaro 
in  a^tcrnam  civitntem  possct  salubri  religtone  per- 
diiccrc;  custodicntes  taroen  quamdam  sui  generis 
probitaiem,  quae  possct  terrcnx  civitati  constituendac, 
augciidae ,  conservandxque  sufRcere.  Deiis  eniro  slc 
ostendil  in  opiilenlissimo  et  prxclaro  imperio  Roma- 
norum,  qqantum  valcrent  civiles  ctiam  sine  vcra  reli-  • 
gionc  virtutes,  iit  inlclligerctur  hac  addiUi  ficri  liomi- 
ncs  civcs  allcrius  civitalis,  cujus  rex  vcritas,  cujiis  lex 
chtritis ,  ciijus  modus  xternilas. 

CAPUT  IV.  —  f  8.  Qiiis  autcm  vel  risu  dignum  non 
piitel ,  qiiod  Apollonium  ct  Apulciuni ,  cartcrosquc 
niagicarum  artium  pcritlssiinos  conferre  Cliris:o ,  vcl 
eiiam  pra^rerre  conaitiur?  Quanqiiam  tolerabilius  fe* 
rcnduin  sit ,  quando  istos  ci  polius  comparanl  qiiam 
deos  suos  :  multo  cniin  melior,  qiiod  raleiidiim  csl, 
ApoIIujiius  fuit ,  quam  tot  stiiprorum  aucior  ct  pcr- 
petRitor ,  qiiem  Jovcm  nominanl.  Ista,  inquiunt,  fa- 
bulosa  sunt.  Adhuc  ergo  laudcnt  rcipubliac  luxurio- 
saro ,  licentiosaro ,  plnneque  sacrilcgam  felicitntem, 
quae  Ista  deorum  probra  conriiixll,  quae  noii  soliim  in 
fabulis  audienda  posuit,  verum  esiam  in  theatris 
speclanda  proposuit ;  ubi  criminn  pliira  esscnt  qunm 
numina,  quae  ifisi  dii  sibi  exhiberi  habebant  libenter, 
qiii  in  suos  cultores  vindicnre  debuerunt,  qiiod  ea 
saltem  viderent  patientcr.  Sed  non  ipsi,  inquiunt, 
sunt,  qui  talium  fabularuni  mcndacio  celcbrantur.  Qui 
ergo  8unt  isli ,  qni  talium  turpiliidinum  celcbratioiie 
placanturT  Hurum  dxmonum  pcrvcrsitalcm  atque 
f;illaciam,  per  qiios  et  magicx  arlcs  humanns  mentes 
decipiunt ,  qiiia  prodidil  christiana  doctriiia ,  qiiia 
nondo  univcr^o  pntefccit ,  quia  Angelos  sanctos  ab 
eorum  nialignitalc  dislinxit,  quia  cavendos  potius,  et 
qucroadmodiim  caverentur  adinonuit,  reipubiicos  dici- 
lur  iniiuica!  qiiasi  non  si  omnino  per  istos  essct 
lcnporalis  obtiiicnda  fclicilas,  qu;elibct  potius  fucrat 
itifeiicitas  eligenda.  Scd  ncque  hiiic  Deus  voluit  du- 
bil^ri ,  qui  priiuum  populum  unum  vcruin  Dcum  co- 


aASSIS  in.  534 

lentero,  deos  autem  falsissiroos  contemnentcm,  quaro- 
diu  oportuit  Yetus  Testamentum ,  ubi  vclamcntum, 
Tcsiamenti  Novi  est ,  obumbrarl ,  taiita  renim  tcrre* 
narum  felicitate  bonestavit ,  ut  quivis  intcHigat  ncc 
ipsam  essc  in  dxmonuro  potestate,  sed  In  illiu^  unius» 
cui  Angeli  serviunt,  qoem  daeroones  contreroisconl. 

i9.  Apolcius  enim,  ut  de  illo  potissiinom  loquamur, 
qui  nobis  Afris  Afer  est  notior ,  non  dico  ad  regnum, 
scd  ne  ad  aliquaro  qoidero  jodiciariam  feipobliCae 
potestatem  com  omnibos  sois  roaglcis  artibos  potdit 
pervcnire,  bonesto  patriae  sose  loco  nttos,  et  liberali- 
tcr  educatus  ,  roagnaque  praedilos  eloqoentia.  An 
forte  isla ,  ot  philosophos ,,  vbluntaie  conteQipsij,  qul 
sacerdos  proviociae,  pro  magqo  fuit  u|  mun^sra  ederet, 
venatoresquc  ^  ve8tire4,  et  pro  statua  sibi  apud.Cocuj 
ses  *  locanda  ,  ex  qua  civitate  habebat  uxorcm  ,  ad-. 
versus  contradictionero  qoororodaro  civium  litignret? 
quod  postcros  ne  lateret ,  ejosdero  litis  or.itioncm 
scriptam  mcmoriae  comincndavit.  Quod  ergo  ad  istini 
terrenam  pcrtinct  felicitatem ,  fuit  magus  ille  qiiod 
poloit  *.  Uiide  apparet  eum  niliil  amplius  fuisse,  noi| 
quia  noluil,  scd  quia  non  potuit^  Qunnquam  et  ndvcr 
sus  qiiosdain,  qui  ei  magicarum  artium  criinen  intcth 
derant ,  eloqiicntissime  se  dcfcndit.  Unde  miror  lao-r 
dnjtores  ejos ,  qui  euro  nescio  quae  fecisse  miracula 
illis  artibus  prxdicant,  conlra  cjus  defcnsionem  testos 
csse  connri.  Scd  viderinl  ulrum  veruin  ipsi  perhibeant 
lestirooniom  ,  et  ille  falsam  dcfcnsioncm.  Illud  sl  sa- 
piunt ,  attcndant ,  qui  magicas  artes  non  utique  nist 
pro  felicitate  tcrrena  vel  damnabili  curiosiiale  con- 
quiront ,  vcl  ab  eis  innoceutes ,  periculosa  tanicn  aa^ 
admiratione  collaudant,  ct  vidcant  David  no8trun| 
sine  ollis  talibus  arlibus,  ex  paslore  ovium  pcrvc- 
nisse  ad  regiam  dignitatem ;  cujus  ct  peccata  ot  mcr 
rita  fldelis  Scriptura  non  tacuit ,  ut  sciremus  et  qiii^ 
bus  roodis  non  olTcnderetur  Deus ,  ^t  quibus  niodi^ 
phcaretur  oflfsiisus. 

20.  Quantum  autcm  attinet  ad  mira<;uln ,  qiisc  hii- 
manis  sensibus  stupenda  nion;str.intur,  multum  erranl 
qui  Prophetis  sanctis,  mir.irulorum  magnoriiin  nobi- 
litate  prabstantibuSt  mngos  comparant ;  qiiauto  uiai^is 
si  eos  comparent  Cbristo,  qucm  Prophetai  illi,  (luibiif 
magi  quilibct  nullo  modo  sunt  coinpnrandi,  pncnun- 
ti^verunt  esse  venturum,  ct  sccnnduin  orncin,  qiiani 
sumpsit  ex  Virgine  ,  et  secundum  divinitatem  ,  qit» 
nunquam  separaiur  a  Patrc  !  Video  me  fecisse  pro- 
lixissimani  epislolam  ,  nec  tamcn  de  Christo  ilixissc 
omnia  qiiac  vcl  eis  qui  tardiorc  ingenio  divian  non 
valent  assequi,  vd  eis  qiios  ^,  licet  acute  movcanitiry 
coiiteiitiosum  tamen  studiuni  ct  pncocciipatio  diuturiti 
crroris  ab  intelligendo  impedit ,  sufflccrc  ulcumque 

*  Bad.  et  Er.,  venerctoresqtte  vettireL  Scd  verius  Ijov.  ct 
Mss.,  venatoresque ;  iilos  videlicet  qui  sesein  iis  exercct)aQt 
inuncribus,  quae  Apuijius  exbibehat.  Mimera  quippo  dicc- 
bautur  ludi  iiou  modo  gladiaiorum,  sed  etiain  vciiuloruni, 
id  est  in  beslias  pugDaiilium. « veualiones,i  iaquil  l^ctaiv- 
tiusiib.  6,  div.  Inst.  c.  20,  «qus  mimera  vocaolur,  saturao  - 
atuributae  sunt.» 

*Mss.  undeclm,  ocenses,  Alii  quiuque,  oeensu.  Duoalii» 
ceenjM, 

'  lla  Bad.  Er.  et  Mss.  plerique.  At  Lov.  habetv  quoad  ppCiqf^ 

^  omnes  Edd.,  qviy  ahsque  dubio  comi|4e.    IL 


S.  ALCUSTINI  EPlSrOPI 


iw 


possiiit.  VtTiinilnmcn  co^i.oscc  quid  cos  coNtra  mo- 

veat ,  atque  resci  ii)e ,  ut  vd  epistolis  vel  libris ,  si 

adjuvcrit  Deus,  ad  omnia  respoiidere  curciiMis.  Sis 

iii  Domino  fclix,  gralia  et  niisericordia  cjus ,  domine 

i*ximie  et  merito  insignis  ,  charisstme  ac  desidcran* 

tissime  (ili. 

EHSTOLA  CXXXlX*(ii). 
Ge$ta  qum  advertus  DonaiiUas  confeda  wnl  pubU- 
ceniur^  utque  rei  cauigentur  miiius  et  citra  mortis 
pxnanu 

Domino  merito  insigni,  muliumque  diarissimo  nc 

desidcranlissimo  filio  Marcellriio  ,  AtxusTirnjs ,  iii 

Domino  salutem. 

i.  Gesta  qux  proniisit  Prxstantia  toa,  ircbcmeiikir 
exspccto ,  et  in  ccclesia  Hipponensi  jamjamque  cuplo 
recilori ,  ac,  si  fieri  poluerit ,  etiam  per  omnes  eccle- 
sias  in  dioaccsi  constitutas ;  ut  audiant  homines ,  ple- 
ncquo  agnoscanl  confessorcs  iiiiquitalis ,  non  Dci 
timore  extorquenle  poenilentiam ,  sed  judiciaria  dili- 
gentia  crudelissimorum  pectorum  aperieiite  duriiiam; 
sive  illorum  qui  de  homicidio  et  dc  excxcato  ac  de- 
bililato  presbyteri  corporc  confcssi  * ;  sivc  illorum 
qni  se  illa  scire  potuisse,  quamvis  sibi  dicercnl  displi- 
cere,  negare  non  ausi  sunt,  refus^ientcs  caiholicnm 
pacem ,  yelut  ne  criminibus  polluuntur  alienis ,  el  in 
lllo  schismatis  sacrilcgio  inlcr  sccleratorum  tam  im- 
manium  tantam  multitudincm  pcrdurantes;  sive  eliam 
illorum  qui  se  inde  non  reccssuros,  oliam  demou'* 
strala  sibi  catholica  veritate  et  Donatistarum  perver* 
fiitate ,  dixerunt.  Non  est  lcvc  quod  Deus  agi  voluit 
pcr  operain  tuam.  Utinam  tales  eorum  causas  crebras 
sic  audias,  et  facinora  eorum  atque  insaiia  pertiiiacia 
sic  sxpe  prodatur,  eademque  publicata  Gesta  in 
offliiium  notiliam  pcrferantur!  Quod  autcin  scripsit 
Eximietas  tua,  dubitare  te  ulrum  in  Tlieoprcpia  *  de- 
Leas  eadem  Gesla  jubere  proponi ;  fi.it,  si  poiest  illuc 
frequens  conflucre  muhitudo  :  alioqiiin  alius  locus 
celcbrior  pruvidendus  est ;  non  tanicn  ullo  modo  prx^ 
termillendum. 

2.  Poena  sanc  illorum,  quamvis  de  lantis  scelcribus 
confessonim,  rogo  le  ut  pnelcr  suppliciii.Ti  mortis 
sit ,  et  propter  conscienliam  nostram ,  ct  propicr  ca- 
tholicam  mansucludincm  commendantlam.  Ipsc  ciiim 
fructus  ad  nos  pervcnit  confessionis  illoruin,  quia  in- 
"venii  Ecclesia  calholica  ubi  suam  crga  alrocissimos 
inimicos  scrvct  alque  exhibeal  lenUatcm.  In  tanla 
quippc  crudcliiatc,  quaecumque  prantcr  sanguincm 
vindicla  processerit,  magna  leniias  apparcbil.  Quod 
etsi  modo  quibusdam  noslris,  illa  alrociiale  commoiis, 
videtur  indignum,  el  quasi  dissolulionis  cl  ncgligcnliaj 
Bimile ;  transactis  tamen  motibus  animorum,  qui  re- 
centioribus  faclis  solent  lurbulentius  excitari,  egregie 
luculenta  bonilas  apparebit,  et  ob  hoc  magis  eadem 

*  Ifiss.  prope  omnes  omittunt  confessi. 

^  Edd. ,  Theopropia.  Al  mss.  melioris  not£  habent,  Theo- 
vrepia,  sic  eUamCarthaginensis  ooIlatio3,  n.  5;  qua  ex  col- 
latione  liquct  istud  nomen  fuisse  cujusdam  apud  carlhagi- 
nem  ecclesiae  tunc  perlinentls  ad  Donatistas. 

*  Hanc  oontulimus  cum  a.  bg.  bl.  bn.  c.  oc.  cb.  ff.  g.  gg. 
gv.  n.  r.  s.  sb.  duobus  vc.  quaiuor  v.  cumque  Am.  Bad.  Er.  lx)v. 

(a)  Alias  158 :  qux  auicm  I3D  erat,  minc  88).  Scrlpla  an. 
412  circa  mcns.  maium. 


Gesta  lcgere  atquc  ostendere  delectabit,  domiite  nus- 
rito  insignis ,  multumque  cbarissinie  ac  desideniniis- 
sinne  fili.  Ibi  est  sancias  frater  et  coepiscopus  meiis 
Bcmifacins,  et  per  diaconum  Peregriniim  qoi  ctim  ill« 
perrexit,  conimonitorium  dircxi;  quod  *  sic  babe 


tanquam  prssentiam  mcam.  El  qood  vobis  ia 
mune  pro  Ecclesiae  utiliute  placuerit,  lioc  adjuvinte 
Domino  flat ,  qui  poteiis  est  misericorditer  opitulari 
hi  tantis  malis.  Ilodo  Macrobitis  episoopus  oonmi, 
stipatus  cuneis  perditorum  ulrimqiic  sexus,  hac  atqiM 
illac  circumit,  npcruitqite  sibi  basilicas,  quas  posses* 
sorura  quantuluscumqne  linior  dauserat.  Pracsenie 
aulcin  procuratore  vuri  clarissimi  Celeris  Spoiideo, 
quem  tnae  dilectioni  commendavi  multumque  conn 
mcndo ,  utcumque  corum  frangcbatur  audacia  :  nune 
▼ero  posteaquam  Carthagincm  profcctus  est,  etiam 
in  fundis  ipsius  basiiicas  apcruit ,  populos  oongregat. 
Cuin  ipso  etiam  est  ille  Donatus  diaconus  rebaptizatiis, 
cum  fuerit  colonus  ccclesix*,  qui  *  ver^alus  est  in  illa 
cnde  prxcipuiis.  Qtd  tales  non  cum  eo  sunt ,  quando 
et  ille  cuni  ipso  cst  ?  Si  Proconsiil  vcl  simtil  ambo  in 
illos  cstis  sententiam  prolaiuri ,  ei  fortc  ille  persistii 
velie  gladio  vindicare ,  quanquam  sit  christianus  ,  et 
quantum  adverlere  potuiinus,  non  sit  ad  haec  crucia- 
mcnta  proclivis ;  tamcii  si  neccsse  fiierit,  etiam  Gestis 
jnbete  allegari  '  epistolas  mcas ,  qiias  de  hae  re  sin* 
gulas  vobis  mittendas  pulavi.  Soleo  enim  audire  in 
potestate  esse  judicis  tnollire  sentcntiam ,  et  mliius 
Yindicare  quam  jubcant  Icges.  Si  aulem  nec  litteris 
roeis  ad  hoc  conscnserit,  hoc  saltem  prxstet  ut  in 
custodiam  recipiantur ,  atque  lioc  de  clemenlia  lin- 
peraioriim  ^  impetrare  curabiinus ,  ne  passioncs  scr- 
vorum  Dei,  quae  dcbent  esse  iii  Ecclesia  gloriosa:, 
inimicorum  sanguine  dehonestentur.  Scio  enim  in 
causa  clcricoruin  Anauncnsium  ',  qui  occisi  a  Genti- 
libus,  iiunc  martyres  honorantur,  Iinperatorem  roga- 
tum  facile  concessisse  nc  illi  qui  eos  occiderant  ei 
capii  jam  tcnebantur,  poena  simili  punircntar. 

3.  Libros  de  Baptismo  parvulorum,  cum  jam  codi- 
ccm  ipsiim  Prxstantiai  tuas  misissem,  cur  abe  te  rur- 
sus  acccperim ,  oblitus  sum :  nisi  fortc  cum  inspiee- 
rem  ,  mcndosos  eos  reperi ,  et  emendare  volui ,  quod 
mirabiliter  iinpeditus,adhuc  usquenon  feci.  Cpistolam 
qtioqtic  ad  tc  scribendam  ct  his  adjungendani ,  quani 
cum  ibi  esscm  jam  dictare  coeperam,  paulo  addito  sic 
esse  imperfcctam  scias.  Si  auteni  raiionem  omnium 
dicrum  et  lucubraiionum  aliis  necessitatibus  impcn- 
sarum  tibi  possem  reddere,  graviter  contristatus  mi- 
rareris  quanta  mc  distcndant,  qiije  diffierri  oniuino 
non  possuut,  nec  agerc  illa  pcrmiltant  in  qu»  me, 

<  Mss.  carent  voce  quod.  Ex  ils  tres  fenmt :  sic  habe  U^ 
ban  tanquam,, 

*  m  Edd.,  rebapHzalus,  qid  cum  fuerit  colonus  Ecckwe 
tersatus  est.  At  in  Uss.  pauloaliusestverbonim  <Mrdo,  quem 
hic  resiituimus. 

*  Mss.  sex :  alligaru 

*  Edd.,  imperatori;,  Al  Blss.,  hnperatorum, 

*  vaiic.  tresMss.,  xfMmtm£iiim.cori>.etGerm.,  ^nalmah 
shan,  AUi  cdd.,  ^naMumium,  Scilicei  de  ss.  martyribus  si* 
sinnio,  Marlyrio  ct  Alexandro  lo(iuilur,  qui  a  gcnliUbns  ru^ 
sticb  vullis  Anauniae  non  iirocul  a  iTideoiina  civilate  neciMi 
sunt  in  fiao  mensis  maii  an.  307 ;  sive  post  obitum  sa;icti 
Auibrosii,  ut  sdibil  rauUnus  in  e|us  vita. 


B57  EN8T0LAKUM 

lieiendo  ei  adfncncndo,  urges  volenietn,  ei  ineflalnli- 
ter  (ijiria  non  po9sain)  dotentem.  €itm  entm  ab  eorom 
iMHninum  neeessitalitnis  aliquantulum  vaco ,  qui  me 
sic  angariant ,  iit  eos  nnUo  modo  liccat  evitare ,  nee 
conteronere  oporteat ;  non  desunt  qnae  dictauda  prsc- 
pono,  sic  in  aTtlculis  lempomm  consliluta,  ut  dilatio- 
kien  non  ferant.  Sicfit  mihi  fuit  brovialio  Oestonim 
eollationis  noslr»  satis  operosa,  eum  yiderem  nerot* 
«em  se  velle  tanto  aggeri  liltcranim  lcgendo  com- 
niittere :  sicnt  mihi  Tuit  eliam  epistola  ad  ipsos  laicos 
donattstas,  de  hac  eadcm  collalione  nostra,  qunm 
nodo  aliqnot  lucubrationibus  terminavi  :  sicut  cpi- 
•to!ae  dux  m>n  breves;  una  ad  Dileclionem  tuam, 
allcra  ad  virum  illustrem  Volasianum,  quas  vos  acca^ 
piase  jam  credo :  sicut  nuoc  in  manibus  iiabeo  librum 
ad  Uonoratnm  nostrum  de  quaestionibus  quibusdam 
quinqiio ,  quas  mihi  proposuit,  et  per  litteras  iutima« 
\it ;  cui  non  continuo  respondere  vides  quam  minimc 
oportcat.  Gharilas  enim  qii»  tanquam  nutrix  fovet 
tilios  suos,  non  ordioe  amandi,  sed  ordine  subvo- 
niendi ,  innrmiores  fortioribus  anteponil ,  quos  tales 
vuit  CRse,  quales  jam  illi  sunt,  quos  non  conlemnciido» 
sed  de  his  conndcndo  intcrim  prxtcril.  Talcs  ergo 
mihi  nccessitates  diclandi  aliquid,  quod  me  ab  eis 
dictatiuiiibus  im|iediat  quibus  magis  inardesco,  deesse 
iion  possunt,  cum  paululum  spaiii  vix  dalnr  inter 
•cervos  occupationum ,  quibns  nos  alienae  vel  cupidi- 
tates  vel  nccessitatcs  angariatos  trahunt :  et  quid  fa- 
dam  prorsus  nescio. 

4.  Audistr  unde  mecum  fVominum  depreceris  :  scd 
•tiaro  quod  tam  instantoret  tam  crebro  me  adiiioncs, 
nolocesses,  non  nibil  agens.  Commendo  etiam  ego 
Exoellenti»  tu»  Ecclesiam  in  Numidia  constitutam, 
|>ropler  cujiis  necossitatcs  sanclus  frater  et  coepisco- 
fHis  meus  Delphinus  a  fratribus  ei  coepiscopis  mcis, 
4bi  collaboraulibns  et  compericlitantibus,  missus  cst. 
Ncc  de  hac  re  pluHi  scribo,  cuin  ipsum  prxsentem 
ais  auditurus.  Cxien  iii  Commonitoriis  invenies  qtiae 
ad  presbyterum  miii ,  sive  roodo ,  sive  per  diaconum 
Peregrinuni,  ne  niiht  ca  toties  itcrare  neccsse  sil. 
Seniper  in  Christo  oor  tuinn  vigeat ,  domine  mcrifo 
intignis,  imiltumque  charissime  ac  desideranttssinre 
fili.  Filium  nostrum  Ruffinum  Cirtenscm  *  principaletn 
commendo  Eximieiaii  tuoe. 

DE  SEQUENTE  EPISTOLA. 

(lIB.   11   RETRACT.,   CAP.    XXXVl.) 

Eo  ip$o  lempore ,  quo  contra  Donatts(as  vchementer 
exercehamnr ,  et  conlra  Pelagianos  exerceri  jam  caspC' 
ramus  (a),  mnicus  quidam  mihi  misit  quinqueaCarlha- 
gine  quasstiones,  et  rogavit  ut  eas  illi  scribcndo  expone- 
rem  iqucB  sunt :  Quid  ^bi  velit  vox  itla  Domini,  c  Deus 
metfi,  Deus  mfui,  utquid  me  dereliquisti  i  {Matlh.  xxvii, 

•  Bad.  Am.  Er.  et  tres  Mss.  babent,  circensem.  /lil 
omnes  libri ,  cirtensem  prindpalem;  id  cst  cifltelfs  Cir- 
ttiosis  priinarium  ma2islratuni,uli  nc^isquidem  viUelur. 

(fl)  Adversus  Pelagianos  cxerceri  coBperunl  Africani  epl- 
acoii  annoiU,  aulil2;  quojam  tempnre  Pclaidi  discij  u- 
uim  Coeltistium  in  CarthagmeBsl  ooncilio  judicatunn  fuisse 
})r(xlunt  Palres  synodi  altcrius  Carlhagiuensis  anni  416,  in 
e(  istola  qu»  hic  edlta  esl  175,  ubi  ad  innoccntium  scribuni : 
•  rnde  fictum  esl,  ut  recensendum  putaremus ,  .quid  ante 
c  fenne  (piinquennium  super  Coclestii nomine  Luc  aiud  co- 


CLASSIS  ill. 


5:»8 


46)?ef  ^fuidiit  quod  ait  ApottoUu,  i  Ut  fn  ckaritmg 
radieaH  et  fundatiy  pranaieatis  eo9iprekendere  cum 
ommhut  sanctisqwg  sit  iaiitudo^  et  bngitudo^  ei  u/H* 
Indo^  et  profundmn  (  Eph,  iii,  17,  18  ) :  *  el  qua  sini 
quinqnt  virgines  stuttw,  qncevesapkntes  {Matth,  xxv,2): 
ei  mes  mnt  tenebrte  exteriores  { Id,  xxu,  13 ) :  ef  quo' 
modo  inteUigendum  sit^  c  Vcrbum  caro  factum  ett  t 
{Joan.  1,  li).  Ego  autetn  intuens  tupradkiath  hKre^ 
ftm,  noi9am  inimicam  gratioe  Dei,  textam  mihi  proposm 
qnasstionem  de  gratia  Testamenti  Novi,  De  qnaditpu^ 
tans  ,  interposita  expositione  psalim  vicesinti  prinu ,  m 
CMJut  capite  scriptum  est  quod  Dominns  exetamavii  iis 
crnce ,  quod  ille  amicus  in  primis  mihi  proposuit  expo^ 
nendum ;  omnia  illa  quinque  dissolvi ,  nom  hoc  ordine 
quo  erant  proponta^  ted  sicut  mihi  disserenti  de  gratiu 
Novi  Testamenti,  tanquam  suis  iocis  congrueuter  occur^ 
rere  potnerunt.  Hic  liber  sic  incipit :  c  Quinquc  udhi 

froposuisti  tractandas '  qnmstiones,  » 

■       ■ ...I....  ^ 

DE  GRATIA  NOVl  TESTAMENTI  LIBER , 

scu 

EPISTOLA  CXL.*(a) 
Augustittus  Honorato,  respondensad  illius  quinque  qnm- 
sliones  :  prceter  quas ,  sextam  sibi  ipse  proponit ,  de 
gratia  Novi  Testamenti,  adversus  Velagianos  tractan» 
dam;  et  psalmum  vicesimum  primum  ad  eam  rem'to~ 
tum  interpreiatHr, 

i.  Quinque  nHbi  pro{:ORuisti  pcrlractandas  qincstio- 
ncs  atque  solvcndas ,  dilectissiine  mi  frater  Uonora- 
lc  (6),  liinc  inde  raptas,  sicut  te  vcl  lcgcnlem  niovcre, 
vel  cogiUinti  tibi  in  mcntem  vciiirc  potucrunt ,  et  iii 
conspeclum  meum  fusas  quodnin  modo.  Quaruin  solu- 
tioncm  si  velim  dissercndo  ordinare,  non  ul  carptim, 
sicnt  proposite  sunt ,  de  singuiis  disseram ,  sed  iiiio 
quodam  tcnore  scrmonis  cas  intcr  se  connectam  atiiuo 
contexam,  difGcile  opus  videtur ;  et  taraea  puto  faci- 
Hiis  eas  solvi,  si  boc  feccro.  Liviccm  qutppe  adjuva- 
bunt,  si  alteni  pendebit  A  allera ,  donec  omnes  ve- 
niant  in  seriem  disputationis,  non  singiUatxm  separaiis 
locis,  quasi  onaquxque  in  sua  prtvata  intenltone  ha- 
bitcl,  sed  uiium  aliqiiid  intnenles,  et  unum  collabo- 
raiilcs  sociali  raliooe,  et  individua  veritate. 

CAP.  PRIMUM. — ^.  Voluisti  crgo  et  scripto  commo- 
niiisli  e\poui  alquc apcriri  tibi,  qiiid  sibi  velit  vox  ill:i 
Doiuini,  Deiis  mcus^  Dens  mcus,  ut  quid  nie  dereliquisti  ? 
etquid  sitquod  A|)OStoiusait,  Ut  in  charitateradicatiet 
fundaii,  pranjateatis  comprekendere  cum  omnibns  sanctis 
quo!  sit   latitudo^  longitudo  ^  altitudo  el  profundum 

9  clesiam  Carthagincnscm  fucrit  agitatum, «  ctc.  Iiuic  culcnj 
pri  :ri  condlio  uun  intcrfuit  Auguslinus,  ex  lib.  2  OeUract.  c. 
33,  et  ex  lib.  de  Gesiis  Pohgii. 

>  videtur  Augustiuus  priiiia  q)lstclx  140  vcrba  rctiilisso 
miiius  fidclitcr.  Nam ,  iicct  omnes  l<:dd.  in  looo  Retractatio- 
uum  hic  ciuto  bul)eant,  traclandas^  iidem  iniiio  epist.  sc* 
qiicntis  terunl  pertractandas.    M. 

*  In  hujus  casUgatione  uSi  snmus  ha,  bl.  bn.  cc.  ff.  g. 
m.  sl).  iribus  cb.  tribus  r.  duobus  vc  uuobus  v.  et  Am. 
Bad.  Er.  Ix)v. 

((/)  Altas  liO :  quse  autem  140  erat,  nunc  260.  Scripta  sta- 
tim  I  ost  superiorcm. 

(6)  Honoratus  Baptismo  initiatus  nondum  erat,  ut  fiquet  cx 
Iil)ri  hujus  c.  19,  n.  48.  Postea  vero  ad  presbyterii  munus 
evcctus  cst :  nisi  forte  faUitur  Cassioilorus,  qui  in  lib.  de  Uiv. 
IM,,  c.  16,  altoilis  islud  scriptum  fuisse  ad  ifouoratttm 
prc:>bytcruui. 


Sof 

{Hphes.  III,  !7) :  el  quas  sinl  virgines  q  inquc  *HiII;p. 
qoxTe  sapienles  (Maiih.  &xv,  i) :  et  qoae  f inl  tenebr» 
txteriores  (Matih,  xxu,  45) :  et  quoniodo  intelligendum 
ftit,  Verbkm  earo  faetwn  e$i  (Joan,  i,  li).  ILc  sunt  ccrte 
quinque  tani  brcTiter  a  me  eommcmoratx,  qiiam  abs 
le  propositae  quxstioncs.  Proinde  si  plaoet,  addamus 
et  sextam ,  et  iilud  potissimum  reqoiramus,  quae  sit 
gratia  Novi  Testamenti.  Ilanc  omnes  illic  inlueantur, 
et  in  hanc,  ot  opportune  quxque  poiuerit,  opus  suum 
oooferai  nobis ;  non  eo  scilicet  ordine,  quo  eas  ut  tu 
proposuisti,  et  ogo  rccolui,  sed  unaquacque  cuin  fucrit 
neccssaria,  yelnt  vocala  rcspoudeat,  el  oflicium  sui 
operis  implcat.  Ergb  ita  nnscalur  exordium. 

CAPUT  IL— 3.  Estqoxdam  vila  liominis  carnalibus 
Musibus  implicata,  gaudiis  carnalibus  dedita,  cama- 
lem  fiigitans  offcnsionem,  voliipiatcmqne  consecuns. 
Hujus  vitas  felicilas  tcmporalls  est :  ab  bnc  vita  inci- 
pere  necessilatis  cst,  in  ei  |)crsi$tere  voluiiiatls.  !u 
luic  qoippe  ex  utcro  matris  infans  funditur,  bujus  of- 
feusiones  qoantum  potest  refbgit ,  bujus  appetit  vo- 
lupUtes ;  nibil  amplius  valet.  Sed  posteaquain  vencrit 
In  aetatem  qoa  in  eo  rationls  usus  evigilet,  poterit  ad- 
Juta  divinilus  vuluntate  eligere  alteram  vitam ,  cujiis 
iu  mente  gaudium  est,  cujns  interna  atque  aeterna  fe- 
licitas.  Inest  quippe  bomini  anima  raiionalis,  sed  in  *> 
terest  ejusdem  ralionis  usu  ^  quonam  potius  volunta- 
tem  convcrt;it ;  ulnim  ad  bona  exterioris  etinArrioris, 
an  ad  bona  interioris  superiorisque  naturae;  id  est, 
utrom  ut  fruatur  corpore  et  teinporc,  an  ut  fruatiir 
divinitate  atque  aetcmitate.  In  quadam  qulppe  mcdie- 
late  posita  est,  infra  se  babcns  corporalcm  crcalu- 
ram,  supra  sc  autem  sui  et  corporis  Crcatorem. 

4.  Polcst  igitur  anima  raiiooalis  etiam  temporali  ct 
corporali  fclicitale  bene  uii,  si  non  se  dedcrit  crcatu- 
r.T,  Creatore  ncglecto,  sed  eam  potius  felicitatcm  fe- 
ccrit  servire  Creatori,  qui  et  ipsam  sux  bonilatis  abun- 
danlisrima  largiUitc  donavit.  Sicut  enim  boiia  sunt 
oiiinia  qux  creavit  Deus ,  ab  ipsa  raiionali  creatura 
usque  ad  inflmum  corpus :  iia  bene  agit  in  bis  anima 
nitlonalis,  si  ordineni  servel,  et  distlnguendo,  eligen- 
do,  pendendo  subdat  minora  majoribus,  corporalia 
•piritualibos,  iufcrtora  supcrioribus,  tcmporalia  sem- 
pitemls ;  ne  superiorum  neglectu  ct  appctitu  inrerio- 
nim  ( quoniam  binc  flt  ipsa  detcrior )  ct  se  et  corpus 
•aum  mitut '  in  pejus,  sed  polius  ordiiiata  chariiatc 
se  et  corpus  suum  convertat  in  melius.  Cum  enim  sint 
omnes  substantio!  naiuraliter  bonai,  ordo  In  eis  lau- 
datns  bonoralur ,  pcrversitas  culpata  damnalur.  Nec 
e/Rcit  anima  pcrverse  utcns  crcaturis ,  ut  ordinatio- 
nem  effugiat  Crealoris ;  quoniam  si  illa  male  utitur 
bonis,  ille  bcne  utilur  eiiani  malis  :  ac  pcr  boc  illa 
pervcrse  bonis  ulcndo  fit  mab,  ille  ordinate  etiam 
malis  ulendo  permanet  bonus.  Qui  enim  injuste  se 
ordinat  iii  peccatis,  jiiste  ordinatur  in  pcenis. 

5.  Volciis  ilaqnc  Dcus  ostendere  etiam  terrcnam 
lemporalemque  rcliciiatem  suum  donum  cssc,  ncc 

«  Mss.  plcrique  :  Ejusdem  ratiom  ustmi  quonmn  polm 
tebmtaie  converiaU 
i  tous  e  vaiic.  iiss.,  ^nuUi  m  peju». 


S.  AUCI3STIN1  EPISCOPI  540 

aliuiide  nisi  ab  ipso  spcrari  oportcre,  prioribus  sxculi 
tcmporibiis  dispciisandum  judicavit  Testamentum  Yc* 
tus,  quod  pcrtincrct  ad  bomincm  veterem,  a  quo  isu 
viu  ncccssc  est  incipial.  Sed  iU«  felicitatcs  patrum, 
Dcibcneficio  conccssa  prxdicantur,  qiiamvis  ad  istam 
viUm  transiloriani  pcrtincntes.  Illa  quippe  terrena 
muncra  in  inanifcsto  promittcbantur  et  tribuebantur ; 
in  occulto  auiom  illis  omnibus  rebus  Novum  Tesu- 
roentiim  figiirate  pra*nuiitiabatur,  et  capiebatur  intcl- 
ligeiitia  paucoruni,  quos  eadem  gratia  propbetico  mii- 
nere  dignos  fecerat.  Dispensabaut  ergo  illi  sancti  pro 
congrueiitia  lcmporis  TesUmentum  Yelus,  pertitie- 
bant  vcro  aJ  TesUmenium  Novum.  Nam  et  qiiando 
temporalem  fclicilatcm  agebant ,  aMeniam  veram  ot 
praeferendani  intclligcbant ;  ct  isUm  ministr.ibant  in 
myslerio,  ut  illam  conscquorcniur  iti  pr.nnio.  Ei  si 
quando  patiebanlur  advefsa,  ad  hoc  patiebaninr,  i:t 
evidenlissimo  divino  adjutorio  libcrali ,  glorincarcnt 
Deum,  omnlum  bonorom  largitorem,  iion  soliini  sciii- 
piternorum  quae  pie  spcrabant,  verum  etiam  lcin|)o- 
ralium  qux  prophctice  gnbcrnabant. 

CAPUT  lU. — ff.  Ciim  autem  venit  pieniludo  tempo- 

m,  ut  gratia  qu»  occuiubatur  in  Yctcri  TesUmcnto, 

jam  rcvclarctur  in  Novo,  misit  Deus  Filium  suum,  fa- 

ctum  exmuiiere  (CaL  iv,  4) ;  quo  noniinc,  propricfate 

hcbraico!  lingua;,  oinnis  fcmina  nuncupatnr,  sive  viro 

inUeU,  sive  jam  mixU.  Quem  autcm  Filinm  miserit. 

fierique  ex  muliere  voluerit,  quaiitus  ille  Dcus  sit  qui 

bane  humiliuiem  pro  salutc  fidclium  suscii»crc  digna- 

tu8  fucril,  ut  agnoscas,  nonc  attende  E^^angelinm  :  /» 

principio  erai  Verkum,  ei  Verbum  erat  apud  Deum,  ei 

Deus  erai  Verbum :  hoc  ertu  in  principio  apud  Deum. 

Omnia  per  ipsum  facta  sunt,  ei  sine  ipso  factum  esi  «- 

hiL  Quod  factum  esi  in  ipso  mia  erat,  ei  vita  erat  lux 

hominum,  ei  iux  in  lenebris  iucei,  et  lenebrte  eam  non 

comprehenderuni  (Joan.  1,  i-5).  Ilic  ergo  Dcus  Ycr- 

bum  Dci  per  quod  facta  sunt  omnia,  Filius  Dci  cst,  in- 

commuubiliier  manens,  ubique  prxsens,  nullo  clau- 

sus  loco.  nec  partiliter  per  cuncu  difl^usus,  Unquam 

miiiorcm  iiartem  babeat  in  miiiori  loco,  et  in  m.ijori 

majorem,  scd  obiqoe  totus,  atque  iu  iion  absens 

eii.im  mentibos  impiorum,  quamvls  cum  non  vidcani, 

sicut  nec  isu  lux  videtur  oculis  pncsenuu  cajcorum! 

Lucet  ergo  ei  in  tenebris  Ulibus,  qualcs  Apostolus  si- 

gnificat  ubi  dicit,  Fuisiis  aliquando  tcncbrm,  nune  au- 

tem  lux  in  Domino  ( Eph.  v,  8) :  scd  cam  Ules  tene- 

br®  non  comprehenderunt. 

7.  Susccpit  iUque  hominem  qiicm  vidcrc  homines 
poteranl,  ut  sanati  per  fidem,  postea  vidercnt  quod 
tunc  videre  non  poterant.  Sed  ne  homo  Christus  eo 
ipso  quo  visibilitcr  apparcbal,  non  credcrctiir  ei  Deus, 
Untumque  illi  Iribuerelur  qiianlum  liomini  excelleii- 
tissimae  gralix  atque  sapieniiaj,  ideo  fuit  homo  missus 
a  Deo,  cuinomen  erai  Joannes.  Hic  venit  in  testimouium, 
ut  tatimonium  perhiberet  de  lumine,  utomnes  crederen\ 
per  ilium.  Non  erat  ille  lumen,  sed  ut  teslimonium  per- 
hiberet  de  tumine  (Joan,  i,  6-8).  Tanliis  enim  liomo 
debiiit  perhibrrc  tcslinioniiini  dc  illo  qni  non  Uiiium 
bomo ,  vcrum  cUam  Dcus  erai^  ut  de  UIo  diccrctur 


541  EliSTOLARLIl 

quud  in  i»alis  niulicnini  nemo  cxsurgcrel  inajor  Jnanne 
DaptisU  {MaUh,  xi,  il)  :  sic  enini  il!c  cui  mnjori  * 
ioannesleslimonium  pcrhibobat,inlclUgerctur  lioccsse 
majori  quo  non  tanlum  homo,  sed  ctiam  Dcus  erat.  Lu- 
•nieiiergoclJoanneSfSed  tale  hinicu  qtiali  testiinonium 
perliibel  ipse  Dominus,  dicciis,  liU  erat  luccrna  ardem 
tilucem  {Joan.s^  55);  quod  et  discipulis  suis dixil,  Vot 
ati$  lumen  mmdi :  atqiic  ut  osteiidercl  quale  lumen, 
seculas  adjunxit,  Nemo  accendii  iuccniam^  ct  pomi 
eam  iub  modio^  sed  tuper  candelabrum^  ul  luceai  omnt- 
tu$  qui  in  domo  $uni :  »c  luceat  lumen  veitrum  coram 
hominibus  (MaUh.  v,  li-16).  lit;c  similitudiiies  dntx 
suut,  ut  qiiniitum  possumus  iiitt  llignmus,  vcl  si  lioc 
nondum  pos^uinui,  sine  ulla  dubituioiic  credanms 
aiiimam  rationulem  non  essc  naturam  Dci ;  illn  quippe 
incoiumutabilis  est  :  scd  tamcn  eam  posse  partici- 
pnndo  illiimiiiari ;  hiccrnx  quippe  accendi  iiidigciit,  et 
exstiiigui  possunt.  Idco  ({uod  dicilur  de  Joanne,  Non 
erut  itle  iumen^  ad  illud  respicil  lumcii  qiioil  non  par- 
licifando  ilhiminutur,  scd  cjus  parlicipalione  illuroi- 
iinnlur  qux  ab  illu  illuminantiir. 

8.  Dcnique  seqiiilur»  Erat  lumen  verum(Jo(m.  i,  9) : 
ct  tanquam  qtixrcrcmus  qiiomodo  disccrn  relur  lumcn 
verum  a  liimine  iiluminato,  id  cst  Chrisliis  a  Joanne , 
Eratf  iiiquil,  lumen  verum,  quod  illuminat  omncm  homi' 
ncm  venientem  in  hunc  mundum.  Si  omnem  hominom, 
ergo  et  Joannem.  Alquc  ul  magis  oslcndat  hiijus  divi- 
iiilalcm  longe  prxslaiitiorc  dislantia ,  In  hoc  mundo^ 
iiiquit,  erat ,  et  mundut  per  eum  fuctut  eti,  ei  mundut 
eum  non  cognovU,  Non  mundus ,  qui  per  cum  factus 
csf ,  eum  non  cognovit :  neque  eiiim  luibet  vim  cogno- 
scendi  eum,  nisi  rationalis  crcatura ;  qtinmvis  ctiain 
niundus  iste  visibilis  per  eum  factus  sit,  hoc  est  coe- 
lum  ct  tcrra  :  sed  mundutn  iion  cognoscentero  incre- 
pando,  significavit  infideles  constitutos  in  mundo. 

9.  Deinde  adjungit,  In  tua  propria  venit,  ei  8ui  eum 
non  receperunt :  sive  quia  ct  ipai  infidelcs,  in  quantum 
homines  sunt,  cjiis  sunt  perquem  creati  suiit  :sive 
suos  proprie  Judacos  intclligi  voluit,  ex  quibus  uatu- 
ram  carnis  assumpsit;  nec  tamen  omnes  cum  non  re  - 
ceperont.  Scquitur  enim  ct  dicil«  Quotquoi  autem  re- 
eeperuni  etim,  dedit  eit  potettatem  fiHot  Dd  fieri^  cre» 
dentibut  in  nomine  ejut,  qni  non  ex  tanguimbmtf  neque 
ex  wiuntate  carnis ,  neque  ex  volunlaie  viri,  ted  ex 
Deo  nati  tuni  (Joan,  i,  9-15).  Hasc  cst  gralia  Novi  Te- 
stamenti,  quod  in  Veterc  latuil,  nec  tamen  figuris  ob- 
umhrantibus  prophetari  pronuntiariqiie  cessavit,  ut 
intelligat  aninia  Dcuro  suuro ,  el  gratia  ejus  renasca- 
lur  illi.  IIxc  quippe  nativitas  spiritualis  est,  idco  non 
ex  sanguinibus,  i  on  ex  volunlatc  viri,  neque  ex  vo- 
luntatc  carnis,  scd  ex  Deo. 

CAPUT  IV.  — 10.  Hxc  etiam  adoptio  vocaiur. 
Eramus  enim  aliquid  anlequaro  essemus  filii  Dei ,  et 
accepimus  beneficium,  ut  (ieremusquodnon  eraraus; 
sicut  qui  adoptattu*,  autequam  adoptaretur  nonduni 
erat  lilius  ejus  a  quo  adoptatiir,  jam  tamcn  erat  qiii 
fidoptarclur.  Et  ab  bac  generntione  grnti^e  discermtur 
ille  Filius,  qui  cum  esset  Filius  Doi,  ciut  u(  ficrct  R- 

*  Sic  Slss.  At  Edd.  omittuaty  vu\iori. 


CLASSIS  in. 


549 


lius  hominis,  donarelque  nabis  qiii  eramus  filii  lioini 
num,  filios  Dei  fieri.  Factus  est  qiiipiic  ille  qiiod  uon 
erat,  s<;d  laroen  nliquid  nliiid  erat ;  ct  hoc  ipsuiii  ali« 
quid  Verbum  Dei  rral,  pcr  quod  facla  suut  omiiia,  et 
lu  r  en  vcruni  qiiod  illiiminut  omnom  homincm  vc- 
nieiiiem  iu  huiic  muiidum,  et  Dous  apiid  Dcuiii.  Nos 
quoque  per  ejus  graiiam  facli  sumiis  quod  uon  cra- 
mus ,  id  cst  filii  Dei  :  scd  taincn  aliquid  cramus,  ei 
hdc  ipsum  aliquid  muUo  infcrius,  lioc  cst  filii  homi- 
num.  Descendit  ergo  ille  ut  nos  ascciidcrcinus ,  et 
manens  in  natura  sua  factus  est  pnrticeps  iialurx  no- 
slriP,  ut  iios  manentcs  in  i;ntiira  nostra  efTiccremur 
pnrlicipes  nalurx  ipsius.  Non  lainon  sic :  naiu  illiiin 
nnlurx  nostnc  participatio  iioii  fccit  dctcriorem ;  nos 
aulcm  facit  natune  illiui  purticipnlio  mcliorcs. 

1 1 .  Mitit  itaque  Deut  Filium  tnum  factum  ex  mutiere, 
fttctum  tub  Lege  (Gal.  iv,  4).  Nnm  Lcgis  sncramenta 
perccpit,  ut  eot  qui  sub  lege  crant^  rcdimeret^  id  cst  quos 
Lcx  reos  tenebat  occidcnlo  ruiera,  diiin  pneccptuin 
noii  implerctur,  antcquain  \ivificarct  spiriius;  qira 
charitas  Dci  qiix  pneceptuin  implcl,  difTundiliir  iii 
cordibus  nostris  per  Spirilum  snnctum  qiii  dntus  cst 
nobis  (Rom.  v,  5).  Proiiide  ciiin  dixissct,  Vt  eos  qni 
tub  Lege  eraniredimeret^  coiilinuo  subjunAit,  Vt  ado' 
ptionem  ftdorum  reciperemnt  (Ibid.  5) ;  iil  videlicet 
hiijus  gratiain  bcncficii  disccrneret  ab  iila  Filii  na- 
tiira,  qui  missus  est  Filius,  non  per  adoplionein  fa- 
ctus,  scd  sempcr  gciiilus  Filius,  iit  partici|)ata  natura 
fiiiorum  homiiium,  ad  panicipandam  ctiom  suam  na- 
turam  adoptarct  Alios  hominum.  Quaproptcr  etiam 
ciim  dixissct,  Dedii  as  potestatem  filios  Dei  fieri,  mo- 
dumque  adjunxisscl,  nc  carnalis  intclligcretur  nali- 
vitas,  quod  scilicct  eis  id  pncstiterit,  qui  credunt  in 
nomine  ejus,  et  per  gratiam  rcnnscunlur  spiriliialem, 
non  ex  sauguinibus ,  n^iie  ex  voluntaie  viri,  neque  ex 
voluntate  carnis,  sed  ex  Deo;  mox  commcndnvit  qiiasi 
hujtis  vicissitudinis  *  sacramenlum.  Tanquam  cnim 
mirnti  tantum  bonum  nou  audcrcinus  opt;irc,  sLilim 
subjunxit,  Et  Verbum  caro  factum  est^  et  habitavit  i>i 
nobis  (Joan.  i,  14)  (quod  unum  cst  ex  quiiique  illis, 
qii.T  libi  cxponi  voluisti) ;  tanquam  diceret  :  0  hoini- 
nes!  noritedosperarevos  ficriposse  fiIiosD#i;  quin  et 
ipse  Filiiis  Dei,  hoc  est,  Verbum  Dci,  caro  factum  est» 
et  babiiavitin  iiobis.  Reddite  viccin ;  efncimini  spiritus» 
ct  habiintc  in  illo  qui  caro  fnctus  csi,  et  habitavit  in 
vobis.  Ncqitc  enim  jam  despcrandum  est  participnlione 
Vcrbi  fieri  posse  homincs  filios  Dci ,  qoando  Filius 
Dci  parlicipatioiic  carnis  factus  cst  filius  hominis. 

12.  Nos  itnqiie  mutahilcsinmeliuscommutatt,  pnr- 
ticipes  efficimur  Verbi  :  Verbum  autcm  lncoinmuta- 
bilcnihil  in  detcritiscommutatum,  particeps  carnis  ef- 
fectum  est  rationalianima  mcdiante.  Nequc  cniin  hoino 
Chrislus,'ut  Apolhnaristxhirrclici  putaverunt,  atit  non 
hnbuit  animam,  aut  non  habuit  ralionalem ;  scd  more 
suo  Scriptura,  utChristi  humititatcm  magis  ostendc- 
ret,  ne  carnis  nomen  quasi  indignuin  aliqiiid  rcfiigisse 
vidcretur,  cnrnem  pro  hoininc  po$uil:ncque  cuim 

>  ita  Edd.  \t  corb.  Ms.  aliique  [>robx  notx  habcnt,  nece^' 

sUudinis* 


643 

quin  scripium  cst,  Videbtl  oamis  caro  tatuiare  Dei 
{ttai.  Lii,  10),  anim.x  M  non  suut  inldiigend:c.  Niliil 
|in»inde  aliud  dictum  csl,  Verhnm  caro  factuni  est, 
<|uam  si  diccretur,  Fiiius  Dci  lilius  hominis  factAis  est. 
0112  cum  in  forma  Dd  es$et,  sicut  dicit  Apostolus ,  non 
Tajmam  arbiirutus  cit  esse  cequalis  Deo ;  neqtio  cnim 
iisurpalionis  cral,  ut  rapina  diccrctur,  sed  naturj^in- 
«ral,  ut  essct  scqualis  :  iemctipsum  Uunon  exinanivit, 
tion  ronnam  Dci  amitlcus,  sed  foraiam  scrvi  siisci- 
|Meiis;  humiliavit  semetipsumj  factus  obediens  usquead 
mortem,  mortemautem  crucis  (Philipp.  11,0-8).  Vidcs 
quemndmodum  cuMtdcm  liomincm,  quciii  Di^um  ', 
commendal,  ut  pcrsona  nna  sit*;  nc,  nun  Triiiitas, 
•ed  quatcrniia»  inducatur.  Siciit  eiiiin  non  augetur 
Dumcrus  personaruin,  cuni  acccdilcaro  aiiinix,  ut  sit 
iintfs  iiumo ;  sic  non  augclur  numerus  personaruin, 
cum  acccdil  lioino  Vcrbo,  ut  sit  unus  Gliristus.  Lcgi- 
lur  ilaquo,  Verbum  caro  factum  est^  nt  intcllignmus 
liujus  pcrsoiix  siiiguiaritatem,  non  ut  suspiccmur  in 
carncm  mutatam  divinitalem. 

CArUT  Y.  —  13.  luque  Cliribtus  liomo,  ut  pcr 
eam  rcvelarelur  Novi  gratia  Testamcnti,  quae  non  ad 
temporalem,  sed  ad  xternam  vitnm  pcrtinet,  noo  uti' 
que  tcrrcna  fclicitate  commeudandus  fuit.  lude  sub- 
jcctlo,  inde  passio ,  inde  flagclla,  sputa ,  coiitumelix, 
t^rux,  viiinera,  et  tanquam  supcrato  subjccloque  mors 
-spsa,  ut  (idclcs  ejus  disccrcnt  quale  pictatis  prxmium 
nb  itlo  cujus  (iiii  facti  essent,  pctcre  atque  spcrare  de* 
bcrcnt ;  ne  ad  lioc  pro  magno  serviretur  Deo ,  ut  ter- 
rcnam  felicitalem  adipisciquxrcrcnt  qui  servirent  ipsi, 
abjicicntcs  et  conculcantcs  fidcm  suam,  xstimando 
eain  rocrcede  vilissima  :  unde  beneficcniissima  provi- 
dcntia  omnipotcns  Deus  tcrronam  fclicitatem  conces- 
6it  et  impiis,  ne  pro  magno  quxreretur  a  bonis.  Iliiic 
lile  psalmus  septuagcsimus  ct  secundus  inducit  homi- 
nein  poenitentcm ,  quod  aliquando  corde  non  recto , 
l>co  |To  bac  mcroede  servicrit,  qua  cum  pollere  alqne 
exccllcrc  impios  vidcret,  turbatus  coeperat  c(^iiare 
•quod  Dciis  huniana  non  curct.  Et  cum  ab  ista  cogita- 
tione  eum  sanctoruin  ad  Deum  pertinentium  rcvoca« 
ret  auctoritas ,  suscepit  atque  intendit  agnoscere  tam 
grande  secretum,  quod  ei  laboranti  non  patefactum 
cst,  doncc  intraret  sanctuarium  Dei,  et  iiitcliigeret  in 
novissima  * ;  lioc  est,  donecaccepto  Spiriiu  sanclo  di* 
scerct  dcsidcraro  potiora ,  et  prospiccret  qux  poena 
futura  silimpiis,  etiam  qui  feoea  quadam  fclicitatc 
temporaliter  floruissent.  Ilunc  psalmum  scptungcsi 
mom  sccundiim ,  noctc  qua  illucesccbat  solemtiitas 
bcatissimi  Cypriani  pcr  ministerium  nostrum  cxposi- 
lum,  lcge  et  diligentcr  advcrte. 
I  li.  Proinde  liomo  Christus  idemquc  Deus  Christus, 
eujus  niiscricordissima  humantiate,  atqiic  in  cujus 
forma  scrvili  discere  debcrcmus  quid  in  hac  viUi  con- 
temnendum ,  et  quid  in  alia  sperandum  cssct,  in  ipsn 
passione,  in  qua  sibi  ejus  inimici  mngni  victoresqnc 


•  Ms.  rx)rb.    optimae   notai  hil)ct :  Eumdem  kominem 
Deumque  commiuiaty  vt,  clc. 

«  lii  Edd.  p<)sl  una  sit ,  \ixc  addmitur  :  rtiam  fHium  ho- 
fmnis  W(4esi4iur;  (juai  vcrlia  alisuiu  a  mss. 

•  E^ld.,  iKnovistimo,  \i  Uss.i  t!  novi-ivna. 


S.  AICISTINI  EPISCOPI  S44 

\idi;bamur,  siisccpit  vocein  iufirraitatis  noslrjB,  qua 
simul  cruciligcbntur  *  vetus  bomo  noster,  ul  cvacua- 
retur  corpus  pcccati  (Hom.  vi,6),  ei  dixit :  Deusmeus, 
Deus  tneusy  ut  quid  me  dereliquisti  (Psal,  xxi  2)?  Kt  hoc 
unum  de  quinque  proposilis  tuis.  Sic  incipit  psalinus 
vicesimus  priuius,  qui  de  passioue  ipsius,  ei  rcveia- 
lione  gralix  quniii  Gdclibus  faciendis  libcraiidisque 
attulit,  iu  proplictia  taiilo  antc  caiilatus  est. 

CAI^UT  Vi.  — 15.  Proiude  euindem  psalmum,  cu- 
jus  prophctiam  Dominusadse  pcrlincrcdeuioustraus, 
ejiis  priuium  versum  cxcianiavit,  cuni  pciiderel  iii  li- 
gno,  commcinorniido  cipoiicndoqnc  pcrcurrain,  utex 
hoc  hitelligas  qucinndinodum  grnlia  Teslauieuli  N:>vi 
noc  co  teinpore  taccbatur,  qunndo  in  Vctcrc  velaba- 
tur.  Diciturcnim  cx  persoun  Chrisii,qnod  nd  forinnin 
scrvi  nttiiiet,  in  qua  portabalur  noslru  iii(iniiitas.  Di- 
xit   cnim  ct  de  illo  isaias  :  ille  inprmitates  noitras 
portaty  el  pro  nobis  in  doloribus  esl  (Isai   liii,  4).  Ex 
hojus  igitnr  infirmiUitis  voce,  de  quu  Paiilus  in  eo 
qiM»d  petcbat  noii  exniid.tus ,  ct  idco  ipi  Hlam  modo 
derclictus,  audit  tamcn  a  Doaiiuo,  Sulli*:il  tibi  gralia 
mea ;  nam  virtus  in  infirmitate  pcrficitur  (II  Cor.  xii, 
9)  :  cx  voce  ergo  Iiiijus  innrmitatis  nostrsc,  quam  in 
se  Iransliguravii  caput  nostrum,  dicilur  i.i  hoc  p^xl- 
mo,  Deus  inms,  Deus  meus,  rctpice  in  me ;  quarc  me 
dereliquisti?  In  co  quippe  dcrclinquitur  dcprecans,  iii 
quo  non  exauditur.  llanc  in  se  voccm  transfigiiravit 
JesuSi  voccin  scilicet  corporis  sui,  hoc  esi  Ecclcsix 
luo;  a  vetere  honiine  io  novum  rcformaiidx  ;  voccin 
scilicct  infirmitatis  suae  humanx,  cui  deacganda  fue- 
rant  bona  Veteris  Testamcnli,  ut  bona  Novi  Tcsta- 
menti  optare  atque  sperare  jam  discerct. 
f  IG.  In  illis  autem  Vetcris  Testamenti  Iionis ,  ad  ve- 
lerem  hominem  pertinentilNis ,  pnccipue  conciipisci- 
lur  yilse  hujus  productio  lcmporalis,  ut  aliquanlo  diu- 
lius  tcneatnr,  quia  scmper  non  potcst.  Ideo  dicni 
mortis  omnes  quidem  afluturum  sciuoty  eieuin  iame!i 
omnes  aut  pene  omncs  diUerre  couantur ,  eiiam  qui 
posl  mortem  se  bealius  credunt  esse  vicluros  :  tantam 
habcl  vim  caruis  et  animx  dulcc  consorliuui.  Neino 
onim  unquam  carucm  suam  odio  habuil  (Epk,  v,  29)  : 
ei  propterca  non  vuli  auima  vel  ad  tcmpus  ab  cjus 
etiam  infirmilatc  discedcre,  quamvis  cam  se  tn  fiuc 
•ino  infirmitatc  in  xtcrnum  reccpiuram  essc  coiifid.a. 
Proinde  mcnte  serviens  legi  Dci,  carnc  auiem  traheus 
desideria  peccati  (Rom.  yii,  25),  quibiis  *  obedirc  ve- 
lai  Apostolus,   incntis  quidein  ratione  concupiscit 
homo  pius  dissolvi ,  et  esse  cum  Cliristo  (P/ii7iVp<  i » 
23) ;  sed  id  sensu  carnis  recusat  ct  rcfugii ,  ct  si  fiet  i 
possit,  non  vult  cxspoiiari ,  sed  supervestiri ,  ut  ah< 
sorbealur  quod  morlalc  cst  a  viLi  (II  Cor.y,  4),  id  cst, 
ui  ab  infirmitale  ad  immortaliiatem  eiiam  ipsum  c<:r* 
pus  sine  morte  media  transferatur. 

17.  Sed  h!cc  vcrba  ,  qiiibus  humauus  dies  ct  \iuc 
hujus  prolixitas  conciiplscilur,  verba  suut  deIicloru«ii, 


*  Am.  Bad.  ciFi\,  tn  ipsa  pamone,  in  qm  sibi  ab  ^us  ini- 
micis  figebatur  vetus  hom  noster. 

*  Mss.  corb.  alii(|uc  noanulli ,  carne  atUfm  l  f  r  pcccati 
cut  ob.dte  vetai. 


m  EPISTOLAriU 

et  lons^e  smii  ab  ea  snluie  cujus  noiKluni  ffcm^.se^ 
).nm  8()em  gerimus ;  de  qna  scnpium  csl»  Q^if^  *pe  salvi 
facti  itimtij  :  spesaulemqutevideiuf  non  e$l  spes  (liom^ 
viii,  i4).  Ideoque  cl  in  islo  psalmo  cum  dtxisse(| 
Beus  meus ,  Deus  meus ,  respice  in  me ;  quare  me  dere- 
IkfuisUf  eonlinuo  subjungil,  Longe  a  saiule  mea  terha 
deiiclorum  meorum;  id  e^t»  haec  vcrba  deliclorum 
meorum  sunt,  et  longe  ab  il(a  saluie  mea  sunl»  quam 
mibi  non  Yetcris ,  sed  Novi  Teslauienti  gratia  polli- 
oetur.  Quanquam  etiam  sic  dislingui  potest»  Bieu» 
meus  t  Deus  meus.  respice  in  me;  quare  me  deretiquisli 
huge a salule  mea?  tanquam  dicerety  Relinquendo  me^ 
lioc  est,  non  me  exaudiendo ,  longe  faclus  es  a  salute 
mea,  prassenti  scilicet  salute  bujus  vit»  :  ut  alius  sen* 
sus  sit,  verba  deliclorum  meortim,  id  est,  isla  quae 
diii,  verba  sunt  dericlorum  meorum»  quia  verba  sunl 
earnalium  dcsideriontm. 

18.  Hscc  ex  persona  sui  corporis  Cbristus  dicit, 
quod  cst  Ecclcsia.  Hxc  ex  persona  dicit  innrniilatis 
carnis  peecali ,  quam  transfiguravit  in  eam  quam 
sumpsitex  Virginc,  similitudinem  carnis  peccaii.  llxc 
Spon^us  cx  persona  sponsx  loquitur,  quia  univii  cam 
sibi  quodam  modo.  Et  apud  Isaiam,  ubi  dicit,  Sicui 
sponso  aliigavil  mihi  fnitram ,  et  sicul  sponsam  ornavit 
me  ornamenlo  (Ism.  lxi,  iO)  :  aliigavit  mihi,  et  orna- 
vit  me,  lanquam  unius  vox  cst ,  ct  tnmcn  sponsum  et 
sponsam  Ghristum  intclligimus  et  Ecclesiam.  Scd , 
erunt  duo  in  came  una ;  sacramenlum  magnnm ,  dicit 
Aposlolus  ,  in  Cliristo  el  in  Ecclesia  {Eph.  v,  51 ,  52) : 
igilur  non  jam  duo,  sed  una  caro  (Maith.  xix,  G).  S* 
ergo  caro  una ,  profccio  compclcnter  cliam  vox  una. 
Quid  hic  quacris,  humana  infirmilns,  vocem  Verbi  pcr 
quod  facta  sunt  omnia?  Audi  polius  voccm  cariiis 
quae  facla  est  inler  omnia  ;  qtioniam  Vcrbum  caro  [a- 
etum  est ,  et  habilavit  in  nobis.  Audi  polius  mcdicinx 
voccm,  qua  sanaris  ut  vidcas  Dcum,  quem  libi  vidcn- 
dum  distulii;  hominem  autcm  vidcndum  alluiit,  occi- 
dcndum  cbluliL  imitamUim  conlulit,  credeiulum  trans* 
tulit ,  ut  ista  fide  ad  videndum  Deum  mcntis  oculus 
sannrctur.  Quid  ergo  dedignam{«r  aiidire  voccm  cor- 
poris  ex  ore  capitis?  Ecclcsia  in  illo  pnticbniur, 
quando  pro  Ecdcsia  palicbntur  :  siciit  etiam  in  Ecde- 
sia  paticbatur  ipse,  qtiando  pro  illo  Eccfesia  pniieba- 
(ur.  Nam  sicut  audivimus  Eccfesi:e  voccm  in  Christo 
paiiciitis,  Dcus^  Deusmcns^  rcspice,  etc.,siceliamaiidi- 
vinius  Christi  vocem  in  Ecclesia  pnticnlis ,  Saule , 
Sauie,  quid  me  perscqueris  (Act,  ix,  4). 

CAPUT  VII. —  19.  Cum  itaijuc  non  cxandimnr  nd 
temporaliabonarctinenda  vel  adipiscenda,  quandopro 
his  deprecamur  Deum,  in  eo  quod  nos  non  e.xaudit, 
dcrelinquit  nos :  sed  ad  poliora ,  qaa;  vull  ut  intcUiga- 
nius,  et  pra^reramus,clcoHGupiscamus,  non  nos  dere- 
liiiquit.  Unde  seqiiitur  Psalmus ,  et  ditit,  Clamati  ad 
tc  per  dicm,  nec exaudies  (Psai.  xxi,  5) ;  et  nocle : ctiam 
bic  suhafiditur,  nee  exaudies.  Se<l  viilc  quid  adjuiigit : 
et  non  ad  insipientiam  mihi.  IIoc  ergo  dicit :  Noo  me 
quidem  cxauaies  ebmantem  per  dicm,  id  cst  in  rebus 
prosperis,  ui  eas  non  nmiitam ;  ct  uocte,  id  est  in  re- 
bus  adversis,  ut  prospcra  qu.x  araissa  suAt,  rcdcant : 


M  CLASSIS  IH.  M 

verumhoc  mihi  noii  nd  insipientiam  facies;  scd  potiMf 
ut  sapiam  quid  jam  per  Novi  Teslamcnli  gratiam  a  le 
exspectare ,  quid  desidcrare ,  quid  poscere  debeam. 
Clamo  quippo  egout  mihi  bona  icmporalia  non  aiiferan- 
tur:  Ttt  auiem  in  sancto  habilas^  iauslsrac((lbid.  4). 
Nolo  ut  derelinquas  conciipiscentiam  racam,  qua  ear- 
nalem  fcliciUlcm  requiro.  Vcrum  hac  esl in  sordibus 
velu&talis,  iu  aulei^  quxris  mundiliam  novitatis ;  noii 
exaudiendo  isum  cupidilatcm  reliiiquis,  quia  cliarila- 
tem  in  qua  habilcs,  rcqiiiris  :  charitas  auieni  DcidiA 
fundilur  in  cordibus  noslris»  sed  per  Spirituin  sauctum 
qui  datus  est  iiobis  (Ronu  v ,  o).  Ideo  in  sunclo  habi- 
tas»  iaus  Israel;  laus  videiitium  le,  quia  non  iu  sa 
laudantur ,  sed  in  te.  Quid  enim  habent  qiiod  iion 
acceperunt  (I  Cor.  iv,  7)  ?  ul  qui  gloriaiur,  in  Do- 
mino  gloriclur  (Id.  i,  51). 

20.  Ilac eslgralia  Novi  Tcslamonli  :  nnm  in  Vcteri 
Testamento ,  quaudo  commciKlabas  nonnisi  a  lc  pcti 
sperarique  debere  elinm  ipsam  teiTciiam  temporalcm- 
que  rclicitatcm,  In  te  speraverunt  patres  noslri ;  sperave^ 
runl^  eteruisti  eos.  Ad  te  cLvnaverufil^  et  saivi  faeti  sunl ; 
f«  lesperaveruttt,  et non sunt  confusi(Psai.\\i, 5,6).  lllos 
quippe  patrcs  iiiler  inimicos  siios  vivcntcs,  et  divitiis 
implesti,  et  ab  hostibus  eruisli,  gloriosasque  victorias 
reportare  fecisti,  cl  de  divcrsis  eos  morlibiis  liberasti. 
Pro  alio  subjccisti,  nc  fcrintur,  ariclcm  (Gcn.  xxii , 
15).  Alium  de  pulrcdine  sanum,  et  oi  dupla  qu;e  aini- 
serat  reddidisii  (/ok  xlii  ,  10).  Alium  iiilcr  Icones 
esurienles  illxsnm  inlcgrumque  servasli  (Dan.  xiv , 
30-40).  Aliorum  intcr  flammas  dcambulaiitiuni  grala 
voce  laudaitis  es  (Id.ui,  25-00).  Tale  ali«{uid  iu 
Christo  exspcclabant  lieri  Judxi ,  uiide  probarcni  si 
vere  Filius  Dei  essct.  Ex  corum  persona  cl  in  libro 
Snpicnlix  dicilur  :  Morte  turpissima  condemnemus  ii- 
ium  :  erit  enim  respeetus  in  sermonibus  ipsius.  Si  enim 
vcrus  ^  Dei  fiiius  esl,  suscipiet  eum  ct  liberabil  eum  de 
mauibus  contrariorum,  Hcec,  inqiiit,  cogitaverunt  ef 
erraverunl  :  exccccavit  enim  cos  maiitia  eorum  (Snp.  ii, 
IS  21).  Altendcnlcs  quippc  lempus  Veleris  Tesia- 
t>ici)ti,  el  illam  patruin  eliain  temporalcm  feliciuitem, 
in  qua  i.lis  exhibciida  domoii^travit  Dcus  ciiam  talia 
duiia  sua  essc ,  non  viderunt  jain  csse  tempus  qiio 
rcvelarelur  in  Chrislo  bona  xtcriia  proprie  Dcuin 
pr.estare  juslis,  qui  l)ona  teuiporalia  prjeslat  el 
iinpiis. 

CAPUT  VIIK— 21.  Deniquc  cnm  dixisset,  In  tespe- 
ravcrunt  patres  noslri;  spercverunt ,  et  eruisti  eos.  Ad 
le  clanmverunli  cl  salvi  facti  sunt ;  in  le  aperaverunt^  et 
fwn  sunt  confusi;  vide  qiiid  adjmixcrit :  Ego  aulem 
sum  vermia  et  non  homo.  Quod  vidclor  qiiidem  ad  com- 
mcndandam  humilitatem  sim^diciter  dictum ,  ut  se 
iii  oculis  pcrseqiieiitrum ,  alijectissunum  quiddam  el 
coiitcrapiissimum  denionstrarcl :  sed  non  est  con- 
lemnenda  ahitudo  seereti  profimdikisque  mysierii^ 
f>npRertim  in  eis  verbis,  quae  laiiio  Salvaiori  in  prae- 
diirafione  fMrophetio;  ca:iptantur.  Dictiis  est  binc  scn* 
sus  elegninissiinus  a  prioribus  (n),  idee  se  hoc  nomine 

« Kd:!.,  si  CTiim  tvrj  net.  Mss.  omacs,  rerus 
{a)  h'\*.  houi.  13  ia  l.uc.,  ei  .vmb.  iu  lutoc  ^ saL 


547 


9.  AUGOSTINI  EPISCOri 


s:8 


Christum  prxiiuntiari  voluisse,  r|uia  verniis  ile  came 
Bine  concubilu  nascilur,  sicul  i!lc  natus  csl  de  vir- 
giue.  Sed  in  libro  suo  Job,  cum  de  creaturis  coele- 
slibus  loqucretur  quod  iu  Dei  conspectu  ctiam  vix 
fpsae  mund;c  sint,  Quanto  maqi$^  inquit,  homo  ptUredo 
et  fiUus  homnit  vermi$  (Job.  xiv ,  5,  6  ) !  Putrcdinem 
pro  morialitate  posuii,  qux  jam  velut  conccptam  ge- 
.rit  moriendi  neccssitatem,  in  qiiam  pcccando  contru* 
8U8  est  homo ;  et  filium  homiuis  vermem  natum  de 
putrcdine  quasi  putrem,  hoc  cst  de  mortalitate  morta- 
lem.  Ac  per  lioc  in  his  verbis  Psalmi,  alium  scnsum 
1108  qugerere  admonuit ,  illo  quidem  salvo  noque  re- 
probato  :  ut  non  solum  scrutemur  qnod  ait ,  Ego  ofi- 
tem  sum  vermis ,  scd  etiam  illud  qufMl  addidit ,  et  non 
homo ;  secundum  illud  quod  de  libro  Job  commemo- 
ravi,  tanquam  diceret,  Ego  autem  sum  fllius  hoininis» 
el  noii  homo  :  non  q'iod  homo  non  sit  Christus,  de 
quo  dicil  Apost(»lus ,  Vnui  e$t  mediator  Dei  et  homi^ 
tiiim,  homo  Christus  Jetus  (I  Tim,  ii ,  5) ;  oiiinis  eiiiiu 
filius  hominis ,  liomo  esl ;  scd  ad  queuidaiu  rcspicit 
seusus  isle ,  qui  sic  hoino  fucrit ,  ut  non  esscl  fiiiiis 
hominis,  iJ  est  Adam.  Fortc  crgo  sic  est  diclutn, 
Ego  autem  sum  vermis,  et  non  homo,  id  est,  cgo  aulein 
suin  filius  hominis,  ct  noii  houio  :  lanquani  diceretiir, 
Ego  aiitem  sum  Christus ,  iu  qiio  oinnes  vivificantur ; 
iion  Adam,  in  quo  oinncs  inoriuiiiur  (I  Cor.  iv,  22). 
22.  Ac  pcr  hoc,  liomineSi  disciie  pcr  gratiam  Novi 
Testamcntl  jam  vitam  couciipiscere    sempiternam. 
Quid  pro  magno  ila  vos  vuliis  a  Domino  de  morte  li« 
bcrari,  slcut  libei-ati  siint  patrcs  vcstri,  qiiando  com- 
rociidabat  Dcus  cliani  tcrrenx  fclicitatis  prsRtcr  se 
non  cssc  alium  largitorcm  ?  Ilia  fclicitas  ad  veterem 
homiiiem  pertinet,  riiiac  vetustas  ab  Adain  cocpit :  Ego 
autem  sum  vennis,  et  non  homo ;  Christus,  noD  Adaiii. 
A  vcleri  vclcres  fui^lis,  a  novo  novi  cslotc  :  ab  Adam 
homincs  ,  a  Cliristo  filii  bominuui.  Non  cnim  siiie 
causa  fauiiliarissime  Dominus  in  Evangclio  sc  fllium 
lionrmis  (Matth,  xvu,  9 ,  12)  dicit  magis  qiiam  ho- 
roinem  :  nec  siiie  causa  iii  ulio  psaliiio ,  Uomines , 
inquit,  ct  jumcnta  salvos  [acies^  Doniine;  sicut  mutti' 
plicata  est  ntisericordia  tua^  Deus,  Abs  te  qiiippe  etiam 
Ista  salus  hominibus  Jumentisque  cominuiiis.  Sed  ha- 
hcnl  aliam  homines  novi  propriam  quaindam  et  a 
jumentoruui  consortio  scparatam,  qiix  ad  Noviim  per- 
tinci  Tesiamentum  *  :  habent  omnino ;  nam  de  illa 
Ibidcm  sequitur  et  dicil,  Ft7t i  autem  homimun  sub  teg- 
tmne  atarum  tuarum  sperabunt,  Inebriabuntur  ab  uber» 
tate  domus  tute,  et  torrente  voluptatis  tuce  potabis  eos. 
Huoniam  apud  te  est  fons  vitoe^  el  in  lumine  tuo  videbi^ 
intis /MmeR  (  Pm/.  XXXV,  710);  posterius  dixil,  Fitti 
enaem  hominum^  tanquam  distiiiguens  ab  hominibiis 
lilios  hominuin.  In  illa  quippe  felicilaie  ejus  salulis 
quae  eommunis  est  hominibus  et  Jumentis,  eo  nomiiic 
ttios  appellare  voluit,  quo  dcmonstrareiitur  ad  illuro 
priinum  horoinem  pertiiicre,  quo  vetustas  coepit  ct 
mors,  qui  sic  fuit  homo,  ut  non  esset  filiiis  boroinis. 
Istis  autem  posterioribos,  qui  speraint  aliatai  feliciia- 
lem,  et  foiitis  vitx  incflabilero  volupfatcm,  ct  seropi- 
Jls.  Cofh.y  saeraKnentuHU 


lenii  luroiuls  laroen ,  hoc  nomcn  imposuil,  quo  se 
fieimiliarius  appcllari  voluit  Dominus  eonini  iu  qiios 
talis  gratia  rcvclata  cst,  eo;qiic  filioshominum  potitis 
quam  homines  appellavit. 

-  25.  NoD  autem  cxibtimcs  quasi  loculioni^  regiilam 
llgi  perpetua  lege  servandam,  ul  ubicumque  legeris 
komines^  aut  fitios  hominum,  secundum  haii^  distiti- 
ctionero  seroper  intelligas  :  sed  ut  se  habuerit  cir- 
curostautia  leciionis,  undc  sensus,  si  patet,  hauritur; 
si  latct,  eruitur.  Sicut  ui  hoc  loco  psalmi  hujus,quem 
non  movciit  distiuctionis  iutentio?  cum  ille  qui  di« 
xerat,  Jn  te  speraverunt  palres  noslri,  et  eruisti  eos.  Ad 
te  elamavernnt,  et  salvi  facti  sunt ;  in  te  speraeerunt,  eS 
Mn  suntconfun^  siibjuiigit,  Ego  autem  :  non  cnira  ait 
sic,  Et  ego;  sed,  Ego  autem,  Qnid  er^o  istc  qui  se  ita 
dislinguit?  Ego  autem  sum  vernns,  \w\m\,etnonhomo: 
tanquam  \\\h  quos  cxaudisli,  ct  eniisti,  cam  com- 
iiiciidares  feliciuitem  qiia^  ad  Vetus  pcrtinens  Tesla- 
inciituin,  h  »inini  velcri  tribiioiida  essel,  qui  coepit  ab 
Adam,  Ego  autcm  sum  vermis;  hoc  e^t  filius  hominis, 
iioii  Iioino,  sicut  ille  h  «mo  qui  non  fuit  filius  ho- 
niinis. 

CAPUT IX.—  24.  Ac  p:jr  hoc  cl  quod  scquitur,  Op- 
probrium  hominum,  et  abjectio  plebis,  Omnes  qui  con- 
spiciebant  me,  subsannabant  me,  et  tocuti  sunt  labiis,  ei 
moverunt  caput.  Speravit  in  Deum,  eruat  eum^  salvum 
faciat  enijt,  quoniam  vult  eum.  Iloc  in  labiis,  noii  iii 
corde  dixerunt,  iiisultando  quod  non  fierct,  non  crc- 
dendo  quod  futurum  csset.  Factum  esl  auicm  et  hoc, 
sed  sictit  ficri  oporlcbat  in  filio  boiuinis,  iii  qiio  spes 
«Ttcnia!  \\{x  fiicral  rcvelanda  ad  Novum  |:ertineus 
Testaiiicnliim,  iion  sicut  illi  cxspeclabant ;  et  quia 
fieri  noii  videbaiit,  tnnquam  supenito  insultabaiii, 
|)crtineiitcs  nd  Tcstameiitum  Vctus  et  hominero  in 
qiio  omiies  moriuntur,  non  ad  filium  hominis  in  quo 
omnes  vivificabunlur.  Mortcm  quippe  inluiil  horoo  sibi 
filioqiie  hominis  :  vilam  vero  attulit  homiiii  inoricns 
et  rcsnrgcns  Filius  hoiniiiis,  opprobrium  hominum 
et  nbjectio  pl/bis  usque  nd  inortem.  Hoc  eiiim  '  voliiit 
pali  iii  conspcctu  iiiiiuicoriim,  qiio  eum  tanquam  de« 
rclictum  putarcnl,  ut  graiia  commendaretur  Novi 
Teslamenti,  qiia  disccremus  aliam  quxrere  felicita- 
lem,  qiuB  nunc  est  in  fide,  postea  vero  erit  iii  spccic. 
Quamdiu  enim  sumus  in  eorpore^  ait  Ap^stolus,  pere» 
grinatnur  a  Domino;  per  fidem  enim  ambuiamus^  uon 
pcr  spedem  (II  Cor,  ▼,  6,  7  )  :  et  ideo  nunc  in  spc, 
lunc  in  re. 

2o.  Denique  resurrcctioncm  suaro,  quaro  non  sicut 
noslraro  in  longuro  differri  oportebat,  ut  in  exemplo 
caniis  ejus  disceremiis  quid  in  nostra  spcrare  debeirc- 
rous,  noluit  alieuis  demonstrarc,  sed  suis  :  alienis 
dico,  noD  natura,  sed  vitio,  quod  semper  est  contra 
naturam.  Mortuus  est  ergo  in  conspectu  homiiium, 
resurrexit  auiem  in  conspectu  filioruro  horoiuuro; 
quia  mors  ad  hominero  periinebat,  resorrectio  ad 
flfiuro  horoinis  :  sicut  enim  in  Adam  oroncs  moriuD- 
tur,  sic  el  in  Christo  omnes  viviflcabuntur.  Ut  igitur 

«  Edd.,  vsqutadmortmeidmhoe.  Um.usquead  morkm. 


549 


EPISTOLAKUM  a.ASSIS  III. 


M} 


eicinplo  sux  carnis  cxhorlarciur  flileles  suos  lempo- 
ralem  pro  xlcrna  reliciiaicm  conteronere,  usque  ad 
niorlem  pertulit  persequcntes  atquesxvienies,  ct  quasi 
victo  ct  oppresso  superbe  illudcntes.  Quod  autem  car- 
ncm  suam  rcsuscilavit,  ct  discipulorum  conspectibus 
et  conLnotibus  rcddidit,  cibque  Tidentibus  ascendit  in 
coelum,  ipsos  aedincavit,  ct  quid  exspcclare,  quid 
prxdicare  debcrenl,  evideiitissima  vcrilatcdemoiiSlra- 
vit.  IIIos  autem  a  quibus  Lnuta  mala  usque  ad  mortcm 
pertulerat,  quasi  de  illo  supcrato  et  cxslincto  glorian- 
tcs,  in  ea  opiuione  dereliqull ,  ut  quisquis  eorum  sa< 
lute  xterna  salvus  Qeri  vcllet,  lioc  de  Tlius  moriui  rc- 
surrcclionc  crcderct,  quod  li  qui  vidcruAt,  sigiiis 
contestantlbus  prxdicaveruiit,  ct  pro  ca  prxdicalione 
similia  pcrpcti  non  dubitaverunl. 

CAPUT  X.  —  2G.  Qnaproplcr  eiiam  Jacobus  unus 
Gx  ApostoUs  cjus,  iii  Epistolu  sua,  cum  hortarelur 
fidclcs  qui  post  passioncm  ct  resurrcclioncm  Christl 
adhuc  in  ista  vita  icnebantur,  di»pcnsaiioncni  Yeleris 
Tcstamcnii  Noviqiie  dislinguens,  Sustinentiam,  inquit, 
Job  auditti$,  el  finem  Domini  vidi$ti$  {Jacobi  v,  i  1) :  ne 
idcopaticiitcr  sustincreut  tempbralia  mala,  ut  sibi  boc 
restiiucrctur  qiiod  reccpisselcgimus  Job(xLii,  10).Nam 
ci  ab  illo  vulncre  atque  putredine  salvus  factus  est,  et 
ei  cuncla  quae  amiscrat,  duplicia  sunt  rcstituta  :  ubi 
etiam  commendata  cst  rcsurrcctionis  (idcs.  Nam  filii 
non  dupli,  sed  totideni  redditi,  etiam  illos  quos  ami- 
scral  resurrccturos  significarunt ;  ut  sic  ipsi  quoquc 
illis  prioribus  juncli ,  a  rcslilulionc  dupli  non  inveiii- 
ircntur  alieni.  Ut  crgo  non  talem  rcmuiicrationcm 
spcrarcmus,  quando  mala  tcmporalia  patcrcmur,  non 
hit,Siisliiienliain  ct  (iucin  Job  audislis ;  sed  ait,  Susli- 
nentiam  Job  audistis,  et  fincm  Domiui  vidi$ti$  :  tanquam 
dicerct,  Mala  lcmporalia  sicut  Job  sustiiicte ;  scd  pro 
hac  sustinenlia  non  tcmporalia  bona  spcralc,  qux  ilU 
aucta  rcdierunt,  scd  xterna  potius,  qu»  iii  Domino 
praK:csserunt.  Job  ergo  de  illis  palribus  erat,  qui  ex- 
claniavcrunt,  ct  salvi  facti  sunt.  Cum  cnim  dicit, 
Ego  aiifem,  saiis  insinuat  qua  salute  illos  salvos  csse 
factos  vclit  intclligi ;  in  qua  ipsc  utiquc  dcrclictiis  cst : 
non  quod  illi  a  salute  a:teriia  fueriiit  alicni ;  scd  iu 
occulto  lunc  crat  qiiod  iii  Christo  fucral  rcvclaiidum. 
In  Vclcri  quippe  Tcstaincnto  velamen  cst  quod  tunc 
aufcrctur,  cum  ad  Christum  quisque  inde  tiansicrit  : 
quo  crucifixo  velamcn  eiiam  lcmpli  scissuin  est 
(  Matth.  xxvii,  51 ),  ut  significaretur  qiiod  AposlolitS 
de  vclaminc  Ycteris  Ycatamenli  dixit,  quoniam  in 
Chrislo  evacualur  (11  Cor.  iii,  U). 
27.  Nam  et  iii  illis  palribus  quamvis  rarissima,  la- 
^^  men  fuerunl,  et  usque  ad  inortem  exempki  paiieniix, 
^  a  sangoine  Abel  usque  ad  sanguincm  Zacliari;e  ( Luc. 
^xt,  51);  quoram  sanguincm  dicit  Dominus  Jesus  et  ab 
eis  exigcndum  qui  in  patruin  suorum,  a  quibus  illi  oc- 
cisi  sunt,  ii  iquitatc  persistcrcnt  :  et  in  Novo  Testa- 
mento  ncc  defuil,  nec  deest  bonorum  Udelium  multi- 
tudo,  qui  ctiam  isU  temporaU  felicitate  prxpolleant, 
et  in  ea  largitoris  Dci  bonltatem  misericordiamque 
e^periantur,  tencnies  lamen  qiiod  dispensaior  Novi 
Teslamenii  dlvltilms  bujos  sxcnli  Apostolas  pnccepit, 


non  superbe  $dpcre,  neque  spcrare  in  nxccrto  amtiurum^ 
$ed  in  Deo  vivo  qui  prwstal  nobi$  omnia  ubundanter  ad 
fruendum;  ut  benefacianl,  divitc$  $int  in  operibu$  bO" 
nis,  facile  Iribuant^  communicenlf  tliesaurizenl  sibi  fun^ 
damentum  bonum  in  futurum,  ul  apprehendanl  veram 
vitam{\  Tim.  vi,  17-19 )  :  quaiis  in  Christi  non  tan« 
ium  spiritu,  vcrum  eiiam  came  manifestata  est,  cum 
resurrcxit  a  mortuis,  iion  qualein  Judxi  iii  illo  per< 
emeruiit ,  quando  cum  de  manibus  corum  Deus  non 
eruit,  eumque  dcrcliquissc  visus  cst  cxclamantem, 
Deus  meuSf  Deu$  meu$ ;  ulquid  me  dcreliqui$li  f  ut  eo 
inodo  in  se  iransfigurarct  martyres  suos,  qui  cisi 
mori  iiollcnt,  quod  ctiam  Pelro  dixit,  Alter  le  cingelj 
et  feret  quo  lu  non  vi$;  $ignifican$  qua  morle  ctarificu' 
luru$  eral  Deum  {Joan,  xxi,  18),  cl  ob  hoc  a  Dco  siio 
derelicii  vidcrciitiir  ad  tempus,  ciim  cis  prxslaro 
nollel  quod  vcllcnt,  illam  voccm  cordis  eniittcreniy 
Ulumqnc  adhiberciii  pict:Uis  aCTectuin,  qiicin  p.issioiio 
irapeiidcntc  orc  propiio  Donrniuscxprossil,  eos  inso 
identidem  lraiisligurans«  Verum  mn  quod  ego  rolo, 
$edquod  lu  r/s,  Paler  {Matth.  xxvi,  59). 

CAPL'T  XI.  —  St8.  In  qtio  eiiiin  priniitus,  nisi  in  ipso 
cnpite  nostro  apparere  dcbiiit,  p:o;  icr  quani  viuiin  * 
cJirisliani  siimus?  Proptcreanon  ait,  Deusiiions,  Deus 
mcus,  dcrcriqtiibii  me;  sed  causaiii  coininonuii  re.|iii- 
rcndam,  cum  nddidii,  ulquid  dereliquisii  me  ?  id  est, 
qiiarc,  proplerquid,  quamob  causaui?Profcclocniin 
cral  nliqua  causa,  eaque  non  parva,  iit  Noc  lilicraret 
dc  diluvio,  Loth  de  coclesti  inccndio,  Isaac  de  iinnii- 
ncnti  gladio,  Joseph  de  caluinnia  miilicris  cl  cuatodia 
carccris,  Moyscn  ab  iEgypiils,  Raab  ab  excidio  rivi- 
tatis,  Susaniiama  icbtibus  falsis,  Danielein  a  leonibus, 
tres  viros  ab  ignihus,  aliosqtie  patres  qiii  exclainave- 
runt,  ct  salvi  facii  sunt;  et  Chrisluin  de  nianibus 
JuduM>ruin  noii  libcrarci,  cuniqueiu  poiesiatc&cvicn- 
tiuni  usque  ad  mortis  exitum  dcrclin  lueret.  UlquiJ 
hoc  ?  proptcr  quid  hoc,  nisi  propier  illud  quod  paulo 
post  in  eodem  psahiio  dicit,  non  ad  in$ipientiam  mihi; 
hnc  csi,  corpori  meo,  EccICdix  mex,  miniinis  iiicis? 
Nani  ci  in  Evangciio,  Quando  uni  ex  minimi$  weis  fe- 
cislis^  iiiquit,  mtVii  fecislis  {Mallh.  xxv,  40).  Sic  iia- 
quc  dictuni  csl,  et  non  ad  insipientiam  mihi^  qiiomodo 
dictuin  esl,  mihi  fecistis^  ct  sic  dictuin  est,  quare  me 
dercliqHistif  quomodo  diclum  cst,  Qui  vos  redpit^  m€ 
rccipil ;  cl  qui  vos  spernilj  et  me  spcrnit  {Luc.  x,  IG). 
No:i  ergo  ad  iusipicntiain  iiobis,  sed  ut  sapianius :  non 
proplcr  isiam  vitani,  in  qiia  nos  Deus  aliquando  usque 
ad  mortcin  pcrscquentiuni  manibus  dereliiiquit,  seJ 
propter  illam  sempiternam  nos  debere  esse  cbnsti«i* 
nos ;  quia  hoc  in  illo  praccessisse  intaemur,  ex  cujut 
noniinc  sic  vocainur. 

29.  Ecce  ita  factum  esi :  tamen  iam  mulii  non  ob 
aliud  voluiit  csse  christiani,  nisi  ut  bujus  viix  ftlici- 
iale  perfruaniur;  ideoque  illa  deficienie  deficiunl. 
Quid,  si  Don  in  ipso  nostro  cipite  tam  insigue  eonsii» 
iueretur  excroplum  ,  quo  disceremas  pro  ceclesithui 
tcrreiia  coniemnerc,  non  respicicntes  qu»  vidcnlari 
sed  qnsc  non  videnUir?  quap  enim  videniur,  tempor^ 

>  Edd.,  propier  quam  causam  ckriiUani.  Us$.,  ntam. 


fM 


S.  AUCUSTIM  EriSCOPI 


sss 


lia  »uni ;  qux  autciii  non  vidcDlur,  xterna  (II  Cor.  iv, 
48  ]u  Quos  iu  se  voclbus  iUis  transligurare  dignalus 
est.  Nam  quanlutn  ad  ipsum  attinct »  quomodo  vcllet 
liberan  ab  illa  bora  ,  qui  propterea  vcnerat  in  illam 
boram  (ioaM.  xii ,  27.)  ?  aut  quemodo  sic  loquebatur » 
quasi  quod.nollct  ei  acciderel,  cum  poteslatem  lia- 
buerit  ponendi  animam  suam,  ct  iterum  sumendi  eam, 
nec  eam  quisquam  tollcrct  ab  illo,  sed  eam  ipse 
poneret  et  resumcrct,  sicut  in  Evansdio  dicil  {Id.  x« 
18)?  SeU  procul  dubio  iios  in  illis  vocibus  cramus»  ct 
capttt  pro  suo  corpore  loqucbalur »  non  disjuncta  s»- 
inificalione  vocis,  ubi  connexio  non  disjuugilur  uni- 
tatis. 

.  CAPUT  XII.  —  30.  Denique  in  Psalmo  sequilur,  ct 
orans  advcrle  quid  dicat :  Quoniamf  inqiiit,  extraxUii  me 
de  venlrey  spes  mea  ab  uberibus  matris  meas.  In  lejaclatut 
nm  ex  utero ;  de  ventre  matris  meoi  Deus  mcus  a  lu  i 
(Pm/.  XXI,  10. 1 1 )  unquam  diceret,  De  alia  rc,  et  ab  alia 
aliam  rem  me  trajecisti,  ut  tu  sis  mihi  bonum  pro  tcr* 
renis  bonis  mortaliutis  hujus,  qiiam  in  roatris  venlre 
sortitus  sum,  cujus  ubera  suxi.  Mxc  enim  vetustas  est, 
ile  qua  me  tu  extraxisti;  et  ilki  cirnalis  nalivitaiis 
^na  simty  a  quibus  tu  spes  mea  es  :  inde  enim  ad  te 
eonvcrsus  sum.  Et  ex  utero,  id  est,  qui  ex  his  in  utcro 
inchoavi,  in  te  jactatus  sum;  ad  te  scilicct  transicns, 
lolum  me  tibi  commiltens.  Ideoque  de  ventre  malris 
Mtfor ,  id  esl  de  bonis  carnis  qiiam  sumpsi  in  vcntre 
malris  mex »  Deus  meus  es  /w,  ut  de  his  tu  sis  bonum 
meum :  ea  locBtione  dietum  est,  ac  si  diccrciur,  verbi 
gratia,  De  terra  coeluro  babito,  hoe  cst,  hinc  illo  emi- 
gravi ;  et  ista  nostra  in  illum  transGguralio  cst ,  qui 
pcrgratiani  Tcslamcnli  Novi  muUmus  viUm,  trans- 
cuntcs  de  vctcrc  ad  novam.  Nam  illc  hanc  rcm  sacra- 
nienio  suas  passionis  rcsurrcctionisque  significans, 
carnero  muUvit  de  morUliialc  adimmorialitatcm  :  vi- 
tam  vcro  non  routavit  de  veluslulc  in  novlliitcm ,  qiii 
nonquam  fuit  iu  impieUte ,  unde  transirel  ad  luc- 
^aiem. 

51.  Quanquam  non  dcfuerunt  qui  lioc  quoJ  dictum 
cst,  Devenlre  matris  mea  Deus  mcus  et  tu,  idco  ud  ipsum 
i-aput  nostrum  pertiiiere  sentirent,  quoiiiam  Patcr  ni 
lantum  est  Dcus  eius,  in  quanlum  homo  cst  in  Torma 
fervi,  non  in  quantum  illi  xqualis  in  forma  Dei  est  (a) ; 
i4eo  De  vcntre  malris  mem  Deus  meus  es  tu,  ac  si  dicc- 
rcl  I  E%  eo  quod  homo  facius  sum ,  Dciis  meus  es  tu. 
Scd  quid  est ,  Tu  extraxisti  me  de  ventrCf  si  ad  ipsum 
Jesum  de  Virgine  procreatum  rcfcrtur?  qunsi  alios 
Pens  non  extrahat»  in  cujus  providcntia  est  omnis 
ordo  nascendi :  an  inde  signilicare  voluit  partum  Vir- 
linis  servaU  virgiittUtis  integritate  mirabili ,  cum  ait^ 
Tu  extraxifti  me  dc  ventre  malris  metB ;  ut  quod  illic 
mirabiiiter  Eactum  est,  cum  Dcus  Cecisse  dicitur,  ne- 
niiDi  incred'd>ile  videaiur  ?  Quid  crgo  cst  et  illiid,  Spes 
mea  ab  uberibus  malris  mece  ?  Quomodo  ct  hoc  ad  ipsum 
caput  Ecclesix  rcfcrrt  potest,  quasi  spes  e]us  qux  in 
Deo  csi,  a  malris  ubcribiis  ei  ccnperit,  non  et  ante  in 
ipso  uiero?  Neque  cnim  spes  alia  inlelligenda  est,  nisi 
qua  fuiurusu  cral  ut  Dcus  curo  exaltaKt  a  moMuis  : 

{a}  Auibrcs.,  lib.  1  do  HJc»  a  6. 


toiiim  lioc  quippc,  secundum  id  quod  liomo  faclus  csi, 
dicitur.  An  forte  quia  ubera  feminarum  ab  ipso  coiice- 
ptu  in  ubcrUtem  promoveri  prohibentur ,  sic  intclligi 
Toluit,  ab  uberibus ;  lanquam  diccret ,  Ex  quo  carncm 
suiiipsi ,  cui  cami  fuerat  spcraiida  immorralitas  :  ui 
non  anre  spes  ei  esset,  cum  in  forma  Dei  cssot,  in 
qua  niliil  in  inelius  niulandum  csset;  sed  ab  uberibus 
matris,  id  est  ab  ipsa  susceplionc  camis,  quae  concipie- 
batur  in  spe ,  ciijns  spei  res  futura  crat,  cum  ad  iin- 
morlalitntcm  dc  inorte  transiret? 

52.  Scd  quod  dictum  cst,  lu  te  jactatus  sutn  ex  utero, 
qiiomodo  coaptari  capili  possit,  igiioro :  quasi  in 
utero  cum  cssct ,  non  in  Dco  fuerit ,  in  «ino  vivimus , 
movcmiir,  et  sumus  (/icr.  xvii,  28) ;  aut  illius  infantis 
aniina  rntionalis,  ex  quo  caro  processit  ex  utero, 
Deiim  spci-arc  coepcrit.  Nisi  forte  crcdeiiduro  est,  jani 
nato  aiiiniam  ratiotinlem  accessissc,  qux  intra  visccra 
malris  adliuc  ei  dcfuissct :  et  quoniam  eadem  auiuui, 
qucc  carni  ]nm  nalrc  addiia  est,  Dco  inhxreb:U,  ideo 
secundum  eamdcm  cnrnem  dictum  essc  existimandiiiii 
cst,  Inte  jactatus  sum  cx  utero;  tanquam  diccrcl^ 
EnBi  sorlilus  sum  animam  cx  utero,  qux  libi  cobxre* 
rct.  SeJ  quis  audcat  in  hanc  se  tcmere  prxcipiUre 
sentcntiam  ,  cum  ralio  de  advcntu  vcl  eiortu  auimoc 
iu  Unto  natiinc  profundo  sic  latcat»  ul  saiius  sit  eam 
scmpcr  quuTcrc  qiiamdiu  iii  hac  vila  suinus,  quam 
aliquando  invenissc  pracsumcre  ?  Ex  illa  vero  in 
seipsum  transOguratione  nostra  qucmadmodum  pos- 
sent  hxc  accipi ,  diclom  csi.  Si  quid  autcm  dici  potiiil 
convenicntius,  vcl  potucrit,  nullius  prujudicamus  iii- 
gcnio,  doctrinx  nullius  invidcmus. 

CAPUTXIII.— '55.  Jam  illudquodscquitur,  Nedisce* 
das  a  mCf  quoniam  tribulatio  proxima  est^  vidc  ut  illumi- 
iict  qucniadiiiodiim  dictuin  sit,  Quare  me  dercliquisti, 
Qiionlodo  enim  dercrKpiit,  cui  dicitur,  Ne  disccdas  a 
me^  nisi  qiiia  dcreliquil  vit;e  vctcristcmpomleui  feliciu- 
lem  ?  Uogatur  autem  ne  disccdat  et  descrat  spem  vike 
xlcrn.c.  Scd  quid  est,  quonioin  tribulatio  proxima  eslf 
qiiasi  ci  passio  adbuc  immincret,cum  in  ipsa  niedia 
passionc  isU  diccre  intelligalur ,  qux  de  illo  in  hoc 
ps;ilu)o  proplictata  sunt.  Ilic  cnim  dicturus  cst  etiam, 
qnx  iii  Evargclio  apertissiine  scripta  sunt,  Diviserunt 
sibi  vcstimcuta  mea^  et  suver  vestem  meam  misermU  sor- 
tem  {Matlh.  xxvif,  55) ;  qiiod  faclumest  cum  jam  pen- 
derct  in  ligno.  QuiJ  cst  crgo ,  tribulatio  proxima  est , 
in  qua  mcdia  loqucbatnr?  Sed  nimirum  illud  vult  in- 
telligi,  qiiia  cum  caro  in  doloribus  est  et  in  pcciiis,  pro- 
fecio  anima  tunc  habet  magnuin  agonem  patientirp, 
in  quo  ne  deficiat,  laborandum  ei  orandum  cst.  Nihil 
esl  autcm  animx  sua  carnc  propinquius  :  ideo  niundi 
hujus  quilibct  inagnus  pcrfectusque  coiuemplor»  cum 
alibi  patitur,  nihil  patitur.  Potest  enim  adhibcre  vigi^ 
lem  rationem ,  cum  amittii  bona  qux  cxtrinscrHs 
sunt,et  ab  animo  sapientis,  qui  ex  cupidiiate  iion  h;t*- 
ret^  sine  dubio  longe  sunt;  et  non  curare  quod  pa:iiur, 
qiiia  nec  patitur.  Cura  vero  amittil  pra^cipua  corpiirif 
bona,  id  csi  corporis  viiam  ac  salulem,  jam  tribulatio 
provima  cst  nninii  bonis  ,  quibus  ipso  inlus  Uuqiiain 
•cpi  |)oris  doniinus  cst :  quid  faciet  quabbct  rationc,  <ll 


ta  EmTOLARCM 

non  doleat  eun  corpns  vulneraiar  aut  uritur,  eui  unto 
implieatur  eonsortio ,  ut  pati  possit ,  non  dolere  non 
possit? 

54.  Ideo  et  diabolus  bune  noeendi  ordinem  tenens^ 
illius  magni  Tiri  quem  postulaverat  tentandum,  prius 
€xtema  bona  aecepit  in  potcsutem :  quibus  abUtis  et 
perdilis,  cum  illum  ineoncussum  vidcret ;  dixerat  eoim, 
DofntitiM  dedit^  Dominui  ab$tulU ;  sicui  Domino  plModtf* 
ita  faeium  esi :  ut  nomen  Domim  benedictum  {Job.  i,  il) ; 
etiam  eamem  cmciandam  vulnerc  postulavit,  tali  cum 
eo  confligens  eertamine ,  nt  l>ona  proiima  invaderet, 
hoc  ost  Gorporis  bona ;  quibus  iile  perditis  si  forie 
•uceomberet,  atque  ad  impietatem  cor  inclinaret, 
etiam  bona  animi  deperirent,  quibns  perdendis  jam  in 
eorpore  sxviens  vicinias  tentator  instalmt.  Dcniqueille 
vir  ia  tanu  tenUtione ,  ubi  erat  animi  bonis  proxima 
tribolatio,  quamvis  mulu  propbetice  ioquatur ,  iong o 
Umen  loquitur  aliter  quam  cum  illa  cxlerna  bona 
deperissent  (ii/.  i,^ll),  in  quitHis  tilios  non  amiserat, 
sed  pnemlserat. 

55.  Clamat  ergo  martyris  anima  transflgurau  in 
Ghristum,  cum  jam  in  came  tribulari  coepcrit,  et  dieit 
Deo,  a  quo  derelicla  est  in  terrena  feliciuie,  sed  qos 
cum  illo  est  in  spe  vitse  xternas,  Ne  diecedas  a  mf,  qua- 
niam  tribulatio  proxima  Ht :  noo  est  in  agro  meo ,  non 
in  auro,  non  in  pecore,  non  in  toctis  aique  parictibus, 
non  in  meornm  orbiutibus ;  sed  in  carne  mea  cst»  cui 
eopulor,  eui  connecior,  cujus  scnsum  non  babere  non 
possum;  unde  me  de  proximo  urget,  ut  a  patientiai 
virtute  defielam.  Ne  diseedas  a  me ;  quoniam  non  e$t  qui 
adjuvet  :  neqne  amicus,  ncque  propinquus,  neqiie 
humana  hius,  neque  praeteriix  recordaiio  voluputis , 
neque  aliquid  eorom  quo  terren»  feliclutis  ruina  fuK- 
cilur,  ncque  ipsa  quae  in  animo  Qni  meo  bumana  vir- 
tus;  quia  si  tu  deseris ,  qwe  bominis  virtus? 

CAPUT  XITv—Quid  est  enim  homo,  nisi  quod  me- 
mor  es  ejus? 

56.  Cireumdederunt  me  fSituU  muUt :  boc  est  mino- 
res  In  plcbe.  Taun  pin^es  obsederunt  me  :  hoc  est 
superbi  ac  divites,  pi-incipes  plebis.  Aperuerunt  in  me 
os  suum  :  clamantes,  Crudfige^  crucifige  {Luc,  xxin , 
21).  Qfwtt  leo  rapiens  et  rugiens :  rapoernnt  enim  com- 
prehensnm  adducetites  ad  praesidem,  et  rugierant 
peiendo  ejns  mortem.  Sicut  aqua  effustis  sum  :  Un- 
quam  nt  in  me  lapsl  eaderent  persecutores  mei.  Dit- 
persa  sunt  omnia  ossa  mea :  quid  sunt  ossa,  nisi  corporis 
finnamenu?  Gorpus  autem  Ghristi,  Ecclesia  :  firina- 
mcnu  autem  Ecclesiae  qni,  nisi  Apostoli»  qoi  etiani 
columnx  alibl  nuncupanlur?  Hi  utique  dispersi  sunt, 
cum  ad  passionem  ipse  duceretur,  vei  cum  esset  pas- 
sns  et  mortnus.  Faetum  est  ergo  cor  meum  tauifuam  eera 
iiquescens  in  medio  ventris  mei.  Hoe  sane  quemadmodum 
cnpiti  noslro,  ipsius  eorporis  saivatori  coaptetur,  in- 
vcnlre  difOcile  est.  Neque  enim  nisi  magno  pavore 
rontingit,  ot  cor  velut  ccra  liqneseat  humaHum  :  quod 
i:nde  inllio  fieri  posset,  qui  potesUtcm  lialiebat  po- 
r.endi  et  recipiendi  animam  snam  ?  Sed  profecto  aot 
infirmonim  suonmi  in  se  transtulit  causam  ;  slve  il- 
loram  qni  mctn  moriia  pavescuni,  sicut  ipse  Peiras 

Sanct.  Augvst.  II. 


CLASSIS  nt.  854 

ex  egrcgio  prxsumptore  Um  creber  negator  cfrectns; 
sivo  illorum  qui  tristitia  salubri  conUbescuut,  sicnt 
idem  ipse  Petras  cum  amare  flevit.  Nam.  et  tristltia 
quasi  solvit  cor  :  unde  dicilur  eliam  grxce  quod  ap- 
peliau  sit  Xvnii.  Aut  ccrte  prorundum  sacramenlum 
iios  intclligere  voluit,  ut  cordis  sui  nomine  significa- 
ret  Scripturas  suas,  ubi  cjus  utique  biebat  eonsilinm, 
quod  tonc  apertum  esl,  cum  ea  qunc  de  illo  propbe- 
tau  fuerunt,  passus  implevit.  Solutx  sunt  ergo  Scri- 
pturx  ejus  in  iis  qui£  perfecU  sunt  advenlu  rjus  , 
nativiute,  passionc,  resiirrectione ,  glorificntione 
Quis  enim  jam  ea  non  inielligit  in  Prophetis,  qunndo 
nsqiie  ad  intellectum  etiam  rarnalis  mulliiudinis  pcr- 
venerunt?  quam  Ibrtasse  significavit  medio  vcntris 
sui,  ut  in  ejus  corpore  quod  est  Ecclesia,  qtiasi  vciilri.s 
lociim  habeat  carnalis  et  infirmior  muliitudo.  Aut  si 
ventris  nomen  magis  inierioribus  compciit,  ad  cos 
poiius  qui  perfecliores  sunt,  Scriplurarum  intclleclum 
pcriinerc  moAstratum  est,  cum  cor  cjus,  id  csi  Scri- 
ptunc  ejus  q\ix  continent  consilium  ejus,  in  roedio 
cnrum,  hoc  est  in  cogiutione  eorum,  Unquam  cera 
dissolvitur,  hoc  cst,  fcrvore  spiritus  apcriiiir,  dispu- 
laiur,  exponitur. 

GAPUT  XV.  —  37.  Exaruit  velut  tcsta  virtus  mea. 
TesU  igne  firmau  est :  sic  ct  virlus  corporis  Christi 
non  sicut  fcnum  igne  consumiiur,  sed  sicut  tesu  pas* 
sione  vclut  igne  firroatur.  Vasa  enim  figuii  probat  for- 
nax^  sicut  alio  loco  Scriptura  dicit,  et  homines  justos 
tentatio  tribuiationis  {Eccii,  xxvii,  6).  Et  lingua  mea 
adhomt  faucibus  meis*  Potost  quidem  silentium  ejos 
significatum  videri,  quod  el  alius  propheu  commen- 
dat,  cum  dicil,  Sicut  agnus  coram  tondente  fuit  sine  tcce 
{Isai.  Liii,  7).  Sed  si  lingnam  cjus,  cos  in  ojus  corpore, 
quod  cst  Ecclesia,  inlelligamus,  per  quos  suum  loqui- 
tur  Evangelium  ;  tunc  ejus  (aucibus  adbxrcnt,  cum 
a  prxcepiis  cjus  non  rccedunt. 

58.  Quod  vero  sequitur,  Et  in  puiverem  mortis  de- 
duxisti  me^  qiiomodo  capiti  coaplabilur;  quandoqui- 
dem  corpus  ejus,  quod  teriia  die  resurrexit,  non  cst 
nlique  in  pulverem  dissolutum  f  ncc  aliter  exposue- 
riint  Apostoii  quod  in  alio  psalmo  posilum  est,  Neque 
dabis  sanctum  tuum  videre  corruptionem,  nisi  qiiia  cjus 
earo  non  cst  corrapla,  quas  tam  cclerilcr  rcsurrcxit 
{Psai.  XV,  iO;  Act.  ii,  2*-32j.  Undc  ilem  in  alio 
psalmo  dicit,  Qua  utititas  in  sanguine  tiico,  dum  de- 
seendo  in  corruptionem?  Numquid  confitcbitur  tibi  pul- 
m,  ttui  annuntiabit  veritatem  tuam  ( Psal,  xxix,  10 )? 
hoc  scilicet  dicens,  quod  si  eo  modo,  quo  ci  citeri , 
mortuiis  dimittcretur  in  pulverem,  et  caro  ejus  re- 
aurrectionl  oliimx  Fervarctur,  iiuILi  csset  utilius  in 
sanguine  cjus ;  quia  nibil  prodosset  mors  ejus,  nec 
annuntiarctur  vcrius  Dei,  quse  lllum  continuo  resur- 
recturom  esse  praedixerat.  Quid  sibi  vuli.  crg^  quod 
hoe  loco  ait ,  Et  in  pulverem  mortis  deduxisti  mef  Nisl 
corpBS  ejus  aocipiamus  Ecclesiam,  in  qiia  illi  qui  pro 
ejus  nomine  passi  sunl,  vcl  p;itiunlur,  iion  iu  ut  i|Me 
cito  resurgunt»  scd  in  mortis  pulvcrcm  deducuntur , 
tnm  reanrrecturi,  eum  illud  tcmpns  vencrit  de  quo  iti 
Evangelio  dicit,  Yeniet  h^ra  quaisdo  omnes  qui  in  m^* 


555 


S.  AUGUSTLNl  EPISCOPI 


numentis  sunt^  audient  vocem  eju$,  et  procedent  {Joan, 
V,  28, 29).  Aul  ccrlc  iropicc  pulvcrcm  mortls  ipsos 
Juilxos  iiilclligi  voluit,  in  quorum  manus  deduclus 
esl :  scriptum  csl  cnim,  Non  sic  impii,  uon  »c ;  ted 
tanquam  pnlvit  qucm  projicit  ventut  a  facieterra  (PiaU 
1,4). 

CAPUT  XYl.  —39.  Dcnique  scquitur,  Quoniam 
tircumdederunt  me  canes  multi;  coneilium  malignantium 
cbtedit  me :  tanquam  ipsos  dixcrit  pulvercm  mortis  iu 
qucm  dcducuis  est,  quos  dixit  canes  multos  ct  conci- 
lium  malignanlium ;  cancs  cos  Tidclicet  appclluns , 
qui  plerumquc  conlra  innoccnlcs  latranl,  cum  quibus 
lion  hal)cnt  consuciudiiiem.  Jain  vcro  In  iis  quae  sub- 
juiigit,  taiiquam  Evangclium  recitalur.  Cnicilixio 
quippc  ejus  cxpriiuitur  in  eo  quod  dicit ,  Foderunl  manus 
meat  et  pedes  meot,  dinumerarerunt  omnia  otsa  mea. 
Jpsi  vero  considcraverunt  et  contpexerunt  me.  Fossae 
^untcoim  clavis  manus  cl  pcdcs  ejiis,  ct  cum  cxtende* 
rctur  111  ligiio,  quodamroodo  numcrata  sunt  ossa  ejus. 
Considcratus  cst  aulcm  atque  conspectus  quid  illi  Tu- 
turum  esset,  cl  iilrum  veniret  Elias  et  libcrarci  cum. 
{Matth,  sxvii»  iO). 

iO.  Jam  illud  quod  sequitur,  nullius  cxpositionis 
indigct :  Diviterunt  tibi  vettimenta  mea^  et  tuper  vettem 
mcam  mitcrunt  tortem.  Yerba  deinde  qu.x  sublexun- 
tur,  oraniis  sunt,  tam  ex  pcrsona  capilis,  id  est  ho- 
minis  mcdialoris,  qiiam  ex  pcrsona  coiporis,  quod 
cst  Ecc!csia,  qiiam  dicit  ctiam  unicam  suam.  7ft  autcm^ 
Domine^  inquit,  ne  longe  faciat  atudlium  tnum  :  lioc 
ad  ejus  cariicm  i^crtinct,  cujus  rcurrcctio  non  in 
longum  cst  miss:) ,  ut  alionim.  In  defcntionem  meam 
atpice  :  nequid  noccaiit  inimici,  qui  sibi  vidcntur  ali- 
quid  potnissc  carnom  pcrimcndo  mortalem.  Non  au- 
lcm  noceiii,  si  dcrcndcnte  gratia  Dcii  iion  eis  ad  ina- 
Iiim  anima  supcrata  consontiat  :  sic  cnim  ct  alibi 
propbet;itiim  cst,  Terra  tradita  ett  in  manut  impii ;  lioc 
est  caro  terrcna. 

41.  Erne  a  framea  animam  meam,  Frnmca  gladiiis 
e8t;nec  uliqtic  lali  fcrro  Christiis  occisus  est,  scd 
cmce  i  nec  laus  ejus  gladio,  sed  lancea  pcrciisserunt. 
Translato  crgo  vcrbo,  frameam  linguam  dixit  pcrse- 
qucnlium,  sicut  in  .ilio  psalmo  dicitur,  Et  lingua  eo- 
rum  gladius  acutut  {PtaL  LVi,  5).  Unde,  qiiia  iii  cjus 
carne  lingiia  prxvaluit  mnlignorum,  orat  ut  animic 
nibil  noccnl,  cum  dicit,  Erue  a  framea  animam  meam : 
\\i  bxc  in  propbclia  oralio,  si  ad  cniuit  corporis  re- 
feras,  non  vide:)tiir  vclot  indigontis  petitio,  scd  potius 
rci  fulurx  figurati  [nrdiclio.  Aut  certc,  qiiin  corpus 
ejus,  hoc  cst  Ecclcsia,  gravcs  pcrsccuiiones  fiicrai 
perpessurn,  rrnmcpm  dixil,  qiia  maxiinc  iriicidati  siint 
mnrtyrcs ;  uiidc  vult  eorum  aniinas  crui,  ne  timcaiil 
eos  qui  corpiis  occidunt,  animam  aulcin  occidcre  non 
possuiit  {Matth,  X,  28),  cl  conRentfaiit  ad  illicifa.  Aiit 
ctiam  in  ipsorum  passionibiis  inimicorum  linguam 
framcam  dicit,  uiidc  animani  suam,  hoc  est  animam 
errporis  sui,  animam  sanctorum  siiorum  vuft  erui. 

42.  Quod  autem  scquitur,  Et  de  mann  eanii  unkam 
meam,  niliil  apiius  qunm  unica  Ecclesla  mibi  videtiir 
!ntclligi.  Car.em  vero  appellavit  mundum,  non  ratlone 


5» 

sed  consuetudine  conlra  InsoliLim  rcritatcm  latnn* 
tcm.  Hgcc  cst  enim  canum  natura,  ut  cum  quibus  ir»- 
bcnl  consuetudinem,  sive  iili  boni,  sive  mali  ^intfnon 
ad  eos  latrcnt;  insojitorum  autcm  |»ersonis  visis,  oliam 
innocentibus,  irritcutur.  Manu  autem  carrit,  potcsialooi 
mundi  signiAcnvit.  Ciijiis  eilam  regnnm  infcstum  futii* 
rum  corpori  siio,  id  cst  Ecclesi.x  sua?,  leonis  nomiiic 
figuravit  in  co  quod  adjunxit :  Saltum  me  fae  de  vre  /<v- 
nit,  Unde  est  scriptum,  Nihii  interett  inter  minat  regit  cl 
iramieonit{Prov,  xix,  12) :  qiinnquam  et  diabolum  apo- 
stolus  Petrus  lconi  compnret  rugicnti,  et  qiixrenlicir- 
cumeundo  quem  devoret  ( I  Petr.  v,  8).  Siipcrbosquc 
hujus  mundi  Cbristianis  humilibus  advcrsnturos  ostcn- 
dcns ,  conseqnenter  dicit :  Et  a  eornibut  unlcomium 
humiiHatem  meam,  Ideo  quippe  iii  uniconiibos  superbi 
intelliguntur,  quia  superbia  odit  consortium,  ct  quaii- 
lom  in  ipso  est,  solus  cupit  emiiiere  omuis  super- 
bus. 

CAPUT  XVII.  —43.  Jam  nunc  attende  ubi  sii  fro- 
c!us  :  vel  quod  derclictiis  est,  ne  exaudiretur  pro 
lerrcna  felicltate,  non  ad  insipieniiam,  sed  ut  sapere- 
rous  quid  Novi  grntia  Testamenli  dcsiderare  debca- 
mus ;  vel  quod  non  est  dercliclus  sed  exauditus  iii 
eo  quod  ait,  Ne  ditcedatame,  qui  dixeral,  Quare  me 
dereiiquitti ;  quod  utiqiie  conirarium  esl,  nisi  illud  ad 
aliud,  boc  ad  aliud  rcferatur.  Altende  et  audi  quai:* 
tum  sapis,  liauri  quanlum  cnpis,  quaiitumqiie  ipse 
rcm  (aiitam  cloqui  valeo,  iino  qiiantuni  iribuit  ille  qui 
nosexnudit,  el  in  Clirislo,  in  quantum  boiitu  lUcdiaUT 
ost  intcr  iios  et  Deuiii,  et  cum  Christo,  in  quanli:m 
Dcus  csl  oiqualis  Dco,  et  potent  ett  facere^  ut  ait  Aj  o- 
stolus,  tupraquam  petimut  aut  intciiigimut  {Epliet,  iiiy 
20)  :  vide  in  boc  psalmo  Testatnenti  Novi  gratiaiii ; 
vide  illiiis  dereiictionis,  tribuiatioais,  deprccationts 
fructu  qtiid  agatur,  quid  iiisinuetur,  quid  C4immcndc- 
tiir,  qiiid  illustrctur.  Iiituere  quid  legamus  lanloanic 
propbetalum,  quid  jam  cernamus  iinpielum  :  Narrabo 
nomen  (tiiini,  inquit,  fratribut  meit ;  in  medio  Eccictice 
cantabo  te,  Fratrcs  iili  sunt,  dc  quibus  ui  EvangiUo 
ait :  Vadey  et  dic  fratribut  meit  {Joan,  xx,  17).  Eccle- 
sia  illa  e>l,  quam  iiiodo  dixit  uuicam  suain ;  ha;c  a^i 
onica  Catliolici,  qux  toto  orbc  copio^a  diflunditur « 
qux  usque  ad  ultiinas  genles  crescciido  porrigiiur  : 
unde  in  Evungolio  dicit,  Et  proedicabitur  hoc  Evange^ 
iium  in  univerto  orbe^  in  tettimonium  omnibut  gentibut ; 
ei  tunc  vetnet  fimt  {MatUi.  xxiv,  44). 

44.  Quod  autem  ail,  CautubOf  hoc  cst  illiid  caiiticum 
Bovuro,  de  (;uo  in  alio  psalnio  dicitur  :  Cantaie  Do- 
mino  canticum  novum,  cantate  Domino  ommt  ierxa 
{Ptai.  xcv,  I).  Ilabes  liic  ulra(|iie;  et  qiio  canlico 
cantaturum  se  dixcrit ,  et  in  cujus  Ecclesia^  mcdio  : 
lllud  pertinet  ad  novuro  caniiciim ,  lixc  ad  oinncni 
terram.  Ipse  quippe  cantat  innobis,  ciijus  graiia  c:)u- 
tamus,  sicut  dicil  Aposloliis  :  An  vuitit  experimentum 
ejut  accipcre ,  qni  in  me  ioquitur  Chritiut  ( II  Cor,  xiu , 
5 )  ?  Modium  voro  Ecclcsix  ad  cminenliam  scilicci  rc- 
feras,  etad  Ipsam  manifestalioneni,  quia  onmia  qunnto 
clarius  nota  sunt,  laiiio  magis  iii  roedio  esse  dicuniur 
vel  cert^  ad  inieriorcs  Eccicsi»,  quia  interiora  sunl 


857  EriSTOLARUM 

media.  Ncquc  cnim  omnis  qiii  bbiis  pcrsonat,  canlat 
canticum  novum,  scd  qui  co  modo  canlat  ut  A|)osloius 
admonet,  dicens :  Cantantes  et  p$aUentei  iti  cordibus 
vettris  bomno  {Ephes.  v,  49).  Intus  enim  est  lioc 
gaudlum,  nbi  yox  laudis  ct  canitur  et  auditur ;  qua 
Toce  laudatur  qui  gratis  amatidus  est  toto  corde,  tota 
aniroa,  tota  mcnie,  amatoremquc  suum  acccndit  in 
se  gratia  Spirttus  sui  sancti :  quid  enim  aliud  cst  can- 
ticum  noTum,  quam  bns  Dei? 

CAPUT  XVill.—  45.  Deniqnc  scquitur,  ct  hoc  c^i- 
dentius  demonstrat.  Gum  cnim  dixisset,  Narrabo  no- 
fnen  tuum  fratribus  meiSy  quia  Dcum  nemo  vidit  nn- 
quam,  sed  unigenitusFilius  qui  cst  in  sinu  Patris,  ipse 
enarravit  {Joan.  i,  18);  atquc  adjnnxisset,  in  medio 
EcclesiiB  cantabo  te  :  quomodb  canlavit,  id  est,  qiiia 
in  nobis  cantiaiyit ,  cum  proficimiis  in  nomiue  quod 
narravit  rratribus  suis ;  et  qiiia  laudem  Dci  cantavit 
in  nobis,  continno  manireslavit,  dicens,  Qui  timelis 
Dominum^  taudate  eum,  Quis  aulem  vcracitcr  budat , 
nisi  qui  sinceriter  amat?  Tantumdeni  crgo  est  ac  si 
dicerct  :  Qui  limetis  Dominum ,  amate  eum.  Dixil 
eiiim  hominif  sicut  scripliim  est,  IHcce  pieias  cst  ki- 
pientia  (Job  txvlii,  28,  sec.  LXX).  Porro  pietas  cultus 
Dei  cst,  ncc  colitur  ille  nisi  amaiido.  Sunimn  igitur  et 
vcra  Sapieiitia  est  iti  prxccpto  ilio  primo,  DHiges  Do- 
minum  Deum  tuum  ex  tbto  eorde  tuo,  ct  cx  tota  anima 
tun  {Matth,  xxii,  37) :  ac  pcr  hoc  s.apicntia  csl  cliari- 
las  Dei ;  nec  diflunditur  iii  cordibus  noslris,  nisi  per 
Spiritum  sanctum  qui  datus  esl  nobis  {Rom.  v,  5)* 
Iiiilium  autem  sapienliae  timor  Doniini  {Psat.  cx,  iO) : 
cl  limor  non  est  in  chariLilc ,  sed  porrecta  cliaritas 
foras  mittit  timorem  {IJoan.  iv,  18).  Proinde  prx- 
nnissus  timor  in  cor  nostriim ,  peliit  inde  consuctudi- 
nem  nialorum  operum ,  et  scrvat  clinritaii  locum , 
«|:ia  tanqiiam  domina  vcnicnte,  ut  illa  insidat,  abs- 
cedir. 

i6.  Ergo  qui  timetis  Dominumi  taudate  eum  :  ut 
Deum  non  serviliter  sed  libere  coiatis,  eum  amare 
discite  qnem  timetis,  et  poteritis  budarc  quod  amatis. 
Tiincntes  enim  Dcum  homincs  Yeleris  Testamcnti , 
propter  litteram  terrentem  et  occidentem ,  nondum 
habentes  Spirituni  vivificaiitem  ( II  Cor.  iii,  6),  currc- 
Laiit  cum  sacrificiis  ad  templum ;  ct  quamvis  iii  flgu- 
rnm  futuri  sanguinis  quo  redempti  sumus,  taincn 
ncscienies  quid  pcr  eas  pneflgumretiir,  cruentas  victi- 
mas  immobbant.  Nunc  vcro  in  gratla  Novi  Testa- 
menti,  qui  timetis  Dominum,  laudate  eum.  fpse  quippe 
in  alio  psalino,  ilb  mutanda  prxnuntiaiis  qux  tnnc  in 
unibra  futun  oflercbantur,  Non  accipiam,  iiiqnit,  de 
manu  tua  vitulos,  neque  de  gregibus  tuis  hircos.  Et 
paulo  posi,  utoslcnderet  sncriflcium  Novi  Testnroenti^ 
quando  illa  fucrant  cessatura,  Jmmola^  inquit,  Deo 
sacrificium  taudis^  ei  redde  Altissimo  vota  tua.  Et  In 
fine  ejusdero  psalmi,  Sacrifieium,  Inqull,  iaudis  glori^ 
ficabit  me ;  et  Hlie  via  est ,  qua  ostendam  itli  salulare 
meum  (Pia/.  xlix,  9,  ii,  23).  Salutare  Dei  Christns 
est,  quem  infantero  Sirocon  sencx  curo  agnovisset  in 
spirilu,  eumque  surospissct  in  roanus,  Nunc  dimittis ; 
iiiquil,  Dcmine^  serwm  imm^  teamdum  vcrtum  tunm 


aASSIS  III.  858 

lit  pace;  quoniam  viderunl  oculi  mei  salutare  iuum 
{Luc.  II,  29, 30). 

CAPUT  XIX.  —  47.  Ottf  limetii  ergo  Dominum,  lau- 
date  eum ;  universum  semen  iacob^  magmficate  eum.  Non 
vacal  quod  ei  non  sufGcit  dicere ,  semen  Jacob^  nisi 
adderet  universum ;  ne  in  solis  eis  inlenigeretnr ,  qui 
ex  Israelitis  fucraiit  credituri.  Semen  cniro  Jacob 
ipsum  esi  scmen  Abrahsp;  omnibus  auiero  in  Chri- 
6tum  credentibus,  non  solis  qui  ex  Israel  fldeles  erant, 
Apostolus  dicit :  Ergo  Abrahce  semen  estis^  secundum 
promissionem  hanredes{Galat.  iii,29).  Ibi  namquecom- 
roemoravit  praeflgurationcm  Novi  Testamcnti,  in  eo 
quod  scriptum  est,  /n  Isaacvocabiturtibisemen{Rom. 
IX,  7) ;  non  ulique  iii  Ismael,  ancUIse  fllio.  hi  quibus 
duobus  flliis  Abrahae»  scrvo,  et  libero»  et  duabus  rou- 
lieribus,  ancilla ,  et  libera ,  scribens  ad  Gabtas,  duo 
Testamenta  dicit  in  allcgoria  pneflgurata  {Calat.  iv, 
22-21).  Unde  dicit,  Non  qui  filii  eamist  ii  sunt  filii  Dd; 
sed  filii  promissionis  deputaniur  in  semine.  Promissionis 
enim  verbum  hoe  est  :  Ad  hoc  tempus  veniam ,  et  erit 
Sara  fiiius  {Rom.  ix,  8,  Gen.  xviii,  10). 

i8.  Multum  est  et  nimis  longum  diligenler  enu- 
cleare  cur  filii  promissionis  pertincntes  ad  Isaac,  Novi 
Tcstamenti  graiias  depulentur.  Breviter  tamen  attia- 
gam,  uiide  tanto  fructiiosius  cogilabis,  qtianto  roagis 
pic  cogitnvcris.  Non  omnia  Dcus  quoe  praedicit,  pro-^ 
mitiit;  prxdicit  enim  eliam  illa  quoc  non  ipse  facit , 
quia  esl  omnium  prxscius  futurorum.  Praedicit  ergo 
ct  pcccata  homiuum ;  qux  potuit  prxscire,  non  facere. 
Promittit  autem  quae  ipse  facturus  est ;  nec  ea  mab  , 
scd  bona.  Quis  cnim  promittit  mab?  Quamvis  itaqua 
mnb  inferat  malis,  non  pcccaia,  sed  supplicia ;  roina- 
tur  tamen  ea  potius  qnam  promittit.  Omnia  largitur 
et  praescit ;  scd  peccata  praedicit,  supplicia  minatur , 
beneficia  pollicctur.  Filii  ergo  promissionis,  filii  sont 
bcneficii.  IlaH!  est  gratia,  quae  gratis  datur,  non  me- 
rilis  operaniis,  scd  miseratione  donantis.  Ilinc  gratias 
agimus  Domino  Deo  nostro,  quod  est  magnum  sacra- 
nicnlum  in  sacrificio  Novi  Tcstamenti ,  quod  ubi ,  ei 
quando,  ci  quomodo  oflcratur^  cum  fucris  baptizatus, 
invcnies. 

CAPUT  XX.  -—  i9.  Deinde  scquilur  et  dicit :  Timeat 
eum  omne  semen  Jsraet.  Qui  Jacob  ipsc  et  Israel ,  unus 
hoino  erat ,  liabens  duo  nomina,  non  in  parvo  sacra- 
roento  :  sed  uno  libro  non  possunt  did  omnia,  in  qno 
jam  mnlturo  progressi  surous,  et  nonduro  de  aliit  tri- 
bu8  quxstionibus  aliquid  diximus ;  hoc  est  de  tcnefnis 
exterioribus ;  et  blitudine  et  longitudine ,  altitudine 
et  profundo;  et  de  qulnque  el  quinque  virginibus. 
Quod  ergo  dixit  supra,  univenum  umen  Jacob ,  hic 
consequenter  ait,  omne  semen  Jtraei.  Sed  quare  su- 
perius,  magmficate  eum,  et  posteriiis,  timeat  eum  f  Ma- 
gniflcatio  laudi  congruit ;  de  qiia  dixerat,  Qui  timetis 
Dontinum,  laudate  eum  :  unde  jam  roulta  disscnii.  Ibi 
qiiippe  aroor  vel  charitas  Dei,  qux  perfecta  foras 
roittit  tiroorem.  Cur  ergo  iteruro,  Timeat  eum  omne 
Jtraelf  Non  enim  aeeepistis^  inquit  Apostolus,  spiritum 
gervitutisiterumin  tiniore  {Rom.  vin,  45).  Sed  idero  apa« 
ttoUis  oIea.«tro  inserto  in  olivam  timorcm  pTiCcipii; 


SKH 


S.  AUGUSTIPfi  EPfSCOPf 


560 


lioc  csl  Gcnlibus  addkis  radici  Abrah.im,  Isaac,  Jacoh, 
iil  ci  ipsac  ficrcni  Isracl,  id  cst.  pcrliiicrcnl  a<l  semcn 
Abralix  (Rom,  ii,  17  16). 

50.  Quam  Inscrlionein  (.lcaslri,  jam  ampntatis  pro- 
ptcr  iiiAdclitatis  supcrfolam  naturalibus  ramis,  ctiam 
ipse  Deninus  in  ETangclio  prsedixit,  occasione  illiu» 
Ccniurionis  ({ui  in  cum  ex  Gcniibus  crcdidit.  Tunc 
cnim  ali,  Anien  dko  volfi$,  non  inveni  tantam  fidem  in 
Jtrael:ti  ^dliiUTniiJ deodieovobit  quia  multiab  oriente 
et  oeeidcnte  venient^  et  recumbetU  eum  Abraham,  I$aae 
itJaeobin  regno  coBlorum  :  filii  autentregniibunt  in  te^ 
nebra$  exteriorcs;  illic  erit  ploratio  et  ttridor  denlium  : 
ita  significans  inscri  oleastnim  proptcr  bumilitaicm ; 
«tixcral  qitippe  ille  Ccnturio ,  /Ven  $wn  dignus  ut  $iib 
tectum  meum  intres ;  $ed  tantum  dic  vcrbo^  et  sanabitur 
fuer  meu$  (Matth.  viii,  8-12) ;  confractioncm  autcm 
ramoriim  naturalium  proplcr  supcrbiam,  scilicct  co- 
rum  qui  ignorantcs  Dci  justiliam,  ct  suam  Tolcnlcs 
constilucrc,  justitiae  Dci  non  suntsubjccti  (Uom.  x,  5). 
De  iis  quippc  vana  e!atione  tumcntibns  dietum  csi 

^quod  ibunt  in  tcncbras  cxteriorcs,  qiii  jnctaiilcs  se  de 
)seminc  Abralisn,  scincn  Abrnh.ic  ficri  noliicrniit ,  ut 
'  esscnt  fili!  promissionis  :  quia  fidcniNovi  Tesinmcnti 
tion  rccepcrunt,  ubi  Dei  justilin  commcndatur,  sunm 
consiJtncrc  volcntcs ;  id  est,  tanquam  de  suis  mcritis 
ct  opcribus  prxfidcntcs  sprcvcrunt  csse  filii  promis- 
Gionis ,  hoc  cst  filii  gratlc,  filii  miscricordiae,  ut  (pii 
gloriatur,  iii  Domino  gloriclur  (I  Cor.  i,  51),  crcdeiis 
in  cum  qtii  juslificnt  inipium ,  boc  cst  qui  cx  tm- 
pio  facit  pium ;  ul  depulctur  fides  cjtis  ad  jusiiiiam 
(Rom.  IV,  5),  ct  inipYcalur  in  co,  non  quod  postulabat 
4^jus  merilttm»  scd  quod  a  Domino  promissum  est  bc- 
ftcficium. 

51.  Cuni  iis  igitur  agcns  Apostolus ,  qui  olivx  per 
graiiam  inscrcbantur,  Dim,  inquit,  (racti  $unt  rami, 
ut  ego  inserar*  Bene ;  propter  incrcdulitatem  fracti  $unt. 
Tu  autem,  fido$ta;  noli  altum  $aperet  $ed  time  (Hom. 
XI,  19,  20).  Dei  cst  cnim  bcmficium,  non  nieritum 
tuiiin ;  quod  ct  alibi  dicit :  Gratia  $alvi  facti  e$li$  per  /S- 
dem ;  et  hoc  non  ex  vobi$,  $ed  Dei  donum  esl,  nonexoperi- 
bH$^nefcrteq9u$extoUalurJp$iu$enim$unw$fi§mentum, 
creal\  in  Jcsn  Chri$to  in  operibu$  boni$^  ques  prtFparmt 
Deu$  ut  rn  illis  ambutaiM  (Eph.  y,  8-10).  In  hoc  ita- 
quc  intcllectu  gratix  incst  timor,  de  (fiio  dicitur :  Noli 
alium  $apere^  $cd  titne  (Rom,  xi,  20).  Timor  autem  Isto 
alius  est ;  non  cst  iUc  scrvilis  qtiem  charitas  foras 
mitiit.  tllo  cnim  timctnr  nc  incidalur  in  tormeotiraa 
supplicii;  islo  aulcm,  oc  amittatur  giatia  bcueficii. 

CAPUT  XXI.  —  52.  Quapropter  quamvis  fidclibu» 
Bd  Novum  Tcstamcntum  pcrtincntibiia  dicai  Aposlo- 
lus  quod  paulo  ante  coumicmoravi,  Non  enim  accepi$tu 
$firitum$en}itutititerum  in  timore;$edaccepi$ti$$pifiium 
adoptioni$  fiiiorum^  in  quo  cianiamu$,  Abba,  pater  (Rom^ 
viii,  15);  id  cst  ui  fldcs  iii  nobls  8it,qua2  pcrdilecik>- 
nem  opcratur  (Gal.  v,  6) ,  non  tain  timendo  poenam 
quaai  amando  justitiam  :  tamcn  qiiia  non  fit  anima 
}uM  nisi  participarumc  melaoris  qui  juslificat  impium 
(quid  enim  habct  quod  non  acccpit?),  non  debetsibi 
irlb'icndo  qood  Del  esl ,  ita  gloriori  tanquam  non  ac- 


cepcril  ( I  Cor.  i  v,  7).  Oh  boc  ci  dictum  cst :  yoli «/. 
tum  $apere  ,  $ed  time.  Et  timor  islo.  prxcipitur  iis 
ctiam  qiil  ex  fide  vifcntes,  hncrcdcs  sunt  Novi  Tcsln- 
menti,  alque  in  liberiatem  vocnti.  Altum  cnim  sapcre, 
diclum  cst,  superbire :  quod  alio  loco,  c  contrario  sa- 
lis  ostendil,  ubi  ait,  Non  alta  $apiente$,  $ed  humilibus 
con$entienie$  (Rom.  xii,16).  Ex  hoc  quod  ait,  humi- 
libu$  eon$entiente$,  ulique  apcruit  niliil  aliud  se  di- 
xisse,  nlta  $apiente$,  quam  superbieiitcs. 

53.  Timor  crgo  non  cst  in  cliaritnte  ,  qiiia  pcrfccta 
charitas  foras  mittit  timorcm ;  scd  illum  scrvilcn^ 
illum  quo  cum  se  quisiiue  ab  opcrc  malo  abstinci, 
pcena  terretur,  non  jiistilia  delcctntur ;  hunc  chariias 
foras  miltil ,  quam  non  delcctat  iniquiUis  ,  cliamM 
proponatur  impuiiitas  :  non  illum  qno  tinici  aninia  ne 
amittat  ipsam  gratiam,  qua  in  ilia  factuin  est  ut  cam 
non  pcccare  delectet;  qiio  timcl  nc  Dcus  eam  doso- 
rat,  eliamsi  nullis  dolorum  cruciatibus  puniat.  Ilic  ti- 
mor  castus  est;  non  cum  charitas  ejicii,  sed  adsciscit. 
De  illo  quippe  scriplum  est ,  Tifiior  Domhti  castu$, 
permanens  in  $a!culum  seeeuli  (Psal.  xvni,  10)  :  nc- 
quaquam  istum  diccret  permnneulcm ,  nisi  scirvi 
alium  qui  non  permaneret.  Et  bcne  islum  cnstimi 
dixil;  hoc  eiiiin  non  carct  amorquo  anima  inhxrcl 
Dco,  qunc  dicil  in  alio  psalmo  :  Perdidisti  omnem  qui 
fornicatur  abs  te ;  mihi  autem  adhcerere  Deo  bonum  est 
(  P$al.  Lxxii,  27,  28 ).  Nam  cl  eonjux  qu.!!  adultcri- 
num  aniinum  geril,  eliamsi  limore  \m  non  aduhc- 
riuiii  pcrpeir.it,  Limcn  qiiod  decsl  operi,  inest  vttlun- 
tili  :  c«ist:i  vcro  alilcr  limct ;  nain  ct  ipsa  timei  virum, 
scd  ensle.  Deiiiquc  limct  fila  ne  vir  infcslus  advenini ; 
isla,  ne  ofiensus  absccdal :  non  anianti  eniin  pncsen- 
lia  viri  molesla  esl;  amanti  autem,  absciitia.  Ti- 
morc  iinqiic  caslo ,  pcrmanenti  in  sxculum  sscculi. 
liment  Dcuin  omiie  scmcn  Israel.  Timcani  qiicm  di- 
ligunt,  non  alla  sapicndo,  sed  humilibuscoiiscnliendo; 
cum  tiuiore  el  tremore  suam  ipsorum  saluicm  opc- 
rcnlnr.  Deus  csl  cnim  qui  operatur  in  cis  ei  velle .  ci 
operari,  pro  boiia  voliintaie  (Philipp.  u,  12, 13). 

CAPUT  XXII.  —  54.  H:cc  est  jiislitia  Dci,  hoc  cst 
qaod  Dcus  donai  homini,  cum  justifical  im|>iiim.  Ilaiic 
Dci  jiistiliam  ignornntes  snperbi  Judxi,  et  suam  volen* 
lcs  constitucre,  justilix  Dei  non  smit  siibjccli  ( Rom. 
x,  3) ;  hac  supcrbia  *  dejiriunlur,  ul  huuiilis  inscratiir 
oleasler.  Et  illi  ibiuit  iu  tcnebras  cxteriorcs,  dc  quibu» 
intcr  alia  requisisli,  vciiiciitibus  ab  oricnte  el  oa*idcntc 
multis,  qui  rceumbcAt  cuni  Abraham,  Isaac  cl  Jacob  in 
rcgno  cteloruui(Matth.  vih,  12, 1 1 ).  Sunl  cniin  modo  in 
exieris  lencbris,  undo  corrcctio  dcspcranda  non  esl; 
quam  si  coniempserini,  ibiint  in  tenebras  exteriores, 
ubi  corjectionis  locus  non  erit :  ^ioiitam  Deu$  lux  e$t, 
et  tiuebrw  in  eo  non  $unt  ulUe  ( I  Joan.  i,  5  ) ;  sed  lux 
cordis ,  non  istorum  qui  iu  earne  sunl  oculonim ; 
nce  OHiniiio  talis  ,.qualis  bujus  lucis  visibilis  phania- 
sia  cogitatur;  quanquam  ct  ibi  esi  videre ,  sed  loiige 
aliier ,  hmge  dissimiiiicr.  Qualis  enim  lux  esl  ipsa 
chariins,  ijuis  vcrbisexplicci?quisearum  renim  qii» 

«    Edd.,  ae  iupertna.  Mss.  vatic.  et  e  WMHriadiio,  ta 

iuperbia.  Alii  Gallic.  plures,  hac  euperbi. 


m  EPISTOLARUM 

%eiMm  carnU  adjacenl»  ullo  demonstret  cxemplo?  Aii 
forle  lux  non  est  diariias?  Audi  aposlolum  J<)a.nncm  : 
ipse  quippe  dixit  quod  modo  commemoravi,  Quoniarn 
Deu$  lux  eU,  et  Unebne  non  sunt  in  eo  ulUe ;  (I  Joan. 
I,  5)qui  rursum  dicit,  Deus  chorilas  esl  {Id.  iv,  8).  Ac 
pcr  boc  si  Deus  lux  esl,  et  Deus  cbaritas  cst ,  pro/e- 
Gto  cliarilas  lux  ipsa  esl,  qux  difTunditur  iii  cordibus 
nostris  per  Spiritum  sanctum  qui  datus  est  nobis 
( Rom,  Y,  5).  Itcm  dicit :  Qm  odit  fratrem  suum,  in  /e- 
Bebfis  esi  usipie  adkue  (I  Joan.  ii,  11).  Istos  sunt  tene- 
bro?,  in  quas  dinboius  et  angcli  ejits  nmltum  siiper- 
bicndo  progressi  sunt.  Cbaritas  eiiim  iion  xmulatur, 
iion  iiiflatur  (1  Cor,  xiii,  4).  Ideo  non  .Tinulatiir,  quia 
uon  inflatur  :  ubi  enim  prxcedil  influtiu,  continuo  se- 
quitur  xmulalio;  quoniam  supcrbia  matcr  est  bivi- 
dcntix. 

55.  Diabolus  igitur  el  angeli  ejus  a  luce  atque  fer- 
vore  cbariUitis  aven»i ,  et  nimis  in  superbiam  invi- 
diamque  progressi ,  velut  glaciali  duritia  torpueruDt. 
£t  ideo  per  (iguram  tanquam  in  aquilone  ponuntur  : 
unde  ciiin  gcneri  hsmanodiabolus  Incubaret,  ventura 
gralia  Salvatoris  dicitur  in  Cantico  canticoriim» 
Exsurge^  aquilo,  et  veiii,  ausler ,  perfla  hortum  meum, 
et  fluent  arumata{CanL  iv,  16).  Exsurge,  qui  irruisti, 
qui  subditis  incumbis,  qiii  posscssos  premis :  ex^urge» 
ut  a  tuo  pondere  rclevati  erigantur ,  quorum  animas 
prcmendo  curvasli.  Et  vem,  auster,  inquil;  spiritum 
invocans  gratiae ,  flantem  de  merldie  velut  a  parto 
fervida  et  luminosa ,  iit  fluant  aroinala.  Undo  A})o- 
stolus  dlcit  :  Christi  Iwnus  oior  sumus  in  omni  loco 
(II  Cor,  II,  15).  ilinc  etiam  dicitur  in  quodam  psalmo, 
Converte^  Domine^  captivitatem  nostram,  skut  torrens 
inavttro  {  PsaL  cxxv,  j)  :  captivitatem  scilicct,  qua 
sub  diabolo  lanquam  sub  aqtiilone  tenebantur ,  ubi 
abundanle  iniquitate  frigueranl,  et  quodani  niodo 
congclaverant.  Uinc  enim  et  Evangelium  dicit :  Quo* 
niam  ahundatiil  iniquitas,  refrigescet  charitas  multorum 
{Matth,  XXIV,  12).  Al  vcro  naiile  aiislro ,  glacies 
resolvilur,  et  lorrentes  flunnt ,  id  est  pcccatis  remis- 
si^,  popiiii  ad  Cbris:um  cbarilate  concurrunt.  Ilincet 
alibi  sciiptum  cst :  Sieutglaciesinsereno,  ilasolventur 
peccata  tua  { Eccli.  iii,  17). 

CAPUT  XXIII.  —  56.  Proindc  rationalis  creatum, 
sive  in  angelico  spiritu,  sivc  in  anima  humana,  ita  fa^ 
cta  est ,  ut  sibi  ipsa  bonum  quo  beata  fiai ,  esse  non 
possit  >  sed  mutabilitas  ejus  si  convertatur  ad  incom- 
mutabile  bonum,  fiat  beata  :  unde  si  avertatur,  mi* 
sera  est.  Aversio  ejus  vitium  cjus ,  ot  conversio  ejus 
virtus  ejus  est.  Natura  ergo  non  est  mala ,  qui:»  crea-^ 
lura  spiritus  vita  ^  est  rationalls,  qii»  etiam  privala 
Ikono  ciijus  pQrlicipalione  beatificatur  ,  id  est ,  eliain 
vitios.!,  nieiior  est  eo  corpore  quod  summum  est  Iti 
e(»rporibus,  id  est,  b.ic  luoe  quoe  sentitur  oculis  car-» 
itis,  quia  ct  ipsa  est  corpus  :  omui  autem  corporo 
qu.Tlibei  incorporea  natura  pra^stantior  esi :  non  mole, 
qtiia  nonnisi  corporum  est  molcs,  scd  vi  quadam  qu^ 
supcrgreditur  omnem  pbantasiam,  quarovolulat  ani- 

«  Ju  M&f .  Ai  excusi  babcnt,  sptruus  «'er  est  rattonalu. 


CLAssis  ri.  m 

mus  baustam  de  senslbus  corporis.-Sed  qucmadmo- 
duni  in  ipsis  corporibus  ea  qux  inferiora  sunt,  sicul 
terra  et  aqua  et  ipse  aer,  meliora  fiunt  pariicipatione 
melioris ,  id  est,  eum  luce  illuininantur ,  et  fen*ore 
vegclantur  :  sic  incorporeae  creaturx  rationales  ipsius 
Creatoris  fiunt  participatione  meliores,  cum  ei  cobx- 
rent  purissima  et  sanctissima  charitale;  qua  omni- 
modo  si  caruerinl,  lenebrescont,  et  obdurescunt  quo* 
dammodo. 

57.  Proinde  infidcles  homines  tenebrx  sunt ;  qui 
per  fidem  conversi  ad  Deum,  quadam  pnemissa  illu « 
minatiooe  lux  fiunt.  In  qua  profidendo  si  ex  fide  ad 
speciem  pervencrint ,  ut  id  quod  credunt  etiam  con- 
spicere,  sicut  tantum  bonum  polest  conspici,  mcrean- 
tur,  perfectam  recipient  imaginem  Dei  :  lalibus  eoini 
dicit  Apostolus  ,  Fuistis  aliquando  tenebrtB;  nunc  on- 
ieiu  lux  in  Domino  ( Eph,  y,  8).  Porro  diabolus  et  an- 
gcli  ejuB,  teaebrae  suiit  infidelibus  hominibus  exterio- 
res  ^  :  plus  enim  ab  illa  cbariiate  aversi ,  et  in  suum 
iastum  obstinationemque  progressi  sunt.  Et  quoniam 
extremo  judicio  Cbristus  dicturus  est  eis  quos  ad  si- 
nistitim  discernet,  Ite  in  ignem  cBternumt  qui  paratus 
csl  diaboh  et  angelis  ejus  (  Matth,  xxv,  41 );  Iiis  ma- 
lignis  spiriiibus  conjimgendos,  simulque  damnandos, 
dicit  ituros  in  tcnebras  exteriorcs,  id  est  un  societa- 
lem  pcenalcm  diaboli  et  angelorum  ejus.  lluic  pcenu^ 
contrariuin  est  q:iod  bono  servo  dicitur,  Intra  in  jfaii- 
dium  domini  tui  { Ibid,  23) ;  ut  qiianto  sunt  istx  tene- 
brjc  exteriores ,  tanlo  sit  lumeii  illud  inlerius.  Non 
Iktc  pcr  locorum  iniervalla  inani  phanlasmate  cogi- 
tnnda  sunt :  localia  spaiia  non  occupant  nisi  corpo- 
rum  moics.  Non  est  hoc  spiriius  vitx ,  non  est  boc 
aiiima  ratioiialis ,  multo  minus  Deus  omnium  beni- 
gnissimusconditor,eijustissimus  ordinator.  Volunta- 
tibus  et  aflectibus  isia  vel  propinquare  vel  louge  fieri^ 
vcl  iutrare  vel  exirc  dieuntor.    , 

58.  Sed  quiii  ma!o  opere  ,  id  est  leaebroso  dele- 
ctantur  facientes,  seculura  cst  autem  pccna  quae  tor- 
queal,  Idco  Dominus  ubi  dixit,  tetiebras  exteriores^  ad^ 
didil  eliam,  Ibi  erit  fletus  ct  stridor  dentium :  ne  talibus 
dcler;t;itii)uibiis ,  qualibus  bic  iniqui  perfruuntur , 
quundo  infideliuie  alque  injnalitia  tenebrescunt,  eiiaia 
in  illo  supplicio  se  asuros  dementer  existiment;  quia 
cniin  volentes  injusle  utuntut  bonis,  juste  nolentes 
cruci:vbuntur  malis,  Unde  possunt  etiam  tenebr» 
exleriores  intelligi  peen»  eorporales ;  corpus  quippo 
est  aniroai  exterios  :  ut  sint  animn;  roala  ,  quibns  a 
cbaritatis  lueo  aversa  meiis  in  peccatis  oblectatur , 
cxterx  tenebrx ;  corporis  aulem  mala  ,  qiiibus  »tcr- 
iiis  in  finem  lorquebiior ,  exteriores  lenobRH ,  quas 
solas  timent  qui  servili  adhuc  timofe  detioentur.  Natii 
si  eis  licerel  ia  illis  exteris  qu»  sunt  in  peccatis,  iin- 
pune  semper  volvi  et  involvi,  prolecto  nunquain  vcl- 
loiit  acccdere  ad  Dcuni,  et  illuminari,  et  inbxrero 
illi  per  charitatem ,  ubi  est  tinior  castiis ,  perroa- 
nens  in  sxculum  sarculi  :  qui  limor  non  cruciat,  sed 

«  Edd. ,  infidetibus  hminibus  deteriares.  At  meliorii 
notae  »:ss.  habcnt,  exteriores.  Sic  etiann  F.ugypii  Gdd.  dU9 
uiauu  exarati. 


SG5  S.  AUGUSTINI 

tenaciorem  faeit  animam  boni  illius,  quod  si  dimise- 

ril,  cadct. 

CAPUT  XXIV.— 59.  Timeat  eum  omne  semen  Jsrael. 
Et  vide  causam  quam  conjungit :  Quomam  non  ipre- 
t//,  iiiquil,  neque  despexit  precem  pauperis.  Paupercm, 
^umiiem  dicil :  liiiic  esl,  Noli  allumsapere,  sed  time. 
Timcat  ergo  eum  omne  semen  Israel ,  quoniam  iion 
despexil  ejus  precem  qui  non  allum  sapiiit,  sed  li- 
muit.  Pot«'Sl  el  hoc  capiii  coaptari ;  quia  ipsc  Salvalor 
corporis  propler  nos  pauper  faclus  est,  cum  divcs 
esset,  ut  ejus  paupertate  ditaremur  (II  Cor.  vm,  9). 
Ex  forma  enim  servi  pauper  factus  est ,  ex  qua  et 
precem  fudit :  in  ea  quippe  scmetipsum  Iiumiliavit, 
factus  obediens  usque  ad  mortem  {Philipp.  u,  8). 
Yide  ergo  quid  dical  :  Quoniam  non  sprevit  neque  de- 
spexil  precem  paupms,  neque  avcrtit  faciem  suam  a  me^ 
Ubi  cst  illod ,  Quare  me  deretiquisii ,  si  ncc  faclem 
.nvcrlit  ab  eo?  nisi  quia  ct  dcreliiiqiiens  non  diTclinr 
quit,  quando  in  boiiis  tcmpoRilibus  non  exaudit;  ct 
Ron  ad  insipicnliam  nobis ,  scd  u(  snpiamus  quid  au- 
fcrai ,  ct  quid  offerat  iiobis.  Non,  inquil,  sprevit  neque 
despexit  precem  pauperis ,  neque  avertit  faciem  suam  a 
me  :  et  cum  ctamarem  ad  eum ,  cxaudivit  me.  Fecil 
ergo  quod  paiilo  aiiic  rogaius  cst,  ubi  cum  deprcca:.s 
dtxit  :  Ne  discedas  a  me.  Si  enim  e\audivit ,  proTcclo 
fecit ,  non  utique  discessit.  Non  ergo  diTeliquil  hoc 
modo ,  qui  alio  modo  dcrcliquit ,  ut  snperemus  quo- 
mndo  mngis  non  ab  co  dereliiiqui  velle  debemus. 

€0.  Apud  te  iaus  mea.  Quid  ergo  iioccnt  qui  Lnn- 
quain  victo  insultant,  quod  mc  in  teniporalibus  de- 
reliqueris?  in  Ecclesia  magna  conptebor  libi  :  non 
t|uaiita  isia  Synagoga  est ,  quae  irridet  mortcm  derc- 
iicti,  sed  in  Ecclesia  magna  diffiisa  per  omncs  gcntes. 
qnx  credit  in  resurrectioncm  non  derellcti.  llaH2  est 
unica  illa  quam  petit  de  manu  eanis  crui,  dc  qua  cliaiu 
pnulo  anle  dixit,  In  medio  Ecclesim  cantaba  le.  Et 
nunc  quod  ait,  confilebor  tibi^  in  eis  uliqiic  qui  coii- 
lilebuiitur,  in  quibus  et  loquilur.  Confcssio  aulem  non 
lanlum  poccatorum  est ,  scd  el  laudis  Dci ;  sicut  ipse 
in  Evangelio,  Con/!/efror /i6t,  inquit,  Pater^  Domine 
coeli  el  terrte,  quia  abscondisli  hwc  a  sopientibus  el  pru- 
denlibus,  el  revelasti  ea  parvulis  {Matth.  xi,  2.*i).  Idco 
sequitur  ct  dicit  :  \ota  mea  reddam  coram  timenlibus 
cum.  Edent  pauperes^  et  saturabuntur ;  et  laudabunl 
Dominum  qui  requirunt  eum.  fpsi  sunt  parvuli  de  qui- 
bus  dixit,  et  revelasti  eapanulis;  timentes  eum,  ct 
pauperes ,  id  est  humilcs ,  qui  non  alta  sapiunt ,  scd 
timeni  timore  illo  casto ,  non  qiio  pcena  formidaliir, 
sed  quo  gratia  conservatur  ^ 

C»[.  Voia  vero  sua  sacrificium  vult  intelligi  corporis 
soi,  qtiod  est  ndelium  Sacramentum.  IdcQ  cum  dixis- 
fet,  Vola  mea  reddam  coram  limentibus  eum ;  contiiiuo 
subjunxit,  Edent  pauperes^  et  saturabunlur.  \\m  eiiim 
saturabiinlur  panc  qui  de  coelo  descendil,  qui  ei  co- 
hffirentes,  et  ejns  paceni  dilectioncmque  scrvantes 
imilantor  ejus  humilitatem  :  idco  pavperes.  In  hac 
itaupertate  et  saluritale  prxcipue  Apostoli  clarucrunt. 
flt  lauaapunt  Pominum^  inquit,  qui  rcquiritnt  eum  : 

f  Bad.  Am.  Fr.,  comnmdatur. 


EPISCOPI  m 

intclligentes  non  meritorum  suorum ,  sed  Ulias  esse 

gratine  qiiod  saiurali  sunt.  Requirunt  enfm  eum,  quia 
non  suiit  ex  eis  qui  sua  quxrunt,  non  qox  Jcso 
Christi  (Philipp.ii.ii).  Dcnique  et  si  caro  eonim 
qui  eum  laudant,  patitur  tcmporalcm  Iribubtionem 
vet  mortcm ,  vivent  corda  eorum  in  sceculum  scecuti. 
Uxc  vita  cordis  non  est  in  sensibus  corporis ;  secreta 
csl  in  luce  qux  intus  est,  non  in  tcnebris  qu»  foris 
suiit ;  iii  fine  prxcepti,  non  in  inilio  peccatl.  Finisatir 
toni  prxcepti  charitasestdc  corde  puro,  et  coiiscientia 
bonn,  cl  fidc  non  ficla  (1  Tim.  i,  5) :  charitas  qune  non 
acmiilalur,  non  liiflatur  (I  Cor.  vui,  4),  qiiia  non  alliiin 
sapil ,  sed  timel ;  ct  ideo  cohxrct  timorc  casto ,  pcr- 
maiientc  in  sxctiliim  sxculi.  Inilium  aulem  omnis 
peccati  superbia,  qua  diabolus  irrevocabiliicr  in  exte- 
riora  progressus  est ,  hominemqtie  invidcndo ,  et  ei 
siniilc  aliquid  sundciido  dcjccii.  Cui  Iiomlni  in  qua- 
dam  scriptura  dicitiir,  Quid  superbit  lerra  et  cinis? 
Quoniam  in  vita  sua  projecit  intima  sua  (Eccli.  x,  15, 
9,  10).  In  vila  sua,  diclum  cst,  Innquam  in  propria 
sua  \  etqiiasi  privata,  qua  delectatur  omnis  superbia. 
CAPUT  XXY. — 62.  Unde  chnrilas  in  commune  ma- 
gis  quam  in  privatum  consulcns,  dicitur  non  quxrere 
qux  sua  sunt  (I  Cor.  xiii,  5).  Uac  vivunt  corda  in  sx- 
culum  sxculi,  tanquam  saturata  panc  ccclesti :  dc  qua 
saturator  ipso  dicit  ^,  Nisi  manducaverith  camem 
meam,  et  sanguinem  meum  biberilis ,  non  habebitii  tilam 
in  vobis  (Joan.  yi,  54).  Merito  ergo  istorum  qut  salu- 
rantur,  vivent  corda  in  saeculum  sxculi.  Yita  enim 
Chrislus  est,  qui  habitat  in  cordibus  corum ,  inlerim 
pcr  fidcm,  post  cliam  pcr  speciem.  Vident  enim  nunc 
iii  annigmatc  pcr  speculum,  lunc  autem  facie  ad  faciem 
(I  Cor.  xni,  13).  Uttde  ipsa  cbaritas  nunc  in  bonis 
opcribus  dilectionis  exercetur,  qua  se  ad  subvenien- 
dum  quaquaversum  potesl ,  porrigit ;  et  haec  latitudo 
est :  iiunc  longanimiiaie  adversa  tolcrat,  et  in  eo  quod 
Teraciier  tenuit,  perseverat ;  et  luccest  longitudo :  hoc 
aulem  tolumpropteradipiscendam  vitam  facitxiemam, 
qiiac  illi  promittiiur  in  excclso ;  ct  hxc  altitudo  est. 
Exislil  vero  ex  occullo  ista  chariias,  ubi  fundatl  et  ra- 
dicati  quodam  modo  sumus  (Ephes.  iii,  17) ;  ubi  causx 
voluntaiis  Dei  non  investiganlur ,  cujus  gratia  sunius 
salvi  facti,  non  ex  operibus  justitix  qux  fecimus  nos, 
sed  secundum  ejus  niisericordiain  (7t/.  iii,  5).  Yoluii- 
tarie  quippe  geniiii  nos  verbo  vcriiatis  (Jacobi  i,  18) : 
et  haec  voluntas  ^us  in  abdiio  est.  Cujus  secreli  pror 
funditatcm  quodam  modo  cxpavescens  Apostolus  cla- 
mat  :  0  aititud»  diviliarum  sapientlce  et  scienlias  Dei ! 
quam  inscrulabilia  sunt  judicia  ejuSf  et  investigabiles  vice 
(jUi!  Quis  enim  cognovit  sensum  Domini  (Rom.  xi, 
33,  34)?  et  hoc  est  profuiidum.  Allitudo  quippe  com« 
inutie  nomeii  est  excelso  et  profuiido  :  sed  cum  in 
excelso  dicilur,  sublimiialis  emiiientia  commendatur; 
cum  aulem  in  profuiido,  difOcuItas  invesligationis  cl 
cognitionis.  Uiide  et  illud  Deo  diciliir  :  Quam  magni, 
ficata  sunt  opera  tua ,  Domine !  nimis  profundcB  faclm 


1  Bad.  Am.  Er.,  tanqitam  in  propria  pertona. 
*  Bad.  Am.  Er.r  ne  aua  saluritate.  Mss.  ircs: 


rtl  ipse  salwilOi', 


Df  quo  diz 


:;6S  EPiSTOLAriUM 

$uHt  cogititlicneM  twe  {PsaL  xci,  6).  El  iterum  :  Judicia 
lua  velut  cbytsut  multa  {P$aL  xxxv,  7).  Hinc  igitur 
cst  illud  A|K>sloli,  quod  requirendum  iiiier  ca^tera 
yosuisti  :  Hujut  rei  ^rafia,  inquit,  flecto  genua  mea  ad 
Patrem  Domini  notlri  Jesu  Chrisli ,  ex  quo  omnit  pa^ 
trmitat  in  cmlit  et  in  terra  nominatur;  ut  det  vobit 
tecundum  divitiat  glarice  twB  virtute  corroborari  per 
Spiritum  ejttt,  in  interiori  homine  habitare  ChriUum 
per  fidem  in  cordibut  vettrit ,  ut  in  chariiate  radicati 
ei  fundati  prcnaleatis  comprehendere  cum  omnibut 
tanctit ,  quee  tit  longitudo  et  latitudo ,  altiludo  et  pro^ 
fundum ;  tcire  etiam  supereminentem  tcientiam  cliarita^ 
tit  Chritii ,  ut  impleamiui  in  omnem  plenitudinem  Det 
{Eph.m,  14-49). 

CAPUT  XXVI.  —  C3.  Allcnde  omnia  diligcnlcr. 
Ilujut  rei ,  inqiiit ,  gratia  flecto  genua  mca  ad  Putrem 
Domini  nottri  Jetu  Christi ,  ex  quo  omnit  paternitat  in 
cteHt  et  in  terra  nominatur.  Qu96ris  cnjus  rei  gralia : 
lioc  supra  dixcrat ,  Propter  quod  peto  non  infirmari  m 
tribulationibut  meit  pio  vobit.  IIoc  crgo  cis  optat,  ut 
non  infirmentur  in  tribulalionibus  Apostoli,  quas  pro 
illis  susiincbat,  ct  proptcr  liuc  genua  flcclcbat  ad 
Palrcro.  Prolnde  non  infirmari  unde  illis  sil,  sequitur 
ct  dicit :  Ut  det  vobis  tecundum  divitiat  glorice  sum 
virtute  corroborari  ver  tpirilum  ejus.  llx  sunt  diviliae 
de  quibus  di^it  :  0  altitudo  divitiarum !  Al>ditas  enim 
liabent  causas,  ubi  nullis  merilis  prxccdcnlibuf^,  quid 
liabemus ,  quod  non  acccpimus  ?  Dcindc  scquilur ,  cl 
q^iid  optei,  adjungit :  In  intcriori,  inquit,  homine  ha^ 
blture  Christum  per  fidcm  in  cordibus  veslris.  Ihcc  cst 
▼ila  cordium »  qua  vivimus  in  sa^culum  sxculi ,  ab 
inilio  fidei  usque  ad  fmem  speciei.  Vt  in  charitate^ 
loquil,  radicati  et  fundati  pronaleatis  comprehendere 
cum  omnibut  tanctit,  Ista  est  communio  cujusdam 
diviiix  ca*1esiisqae  reipubiicx ;  binc  stiturantur  pau- 
pcres ,  non  sua  quxrcnles ,  scd  qu:c  Jv  su  Cliristi ;  id 
est,  non  commoda  privala  sect^intes,  sed  in  cominu- 
ne,  ubi  snlus  omtiium  est ,  consulenles  :  nam  de  ipso 
pane  quo  lales  satiiranlur,  quodam  loco  Apostolus 
dicit ,  Vnut  panit ,  unum  corput ,  multi  tumut  (I  Cor, 
X,  17).  Quid  ergo  comprehendere?  Qi/or  si/ ,  inqiiit, 
laiitudo ,  sicut  jam  dixi ,  in  bonis  opcribus ,  quibus 
boncvoleiilia  porrigilur  usque  ad  diligendos  iiiimicos ; 
ct  longitudo,  ut  longanimitcr,  pro  hac  latitudine,  iiio- 
lc:»tiae  tolerentur ;  et  aliitudo,  ul  pro  liis  xternum  quod 
iu  supernis  est  pnemium ,  non  vanum  aliquid  tempo- 
mlc  speretur ;  et  profundum ,  undc  gratuita  gralia  Dei 
secundum  secretum  et  aMilum  voluntatis  ejiisexistit. 
Ibi  enim  radicali ,  ibi  sumus  fundati :  radicati,  propler 
agricuiluram ;  fiindati ,  propter  aediricationem  :  qua^ 
quoniam  non  est  ab  bomine,  dicil  alio  loco  idem  apo- 
stolus,  Dei  agricuUura  etlit^  Dei  CBdificatio  etiit  (Ibid, 
III,  9).  IIoc  totum  agitur  cum  in  liac  nostra  peregri- 
naiione  fides  pcr  dtlectionem  operatur.  In  ruluro 
nulem  sseculo  pcrfccta  ct  plena  charitas  siiie  ulla  ma- 
lorum  toleranlij,  non  fide  credit  quod  non  videt ,  iiec 
s|)e  desiderat  quod  noii  tenct ;  sed  in  a*tcnium  veri- 
laiis  incommutabilem  speciem  coiitcmpliibitur ,  cujus 
•ioe  fino  quietum  opus  erit ,  laudare  quod  a.mai .  et 


CLASSIS  III.  566 

amare  quod  laudat.  De  hac  consequenter  dicit :  Scire 
eiiam  tupereminentem  tcientiam  charitatit  ChritUf  «1 
impleamini  in  omnem  plenitudinem  Det. 

64.  In  hoc  inystcrio  figura  crucis  ostenditur.  Qui 
enim  quia  voluit  mortuus  est,  quomodo  voluit  mor* 
tuus  est.  Non  frustra  igiiur  tale  gcnus  iiioriis  elogit, 
nisi  ut  in  eo  quoque  btiludinb  hujus,  et  longitudiais, 
ei  altitudinis,  et  profundiiatis  niagislcr  cxi^tcrct.  Naiu 
laiitudo  est  in  co  ligno  quod  transvcrsum  desuper 
figitur  :  hoc  ad  bona  opera  perlinct ,  quia  ibi  extcn- 
duntur  manus.  Loiigiludo  in  eo  quod  ab  ipso  ligno  us- 
que  ad  terram  consplcuum  csl :  ibi  cnim  quodain- 
inodo  statur,  id  cst,  pcrsistitiir  et  pcrscvcraiur;  quod 
longanimilati  tribuilur.  Altitudo  cst  in  ea  ligni  parle» 
qiix  ab  iilo  qiiod  Iransversum  figitur,  sursuni  vcrsu&. 
rclinquitur,  lioc  csl  ad  cnpiit  crucifixi ;  quia  bcnc  spc» 
rantium  stipcrna  cxspcctaiio  cst.  Jam  vcro  illud  cx 
ligno  qtiod  non  apparet,  quod  fisum  occullatur,  undo 
totum  illud  exsurgit,  profunditatcm  significatgraiuitas 
gratiae  :  in  quo  niultorum  iiigenia  couleruntur  id  in- 
vesiigare  conaniin,  ut  ad  cxtrcmum  cis  dicatur,  (X. 
hdmo  tu  quit  et  qui  retpondeat  Deo  (Rom,  ix ,  20  )  ? 

65.  Yivent  ei^o  corda  saturatorum  paiipcruni  in 
sxculum  sxculi ;  lioc  cst  bumiliuin  charitate  flagran-. 
tium,  non  suaqiucrentium,  sed  sanctorum  socictate 
gaudenlium.  IIoc  primilus  in  Apostolis  factuin  cst. 
Sed  laudando  Dcum ,  id  esl  proMlicando  gra tiam  Dci 
(  quoniam  dicliim  esl,  Laudabunl  Dominum  q^i  rcqui' 
runt  eum),  quid  populorum  ac  iuisicrint ,  in  co  qnod; 
seqiiiiur,  vidc. 

CAPUT  XXVII. —  GC.  Commemorabuntur,  inquil,  er 
convertentur  ad  Domtnum  univcrsi  finet  terra ;  et  ado- 
rabunt  in  contpectu  ejut  univertce  patria:  gcntium  :  quo^ 
niam  Domini  est  regnum,  et  ipse  dowinabitur  gendum. 
Ille  irrisus,  ille  cruclQxus,  illc  dcrclictus  hoc  rrgniim 
acquirit :  ct  tradct  in  finc  Deo  ct  Pairi ;  non  ul  ipso 
aiiMtUil,  sed  quod  in  fide  scininavit,  cum  vcnit  miiior 
Patre,  boc  perducat  nd  specicm  in  qiia  .Tqiialis  noii 
recessil  a  Patrc.  Mauducaverunt  et  adoratemnt  omnet 
divitet  terree  ;  divites  tcrr»,  supcrbos  intelligcrc  dc 
bcmus,  si  recte  supcrius  paupcrcs,  hnroilcs  intclligc- 
bamus,  de  quibus  iii  Evaogclio  dicit,  Beati  paupercs 
tpiritu ,  quoniam  iptorum  ett  regnum  coelorum  :  ips^ 
enim  sunt  mites,  lugcntcs ,  esuricntcs  ct  sitientcs  jii  • 
stitiam  y  misericordes ,  niundicordcs ,  pacifici ,  ct  qul 
pcrsecutionem  patiuntur  proptcr  justitiain,  quibus 
prsedicationibiis  singiliatim  bcatiludincm  adjtinxit 
(Matth.  v,  5-13).  Conlra  ergo  divites  tcrrx  hoc  locu 
superbi  intelligendi  siint.  Ncque  enim  frustra  ita  dis-^ 
tincti  sunt ,  ut  de  paiipcribus  stipra  diccrctur,  Edent 
panperet,  et  taturabuntur ;  bic  vcro,  Manducaverunt  c| 
adoravcrunt  omnet  divitct  terras.  Et  ipsi  quippc  ad;r 
diicti  suiit  ad  mcnsam  Cliristi ,  et  accipiunt  de  cor- 
pore  et  sanguine  cjus ;  scd  adorant  tantiim,  npn  etiaiu 
saturantur,  quoniam  non  imitantur.  Manducanles 
enim  pauperem  *,  dcdignantur  csse  paupcres  :  qui.i 
Christuspro  nobis  passusest,  rclinqticnsnobisexcm- 

1  Fxkl.  Bad.  Aro.  ctEr.  orolttunt  paupcrem;  qium  voccn\ 
exhibcnl  oiuncs  lQS|>ecli  a  nohi^  Mss,  cl  \juy. 


8^7 


S.  AIJGUSTINI  EPISCOM 


56S 


plum  ui  sequamur  vestigia  ejas  ( I  Petr.  ii «  21 ).  Ve- 
ramiainen  qood  humiliavil  temetipsam,  faclus  ob- 
cdiens  usque  ad  mortem,  mortem  autem  crucis, 
aspernantur  divites,  et  similia  pcrpeti  respuunt, 
tuntore  \  non  magniiudine ;  iuflrmitale  ergo,  uon  sa- 
iiitate.  Sed  quia  Deus  eiciUTil  cum  a  mortuis,  et  do- 
navit  ei  nomen  qood  esl  super  omne  nomen ,  ut  In 
nomino  Jesu  flectatur  omne  genu ,  coeieslium ,  ter- 
restrium,  et  inreraorum  <PAi7i>p.  n,  S-IO);  Tama  cel- 
situdinis  ejus  cl  gloria  nominis  cjus  in  Ecclesia  us- 
qvequaquc  diflusa  permoti,  et  ipsi  vehiuntad  mensamv 
nianducant  ct  adorant ;  non  tamen  saturantur,  qoia 
non  esuriui.t  ct  siiiunt  justiliam  :  tales  enim  satura^r 
buntur.  Quanquam  perfecia  saiuritas  in  illa  vita  »ter- 
na  erit,  cum  ei  ista  percgrinatione  venerimus  ex  flde 
ad  specicm,  ab  speculo  ad  faciem ,  ab  xnigmate  ad 
perspicuam  veritatem ;  non  tamcn  inconvenienter  sa- 
turatus  dicitur  paopcrtate  *  Gliristi ,  qui  pro  jostitia 
ejus ,  lioc  est  pro  particlpationo  Verbi  xterni ,  quam 
inchoavit  iiiterim  fide ,  omnia  tcmporalia  non  solum 
temperaaicr  contcmnlt  bona,  verum  ctiam  patienier 
sustiiiei  niala. 

67.  Tales  fucrunl  plscatores  ct  publicani ;  quia  ab- 
jecta  bujus  mundi  elegit,  ut  confunderet  fortia  (I  Car, 
I,  27)  :  de  his  dictum  est ,  Edent  pauperei,  ei  iatura' 
buHtur.  Sed  qula  isiam  saluritatem  non  apod  sclpsos 
lenuerunt  (quodammodo  enim  ructantes  Dominum 
laitdaverunt ;  id  est,  pnedicaverunt  quxrentes  eom, 
lioc  est  noii  sua  quxrentes,  sed  in  enm  cbaritate  fla- 
grantes),  eorum  pra;dicatioiie  commolus  est  mundus, 
ut  commcmorentur  et  converiantur  ad  Dominum  uni- 
versi  flocs  ternc,  et  adoreiit  in  conspcctu  ejos  oni- 
vcrsae  patriae  gentiuin ;  quoniam  Domim  e$t  regnum,  et 
ipse  dominabilur  geniium.  Hac  Ecclesirc  dilatalione 
eilani  superbi,  id  est  divitcs  tcrrx  adducti  sunt  ut 
manducarent ;  et  quamvis  nun  saiurati ,  tamen  ado- 
rant.  Huncquippeordinem  propbetia  Psalmi  hoc  loco 
tonuit,  queni  videnius  impleri.  Adjungit  autcm,  In  con- 
gpectu  ejut  procident  omnes  qui  descendunt  in  terram  : 
id  est,  oiiines  boiia  amando  terrena,  non  in  coelum 
ascendunt.  Non  enim  faciunt  quod  ait  Apostolus ,  Si 
resmrexhtis  cum  Christo,  quce  surmn  sunt  qucerite, 
«M  Christus  est  in  dextera  Dei  sedens;  qum  svnum  sunt 
sapite^  non  qace  super  terram  ( Coloss.  iii,  1,  2) :  sed 
potius  quanto  sibl  bonis  tcrrenis  feliciores  vidientor, 
tanto  magis  iu  terram  desoendont,  hoc  est,  in  terrena 
de)>rimontur.  Ct  ideo  In  conspccto  ejus  procident,  id 
est»  ttbi  ipse  videt ,  non  ubi  homines  vident  qoi  eos 
eicelsos  sublimesqne  afMrantnr. 

CAPUTXXVin.— 68.  Et  anhna,  inquit,  mea  ipsi  rf* 
vet :  Ipsl  otiqoe,  non  sibi ,  sicut  superborutn  privato 
^no  suo  laetantiom  ,  et  a  communi  oroniom  bono ' 
i|ood  Deus  est,  inanl  elatione  resilientium.  Hoc  uiiqoe 
devitemos,  et  communl  poiios  vero  omniom  bono 
perfmi,  qoam  privato  nostro  gaodere  quxramus;  ut 


*  Ha  Mas.  praestanitorcs.  At  excusi  ba])cnt,  timore. 

*  P.ojzius  Cud.,  pattper, 

*  Bad.  Am.  Er.  et  plorioue  Rss.  Iiabcnf ,  ct  a  commtaii 
^imnum  tonorum;  et  i«ulo  josi :  vero  onmim  bonortm. 


qui  nwunt,  jem  non  aM  «iMiif»  dcot  alt  Apostokia,  ted 
ei  qui  pro  ipns  mortHut  eU  H  retunexk  (U  Cor.  ▼«  f  5). 
Pro  boc  enim  medialoreflidetti  est,  nt  noa  reoonellict 
Deo  per  humilitatem ,  a  qoo  per  bnplam  iuperbiam 
longe  recesseramos.  Neqoe  enim  tantom  ilbid  acri- 
pium  est,  qood  sopra  posoi,  Jnitium  omms  peeeaii  ew 
perbia;  sed  etiam  lioc  ibi  legitur  :  InWwn  euperhiee 
hmmms,  aposiatare  a  Deo  {Euli.  i»  14, 15).  Non  ergo 
slbi  vivat  quisque,  scd  Gbristo ;  faclens  non  snara,  sed 
ipsios  voluntatem ,  et  manens  in  ejos  cfaaritate ;  sicut 
et  ipse  fecit  voluntalem  Patris,  et  manct  in  ejus  cba* 
ritate.  Huic  quippe  nos  admonens,  etexemplo  suo  ex- 
liortans,  in  Evangclio  suo  locutos  est  {Joan.  xv,  10). 
Sl  autcm  ipse  cum  in  forma  Dci  xqaa!is  cssct  Patri, 
tamen  pcr  formam  servi,  qoam  propter  nos  acccpii, 
non  suam  voluntatem,  sed  Patris  se  facere  comnicn-» 
davit;  quanto  magis  nos,  propria  privataque  nostra 
volttntute  contcmpta  qua  tenebrati  sumus,  ad  iilid 
commune  lumen,  nt  illuminemur  el  vultus  nostri  noii 
embcscanl,  debemusaccedere,  quod  illurainat  oiniicni 
liominem  venientem  in  hunc  mundum  {Jd.  i,  9),  ut 
anima  nosira  ipsi  vivat!  I!oc  enim  de  nobis  conse- 
quenter  adjungit,  cum  dicit,  Et  semen  meum  serviet 
iltt:  quoniam  qui  scminat  bonum  semen,  filius  est  bo^ 
minis;  bonum  aotcm  semen,  hi  sunt  filii  regni. 

GAPUT  XXIX. — 69.  Hoh^  porro  omnia  quas  in  psal- 
mo  islo  dicta  sunt,  quia  non  ad  praesens  tempus,  sed 
ad  fuiurorum  prophctiam  pertinebant,  sicut  etiam  ip« 
sis  rebus  apparet ;  sic  eom  eoncludere  voluit,  m  osten* 
deret  se  non  praeseiitia  demonstrare,  vel  narrare  pRs- 
terita,  sed  futura  propheure :  Annuatiabitiir^  inquit, 
Domino  generatio  rentura,  et  annuntittbunt  ccfii  justi'> 
tiam  ejus  popuio  qui  nascetur,  ^m  feeit  Dominus.  Non 
ait,  Annuntiabitar  Dominosgenerationi  ventune;  sed, 
Anincnrf  a^ritr  Donuuo  generatio  ventura :  quod  non  ste 
aecipiendum  est,  tanquam  nescienti  aliquid  annuniie- 
tur  ut  sciat;  sed  sicot  annuntiant  Angeli,  non  solum 
nobts  beneficia  Dei,  vernm  eiiam  illi  preces  noatras^ 
Nam  scriptum  est,  iibi  angelus  hontinibus  dicit,  Ego 
obtuli  memoriam  oratioms  uetrm  {Tob.  xii,  i%) :  non 
ut  tunc  Deus  noverit  quid  vciimos,  vd  qoo  lndigea*r 
mos;  Nopit  enim  pater  tester,  ait  Dominus,  ^imi  vo^ft 
neeetsmium  sit  priusquam  petatis  ab  eo  {Matth.  vi,  8): 
sed  quia  necesse  habet  raiionalis  ereatura  obtempe- 
rans  Deo,  temporales  causas  ad  setemam  veritaiem 
referre,  slve  pciendo  qood  erga  se  flat,  sive  consu* 
lendo  qntd  faciat;  qui  pius  mentis  aflbctus  est,  ut  ipsa 
construatur,  non  ut  Dens  instmatur.  Nam  et  haeequaD- 
dam  contestatio  rationalis  creaturse  est,  quod  non  slbi 
ipsa  sit  bonom  qiio  beai^  flat,  sed  illod  incommota* 
bilecujus  parllcipatione  etiam  saplens  efflcltur. 

70«  Slvc  ita  dictom  est,  iinfmnfto^fVirr  Dominoi  ^ 
uenaio  vaiffrrff,  ac  si  diceretor,  Domino  placeboniqoS 
amuntiabunt  non  sibi ;  ut  ita  sit  Domino  annuntiare, 
slcut  est  Domino  vivere :  sic  dictum  est,  Quimanducat^ 
Domino  manducat;  et  qni  non  manducat,  Jhmino  notf 
manducat.  Ad  Iioc  quippe  addidit,  Et  gratias  agit  Deo^ 
ut  osteiiderctur  quid  esset,  Doffitno  facil{Rom.  inr,  6), 
Id  cst,  tn  cjus  !;iudc(n  facil.  Tunc  criiin  rccie,  tunc 


m 

josto,  lunc  pie  (Iv,  cum  opus  bonum  in  ejus  laudcm 
flt  cujus  graiia  donaiur  ut  flat.  Ac  per  hnc  ctiainsi  eo 
modo  quispiam  haec  vcrba  liilelligere  velil,  ul  eoruro 
isie  ordo  sit,  Anttuntfabitur  Domino  generatio  ventura, 
Id  est,  ea  generalio  annuntiabitnr  qux  Domino  ven- 
tura  est,  generatio  scilicei  piorum  aique  sanciomm, 
quia  impiomm  et  scdcraiorum  generaiio  non  Do- 
mino,  sed  sibi  rentura  est :  ab  eadcm  signiHcationc 
non  reccdttur,  qua  inlelligatur  animx  participatio  in 
idipsum;  id  est,  ralionalem  creaturara,  cum  sii  mu- 
tabilis,  non  Geri  beatam  nisi  a  proprio  suo  mulabiliad 
Incommutabile  l)onum,  idcmque  commune  quod  Deus 
est,  a  quo  su|)erl)a  impietate  abstiiii,  bumili  piclate 
coiivcrsa  subsistat.  In  quo  afrecn  proficiens,  qiiidriuid 
boni  racil,  Domino  racil,  hoc  est  in  ejus  laudein,  cii- 
{iis  gmtiam  pcrcepit  ut  faciat;  undo  cst  aciio  gratia* 
mm,  qux  inlimo  fidelium  mystcrio  cclebratur. 

CArUT  XXX«— 71.  Illud  autemqtiod  lequitur,  Et 
annuntiabunt  jaMitiam  ejus  popuU  qui  nascetur^  queni 
fecit  Dotninui^  stiperioris  sensos  conflrmaiio  est.  Nam 
quod  ibi  dictum  est ,  Annuntiabitur  Domno  §eneratio 
venlnra :  lioc  e^t  dictum  liic,  anmmtiabHnt  *  ju$iitiam 
ejut,  Ipsa  quippe  gcneratio  qus  ventura  prophetata 
est  piorum  atque  snnctorum  ,  justiiia  *  Dei  csi,  nun 
ipsorum  :  ne  sinl  ex  illis  qui  ignorante$  Dei  juttiliam^ 
et  suam  volcntes  constituere ,  justitiw  Dei  non  sunt  sub* 
jecti  (l{om.x,S)  liia  namqoe  justilia  Doi  commcndalur 
in  eo  quod  dicitiir ,  ignorantci  Dd  justiliam ,  qiia  nos 
ex  ejus  gratia  justi  sumus  :  ut  ipsa  justilin  ojiis  nos 
simus,  cum  justc  vivimus,  credentes  in  eum  qui  jiisli- 
(icat  impium  (id.  iv,  5) ;  non  illa  qua  ipse  justus  csC 
a*tema  sua  ct  incoinmuiabili  justitia.  Uxc  itaquc  ju- 
siitia,  qua  nos  Dci  munere  jusli  sumus ,  significatiir 
in  psalmo  illo ,  ubi  scriptum  est :  Justitia  tua  sicut 
montes  Dd  (Pfoi.ixxv,  7).  Montes  quippe  Dei,sancti 
ejus  sunt;  de  quibus  alibi  dicilur  :  Suscipiant  montes 
pacem  populo  tuo  {PsaL  lxxi,3).  Et  mulia  de  his 
montibus  scripta  sunt  ligiirata  locutione ,  quue  com* 
memorare  nunc  longum  cst.  Sed  quia  hoc  ipsum  quod 
Deus  justificat  homines ,  niinls  occulto  judicio  facit 
(quoniam  gratuita  gratia  facit;  si  autem  gratia,  non 
ex  operibus,  alioquin  gratia  jam  non  esl  gratia  [Rom* 
XI,  6] ;  ex  hoc  quippe  incipiunt  opera  bona  ,  ex  quo 
justiGcamur;  non  quia  pnecesserunt ,  justificamur : 
cl  hoc  est  profundum,  de  quo  superius  jam  mulia  dixi- 
mus),  conlinuo  in  eodem  psalmo  cum  dixissei,  /tuij- 
tia  tua  velut  morUes  Dei^  subjunxit,  Judicia  tua  vetm$ 
abyrsns  multa,  Inde  venit  ad  salulem  hominibus  Jii- 
mcnlisqiie  commnnem,  quia  et  ipsacxmisericordiaDel 
est,  et  dicit,  Honunes  et  jumenta  salvos  fadeSf  Dondns; 
si€ut  muttiplicata  est  nusericordia  tua ,  Deus :  ut  htnc 
inielligamus  eiiam  illam  salutem  sempiternam  et  Im- 
morlalem  de  qua  dicit  Apostolus,  Spe  enim  satvi  faeli 
sumus  (  /<i.  vui ,  24) ,  Miiiililcr  ut  istam  quie  liomini- 
bus  juiiientisqtie  commiinis  est ,  gmts  nos  accipcre, 
lioii  ex  opcribus,  iie  forte  quis  extollatur ;  quia  opera 

1  slc  Mss.  melioris  nota^.  At  vulgali  hahent ,  Inc  est  diC" 
tum,  hffc  oHnunliabU  justUiam  ejus. 
"  ^Uis.  pleriqiic  :  ,tque  sanctorum  jmtitice  Fhiest^ 


EPISTOLAUUX  CLA96IS  lU.  570 

bona  ex  ipslus  Justificatione  opcramur.  Ipsius  emm  mi- 
mus  ligmenlum^  creati  in  Christo  Jesu  in  operibus  bcnis^ 
ques  prceparavit  Deus  ut  in  itlis  ambulemus  {Eph,  ii,8-i0). 
Et  illa  salus  ergo  graluiia  cst,  de  qua  in  alio  psalmo 
dicitur :  Domini  est  salus ,  et  super  populum  tuum  60- 
nedictio  tua  {Psal,  ni,  9). 

'ii.  Sicut  ergo  quod  legitur ,  Domim  est  salus,non 
ea  salus  inteliigitur  qua  Dominus  salvus  est ;  sed  qna 
hi  saivi  sunt,  quos  ipse  salvos  facit :  sic  cum  Icgitnr 
Dei  justitia,  in  co  quod  scriptuni  cst ,  Ignorantes  Dei 
justitiam,  et  suam  volentes  constituere ;  non  est  ilki  in- 
iclligcnda  qua  Deus  justus  est,  scd  qua  justi  suntho- 
miiies  quos  gratia  sua  justincat.  Indc  enim  salvi,  unde 
jiisti ;  quoniam  quod  ait ,  iVon  est  opus  sanis  medicus^ 
sed  male  habentibus ,  exposuit  in  coiisequentibus ,  di* 
cens,  Non  veni  vocare  justos,  sed  pcccatores  {Matth,  ix^ 
iS,  13).  Non  igilur  secuiidum  opera  justiliae  quse  nos 
fecimiis,  sed  secundum  stiam  misericordiam  salvos  nos 
fecit  per  kivacrum  regencrationis  (Tit,  ni,  5).  la  qua 
gralia  spe  salvi  facti  sumus  {liom,  vui ,  24).  Undc  iii 
illo  psalmo  subjungitur :  Filii  autem  hominum  sub  teg- 
mine  atarum  tuarum  sperabunt.  Inebriabunlur  ab  uber* 
tate  domus  tuw ,  el  torrente  voluptaHs  tum  pctabis  eos ; 
quoniam  apud  U  est  fons  vitw ,  et  in  tumine  tuo  vidc6i- 
tiiK5  lumen»  Prcetende  misericordiam  tuam  scientibus  te^ 
et  jHstiiiam  tuam  iis  qui  rccto  sunt  corde.  Iluic  igitur 
justi:i;e  Dci  contraria  stiperbia  cst,  qua  fiditur  tau- 
qiiain  de  opcribc.s  propriis ;  idef:qiic  ibi  seqiiitur  :  Non 
veniut  mihi  pes  svperbice  {Psal,  xxxv,8-ii). 

73.  II;uc  justitia  qiia  cjtis  fidelcs  jiisti  sunl,  intcrini' 
viventes  ex  fide ,  donec  perfecta  juslitia  perdiicaiitur 
ad  spccicm,  sicut  salute  pcrfecta  ctiam  ad  ipsius  cor- 
poris  iinmortalilatcm ,  gratia  est  *  Novi  Testaiiienti. 
Uiide  alio  loco  dicit  Apostolus,  Pro  Christo  legntiona 
fungimury  tanquam  Deo  exhortante  per  nos ;  obsccrami» 
pro  Clmsto  reconcitiari  Deo  :  ac  inde  subjiingil ,  Eum 
qui  non  ncverat  peccatum,  pro  nobis  peccatum  fecit,  id 
est,  sacriUcium  pro  pcccatis ;  nam  et  ipsa  in  Lego 
peccata  appellabantur,  qiiae  pro  pcccatis  ofrerebantur. 
Ut  nos  simus  ja$titia  Dei  in  ipso  (II Cor.  v.iO,  21) : 
id  est,  in  ejus  corpore  quod  est  Ecclesia,  cui  capiii  esi, 
nos  simus  jusiiiia  Dei ;  quam  ignorantes  illi ,  et  siiam 
volentes  constituere,  id  est  tanquam  de  suis  opcribini, 
gloriantes,  justitias  Dei  non  sunt  subjecti.  Iiide  et  la 
hoc  psalmo  cum  dixissct ,  Annuntiabunt  justitiam  ejus^ 
scquitur  et  adjuogit :  Popuio  qui  nascetur ,  quem  feci$ 
Dominus.  Quis  e»t  enim  popiilus  quem  noii  fecit  Do« 
minus ,  secundum  id  quod  homines  sunt ,  qui  etiam 
pecora  creavit ,  a  quo  est  omnis  vita ,  omnisque  Ihcta 
et  creata  natura  ?  Sed  ita  inlelligendum  cst,  quem  fedl 
Dominus ,  ut  non  solum ,  qtiod  homines  sunt ,  vemm 
eliam  qnod  justi  siint,  ab  illo  facti  intelliganlur ;  s«^ 
cundum  illud  quod  jam  non  semel  commemoravi  ab 
Apostolo  dicium  :  Ipsius  enim  figmentum  sumus^  creaU 
in  Christo  Jesu  in  operibus  bonis^  qws  prcsparavit  Dm$ 
ut  in  iWs  ambulemus, 

CAPUT  XXXI.—  74.  Aiiimx  igitur  rationalis  routa- 

t  M88.,  gratia  esl  tovi  Tfsuanenii.  Alin  Edri.,  decrat  est^ 
fyeratque  inslgnis  hic  k>cus  |  rava  interpunctioQe  vitiatm. 


m 


(Go/al.  IV,  9):quid  aliud  volens  inlelligi,  nisi  quod 
eos  ipse  feceril  cogaiiores  suos?  Nemo  autem  cogno- 
•cit  Deum ,  nisi  qui  inleliigit  illum  esse  summum  at- 
quc  incommutabiie  bonum ,  cujus  participalione  fit 
bonus :  quod  in  hujus  psalmi  conclusione  positum  est » 
AHHuniiabunt  ju$tUiani  ejui  popub  qui  nascelur,  quem 
fedt  Dominus,  lude  est  et  illud  quod  in  alio  psalmo  : 
ipte  fecit  not ,  et  non  ipsi  nos  {PsaL  xcix,  3).  lloc 
eiiim  non  ad  cam  nnluram  qua  homiues  sumus,  cujus 
natune  idcm  ipse  creaior  csl ,  qui  cocii  et  (erra),  sidc- 
rum ,  omniumque  animanlium ;  scd  ad  illud  poiius 
referendum  est  quod  AiM)stoIus  ait :  Ipsius  enim  su- 
nms  figmentum  creali  in  Jesu  Chrisio  in  operibus  bonis, 
qua  preeparavit  Deus  ut  in  illis  ambulemus  ( Ep/i.  ii , 

iO)« 

CAPUT  XXXVI.  —  82.  Arbitror  libi  saiis  i  sse  so- 
lutiis  tuas  quiiique  quacsliunes,  dum  iii  ista  mea  vcluti 
sexta  immorarer,  quam  luibi  proposui  dc  Gralia  Novi 
Testamenli,  propter  qunin  Yerbuni  caro  faclum  est, 
id  cst,  qui  Filius  Dei  eral,  homo  Tactus  est,  naturam 
suscipicndo  nostram,  non  amiltcndo  suam  :  per  quod 
ei  nobis  rccipicntibus  eum  potcstas  dareiur,  ut  qui 
erarous  bomiues,  iilii  Dci  Geremus  (Joan.  i,  14, 12) 
pariicipatione  incommutabilis  boni  in  melius  commu* 
taliy  non  ad  icmporalein  fclicitatcm,  sed  ad  vilse  xicr^ 
n»,  quae  sola  beata  est,  adoptioncm.  Unde  placuit 
etiam  propheticum  Psalmum  percurrere,  cujus  pri- 
miim  versum  in  passione  coinmemoravit,  oslcndens 
quomodo  nos  Deus  derelinquat,  et  quo  aiio  modo  iion 
rccedat  a  nobis  ;  ad  boiia  xierna  nos  colligens,  lcin- 
ponlia  vcro  aliquando  uliliter  tribuens,  et  aliquando 
utiliter  sublraheos ;  ui  eis  nou  ha^rere  discamus,  ne 
cootempta  luce  inleriore,  qux  ad  novam  perliiiel  vi- 
taiD  (undeetiam  psalmiis  isle  ipsc  ^yro  susceptione  ma" 
UUina^  lanquam  pro  luce  nova,  nomen  accepit ),  in 
eileris  tenebris  libeiiler  Iiabitemus,  undc  in  exicrio- 
res  miltuniur  qui  ex  ibtis  cxleris  iion  se  ad  intcriora 
coDvertunt;  ne  diaboloel  angelis  ejus  sociati,  exlre- 
ma  damnatione  puiiiamur.  Intelligentes  igilur  pcrcgri* 
natioiiem  nostram  in  hac  vila,  mundo  crucifig:imur, 
exlendentes  nianus  in  latiiudinem  bonorum  operum, 
ei  longaniiniiaie  usquo  in  finem  perseverantcs,  atque 
habeotes  cor  sursum,  ubi  Cbristus  est  in  dextera  Dei 
aedens  (  Coloss^  iii,  1,2),  totumque  hoc  non  nobis, 
sed  illius  misericordisc  iribuentes,  cujus  profunda  ju-» 
dicia  omnein  scrutatorcm  faligaut.  Uxc  est  cnim  non 
inaniter  fabiilo6a,  sed  utiliter  verax  laiitudo,  longitu- 
llOy  altitiido,  profundum,  unde  perveniamus  etiam  ad 
supereminciilem  scientiain  cliaritatis  Christi,  et  inv- 
pleamur  in  omnem  plciiiludincm  Dei(  Eph.  iii,  19). 

CAPUT  XXXVIL  —83.  Scioautcm  quain  Hon  su- 
penracanea  solliciludine,  per  hanc  occasionem  qux^ 
slionum  mibi  abs  tc  proposiiarum,  Novl  Testamenti 
gmtiam  tibi  voluerim  copiosius  commendarc.  Habet 
eiiim  advcrsarios,  qui  ejns  profunditate  turbati,  non 
Deo  tribuere,  scd  potius  sibi  volunt  arrogare  quod 
boni  sunt.  Ncc  tales  sunt,  qoos  facile  dontemnas ;  sed 
continenter  viventes,  atqueln  bonis  operibus  laudabi- 
lcs :  noc  fulsum  Cbristum  sicut  Mauidi.ci  aliique  plu- 


S.  AUGUSTLNi  fiTlSCOPI  P6 

rimi  hxreticii  sed  eumdcm  verum  xqualenque  Patri 
etcoaeternum,  veraciierque  hominem  (actiimyel  ve- 
nisse  crcdcntes,  et  venturum  exjpectantes ;  sed  tamea 
ignorantcs  Dei  justitiam,  ei  suam  constituere  volenies. 
Neque  enim  frnstra  I>ominus,  cum  et  ilLis  commcmo- 
raret  qux  secum  iutraverunt  ad  ntiptias,  et  itlas  coa 
tra  quas  januas  clausit,  et  quibut  respondit,  Nescio 
vos^  utrasque  virgines  dixit,  propter  continenttam ;  ct 
quinquc  pntpler  coiicupiscentiam  caniis  edomitam, 
quinario  praeditam  sensu ;  omatas  utrasque  lampadi- 
bus,  proptcr  bonorum  operum  bonxque  conversatio  - 
ois  in  conspectu  liominum  luculcnlissiraam  laudem  ; 
utmsque  obviam  sponso  euntes,  propter  exspectaUo- 
nera  qua  Christi  speralur  adventus  :  scd  lamcn  alias 
snpientes,  alias  stultas,  quod  sapientes  oleuraaccepe- 
ruiit  in  vasis  suis,  stultx  autem  hoc  non  ferebaiit  se- 
cum ;  in  lam  muliis  pares»  hoc  sok)  eas  dispares  de* 
monstrat,  Iioc  solo  diversa  eis  et  contraria  oomina 
imponlt. 

84.  Quid  enim  tam  conjonctum  quam  virgines  et- 
virgines,  quinque  et  quinque  lampadibus  ornatas,  ob- 
viam  spoiiso  euntes  et  istac  et  ill»  ?  Et  quid  tain  con* 
trarium  quam  sapienlcs,  et  stullas  ?  videlicet  quod  isias 
oletim  in  vasis,  boc  esl,  intelligentiam  grati;e  Dei 
portant  in  cordibus  suis,  scientes  quod  nemo  po«&it 
esse  conlincns  nisi  Deus  dct,  et  hoc  ipsum  sapii^&tiai 
deputanlcs,  scirc  cujus  Iioc  donum  sit  ( Snp.  vni,  21) : 
illae  autcin  largitori  omninm  bonorum  gralias  nou 
agentc»,  evaiiuerunt  in  eogitationibut  suis,  ct  oImcq- 
ratuin  est  iiisipicns  cor  carum,  dicenles  se  esse  sa- 
pienles,  slulix  faclas  sunt  (Aom.  i,  21,  22).  be  qui* 
bus  saiic  iiullo  modo  nnncdesperandum  esi,  antequam 
dormiainiis  :  sed  si  ita  dormierint,  cum  factus  fucrit 
clamor  ille,  quo  adcssc  jam  nuntiabitur  »po:isu5,  ei 
evigilaiites,  hoc  est  resurgenles  reinanser  nt  foris  ; 
non  quia  v  rgiiics  non  suiii,  scd  quia  ncsciciites  undo 
habeant  qut^d  suiit,  slultx  virgincs  sunl,  mcrtt<>(]ue 
foris  enint,  quia  inlernac  affeclum  gialia:  non  sccuni 
ferunl. 

65.  Quando  lalcs  ergo  rcpcrcris,  noii.tibi  per<sua-^ 
deant  inanilatem  vasorum  suoruin,  scd  tu  eis  potius 
pleniludinem.  Unde  ait  Aposiolus,  Quisqms  se  putat 
aliqwd  scire^  nondum  scit  quemadmodum  eporlet  scire, 
Et  mox  ostendeiis  quid  dixerit,  Quisquisauiem^  inquil, 
dilipt  Deumj  hiccognitus  est  ab  illo  ( I  Cor,  vin,  2,5). 
Nec  sic  dicere  voluit,  Cognovit  cuni,  sed  dicendo,  co^ 
gnilUM  est  ab  iliOf  expressius  voluit  coininendare, 
etiani  lioc  ab  illo  nobis  esse  ul  eum  diligamiis.  Cha* 
ritai  enim  Dei  diffuiidilur  iti  cordibus  nostris,  iion 
per  nos  ipsos,  sed  per  Spirituin  sanctum  qiii  datus  csi 
nolns  {Rom,  v,  5).  Necesae  est  autcm  ut  f>arum  di- 
ligat  Deum,  qui  non  ab  iilo,  sed  a  seipso  lionum  so 
orbitralur  eflectum  :  nnde  autcni  fieri  poiest  nt  Uils 
non  in  sci[»so,  sed  in  Doniino  glofietur  ?  Qui  enim 
gloriatur  quod  sit  l>onus,  in  iilodcbctgloriari,  a  quo 
factqs  est  bonus  :  ac  per  hoc  qui  s«  a  scinclipso  fa  > 
ctom  bonum  arbilratur,  couscqncns  est  ut  in  seipso, 
non  in  Doniino  glorieiur.  Omiiis  aulcin  intcntio  graii;» 
Novl  Tcsiaaieiili,  qua  sursuin  cor  Iiabemus  ( quia 


577  EPISTOLARUM 

omne  daUim  opriinum,  ct  orone  donum  perrectum  dc- 
sursume&i[/iico6i  i,  17],  id  agil,  ne  simus  ingrali  ; 
ilqueiaipsa  graliarum  aclione  nihil  aliud  agitur,  ni- 
&i  tttqui  glorialur,  iu  Domiao  glorielur.  llabes  iibrum, 
otsi  prulixuro,  (amen,  quantum  exislimo,  non  super- 
ftuum.  Sed  ama  etiam  ecclesiasticas  legere  lilteras, 
ct  iMM  muUa  invenies,  quae  requiras  ei  me ;  sed  legen- 
do  et  ruminando,  si  etiam  pure  Dominum  largitorem 
lionorum  omnium  depreceris,  omnia  qux  cognitione 
(iigiia  sunt,  auicerte  plurima,  ipso  magis  inspirante, 
quam  hominum  aliquo  comroonenie  perdisces.Qnan- 
(}uam  eo  ipso  quo  forinsecus  bene  admoncntem  judi- 
cio  non  crrante  approbamus,  quid  aliud  quam  inter- 
iHim  luwen,  magisirum  uos  babere  testamur? 

EPI8T0LA  CXLI  *  (n). 

Ad  pojmlum  factionii  donatianw,  quomodo  illorum  epi' 
$copi  in  Carlhagincnsi  collatione  convicli  sint.  Itaque 
uunc  demum  redeanl  ad  Ecelesice  catholicte  commu- 
monem, 
SiLVAiMJsSefiex,  Valentinus,  Aiirelius(6),  Innocen- 
Tius,  Maximinus,  Optatus,  Augustinus,  Donatus, 
et  ca;(eri  cpiscopi  de  coiicilio  Zcrlensi  *,  ud  Dona- 
tislas. 

i.  Cum  in  auribus  noslris  fama  crebresceret,  hoc 
vobis  vestros  episcopos  diccre,  Cognilorem  (c)  prae- 
mio  fuisse  corruptum,  ut  contra  eos  senientia  profer- 
rctur,  vos  aulem  isia  facilc  credere,  ac  propterca 
mulios  vestrum  adhiic  nolle  acquiescere  veriiati ;  pia- 
^uil  nobis,  cogenle  Domini  chnritate,  ex  concilio  no- 
stro  hxc  ad  vos  scripia  dirigere,  quibus  primitus  ad- 
moneremini  illos  vobis  victos  atque  eonviclosL  hxc 
roendacia  jactare  :  qui  eliam  in  suo  Mandato,  quod 
pro  illa  collaiioue  feccrunt,  et  suis  nominibus  atque 
subscriptjonibus  flrmavenmt,  nos  illic  traditores  et 
persecutores  siios  esse  dicentes,  in  falsitale  9lque 
meQdacio  manifestissimo  detecti  atque  convicti  sunt ; 
iia  ut  volentes  gioriari  de  multUudine  coepiscoporum 
suorura,  inter  aliquorum  absentium  nomina  etiam  mor- 
lui  nomeft  inserereot;  et  cum  qua^retur  nbi  e8$et, 
sulMta  periurbaiione  ca^cati,  ipsi  eum  con/iterenlur  in 
itineredefecisse.  Et  cw  inieFrogareniur  quomodo  po- 

»  Lov.,  de  concHio  cirtensu  cdd,  duo  Vatic.,  xersenH.  M 
alii  pro|ke  omfies  Msa.,  noenoH  Edd.  Bad.  Am.  et  Er.  habent, 
de  conciUQ  zeitcmi :  qiiam  lcctiooem  probatam  iotelligi- 
Drasvirisquibusdam  cnidilis,  qui  civitatem  aliam  in  Nu- 
midia  CirteDsem  qux  Conslauiiiia  vocabatur,  et  aliam  Zer- 
tensem  fuisse  coUiguat  ex  ccliatione  Cartbagiiiensi,  ubi 
prxtcr  Coastantinensem  emscofum  Fortunatum,  Zertenses 
alii  duo  Gaudcnlhis  et  saiustias  reeensentur. 

*  Ad  hanc  emendandam  adjoti  sumus  a,  hg,  bl.  c.  oc.  flT. 
g.  gT>  n.  s.  sb.  t  vc.  duolus  r.  quaiuor  v.  et  Am.  Bad.  Er, 

IjOT. 

(a)  Alias  152 :  quae  autem  141  erat ,  nunc  9M.  scripta  die 
14  .unii  an.  413. 

ik)  Aurclii  nomen  bic  eibibent  f(.istobe  bujus  eien^ila' 
ria.  At  i|^m  omiltunt  codices  omnes  io  lib.  2  Retract.  c.  40 : 
uLibauc  ea:udcm  epistohun  asescriptam  recognosdt  Au- 
giistious ,  lic^  noo  niissam  privato  i|  sius  nomine ;  «  quia, 
•  inquit.  ia  concilio  Numidiae  omnibus  qui  ibi  eramus,  hoc 
t  lieri  [.ncutt, »  ut  sdlioet  perbrevt  epistola  docerentur  Do- 
natistae  quid  in  Cartbagincosi  collalioae  gestum  sit,  ne  a 
snis  i|  sonim  episcopis,  rem  aliter  atque  babuerat  nauTaoti- 
bus,  seducerentur  ulterius. 

(c)  UtfoelUnum. 


CLASSrS  Ifl.  578 

iiicrit  apud  Carihaginem  subscriberc,  qui  in  itlnero 
jam  defecerat,  vebementius  perturbati,  alio  mendaelo 
sc  obligavenint,  respondentes  eum  a  Cariliagine  re- 
deiintem  fuisse  defunctuin  :  de  quo  mendacio  cxfre 
omuino  minime  potucrunt.  Ecce  quibus  credilis  vel 
de  aiitiqiia  traditione,  vel  dc  Cognitoris  corruptione* 
qiii  Mandatum  suum,  ubi  nobis  objeccninl  crimen 
iradilionis,  noii  potucrunt  conscribere  sine  crimine 
falsitalis.  Proindcqiue  maxime  nccessaria  crcdidimus, 
his  liltcris  tanquam  breviario  collccta  inscruimiis,  m 
forte  ad  magna  Gestorum  volumina  vel  pcrvenire  noo 
facilc  possitis,  vel  ea  legere  laboriosum  puteiis. 

2.  Carthagincm  venimus  et  nos  et  episcopi  Tcstrit^ 
ct  quod  prius  nolebant  et  indigniim  esse  dicebant,  in 
unura  convcnimus.  Elecii  sunt  ex  nobis  el  ex  ipsit 
sepicm  hiiic,  et  septem  inde,  qui  pro  causa  omnlmn 
loqucrcntur.  Elecli  sunt  alii  septem  hinc,  et  septem 
inde,  cum  quibus,  ubi  opus  crat»  consilium  pcrtracta- 
rcnt.  Elecii  sunt  quatuor  hinc,  ct  quatuor  it:dc,  qiii 
Gesiis  conscribendis  cu<>todcs  essent,  nc  infalsatum 
aliqiiid  ab  aliquo  diccrctur.  Dati  sunl  cliam  a  nobis  et 
ab  ipsis  noiarii  quatuor  binc,  et  quatuor  inde,  ut  bini 
cum  exceptoribus  judicis  aUernarent,  ne  aliquis  no- 
strum  se  dixisse  aiiquid  causaretur,  quod  non  fuisset 
exceptum.  Iluic  tanlxdiligentiai  eliain  illud  cstaddi- 
tum,  ui  et  nos  ct  ipsi,  quemadmodum  ipse  judex,  vor- 
bis  nosiris  subscriberemiis,  ne  quisquam  diceret  in 
iilis  Gestis  aliquid  vel  poslea  fuissc  corniptam.  Cam 
enim  adhuc  vivcntibus  eis  qui  subscripserunt,  inno- 
tocrint  eadcm  Gesta  omnibus  locis,  in  ((uibus.  opor- 
tet  ut  innotescant;  sic  etiam  adposleros  confirmala 
veritas  perdurabit.  Nolile  ergo  esse  iiigrati  tants  mi-> 
sericordix  Dei,  quae  per  istam  diligeiitiam  vobis  miai- 
stnta  est  Nulla  exeusatiojam  remansit;  nimiumdo- 
ra,  nimium  diabolica  sunthominum  corda  qux  adbue 
tanlae  manifestationi  veritatis  obsistunt. 

3.  Ecce  episcopi  partis  vestnc,  quos  omnes  elege- 
rnnt ,  ut  pro  omnibus  loqnereotur,  eonati  sunt ,  qoan- 
tom  potuerunt,  ut  omnino  ipsa  causa  non  agcreinr, 
propier  qiiam  lantus  numerus  episeoponim  otrhiaqne 
parlis  de  universa  Africa ,  et  de  tam  longinqois  loei» 
Carthagiiiem  voiierat.  Et  cum  omuis  aniroa  sos- 
p<  nsa  exspeeiarct  m  tania  oollectione  quid  agefo- 
tiir,  iili  vehementcr  insiabant  ut  nihil  ageretur.  Quire 
Iioc,  nisi  quia  causam  suam  malam  sciebaut,  et  fiieil- 
lime  se  posse  vinci ,  si  agerctur,  dubiiare  non  poie- 
rant?  Ipse  ergo  animus  eorum,  qoo  timcbant  ne  enusa 
ageretur,  jam  vicios  eos  esse  monstrabat.  Si  enim  ei* 
torquerent  quod  volebant ,  ut  jam  collatio  ipsa  non 
Heret ,  nee  disputationibos  nostris  veritas  appereiet : 
rcdeuntes  a  Carthagine,  quid  vobls  erant  responMri? 
quid  demonstratnri  ?  Credo  ,  prolaturi  erant  Gesti  ^ 
ei  dicturi  vobis :  Nos  inst:ibamus  ut  causa  non  ige- 
retur,  illi  instabani  ut  ageretur.  Vos  exspectatis  ▼!- 
dcre  quid  egerimus  :  eece  legite  ubi  eos  vieiflMWy  »t 
nihil  ngcrcmus.  Forie  et  vos  respondereiis,  si  cor  ha- 
berelis :  Nihil  crgo  acturi,  utqiiid  istis?  Tel  potius 
qtii  nihil  egislis,  utquid  redistis? 

4.  Deniquc  posieaquam  non  potuerunt  ef/Iccre  quod 


579 


8.  AUGUSTINl  EMSCOn 


SSO 


eonati  sunl ,  id  est  nt  enusa  non  ageretur ;  ipsa  actio 
denuKULlravit  quid  (imucrint,  qiiando  in  omnibus 
Ticti  sunt.  Confessi  sunt  enim ,  contra  Ecclesiam  ca- 
lliolicam ,  qax  loto  tcrrarum  orbe  diffundilur,  nihil 
16  htbere  qnod  dicercni;  quia  divinis  sanctarum 
Scripiararum  testimoniis  oppressi  suiit ,  quibus  Ec- 
clesia  designatur  incipiens  ab  Jerusalem  crevisse  per 
loca  in  quibus  Apostoli  prxdicaverunl ,  ei  nomiiia 
eoninidem  locorum  In  suis  Epistolis  et  Actis  conscri- 
pserunl,  et  inde  diffimdi  per  cxteras  gentes.  Contra 
istam  Ecclesiam  sc  non  baliere  causam  maiiifebta 
voceprofessl  8unt,ubi  estevidentissiroa  in  nomine 
Dei  nostra  victoria.  Cum  enim  confirmant  Ecclesiam, 
coi  oos  commuoicare ,  ipsos  aulem  non  communicare 
maoifestum  est ,  olim  se  vicios  esse  tesiantur ;  ct  vo- 
bis,  si  saplatis,  aperlissime  indicant  quid  dimitlere, 
et  qoid  tenere  del>eatis ,  non  ea  falsilate  qua  vobis 
noo  cessant  adhuc  usque  mentiri ,  sed  illa  vcrltate 
qoam  victi  coacti  sunt  confiteri. 

5.  Quisquis  ergo  ab  bac  catliolica  Ecclcsia  fuerit 
separatus,  quaniumlibel  laudabiiiter  sc  vivere  cxisli- 
met,  lioc  solo  scelere  qucd  a  Christi  unitate  disjuii- 
ctos  est ,  non  habebit  viiam ;  sed  ira  Dci  manei  super 
eum.  Quisquls  autein  in  hac  Ecclesia  bcne  vixerii , 
nihil  ei  prxjudicant  aliona  peccata ;  quia  unusqui»que 
lo  ca  proprium  onui  portabit ,  sicut  Aposlolus  dicit 
{Galat,  VI ,  5).  Et  quicumque  in  ca  corpus  Chrisii  man- 
ducaveril  indigne^  judieium  sibi  manducat  et  bibit 
(I  Cor.  XI ,  29) :  nam  ctiain  hoc  ipsc  Aposiolus  scri- 
psit.  Cum  antem  dicit,  juiifctiim  sibi  manducat,  satis 
oslendit,  quia  non  alteri  judicium  mandiicat,  sed 
sibi.  Iloc  nos  egimusi  et  osiendimus ,  et  obtiouimus , 
qnia  comniunio  malorum  ooo  maciilat  aliqucm  parti- 
cipatione  Sacraroentorum ,  sed  consensiooe  factonim. 
Nara  si  in  factis  malis  ooo  eis  quisque  cooseniiai; 
porlat  malus  causam  suam  et  personam  suam ,  nec 
prxjudicat  alleri  quem  in  consensione  mali  operb  so- 
ciam  000  liabet  criminis. 

6.  Hoc  etiam  ipsi  voce  apertissima  coacti  suot  con- 
Ateri;  ooo  tuoc  quaodo  ista  dicebamus,  aed  postea 
cum  aliud  ageretur.  Nam  cnm  vcntum  fuisset  ad  cau- 
sam  etiam  Caeciliaoi,  quam  nos  ab  Ecclesiae  causa  dis- 
tinguebamiis ,  ut  si  forie  malus  esset  inventus ,  ipsum 
anathematizaremus ,  oon  tamen  propier  ipsum  Eccle* 
siam  Christi  relinqueremus ,  cui  per  malam  suam 
^usam  prxjudicare  non  posset :  cum  ergo  etiam  ad 
ipsam  Cxciliani  causam  ventum  fuisset ,  ct  legissent 
llli  coocilium  Cartbaginense  (a) ,  ubi  recitabant  sc- 
pluaginta  plus  minus  episcoporum  sentcnlias  cootra 
Cxciliaoum  absenlem  prolatas ;  respoiidimus  eis ,  sic 
000  obesse  illnd  episcoporum  conciiium  absenti  Cas- 
ciliano ,  quemadmodum  ooo  oi>fuit  plurium  episcopo- 
ram  partis  Dooati  conciliuin  {b)  absenti  Primiano, 
quaodo  euio  in  Maximiani  causa  plus  minus  ceoium 
episcopi  damnaverant.  Tunc  illi,  nominnta  causa 
liaximianiy  onde  sciunt  se  eliam  quos  damnavemnt , 

(a)  An.  311  habitnm  a  factiosis. 

(6)  cabarsuasitanum ,  an.  383 ;  cujus  EListola  synodica  in 
Enarr.  in  rsal.  36.  »   -^     -^  j 


in  bonore  Litcgro  susccplsse «  et  btpiismimi  io  sncri- 
iego  Mnximiani  scbismate  datum  se  eoofirmasse ,  et 
non  destruxisse ;  ei  in  sua  Bagaiiana  sententia  (a) , 
qua  eo6  damojTerunt,  quibusdam  qui  in  ipso  schi- 
smate  fucruni ,  dilationem  dedisse ,  et  dixisse  qood 
eos  000  pollucrint  sacrilcgi  surculi  Maximiani  plaoia* 
ria  :  ista  ergo  causa  postcaqnam  eorum  aures  percus- 
sit ,  expavescentes  et  perturlnti ,  et  obliti  unde  supe- 
rius  conlra  oos  contendebant ,  continuo  dixerunt» 
Nee  causa  causas,  nee  persona  personte  prwjudical :  ei 
conrurmaverunt  verbis  suis  qiiod  nos  aniea  de  Eccle- 
sia  dicebamus,  quia  iiou  solum  Catholicx  transroa- 
rinte »  contra  quam  se  confessi  sunt  non  liai>cre  quod 
dicereot,  verum  etiam  Catboiicae  Africana»,  qwe  iiii 
uiiitatis  communione  conjungitur»  causa  et  persooa. 
CoH^ilLini,  qualiscumque  fuissel^  prapjudicare  non 
posset;  si  Maxiiiiiaiiiis  qui  cum  cxteris  sociis  suis 
Primiaiiuro  daronavit ,  si  ctiaro  Felicianus  qui  siroul 
Primianum  damnavit ,  et  poslea  in  causa  Prioiiani  a 
Dooati  parte  dnmnatus  est ,  noo  prxjudicat  parti  Do- 
nati,  cui  roodo  episcopus,  sicut  aniea  fuerat,  rece- 
ptus  adjungitur ;  si  etiaro  ipsis  sociis  suis  Maxiroianus 
non  prxjudicat ,  quibus  isii  dilatiooem  dederunt ,  di- 
ceutes  eos  ab  illo ,  cum  quo  fucrunt ,  oon  fuisse  pol- 
lutos ,  quia  nec  causa  causce  prcejudicat ,  nec  persona 
personce. 

7.  Quid  ergo  quaeriiis  amplius?  Multis  quidcm  vor- 
bis  superfluis  Gcsla  oncraverunt;  et  quia  noo  poiac- 
runt  cflicere  ut  causa  non  ageretur,  hoc  feceruni 
multum  Io<]uen Jo ,  ut  quod  acium  est  difQcile  lege- 
reiur.  Sed  debent  vobis  eiiam  ista  eorum  pauca  verba 
sufOcere,  ne  propter  nescio  qux,  oescio  quorucn 
horoiouro  criinina,  odcriiis  unilatem  calholicae  Ec- 
clesia;;  quia ,  sicut  ipsi  dixerunt,  relegcrunt,  subscri- 
pserunt,  Nec  causa  causte  proijudicat^  nec  persona 
persoMB.  Nam  et  in  ipsa  causa  Cxciliani ,  quam  licei 
ad  Ecclesiae  causam  non  pertinentem ,  tamen  defeii- 
dendam  suscepirous ,  ut  etiam  ibi  calumniae  manife- 
starentur  ipsorum ,  apertissiroe  victi  sunt ,  nihilque 
eorum  quac  in  Cxciiianum  intendebanty  probarc  po- 
ttierunt.  Insuper  etiam  de  criminibus  traditionis  nos 
episcopalia  Gesia  (b)  protulimus,  unde  recilavimus 
aliqnos  eorum  episcoporum  qui  sententias  in  abscn-- 
tem  dixerant  Cxcilianuro ,  roaiiifestissimos  fuissc  tra- 
ditores.  Contra  ipsa  Gesta  illi,  quia  non  habebant 
quod  dicerent ,  falsa  esse  dixerunl ;  sed  nuUo  roodo 
probare  poiuerunl. 

8.  Insuper  etiam  confessi  sunl ,  vel  potius^pro  nia- 
gna  gloria  professi  sunt ,  Caecilianuro  apud  Conslanti- 
num  imperatorem  a  suis  pnccessoribus  accusatum. 
Et  addiderunt  mciidacium,  quod  illis  accusantibus 
fuerit  ab  Imperatore  damnatus.  Ecce  et  hinc  vicii 
sunt,  unde  vobis  solent  ncbulas  erroris  offunderc , 
Goncitantes  nobts  invidiam ,  et  in  odiuro  veslrum  nos 
adducentes ,  quia  Ecclesiae  causam  apud  Imperatores 
agimus.  Ecce  majores  eorum  de  quorum  nominibus 

(<i)  An.  3$U  pronuntiaui ;  quae  habetur  in  lib.  5  ooot.  Qr»- 
scou.  c.  53. 

(6)  CirieDSisConc.  an.  305  habili ;  quae  cxsUnt  in  lib  S 
Goat.  Crescon.  c.  27. 


531 


EPISTOLARUM  CLASSiS  IIL 


m 


gloriMiiur,  Ecdesiae  caosam  egcnint  apud  Inipcra- 
torem ;  pcrsecuti  sunt  accusando  Caecilianuin  apud 
Imperalorcm,  damnatum  dixcrunt.  Jam  non  vos  sedu- 
cant  vanissimis  et  mendacissimis  vcrbis  :  rcditc  ad 
cor  vestrum ,  limeie  Dominum ,  cogiiate  vcritatcm , 
relinquite  falsiuiem.  Quidquid  enim  jam  passi  rueritis 
imperialibus  legibus ,  quod  non  pro  juslitia ,  scd  pro 
iniqnitiile  patimini,  non  poteritis  cliccrcideo  noscsse 
injustos ,  quia  sic  vobiscum  agi  non  debuit ,  ut  Impe- 
rator  vos  ab  ista  iuiquitatc  compcsccret.  Episcopl 
enim  vestri  confessi  sunt  majores  suos  sic  egissc  cura 
Cxcilinno ,  quomodo  vobiscum  agi  non  vullis.  Et  ta- 
men  quod  Cxcilianiim  apud  Imperatorcm  pcrscculi 
fiierint,  ctiani  ipsis  ronnientibiis  ct  profiicntibus  sa- 
tis  constilit :  quod  autcrn  C:rci!ianns  fiievit  ab  lm)-.c- 
raiore  damnalus,  omniiio  non  conslitit;  imo  eiiam 
constitit  cum ,  accusaiilibus  et  perse(|ucnlibus  inojo- 
ribus  corum,  et  bis  numcro  (a)  prius  ab  cpiscopis,  et 
ab  ipso  postea  Impcraiore  fuissc  (lurgaiuin.  Iloc  ctiam 
ipsi  confirmavcrunt ,  talia  postea ,  quast  pro  causa 
siKiy  prorercndo,  ut  magis  contra  ipsos  esse  invcni- 
rentur,  et  pro  causa  Cxciliani  cliam  iila  qua^  protu- 
lerunt ,  rocitarcntur.  Quoscunique  crgo  accusarc  vo- 
luerunt ,  nullis  certis  documcntis  probare  potucruiit  : 
quidquid  autcm  noS  ct  pro  Ecclesisc  causa ,  cl  pro 
Cax^liani  causa  dixiimis ,  et  vcrbis  siiis  ei  lcctioiiibiis 
a  se  prolalis  eliam  ipsi  couflrmaverunt. 

9.  Nani  prolulcrunt  primo  codiccm  Opiaii,  unde 
quasi  probarent  Cxcilianuin  ab  Iinpcratorc  dainiia- 
tnm  :  qui  codex  cuiu  contra  illos  legeretur ,  et  magis 
ostenderet  C:ecilianum  fuissc  purgatum ,  ab  omnibus 
TkH  siint.  Scd  qiiia  ipse  risus  iion  potiiit  ab  cxceplo- 
ribus  excipi ,  vcrbis  suis  apud  Acta  risos  se  esse  te- 
stati  sunt.  Iierum  recitaveriint  cl  protulerunt  libellum 
jmperatori  Constaniino  a  suis  majoribus  datum ,  ubi 
questi  sunt  qiiod  cos  memoratus  imperalor  gravlter 
persequeretur ;  ac  sic  eodem  libcllo  manifestarunt  se 
apud  ImperatoreiD  a  Cxciliano  fiiisse  siiperatos ,  fal- 
suinque  esse  quod  dixeraiit ,  eum  ab  Imperatorc  dam- 
natum.  Tertio  protuierunt  litteras  ejusdem  Conslan- 
liiii  ad  vicarium  Vcrinum  datas ,  ubi  eos  graviter  de- 
tcstaturt  et  propterea  dicit  de  exsilio  rclaxandos,  et 
furori  suo  dimittendos,  quia  jam  Deus  cccperat  in 
illos  Tiiidicare  :  ac  sic  etiam  istis  Iinperatoris  liitcris 
conflrmaverunt  se  falsum  dixisse,  quod  Cxcirnnus  ab 
Inipcratore  damnatus  sit ;  cum  potius  Imperator  ipsos 
a  Cxciliaiio  victos  esse  monstraverit ,  quando  eos  vc- 
bementer  exsecralus ,  ideo  jussit  ut  de  nisilio  dimit- 
tcrenttir ,  ut  Deo  judicc »  sicut  ei  jam  coRperant ,  pu- 
uirenlur. 

iO.  Postea  Felicis  Aptnngensis  ordinatoris  Cxci- 
liani  causam  in  medium  miserunt,  dicentes  eumdem 
Felicem  fulsse  iraditorem ,  a  quo  Cxcilianus  fucrat 
ordinatus  :  el  ejusdem  Constanlini  imperatoris  pro 
Cxciliano  conlra  seipsos  litteras  protulerunt ,  ubi  ad 
proconsulcm  scripsit ,  nt  ad  Comitatum  suum  initte- 
retur  Ingcntius.  Iste  autcm  Ingentius  confessus  fucrat 

(^  Primum  ia  Romano  Conctlio,  tum  in  Areblensi. 


in  cogiiiiione  iEliani  proconsulis  falsum  se  »  fedssa 
advcrsus  Felicem  Cxciliani  ordinalorem.  DicebanC 
crgo  isti  non  sine  causa  voluissc  Imperatorem  ut  ad 
se  miiterclur  Ingentius,  nisi  quia  Cxciliani  adbtie 
caiisa  pcndcbat :  et  conabantur  immitlcre  suspicionem 
vaiiissimam ,  qiiod  posteaqiiam  Ingcntiiis  ad  Comita- 
tum  dirc<»ius  esl,  tunc  Imperalor  contra  Cxcilianum 
poiucrit  jiidicarc ,  et  illud  judicium  suum  qiiod  nos 
reciiaveramus ,  ubi  inier  partes  cognoverat ,  Qecilia' 
niimque  purgavcrat ,  scntcntia  posleriore  rescindere. 
Sod  diccbalni'  eis  ut  hoc  poliiis  legerent ;  et  nihil 
omnino  profercbant.  IUxautem  litlenc  lmperatori8(a)» 
quibus  ad  se  miiti  jussit  Ingentium  ,  qtias  contra  se* 
ipsos  pro  Gcciliano  rccitavcrunt,  hoc  continent,  quod 
iOlianiis  proconsul  in  causa  Felicis  audientiam  iprx- 
bucrii  compeientcm  ,  eiimdemque  Felicem  a  crimina 
Iradilionis  innocentem  fuisse  constiterit :  sed  Ingen* 
tium  ad  Coiniiatuin  suum  propterea  jubere  Iransmittl, 
ut  iliis  qiii  ibi  cranl,  et  diumis  diebus  eum  interpd^ 
bire  non  desincbanl,  apparerc  ct  intimari  posset,  eC 
frustra  eos  Cxciliano  invidiam  comparare,  et  adver- 
sus  ciim  violenter  insurgere  ▼olnisse. 

ii.  Quis  eos  crcderet  ista  contra  se  recilnsse  pro 
nobis,  n:si  Dei  omnipolentis  iiutu  factum  esset ,  ut 
non  soluni  verba  eonim  Gestis  tenerentur ,  sed  cliam 
manus  snbscribentium  legerentur?  Nam  et  ordinem 
consuliim  et  dicrum,  qui  Gestis  exprcssus  est,  si  quis 
nunc  diligentcr  advertat ,  invcniet  primo  Cxciliiiniim 
episcopali  judicio  fuisse  purgalum.  Deindc  non  multo 
post  FcUcis  Aptimgcnsis  caiisa  ab  iEliano  proconsufe 
examinata  est ,  ubi  euin  constitit  innocentem  :  in  qua 
cansa  ad  Comitatun  mitli  jussus  est  Ingentius.  El 
longe  postea  ipse  Imperaior  caiisnm  inter  paries  co- 
gnovit  alque  finivit  :  in  qua  cognitione  Cxcilianum 
innocentem,  illos  antemcalumniosissimosjudicavit.  In 
quo  ordinc  consulum  et  dierum  satis  ostenditur  falla- 
citer  cos  et  calumniose  dixisse,  quod  Imperator  misso 
ad  Comilatum  Ingcntio ,  jiidiciiim  suum  mulavil ,  el 
Cxcilianum  quem  prius  purgavcrat ,  postea  condem- 
navit.  Non  solum  autem  nihil  de  hac  re  legcre  potue-" 
riint ,  et  contni  seipsos  tanta  legerunt ;  sed  eliam  per 
ordincm  consulum  cvidentius  convincuntur  ^  post 
caiisam  Felicis  proconsulari  judicio  tenniiialam ,  ia 
qua  jussum  est  ut  ad  Comitaium  Ingentiiis  mittcrctiir, 
ncc  parvo  intervallo,  sed  longe  poslea  mcmorati  ini- 
peraioris  judicio  iiiter  partesbabilo,  Cxcilianum  fuisse 
piirgatiim 

i2.  Non  ergo  vobis  dicant  quia  prxinio  comipimus 
jiidicem.  Quid  cnim  aliud  soler.t  victi  bominesdiceret 
Aut  si  aliquid  dcdimus  jtidici,  ut  conira  illos  pro 
nobis  prommtiaret ;  ipsis  quid  dedimus,  ut  contra  se 
pro  nobis  tanla  non  solum  dicerent,  vcrum  etiam  re- 
ciUirent  ?  An  forie  volunt  ut  eis  apud  vos  gratias  aga^ 
mus ,  quia  cum  dicant  judicem  praemio  a  nobis  esse 
corruptum,  ipsi  tain  multa,  quae  pro  nobis  conira 
scipsos  dixerunt  et  recitaverunt ,  graiis  nobis  oniuia 

*  IIS8.  plerique , /o/Mm  feciise;  supple,  epistt)lam.  v 
fnipenm  epist.  88,  n.  4. 

\a)  Rxstant  in  «|jist.  88,  n.  4. 


5S3 


S.  ADGCSTINI  EPISGOPl 


imcsiitcnmi?  Aut  ccrte  si  propterca  dicnnt  qnod  nos 
vicerint ,  quia  mcllus  egerunt  causnni  Cacciliaui  quam 
nos ,  hoc  plane  credite  itlis.  Nos  enim  duas  leciioncs 
pro  illo  sufnccre  pntaveramus  :  illi  aulcm  quatuor 
protalcrunl. 

{5.  Sed  quid  phiribus  lilteras  oncramus  ?  Si  vulds 
liobis  credcre,  crcditc  ;  et  tencamus  pnriter  nniialcm, 
quam  jobei  ct  diligit  Dens.  Si  aulem  nobis  non  vuUis 
eredere,  Gesta  ipsa  legite,  aut  vobis  ut  legnniur  ad- 
nitiite,  et  an  vera  sint  qux  scripsimus  vnbis ,  ipsl 
probate.  Si  autem  niliil  horum  faccre  vultis ,  ct  mnni* 
festlssima  vcrilale  convictim  parlis  Donnli  faLitatcm 
adhuc  scqui  desidcratis ,  mundi  sumus  a  poena  veslm, 
quando  vos  sero  postca  pcenilebil.  Si  vero  id  qnod 
yobis  pmeslilit  Dcus  non  contempscriiis;  et  poslrau- 
sam  tam  diligentcr  actnm ,  et  tam  diligenler  manifc- 
statam  ,  pcrvcrsam  consuetudinem  rclinquentcs  , 
paci  Christi  et  unitati  conscnseritis ,  dc  vcsira  cor- 
rcctlone  gaudebimus  :  et  Sacramenla  Clunsii ,  qux  iu 
sftcrilcgio  scbismatis  ad  judicium  habctis ,  utilia  ct 
salobria  vobis  eruot  cum  in  caibolica  p.nce  babueriiis 
eaput  Chrislum  ,  ubi  charitns  coopcrit  mullitudincm 
peccatorum  ( I  Petr.  iv,  8).  Hxc  ad  vos  scripsimus 
Xfiii  cal.  julias  * ,  piissimo  Ilonorio  Augusto  ix  cos. 
ut  quando  possunt  ad  qnosque  vestrum  istae  lilterx 
pervenircnt. 

EPISTOLA  CXLII   (o). 

AnguBlinui  SiUurnino  et  Eufrali  pre$hyteri$t  aliiique 

'  eleridif  §raiuUm$  de  ip$eruw$  redilu  ud  Eccle$iam^ 

eo$que  iu  iju$  eommttmone  ionfirman$ ;  et  horUme  ui 

eule$ia$tieM  oficia,  pro  $uo  qm$que§radu^  fideliter 

exeequanlur. 

Dominis  dilectissimis ,  fratribiis  presbyleris,  Sator- 

Bnio  et  EurBATi,  et-dencis  qui  vobiscum  sunt,  ad 

unitatem  Christi  paceflri|lie  conversis ,  Auoostiicus 

episcopus,  iii  Domino  salutcm. 

I. Lxliilcavit  nos  vesier  advcnlus :  scd  non  vos  abs- 

entia  nostra  contrisict.  In  illa  enim  Ecclesia  sumus , 

;qux  propitio  Deo ,  licel  usquequaque  porrecta  ct  toto 

orbe  diffusa  sit ,  uiium  tamen  corpus  est  magiiuni 

imius  capiiis  magni ,  quod  caput  ejus  est  ipse  Sal- 

vaior ,  sicui  Aposiolus  dicit  {Eph.  v ,  23 ,  ef  Colo$$. 

I»  18).  De  hujus  autem  capitis  gloriOcatione,  qune 

post  ejus  resurreciionero  futura  fuerat,  tanto  anie 

propheta  prxdixit,  Exaltare  $uper  coslo$ ,  Dett$ ;  H 

quia  iilo  super  ccelosexaliato»  Ecclesia  ejpsomnem 

terram  copiosa  fecundilaie  fuerat  iinplelara ,  conse- 

qucntcr  idem  psalmus  adjiintii  :  Ei  $uper  omnem  ter- 

rtmigioria  tua  {P$aL  lvi,  12).  Proinde,  dilectissimi, 

stabili  mente  et  firmlssimo  corde ,  sub  iam  excelso 

capiie ,  in  tam  glorioso  corporc  pmistamus ,  in  qiio 

*  Unus  e  vaUc.  Mss.,  xix  Kat.  Jutii,  iiox  io  Edd.  legeba- 
tur,  ptfftitmo  uouorio  jiH(fu$t»  yiti  cos.j  mendose,  ut  ani* 
madTertil  Baronlus.  Qnilii|.e  Uonorii  consiilatus  octavus  Ind- 
4U  in  annum  christi  400.  At  isthaec  eplstolascripia  ftoKanno 
proxime  s^queoti  post  Cartliugni.  coliat.  adecxiue  an.  412, 
qui  esi  Honorii  cos.  nonus.  Faveni  Hss.  octo,  e  quibus  aU- 
qui  babeni  vm,  alii  nono  ro$, 

"  NOD  repcrta  est  nisi  in  vaticano  exemplari  eih 

(o)  Alias  W  :  qii»  autem  142  erat,  nunc  ia  Ai' 
esi  17.  -scripu  circa  Idem  tcmpus. 


.?  -r. 


4 


invicem  mcmbra  stranas.  Unde  et$i  renoiIssimirfeiTb 
mca  longinqoa  esset  absentia,  in  illo  shnol  esseraos, 
a  cujiis  corporis  unitate  recedere  non  debenms.  Si 
cnim  nos  una  domus  haberet ,  utique  simul  esse  dn 
ceremur  :  quanto  magis  simul  sumus ,  cum  in  uno 
corpore  simnl  snmus  !  Qoanquam  etiam  in  una  domo 
nos  esse  Verilas  ipsa  tcstatur  ;  qiioniam  sancta  Scri- 
ptura  ,  qux  corpus  Qiristi  csse  dicit  Ecclesiam, 
i|)sa  itidcm  dicit  Ecclesiam  camdem  esse  domum  Dci. 

2.  Sed  ha?c  domus  non  orbis  lerra»  uiio  angiilo  a^li- 
ficatiir ,  sed  pcr  oinnero  tcrram.  Uiide  ille  psalmns, 
in  ciijus  titulo  legitur,  Quando  domu$  tedificabatur  po$i 
eaptititalem ,  sic  ineipit :  Cantate  Doiiiino  cantieum  no- 
vum,eanlate  Domino,  onmi$  terra  (Pw/.xcv,  I).  In  ve« 
tusUle  qiiippe  vcleris  liominis ,  orbem  terrae  diaboliis 
captivaverat ;  posi  hanc  captivitatem  cum  anlificatiir 
domus ,  renovaiio  fidelium  significatur  in  bomine 
novo.  Unde  dicil  Apostoius ,  Exmte  vo$  veterem  komi- 
nem ,  el  induite  eum  qui  $ecundum  Demm  ereatue  e$t 
{Eph.  IV  ,22,24)  :  et  quia  hoc  per  omnem  terram  fit 
iii  unitate  catholici ;  sicut  io  alio  psalmo  dicium  csl , 
Et  $Hper  omnem  lerram  gloria  tua ;  sic  in  isto  cun  dic'^ 
ium  esset,  Cantale  Donuno  cantteum  novum^  uidc* 
monstraretur  quando  doinus  aedificatur  in  isio  caniico 
Bovo,  continuo  sobjunctum  est,  Cantate Domino^omni^ 
terra.  Operarios  autemi  iier  quos  i.>ta  tam  magnn 
domus  aedificatur,  idem  psalmiis  exhorutur»  eom 
eonsequenier  dicit,  Bene  nunliate  de  die  ex  die  $atuiare 
eju$;  annuntiate  in  gentibu$  gtoriam  eiu$ ,  in  ommki$ 
populi$  mirabiria  eju$  :  ei  paiilo  posi  dicil^  AfferteDa^ 
mino ,  patriof  genlium ,  alferle  Domino  gtoriam  ei  kono^ 
rem.  Qii»  sit  hxc  domus  /  id  est  Ecclesia  catliolica , 
alio  k>co  dixi  ^ 

3.  Ilis  atqiie  htijusroodi  testimoniis  tant»  hujos  d^ 
mus ,  qux  in  toia  Scriptura  um  mulu  repcriuntur , 
Ita  cesscruut  inimici  ejus,  ut  falercutur  eontra  Ecele- 
siam  trnnsmarinam  ,  qiiam  tamen  caiholicam  esse 
confessi  sunl,  se  eaiisam  non  habere.  Huic  noseom- 
monicamus  ut  conjungi  roereamur  membris  Chrisiiy  ei 
compagiiiem  corporis  ejus  fideUssimae  diariutis  am- 
pli>c:ainur  affeciu.  Quoniam  in  Ecclesise  hiijus  uniiate 
quicumqiie  male  vixcrit ,  $fbi  judicium  manducat  et 
bibit ,  sicut  Apostoliis  dicil  (I  Cor  xi ,  20).  Quicumqiie 
aiitcm  bcne  vlvit ,  non  ei  prasjudieal  aliena  caosa »  ct 
alieiia  pcrsona.  Sic  cfiam  illi  cum  de  causa  Maximiani 
urgerenlur ,  ore  soo  coacli  suiii  confiteri ,  quia  nec 
eatt$a  cau$€S^  nee  persona  per$onef  prmjudical.  Sot- 
licili  Umen  invicem  sumus  pro  nobis ,  tanquam  onius 
corporis  mcmbra  ;  ui  quicumque  atljuvante  I  ouiino» 
ad  horreum  fulururo  pertinemus ,  iutcrim  in  area  si- 
mul  palenm  tolcremus ,  ne  propter  iliam  (uiuro  igiil 
destiiialiim ,  nos  aream  dominicaro  deseramus. 

4.  Agite  fideliier,  et  hilariter  Ecclcsiastica  ofScIa 
qiix  ad  vos  pertinent,  pro  gradibus  vestris,  et  mini- 

«  Apud  Lov.  sic  legebator :  Aio  loco,  idestinresponskme 
prima  contra  petitianum^dixi.  rro  pace  Chri$ti  redite  mt 
Eccteeiam^  qtuB  non  damnavit  incogmta,  si  pro  pace  i^ona^i 
ptacuii  revocare  damnata.  Oiue  vcrba  ex  fib.  1  coni.  bit. 
retii.  cap.  i^  perperam  hic  uiscrta  cxpuagl  oportttit. 


ew  EMSTOLAnmi 

sterium  Testram  slneerilcr  adimplcle  proptcr  illam 
Deam ,  sab  -qao  conserf  i  sumas ,  ci  cui  rationcni  de 
Dostris  ictibus  reddiiuros  nos  esse  cogilamus.  Unde 
abundarc  debeiit  in  vobis  misericordisc  visccra ,  quia 
jodiciom  sine  miscricordia  erit  il!i  qui  non  Tcccrit  mi* 
sericordiam  {Jacobi  ii,  45).  Ac  per  hoc,  ct  pro  illis 
orate  nobiscum  qui  adhuc  contristanlur ,  ul  snnctur 
camalis  animi  infirmilas,  ex  diutoma  consucludine 
collecta  atque  contracia.  Nam  quis  non  iiilclligai  quam 
bonum  sil  et  jucondum  fralres  habiure  in  unimi  {Ptal, 
C1XXII,  I),  si  sanas  fauces  isu  jucunditas  langat, 
unde  respuat  amaritiidinem  divisionis  mens  quacdiligit 
dulcedinem  charitatis  ?  Potens  est  autcm  et  misericors 
Dens,  quem  pro  illis  oramus,  ut  quibuslibel  occasio- 
nibus  etiam  ipsos  attrahat  ad  salutcm.  Domimis  vos 
in  pace  conscrvct. 

E1>IST0LA  CXLIII  *  (a). 

Paucis  respondel  ad  quwttionem  ex  divinis  Libris  propo- 
sitam  a  Marcdlino.  Tum  expUcat  locum  taxatum  ex 
libris  suis  de  Libero  Arbitrio;  dcclarans  in  primis 
quantum  suis  scriptis  tribm  velil  :  eademque  occa^ 
none  varias  de  animarum  origine  quasstiones  perstrin* 
gens,  Postremo  rejicil  cujusdam  (puta  Volusiani)  du^ 
tntationem ,  qui  ideo  non  credebat  Mariam  vtrginem 
veperisse ,  quod  id  nunquam  alias  factum  sit, 

Domino  eximio ,  et  merito  iosigni ,  niultumque  cba- 
rissimo  filio  BIabcellino,  Acgustinus  ,  in  Domino 
salutem. 

1.  Epistolam  taam ,  qunm  per  sanctum  fratrem  et 
coeplscopum  meum  Bonifocium  accepl,  quxsivi,  com 
rescriberem ,  nec  invcni.  Recolui  tnmen  te  in  ca  qii»- 
siase  quomodo  iiivenerint  magi  Pharaonls ,  conversa 
hi  sanguinem  tota  aqaa^gypti.andesimilcaliqaidfft- 
ccrent.  Qiise  duobus  modis  solvi  qosestio  solel  :  sive 
quod  marina  aqiia  potnerit  ofTerri ;  sive,  quod  est  cre- 
dibilius ,  qula  in  ea  regione ,  In  qua  erant  filii  Israel , 
iste  plagae  non  fiebanl.  Hoc  enim  qaibusdam  Scri- 
ptune  illius  locis  apertisslme  expressum  admonet, 
eliam  ubi  non  dictum  est,  quid  intelligi  debcat. 

2.  IIl£  anicm  litlene  tu» ,  quas  prcsbyter  Urbanus 

atlulit ,  liabcnt  quxstionem  mihi  proposilam  ex  libris 

non  diviiiis,  sed  meis,  qiios  scripsi  de  Libero  Arbi- 

trio.  1n  talihus  autcm  qua^siionibus  non  mullum  la- 

boro  :  quin  eisi  defendi  sentenlia  mea  liquida  ratione 

non  potcst  •  mea  est ;  uon  ejus  aucloris  cujus  sensum 

improhare  fas  non  esl ,  eiiam  cum ,  eo  non  inlellecto, 

Ik>c  inde  s<;ntitur  quod  improbandum  esl*  Ego  proinde 

fatcor  me  ex  eorum  nuinero  esse  conari ,  qui  profi- 

ciendo  scrihunt,  ct  scribcndo  proficiunt.  Unde  si  ali'- 

quid  veS  incauiius,  vel  indoctiusa  me  positum  est, 

quod  non  solum  ab  aliis  qui  viderc  id  possunt ,  me- 

rito  rcprehendatur,  verum  eliam  a  rocipso,  quia  et 

ego  saltem  postea  vidcre  debeo ,  si  proficio ;  nec  roi- 

randum  esl ,  noc  dolendiim  :  sed  potius  ignoscendum 

*  Rmendau  est  opo  a.  bg.  bl.  c.  cc  fil  ff.  gv.  j.  n.  r.s.  t. 
vd.  duonun  a.  2  bn.  2  vc,  S  v.  et  Am.  Bao.  Er.  lov. 

(a)  Alias  7:quae  autcm  145  erat,  nunc  187.  ScricU 

•M  412. 

SiifCT.  ArccsT.  n 


CLASSIS  in. 

atqae  gratulandum;  non  quia  erratum  cst,  sed  qolt 
improhatom.  Nam  nimis  pcrverse  seipsum  amat  ipi 
et  alios  vult  errarc,  ut  error  suus  latcat.  Qnanto  eniiii 
mcHus  ct  utilius ,  ul  uhi  ipse  erravit ,  alii  non  erreiit, 
quorum  admonitu  crrorc  careat!  quod  si  noluerif« 
saltem  comiles  crroris  non  habcat.  Si  cnim  mibi  Deils 
quod  volo  pra»titerit »  ut  omnlum  libroram  meoram 
qnoccumquc  mihi  rcctissime  displiccnt,  opere  aliqao 
ad  hoc  ipsum  instilulo,  coUlgam  alque  demonslrem ; 
tunc  vidcbunt  homincs  quam  non  sim  acccptor  per« 
sonx  mesc. 

5.  Vos  aulcm  qui  roc  multum  diligilis,  si  talem  aa 
scriiis  adversus  eos  quorum  malitia ,  vel  imperitia . 
vel  inlelligeniia  reprcbcndor,  ut  me  nusquam  scripto- 
rum  meorum  errasse  dicaiis;  frnstra  laboraiis,  non 
bonam  causam  susccpistis,  facile  in  ea  me  ipso  ju- 
dice  supcramini.  Quoniam  non    mihi  placct,  cofn 
a  charissimis  mcis  talis  csse  cxistimor ,  qualis  non 
sum.  Profecto  eniin  non  me  ,  scd  pro  me  allum  sub 
roeo  nominc  diligunt ,  si  non  quod  sum,  scd  qaod  non 
sum  dillgunt.  Nam  in-quantum  me  noverunl,  vel  de 
me  vcriim  crcdunt,  ego  ab  eis  diligor  :  in  quantum 
aulem  mihi  trihuuntquod  in  me  non  cognoscunt,  alium 
talem  qualem  me  pulant,  pro  me  diligunt  ^  Romani 
maiunus  auclor  Tullius  cloquii,  NuUum  unquam  ter' 
bum^  inquit  de  quodam,  quod  revocare  velleif  emidi. 
Quae  quidcm  laus,  qunmvispRecIarissima  videatar , 
tamcii  credibilior  est  dc  nimium  fatuo ,  quam  de  sa* 
picntc  perfecto.  Nam  et  illi  quos  vulgo  morionea  vo- 
cant,  qaanto  magis  a  sensa  communl  dissonant,  ma« 
gisque  absurdi  et  insolsi  sant,  tanto  magis  nallom 
verbum  emittunt  qnod  revocare  Telint ;  quia  dicU 
mali ,  vel  stulti,  vel  Incommodl  poenitere,  allqiie 
cordaiorom  est.  Sed  si  in  lK>nam  partera  accipbtor, 
ut  quempiam  talem  foisse  credamas,  qul  camiaf- 
plenter  omnia  loqueretur ,  nullum  unquara  TeriNUii 
quod  revocnre  vellel ,  emisit ;  boc  polias  de  bomial- 
bus  Dei ,  qiii  Spiritu  sancto  acii  locuti  sunt,  qoam  do 
illo  qucm  sic  Cicero  latidat ,  saluberrima  pietatc  cre- 
denduni  cst.  Ab  hac  cgo  excellentia  tam  longeabsdro, 
ui  si  nullum  verbum  quod  revocarc  vellem  protulero', 
fatuo  sim  quam  sapienti  similior.  Illiusquippescriplk 
sumroa  sunt  auctoritate  dignissiroa,  qui  nullmn  ver- 
btiro ,  non  quod  revocare  vellet ,  sed  quod  revocare 
deberet ,  cmisit.  Uoc  qiiisquis  nondum  est  assecutuS, 
secundas  habeat  paries  modesiitt^,  quia  priroas  iiMk 
potuit  habere  sapientire  :  quia  noii  valuit  omnia  non 
poeniicnda  diligenier  dixisse,poeniteatqu2ccognoverift 
dicenda  non  fuisse. 

4.  Cum  ergo,  non  sicut  quidam  charissimi  mci  pii* 
lani ,  nulla  vel  pauca ,  sed  polius  plura  fortasse  qaam 
etiam  ronlcdici  opinantur  verba  dixeriro,  qu9  mallcm 
revocare ,  si  posscm ;  non  roilii  Tulliana  ilUi  blandilar 
senteniia,  qua  dictiiro  est,  NuUum  unquam  verkmm 
quod  revocare  vellet ,  emisit :  sed  angit  roc  plane  Honh- 
tiana  scntentia ,  Nescit  vox  nussa  reverti,  Hinc  est 
quod  pcriculosisstmarum  quaestionum  libros ,  de  Go» 

■  ^ 

lerique :  Quod  inmenon  cognascuni,  me  nMm 

(Dix-^euf.) 


MJ 


S.  AliGUSTilSI  EPiSCOPI 


.  Ae&i  scirtcci ,  cl  de  TriniUle,  diuliiis  tcnco  qtiain  vui- 
tis  cl  fcMis;  ui  si  non  potucriiit  nisi  habcre  aliqua 
qu:c  mciito  rcprclicudaiiliir,  sallcm  pauciora  sint  quam 
esse  pos^cniy  si  prxcipiii  rcsiinatione  inconsuUius 
edcreiitur.  Vos  eniin,  ut  vestr»  indicant  littcne  (nam 
lioc  miiii  eiiain  s^ancius  fralcr  et  coepiscopus  meus 

'«cri|>sit  Florcntius),  ideo  ut  edanlur  urgclis,  quo 
possint  a  mc ,  dum  in  liac  carne  vivo,  derendi ,  cum 
ycl  ab  iiiimicis  mordciitibus  ,  vcl  etiam  ab  amicis  pa- 

[rum  intclligcnlibus,  rorlassc  in  quibusdam  coepcrint 
acGusari.  Quod  uliquc  proplcrca  dicilis ,  quia  non  pu- 
latis  cssc  in  cis  aliquid,  quod  vera  possil  rationc  cul- 
pari  :  alioquin  non  me  ad  corum  cdiiioucm ,  sed  ad 

.diligeuliorcm  omcudntioucm  polius  hortarcmiui.  Ego 

^aulcm  judices  veros,  ct  veritatc  severos  magis  iii- 
Uieor,  inlcr  quos  ct  meipsum  primitus  constitucre  volo; 
ttt  ad  illos  ea  tantum  reprehendcnda  perveniant ,  quae 
a  me,  quamvis  sedulo  pcrscruLinte ,  miuime  videri 

potuerunt. 

.    5.  Ou!e  cum  ita  sint ,  lioc  tamen  quod  in  lcrlio  iibro 

de  Libero  Arbitrio ,  cum  de  substaniia  raliouali  agc- 

rcm,  sic  a  mc  positum  cslut  dicercm ,  /n  corporibtis 

aulem  inferioribus  anima  post  pcccatum  ordinata  regit 

corpui  suum ,  non  omni  modo  pro  arbitrio ,  scd  sicut  U' 

,§es  UHivcrsitatiM  sinunt :  diligenter  adverlant  qui  putaut 

ne  aliquid  de  aniina  humana  velui  certum  sialuisse 

aique  Cixisse ,  quod  vei  ci  parcntibus  per  propaginem 

.miai»  vd  in  actibus  viue  supcrioris  aique  coelcctis 

poccavcrit,  ut  corniptibiii  earnc  mcrcrclur  includi'; 

.et  videant  sic  a  mc  vcrba  fuisse  perpensa,  ut  rctento 

.eo  quod  ccrtum  habco ,  post  peccatum  primi  hominis 

oatos  esse  atque  nasci  cscteros  homincs  iu  came  pec- 

.eati ,  cui  sanandx  venit  in  Domino  simiiitudo  cariiis 

pcccati,  ita  oinnia  sonarent,  ut  nuUi  prxjudicarcnt 

[opinioni  quatuor  iliarum ,  quas  postea  digessi  atque 

,distinxi ,  non  confirmans  aliquam ,  sed  intcrim  quod 

agebam  sequcslrata  illarum  discussionc  deleruiinans, 

.ut  quxcumquc  illarum  vera  essct,  Dcus  sinc  dubio 

laudarctur. 

6.  Sivc  enim  cx  illa  una  omncs  anitnx  propagcn- 
tur,  sive  stngiUatim  in  singulis  fiant,  sive  cxlra  crea- 
iso  miltanlur,  sive  in  corpora  spontc  mergantur; 
,procui  dubio  crcalura  ista  rationalis,  id  cst  humanx 
.animo)  natura,  iu  corporibus  inferioribus,  lioc  est 
tcrrcnis,  post  peccatum  ordinata  regit  corpus  suum , 
non  omni  modo  pro  arbitrio,  interim  quod  constat 
pcccalum  primi  hominis  ^  Non  euim  dictuni  csl,  Post 
.peccatum  suum,  aut,  Posteaquam  pcccavil;  sed  di- 
etum  est ,  Posi  peccatnm  :  ut  quodUbct  postca,  si  fieri 
possct,  discussa  ralio  declararct,  sivc  pcccatum  ejus, 
sivc  peccatum  parciitis  carnis  cjus ,  rectc  dictuin  in- 
tcirigcrciur  quod  diclum  est,  Posl  peccatum  in  inferio- 
ribus  corporibus  ordinata  regit  corpus  suum ,  non  omni 
modo  pro  arbiiriOf  quia  ct  caro  coiicupiscit  adversus 
spinlum  (Calat.y^  17),  ct  ingcmiscimus  gravaii  (II 

.  *  iiss.  Gallic.  qontuor  :  Pvo  arbitrio^  interim  qnod  constcl 
fosl  petcatiim,  etc.  Sie  ciiam  quatuor  vauc,  niei  quod  ex 
r.is  dtio  carent  voce*,  intcrim,  Quidaro  cdd.  iiaboal.  quod 
€cnstat  peccalOy  ctc.  Aiii  vero,  ca}ieri3  ?crliis  omlssCi,  non 
tnuu  umo  pro  arbkiifi.  ison  emin  dictum  eslf  etc. 


Cor.  V,  4),  et  corpus  quod  eorrHmpitur,  aggravat  ani- 
mam  (Sap.  ix,  15) ;  et  quis  omnia  euarret  camalis 
iiifiriuitatis  incommoda  ?  qwe  utique  non  erunf,  eum 
corroptibiic  lioc  induerit  incorruptioiiem  (lCor.  xv, 
55),  ut  absorbeatur  moriale  a  vita.  Tune  itaque  .spiri- 
tualc  corpus  reget  omni  modo  pro  arbitrio;  nunc  ve- 
ro  non  omni  modo,  sed  sicut  lcgcs  universitatis 
siiiunt,  per  quas  eonstitutum  est  ut  corporaorta.i)ccf- 
danl,  et  aucta  scneseaut.  Nain  iUhis  primi  bominis 
anima,  ante  peccatum  etiamsi  nondum  spiriluale  cor- 
pus,  sed  animaie,  tamen  pro  arbitrio  regcbal.  Post 
pcccatum  autcm ,  id  est  posieaquam  pcccatum  in  iila 
carne  commissum  esset »  ex  qna  deinceps  propagarc- 
tur  caro  peccaii,  anima  rationalis  sic  est  in  inferiori- 
bus  corporibus  ordinata,  ut  non  omni  modopro  arbi^ 
trio  regat  corpus  suum.  Quod  si  nondum  acquiescunt 
iii  parvulis,  qui  nuUa  adliuc  peccata  propria  commi- 
serunt ,  pm  tamen  esse  carnem  peccati,  quia  et  huic 
sanandx ,  cum  baptizantur,  necessaria  est  medicina, 
simitiiiido  illa  carnis  peccati ;  nec  sic  istis  verbis  no- 
siris  habcnt  quod  succenseant.  Constat  quippe,  nisi 
fallor,  eamdem  carnem,  etiamsi  non  vltio,  sed  natura 
infirma  cst,  tainen  post  peccatum  ccBpisse  nasci :  quia 
nequc  iia  creatus  esl  Adam,  nequc  aliqticm  gcnuit 
ante  peccatum. 

7.  Quxrant  ergo  alia  qux  recte  reprchcndant,  non 
sclum  in  aliis  festinaniius  edilis,  verum  etiam  in  his 
ipsis  libris  meis  de  Libero  Arbitrio.  Neque  eiiim  eos 
inventuros  nego  unde  mihi  l>eneficium  conferanl; 
quoniam  si  illi,  quod  jam  in  multorum  manus  e3tic« 
runt,  corrigi  non  poasunt»  ego  cerle  qnoniam  vivo 
adhuc,  possum.  Uxc  aulem  verlia  lam  caste  a  dhs 
posita,  ut  nulU  de  anim»  exortu  quatuor  iUanNn  opi- 
nioni  rationive  pnescriberero,  bi  tantiim  reprciien- 
dant ,  qui  reprehendendain  putanl  eaoidem  ipsam  de 
re  tam  obscura  cunctaiionem  meam  :  conira  quos  liie 
non  defcndo,  quod  rccte  faciam  in  hac  qtucsiione 
cunctari,  cum  omniuo  non  dubiicm  et  immortalem 
esse  animam,  non  ita  ut  Deus,  qui  solus  habct  im- 
mortaliiaiem  ( I  Tim,  vi ,  f  6) ,  scd  modo  quodam  sui 
gcncris;  ct  eam  esse  creaturam,  non  substanliam 
Creatoris,  et  si  quid  aliud  de  natura  ejus  ccrtlssimiiin 
lenco.  Sed  quia  hoc  me  facerc  conipellii  dc  anima! 
exortu  caliginosrisimuc  qiixslionis  obscuritas,  manum 
potius  porrigant  connicnli,  ct  quidqiiid  illud  est  nosse 
cupienU ;  ct  doeeant,  si  possunt,  vcl  ostendant,  si  quki 
de  iiac  rc  vel  certa  raiione  didicerunt,  vcl  aperiissimo 
divino  eloquio  credidcrunt.  Si  enim  ralio  coiitra  divi- 
narum  Scripturarum  auctoriuitem  redditur,  quamliliei 
acula  sit ,  fallit  veri  similitudine ;  nam  vera  esse  non 
potesi.  Rursus  si  manifesiissimae  certxque  ralioni  vel- 
ut  Scripluraruin  sanclarum  objicitbr  auctoritas ;  non 
inlelligit  qui  hoc  facit,  et  non  Scriplurarum  illarum 
sensiim,  ad  quem  penetmre  non  potuit,  scd  suom 
potiits  objicit  veritiU ,  ncc  quod  in  eis ,  scd  quod  in 
scipso  vclut  pro  cis  iuvenii,  opponit. 

8.  Excmpli  gratia  :  diligcntcr  atlende  quod  dicam. 
Scriplum  est  propc  fiucin  libri  qui  vocaiur  Ecclesia- 
stcs,  cum  dc  soluUonc  hominis,  qux  fit  pcr  mortem 


BPcmARtm  cussB  ■. 


IstM  q«i  &iMiiar  Miatt  a  corpore,  Scripim  lo- 
qia^txtim:  EtcmnenaurfiUmim  fmm,  ncmi  fmi; 
et  «porttn  rewertatmr  mi  Detm  fn  ieSi  emm  {Eeek. 
xn,  7).  Senleotb  Irajos  aocloritatis  proad  dutio  eer- 
u  esl,  nec  qoenqinuB  dedpil  CUsiuie :  sed  si  firis- 
piaai  voloeril  eom  sic  inierpreuri,  iU  inde  tDimanHn 
propd^nem,  qnod  ex  illa  ona  qmam  Deos  priino  ho- 
ninl  dedii,  ooMies  carterx  Teniant,  coDelur  adslniere ; 
Tidenn'  illi  sttflnpri  qood  ibi  de  csme  diciam  esi 
pulferis  nocnine  (nsm  nliqne  ptdris  et  spirilns  nihil 
aCud  boc  looo  qnam  anima  el  caro  inldligilQr),  iK  eo 
modo  afllrmet  animam  rereni  ad  Denm ,  qood  sil  de 
Iradoee  inios  anims  qoam  primo  homini  dedil  Dens» 
qoemadmodiim  conreriilor  caro  in  lerram ,  cnm  sil 
eiiam  ipsa  de  Iradnce  illios  camis  qiiae  in  primo  ho  - 
miiie  de  lerra  facta  cst :  ac  siccontendat  ex  bocqaod 
de  came  notissimom  est«  debere  nos  credere  illod 
qood  de  anima  occulttim  est.  De  trndiice  quippe  car- 
nis  Bon  anibigiiar ,  sed  dc  anim»  ambigitur.  Utram- 
qne  aulem  ita  positum  est  in  boc  testimonio,  velol 
singub  singidis  pari!i  raiione  reddaniur :  caro  scilicet 
conTcrtatur  in  lerram ,  sicut  Ibit ;  iiidc  enim  sumpta 
est,  quando  factus  cst  primus  bomo  :  et  spiriius  re- 
Ycrtattir  ad  Deuro  ,  qui  dedit  eum  qiiando  insufllaTit 
in  Kiciem  bomiuis  quem  finxerat,  flaturo  vit»,  et  fa- 
cltts  est  bomo  in  animam  Tiram  (Gen.  n,  7),  ut  dein- 
ceps  ex  utraque  re  utriusque  rei  propngo  decurreret. 

9.  Verumtamen  si  illud  est  Tcrum,  quod  animas 
non  ex  illa  una  propagatas ,  sed  alibi  creatas  singulis 
singulas  Deus  dat»  eliam  buic  sentenlia;  congniil  quod 
dictum  est,  Splrilms  reuruawr  ad  Deum  qui  deditemm. 
Soke  ergo  reliqux  duae  opinioncs  Tidentur  excludi ; 
quia  si  fierent  in  singulis  bominibus  auimae  propriae, 
eum  creantur,  non  putatur  dici  debuisse,  Spiritm$  re- 
terlatmr  ad  Demm  qui  dedii  eum,  sed  ad  Deum  qul  fe- 
cit  eum  :  DeiUi  enim  veluil  sic  sonai,  quasi  jam  extra 
fuerit  quod  dari  posset.  Deinde  quod  dicturo  est ,  re- 
veriatur  ad  Deum^  urgent  verboetprerount,  diccntes  : 
Quomodo  reTertotur,  ubi  nunquaro  aiitea  fuerit?  Po- 
tius  enim  dici  debuissc  asserunt »  Ei  (a)  ad  Deum  tcI 
pcrgat,  Tcl  vadat  ad  Deuro ,  quaro  ,  UcTertatur  ad 
Dcum,  si  nunquam  illic  anlea  spiritus  isle  fuisse  cre- 
dendus  cst.  Item  quomodo  aiiirose  sponle  labantur  in 
corpus,  curo  scriptum  sit,  dedit  eum,  non  tam  in 
promptu  est  eiplicare.  Ac  per  !.oC,  ut  dixi ,  duae  istx 
opinioncs  sub  verbis  hujus  lcsiimonii  laborant :  tma, 
qua  puiantur  siiiguloe  quaeque  animx  in  singulis  sois 
corporibus  fieri ;  alin,  qua  putantur  in  corpora  sponte 
dcmergi.  Duabusautcro  illis,  sive  de  traduce  illios 
unius  veniant,  sive  antea  jani  creata!  ct  apud  Dcum 
constituta: ,  singulis  corporibus  dentur ,  sine  labore 
vcrba  isla  coapiantur.  *  -- 

40.  £t  tamen  si  assertores  ejus  sententiae  qua 
crcduiitur  animae  iii  suis  singulis  corporibus  fieri, 
affirroent  ita  ease  dicium  de  spiritu ,  qui  pro  auima 
positus  est,  Deui  dedit  eum^  queroadmodum  rccte  di« 
cilur  dcdissc  nobis  oculos ,  vcl  aures,  vel  manus,  vel 
(|uodIil)c:  aliiid ,  qux  membra  utiqtic  non  cxtra  jam 

la)  Portc  lcg  .  eat. 


feeemi,  el  uSkM  reposHa  hohohMI» 
eosei,  darei,  hoe  est,  adderei  el  a^jvngerei;  sed  ttc 
ea  lecil  1«  corpore,  cui  dedisse  iHa  dicilar :  q«M  ol 
respondeainr  non  video ;  nisi  fbne  alia  Tel  leslioNiria 
proieraniur,  vel  ceila  raHo  vnde  isia  opinio  reMlagpr. 
Itemqoe  illi  qui  puianl  aniaas  in  corpora  sponie  de- 
iloere,  sic  accipiunl  didum,  Dem»  iedit  emm,  quoniodo 
dktnm  esl,  Trmdidit  Hlot  Dem$  fn  epmempitcemtmm  car- 
dtt  earmm  (  Rom.  i,  %i ).  Proinde  uiium  vcrbiun  ro- 
linquitnr,  qnod  dictom  esl,  rrferfafnr  md  Dtmmt^  qno 
pocto  accipi  possit  rcverti,  ubi  anle  nnn  fuit,  slaninuo 
Ui  suis  qua^que  corporibos  fiunt ;  quo  solo  verbo  nnn 
illaram  qmilnor  angustaturopinio.  Sed  neque  proplor 
hoc  unum  verbum  lemere  exisiimo  illam  saiteniiain 
esse  refuundam,  ne  Ibrte  possit  ostendi  aliquo  genem 
locotjonisf  qno  sancta  Scriptura  uti  solct,  hoc  quoqno 
recle  did  polnisse,  ul  rcverti  inldligatur  ad  Denm 
spiritus  creatus ,  lanquam  ad  auctorem  a  quo  croa* 
tus  est,  non  tanquam  ad  cum  apud  quem  priiuitusMl» 

11.  Haec  ideo  scripsi ,  nt  quisqtils  illaruni  quainor 
de  anima  sententiaram  aliquam  Tolneril  adslruam 
atqiie  dcfendoro,  talia  proferai,  tcI  do  Siriptiiria  ba 
auctoritateni  ecclesiasticam  reoeptis,  qut-c  non  poaainl 
aruer  accipi ;  sicuti  esi ,  quod  Deus  homincm  fecil ; 
vel  rationcm  tam  certam ,  ut  contradidio  aut  nnlla 
existiit,  aut  insanie  similis  merito  judicotur ;  voloial 
quisquani  dical,  nec  Teritatcm  cognoscere,  noc  ftdli 
quemquam  posse  nisi  Tiventem.  Nequo  enim  ul  vidon» 

'roos  quam  boc  sit  Toram»  Scripturarum  auciorilii 
necessaria  eai,  ae  non  sensus  ipse  commuuis  iia  no^ 
ram  t»80  perspicua  raiione  prodamat ,  ut  qnlaqnia 
contradlxerit,  dementissimus  habeatur.  Iloc  sl  in  iiUi 
obscurisaima  qnaestione  quac  de  anima  est,  praaimpo 
aliquis  potest,  adjoTet  imperitlam  moam  :  quod  li 
non  potest,  non  culpet  cundationem  meam. 

12.  DeTkginilaleautem  sancue  MarisD.si  hoe  quoi 

scripsi  non  persuadct  fieri  potuisse,  neganda  amu 

omnia  quae  mirabilitcr  in  corporibusacciderunt.  Qood 

si  propterea  non  crcditiir,  qtiia  scmel  factum  oai, 

quaure  ab  amico  quem  hoc  adliuc  movet ,  utram  nihil 

iuTeniatur  In  litteris  sxcularibus  quod  ct  somcl  fk« 

clum  sit ,  ct  tamen  creditum  non  Tabulosa  Tanitalo» 

sed,  sicut  existimant,  blstorica  fide;  quxre,  obsecro 

le.  Si  enim  tale  aliquid  in  iliis  litleris  inTcniri  noga- 

Ycril,  admonendus  est;  si  autem  fassus  fucrit,  soluta 

quaestio  est^ 

EPISTOLA  CXLIY  •  (o). 

Ati^uiltmii  Grtentibui  a  faciione  Donalislarum  contm* 

sis  ad  Eccleua  eatholica  soeietatem  gratulatur;  od- 

monens  ut  hoc  li^vino  tribuant  muneri. 

Dominls  bonorabilibus  et  nicrito  susciplcndis,  cbari^ 
aimis  ac  desideratissimis  fratribus  in  oroni  liono> 
rum  gradu,  Cirtknsibus  *,  AuGusTiitus  episcopua. 

I.  Si  id  quod  in  Testra  civilate  nos  grnTiter  con* 
tristabai,  absumptum  cst,  si  durilia  cordisliuroani» 

>  Am.  Bad.  et  Er.,  circensibus. 

*  castigau  ad  a.  bg.  bl.  bn.  c.  oc.  ff.  g.  gr.  j.  n.  r.  a»  I» 
vc.  duos  sb.  quatuor  t.  ot  ad  Am.  Bad.  tr.  lot. 

(o)  Allas  130 :  qux  autcm  Ui  crat,  iiimc  113.  scnpla 
circa  aii.  413. 


Ml 


S.  ADGUSTilSI  EPISCOPI 


.  AC&i  scilicct ,  cl  de  TrimUte ,  diuiiiis  tcneo  qiiain  vuU 

tis  cl  feitis;  ui  si  uon  polucriut  nisi  habere  aliqua 

.qu:c  mcrilo  rcprclicndaiilur,  sallcm  pauciora  sint  quam 

esse  poscni,  si  prxcipiii  rcstinalione  inconsullius 

edcreiilur.  Vos  eniin,  ui  vesir»  indicani  littcne  (nam 

,Ik>c  mihi  etiam  sanctus  fratcr  ei  coepiscopus  meus 

'acripsii  Florcnlius),  ideo  ui  edantur  urgctis,  quo 

,possini  a  me,  dum  in  bac  carne  vivo,  derendi,  cum 

ycl  ab  inimicis  mordcniibus  ,  vcl  eiiam  ab  amicis  pa- 

[rum  iniclligenlibus ,  forlassc  in  quibusdam  coepcrint 

acGusari.  Quod  uiiqnc  proplcrca  dicilis ,  qnia  non  pu- 

taiis  csse  in  els  aliquid,  quod  vcra  possit  rationc  cul- 

pari  :  alioqnin  non  me  ad  corum  cditioncm ,  sed  ad 

.diligenliorcm  cmcudationcm  potlus  horiarcmini.  Ego 

,autcm  judices  veros,  ci  veritaie  severos  magis  in- 

,lneor,  inler  quos  ci  meipsum  primitus  conslitucre  volo; 

ttt  ad  illos  ea  lanlum  rcpreliendcnda  perveniani ,  quae 

a  me,  quamvis  sedulo  pcrscruLinte ,  minime  videri 

potuerunt. 

.  5.  Qux  cum  iia  suil ,  hoc  tamen  quod  in  lcrtio  libro 
de  Ltbcro  Arbitrio ,  cum  de  substaniia  rationali  agc- 
rcm,  sic  a  mc  posilum  cst  ul  diccrem  ,  In  corporibus 
auUm  inferioribus  amma  posl  pcccalum  ordinata  regii 
€orpu$  suum ,  non  omni  modo  pro  arbilrio ,  $cd  sicui  k" 
.ffs  umveruiaiis  sinunl :  diligenter  advertani  qui  pulant 
ine  aliquid  de  anima  bumana  velui  cerium  staluisse 
alque  fixisse ,  quod  vel  ei  parcntibus  per  propaginem 
miat»  vd  in  actibus  viue  supcrioris  aique  coeieciis 
poccavcrit,  ut  cornipiibili  carnc  mcrcrclur  includi'; 
el  videant  sic  a  mc  vcrba  fuisse  perpensa,  ut  retcnio 
eo  quod  certum  habco ,  post  peccatum  primi  hominis 
oatos  esse  atque  nasci  cscteros  homines  iu  came  pec- 
Citi ,  cui  sanandx  venit  in  Domino  similitudo  carnis 
pcccaii,  iia  oinnia  sonarent,  ui  nulli  prxjudicarcnt 
opinioni  quatuor  iliarum ,  quas  posica  digessi  atque 
^disiinxi ,  non  confirmans  aliqnam ,  scd  inicrim  qnod 
.agebam  sequestrala  illarum  discussione  deierininans, 
,ul  quxcumquc  illarum  vera  cssci»  Dcus  siuo  dubio 
laiidarctur. 

• 

6.  Sivc  enim  cx  illa  una  omnes  anitnx  propagcn- 

tur,  sive  singillaiim  in  singulis  fiant,  sive  extra  crea- 

UB  mitiaiitur,  sive  in  corpora  sponie  mcrganiur; 

.procul  dubio  crcatura  isla  raiionalis,  id  csi  humanx 

.animos  nalura,  in  corporibus  inferioribus,  hoc  esi 

lerrcnis,  posi  peccaium  ordinata  regii  corpus  suum , 

'non  omni  modo  pro  arbitrio,  intcrim  quod  consiat 

pcccatum  primi  hominis  ^  Non  cnim  dictuin  esi,  Posi 

.peccatum  suum,  aiii,  Posteaquam  pcccavit;  sed  di- 

elum  cst ,  Post  peccatum  :  ui  quodlibct  poslca,  si  ficri 

possct,  discussa  ratio  declararci,  sive  pcccatum  ejus, 

^vc  pcccaium  parcnlis  carnis  ejus ,  rectc  diciiim  in- 

tcHigcrctur  quod  diclum  esi,  Post  peccatum  in  inferio- 

nbus  corporibus  ordinata  regit  corpus  suum ,  non  omni 

modo  pro  arbiirio^  quia  ct  caro  concupiscit  adversus 

spiritum  (Ca/af.Vy  17),  ci  ingcniiscimus  gravaii  (II 

.  *  Mss.  Gallic.  qoituor  :  Pvo  arbitrio,  interim  q^od  constai 
fosl  peccalumf  etc.  Sie  ciiam  quatuor  vaUc.,  n)«i  quod  ex 
rls  dno  carent  voce^  intcrim,  Quidaro  cdd.  habcot.  quod 
eonsiat  peccato^  ctc.  Aiii  vero,  ca}ieris  verbis  omlssb,  non 
•iff/ii  uiodopro  arbHiip*  ^tm  enim  dictum  est^  eic. 


Cor,  V,  4),  ei  corpus  quod  eommTpiiur,  aggravai  ani* 
mam  (Sap.  ix,  15)  ;  et  quis  omnia  euarret  camalis 
iiifiriniiaiis  incommoda  ?  qwe  utique  non  erunf,  eum 
corroptibilc  hoc  induerii  incorruptioBcm  (lCor.  xv, 
55),  ut  abserbeaiur  morlale  a  vita.  Tune  itaque  ^piri' 
tiialc  corpus  regct  omni  modo  pro  arbiirio;  nunc  tc- 
ro  non  omni  modo,  sed  sicui  lcgcs  universitatis 
sinunt,  per  quas  eonsiitutiim  est  ut  corporaortau)cci- 
danl,  et  aucta  scneseant.  Nam  lllius  primi  laominis 
anima,  ante  peccatura  etiamsi  nondiim  spirituale  cor- 
pus,  sed  animale,  tamen  pro  arbilrio  regcbai.  Post 
peccaium  autem ,  id  est  posieaquam  pcccaium  in  illa 
carne  commissum  essei »  ex  qua  delnccps  propagarc- 
tur  caro  peccati,  anima  rationalis  sic  est  in  inferiori- 
bus  corporibus  ordinata,  ut  non  omni  modo  pro  arbi- 
trio  regai  corpus  suum.  Quod  si  nondum  acqutescunt 
iii  parvulis,  qui  nuUa  adliuc  peccata  propria  commi- 
scruni ,  jam  tamen  esse  carnem  peecati,  quia  et  huic 
sanandx ,  cum  baptizanlur,  necessaria  est  medicina, 
simitiindo  ilh  carnis  peccati ;  nec  sic  isiis  verbis  no- 
siris  habcnt  quod  snccenseant.  ConsUit  quippe,  nisi 
fallor,  eamdem  carnem,  etiams!  non  viiio,  sed  natura 
iiifirtna  cst,  uimcn  post  peccaium  ccspisse  nasci :  quia 
nequc  ita  creatus  est  Adam,  nequc  aliqiicm  gcnuii 
ante  peccatoni. 

7.  Quxrant  ergo  alia  qnx  recte  reprchcndant,  non 
sclum  in  aliis  festinaniius  editis,  verum  etlam  in  his 
ipsis  libris  meis  de  Libero  Arbitrio.  Neque  eiiim  eos 
inveniuros  ncgo  unde  mihi  beueficium  conferani; 
quoniam  si  illi,  quod  jam  in  muitorom  manus  eatie- 
runi,  corrigi  non  poasunt,  ego  cerle  quoiiiam  irivo 
adhuc,  possum.  Haec  aulem  verba  lam  eattte  a  me 
posila,  ut  nulli  de  anim»  exorlu  quaUior  iUanmi  opi- 
nioni  ralionive  pnescriberero»  bi  tantum  repfdien- 
dant ,  qui  reprehendendam  putant  caBidero  ipsam  de 
re  tam  obscura  cunctationem  meam  ;  conira  quos  me 
non  defcndo,  qnod  rccte  faciam  in  hac  qtuesiione 
cuncUiri,  cum  omnino  non  dubiicm  et  immorialem 
esse  animam,  non  ita  ut  Deus,  qui  soliis  habet  im- 
mortalitaiem  ( I  Tim.  vi ,  16) ,  sed  modo  quodam  sui 
gcncris;  ct  eam  esse  creaturam,  non  substanliam 
Creatoris,  ei  si  quid  aliud  dc  natura  ejus  ccrilssimiim 
tenco.  Sed  quia  hoc  mc  facerc  compellii  dc  animx 
exorlu  caliginosrisimuc  quxsiionis  obscuriias,  manum 
potius  porrigani  confitcnti,  ct  qnidqnid  iilud  est  nosse 
cupienti ;  ct  doecant,  si  possuni,  vcl  oslendant,  si  qukl 
de  hac  re  vel  ccria  raiione  didicerunt,  tcI  apertissimo 
divino  eloquio  crcdidcrunt.  Si  eiiim  ratlo  coiitra  divi- 
narum  Scriplurarum  aucloriuitem  redditor,  quamlibei 
acuta  sit ,  fallii  vcrt  similitudinc ;  nam  vera  esse  non 
potest.  Rursus  si  manifestbsimae  certacque  rationi  vel- 
ut  Scripturariiin  sanciarum  objiciiur  auctorilas ;  non 
intelligii  qui  hoc  facit,  el  non  Scripturarum  lllarum 
sensuin,  ad  quem  peneirare  non  potuit,  sed  suom 
potiiis  objicit  veriUiti ,  iiec  quod  in  eis ,  scd  quiMl  in 
scipso  vclut  pro  eis  invcnii,  opponii. 

« 

8.  Excmpli  graiia  :  diligenier  atlende  quod  dicam. 
Scriplum  esl  propc  fincm  libri  qui  vocaiur  Ecclesia- 
sics,  cum  dc  solulionc  hominis,  qnx  fil  pcr  mortem 


BnstoLARtm  CLAssis  m. 


islam  qna  dirimitor  anima  a  corpore,  Scriptara  lo- 
qacretur  :  Et  convertatur  fmM$  in  terram  ,  ttrtd  fwt ; 
et  sphritus  revertatur  ad  Deum  ipd  dedit  eum  (Eecle. 
111, 7).  Sententia  bujas  auctoritatis  procul  dubio  cer- 
ta  est ,  nec  qucmquam  decipit  falsitate  :  sed  si  quis- 
piam  voluerit  eam  sic  interpretari,  ut  inde  animarum 
propagiiiem,  quod  ex  illa  una  quam  Deus  primo  bo- 
niini  dedit^  omnes  cxterac  f eniant,  conetur  adstruere ; 
Tideiur  illi  suCTragari  quod  ibi  de  came  diclum  est 
pulveris  nomine  (nam  utique  pulTis  et  spiritus  niliii 
aliud  hocloco  quam  anima  etcaro  intelligilur),  ateo 
modo  afflrmet  animam  reTerti  ad  Deum ,  qood  sit  de 
traduce  illius  animae  quam  primo  bomini  dedit  Deus, 
quemadmodnm  converiitur  caro  in  terram ,  cum  sit 
etiam  ipsa  dc  traduce  illius  camis  quae  in  primo  bo  - 
mlne  de  tcrra  facia  cst :  ac  siccontendat  ex  bocquod 
de  carnc  notissimum  est,  del)ere  nos  credere  illod 
quod  de  anima  occultnm  est.  De  tmdtice  qiiippe  car- 
nis  non  ambigitur ,  sed  dc  anim»  ambigitur.  Utrum- 
qne  autem  ita  positum  est  iii  boc  testimonio,  velut 
singula  singiilis  parili  ralione  reddaniur :  caro  scilicet 
convertatur  in  lerram ,  sicut  fuit ;  liidc  enim  sumpta 
est,  quando  Tactus  est  primus  bomo  :  et  spirilus  re- 
Tcrtatiir  ad  Deum  ,  qui  dedit  euin  quando  insufDavit 
in  fuciem  bonihiis  quem  finxerat,  flatum  viiae,  et  fa- 
clus  est  bomo  in  animam  vivam  {Cen.  n,  7),  ut  dein- 
ceps  ex  utraque  re  utriusque  rei  propago  decurreret. 

9.  Yerumlamen  si  illud  est  vcrum,  quod  animas 
non  cx  illa  ana  propagatas ,  sed  alibi  creatas  singulis 
singutas  Deus  dat»  etiam  buic  sententia;  congrait  quod 
diclum  est,  Sfriritus  retertatur  ad  Deum  qui  dediteum. 
Solx  ergo  reliqux  duae  opiniones  videntur  excludi ; 
quia  si  fierent  in  singulis  bominibus  auimae  proprix, 
eum  creantur»  non  putatur  dici  debuisse,  Spiritus  re- 
vertatur  ad  Deum  qui  dedit  eum^  sed  ad  Deum  qul  fe- 
cit  eum  :  Dedit  enim  veluti  sic  sonai,  quasi  jam  extra 
fuerit  quod  dari  posset.  Deinde  quod  dictum  est ,  r«- 
veriaiur  ad  Deum^  urgent  verboetpremunt,  dicenles  : 
Quomodo  revertetur,  ubi  nunquam  anteafuerii?  Po- 
tius  enim  dici  debuisse  asserunl ,  Et  (a)  ad  Deum  vei 
pcrgat ,  vel  vadat  ad  Deum ,  quam  ,  Rcvertatur  ad 
Dcum,  si  nunquam  iliic  anlea  spiritus  isle  fuisse  cre- 
dendus  cst.  Item  quomodo  aiiimse  sponle  labantur  in 
corpus,  cum  scriptum  sit,  dedit  eum,  non  tam  in 
promplu  est  eiplicare.  Ac  per  !.oC,  ut  dixi ,  duae  istae 
opinioncs  sub  verbis  bujus  testimonii  laborant :  una, 
qua  puiantur  siiiguloe  quaeque  animx  in  singulis  sais 
corporibus  fieri ;  alia,  qua  putantur  in  corpora  sponte 
dcmcrgi.  Duabus  auiem  illis,  sive  de  iraduce  illius 
unius  veniant,  sive  antea  jani  creatac  et  apud  Deom 
constitutac,  singulis  corporibus  denlur,  sine  hbore 
vcrba  isla  coaptanlur.  *  — 

iO.  £t  tamen  si  assertores  ejus  sententiae  qua 
crcduntur  animae  iii  suis  singulis  corporibus  fieri, 
affirment  ita  ease  diclum  de  spiritu ,  qui  pro  anima 
posiius  est,  Deus  dedit  eum^  quemadmodum  recte  di« 
citur  dcdisse  nobis  oculos ,  vd  aures,  tcI  manus,  vel 
t|U()dIibct  aliud ,  qux  membra  uliqnc  non  exlra  jam 

la)  Fort(>  Icg  .  eal. 


fecerat,  et  alicubl  reposlla  babdbtt,  qu»  cvm  opos 
esset,  daret,  boc  est,  adderet  et  adjangeret;  scd  illic 
ea  fecit  in  corpore,  cui  dedisse  illa  dicitur  :  quid  ai 
respondeatur  non  video ;  nisi  forte  alia  tcI  testimonia 
proferantur,  vel  certa  ratio  ande  istaopinio  refcllau^r. 
Itemque  illi  qui  putant  animas  in  corpora  sponie  de- 
fluere,  sic  accipiunt  diclum,  Deus  dedit  eum,  quomodo 
dictum  est,  Tradidit  illos  Deus  in  concufriscenliam  eor- 
diseorum  (Rom.  i,  44).  Proinde  uiium  verbum  re- 
linquitur ,  quod  dictum  est ,  revertatur  ad  Deum,  quo 
pacto  accipi  possit  rcverti,  ubi  anle  nnn  fuit,  sianimae 
in  suis  qua^que  corporrbus  fiunt ;  quo  solo  verbo  una 
illarum  qiialaorangustaturopinio.  Sed  neque  propter 
boc  ununi  verbum  lemere  exisiimo  illam  senientiam 
esse  refuiandam,  ne  forte  possit  ostendi  aliquo  genere 
locutionis,  quo  sancta  Scriptura  uti  solct,  boc  quoqoe 
recte  dici  potuisse,  ut  reTerti  inlelligatur  ad  Deum 
spiriius  creatus ,  tanquam  ad  auciorem  a  quo  crea- 
tus  est,  non  tanquam  ad  eum  apud  quem  priinilus  foit* 

11.  Haec  ideo  scripsi ,  ut  quisqtiis  illaruin  quatoor 
de  anima  senlentianim  aliquam  Tolaerit  adstruere 
atque  dcfendcre,  talia  proferat,  vel  de  Scripiiiris  ui 
auctorilaiem  ecclesiasticam  receptis,  quae  non  possinl 
aliier  accipi ;  sicuti  est ,  quod  Deus  bominem  fecit : 
vel  ralioncm  tam  certam ,  ut  conlradiciio  aut  nulla 
exisUit,  aut  Insanie  similis  merito  judicelur ;  velut  si 
quisquani  dicat,  nec  Teritatem  cognoscere ,  nec  DiIU 
quemquam  posse  nisi  viventem.  Neque  enim  ut  Tidea* 

'rous  quam  boc  sit  Terum»  Scriptorarum  auctoritai 
necessaria  esl»  ae  non  sensus  ipse  communis  iia  fe-? 
rum  ^e  perspicua  ratione  prodamat ,  ut  qiiiaqiiis 
contradixerit,  dementissimus  babeaior.  Hoc  si  in  isu 
obscurissima  qnaestione  qnae  de  anima  est,  praealira 
aliqois  potest,  adjoTet  imperitiam  meam  :  quod  sl 
non  potesl,  non  culpet  cunctationem  meam. 

12.  De  Tirginiiate  autem  sanciae  Mariae,  si  boc  qucri 

scripsi  non  persuadct  fieri  poiaisse,  neganda  snni 

omnia  quae  mirabiliier  in  corporibus  aceiderunt.  Qood 

si  propterea  non  crcdilur,  quia  scmel  factum  estt 

quaere  ab  amico  quem  boc  adhuc  moret ,  ulrum  nihil 

inveniatur  In  liiteris  saecularibus  quod  ct  scmcl  fa- 

clum  sit ,  et  tamen  creditum  non  fabulosa  vanitate, 

sed,  sicut  existimant,  historica  fide ;  quaere ,  obsecra 

le.  Si  enim  tale  aliquid  in  iliis  lilteris  inveniri  nega- 

Tcrit,  admonendus  est;  si  autem  fassus  fucrit,  soluta 

qoaestio  est^ 

EPISTOLA  CXLIY  •  (a). 

Au^lmtii  GrtensUms  a  factione  Donalistarum  conver" 

sis  ad  Eeclesia  cathotica  soeietatem  gratulatur;  ad^ 

monens  ut  hoc  tUvino  tribuanl  muneri, 

Dominis  bonorabilibus  et  merito  suscipicndis,  cbari^ 
simis  ac  desideratissimls  fralribus  in  omni  liono* 
rum  grado,  Cirtensibus  *,  Adgustinus  episcopus. 

I.  Si  id  quod  in  Tcstra  civitate  nos  graviier  con- 
trisiabat,  absumptum  est,  $i  duriiia  cordisbunBini, 

>  Am.  Bad.  et  Er.,  circensilm. 

*  castigata  ad  a,  bg.  bL  bo.  c.  oc.  fT.  g.  gv.  j.  n.  r.  l»  i; 
vc.  duos  sb.  qualuor  v.  ot  ad  Am.  Bid.  Er.  Lov* 

(a)  Alias  130 :  qux  autem  iii  erat,  nimc  liS.  scnpta 
circa  aii.  413. 


S.  AUGL^THH  EPBCOn 
fcsif '.ens  manifestKsiiiMe  et   qundair.modo  public»      ibolioa  Ecdcsia ,  id  esi  toio  orlie 


C» 


verilali ,  cjiisdcm  verilalis  ti  Gvicta  esl ,  si  sapil  dul- 
fedo  pacis ,  iiniutisqoo  chariias  iion  jam  rcTerlie- 
fal  oculos  saueios,  scd  sanos  illustrat  ac  Tegetai; 
■on  sunl  bxc  opcra  nosira,  sed  Dei  :  non  bxc  huma» 
iiis  operibus  omnino  tribuercm,  ncc  si  cum  apud  tos 
eiscmus ,  tanta  couTcrsio  mullitudlnis  nobis  loqiien- 
libiis  et  bortahlibus  prdTcniret.  iloc  agitilleet  efncit, 
qui  per  ministros  siios  rerum  signis  extrinsecus  ad- 
iDOnet,  rebus  autem  ipsls  pcr  seipsum  intrinsecus  do- 
eet.  Nec  idco  pigrius  movcri  nos  oportct  ad  Tiscndos 
Toi»  quoniam  qiiidquid  in  vobis  laiidabilc  csi  factiim, 
non  a  nobis,  scd  ab  illo  ractum  csl  qui  facil  mlrabilia 
•oliis  (Ptat.  M11,  18).  Mullo  enim  alacrinsdebemiis 
aecurrcre  nd  spectanda  opera  divina  quam  nostra; 
quia  et  nos,  si  quid  boni  f  umus  opus,  illius,  non  bomi- 
Num  sumus  :  undc  Apostolus  disil,  Neque  qnt  plantat 
nt  aliqvid,  neque  qui  rigai;  sed  qui  incrementum  dal 
Deu$  (1  Cor.  111,  7). 

'  2.  Xenocralcs  PolemoDcm ,  ul  scribiiis ,  ct  nos  es 
Hlis  *  liticris  recordamur,  de  ii*uge  lcmpcraiitia;  dispu* 
lando,  iion  solum  ebriosum,  verum  etiam  tunc  ebrium, 
id  mores  olios  rcpente  convertil.  Quanquam  crgo  ille, 
sicut  prndcntcr  et  veraciter  iiitcllexisiis,  non  Deo  fue- 
rit  acquisilus,  sed  tantum  a  dominatu  Inxurix  libcra- 
lus ;  tamen  iic  idipsum  quidcm ,  quod  inelius  in  eo 
ikctum  cst,  liumano  operi  Irlbuerim,  sed  diTino.  Ip- 
sius  namque  corporis,  quod  est  infimiim  nostrum,^si 
qoa  l>ona  sunl,  sleut  forma  et  Tires  et  salus,  et  si  quid* 
cjusmodi  esl,  noii  sunt  nisi  ex  Dco  creaiore  ac  p<;r- 
feetore  naturx ;  quanio  magis  aniini  bona  donare  nul- 
lus  alius  polest  I  Quid  eniin  superbius ,  tcI  ingraiius 
eogitare  potesi  buinana  Tccordia ,  si  pulaTerit  cum 
eame  pulchrum  faciat  Deus  boininem,  animo  castum 
ab  bomlne  fleri  t  lloc  iii  libro  cbristianx  Sapientiae 
sic  scriptum  cst :  Cum  seirem ,  inqcit ,  quia  nemo  es$e 
potest  continenSf  nisi  Deus  dct;  et  hocipsum  erat  sapietu 
ila  scire  cujus  essethoc  donum  (Sap.  tiii,  21).  Polcmo 
ergo,  si  cx  luxurioso  continens  factiis  ita  scirel  cujus 
esset  lioc  donum,  iit  eum  abjeclis  iuperstitionibus 
Gontium  pie  colcret ;  non  soluin  conlinens,  sed  eliam 
Teraciler  sapicns  et  saUibriter  rdigiosus  cxisteret  : 
quod  ei  noii  tanlum  ad  prxscntis  Tita*  lioneslaicm» 
Tcrum  et  ad  futurai  imniorulitiitem  Talcret.  Quanlo 
minus  igitur  mihi  arrogare  debeo  conTersionem  istam 
Testram,  Tel  populi  vcstri,  qiiam  modo  nobis  nuntia- 
slis,  qiix  me  nec  loquente,  ncc  sallem  praescnte,  pro« 
cul  dublo  diviiiltus  facta  cst,  in  qiilbus  veraciter  facta 
est !  IIoc  itaque  pnccipuc  cognosciie,  hoc  pic  huniiii- 
lerque  cogitatc.  Deo,  fratrcs,  Dco  gratias  agite;  Dcum 
(imete,  ne  deflciatis ;  amate,  ut  proflciatis. 

5.  Si  autem  adbuc  quosdam  amor  hominis  occultc 
•egrogat,  et  timor  bominis  faUaciter  congrcgat;  ob- 
•ervcnt  qui  tales  saiit,  quoniam  Deum  cui  nuda  est 
Iranana  conscientia,  nec  testem  fallunt,  nec  judicem 
Ibgiuiit.  Si  quid  aulem  illos  de  qua^stlone  ipsius  uni- 
lilis,  pro  suae  salutis  sollicitudine  permovety  hoc  sibi 
fyantum  existimo  jusiissimum  extorqueant,  ut  dc  ca- 

« liU.»  ix  ittm  liUcris,  At  Mss.  habentt  e«  UUs^  ct6. 


iDuii ,  poiiw  m 
crcdant  quod  diTin»  Scriptunc  dicont,  tioii  quoil  Dd* 
gune  humanse  maledicunt.  De  ipsa  Tero  disieiisioni 
quac  inter  homines  orU  est  (qui  qnaleslibel  fuerial, 
non  ulique  prpjiidicaiit  promissis  Dci ,  qui  disil  id 
Abraham,  In  semine  tuo  benedieeium'  ommes  gente» 
[Gen,  xxTi,  4] ;  quod  credltum  esi  cam  audiretnr  prae« 
dictum,  et  negatur  cum  videtur  impietvm),  lioc  iMiium 
Inlerim  brenssimum,  ct,  nisi  faUor,  iuviiclissimmii 
cogitcnt ;  aut  actam  esse  istam  caosam  m  ecclesiastico 
Iransmarino  judicio,  aut  non  esse  adaro.  Si  acla  ibi 
non  est,  innocens  est  Christi  societai  per  onmei  miii« 
marinas  gentes,  cujus  societatis  nos  communione  gan- 
demus ,  et  idco  ab  eis  innoeentibiii  utiqve  aacrilcga 
diremptionc  separantur  :  si  Tcro  aeia  esl  ibi  isla  ciu«^ 
ia,  quis  non  intelligat,  quis  non  sential,  qnis  iioii  xi* 
deat,  cos  in  ea  victos,  quonim  inde  communio  aepa 
rata  est?  Eligant  ergo  utrum  raalint  crcdcre,  qnod 
pronuniiaTenint  ccclcsiastici  cognitores »  an  qiiod 
Biurmurant  victi  litigatorcs.  AdTersus  istam  complo- 
itonem  dictu  brevissbnam,  intellectu  facillimam,  al 
tendite  pro  vestra  prudentia  diligenter ,  quam  nihil 
sobriuiu  respondcri  possit;  et  tamen  nialui  Polemo 
nagis  cbrietate  inveteraii  erroris  evertitur  ^  Dale  vc- 
niam  prolixiori  fortassis  epistolae  quam  lucimdiori; 
Tcrumiamen,  ut  arbitror,  utiliori  quam  lUaudiori,  do- 
mini  honorabiles  et  merito  suscipiendi,  charissimi  ac 
desidcrantissinii  fratrcs.  De  adveiitit  aulem  noitro  ad 
Tos ,  iilroriuiiquc  desiderium  Deus  impieat.  Quaulo 
enim  ciiarii;itis  ardorc  aceend:imttr  ad  Tisendoi  voi» 
Tcrbis  explicare  non  possumns ;  sed  tos  benif^e  cre- 
dere  minimc  dubilamus. 

EPISTOLA  CXLV  •  (i). 
Anaslimo  rescribens  Augustinus^  doeet  non  per  iegem  $ed 
pergratiam,  neque  timore  sed  charitaieimpierijustitiam* 

Doniino  frairi  sancto  el  deslderabili  AniiTASio, 
AuousTiNus,  in  Domino  silutem. 

i.  Salutandi  Sinceritatem  tuam  fidissima  occurril 
occasio  honorabilium  scrTorum  Dei,  fratrum  noilro- 
rum  Lupicini  ct  Concordialis ,  per  quos  eliamst  non 
scriberem,  posset  Cliaritas  tua  omnia  quae  apod  noo 
aguntur,  addiscerc.  Sclo  cuiin  quanlum  nos  ui  Cbriilv 
diligas,  quia  et  tu  scis  qoanlum  in  fllo  Ticissin  dili- 
garis  a  nobis  :  et  ideo  non  dubitaTi  te  contristari  po- 
luisse,  si  cos  vidisscs  sine  liiteris  mcls,  quos  a  nobis 
prorectos,  et  tanta  nobis  familiaritate  eonjnnctoi  ign»- 
rarc  iion  posscs ;  simul  etiam  qiiia  rcscriplorum  de- 
bitor  fiii.  Nam  ex  quo  sumpsi  epistolain  tuam,  ni^ 
nuuc  primum  rescrlpsisse  me  ncscio  :  taiitls  enun  co- 
ris  obslricti  et  distenii  sumus,  ut  eiiam  boc  nciClaM. 

2.  Vobis  antem  quemadmodum  sit  et  utrom  Tobii 
aliquam  requieni,  quantum  in  hac  terra  polesl»  Donil- 
nus  praestiteril,  Talde  nossc  cupimiis  :  qiioniam  si  gio 


1  Edd. :  Bfagisebrletate  fmeterati  errem  vertitur,  Atl«», 
emtUur.  SUbpicamur  hunc  locum  ftiisse  a  lihrariis  Imiiiifla. 
tum;  idque  Tel  ei  particula  mof^,  ooi^eotare  Ucd. 

*  Recensila  ad  a.  bg.  bl.  c  oc.  ff.  g.  gv.  I.  n.  r.  a.  i. 
duoi  sb.  duos  TC.  quatocr  v.  et  ad  Am.  M.  Er,  Lot. 

(i)  Allas  lil :  quae  autem  445  erat,  nnnc  SI8.  Scripu  drei 
an.  412,  »11413 


EPISTOLARUM  CLAS5IS  III. 


994 


liflcalur  unum  weinbruin,  congaudcnl  omnia  membr  a 
( 1  Cor.  XII,  26) ;  alque  ita  plerumque  contingit,  ut 
dum  aliquos  Tratres  nostros  in  quanlulacumque  rc- 
quie  constituios,  in  mediis  nostris  anxietatil)us  cogi- 
lamus,  non  parTa  ex  parte  recreemur,  tanquam  et  nos 
In  ipsis  quieiius  tranquilliusque  vivamus.  Quanivis 
Miam  cum  molestkB  in  liujus  vitae  fragililate  crebre- 
Bcunt ,  aetcrnam  requiero  nos  desiderare  compelLunt. 
Mundus  quippe  isie  pericuiosior  est  blandus  quara  mo- 
iestus»  et  magis  caveudus  cum  se  illicit  diligi ,  quam 
cum  admonetcogitque  contemni.  Nam  cum  omnia  qua^ 
In  iilo  sunl,  concupiscenlia  sint  carnis,  et  concupi- 
scentia  oculorum,  et  ambitio  sxciili  (IJoan,  ii,  16) ; 
raepe  eliam  iis  qui  taiibus  spiritualia  ,  iBvisibiiia ,  x« 
ierna  prx|>onunt,  iBserit  se  terrcnx  suaviialis  afle- 
ctos,  et  delectaiionibus  suis  Dostra  coniilatur  oflicia. 
Quanto  enim  sunt  charitati  fuiura  meliora,  tanto  sunt 
inflrmitaii  vioientiora  prjcsentia.  Et  ulinam  ii  qui  ea 
videre  et  gcmere  noverunt,  vincere  et  evadcre  mere- 
aiitiir !  quod  sine  Dei  gratia  nullo  modo  volunlas  im- 
plei  humana ;  qux  ncc  libera  diccnda  esl,  quamdiu  est 
vincentibus  et  vincientibus  cupiditatibus  sulidita.  A 
quo  eniin  quis  devictus  e£t,  liuic  et  sen'U8  addictus 
«st  ( II  Peir.  n,  49) :  et,  Si  vos  Filiui  liberaverit,  all 
ipse  Dei  Filius ,  tunc  vere  liberi  eriiis  ( Joan.  vni,  56  )• 

3.  Lex  itaque  doccndo  et  jubendo  quod  sine  gratia 
bnpleri  non  potesl,  homiiii  demonstrat  sunm  inflr- 
mitatem ,  ut  qiuerat  demonstrata  inflrmitas  Salvaio- 
rera ,  a  quo  sanala  voluntas  possit  quod  inflrma  noa 
posset.  Lex  igitur  adducit  ad  fidcm,  fldes  iinpetrat 
Spiritum  largiorem,  diiTundit  Spirilus  charilatem,  im- 
plet  charitiis  legem.  ideo  lex  p.Tdagogus  vocatur 
( CaiaL  iHy  24 ),  sub  ciijiis  minacissima  sevcrtlale  qdi 
invocaverit  nomeo  Doiiiiiii  saivus  crit  (JoeL  ii,  S3). 
Quomodo  autem  invocabuiit  in  qucni  non  credidcrunt 
(Rom.  X,  44 )?  Proinde  ne  iiltera  sinc  spiritu  occidat, 
Spiritus  vivificans  ( II  Cor.  iii,  6)  crcdcnlibus  et  iiivo- 
canlibus  datur ;  chariias  vero  Dci  dinuiiditiir  in  cor- 
dibus  nostris  per  Spiritum  sanctiim  qui  dalus  cst  no- 
bis  ( Rom,  v,  5),  ut  fiat  quod  idem  apostolus  dicit, 
Plenjiiudo  legis  ehantas  (Id.  xiii,  40).  Ita  bonaestlcx 
illi  qui  ea  icgilime  utitur  (I  7ttn.  i,  8) :  utituraulcm 
legitime  qui  iniclligens  quare  sil  data ,  pcr  ejus  com- 
minati(«nem  confugit  ad  gratiam  iiberantcm.  Iluic  gra- 
tis  qua  justificatur  impius,  qiiisquis  iiigralus  velut  ad 
logem  iroplendam  de  suis  viribus  fldit,  ignorans  Dei 
Jii8litiam,et  suam  volens  constituere,ju$tilia!  Dei  non 
est  subditus  ( Rom.  x,  3) :  ac  per  hoc  fil  ei  lex  non 
absolutionis  adjutorium  ,  sed  vinculum  crimiiiis.  Moii 
qnia  lex  malum  est ,  sed  quia  peccatum ,  sicut  scri-* 
ptum  esl,  per  bonum  talibus  operatur  mortem  ( Id.  vii, 
13).  Pcr  mandatuin  enim  gravius  delinquit,  qui  per 
mandatum  scit  quam  malum  sit  quod  admittit. 

4.  Iiianiter  autem  putat  victorcm  se  rsse  peccali, 
qui  p<Bn«e  timore  non  peccal ;  quia  etsi  non  impleiur 
foris  Begotiuro  malac  cupiditaiis»  ipsa  tameii  mala 
cupiditas  intits  est  hostis.  Et  quis  coram  Dco  iiinocens 
inveniiur,  qui  vult  fieri  quod  vctalur,  si  subtrabas 
quod  timetur?  Ac  perhoc  hi  ipsa  voluntale  reus  est^ 


qui  vult  (accre  quod  non  licet  ficri ,  sed  idco  iion  la- 
cit ,  quia  impune  non  potest  fieri.  Nam  quantum  iii 
ipso  esty  mailet  non  esse  justitiam  peccata  prohibcn* 
tem  atque  punientein.  Et  utique  si  mallet  non  esse  jii* 
stitiam,  quis  diibitaveritquodeam,  sipossei,auferrett 
Ac  per  hoc  quomodo  justus  est,  justitiae  talis  inimiciiit 
ut  cam ,  si  potesuis  detur,  prxcipicutem  auferat,  ne 
comminantcm  vcl  jiidicantem  fcrat?  Inimicus  crga 
justiiix  est,  qui  pocnx  limore  non  pcccat :  amicus  au* 
tcm  erit ,  si  ejus  amorc  non  peccel ;  tunc  cnim  vero 
timebil  peccare.  Nam  qui  gebcnnas  metuit,  non  pcc* 
carc  meiuii,  sed  arderc.  Ule  autcm  peccare  metuii,  qul 
peccaluiii  ipsum ,  sicut  gehcnnas  odit.  ipse  est  timor 
Domiiii  castus ,  permancns  in  sxculum  saeculi  (Piol^ 
XVIII,  10)«  Nam  illc  limor  pcense,  tornicntum  habet,  et 
non  est  iii  chariiatc ,  eumquc  pcrfecta  charitas  foras 
miltit  (1  Joan.  iv,  48). 

5.  Tanium  porro  quisque  peccalum  odit,  quantuai 
justitiam  dihgit ;  qtiod  uon  potcrit  lege  terrcnte  pcr 
lilieram ,  sed  Spiritu  sanaole  per  gratiam.  Tunc  fil 
quod  Aposlolus  admonet :  llumanum  dico^  propterin^ 
firmilatem  carnis  vestrce :  sicut  enim  exhibuistis  membrif 
vestra  deservire  immunditiw  et  iniquitati  ad  initiuitatem; 
sic  nune  exhibete  membra  vestra  dcsemrejustit  v  in  saM- 
ctificationem  (Rom.  vi,  19).  Quid  eiiim  est,  Sicul  illud, 
ita  cl  hoc :  nisi,  Queniadmodum  ad  peccandum  nullus 

•vos  cogcbal  ihnor,  scd  ipsiuslibido  voluptasque  pcc* 
caii;  sic  ad  juste  vivendum  iioii  vos  supplicii  metof 
urgeat ,  scd  ducat  dclectatio  charitasque  justitix?  Ei 
h;cc  quidem,  qiianlum  mihi  videliir,  nonduin  est  per- 
fccla  ,  sed  quodainmodo  adulta  jusiitia.  Neque  cniin 
fruslra  pr»,niiltcrel ,  Uumamm  dico,  propter  infitnd^ 
tatem  caruis  vestrce ,  iiisi  quia  plus  aliquid  dicendum 
fuil,  si  jam  illi  ferre  potuisscni.  Plus  quippe  servitucis 
dcbctur  justitisB,  qtiam  peccnio  solcnt  homines  cxhi^ 
bcre.  Nam  poena  corporis  etsi  noii  a  voluiitate,  tameift 
revocat  ab  opere  peccaii.  Ncc  facilc  quisquam  est  qui 
palam  committat ,  quo  illicilam  ct  immundam  perd* 
p  at  voluplatem,  si  crucialus  vindicUe  cerium  est  con* 
tinuo  secuturos.  Justitia  vero  sic  amanda  est ,  ot  ab 
ejus  opcnbus  ctiam  pcenas  corporis  nos  cohiberc  non 
dobeant,  aique  iiiter  manus  etiam  crudclium  inimico* 
rum  luceant  opera  nostra  coram  hominibus,  ut  quibus 
placcre  possnnt ,  glorificent  Patrem  nostnira  qui  in 
ccelis  est  (Matth.  v,  16). 

6.  Ilinc  est  quod  ille  fortissimus  justitiae  dilector 
exclamat :  Quis  nos  separabit  a  charitaU  ChriUi  f  tribula* 
tio  ?  an  angustia  ?  an  perseeutio  ?  an  fames  ?  au  nuditasf 
an  pericutum?  an  giadius?  mcut  scriptum  est ,  Quoniam 
propter  te  mortificamur  tota  die;  deputati  sumus  ut  ovr§ 
occisionis(Psal.XLm,  ^).Sed  in  his  omnibus  supervinei- 
mus  per '  etfitt  i[ui  dilexit  nos.  Certus  nun  enim  quia  ueque 
mors^  neque  vila^  neque  angeius^  neque  principaius,  ite- 
que  prwsentia^  neque  futura,  neque  virtus,  nequealtitudo^ 
neque  profundum,  neque  ereatura  alia  poterit  nos  sepa* 
rare  a  charitate  Dei  quw  est  in  Christo  Jesu  Dondne 
nostro  (Rom.  vui ,  35-59).  Yide  qficmadmodum  non 
ulcumqiic  ait ,  Quis  nos  sr|iarabit  a  Christo;   se4 

*  Mss.  dao  vatic»  propter. 


m  S   AUGUSTINI    EPISGOPI 

ostcmlons  undc  cohxrcamus  Cbrislo,  Quis  nos,  inqnit, 

$eparabU  a  eharilate  Chrisii?  Cbaritate  igiiur  Cbristo , 

BOii  porax  timore  cohxremtis.  Dcinde,  commemora- 

tls  eis  qax  vidcntur  babere  violcntlam,  nectamcn  ha- 

benl  yalentiam  sepnrandi ,  ita  concbisit ,  ut  camdcm 

diccret  cliaritatem  Dcl  quam  dixerat  Cbrisii.  Et  quid 

est,  a  eharilateChristi,  nisi  a  charitate  justilix?  dc  iliO 

qnippe  dictum  est :  Qui  factus  estnobissapientia  a  Deo^ 

€f  justitia,  et  sanctipcatio,  et  redemptio ;  «f ,  qucmadmO' 

dnm  seriptum  est,  Qui  gloriatur ,  in  Domino  glorietur 

(I  Cor,  I,  50,  31,  et  Jer.  ix,  ii).  Sicut  crgo  illc  cst 

Iniquissimus ,  qucm  nec  pocna;  corporales  dcterrcnt 

ab  immtindis  opcribus  sordidx  voluptatis;  ita  ille 

Jnstissimus,  qul  nec  pcenamm  corporalinni  tcrrore  re- 

vocalnr  a  sanctis  operibus  luminosissimas  cbarilatis. 

7.Qiia>  charitasDei,  quod  perpetiia  cop;i(ationc  tcncn- 
dum  esty  diffunditor  in  cordibus  nostris  pcr  Spirilum 
•anctum  qul  dalus  est  nobis  (Aoir.t,  5),  Qt  qiilgloria- 
tnr,  In  Domlno  glorietur.  Cum  ergo  nos  hnjus  charitatfs 
qna  lcx  verisslme  impletnr,  paoperes  egcntcsqne  senti« 
ffios ,  non  de  Inopla  nostra  diviiias  ^os  ezlgere ,  sed 
m^ndo  pcfereyqnacrcrc,  poisare  debcmos;  ut  ille,  apud 
qnem  est  fons  vlt»,  det  nobis  inebriari  ab  ubertate  do- 
fhos  snsc,  ct  voluptaiis  suac  potari  torrente  (P<a/.  xxxv, 
f,  10) :  quo  Innndatl  atqne  vegetati,  non  solum  tristi* 

tin  non  absorbeamur ,  vernm  eilam  gloricmur  in  iri-* 
Imlailonibns,  sclcntes  quia  (ribulatio  patientiam  ope- 

ratur ,  patientia  probaiionem ,  probatio  spcm ,  spes 

▼ero  non  confvndil  (Rom.  v,  3-5) ;  non  quia  per  nos 

ipsos  hoc  possumus,  sed  quoniani  Qliaritas  Dei  difTusa 

est  in  cordibus  nostris  per  Spiritnm  sanctum  qni  datus 

est  nobis. 

8.  Detcctavit  mc  isu  saltem  per  littcras  loqiii  te- 

com,  qiise  ciim  pncsente  non  potui :  et  hoc  non  pro- 

ptcr  (e,  qiii  non  alta  sapiens  consenlis  bumilibits 

{Id.  XII»  16);  sed  propter  quosdam  qui  nimiiim  arro^ 

gant  human:c  voluntati,  quam  lege  data  pntantad  cam 

implendam  sibi  posse  sufDcere,  nolla  supcr  doctrinam 

legis  gratia  saDetae  inspirationis  adjutam :  perquorurn 

dispotationcm  lofirmiiati  bominom  miserae  atque  in- 

digs  siiadctur,  ot  nec  orare  debeamos  nc  intremos  in 

tentitionem.  Non  qola  boc  audent  apertc  dicere ;  scd 

eorum  scntentiam,  vellnt,  nolint,  boc  otiqiie  sequitur. 

Mam  ulquid  nobis  dicitor,  Yigitate  el  orate  ne  intretis 

in  tentationem  (Matth.  xxvi,  41)?  ulqiiid  etiain  sccun- 

dom  banc  exhoriationem,  cum  docoret  orare,  pncce- 

pit  otdicamus,  Nenosinfcrasin  tentationem{ld.  vi,  13); 

al  hoc  non  impletor  ex  adjuiorio  gratix  divin»,  scd 

id  totum  cst  in  arbitrio  voluntatis  humanae?  Qnid 

plura?  Saluta  fratres  qui  tecum  sunt,  et  orate  pio  no- 

bis,  nt  salvi  simos  sccundum  illam  salotem  de  qoa 

dicilor :  Non  esi  opms  sanis  medkus^  sed  mate  habenti- 

fof;  nan  veni  vocare  jusios^  sed  peccatores  {Id.  ix, 

i%  13)  Orate  ergo  pro  nobis,  ot  josti  simos;  qiiod 

qiildcm  homo  non  potest  nisi  norit  et  Tciit,  et  erit 

continno  qoi  plene  voloeril :  sed  hoc  ipsom  in  eo 

pon  crit,  nisi  gratia  Spiritos  sanetur,  el  adjuvetor  ut 


EPISTOLA  CXLYI  *  (a). 
Pelagium  resalutat^  et  pro  Utteris  ipslus  ol 

gratiam  habet. 

Domino  dilcctissimo,  ei  dcsiaeratissiroo  fratri  Pcucio» 
AuGCSTUxns»  in  Domino  salutcm. 

Gratias  ago  plurimiim  qiiod  me  litteris  {b)  tuls  exhi- 
larare  dignatiis  es ,  et  certum  facere  de  salute  vestra. 
Retriboat  tibi  Dominus  bona ,  qoibos  semper  sis  bo- 
nus,  cl  cum  Ulo  xterno  vivas  in  «ternum,  clomine  di- 
lectissimc ,  et  desideratissime  frater.  Ego  autem  etsi 
in  me  non  agnosco  prxconia  de  me  tua,  qaae  lose  Bc- 
nigniuitis  cpistola  continet ;  bcDCvolo  tamcn  animo 
crga  exlguitalem  meam  Ingratus  esse  non  possiun : 
simul  admonens  ut  poiiu^  ores  pro  me ,  quo  talis  a 
Domino  fiain,  qualem  me  Jam  esse  arbilraris.  £i  a/mi 
mam :  Memor  nostri,  incolumis  Domino  placcf|8,  4o- 
mine  dilectissime,  ct  desideratissime  frater. 

DE  PUABUS  PR0}(I1|E  SEQUENIIBUS 
EflSTOLIS. 

(U^.  n  EETRACT.  ^PDT  XLI.) 

De  Videndo  BtQ  scripn  librmn^  uln  de  spiriimali  cott 

pore  quod  erit  in  rentrrectione  sanctorum^  inquinthmem 

ditigentiorem  distuti,  utrum  vel  quomodo  Dems  qm  spir 

ritus  est,  etiam  per  corpus  tale  videatur  :  sed  emn  posiea 

qumstionem  sane  digicillimam  in  fiovtstfiiiOy  Idesiinvh' 

cenmo  ei  secundo  tibro  de  CiviUUe  Dei ,  satis  quantmm 

arMtror  explicavi.  Invem  etiam  in  quodam  nostro  co- 

dice  ^inqva  et  iste  liber  est^  quoddam  Commordtorham 

a  me  faetum  de  hac  te  ad  episcopum  Siceenscm  Fortth' 

natianum ,  quod  in  opuseulorum  fnepnim  indieuio^  nec 

inter  libros,  nee  inter  epistolas  esi  notatum.  Bic  liber  me 

incipit :  c  Memor  debiti.  >  Itlud  auiem  :  c  Sicmi  prm* 
sens  rogavi.  > 


DE  YIDENDO  DEO 

LIBER, 
SEn 

EPISTOLA  CXLYII "  (c). 
Docei  Deum  corporeis  ocutis  videri  non  possOm 

AcGUSTiKus  Pauluue,  salutcm  *. 

1.  Memor  debitl  quod  ^x  tua  petitione  ^t  meaprou 
mlssione  factum  est,  religiosa  fan^ola  DdPaolin^ 
persolutionis  qnoque  ejus  negligens  esse  non  debuL 
Cum  enim  pctivisses  ut  de  invisibili  Deo,  otrum  per 
oculos  corporeos  possit  videri,  prolixe  aliquid  copio- 


^  ID  1188.  inscrlbitnr :  Uber  ad  paulpman  de  videndo 
Deo  :  nec  babcniur  isthxc  verb^  pauluuB  satiHem;  lioe( 
pramotetnr,  Migustihus. 

*  Huc  translata  est  ex  libro  de  Gestis  Pelagii. 

**  Emendata  ad  a.  a.he.  b\,  c  oc.  cb.  g.  |pr.  j.  n.  r.  a. 
vc  dobs  bn.  duos  t.  trcs  sb.  quinqoc  v.  et  ad  Am.  Bad.  Er. 
Lov. 

(a)  Ex  IQ).  de  Qeslis  Pelag.  Quae  autem  140  erai,  nunc  905. 
Scnpta  drca  an.  413. 

(b)  Pelagius  bitegrilatem  fidci  siuc  prol«tunis  in  nioa- 
polilana  ^nodo,  quse  exeunte  anno  415  habila  ftiH,  h» 
litleras  ahas(|ue  ab  ortbodoxi^  eplsco|)is  sibi  directasy  pro- 
tultt,  oti  in  liiiro  dc  Gestis  Pelaffil  narrat  Auffustinus.  auem 
^l.nn.SO-53.  »        --•  i     -^ 

(r)  Alias  112:  qox  aolcm  1  (7  crat,  nunc  S5.  Scrinta  vlde- 
turaq.41?.  •      .  . 


W7  EPIST0LAT113M 

6Ci|iie  ad  tc  scril>crcm,  nogarc  non  polui,  ne  sanctum 
tiiuni  sluciium  oflendercm ;  sed  promissuni  distuli, 
si\c  propicr  aFias  occnpaliones  meas,  sive  quod  a  mc 
1(1  flagitarclur,  undc  aliquanto  diuliuscogitari  oporlc- 
hat.Scd  cum  tanla  rescssct  qunc,  cogitando  non  tam 
quid  de  ea  scntiendum  diccndumvc  cssct,  qunm  quo- 
nam  modo  persuadendum  iis  qi*i  diversa  sentirenf, 
ficrot  difficilior ;  flnem  aliquando  dilationi  adliit)endum 
putavi,  sperans  divinum  adjulorium  magis  milii  scri- 
bcnti  quam  diflercnliadfuturum.  Qunmobrcro  primum 
niilii  videtur  plus  valerc  in  hac  inquisiiionc  vivcndi 
quaro  loquendi  modum.  Nam  qui  didiccrunt  a  Do- 
mino  JesuCbristo  miles  esseetbumilescorde  {Slalth. 
Yxi,  29),  plus  cogitando  ct  orando  proficiunt,  quam 
Jogendo  ei  audiendo.  Necidcotamen  agere  partcs  suas 
^crmo  ccssavcrit ;  sed  cum  plantator  et  rigator  offl- 
cium  sui  gesscrit  muneris,  cxtera  illi  qui  dat  incre- 
mcntum,  relinquit :  illc  quippe  ctiam  ipsum  planta- 
torem  rigatoreroque  formavit. 

2.  Secundum  interiorcm  igitur  homincm  percipc 
verba  IntcUcctus.  Ipse  enim  reuovatur  dc  die  io  diem, 
elinro  curo  extcrior  iste  corrumpilur  (II  Cor,  iv,  16), 
i^ive  castiptione  abslinentias,  sive  aliqua  morbida  va- 
lcuidine,  siirc  quoUbet  casn,  vc(  ccrte,  quod  nece$se 
est  etjatn  iis  qui  sano  corpore  diu  vivant,  ipso  xtati^ 
«ccessu.  Erige  itamue  splrilum  mcQlis  tuae»  qui  reno- 
vatur  in  agniUone  Dei  sccundum  inuiginem  ejus  qui 
emvii  euin  (CofoM.iii,  10);  ubi  per  fldero  in  te  habi- 
lai  CJiristus(E^.  lu,  17);  ubi  non  esl  Judxus  ct 
Grxcus,  servus  et  liber ,  masculus  et  femina  (GaiaL 
III,  28) ;  ubi  non  moricris,  ciim  solvi  corpore  coppcris, 
quia  ncc  ibi  marcuisti,  cuni  sis  anuis  gravis.  IIoc  in- 
tcriore  tuo  crecta  intende,  ct  vidc  qux  loquor..  Nolo 
nuclorilatcm  meam  scquaris,  utideo  putestibi  aliquid 
ncccssc  esse  crederc,  quoniam  a  inc  dicitur :  scd  aut 
Scripturis  candtiicis  crcdns,  si  quid  nondum  quam 
vcrum  3il  vidcs,  aut  iDtcrius  dcmonslranti  veritnti,  ut 
lioc  plane  vfdeas. 

3.  Cxciiipli  gratia  dicam  aliquidquo  ad  lixc  certius 
prxsiruaris,  et  Inde  potissimum  unde  nobis  iii  hoc 
ipso  opere  proposilus  est  disputandi  hibor.  Gredinius 
\idcri  Deum,  non  quia  viderous  vel  per  ociilos  corpo* 
ris  sicui  videmus  hunc  solem,  vd  inenlis  obiutusicut 
sc  quisqiic  interius  vidct  viventero,  vidct  voicntem  , 
viJet  quxrcntem,  videt  scientem,  videt  nescicnt^m. 
Tu  iiaquc  Icctislpsa  bis  litteris,  solem  quidem  te  vi- 
disse  rccolis  per  oculos  corporis,  potcs  ctiam  sutim 
yidcre,  si  esi  id  temporis,  et  eo  loci  es  ubi  ex  ea  pnrtc 
coelum  oculis  tuis  usque  ad  solem  contiicndum  paict. 
Ad  illa  vcro  videnda  qux  mente  conspici  dixi,  id  est 
quod  vivas,  quod  vidcre  Deum  velis,  quod  id  rcqiiiras, 
quod  te  vivere  et  velle  et  quaerere  scias,  quomodo  au* 
tem  Dcus  videatur  nescias;  ad  lixc,  inquam,  omiiia 
videnda  non  ociilos  corporis  adhibes,  nec  intervallum 
loci  pcr  quod  intendatiir  obtutus ,  ut  ad  ea  cemcnda 
perveiiint,  seutis  aut  quxris  :  sic  vidcs  vitaro  tuam, 
voluiitntcm,  inquisitionem,  scicntiain,  igr.orantiam, 
qiiia  ncc  ipsa  cst  contcmnenda  visio ,  videre  qiiod 
ucscias.  Sic,  iiiquam,  vides  hxc  omiiia,  ut  iu  tc  videas, 


CLASS1S  ni.  SBn 

apud  tehabeas,  ac  sine  ullis  ngurarum  lineamcntis 
colorumque  nitoribus,  tanlo  clarius  et  ccrlius,  quanta 
siiliplicius  interius(|ue  conspicias.  Cum  igitiir  iicc  cor- 
))oris  oculis,  sicut  corpora  sive  coelestin,  sivc  terrc- 
slria,  nec  mentis  aspcciu,sicut  ea  sunl,  quonimnoa- 
iiiiUa  commcinoravi,  qtisc  apud  temctipftam  certissinie 
iiitueris,  nuiic  vidcaniHS  Deum ;  cur  credimus  cuiii 
vidcri,  iiisi  quia  ScriptURcaccommodamus  fldcm,'ubi 
lcgitur,  Deati  mundo  corde ;  quoniam  ipsi  Dcum  vide- 
bunt  {Maiih,  v,  8) ;  ct  si  qua  alia  in  hanc  sentchtiam 
eadcm  divina  nuctoriiate  conscripla  sunt,  cui  non  cre» 
dere  nefas  duciinus;  crcdere  autcro  pictatis  esse  mi« 
niroe  dubit^imus  ? 

4.  Ilanc  iiaque  distinctionem  tene ,  ut  si  quid  le 
adinonuero,  disscrendo,  quod  ita  videas  oculis  camls, 
vel  ullo  alio  sensu  ejus  seiitias,  seu  te  scusisSe  reoo- 
las  sicut  seiitiunturcolores,  fragOres,  odores,  sapores« 
fcrvores,  et  si  quid  aliud  per  corpus  cernendo,  au« 
diendo,  olfaciendo ,  g ustande ,  tangcndo  senliamus: 
aut  ila  videas  mentis  iiitiiitu,  ut  vides  vilain,  voIub* 
tatem.cogitsiionem,  memoriam,  intetligentiam,  sci- 
cntiam,  fidem  tuam,,  et  quidquid  atiud  mcntc  conspi- 
cis,  atque  ita  esse  non  tantiun  -  crcdendo,  sed  plaiie 
vivendo  nen  dubitas;  liocnie  judices  ostcndisse.  Quod 
aotem  non  sic  ostendero,  ut  aiit  corporis,  aut  animl 
sensu  visiim  perceiaumque  tencatur,  et  tamcn  dixers 
aliquid  quoil  aut  vcnim  quidom,  aiil  falsum  esse  n^ 
cesse  sit,  sed  nuHo  illorum  di:Am  gencrc  vidcatart 
restit  ot  tantummodo  credaiiir  vel  non  credatiir.  Setl 
si  divinaram  Scripturarum,  earum  scilicet  qH;e  cano* 
nicx  in  Ecclcsia  nominantiir,  |>erspicna  firaiatur  au- 
ctoritate,  sine  ulla  dubitatioue  credendum  est.  Aliis 
vero  testibus  vel  lestiinoiiiis,  qiiibiis  ali()tiid  creden- 
dum  cssc  suadetur ,  tibi  credere  vel  iion  crcdere  Ik 
ccat,  quanlumeamomenliad  faciciidum  fluem  vel  ha» 
bcre  vel  noii  hal)erc  perpendcris. 

5.  Si  enim  ca  qu.nc  non  vidimus,  lioc  esl,  iii  pray 
senti  apparcntia  '  iion  sensiiniis  vcl  menlc  vcl  cerporo, 
neque  de  Scripturis  sanetis  vel  legendo  vcl-  audicitda 
didicimus,  nulh  omniiio  credidissemiis;  unde  seire* 
mus  esse  civitatcs  ubi  nunqunm  fuiinus ;  vel  u  Romulo 
coiidilam  Romam,  vel,  ul  de  propioribus  loqiiar, 
Gfmstantinopolim  a  Constantino  ?  unde  postremo 
sciremus  quinam  parentes  nos  procreavissent,  qiiibus 
pairibus,  avis,  majoribus  geniti  esscnius?- Tuliuni 
qulppe  cum  plurima  sciamus,  non  tamen  ea  vel  ullo 
sensu  prAsentia ,  sicut  soleni ,  sicut  nostri  aiiiiiii  vo- 
lunlatem ,  vel  canonicorom  eloquiorum  auctontnie, 
sicut  Adam  fuisse  priinuin  horoiiicin,  aiit  Christuin  \n 
carne  naium  passumque  resunrexisse  didicimus ;  seil 
aliis  referentibus,  de  quoram  lcstimonio  in  lioc  duu- 
taxat  reram  genere  minime  dubitandum  esse  puiavi- 
mus.  1n  qolbus  si  alieubi  falliinur,  cr^dcndo  vcl  ita 
esse  quod  non  iti  est ,  vel  non  ita  csse  quo<i  ita  e$l, 
hihil  pericnli  esse  Judicamas,  si  non  sit  coiilra  illao 
lidem  qua  pielss  iiiformatur.  Hxc  pneiocutie  mca  noti' 
ditiu  propositain  discotit  qaa*stionem ,  scil  te  atqu«^ 

1 1.OV.,  f>i  priBmtin.  At  alii  onuics  )ilri  habont,  in  pr^ 
t.itti  apparenttfr,' 


m 

alios  qui  ifrta  lecluri  8unt,  pRcslrQltqualessea  meoriiin 
teuquorumlibet  scnptorum  judioes  esse  debeaiis;  nc 
Yd  scire  vos  opiuemini  quod  nescitts,  vcl  temere  crc- 
daib  quod  neque  corporissensibus  aut  animi  contuitu 
iii  ejusdem  rei  quae  cognoscenda  est,  evideniia  perue- 
pistis,  nequecanonicarum  Scripturarum  auctoriiaie, 
eliamsi  iiou  adfuitsenslbus  vel  animi  Telcorporis  ve- 
itri»  tamen  credendum  esse  didicistis. 

CAP.  PRIIIUM. — 6.  Jamneergovenimusad  caiisam? 
•n  adhuc  lecturus  instruendus  est?  Non  nulli  enim  putanl 
ipium  quod  dicimus  credere,  cum  rcs  vera  creditur» 
hoc  Bolum  esse  mente  conlueri.  Quod  si  ita  est ,  fal- 
lilur  ista  nostra  superior  prxlocutio,  in  qua  distinxi- 
mus  aliud  esse  aliqiiid  sentire  per  corpus,  sicut  in  coelo 
iolcm,  el  in  terra  montem,  arborero,  corpusve  quod- 
libet;  el  aliud  mentis  intoitu  rcm  nihiloniinus  cTiden- 
lein  y  aicut  uostra  voluntas  a  noblsmetipsis  intus 
iMplcitur  eum  aiiquid  volumus»  tcI  cogitaiio  cum 
eogitamus,  tcI  roemoria  dum  recordamur,  Tci  tale 
aUquid  in  auimo  alne  corpore  :  aliud  autem  credere 
qmd  m  corporis  mentiSTc  conspectu  nec  adest  nec 
«dfiiisse  recoliUir;  sicul  sine  parentibus  creatum 
Adam«  61  nalum  ex  Virgine  passumque  resurrexisse 
Cbristum.  Ii»c  eiiim  etiam  corporaliter  facta  sunt,  et 
f  ideri  per  corpas,  si  tunc  adesscmus,  utique  poioerunt : 
jaonc  autem  non  adsunt,  sicut  adcst  isia  lux  qux  oculis 
aernitur,  aul  Toluntas  qua  nunc  aliquid  voluinus,  quae 
menle  conspidlur.  Sed  quia  hxc  disiinctio  falsa  non 
latt,  profecio  iila  pRrstructlo  miniis  habebat,  quod 
imor  credere,  et  aliquid  pncscns  mente  conspicere, 
IM  omnino  unum  atqiie  idcm  putare;ur ,  parum  clara 
Iberat  elocutione  discretum. 

CAPUT  ii.  —  7.  Quid  ergo  dicimus?  Num  satis  est 
01  inter  Tidcre  et  credere  hoc  disUire  dicanius,  quia 
pnesentia  videntur,  creduntiir  absentia?Plane  forsikin 
aalis  est,  si  pRcscnlia  illa  hoc  loco  intclligamus  dicla, 
quaa  praesto  sunt  scnsilms  sive  aiiiini  sive  corporis , 
uude  cliam  ducio  vocabiilo  pRBsentia  noininanliu*.  Sic 
enim  iianc  lucem  corporii  sensu,  sic  et  meam  volun- 
talem  pkine  video,  quia  pncslo  est  animi  sensibus, 
•tque  intus  mihi  prxscns  esl.  Si  quis  vero  mihi  iiidi- 
cei  Toluntatem  stiam ,  cujiis  os  et  vox  inilii  prxscns 
eal ;  tamen  quia  ipsa  Toiunias  quam  mihi  indicai,  luiet 
•ensum  corporis  et  aniini  mci,  credo,  non  video  :  aut 
•i  eum  roentiri  existimo,  non  credo,  etsi  rorte,  ut  di-p 
Cilf  ita  sil.  Creduiilur  ergo  illa  qiias  absunt  a  sensibus 
Dostris,  si  videtur  idoiieum  quod  cis  tehtimonium  per- 
hibclur.  Yidentur  autem  quae  prxsio  suni,  unde  et 
llResentia  nominanlurTel  animi  velcorporis  sensibus. 
{iam  cum  ainl  quuique  corporis  scnsus ,  ccmendi, 
•Odiendi,  olfaciendi,  guslandi,  tangcndi ;  visus  quidem 
^  eis  praecipue  oculis  atliibutusest,  vcrunitamcn  hoc 
Terlw  utiiniir  ei  in  coileris.  Non  enim  tanlum  diclmus, 
Vide  quid  luceat;  sed  eiiam,  Vide  quid  sonet,  Yide 
qoid  oleat,  Vide  quid  sapiat,  Yide  quid  caleat.  Nec 
quia  dixi  ea  credi  qva^  absunt  a  sensibus  nostris ,  sic 
aecipiatiir  ut  inter  iila  deputeulur  qux  aliqiiando  vi- 
dimus,  ei  nos  vidisse  retincmus  certique  sumus, 
qiiamvis  tuitc  non  praeato  sintCumrecolualur  a  nobis. 


S.  AUGDSTINI  EPlSCOPi  . 

Ncqueeiiim  inter  credita,  sed  intcr  visa  depmantur; 
ct  idco  iiota  suni,  non  quia  fidem  habuiamt  aliis 
tesiibus,  sed  quia  nos  Tidisse  sme  dobio  rocordamor 
ei  sctmus. 

CAPUT  lli.—  8.  Constat  igitur  nostra  acieniiaex 
tIsIs  rebus  ct  creditis :  sed  m  iis  quae  Tidimiis  vel  vi- 
demus,  nos  ipsi  testes  snmus;  in  bis  aulem  qax  cre- 
dimus,  aliis  testibus  moTemur  ad  Gdem,  cuoi  earura 
rerum  quas  ncc  Tidisse  nos  recolimus,  nec  videmua, 
dautur  signa  vel  in  vocibos,  vel  in  litteris,  tcI  in  qui- 
busque  documciiiis,  quibus  visis  non  visa  credanlur. 
Non  aulcm  immerito  scire  nos  dicimus  non  soluro  ea 
quae  Tidirous  aut  videmus,  verum  et  illa  quae  idoneis 
ad  quamque  rem  coromoti  teslimoniis  vel  testibio  cre- 
dimus.  Porrosiscire  non  incongrucnterdicimareliam 
illud  quod  certissimum  credimus,  hiiic  factum  cst  ut 
eliam  rectc  crcdita,  etai  non  adsint  sensibus  noalris, 
Tidere  mente  dicamur.  Sdenlia  quippe  maiti  IrilMii- 
lur ;  sive  per  corporis  scnsus,  siTe  per  ipsum  mlaiiim 
aliquid  perccptum  cognitumque  retinoal :  el  fldes  ipaa 
mente  utique  Tidctur,  quamvis  hoc  fldc  credaturqdod 
non  videtur.  Unde  el  apostolus  Petrus  dicil,  in  quitn 
modo  non  videntei  cr$dUi$  (I  Pei.  i,  8) :  et  ipae  Domi- 
nus,  Beali  qut  non  tnderuntt  et  crediderunl  {Joan.  xx,  S9). 

9.  Cum  itaque  dicitur  hoinini,  Credc  Christuin  rc- 
aurrcxisse  a  niortuis;sicredil,  altcnde  quid  videat, 
aitende  quid  credat,  el  utrumque  disceroe.  Tidel  ho* 
minem  cujus  audit  voccm;  et  ipsa  vox  in  tIsIs  corpo- 
ralibus  deputalur,  secutidum  ea  qux  supra  diximus. 
llxc  duo  suiit,  testis,  ct  tcsiimonium :  quorum  ad  ocu- 
los  unuiii,  ad  aures  alterum  pertinet.  Sed  hunc  leatem 
fortasse  alioruro  lestimonioruin  aucloritas  coiifinoal, 
divinarum  sciliccl  Scripturaruin,  vel  quoruinlibet  alio- 
rum,  quibus  cst  motus'  ad  (ideni.  Scripturx  ad  visa 
perliiieiil  corporis  oculoruin,  si  eas  legit;  vel  auriuni, 
si  aiidivit.  Vidcl  autcro  aniino  quidquid  rigiiris  liltera- 
rura  sonisve  signincari  inlcllcxil.  Vidct  ipsain  Gdem 
suam,  qua  sc  crederc  sine  cunctationc  respondet.  Vi- 
dei  cogitaiioiicin,  qua  cogital  quid  ci  possit  prodcsse 
quod  crcdiL  Videt  voluntatein,  qua  acccssit  ad  susci- 
piendaro  rcligionem.  Vidct  ctiaro  ipsius  resurrectionis 
quainduni  itnagiiicro  in  aniroosuo  faciam,  sinequain- 
tcliigi  non  potest  qiiidquid  factum  corporaliter  dici^ 
tur,  sive  crcdatur,  sivc  non  crcdaiur. 

CAPUT  lY. —  Sed,  ul  puto,  dislinguis  quomodo  vi« 
deat  ndem  suum  qua  crcdit,  ct  quoinodo  videal  illam 
rcsurreciionis  iin:igincni  in  animo  suo  facUim,  quam, 
si  hoc  uudil,  videt  eiiain  qui  non  crcdit. 

10.  ilxc  crgo  oinnia  videt,  partim  corpore,  parlim 
mciiie.  Volunialcro  vcro  cjiis  a  quoaudit  ut  credat,  ei 
ipsain  Christi  resurrcclionero  non  videi,  sed  credil; 
ct  taroeu  cam  Vldcrc  dicilur  quodam  mentis  oblutu« 
magis  secunduro  testirooniorum  lidcm,  quam  rcrum 
prxsentia  creditarum.  illa  enim  qnx  videt,  adsunl 
sensibus  vel  animi  vel  corporis;  quas  autcm  credit, 
absunt  a  sensibus  et  aiiimi  et  corporis.  Quamvis  to- 
iuntas  ejus  a  quo  audit  ul  credat,  uon  sit  prxtcrita, 
sod  maneat  in  loquenle :  quain  iu  seipso  ideui  ipte 
qui  loqiiilur  vidct;  iilc  vero  qui  audit,  iiou  cam  videl 


EPISTOLARUM 

W  credil.  Resiirrcctio  aulem  Chri:»U  prxterita  est, 
qitani  nec  illi  viderunt  homines  qui  lunc  fuvTuiit.  Nam 
qni  viderunl  Tiveniem  Chrisium  quein  Yiderani  mo- 
risntem,  ipsam  Umen  resurreclionem  cuni  fleret  non 
TkJerunt,  sed  eam  certiasime  crediderunt,  videiido  et 
tangendo  TiTum  quem  noverant  mortuum.  Nos  totum 
eredimus,  et  quod  resurrexerit,  el  quod  ab  honiiuibus 
tonc  TisQS  et  conjrecutus  sit,  et  qiiod  nunc  Tivat  in 
coelis,  nec  jam  moriatur,  et  mors  illi  ultra  non  domi- 
netor.  Res  antem  ipsa  ncc  corporis  noslri  sensibus 
adest,  sicut  adest  lioc  coeloro  et  terra,  nec  nostrsB 
fnentis  oblotibus,  sicul  adest  fides  ipsa  qua  hoc  cre- 
dimus. 

II.  Sed  jam  satis,  ut  puto,  isU  mea  pnclocutione 
reeognovbti  quid  sit  Tidere  Tel  mentc  Tei  corpore,  et 
qoid  ib  eis  distet  credere.  Quod  quidem  Ui  nienle,et 
Tidetor  mente ;  quoniam  menti  uoslR»  fides  iiostra  coii« 
spicoa  est.  Sed  lamen  qood  radem  fide  creditur,  abes>t 
et  ab  aspecto  corporis  noatri,  siciU  abest  corpus  io 
qoo  Glirislus  resorreiit ;  et  ab  aspecto  mentis  alterios, 
sicut  abest  ab  aspectu  mentis  meae  fides  tua,  quamris 
eam  esse  in  te  credam,  cum  eam  non  Tideam  corpore, 
qood  nec  to  potes;  nec  meiite,  quod  lo  potos,  sicut 
ego  mcam,  quam  tii  non  potes.  Ncmo  eniin  scit  qoid 
agator  in  homfne,  nisi  spiritus  hominis  qui  in  ipso 
est  (I  Ofr.  II,  11),  donec  Teniai  Dominus,  et  illuminet 
abscoiidiutenebrarum,  et  manlfestetcogtiaiioncscor- 
dis  (Id,  iT,  5),  ut  eas  non  solum  quisque  suas  videat, 
ti*d  et  allorum.  Secundom  lioc  enim  dixit  Apostolus 
neminem  scire  quid  agatur  iii  lioiiiine,  nisi  spiritom 
bommis  qoi  in  ipso  est.  secundum  quod  videmus  ki 
nobis :  nam  seciinduro  id  quod  creditnus  nec  Tidc- 
mus,  et  multos  fideles  esse  novimus,  ei  multis  noti 
siimus. 

CAPUT  V.— 12.  Si  ergo  jam  isu  disiincta  sunt,  ve- 
niamus  ad  causam.  Scimus  possc  Dcum  vidcri,  quo- 
Uiam  scriptum  est:  Beati  muHdo  corde;  qwniam  tpu 
Deum  videbunt  {Matth,  t,  8).  An  Torte  non  deboi  di- 
cere,  Scimus ;  sed,  Crodiinus :  quoniaiii  Dcuin  neccor- 
pore  aliquando  vidimus,  sicut  lianc  iucem ;  nec  mente, 
sicut  ipsam  in  nobis,  qua  id  credimus,  fidem ;  scd  Un- 
lum  quia  scriptum  est  in  ea  Scriplura  cujus  fideles 
Bumus,  quod  verum  sit  minime  dubiUmus?  Aposio- 
|us  tamen  Joannes  cum  Uile  aliquid  diceret,  Scimns, 
inqiiit,  quia  eum  apparuerit^  nmiles  ei  erimus;  quoniam 
vidcbimus  eum  iicuti  eif  (1  Joan.  iit,  2) :  ccce  scire  se 
dixit  quod  nondum  lactum  fucrat,  nec  vidcndo,  scd 
credeiido  cognovcrat.  Recte  iuque  diximus,  Scimus 
Deum  possc  videri ;  quamvis  eum  non  vidcrimus,  sed 
di^iiix  auctoriuti  qux  sanctis  Libris  contiiielur,  cre- 
didcrimus. 

i5.  Quid  ergo  est  qood  eadem  dicit  auctorius, 
Oeum nemo vidit  unquam (Joan,  i,  18, ell  Joan, it,  12)t 
An  forusse  rcspoitdetur  quod  illa  leslimonia  de  vi- 
deiido  Deo  sunt,  noii  de  viso?  Ipsi  cnim  Deum  vide^ 
buntt  dictum  est;  noii,  Viderunl:ct  noii,  Vidimtis; 
K*d,  Vf(ie6fmiif  eum^cutiest.  l^ruindc  his sentcntiis  iion 
c»t  contrarium,l>eHiii  uemo  vidit  ttii^m.  Vidchunl  eiiini 
fUCm  n^'U  vidcnint,  qoi  mu:ido  cordc  filii  Dei  e:se  to- 


CLASSIS III.  m 

luerint.  Quid  esl  crgo,  Vidi  Deum  faciead  faciemptt  M/va 
faeta  eu  amtna  mea  {Cen.  xxxii,  30)?  An  ct  iioc  noo  est 
comrarium  illi  quod  dictum  est,  DeKiii  nemo  vidil  un* 
quam  {Joan.  i,  18)?  £t  illud  quod  de  Moyse  scriptum 
est,  quia  loquebatur  cum  Dco  facie  ad  faciem^  sicul  quk 
toquitur  ad  amicum  suum  {Exod,  xxxiii,  11);  el  ilUid 
quod  pn)pheu  Isaias  de  seipso  loquens  ait,  Vidi  De^' 
minum  sabaoth  sedentem  in  throno  (Isai.  Ti,  1):  et  si 
qua  alia  solettt  similia  teslimonia  ex  eadem  auctoriute 
proferri,  quoinodo  noii  sunt  cotilraria  seiilenlisc  qua 
dictum  est,  Deum  nettio  vidit  unquam?  Qiianquam  et 
ipsum  Evangeliuin  (lolesi  puUri  sibi  esse  contrariiim. 
Qiiomodo  enim  vcrumest,  quod  in  eo  dici:ur,  Qniiii^ 
vidit^  vidit '  et  Patrem  {Joan.  xiv,  9),  si  I^eifni  itcviio  «i* 
dit  unquam?  quoinodo  Tcrum  cst,  Aiigeli  eorum  m«- 
per  vident  faciem  Palris  md  {Matth,  xviii,  10),  si  Deiciii 
nemo  vidit  unquam? 

14.  Qua  igitor  rcgola  intelligeoti»  isU  veloli  om* 
traria  et  repugnantia,  non  esse  contraria  nec  repo* 
giiare  probabimus?  Neque  enim  fieri  ulio  modo  potesl 
lU  ha*c  Scripturarum  auctorius  aliqiia  ex  parte  men* 
tiiitur.  Si  dicimus  in  eo  quod  scriptum  esl,  Deuu  m* 
mo  vidit  unquam,  homincs  Untummodo  intelligeiMkis, 
sicut  etiam  illud  dicium  est,  Nemo  sdt  quid  agatwnHs 
Iwmine^  nisi  spiritus  homims  qui  in  ipso  est  { 1  €cr.  ii,  11); 
netno  utlque,  scd  hominum :  neque  enim  hoc  de  Beo 
accipi  potest,  cum  de  Chribto  scriptum  sit  non  ofMS 
fuissc  ut  quisquam  iili  tcslimonium  perhiberct  de  h#* 
niine.  quoniam  ipse  sciebat  quid  esset  in  homine  {Jom. 
II,  25).  Nam  itoc  Apostolus  pbnius  explicans,  QMm 
fiemo,  inqiiil,  hominum  vidit,  nec  videre  potest  (I  Timi, 
Yi,  16).  Si  ergo  iu  dictuin  est,  Dcum  nemo  vidit  un- 
quam,  ac  si  dicerctur,  Ncmo  honiintiin ;  hactcnos  iilii 
quxstio  soluu  videbiiur,  ut  non  sit  liuic  senlenti»  con- 
trarium  quod  Dominus  ait,  Anqeli  eorum  semper  videni 
faciem  Piim's  mef ;  ut  scilicet  Angelos  Deutn  videro 
credamus,  qiieni  neino  vidit  unquam,  sed  lioniinum, 
Quoroodo  ergo  Deiim  vidil  Abialiam  (Gen.  xtiii,  1), 
Isaac  {Id.  xxvi,  2),  Jacob  (Id,  xxxii,  30).  Jub  (J4b 
xxxviii,  1).  Moyses  (Exod,  xxxin,  11),  Mich.-cas  (Hl 
Heg.  XXII,  19),  baias  (Isai.  vi,  1),  ct  si  qui  alii  sunt^ 
de  qtiibiis  veracissima  Scriptura  tesUtor  quod  Deuni 
Tideritil,  si  Dcum  nenio  unquam  hominum  \idil  nec 
Tidere  polest? 

15.  Qiianquatn  nonmilli  Totentes  eiiaiii  proharo 
iinpios  Tisuros  Doum,  a  diabolo  quoquc  ipso  Deuni 
visum  ptiUiit ;  sic  accipientes  quod  scriplum  oat  h\ 
libro  iob,  veni^sc  cum  Angelis  et  diabolum  m  con^ 
specturo  Dei  (Job  i,  G,  et  n,  1) :  ut  jain  et  illud  Tenta( 
in  qucXSlioncm,quotnododictumsit,Be(ilt  mundoeordBt 
quoniam  ipsi  Deum  vidcbunt  (Matth,  T,8);  et  illud,  Pi^ 
cem  sectannni  cum  omnibus  et  sanclificationem,  sine  qws 
nemo  poterit  videre  Deum  (  Hebr.  xii,  14 ).  Mulluta 
cnim  niiror,  si  eo  usque  progrediuniur  qui  existtnmiit 
impios  visuros  Deuro,  ct  a  diaboli)  visuin  Dcum,  ni 
eos  et  mundo  cordc  csse,  et  paccin  ct  satictificatioiicm 

>  Edd. :  Offt  fiie  videt,  videl,  etc.  .4t  Mss-  melioris  not;« 
coosuuler  Dal^eut :  i/ui  me  videtj  tidil^  etc,  jiixu  grau.u4 
tcxtum  0  Hmc(n  inut^  ^drace  Ijh  icliro. 


S.  ikUGllSTIM  ECISCOPI 


eum  omiiibus  assectari  asscvcrcnt 
^  16.  Nam  qnod  Dominus  ail,  Qui  nie  rirft/,  vidii  el  Pa- 
trem  {Joan.  xiv,9;,  polest  pauloauciuiusconsiileraluin 
non  Tideri  esse  conlrarium  ei  quod  dixit,  Deum  nemo 
viditunquam  {Id.  i,  iS).  Neque  enim  dixil,Quia  vidistis 
mc,  vidislis  et  Patrcm;  sed  dicendo,  Qui  me  vidil,  vidit  et 
Ptnrem,  ostcnderc  voluit  unitateni  substaniio!  Patris  et 
Filii,  ne  iii  aliqno  inter  se  putarentur  essedissimiles:  ac 
per  lioc  quoniam  vere  diclum  cst ,  Qui  me  vidit ,  vidit 
et  Patrem ;  prorccto  qnoniam  Dcuin  ncmo  hominum 
vidlt  uniquam,  ncc  Patrcm  quisquam  putandus  est  vi* 
disse,  nec  Filium  secundiim  qiiod  Dcus  cst  ct  Filiiis, 
ct  cum  Patrc  unus  Deus.  Nam  secundum  id  qiiod 
liomo  est,  ntiquc  in  tcrra  visus  csl,  ct  cum  liomiiiilius 
Gonversnius  cst  ( Baruch  m,  38,  et  Joan,  i,  14 ). 

GAPUT  Yl. —  l7.Sed  magiia  qusestio  esf,  quomodo 
non  sit  contrariiim  quia  tot  antiqui  viderunt  Dcum,  si 
Deum  nemo  nnqnam  vidit,  quem  ncmo  hominum  vi- 
4il,  ncc  videre  potest?  Yidcs  quam  diflicilcm  inihi 
INroposucris  qnacstionem,  unde  me  aliquid  prolixe 
copioseque  scribere  voluisti  ex  oocasione  brcvis  epi- 
tlolae  niea;,  qu»  tibi  visa  esl  diligeniing  el  uberias 
eiplifanda.  Yisne  ergo  altendere  qu»  apod  alion  in- 
lerini  compcri  divinarnm  Scripturarom  egregioa  Ira» 
datores,  qiild  de  visione  Dei  aenserinl,  ne  forte  sulO- 
ciant  desiderio  tuo,  quarovis  ea  forsilan  noverisT 
Pauca  ergo  isla  aiiende,  ti  placel.  Gum  Evaogelium 
exponena  beatus  Ambrosius,  MediolanensiB  epiicopiis, 
venisset  ad  eum  locom  ubi  Angelus  apparuit  in  iem« 
plo  Zachariae  sacerdoti,  ex  hac  occasione,  vide  quanta 
el  quali.i  de  Dei  etiam  visione  disseruil. 

18.  Non  immerilo,  inquit,  Angelut  videtur  in  templo ; 
^a  veri  sacerdotis  jam  nuntiabatur  adventus,  et  cwleste 
Merificium  parabaturf  in  quo  Angeli  ministrarent,  Et 
kette  appanusu  dicitur  ei  qtu  eum  repente  conspexit, 
Hoc  spedaliter^  aut  de  AngeliSf  autde  Deo  Scriptura 
divina  tcnere  eonsuevit^  ui  quod  non  potest  prtevideri^ 
apparere  dicatur.  Sic  enim  habes:  c  Appandt  Dews 
Akrahee  ad  iUcem  Mambre  >  {Gen*  xvni,  i).  Nam  quia 
mae  non  preesentitur,  sed  repentino  uidetur  aspectu^  ap^ 
parere  memoratur.  Non  enim  similiter  sennbitia  videi^ 
iur,  et  is  in  cujus  voluntate  sUum  est  viderij  et  cujus 
naturas  est  non  videri ,  voluntatU  viderL  Nam  si  non 
t*ifi/,  non  videtur ;  si  vult,  videlur,  Apparuit  emm  Deus 
AbrahK^  qma  voluit ;  alHs,  qtda  noluit^  non  apparuii. 
Yisum  est  eiiam  Stephano,  cum  tapidaretur  a  populo^ 
aperiri  coelum  ' ;  vtsau  est  etiam  Jesus  stans  ad  dexte^ 
ram  Dd {Aet.  vHySS), et  non visus  est  a  populo,  Vidit 
Ismas  Deum  sabaoth  {Ism.  vi,  i)  ;sed  alius  videre  nou 
potuitf  quia  eui  plaeuit  apparuit.  Et  quid  de  hominibus 
ioquimur,  cum  etiam  de  ipns  ccelestibus  Virtutibus  el 
Potestatibus  tegerimus  quia  c  Deum  nemo  vidit  unquam  ?  » 
e$  addil  quod  uitra  cmlestes  esi  PotestateSf  c  Unigenitus 
FiliuSf  qui  est  in  »nu  Patris ,  ipse  narravit.  >  Aut  aC" 
quiescatur  igiiur  neeesse  eu^  m  Deum  Patrem  nemo  vidii 
unquam ,  Filium  visum  esse  in  Veteri  Testamento  ;  ei 
desinant  hwretici  ex  Virgine  d  principium  dare^  qui 

1  nad.  Am.  Er.  et  Mis.  quatuordecim :  risus  esi  etiam 
Siepfuino  aperirc  ciBtum. 


anlequam  naocereiur  ex  Virgine  vidtbalur.  Aui  eerte 
refelli  non  polest,  vel  Patrem,  vel  Filium,  vel  cerU 
Spiritum  sanctum,  si  tamen  est  Spiritus  sancti  vt«fo,  ea 
specie  videri,  quam  voluntas  elegerit,  non  nalura  forma" 
verit ;  quoniam  Spiritum  quoque  visum  accepimus  tt 
columba  { Matth,  m,  16  ).  Et  ideo  c  Deum  nemo  vidii 
unquam,  >  quia  eam  quas  in  Deo  *  habitat,  plenitudinem 
divinitatis  ncmo  conspexil,  nenio  mente  aut  oculis  com^ 
prehendit :  c    Vidit  >  efitm,  ad  utrumque  referendum 
est.  Deuique  cum  additur,  c  Unigenitus  FiUus  ipse  nar- 
ravit,  >  menlium  magis  quam  oculorum  visio  declaraiur. 
Species  enim  videtur ;  virtus  vero  narratur :  illa  ocuCu^ 
lusc  menle  comprehenditur.  Sed  quid  de  Trinitaie  dh- 
cam  ?  Scrapliim  quando  voluit,  apparuit :  ei  vocem  ejus 
.  Isaias  solus  audivit,  Apparuit  angelus ,  et  nunc  prossta 
est,  sed  non  videlur.  Neque  enim  in  potestale  nosira  esi 
videre^  sed  in  potesiate  illius  apparere.  Tamen  elsi  po^ 
testas  non  est  videndi ,  est  gratia  promerendi  ui  videre 
possimus.  Et  ideo  qui  habuit  gratiam^  mendt  copiam: 
nos  copiam  mm  meremur,  quia  Deum  videndi  graiiam 
tum  habemus.  Et  quid  mirum  d  in  prigsenli  seeailo^  nid 
qumdo  vuli ,  Dominus  non  videtur  ?  in  ipsa  quoque  r«- 
surreciione  non  fanle  esl  Deum  videre,  tud  Us  qui  eorda 
dttt  mundo  :  ei  ideo  c  beaU  mundo  corde ;  ipd  euim 
Deum  videbunih{Matih.  v,  8).  Q^mtios  beaiosjam  mi- 
meraverai ,  et  tanten  videndi  his  Deum  non  promiserai 
faeuliatem  !  Si  ergo  H  qui  mundo  sumi  corde^  Deum 
videbuni  ;  utique  alii  non  videbunt.  Neque  emm  indigni 
Deum  videbunt ;  neque  is  qui  Deum  ddere  noluerii , 
potesi  Deum  videre.  Nec  in  loco  Deus  wdeiurf  sed 
mundo  corde ;  nee  corporalibus  oculis  Deus  quseriiur^ 
nec  drcumscribitur  visu,  nec  tactu  tenelurt  nec  auditur 
affutUf  nec  sentitur  incessu.  El  cum  absetts  putatur^  m- 
detur ;  et  cum  prcesens  est,  non  videtur.  Denique  nee 
Apostoli  onmes  Chrislum  videbant ;  et  ideo  ait ,  c  Tanto 
tempore  vobiscum  sum,  etadhue  me  non  cognonstis  ^ 
(  Joan.  XIV,  9 )  I  Qni  enim  cognovit  qua  dt  latitudo,  e$ 
longitudo,  et  altitudo,  et  profundum,  et  supereminentem 
scientiiB  charitalem  Chrisli ,  vidit  et  Christum  ,  vidit  ei 
Pairem.  Nos  enim  jam  secundum  carnem  non  nodmus 
CMstum  ( U  Cor.  y,\6)fSed  secundum  sfnritum.  Spt- 
ritus  enim  ante  faciem  nostram   Chrisius  Jhmiims 
(  Thren.  iv,  20 )  ^iit  nos  in  omnem  pleniludinem  Dd 
ndsericordia  sua  implere  dignetur  (  Eph.  ui,  18, 19 ) 
ui  videri  posdt  a  nobis  ( Ambrosius ,  super  Luc.  lib  1, 
tf.i,  II). 

CAPUT  Yll.  —  19.  Si  hxc  vcrba  intclligis,  qnid 
reslal  quod  a  me  amplius  requiratur ,  cum  jani  illa 
quae  diflicilis  videbatur,  solula  sit  quarstio  ?  DiscreUini 
cal  quippc  quomodo  diclum  sit,  Deum  ncmo  vidit  iiii- 
quam,  et  quomodo  Deum  justi  antiqui  vidcrinl.  Sc<l 
illud  propterea  dictum  est ,  quoniam  Deus  uatur^  in  • 
visibilis  cst.  llli  autem  idco  viderunl,  quicumque 
Peum  vidernnt,  qiila  cui  voluerit,  sicut  volueriiy  ap- 
parcl  ea  spede  quam  voluntas  elcgeril,  eiiam  latcnie 
natura.  Nam  sl,  quando  patres  Deum  vidcrunt,  ipia 
iilis  natura  cjus  apparuit,  quamvis  si  noluisset  utique 

^  Lov.,  quw  fn  christo  habitai,  At  editioncs  anUqiiilorei  | 
ct  hiss.  quatwrdccim  lial>cot,  qua:  in  DcOt  ctc. 


ew  EMSTOLARUII 

non  apparaissct ;  qaonrtodo  Deum  nemo  vidit  unqunm^ 
cum  co  volciite  ipsa  cjus  a  lol  palribus  nalnra  con 
spccla  sit  ?  Quod  si  dicilur  Filius  a  iKilribus  visus,  ul 
dc  Deo  Palre  accipiatur  dictum,  quod  enm  nemo  uu- 
quam  videril ;  non  quidcm  amisit  occasionem  Am- 
brosius,  ut  binc  quosdam  bairdicos  redargucret,  id 
csl  PbotinianoSy  qui  principium  Filio  Dci  cx  ulero 
Virginis  Iribunnt ,  nec  volunl  credere  quod  et  antea 
fucrit.  Scd  quia  videbat  alios ,  id  cst  Arianos,  peml- 
ciosius  insidiantes,  quorum  procul  dubio  error  ad- 
struitur,  si  Patris  nalura  invisibilis,  Filii  vcro  visibilis 
creditur ;  utrinsque  unain  pariterqne  invisibilem  as- 
seruit  esse  naturam,  adjungens  etiam  Spiritus  sancti. 
Quod  brevitcr  quidem,  scd  ndroirabiliter  inlimavic, 
ubi  seculus  ait :  Aut  certe  refetli  Hon  poteit,  vel  Patrem^  • 
vel  Filium,  vel  certe  Spiritum  tanctum,  ti  lamen  nt 
Sfnritut  tanctt  rtno,  ea  tpecie  videri,  quam  voluntat 
elegerit^  non  natura  formaverit.  Potuit  dicere,  Non  na- 
tura  mouBtraverit ;  sed  maluit  dicere ,  formaverU,  ne 
ipsam  apeciem  in  qna  Dens  degit  apparere ,  de  sna 
natnra  formare  putaretar,  et  ex  boc  otiqiie  convin- 
ceretar  convertibilis  esse  matabilisqae  sabstantia: 
qaod  ipse  Dcas  a  fide  pioram  misericors  et  benignos 
averterit ! 

CAPUT  VIII.— 20.  Invisibilis  est  igilar  nattnra  Dens, 
non  tantum  Pater,  sed  et  ipsa  Trinilas,  nnns  Deoa. 
Et  quia  non  tantum  invisibilis,  venim  etiam  inconi- 
mutabilis  ;  sic  appnret  qnlbas  voluerit,  in  qna  volaerit 
spcdey  ut  npod  eum  integra  maneat  ejus  invisibilis 
Incommutabilisque  natnra.  Desiderinm  autcm  vera- 
citer  piorum,  quo  videre  Deum  cupiunt,  et  inliianter 
ardescunt,  non,  opinor,  in  eam  speciem  contiiendam 
flagrat ,  qua  ut  vult  apparet ,  quod  ipse  non  est ;  scd 
in  eam  substnntiam ,  qaa  Ipse  est  qiiod  est.  Hujas 
enim  desidcrii  sui  flammam  sanctus  Moyses ,  fidelis 
famulus  ejus  oslendit ,  ubi  ait  Deo ,  cum  qao  ut  aml- 
cus  facie  ad  faciem  loqnebatur:  Si  inveni  gratiam 
ante  /e,  ottende  mihi  temetiptum  {Exod.  xxxni,  15, 
tec,  LXX).  Quid  ergo?  ille  non  erat  ipse?  Si  non 
esset  ipse ,  non  ei  diceret ,  ottettde  nultt  temetiptum ; 
sed ,  Ostendc  milii  Deum  :  e$  tamcn  si  ejns  naturam 
sobstantiamqiie  consplccret ,  mnlto  minus  diceret , 
ottende  niihi  temetipsttm.  Ipse  crgo  crat  in  ca  specie 
^ua  apparcre  voluerat ;  non  antcm  ipse  apparebat  in 
natura  proprla,  quam  Moyses  videre  copiebat.  Ea 
qiiippc  promittitiir  sanctis  in  alia  vita.  Undc  quod 
responsum  cst  Moysi  venim  est,  quia  nemo  poiest  fti- 
clem  Dci  vidcrc,  ct  vivere ;  id  est,  neroo  potest  cnm 
in  hac  vita  videre  vivens  sicuti  est.  Nam  multi  vide- 
ruiit ;  scd  qiiod  voluntas  elegit,  non  qaod  natara  for- 
mavit.  Et  tllud  quod  Joannes  ait,  si  recte  intelligitqr, 
Dilcctittinii ,  nune  plii  Dei  swnut^  el  nondum  apparuit 
quod  erimut,  Scimut  qwa  cum  apparuerit ,  timHet  ei 
erimut;  quoniam  videhimut  eum ticuti  ett  (I  Joan,  in,  %) : 
non  sicnt  eum  homines  viderunt,  quando  voluit,  in 
specte  qua  voluit ,  non  in  natura ,  qua  in  semclipso, 
etiam  curo  vidcretur,  latuit;  sed  licuti  ett,  quod  ab  eo 
pctclmtur,  cum  ci  diccreiur,  ottende  milu  temetipsum, 
I))  eo  qtii  (um  illo  faeie  nd  faciem  loqncbatur. 


aASSIS  III.  6M 

21 .  Non  quia  Dei  plenitudincm  qui.^qaam ,  non 
solum  oculis  corporis,  scd  vcl  ipsa  menle  aliquando 
comprehondit. 

GAP13T  IX. — ^AIiad  est  enim  videre,  aliud  esttotnm 
videndo  comprehendere.  Quandoquidcm  id  videtur, 
quod  pncsens  utcomque  sentitur :  totum  autcm  coin- 
prelieuditiir  videndo,  quod  ita  vidctur  ut  niliil  ejiis 
Inteat  videntem,  aut  cujus  fines  circumspici  possunt ; 
sicut  te  nibii  latet  pnesentis  voluntatis  tiix,  circum- 
spicere  autem  potes  fines  annuli  tui.  Excmpli  gratla 
duo  posui,  quorum  alterum  ad  mcntis  obtutum,  alte-^ 
rum  ad  corporales  oculos  pertinet :  visus  enim,  sicut 
ille  ait,  ad  utrumque  referendus  est,  id  est  et  ad  ocu- 
los  et  ad  mentem. 

22.  Porro  si  propterea  Dcom  nemo  vidit  unqtiam^ 
quia,  sicut  ait  disputator  cajus  verba  considcramus, 
Plenitudinem  divirtttatit  ejut  nenM  eontpexit ,  it^o 
mente  aut  oculit  comprehendit ;  c  vidit  >  ettim^  ad  utrum* 
que  referendum  ett :  restat  inqiiirere  qoomodo  Aiigeli 
Dcum  vidcaiif ,  propier  illud  qiiod  ex  Evangelio  coni- 
mcmoravi,  Angeti  eorum  temper  vident  faciem  Patrit  mei 
{Matth.  XVIII,  10).  Si  enim  et  Ipsis  non  sicuti  est,  scd  &i* 
lente  saa  natara,  in  speeie  qna  voluerit  apparct ;  magis 
magisque  reqoirendum  est  quoroodo  eum  nos  vidcbi- 
mns  siciiti  est,  et  sicut  Moyses  desideravit,  cum  peteM 
ut  Detis ,  qui  in  conspectu  ejus  erat ,  ostenderet  ilii 
semctipsum.  IIoc  enim  nobis  summum  prxmium  lA 
resnrreciione  promittitur,  quod  erimiis  xqiiales  An- 
gelis  Dci  ( Luc.  xx,  36 ) :  ac  pcr  hoc  si  ncc  ipsi  eum 
Tidcnt  sicuti  cst,  quomodo  nos  ita  visuri  suniiis,  cuiii 
eis  ayiiiales  in  resurrcctione  facti  fuerimus  ?  Scd  vidc 
quid  conscqucntcr  dicat  noster  Ambrosius  :  Denique^ 
inqail,cttMi  addilur,  c  Vnigemtut  Filiut  ipte  narravit ; » 
mentium  tnagit  quam  oculorum  vitio  declaratur,  Speciet 
enim  vidctur  ;  virtut  vero  narratur :  iUa  oculit^  heee 
mente  comprehenditur.  Qiii  paulo  ante  dixerat  visionero 
ad  utramque  refercndam ,  nunc  eam  non  mcnti ,  sed 
oculis  dedit :  iion ,  ut  opinor ,  iiegligenter  sua  vcrba 
respiciens;  scd  quia  usitatius  in  loquendo  solema$ 
oculis  attribuerc  visioncm,  sicut  spcciem  corporl. 
Naro  et  bic  mos  loquendi  crebrius  usurpatur  in  rcbus 
qiuc  locis  continentur,  varianturque  coloribus.  Scd  si 
nulla  specics  esset  mente  contuenda ,  iion  diccrctur 
ille  tpedotut  forma  pras  fiUit  hominum  {Ptal.  xliv,  5). 
Nequc  enim  hoc  sccundum  carnem  dictum  cst,  cl  non 
secundum  speciem  spiritualem.  Dicitur  ergo  ct  spe- 
cics  pcrtincns  ad  mentis  obtiitum  ;  scd  qiiia  usitatius 
in  corporibus  dicitnr,  vel  in  similitiidinibus  corporiimy 
ideo  dixit :  Speciet  videlur ;  vhrtut  vero  narratur :  iUa 
oculit,  hwc  mente  comprehenditur.  Proinde  narranle 
Unigeuito ,  qui  est  in  sinu  Patris ,  narratione  iiieflk* 
bili,  crcatura  rationalis  mupda  et  sancla  impletur 
visionc  Dei  ineflabili ,  quam  tunc  consequemiir  cum 
aequales  Angelis  facii  fucrinius.  Quia  sicut  vidcnlur 
ista  visibilia,  corporis  scnsibus  nota,  Deiim  ncmo 
vidit  unqiiam  :  quoniam  si  nliquando  co  moJo  visiis 
est,  non,  sicut  ista,  natura  videtur,  sed  volunbte 
visus  est ;  spccic  qiia  voluit  npparcns,  liitentc  natura 
at({ue  In  sc  iucommut.ibililcr  permancntc.  Go  aatciv 


m 


S.  AUGUSTIM  EPISGOPl 


W 


mod)  quo  videtai  sicmi  est ,  nune  fortasse  videlur  a 
quibusdam  Angelis ;  a  nobis  autem  lunc  iia  Yidebilur, 
cuin  eis  &cli  fuerimus  xquales. 

CAPUT  X.  — *  23.  Deinde  cum  addidlsset  quia  bcc 
Polestales  ccelonim,  sicul  Serapbim,  nisi  cura  Yolunt 
el  quemadmodum  volunt  videntur»  ut  binc  etiam 
conjiceretur  qiiauta  sit  invisibiliias  Trinitaiis,  Tamcn, 
inquit  y  etm  pole$t(u  non  ett  videndij  eil  gratia  prom- 
t$ndi  ut  videre  po$umu$.  El  ideo  qui  habuit  gratiam^ 
wnruit  copiam :  no$  copiam  non  meremur^  qma  Deum 
^idendi  gr^aiam  non  habemm,  Uis  iUqtie  verbis  qtiia 
Don  sua  docet,  sed  Evangelium  exponit,  non  Iioc 
voluit  intelligi  quod  quidatn  eorum  videbunt  Deuin, 
quidam  vero  non  videbunt ,  quibus  credeiitibus  dedit 
|iotestatero  filios  Dei  Geri ;  cum  ad  eos  omnes  pcrii- 
neal  quod  dictum  est ,  Videlnmu$  eum  ^culi  e$t :  sed 
llicendo,  no$  copiam  non  meremur,  quia  Deum  videndi 
§raiiam  nou  habemu$^  de  hoc  sxculo  se  loqui  sigiiifi- 
eavit,  ubi  quibusdam  Deus ,  licet  non  in  sua  iiaiura, 
iod  iii  qua  voluit  specie,  dignatus  est  apparere,  sicul 
Abrabx,  sicul  Isaiae,  nliist|ue  similibus ;  coiteris  vcro 
iimumerabilibus,  quamvis  ad  suuro  populum  et  hxre- 
dilatem  «ternam  pertineulibus,  nulla  vel  tali  specte 
le  demonstrat.  In  futuro  auiem  sxculo,  qui  regnum 
accepturi  suiit  qtiod  eis  ab  iniiio  prxparatum  est, 
omnes  euni  cordc  mundo  videbunt ;  nec  in  illo  rcgtio 
nlsl  lales  eruiit. 

CAPUT  XL—  i4.  Attende  itaquc  qiiid  adjungat,  jani 
d,e  illo  sxculo  dicere  incipiens  :  Et  quid  mirum,  in- 
quil,  $i  in  prcteeuti  $cecub ,  niu  quando  vuU ,  Dominu$ 
noH  videtur  f  In  ip$a  quoque  re$urrectione  non  facite  e$t 
thum  videre^  ni$i  tti  qui  mundo  mnt  corde  :et  ideo  c  beati 
nmndo  corde ;  ip^  enim  Deum  vidtbunt,  »  Qantos  beatoe 
iam  numeraverat »  ei  lamen  his  videndi  Deum  non  pro- 
mi$erat  facultatem  f  Si  ergo  ii  qui  mundo  $unt  cordct 
Deum  videbunt ;  udrpie  alii  non  videbunt,  Neque  enim 
indigni  Deum  videbunt ;  neque  is  qui  Deum  videre  notu- 
erit,  polest  Deum  videre.  Cernis  quam  circumspccle 
loquatur  jam  de  iis  qui  in  futuro  sxculo  videbunl 
Deum  :  neque  enim  oinnes ,  scd  qui  digni  sunt.  Re- 
^urgenlenim  et  digni  et  indigni  regno  illo  ubi  vidcbi- 
iur  Deus  :  quoniam  omnes  qui  in  monumenti$  sunty  au- 
iient  vocem  eju$  et  procedent ;  sed  cum  magna  diffe- 
irentia  :  nam  qui  bene  fecerunt,  in  resurreclioncm  vilce ; 
qui  vero  male  egerunt,  in  resurrectionem  judicii  (Joan.  v, 
98, 29 ).  IHc  judicium  |  oenam  xternam  sigiiirtcai : 
licut  etiam  illud  dictum  est,  Qui  non  credit,  jam  judi' 
$atu$  e$i(ld.  ui,  18). 

95.  Quod  ergo  ait  sanctus  Ambrosius,  neque  is  qui 
l)eumviderenolueril,  potest  Deumvidereti\\xid  aliud  in- 
lelligi  voluil ,  iiisi  quia  is  qui  mundando  cordi  curam 
fantx  rei  dignam  non  vull  impcndcre,  non  vult  Deum 
videre?  Yide  proinde  quid  adjnngal :  Nec  in  loco,  inquit, 
Peu$videtur,  sed  mundo  corde.Qnld  evidenlitts,  quid  cx- 
prcssius  dici  potuit  ?  Ab  bac  igitur  visionc  diabolus  el 
angeli  ejus,  et  omnes  cum  eis  iinpii,  sinc  ulla  ncbuki 
dubitationis  cxclusi  sunl ;  qitoniani  mundo  corde  non 
•unt :  ac  per  boc  quod  scriptum  csl  in  libro  Job,  venissc 
Angelos  iii  conspectum  0ci ,  ct  venisse  cum  cis  dia- 


bolum  (Job.  1, 6,  ei  ii,  i) ,  non  idco  diabolus  Deiun  tI- 
disse  credendus  est.  Ipsi  enim  dicti  sunl  venisse  in 
conspectum  Dei,  non  Deus  in  conspectum  eorum. 
Yeniunt  autem  in  conspectum  nostrum  qua^  vidcmu^, 
non  a  quibus  videmur.  Yenerunt  ergo,  sieut  in  rouiiis 
codicibus  legitur,  ut  assisierent  coramDeo,  non  utco» 
ram  ipsis  Deus.  Nec  est  opus  boclocoimmorari,  ut  pro 
vuribus  nostris  concmur  ostendere  quoinodo  et  hoclem- 
poraliter  ilat,  cum  in  Dei  conspectu  sint  omnia  seoiper. 
26.  Nunc  enim  quaerilur  quoniodo  videatur  Deus ; 
non  ea  spccie  qua  et  in  isto  sxculo  quibusdam  voluit 
apparere,  qnando  non  solum  cum  Abraham  aliisque 
jiislis,  verum  etiam  cum  Caiti  frairicida  locutus  esl  {Gen, 
xviu, i, e/  lY,  6-i5) :  sed  quomodo  videalur  in  ilio  re- 
gno,  ubi  eum  videbunt  iilii  ejus  sicuti  est.  Tuncquippe 
sntiabitur  in  bonis  desiderium  eorum :  quo  de^iderio 
flagBabat  Moyses,  cui  loqui  ad  Deum  iacie  ad  faciem  non 
suffi(*.iebat,ct  dicebal  ^Ostende  mihi  temetip$um  mamfetle, 
ut  videam  te  (Exod.  xxxiti,  io);  tanquam  diceret,  quod 
iti  Psalino  ex  eodem  desiderio  canitur,  Saiiabor  cum 
manife$labiiur  gtoria  lua  (P$aL  xvi,  i5).  Quo  desiderio 
ardcbat  et  I^biiippus,  el  sic  saliari  cupiebat,  dicens ; 
0$tende  twbi$  Pairem,  ei  $uffidt  nobi$  (Joan.  xiv,  8). 
De  hac  visione  loquens  cjus  etiam  ipse  amator  el  de- 
sidcrator  Ambrosius :  Non  iu  ioco,  inquit,  Dett$  tnde- 
tiir,  sicut  .id  ilicem  Mambre,  sicut  in  monte  Sina ;  »ed 
mundocorde.  Ctsequitur,  sciens  quid  desideret,et  quid 
se^tuet,  et  quid  sperel:  Nec  corporalihu$^  inquil,  ocuii$ 
Deu$  quanitur,  quibusseoslendit  Abrahx,  Isaac,  Jacob, 
etaliis  in  lioc  sxcuIo;nec  ctrcttm<cri^t/ttr  vtsii,  propter 
illiid  qitod  dictum  est ,  Po$teriora  mea  videbie  (  Exod, 
xxxtii,  25) ;  nec  tactu  tenetur,  sicut  luclatus  ettam  esl 
cuin  Jacob  (Gen,  xxxii, 24-50) ;  nec  auditur affatu^siciii 
noii  suluin  a  tot  sanctis ,  verntn  cliaih  a  diabolo  au^ 
dilus  cst ;  nec  sentiiur  inccs$n ,  sicut  aliqiiando  cuni  in 
par;idiso  dcambularct  ad  vesperam  (/d.  iii,  8). 

27.  Yidcs  qiictnadinodum  vir  sanclus  enitalur 
nostras  mentes  ab  omnibus  carnis  sensibus  sevocare, 
ut  aptas  faciui  ad  vtdcndum  Deum.  Et  tatnen  quid 
agii  lalis  extrinsecus  planiator  et  rigalor,  nL>i  intrin- 
secus  opcrctur  qui  dat  incrcnicntum  Deus  ( I  Cor.  ui^ 
7)?  Quis  enim  sitie  adjutorio  Spiritus  Dci  cogitaro 
valeat  esse  aliquid,  inagisqiie  esse  quam  omnia  quae 
per  corpus  sentiuntur,  quod  itcc  in  loco  videalut,  ncc 
quxrendum  sit  oculis,  nec  audiatur  affaiu ,  nec  taclu 
tencalury  ncc  scntintur  incessu,  ct  vidcatur  tamen  , 
sed  mundo  cordc?  Nequc  enim  de  hac  vita  ille  loque» 
batnr,  cum  hoc  dicerel;  quandoquidcm  ab  lioc  sa^  ' 
culo,  in  quo  Deus  apparuit,  non  sicuti  cst,  sed  iu 
specie  qua  voluit,  quibus  voluit,  satis  discrevit  sa:- 
culi  futuri  vilam ,  discrctionc  apcriissitna,  ubi  ait  ; 
Et  quid  mirum  $i  in  prascnli  sasculOf  nisi  quando  vuli, 
Dcminu$  non  videturf  Jn  ip$a  quoque  resurrectione  non 
facile  est  Deum  videre,  nisi  ii$  qui  corde  mundo  $iui.: 
el  ideo  i  beati  mundo  corde ;  quoniam  ip$i  Deum  mdi' 
bunt.  » liinc  jam  de  illo  saiculo  dicere  exorsus  csl, 
ubi  Dcum  videbunt,  non  omites  qui  resurgont ,  sed 
qui  resurgent  ad  vilain  xternam  :  non  indigni»  de 
qiilbus  dictum  csl,  Tollatur  ijnpiuSf  ne  rideut  c(ari:<k 


^  EflSTOLARUH 

tm  DomM  (/«m.  xxti,  10,  sec.  LXX);  scd  digni, 
de  qualibus  dixit  ipsc  Dominas ,  ciim  prcsens  non 
videretur,  Qui  diligit  me,  mandata  mea  cu$todit:ety 
Qui  diligit  me ,  dHigetur  a  Patre  meo,  el  ego  diiigam 
eimi ,  et  oitendam  meipium  illi  {Joan.  xnr,  21 ,  23) : 
ncc  ii  quibus  dicclur  ,  Ite  in  ignem  cetemum,  qni 
prwparalus  est  dinbolo  et  ongelis  ejut;  sed  ii  quibus 
dicctor,  Venite,  benedicti  Patris  mei ;  percipite  regnum 
(fuod  tobis  praiparatum  est  ab  initio  mundi.  Illi  quippe 
ibunt  in  ambustionem  aternam;  justi  autem  in  vitam 
mlemam  (Matth.  xxy,  41,  34,  46).  Et  qu»  est  vita 
xierna,  nisi  quod  ipsa  Tila  alibi  dicil,  H<rc  est  autem 
vita  atema^  ut  cognouant  te  unum  Deum  rerum,  et  qnem 
mirnti  Jesum  Christum  (Joan,  xvii,  3)?  sed  sic  quo- 
modo  promisit  ostcnsurum  seipsum  dilcctoribns  suis 
cum  Patre  unum  Deum,  non  quomodo  in  lioc  soicuio 
in  corporc  vlsns  est  a  bonis  et  a  malis. 

28.  Et  in  judicio  enim  futuro,  quo  sic  Tcnturus  est 
quonnodo  visus  est  iens  in  ccehim ,  boc  est  in  eadcm 
forma  (Uii  hominis,  eamdcmformam  vidcbtmf,  quibus 
dicturus  est ,  Eturivi ,  et  non  dedistis  mihi  mandueare 
{Matth,  XXV,  42)  (quia  et  Judo^i  videbunt  in  quem  pu- 
pugerunt  {Zach.  xn,  iO);  non  illam  Dei  formam,  in 
qua  non  nipinam  arbitratos  est  essc  xquafis  Deo 
{Phidpp.  II ,  6).  In  illa  Dei  fi)rma  lunt  videbunt 
eum,  qui  videbunt  ecrm  sicuti  cst.  Ncc  ideo  vidc- 
biint,  quia  panperes  spiritu  in  bac  vila  fuerunt, 
quia  mites,  quia  lugeiitcs,  quia  esuricntes  et  si- 
tientes  Justitiain,  quia  misericordes  ,  quia  paciHci , 
quia  persecutionem  passi  propter  justiliam,  quamvis 
el  bscc  omnia  lidem  ipsi  sint ;  sed  qtiia  mimdo  sunt 
corde.  Ideo  quippe  inter  illns  beatitudines,  ciim  omnia 
faciant  qoi  cor  mundum  babent,  non  est  tamen  ali- 
cubi  positum,  Deum  videbunt ,  nisi  ubi  dictum  est , 
Beati  mundo  eorde ;  quoniam  mundo  corde  videbitur 
qui  nec  in  loco  videlur,  nec  oculis  corporalibus  quae 
ritur,  ncc  circumscribitur  visu,  ncc  tactu  teiiciur,  nec 
auditur  affatu,  nec  sentitur  incessu.  Deum  enim  nemo 
vidit  unquam^  vel  in  hac  vila,  sicut  ipse  est,  vcl  eliam 
inAngelorumvita,siculvisibilia  isla  qux  corpnralivi- 
sione  cemuniur ;  qnia  umgenitus  Filius,  qui  est  in  sinu 
Patris^  ipse  narravit.  Unde  non  ad  ocnlorum  corpO'* 
ralium,  sed  ad  mentium  visionem  diclum  est  perti- 
nere  quod  narrat. 

CAPUT  XII.  —  29.  Sed  rursus  ne  desiderium  no- 
Btrum  a  corporis  scnsu  ad  alium  corporis  sensum 
migraret,  boc  est  ad  aures  ab  oculis ;  ideo  cum  dixis- 
set ,  Nec  corporalibus  Deus  oculis  quasrilur,  nec  dr^ 
cumscribitur  vtsii,  nec  taclu  tenetur;  addidit  cliam, 
nec  auditur  affatu  :  ut,  si  possumus,  unigenitum  Fi- 
liomy  qui  est  in  sinu  Patris,  sicinteliigamus  iiarrantem, 
qiiomodoctyerbum  est,  non  sonusauribus  instrepcns» 
scd  imago  mentibus  iiinotcscens,  ut  illic  interna  cl  inef- 
Oabililuceclarcscatquoddictum  est,  Qui  meviditjvidii 
et  Patrem  {Joan.  xiv,  9);  quod  bic  Philippo  dicebatur, 
quando  videbat,  ct  non  vidcbat.  Scquiiur  enim  hujus 
visionis  eximius  concupitor  Ambrosius,  dicens  :  Et 
€um  absens  pulartcr,  wdelur;  et  cum  prtesens  esl^  non 
Metwr.  Non  dixit,  Cum  abscns  cst ;  scd ,  cum  absem 


CLASSIS  ni. 


M 


putatnr  :  ntisquam  enim  absens  est  qui  coclum  ei 
terram  implel ;  iiec  spaiiis  includitur  parvis,  magnitv# 
difTunditur,  scd  ubique  tolus  est,  et  nullo  contineltir 
loco.  Iloc  qui  excedente  mcnte  inlelligii,  vidct  Deum,' 
ct  cum  abseiis  putatur.  Qui  aulem  hoc  non  poieSI , 
oret  et  agat  ut  posse  mereatur;  nec  ad  liominetii 
dispuiatorcm  pulset,  ut  qiiod  non  legit  legat,  scd  ad 
Dcum  Salvatorcm,  ut  quod  non  valcl  valeat.  Unde 
aulcm  dixerit,  et  cum  prmens  est  non  videtur^  conse- 
quenter  apcruit ,  dicens  :  Demque  nec  Apostoti  onme$ 
Christum  videbant;  et  ideo  ait,  i  Tanto  tempore  ro- 
biscum  sum^  et  adliuc  me  non  cognovistis!  »  Ecce  quo^ 
modo  Deus  pncsens  eral  et  non  videbatiir. 

30.  Sed  quarc  non  ausus  est  dicere,  Denique  nei 
Apostoli  Christum  vidcbanl ,  sed  ait ,  nec  ApostoH 
omnes,  tanquam  aliqui  lunc  vidercnt  ea  visione  in' 
qua  ipse  el  Patcr  uiium  sunt?  An  forte  illud  attcndit 
quod  cum  Pctnis  dixisset,  Tu  es  Chnstus  Filius  Dd 
vivi;  rcsponsuni  acccpit,  Beatus  es  Simon  Bar  Jona , 
quia  non  tibi  reveiavit  caro  et  sanguis,  sed  Pater  meui 
qui  in  cceliscstfqu^myis  illa  revelaiio  otrum  per  fidem 
tanlx  rei  crcdiia),  an  per  visionem  conspectx  fiicUi 
in  ejus  mente  fueril,  non  mihi  videalur  eluccre;  cotn 
et  ipse  Pclrus  tam.  parvulum  se  adiiuc  illi  ostenderit; 
ut  linicret  ne  amiiterel  morientem,  quem  FiIium*Dei 
vivi,  hoc  cst  vitse  fonlem  fuerat  paulo  ante  confessus 
(Ifa/f/i.  XVI,  10,17,21,22). 

CAPUT  XIII.— 31.  Dcinde  potest  movere  quomodo' 
jam  ipsa  Dei  substanlia  vidcri  poluerit  a  qiiibusdam  In 
hacvita  positis,propterilludquoddicium  estadBloysen, 
Ncmo  potest  faciem  meam  videre,  et  vivere  {Exod.  xxxm^ 
20):nisi  quia  potest  humana  mens  divinitos  rapi  cx  liai^ 
vita  ad  aiigelicam  viiam,  nntcquam  per  islam  commii- 
ncm  mortem  came  solvatur.  Sic  enim  raptus  est  qul 
audivit  illic  inefTabilia  verba  qu(e  iion  licct  hominf 
loqui :  ubi  usqiie  adeo  facla  est  ab  hujus  vilae  sensibuf 
qii.'edam  inientionis  aversio,  ut  sive  in  corpore,  sivo 
cxtra  corpus  fucrii,  id  cst,  utrum,  sicut  solct  in  vehe- 

mentiori  ecstasi,  mcns  ab  hac  vita  iu  illam  vitani 

• 

fucrit  alienaia,  nianente  corporis  vinculo,  an  omniiH> 
rcsoluiio  facta  fuerit ,  qualis  iii  plena  morte  contin- 
git,  nescire  se  diccret  ( II  Cor.  xii,  2-4).  Ita  fit  ut  e| 
illud  vcrum  sit,  quod  dictum  cst,  Nemo  potest  fadem 
meam  videre^  et  vivere ;  quia  necesse  est  abst|rahi  ab 
hac  vita  mentem,  quando  in  i!lius  ineflabilitateiqf 
visionis  assumilur ;  et  non  sit  incredibile  quibusdani 
snnclis  nondum  ila  derunctis,  ut  sepelienda  cadavera 
rcmancrent,  etiam  istam  excellentiam  revelationiii 
fuisse  conccssam.  Qiiod  existimo  cogilasse  illum  qui 
noluit  dicerc,  Nec  ApostotiChrislum  videbant;  se^ 
ait,  nec  Apostoli  omnes  Christum  videbant  :  creden^ 
quibnsdam  corum  divinilalis  qiioqiic  ipsius  visionein 
dc  qna  loqucbatur,  eiiam  tunc  potuisse  donari;  ceirl^ 
propter  beatnni  Pauhim ,  quia  ct  ipse  quamvis  iiovi8<^ 
simu$,  uiiqiic  aposlolus  erai,  qui  de  sua  iUa  iiicirabilj 

rcvcJalione  non  tacuil. 

I 

32.  Quanquam  ct  ilii  fidelissimo  antiquo  fannilo  Dci 
Moysi,  mu*um  nisi  in  hac  terra  kiboraturo,  populuoin 
(tuc  iUum  adhuc  rectiiro,  concessuni  esi  quod  pctivit» 


Sll 


ui  clariUilcin  Domiiii  viderct,  qui  dixerat :  Si  iiwini 
fraiiam  ante  /e,  ostende  mi7it  temetiptnm  manifette. 
^GCcpit  enim  in  procseniia  cotigruum  rcsponsum  , 
quod  (^dom  Dei  tiderc  non  posset,  quam  iicmo  vidc- 
fet,  et  viverct ;  lioc  modo  sigiiiflcaiiie  Dco  alicrius  po- 
iioris  vitas  illnm  csse  visioiicm.  Dcinde  iii  vcrbis  Dci, 
futurac  Christi  Ecclcsix  myslerium  figiiralum  est. 
jSestavit  quippe  Moyses  lypum  populi  Judxoriim,  iii 
Christum  pnssuro  posiea  crcdiluri ;  ideo  diclum  est 
llli,  Cum  transiero ,  po$teriora  mea  videbit :  cl  cxlcra 
qux  ibi  dicuniiir,  mirabili  sacrameiito  prxnuntiant 
Ecclesiam  posi  futuram,  unde  modo  longum  cst 
disputare.  Quod  autcm  dicere  inslitueram ,  desidcrio 
ejus  cUam  illud  quod  pctierat,  fuisse  concessum ,  iii 
libro  Numcrorum  postca  demonstratum  est ;  ubi  Do- 
minus  argnit  contumaciam  sororis  ipsiuSi  ^t  dicit  aliis 
Projibctis  in  visione  se  apparere  et  in  somno,  Moysi 
•utcm  pcr  specicm,  iion  per  aenigmaia  :  ubi  etiam  ad- 
didit  dicens  :  Et  gloriam  Domini  vidU  (Num.  xn,  6-8). 
Ouid  crgo  ist  quod  eum  sic  fecit  excepium,  nisi  forte 
quia  ilia  coiiteuiplatioiie  dignum  etiam  tunc  habuit 
populi  sui  talem  reciorem,  et  ministrum  in  lota  doino 
•ua  Udclcmi  ut  qucmadmodiim  concupiveratf  videret 
l>cuin  siculi  csi ;  quse  contemplatio  cunciis  filiis  in  fine 
promiltitur? 

CAPUT  XI V. — 33.1sta  credo  considerans  vir  ille 
taiictus  ciijiis  verba  iractamus,  nee  Apoeloli^  iiiquit, 
•JNnes  Chritium  vidcbant ,  quoniam  forte  aliqui  eorum 
etlain  ipso  lempore  viderant,  secundum  ista  qiia) 
dixi.  Ut  autan  probaret  quod  dixit,  quia  non  omnes 
iideliant,  coiitinuo  subjecit  :  Et  ideo  mtf  c  TaiUo 
lempore  fMH*cum  tum  et  adhue  me  non  eognomtUt  » 
Deinde  8ubjui;gcii8  a  qualibiis  Deus  videatur  illa  ooa- 
templatioDC  siciitl  est :  Qui  enim  cogMfVit^  inquit,  qum 
iit  lalitudo^  ei  longitudo^  et  altitudo^  et  profundum^  el 
^upereminentem  uientiiB  charitatem  Chrielif  vidit  et 

• 

Chrittum ,  vidit  et  Putrem. 

54.  Ego  liaic  vcrba  apostoli  Pauli  sic  intelliger^ 
solco  :  in  latitudine,  bona  opcra  charilatis ;  in  longi- 
tudine,  pcrscveranliani  usque  in  fincm ;  in  aUiludiney 
^pcm  coclcstium  pncmiorum ;  in  profundo,  inscrul;ibiUa 
)udicia  Dci,  undc  ista  gralia  in  homincs  venil :  et  hunc 
intellcciuni  coapuirc  ctiam  sacramento  crucis;  ui  in  ia- 
titnJiiic  accipiniui  transvcrsum  lignum  quo  CNtcndun- 
tur  manus,  propler  opcrum  significaiioncm ;  in  longi- 
tudine,  ab  ipso  usqiie  in  tcrram,  ubi  totiun  corpus 
crucifixum '  slnre  vidclur,  qiiod  significat  pcrsislere, 
hoc  est  longaniiniter  perinanere ;  in  altiiudine,  ab  ipso 
transverso  ligno  sursum  vcrsus  quod  ad  caput  eminct, 
propicr  exspectationem  supernorum,  ne  illa  bona  ope- 
ra  atquc  in  cis  persevcrantia,  propler  beneficia  Dei  icr- 
rcna  aU|uc  temporalia,  facienda  credantur,  scd  po- 
tios  proptcr  iliud  quod  desupcr  scmpiternum  sperat 
Sdcft,  qux  per  dileciioncm  operatur;  in  profundo  au- 
tem,  pars  illa  ligni  qux  in  lerra^  abdilo  defixa  lately 
Bcd  indc  consurgil  omne  illud  quod  eniinct»  sicut  ex 
occuita  Dci  voluntate  vocaiur  bomo  ad  participationem 

*  Unus  c  vatic.  Mss.:  ^b  ipso  transwru)  Ugno  utiiue  intm- 
ram^  M  totum  corpns  cructfixi  star^  videtur. 


S.  AUGUStlNI  EPlSCOn  «t 

tantac  gratisf^  alius  sic,  allut  aoteiii  tie  :  snpeiCMl- 
Dcntcm  vero  sciemiae  charitatem  CkrlsiU  eim  prefiD- 
ao  ubi  illa  est  pax  quae  prqpcellit  omnem  IntellectQni  (a). 
Sed  sive  hoc  in  illis  apostolicls  verbls  eUam  llle  aeii- 
serit  evangelicus  disputalor,  sive  aliad  allqnid  ibrlasM 
congrueniius ;  vidcs  tamen  ctiam  hoe,  ni  lallor,  a  re- 
gula  fidei  noii  abhorrere. 

35.  Uiide  autem  niinc  agimus  propter  contoilum 
spiritiialem,  cum  dixisset,  Qict  cognovit  qmee  mt  latilU" 
do,  et  longitudo^  et  allitudo,  et  profundum^  et  superend' 
nentem  tcientia  charitatem  Chritti,  vidit  et  Chrhium^ 
vidii  et  Patrem ;  nealicui  tardissimo  de  corporall  vlsio- 
ne  dicere  videretur,  Not  emm,  Inquit,  jam  tecmndtM 
carnem  non  novimut  Chrittum,  ted  tectatdum  ephritum. 
Spiritut  enim  ante  faciem  nottram  Chrittut  Domtmut. 
Quod  ait  hoc  loco,  norimiit,  secundum  fidem  dixhy 
qux  nnnc  esl;  non  secundum  contemplatioiiem,  qu£ 
tunc  crit :  quia  et  illiid  novimus  quidquld  lide  nca 
ficta,  etlamsi  nondum  per  spcciem  contuendo^  jam 
tamen  iiiconcusse  crcdendo  retinemus.  Deiiique  cum 
dixisset,  jam  non  se  secundum  carnem  Christum  nos- 
sCy  sicut  Apostolus  ait ;  et  addidisset  testlinonium  de 
propheta,  Spiritut  enim  ante  faciem  nettram  Chrittut 
DonitfiMt,  continuo  subjccit :  Qui  not  in  omnem  ptem- 
tudinem  Dd  nuscricordia  tua  impUre  dignetur^  ut  W- 
deri  potiit  a  nobit,  Certc  manifcstum  est  quod  illam 


notitiam^  ubi  dixerat,  novimut,  ex  fide  posuit,  ex  qoa 

modo  justus  Yivit  ( Hebr.  x,  38) ;  noii  ex  contempla- 

lione,  qila  Deum  videbimus  sicati  est.  Hanc  enim  sibi 

et  nobis  consequenter  optavit,  futuramque  significavil, 

diceiido :  Qid  not  in  emnem  plenituiUnem  Dei  mheri^ 

eordia  tua  implere  dignetur^  «l  videri  pottit  a  noMs. 

CAPUTXV.  —  56.  Hanc  plaiiltudihem  Dei  qoldam 

In  semione  Apostoli  sie  Intellexerant ,  at  putareni 

nos  hoc  fuiuros  omnino  quod  Deus  est.  Ilasc  enim 

verba ,  sicut  recognoscis ,  Apostolus  posull^  Ita  lo- 

quens  :  Cognotcere  etiam  tupereminentem  tdentiw  cha- 

ritatem  Chritti^  ut  impteamini  in  omnem  ptenitudinem 

Dei  {Ephet,  iii,  19).  Quapropteri  inquiunt ,  si  aliquid 

mlnus  quam  Deus  habebimus,  et  in  aliquo  minores 

erimus,  quomodo  implcbimiir  in  omnem  plcniludineni 

Dei?   sed  quoniam  implebiinur,    profccto    criinus 

aM]uales.  Avcrsaris  istuin  utique  ct  detestaiis  hu- 

maiiae  mcntis  crrorcm,  scio,  et  rccte  facis.  Sed  quo- 

modo  inlclligenda  sit  ista  plenitudo,  qua  dictuin  cst 

implendos  nos  essc  in  omnem  plcniludincm  Dei,  post- 

ea.  si  Deus  voluerit,  pro  viribus  quas  dederii,  dissere- 

mas. 
57.  Nunc  autem  quod  mihi  proposueras,  et  ad  cx- 

plicandum  difGcile  videbalur,  utrum  explicatum  sil, 

diligcnter  attende  recoleodo  qux  dicla  sunt.  Si  cnini , 

quatris  uiruin  possit  Deus  videri ;  respondco  :  potesi. 

Si  quseris  unde  sciam ;  respoiideo :  quia  in  veracissiina 

Scriptura  legitur,  Peati  mundo  corde;  quoniam  ipti 

Deum  videbunt ;  et  cxtera  talia.  Si  quxris  quomode 

dictus  sil  invisibJlis,  si  videri  polest ;  respondeo  invi^ 

cibilem  esse  natura,  videri  autem  cum  vult,  sicut  vnlt : 

(a)  \1d.  epbt.  140,  c.  96,  n.  62-61. 


«15  EPISTOLARUM 

plurliiiis  ciiim  viMsestt  non  sicuUest.scdqiialispGGic 
illi  placuii  apparere.  Si  quxris  qnoroodo  eum  vidii  vel 
Caiii  sccleraius,quaDdodesuosGelere  ab  illo  inicrro- 
gaiiis  ei judicalus csl (Genet.  iv,  6);  vcl  eiiain  ipsedia- 
Jboliis,  quando  vcnilcum  Angelis,  ul  corani  illo  assisie» 
I  ei,  si  beaii  mundi  cordet^  quoniam  ipsi  Deum  vidcbunt; 
r  espoiuleo  iioii  qnidciii  esse  conseqiiens  ul  eliam  vi- 
draiil  Dcuin,  qui  voccs  ab  eo  faclas  aliquando  audiunl ; 
iicqiic  cnim  vidcrunt  cum,  qui  audicrunl  qunndo  di&it 
ad  Filiuiii,  Et  elarificam^  et  clarificabo  iterum  (Joan. 
111,  28) :  vcrumtamcn  iion  esse  mirandum,  si  aliqui 
ciiam  non  niundi  corde  vident  Deum  in  specie  qoam 
vohmtas  cjus  fcccrit,  lalente  invisibili  ct  apud  se  in- 
commuiabili  mancnte  naiura.  Si  quxris  utruin  etiam 
sicuti  cst  possit  nliquando  videri ;  rcspondeo,  filiis  hoc 
esse  promissum,  de  quibus  dictum  est :  Scimut  quia 
cum  apparueritf  timilet  et  enmi»;  quoniam  videbimui 
emn  ncuti  ett.  Si  quxris  unde  cum  videbimus ;  respon- 
deo  :  unde  Angdi  videiit,  quibus  tunc  erimus  acqua- 
les.  Sicut  cnim  videntur  ista  qiioi  visibilia  nominan- 
tur,  Dcum  ncmo  vidit  unquam,  nec  videre  potest,  quo- 
niam  lucem  habital  inacccssibilcm,  et  est  uatura  invi- 
sibilis  sicut  incorruptibilis  :  qu»  contcxiim  posuit 
Apostolus  dicens,  Regiautem  twculorum  invitibili,  incor- 
ruptibili  (I  Tim,  i,  17,  elvi,  IG);  quia  sicut  nunc  in- 
corruptibilis,  ncc  postca  corruptibilis ,  ita  non  solum 
nunc,  sed  ctiam  semper  invisibilis.  Nec  in  loco  enim 
videtur,  sed  mundo  corde  \  nec  corporalibus  oculis 
qnaeriturt  ncc  circamscribitur  visu,  nec  tactu  tciietur» 
ncc  auditur  aflatUy  nec  sentitur  incessu.  Uiiigenitus 
autem  Filius,  qui  est  in  sinu  Patris,  deitatis  naturam 
•ti|ue  substantiam  inaonabiliter  narrat»  et  ideo  diguis 
idoneisque  ttnto  oonspectu  oculis  etiam  invisibiliter 
monstrai.  Ipsi  enim  sunt  oculi,  de  quibus  Apostolus 
dicit,i7/iiiiiiiialoioaiAM  cori/i«  vetlri  ( Ephet.  i,  18  )•  Et 
de  quibus  dicitur,  lUundna  oculot  meof ,  ne  unquam 
obdormiamin  morte  (Ptai.  xn,  A).  Dominusenim  spi- 
riius  est  (11  Cor.  lu,  17) :  undc  qui  adbxrei  Doiuino 
unus  spiritiis  est  (1  Cor.  vi,  17).  Proiiide  qui  potcst 
Deum  iiivisibilitcr  videre,  ipse  Deo  polest  incorpora- 
liier  adhoerere. 

GAPUT  XVI. —  58.  Puto  jam  nonessc  in  quoistione 
qoam  proposuisli,  amplius  quod  requiras.  Scd  iii  hac 
tota  noslra  dispulnlione  considcra  quid  vidcris,  quid 
credideris ;  qiiid  adhuc  nescias,  sive  quiu  non  dixi» 
sive  quia  non  inlellexisti,  sive  quia  iion  judicasti  esse 
crcdcndum.  Et  ea  quas  vera  esse  vidisii»  adhuc  discer- 
03  undc  vidcris  :  utrum  recoleiido  illa  te  vidisse  per 
corpus,  sicut  corpora  ccelcstia  vel  terrestria ;  an  vero 
nunquam  corporalibus  ca  attigeris  visibus,  sed  sola 
niente  intuens,  vcra  et  ccrta  csse  pcrspexeris,  sicut 
volaiitaicin  luam,  de  qua  ego  tibi  crcdcrc  loquenti 
possum,  cam  vcro,  ui  abs  tc  videtur,  vidcrc  ipse  non 
possum.  Et  cum  bapc  utraque  discrcvcris,  ctiain  id  at- 
tende  unde  discemas.  Quamvis  eniin  alia  corpore, 
•lia  incnte  videamus;  horum  tamen  dnoram  generum 
ipsa  diacretio  videtur  mente,  non  corpore ;  et  ea  quae 
mcnte  conspiciuntur,  non  indigcnt  ullo  corporis  sciisu, 
ut  ea  vcra  cssc  novcrimus.  Qu.c  aufcm  pcr  corpus 


CLASSIS  lil.  ili 

videniur,  nisi  mcns  adsit  quae  talia  nuntiata  SQScipiai» 
nulla  possunt  scienlia  comiiieri;  et  qu»  nnntiata  qua^ 
suscipcre  perhibeiur,  foris  ea  relinquit.  Sed  eoruin 
imagincs,  id  est,  incorporeas  similitudines  corponim, 
incorporaliter  coinmendat  memoriae ;  unde  cum  vo- 
luerit  ct  potucrit,  vclut  de  custodia  producias  aiqoo 
in  conspccium  cogitationis  exhibitas  judicet.  £t  ciun 
vnlet  ^  ctiam  ista  duo  discemit ,  quid  in  specie  cor- 
ptirali  foris  rcliquerit,  quid  ejus  simile  intus  aspidat; 
et  illud  nbscns,  hoc  pnesens  esse  dignoscii :  sicut  ne 
absenic  raciem  inei  corporis  cogitas,  et  illa  libi  est 
iinago  prxscns,  absens  autem  facics  cujus  imago  est ; 
et  hxc  corpusy  illa  vero  incorporea  corporis  similiiu- 
do  cst. 

39.  lis  ergo  quae  vides,  diligenter  fidenterque  per- 
spectis  atque  distiiictis,  atiendequx  credis  in  boc  ipso 
scrmone  toio,  cx  quo  ad  te  loqui  his  litteris  coepi ;  et 
in  cis  ipsis  quibus  non  visis  accommodas  fidem,  ipsa 
lesiium  poiidcra  discemcndo  perpende.  Neque  enim 
mihi  sic  credis  quemadmodum  Ambrosio,  de  cujus  li- 
bris  tanta  illa  tcslimonia  posui.  Aut  si  ambobus  uol»is 
xqua  lance  putas  esse  crcdendum,  num(|uid  ullo  mo- 
do  Evangelio  iios  comparabiSy  aut  scripta  nostra  Scri- 
pturiscanoniciscoxquabis?  Profcclo  si  recte  in  dijn- 
dicando  snpis,  longc  nos  infra  vides  ab  illa  aucioritale 
distare.  Et  me  quidem  longius,  sed  utrique  nostnim 
quantunilibet  crcilas,  uUrumque  illi  excellentijc  nequa« 
quamconiparas.  Quocirca,  id  quod  scriptiun  cst,i>«iim 
nemo  vidit  unquam ;  ct,  iMcem  habitat  inaccettibilem  ; 
quem  nemo  hominum  vidit,  nec  viderepotetl ;  el,  fiMi 
mundo  eorde,  quoniam  ipti  Deum  videbunt ;  et  qoid- 
quid  aliud  ex  illls  Libris  sanctis  commemoravi,  ilr- 
mius  credis  quam  id  qnod  dixit  Ambrosius  :  Ne€  kt 
ioco  Deui  videtur^  nec  eorporaUbut  ocuUt  queeriutr^  mc 
cireumteribitur  vitu^  nec  taelu  teneiury  nee  audiiur  ageh 
Itf,  nec  tentitur  incettm,  Talem  quippe  csse  vd  intel- 
lexit  vel  crcdidit  Deum,  qui  mundocorde  conspicitur : 
hanc  autem  ctiam  meam  sententiam  csse  confiteor. 

40.  Aliter  crgo  ista ,  aliter  illa  divina  vcrba  in  fide 
recipis.  De  nobis  enim  tibi  subest  fortasse  aliquis  scin* 
pulus,  nc  in  bis  divinis  doquiis  aliquid  minus  dilucido 
intelligamus ,  ct  non  sicut  dicta  sunt ,  sed  siciit  su« 
spicamur,  exponantur  a  nobis.  Forte  eniui  dicis  apud 
teipsam  :  Quid^  si  et  mundo  corde  videtur  Deus,  et 
mloco  tamen  videtur?aut,  Quid,  si  oculis  eiiam  cor- 
poralibns  Deum  videbunt  qui  mundo  sunt  corde ,  cum 
corraptibile  hoc  induerit  inconruptioiiem  j  qunndo 
erimus  squales  Angelis  Dei?  Quanlum  ergo  nohis 
credere  debeas ,  vel  non  debeas,  fortassis  ignoras ;  ct 
vd  plus  vel  minus  quam  debes  nobis  credendo ,  no 
fallaris  attendis :  divinis  autem  Scripturis,  etiam  non* 
dum  perspicue  intcIIectiSy  credendum  esse  non  du- 
bitas.  Sed  banc  considerationem  credcndi  vel  noa 
credendi,  et  dlfficnltatem  scientix,  et  dubitaiionit 
xstus,  et  piam  fidem  qax  divinis  dcbctur  aflatibott 
in  tua  mentOy  ita  nt  sunt,  attendis  et  vides  :  nec  do 
his  omnino  qnod  ipnd  te  ita  sint ,  sive  ut  ego  dixi, 

1  Edd.  et  iias.  pleriqae,  ei  cumvoiei.  sed  indtias  sor* 
bonicus  codex,  el  cum  valet.  « 


m 


S.  AUGOSTIM  EPISCOPI 


W 


dft  m  IpM  potms  n08ti ,  aliquid  annblgis.  Vidcs  ita« 
fot  Mcm  lunm,  vides  dubiUitioncin  (uam,  vides  stu- 
dium  luuro  voluntatemqDC  disccndi ;  ct  cum  auctori- 
inte  diviiia  movcaris  ad  crcdenda  qnx  non  vides^ 
harc  te  tnmen  crcdere  iiicuncianicr  vides  :  distribuis 
let  discernis  bxc  omnia. 

CAPtJT  XVII.— 4t.  Num  ergo  iis  ocnlis  cordis  tui, 
qtiibus  hacc  omnia  vera  et  certa  cssc  cdnlueris ,  tibi- 
que  prsescntia  invisihiliter  ccrnis  alque  disccrnis,  ullo 
modo  corporeos  oculos  comparabis  ?  com  etiam  dc 
tpsis  rebus  visibilibus  qusc  corporalium  oculorum  acie 
quodaromodo  radiaiUur,  et  de  ipsis  corporeis  oculis 
coruroquc  acie ,  qualiscumque  ei  qnnntacumquc  sit , 
quantum  dislel  ab  invisibilibiis  ,  iion  cxccllenlioribus, 
qulbus  etiam  '  non  visis  fidem  debes ,  scd  ab  iis  qiia; 
commemoravi ,  quae  non  credis  absenlia ,  sed  prsc- 
aentia  menlc  conlueris,  non  iisdem  ipsis  carnis  ocnlis, 
ied  illis  inierioribus  judiccs.  Cum  ergo  inleriorcs 
dculi  judiccs  sim  ocuiorum  extcriorum ,  isti  autcm 
illis  quodam  onicio  nuntiandl  et  ministerio  famulcn« 
tvr,  muliaque  illi  videant  qusc  isti  non  vident ,  nibil  isli 
videant ,  unde  non  illi  lanquam  prxsidos  judicent ; 
quis  non  illos  islis  incomparabili  xstimaiione  pro;- 
ponal? 

42.  Qnx  cum  ita  sint ,  obsecro  te ,  com  agitur  in 
lelpsa  hoc  (am  grande  negotium ;  cum  ab  exterioribua 
hiteriora  distingnis,  alqiie  illa  istis  ineffabilitcr  ante- 
ponis;  cumque  istis  roris  rclictis,  in  illis  intrinsecos 
demoraris ,  et  ea  suis  qnibusdam  incorporalibus  flni- 
bq|  metiendo  jodicas ,  in  milla  te  putas ,  an  in  aliqua 
hiee  versari?  Ego  enim  exlstimo  qood  tanta  tibi  et 
idfay  taro  vcra,  tam  clara,  tam  certa  videri  sine 
Ivce  non  possunt.  Ipsam  igitur  Incem  in  qua  cuncta 
IRt  perspicis ,  intuere;  et  vide  utnim  ad  eam  possit 
lecedcre  ullus  corporeorum  radius  ocnlorom :  profecto 
MKi  potcst.  Altende  etiam ;  et  ntrum  in  ca  yideas  ulla 
locorum  spatia  vel  intcrvalla,responde.  Nihll  ibi  talc, 
Dtarbitrory  invenis,  si  vigilanter  abigis  ab  aspectn 
intimo  quidquid  Iroaginum  corporalium  cxterioris  bo- 
nlnis  sensus  invexit :  sed  foric  diflicile  est.  Irruit 
enim  de  consuetudinc  camalis  vitae ,  in  ipsos  qiioquc 
interiores  oculos  turba  phaniasmalum  in  similitudi- 
Blbus  corporum  :  cui  resistere  conatus,  saliem  aucto- 
riiate  divma  exclamavi ,  dolens  in  illa  brcvi  epislola , 
et  diii  :  A^iGat  caro  camalikui  eogitatianibus  ebria^ 
<  Spiritutesi  Deu» »  {Epitt.  02,  n.  5).  Neque  enim  cu- 
fasquam  roagis  quam  etiam  ipsam  meam  menlem  ab 
hajusmodi  vanitatc ,  illa  increpatione  compescui.  Fa- 
ellius  qiiipi  e  iiiclinamur  ad  solita ,  et  aroicnm  est  in- 
lh*mit;iti  hnmanse  aniroae  corporalem  convcrsationem 
iDtrorsus  vel  mittere  vel  admittere,  non  ubi  sana  con- 
sistat,  sed  ubi  languidd  qnodamroodo  aot  incomhat 
am  j:iceat. 

43.  Proinde  si  non  potes  aciem  roenlis  tuac  a  cor- 
pore:irum  simiiitodinuro  qoasi  nubiio  perspicuc  scrc- 
Hare ,  eas  ipsas  npiid  teipsam  vigilanter  atiende  :  in- 
toere  ccRlum  et  terram  cogiiando,  sicut  oculls  corporeis 

*  In  vulgatls  habetur,  qitilm  etiam  nolrt$  non  vtsi».  Ex- 
pwixinius  voceui  no^ts,  quae  abcsi  ab  al&qpiot  Mas. 


cemcndo  consuesti;  easqne  imagincs  cobII  et  tema 
qiige  antc  ocnlos  cogitationis  producte  sunt ,  Tide  si- 
militudines  corporum  esse,  non  corpora.  Sic  erg« 
judica  conlra  teipsam  pro  telpsa ,  si  non  potes  omni- 
fariam  corporalium  qualitatum  imaginarias  formas  ab 
acie  lusc  meiitis  abigcre;  et  unde  vinceris ,  inde  con« 
vincc.  Neqiie  enim  cst ,  ut  opinor ,  quisquam  etiam 
talibus  imaginaiionibns  iia  deditns ,  nt  credat  slc  esse 
in  memoria  sua ,  vel  in  ipso  conspectu  cogltationis 
BU2C ,  solem ,  lunam ,  slellas,  amnes,  maria ,  montes, 
colles ,  urbes,  parieics  dcniqiie  domus  sose ,  vel  etiam 
cubiculi  sui,  et  quidquid  per  oculos  corporis  lale  co- 
gnovit  et  tcnet ,  ut  locoram  spatiis  atque  interTallis 
sive  sient ,  sivc  movcantur.  Porro  si  ea  qnu?  iii  aninio 
nostro  sunt  corporibus  locisque  siinillima ,  non  ta- 
men  locorum  spatiis  atque  finibusxontinentur»  nec 
intcrvallis  localibus  in  nostra  merooria  reponuntur; 
qoanto  magis  illa  qusc  nullaro  gemnt  siroilitodineRi 
corporum ,  charilas  ,  gaudium  ,  longanimitas «  pax  , 
Iienignitas,  bonitas ,  fides,  mansuetudo ,  contincntiay 
Dolla  iocoram  spatia  tcnent ,  nulla  intercapedine  ae- 
parantur,  aut  aliqua  oculi  cordis ,  quo  radios  soos 
niittant  et  ea  videant,  intervalla  conqulrant!  Noniie 
omnia  in  uno  sunt  sine  angiisiia ,  et  suis  *  tcmiiiiis 
nota  sunly  sine  circuitu  regionum?  Aut  dic  in  qtio 
loco  videas  charitaiem  ;  quae  tarocn  in  tanturo  tibi  co- 
gnita  est,  in  quantum  eam  potea  mentis  aclecontoeri: 
qoam  non  ideo  mngnaro  nosll,  quia  ingentcm  aliqiiam 
Hiolem  cofispiciendo  lustrasti ;  nec  com  tibi  intos  lo- 
qoitor,  ot  secoiidum  earovivas,  ullki  persirepit  sonis; 
nec  ut  eam  cernas ,  corporeliom  lumen  erigis  ocolo- 
nnn ;  nec  ut  cam  fortiter  tcneas »  corporaliom  vireo 
pncparas  lacertoram ;  nec  cum  tlbi  venit  in  mnteoi , 
sentls  cjus  inccssum. 

44.  Ecce  ctiam  charitas  qoantolaeuMqoe  ia  DOMra 
Tolontaie  consistit,  nobisque  conspiciia  est,  nec  ia 
loco  videtur,  ncc  corporalibos  ocolit  qujeritory  nec 
circomscribitor  visu,  nec  taciu  tenelory  nec  auditor 
affatu,  ncc  seniiiur  inccssu  :  qiianlo  roagis  Deos  ipse, 
cnjus  hoc  pignus  in  nobis  cstl  Nain  si  interior  bonio 
noster,  quaniulacunique  imago  cjus ,  non  de  illo  ge- 
nita ,  scd  ab  illo  crcata ,  quanivis  adhuc  renovetiir  de 
die  in  dicm ,  jam  tamen  iii  tali  luce  habitat ,  qoo  aul- 
his  oculoram  cor^.oralium  scnsus  accedit;  si  ea  qiiaa 
in  illa  lucc  cordis  oculls  intuemur,  et  discemontur 
intcr  se,  et  nuHis  locortim  ^paiiis  scparanior  :  qoanto 
magis  Dcus,  qui  luccm  habilat  iiiacccssibilcm ,  eor- 
poris  sensibus ,  quo  nec  ipsius  nisi  mundi  polcst  esse 
eordis  accessus !  Cum  igttur  luccm  istam  omni  corpo-^^ 
rall  luci ,  non  solum  judicio  railonis,  scd  arooris 
qooquc  appclitu  prxpo&uerimus ;  qiiaiiio  id  magia 
valebimus,  Uiito  roelius  valobirous,  doncc  saneMnr 
omnes  langiiores  animae  nostne  ab  illo  qui  propitioa 
fit  omnibus  iniquiiatibus  nostris.  In  iiac  cflim  Tifa* 
ciore  vita  facti  spirituales»  poterimus  omnia  dijodi- 
cnre;ipsi  vcro  a  ncroine  dljudicari.  Animalis  anleai 
homo  non  percipit  qoae  sunt  spiriius  Dei :  stultitla 

« slc  Mss.  onmes.  At  excusi  habeni:  £f  sine tem^  n$U 
stoa. 


€17  EPISTOLARUM 

enim  cst  illi ;  e(  non  potest  scire ,  quoniam  spiritaa- 
lilcr  dijudicatur  ( I  Cor.  ii ,  14, 15). 

CAPUTXVIII. — 45.  Quod  si  nondum  possumns 
prxrcpre  luccm  judicatucm  ci  luci  de  qua  judicatur, 
pncferre  vilam  inlclligcnlcm  vitx  tanlummodo  sen- 
tieiiti,  prxfcrre  naluram  non  olibi  hoc  etalibialiud, 
scd  oiniiia  quac  babct  in  uno  simul  habcnlcm ,  sicuti 
csl  nostra  ipsa  inlelligentia ,  ei  naturac  quo!  ita  parti- 
busconstat,  ut  minor  sit  diinidia  quam  tola,  sicuti 
cst  omne  corpus ;  supcrfluo  dc  rebus  tanlis  ac  lalibus 
disputamus.  Si  aulem  hoc  jam  possumus;  aliqiiid 
mclius  quam  intelleclum  nostrum  Dcum  essc  crcda- 
mus,  ut  pax  ejus  qu;c  prrcccllit  omnem  intellcctum, 
custodiat  corda  nostra  ct  intelligcntias  nostras  in 
Chrislo  Jesu  (Philipp,  iv,  7).  Ipsa  enim  pax  quac  pr»- 
ccllit  omnem  intellcctum ,  non  est  ulique  mihor  no« 
stro  inlellcctu,  ut  cuin  iste  sit  oculis  corporalibus 
iuvisibilis ,  illa  putetur  csse  visibilis.  An  aliud  pax 
Dci ,  aliud  splendor  Dei?  cum  idcm  ipsc  sit  unige- 
nitiis  Filius ,  cnjus  ct  illa  charilas  qux  supereminct 
scicntise,  cujus  cognitionc  implcbimur  in  omnem  pleni- 
tudincm  Dei,  non  est  nostrx  menlis  luce  inferior,  qiist^ 
illa  illumlnanlelribuitur.Porro  si  isla  inacccssibilis  cst 
oculis  carnis ;  quanto  magis  illa ,  huic  incomparabi- 
litcr  supcreminens !  ac  per  hoc  cum  sit  aliquid  no- 
slruro  visibile ,  sicut  hoc  corpus ,  aliquid  vero  invisi- 
bile,  sicut  homo  intcrior ;  et  cuin  optimum  nostrum « 
lioc  est  mens  atque  intelligeniia ,  invisibile  sit  ocuiis 
corporis ;  quomodo  id  qiiod  csl  melius  optimo  nostro, 
vislblle  crit  infcriori  noslro  ? 

CAPUT  XIX.  — 46.  Arbitror  te  jam  concedere,  his 
omnibus  considcratis,  rccte  dictum  esse  quod  Dcus 
nec  in  loco  videtiir ,  scd  mundo  corde ;  nec  corpora- 
libuft  oculis  quxritur ,  nec  circumscribitur  visu ,  nec 
tactu  tenetur,  nec  auditur  aflatu,  nec  sentilur  incessn. 
Et  si  quid  in  iis  minus  intelligiinus ,  vci  aliter  sapi- 
mus,  id  quoque  nobis  Deus  rcvclabit,  si  in  quod  pcr- 
veniinus,in  co  ambulemus  (P/it7ipp.  iii,  13, 16).Pcr- 
venimus  autcm  ut  credanius  Deum  non  corpus  essc , 
sed  spiritum  (Joan.  iv,  2i)  :  pcrvcnlmus  cliam  ul 
rrcdamusquod  Deum  nemo  vidit  unquam  (Id,  i,  18); 
et  quod  Deus  lux  est ,  et  tcncbrac  in  co  noii  siint  ullas 
'I  Joan,  I,  5);  et  quod  apud  Dcuni  non  cst  commu- 
alio,  ncc  momenli  obumbratio  (Jacobi  i,  17);  et  quod 
ucem  habitat  inaccessibilcm ,  qucm  nemo  hominum 
i  lidit,  nec  viderc  polest  (1  Tim,  vi,  16);  etquod  Pa- 
(or  ct  Filius  ot  Spiritus  sanclus  unus  Deus  cst,  sine 
iiUa  diversitate  et  scparatione  naturae  ( I  Joan.  v,  7); 
ct  qiiod  mundi  cordes  cum  vidcbunt  (Matth.  v,  8);  el 
quod  siiniles  ci  erimus ,  quoniam  vidcbimus  cum  sic- 
iiti  cst  ( 1/oan.  ni,  2);  ct  quod  Dcus  charius  cst ,  ct 
qui  manet  in  charilate  in  Dco  manct ,  et  Deus  in  illo 
inanct  (Id,  iv,  16);  ct  quod  paccpi  ct  sanctificationem 
scctari  debemus,  sine  qua  ncmo  poteril  videre  Dcum 
(llebr,  XII,  14) ;  el  quod  corruptibiie  hoc  ct  mortale 
(orpus  nostrum ,  in  resurrcclione  commulabitur  et 
iiuluet  incorruptionem  atqiie  immortalitatcm ;  et  quia 
scmhiatur  corpus  animale,  resurgct  corpus  spiri- 
tuate  ( 1  Cor.  xv,  55,  44),  transrigiirante  Domiiio  cor- 

SAlfCT.    AUGUST.    II. 


CLASSIS  111.  6|g 

pus  humilitatis  noslrx ,  ul  conforme  faciat  corpori 
glorias  siix  (PhUipp.  lii,  21);  ct  quod  Dcus  fccit  ha. 
mincm  ad  imagincm  ct  siinilitudincm  suam  (Gen.  i, 
27) ;  et  quod  spirilu  mcntis  nostras  rcnovamur  in 
agniiionem  Dei,  sccundum  imagincm  ejus  qui  creavit 
nos  (Coloss.  iii,  10).  lu  his  atqiie  liujusmodi  Scriplu- 
rarum  sanctaruin  aucloritatibus  pcr  ndcm  ambulan- 
lcs ,  qui  dato  vcl  divinitus  adjuto  intelleclu  spiriiua  - 
liter  prorecerunl,  ctspiritualia  spirilualibHS  comparare 
potuerunl,  vidcrunt  inelius  vidcri  mentc  quam  cor- 
pore ;  ct  ea  vidcri  mcnte  qua;  non  continerciitiir 
locis,  nec  inter  sc  locorum  iiitcrvaliis  scpararenlury 
ncc  ininora  csscnl  in  parte  quam  in  tolo. 

47.  Ilinc  esl  quod  fiducialitcr  illc  dicit,  quod  nee 
in  loco  Dem  videtur^  sed  muudo  corde  :  nce  corporaUbu$ 
octilis  quceritur,  nec  drcumscribitur  visu^  nec  tacUi  tene- 
lur,  nec  auditur  affutu,  nec  sentilur  incesw.  Undcqiiia  el 
invisibilis  in  Scripluris  saiiclis  cjus  substanlia  com- 
mcndatur,  el  visus  csse  a  plurimis  per  corpus  ct  cor- 
ponilibus  locis  in  cisdem  auclorilalibus  invenitur,  aut 
spiriiu,  quo  corporales  cernunlur  imagincs ,  per  ali- 
quam  licet  incorporcam,  tamcn  similitudinem  corpo* 
ris,  sicut  iii  somnis  vcl  in  ccstasi;  sccrcvit  ille  vir 
sanctus  Dci  nadir.im  ab  hujusmodi  visionibus,  easquo 
dixit  cssc ,  qiias  Dei  voluntas  clegissct ,  non  quas  na- 
tura  forniusset.  Facit  enim  Dciis  istas  quibus,  ut  vult, 
cui  vult,  quando  vull ,  apparcai ,  sua  latcnte  alque  in 
sc  incommutabilitcr  mancnte  substanlia.  Si  enim  vo 
lunlas  nostra  ajiud  sc  inancns  et  lalens  sine  ulla  8ui 
Cf)mmulatione,  per  quas  se  ulcuinque  ostendat  expri- 
init  voccs;  quanto  facilius  Dcus  oinnlpotens,  sua  la- 
tciite  atquc  incommuiabililcr  manente  natura,  in  qua 
voluerit  specic ,  potest ,  cui  volucrit,  apparerc,  qui 
ex  iiihilo  crcavit  omnia ,  alque  in  sc  mancns  innovat 
omnia. 

CAPUT  XX. —  48.  Ad  eam  vcro  visioncm  qua  vide- 
bimus  Dcuni  sicuti  est ,  mundanda  corda  commonuit. 
Qiiia  cniin  corpora  consueiudinc  loqiicndi  visibilia 
nominanlur ,  propterca  Deus  invisibilis  dicitur,  no 
corpus  cssc  crcdatur :  non  quia  corda  inunda  suae 
siibstanlix  contcmplationc  fraudabil ;  cum  hxc  ma- 
gna  et  summa  merces  Deum  colentibiis  el  diligontibus 
promiltalur,  dicente  ipso  Domino,  quando  corporali- 
bus  oculis  visibilitcr  apparebat,  ct  invisibilem  sc  con- 
tuendum  mundis  cordibus  promittebat,  Qui  diligit  me^ 
diligetur  a  Patre  meo;  et  ego  diligam  eunif  et  osten- 
dam  meipsum  illi  (Joan.  xiv,  21).  Ilacc  quippe  natura 
ejus  xqualilcr  cum  Patrc  invisibilis,  sicut  a^qualiter 
incorruplibilis  cst :  qiix,  sicut  supra  dictum  cst,  con» 
tinuatim  Apostolus  posuit ;  divinam  substantiam,  qiia 
potuit  hominibus  prxdicatione ,  commcndans  (1 7fm. 
1 ,  17).  Quam  si  oculi  corporales  in  rcsurrcctione  mu- 
tata  corporum  qualilate  conspicicnt,  vidcrint  qui  hoc 
possunt  adstniei^  :  me  plus  movct  illius  scnioniin, 
qui  nec  in  ipsa  resurrcctionc  hoc  corporalibiis  uciili.*>, 
scd  mundis  cordibus  tribuit. 

CAPUT  XXI.— 49.  Et  de  spiritualisquidem  corporis 
qnaliuite,  quod  resurrecturis  promittitury  vel  d.sccrt 
aliquid  adhiic ,  vcl  qnccrcre  non  reenso  :  si  tamcn  J* 

(Yingt.) 


m  S.  AUGUSTINl 

coaimutabilein  et  incorporalcni  spiriium  ubique  loium 
esse  credcns,  si  tantam  quisquam  mutationem  hujus 
eorporis  /uiuram  putat,  cum  ex  animali  ruerit  spiri- 
luale,  ut  eiiam  substantiam  incorporalcm,  non  loco- 
roni  intervallis  \e\  spatiis  divisibilem,vel  etiam  mem- 
brorum  lineamentis  ac  Gnibus  tcrminatam,sed  ubique 
totam,  per  tale  eorpus  vidcre  possimus;  voio  ut  me 
doceat,  si  vcrum  sapit :  si  auicm  in  hoc  falsum  scniit, 
longe  tolerabilius  cst  corpori  aliqHid  arrogare,  quam 
Deo  dcrogare.  El  si  vera  est  ista  senteniia,  non  erit 
eontrtria  vcrbis  meis,  quse  in  illaepistola  posui.  Islius 
namque  corporis  oculos  dixi  non  visuros  Dcum ;  hoc 
intuens,  quod  istius  corporis  oculi  omnino  nou  pos- 
sant  ccrnere  nisi  corpora  qux  ab  cis  aliquo  loci  in« 
lerrailo  separata  sunt :  nam  si  nullum  inlervallum 
sit,  nec  ipsa  corpora  per  eos  vidcmus. 

3.  Porro  aulem  si  in  tanlam  sui  dissimililudincm 
noslra  corpora  muiabuntur,  ut  ocutos  habeant,  pcr 
qaos  videatur  illa  subsiatitia  quae  non  per  locorum 
spatia  vcl  dilTundilur  vel  fmitur,  alibi  habcns  aliam 
pariem,  alibi  aliam,  in  minore  loco  minurem,  in  ma* 
jore  majorcm,  sed  ubique  incorporalilcr  tota  esl ;  lon- 
ge  aliud  crunt  hxc  corpora,  et  non  erunt  ipsa ;  ncc 
sola  dctracta  morialilatc  atque  corruptione  et  ponde- 
ris  gravitate  aliud  erunt,  scd  in  virlutem  ipsius  men- 
lis  quodainmodo  convcrlciilur,  si  vidcre  polerunt  quo- 
modo  tunc  menli,  nunc  autcm  nec  ipsi  mcnli  videre 
conccssum  est.  Si  cniin  nuitalls  moribus  dicimus  ho- 
mincm  non  essequi  fuit,  si  dcnique  mutalis  xlatibus 
ipsum  corpus  dicimus  noti  cssc  quod  fuit :  quanto  ma- 
gis  ipsum  non  erit,  tanla  conversione  miitatum,  ut 
non  solum  immortalitcr  vivat,  verum  ctiain  invisibi- 
lemvideat?  Quaproptcr  si  vidcbimt  Dcum,  non  isiius 
corporis  oculi  vidcbunt;  quia  et  in  hoc  non  erit  ipsum 
corpas  usque  in  illam  vim  potcntiamque  mutatum  : 
et  non  est  conlraria  ista  opinio  illis  vcrbis  epistolx 
mese.  Siautcm  hactenus  non  erit  ipsum,  quia  nunc 
mortale,  tunc  immortale;  nunc  aggravans  animam, 
tanc  nullo  pondere  ad  omncm  motumcrii  facillimum  : 
ad  vidcnda  vcro  ea  quse  loconim  spatiis  intcrvallis- 
qaccemuntur,  si  non  aliud  quam  ipsum  erit,  substan- 
tiam  incorporaicm  ct  ubique  totam  nullo  modo  vide- 
bit.  Sive  ergo  hoc,  sive  illud  verum  sit,  sccuiidum 
ulnimque  vcrum  est  qnod  islius  corporis  oculi  Deum 
noii  videbunt.  Ant  enim  istius  crunt,  et  non  videbunt : 
aut  non  erunt  istius,  si  vidcbunt ;  quoniam  tanta  com- 
inutaiione  longe  altcrius  corporis  erunt. 

4.  Scd  paratus  sum,  si  quid  dc  bac  re  melius  no- 
vit  hic  frater,  vcl  ab  ipso,  vel  ab  illo  a  quo  didicit, 
disccre.  Quod  si  Irridciiter  diccrem  ,  etiam  illud  de 
Deo  corporali  membrisque  per  loca  divisibili,  dicerem 
paratum  me  esse  discere  :  qiiod  non  dico ,  quia  non 
irridcnier  loquor ,  et  lalem  Dcum  non  csse  omnino 
non  ambigo ,  et  ne  talis  esse  crcdcreiur,  tllam  episto- 
lam  scripsi.  In  qua  dum  essem  in  admoncndo  sollici- 
tus,  quam  nomiuibus  tacitis  conscripsi,  in  corripiendo 
nimius  atque  improvidus  fui,  nec  fratemam  et  cpisco- 
palem  pcrsonam  ^icut  fratcr  ct  cpiscopus ,  qticmad- 
aioduni  fuerat  dignum ,  cogitavi  :  hoc  non  dcfcndOy 


EPiscon 


m 


sed  reprehcndo;  hoc  non  cxcuso,  scd  accuso*  igno» 
scatur ,  |»eto ;  recordetur  nostram  dilectionem  pristi- 
iiam,  et  obliviscatur  oITensioncm  novam.  Facial  certe 
qaod  me  non  fecisse  succensuii ;  habeat  lenitatem  in 
danda  vcnia,  quam  ego  non  liabui  in  illa  epistola 
conscribeiida.  Hoc  pcr  tuam  charitatem  rogo ,  quod 
prasscns  prxseiitcm  rogare  volueram,  si  cj«s  baberem 
coplam.  Quod  cum  conatus  essem,  scribenle  ad  euni 
viro  vcnerabili,  nobisque  omnibus  honore  pncferendo, 
venire  noluit ,  dolum  forsitan  in  emn,  sicut  pleraqiie 
humana  sunt,  quanlum  eiistirao,  suspicatus;  a  quo 
mc  longc  abessc,  tu  illi  fac  fldem  quantum  potes,  qui 
prxsens  facilios  poies.  Indica  el  cum  qiianto  et  quani 
vero  dolorc  dc  oflen^ione  animi  ejus  tecum  fueriiu 
eollocuius.  Novcrit  quam  Aon  cum  contemnam,  ec 
quantum  in  illo  Dcuin  limcani,  ct  cogitcm  capot  do« 
strum  in  cujiis  corporc  fratres  sumus.  Ad  locum  ia 
quo  habitat ,  idco  niihi  pulavi  non  esse  venicndum , 
ne  spectacultim  facercmus  ridcndum  alicnis ,  nostris 
dolcndum ,  nobis  pudcndum.  Per  luam  sanctitatcro 
ct  charitatcm  totum  rccie  agi  potest :  ab  illo  qtiippe 
agitur ,  qui  pcr  fidem  suain  habitat  in  corde  tao ; 
quem  credo  quod  non  spernit  in  te,  cum  agnoscit  in  se. 

5.  Ego  ccrte  in  liac  causa  quid  melius  facrrem  non 
invcni,  quain  ut  veniam  petcrem  a  fratre,  qui  Ixsum 
se  littcrarum  mcarum  asperiLltc  conquestus  est.  Fa- 
ciet  et  ipse,  ul  spero,  quod  sibi  imperari  novit  ab  co 
qui  pcr  Aposlolum  ioquens  ail :  Donantes  vobismei^ 
ifuitt  ti  quis  adversus  aiiquem  hahel  queretam,  stcni  el 
Deus  in  Christo  donavil  vobis  (Colou,  iii ,  15).  Estotg 
ergo  imitatores  Dei ,  sicut  fHH  dilectissinn ,  et  ambuiate 
in  ctiarilate,  sicut  et  Christus  dilexit  nos  (Eph,  v ,  i,  2). 
In  hac  charilalc  ambulantcs ,  si  quid  diiigenlias  pos- 
sumus,  dc  spirituali  corpore  quod  in  resurrectione 
babebimus ,  concorditer  inquiramus  :  quia  et  si  qnid 
aliter  sapimus ,  boc  quoque  nobis  Deus  revelabit ,  si 
in  illo  mancamus  {PMtipp.  m,  15,  16).  Qui  aulcm 
manct  in  charitate ,  in  Deo  manet,  et  Deus  in  illo  ina* 
net :  quia  Dcus  charitas  est  (I  Joan.  iv,  16);  sive 
tanquam  cjus  fons  incflabiriter  existendo,  sive  illam 
nobis  per  Spiritum  suum  largiendo.  Si  ergo  docerl 
potest  quod  charitas  corporalibus  oculis  aliquando  vi- 
debitur;  potcrit  fortassis  et  Deus  :  si  autem  ista 
nunquam  potcrit ;  multo  minus  ipse  fons  ejus ,  vel  si 
quid  dici  cxccllentius  et  convenientius  dc  tanta  re 
potest. 

CAPUT II.  —6.  Magni  quidam  viri  ei  in  Scripturit 
sanctis  doctissimi ,  qui  plurimum  Ecclesiam  et  bona 
studia  fidelium  suis  litteris  adjuverunt ,  ubi  eis  occa* 
siodatacst,  dixerunt  invisibilem  Deum  invisibilitcr 
videri ;  boc  est  per  eam  naturam  qux  in  nobis  quoque 
invisibilis  est,  munda  scilicct  mente  vel  corde.  Keatus 
Ambrosius  de  Ghristo  cum  agcrct,  secundum  id  quod 
Verbum  est ,  Non  enim  corporalibus,  inquit,  sed  spiri- 
tuaHbus  oculis  Jesus  videtur.  Et  paulo  post ,  iVoR  eicm 
viderunt,  inquit,  Judeei ;  obcascatum  emm  erat  innpiens 
cor  eorum  (Lib.  1  in  Luc.  i)  :  hinc  ostendens  umle 
videaiur.  Item  cum  dc  sanclo  Spiritu  loqueretur,  in- 
tcrposnit  vcrba  Doiniiri  dicciitis  :  Rogabo  Patrem ,  H 


m 


EP18T0LARUM  CLASSIS  III 


640 


uliuin  Pafacletum  dahii  vobitf  qui  vobitcum  til  in  aler- 
nnm  ;  Spiritum  veritntis,  quem  hic  mundut  non  potett 
acci  peret  quia  non  videt  eum,  nec  cognotcil  eum  {Joan* 
s IV  y  16,  17).  Merito  ergo  «e,  inqiiit,  tn  corpore  de^ 
tnonttravitf  quoniam  in  divinitatit  tubttantia  non  vide- 
tur.  Vidimui  Spiritum,  ted  in  tpecie  corporali :  videa" 
mut  et  Patrem;  tedqma  videre  non  potsumutf  audia* 
mut,  El  paulo  post,  Audiamut  ergo,  inquit,  Patrem; 
invitibilit  enim  Pater ;  ted  et  Filiut  invitibilit  tecun" 
dnm  divinitatcm ;  Deum  enim  nemo  vidil  unquam  (I  Joan, 
IV ,  li)  :  cum  ergo  Filiut  tit  Deut ,  in  eo  nlique  quod 
Deut  ett  Filius,  non  videtur  {L\b.  2  in  Luc.  iti,  ^). 

7.  Sanclus  autom  Ilieroiiymiis  ait :  Videre  Deum 
mcuti  est  in  natura  tua ,  ocuhit  hominis  non  potett  : 
non  solum  homo,  nec  Angeli,  nec  Throni,  nec  Potettatet, 
nec  Dontinationct ,  nec  onine  nomen  quod  nominatur; 
ncque  enim  creatura  potest  as^ncerc  Crealorcm  suum. 
His  verbis  vir  doctissimus  satis  osleiulit  quid  etiani 
de  futuro  sa^culo  senserit ,  quod  ad  hanc  rem  atlinct. 
Quantumlibet  cnim  oculi  corporis  nostri  mutenlur  in 

.  melius,  Angelorum  oculis  xquabuntur.  Ilic  autem  et 
ipsis,  et  uiiiversae  omnino  calesti  crealiine  invisibi- 
iem  naturam  di\it  csse  Grentoris.  Aut  si  ct  blnc  fit 
quxstio,  et  infertur  ulla  dubilalio ,  utrum  non  simiis 
futuri  Angelis  poiiores;  ipsiusDomiui  est  hinc  aperta 
sententia,  ubi  nii  dc  rcsurrcctaris  in  rcgnuni  :  Erunt 
wqualet  Angclit  Dex  {Luc.  xx,  50).  Unde  idem  ipsc 
snnctus  Ilieronymus  alibi  sic  dicil  :  Homo  igitur  Dei 
faciem  videre  non  potest ;  Angcli  aulem  etiam  minimo' 
rum  in  Ecclcsia  sempervidcnt  faciem  Dei  {Matlh.  xviii, 
iO).  Et  nuncin  specuto  videmus^  in  wnigmate;  tunc  au- 
tem  facie  ad  fadcm  (1  Cor.  xiii,  ii),  quando  de  homini' 
but  in  Angelos  profecerimut ,  et  potuerimus  cum  Apo- 
ttolo  dicerCf  c  Not  autem  omnet  revelata  facie  gloriam 
Domini  spcculantet ,  in  eamdem  imaginem  Iransforma- 
mur  a  gloria  in  gtoriam ,  tanquam  a  Domini  Spiritu  i 
(II  Cor.  III ,  18)];  licet  faciem  Dd  juxta  naturas  tucB 
proprietatem  nutla  videat  creutura,  et  tunc  mente  cema- 
tur^  quando  invitibitis  credilur  (Lib.  1  in  Isai.  i). 

8.  Iii  his  verbis  hominis  Dei ,  miilta  considcranda 
sunt.  Primum,  quia  secundum  apcrtissimam  Domini 
sonlentiam  etiam  ipse  scntit  tunc  nos  visuros  facicra 
Dci ,  cum  in  Angelos  prdfecerimus ,  id  est ,  a^quales 
Angclis  facli  fueriinus ;  quod  erit  uliqne  in  resurre- 
ciione  morluorum.  Deindc  apostolico  tesiimonio  satis 
ipcniit  non  exterioris  scd  interioris  liominis  facicm 
iiitelligcndam ,  cum  videbimus  facie  ad  facicm  :  dc 
facic  qiiippe  cordis  loquebntur  Aposlolus,  cum  dicc- 
ret  quod  hinc  commemcravit ,  Nos  autcm  rtvelata 
ficie  gtoriam  Domini  speculantcs,  in  eamdem  imaginem 
transformamur.  Quod  si  quisquain  dnbilnt ,  reccnseat 
cumdcm  locum,  et  altendat  unde  Aposlolus  loqiieba- 
tur;  de  vclamine  scilicct  quod  manet  in  Icctionc  Yc- 
tcris  Teslamenti,  doncc  quisque  Iranscat  ad  Chri- 
stum,  ut  aufcratur  velnmen.  Ibi  qiiippc  dicit,  Not  au- 
iem  rcvebta  facie  gtoriam  Domini  speculantes;  quae 
facics  in  Judxis  non  crat  rcvclnla  :  dc  quibus  dicit , 
Yelamcn  supcr  cor  corum  positum  ctt,  ut  oslendnt  cor- 
dis  faclcm  iiobis  cssc  rcvctatam ,  velamiiic  abiato. 


Postremo,  ne  auisquam  isla  minus  intuens,  minnsque 
discerncDS,  visibilcm  Deumvel  Angclis  ve!  hominibus, 
cum  xqualcs  Angclis  facii  fuerimus ,  sive  nunc  esse, 
sive  futurum  csse  crcdercl .  evidentissime  quid  sen- 
tirct  cxpressit ,  dicens  quod  faciem  Dd  juxia  naturm 
tu(B  proprietatem  nulla  videat  creatura  ,  et  tune  mente 
cernatur,  qnando  invitibdis  creditur.  Unde  suTficicntcr 
significavit ,  qunndo  visus  cst  ab  bominibus  per  ocu- 
los  corporis,  tanqunm  ipse  corporeus ,  non  eum  se- 
cundum  nalurx  sux  proprictalem  fuisse  visum ,  in 
qua  tunc  mente  cernitur,  quando  invisibilis  crcditar. 
Quibus  iiivisibilis,  iiisi  aspcciibus  corporalibus  ctiam 
coelcstibus,  sicut  supra  de  Angclis  el  Polcstniibus 
et  Domiiiationibus  dixit  ?  quaiito  magis  terreslribus! 

9.  Unde  alio  loco  evidcmius  dicit ,  iVoii  tolum  Pa- 
trit  dimtitatem,  sed  nec  Filii  qxiidem  et  Spiritus  tancti^ 
quce  una  in  Trinilatc  natura  est ,  poste  oculot  carmt 
aspicere .  scd  oculos  mentis  :  de  quibut  ipte  Salvator 
ait ,  f  Bea/i  mundo  corde;  quoniam  ipd  Deum  vidC' 
bunt  I  (Lib.  5  m  Itai.  i).  Quid  bac  manifestatione  lii- 
cidius?  Si  enim  tantuminodo  dixisset,  Ncc  Palris, 
nec  Fiiii ,  nec  Spiritus  sancti  divinitntcm  posse  ocu- 
ios  carnis  aspiccre ,  nec  deinceps  addidisset,  ted  ocur 
lot  mentis ;  forte  diceretur  carnem  jam  non  essc  ap- 
pcllandam  ,  cum  corpus  fuerit  spirituale  :  addeiido 
crgo ,  ct  diccndo ,  ted  oculot  mentit ,  ab  omni  gcnere 
corporis  alicnavit  hujusmodi  visionem.  Ne  quis  nutem 
puiaret  cum  tantum  de  prxsenti  tcmpore  loculum', 
snbjecit  ctinm  Domini  teslimonium,  volens  osten- 
derc  quos  dixcrat  oculos  mentis ;  quo  testimoiiio 
non  prxsentis  sed  fulune  visionis  promissio  dcclara- 
liir  :  Beati  mundo  corde ;  quoniam  ipti  Deum  videbunt 
(ilatth.  V ,  8). 

iO.  Bealissimus  quoque  Athanasius ,  Alcxandrinus 
cpiscopus,  cum  ageret  adversus  Arianos,  qui  tan- 
tummodo  Deum  Patrem  invisibilem  dicunt ,  Filiuni 
vero  et  Spiriium  sanctum  visibilcs  putant ,  xqdalcm 
Trinitatis  invisibilitatem  Scripturarum  sanctarunr 
teslimoniis  ,  et  diligcntia  sux  disputationis  asseruit , 
inslantissime  suadens  Deum  non  esse  visum  nisi  as- 
siimplione  crcaturx  :  sccundum  Deitalis  autcm  suae 
proprietatcm  omnino  Deum  essc  invisibilem ,  id  est 
Patrcm,  cl  Filium,  ct  Spiritum  sanctum,  nibi  quau- 
luin  mcnic  ac  spiriiu  nosci  potest.  Gregorius  etiam  , 
s.inctiis  episcopus  Orientalb  (a),  apertissime  dicit 
Deiim  nalura  iuvisibilem ,  qnando  patribus  visus  esi  ^ 
sicut  Moysi,  cum  quo  facie  ad  faciem  loqiiebatur,  ali- 
cujus  consptcabiiis  matcrix  disposilione  assumpta , 
salva  sua  invisibiliiate  videri  poluisse.  IIoc  est  quod 
eiiam  nostcr  dicit  Ambrosius,  et  Patrem  et  Filium  el 
Spiritum  sanctum  ea  spccie  videri  quam  voluntas  ele- 
gerit ,  non  natura  formavcrit  (In  Luc.  «.  i ,  ii)  :  ut 
et  illud  verum  sit,  quod  Denm  nemo  vidit  unquam 
(Joan,  I,  i8),  qux  vox  ipslus  Domuii  Gliristi  est;  ct, 

(a)  la  omnibiLs  libris  babctur,  orieniatis.  Quanquam  em- 
diloruni  jiidiiio  proba))ilius  esl  oraliouem  iliain,  ialer  opera 
Gregorii  ^a^ia.izeni  qnadragesiiuain  ncnani,  quae  bicciia- 
tur,  cssc  laii.ii  scri.  toris;  fortraii  allcriiis  Gregorii  in  llis^A' 
ina  e,  isc(»|.i  i-.U))criii:ii ,  (|ui  ciicilcr  uiediuu  saecuhuu 
qbtrtum  florcl.at. 


«ff 


S.  AUCnSTiM  EPiscon 


^Quem  nemo  haimnum  vldit ,  nee  xHdere  poteet  (1  Thn. 
Ti » 16) ,  qi»  Tox  Apostoli ,  imo  ejus  per  Aposlolimi 
Cbrisii  esi ;  et  illa  non  repudienlnr  tesiimonia  Scri- 
)>turarum  quibus  Deus  tisus  esse  narratur »  quia  et 
invisibilis  est  per  propriam  Deilatis  naturam,  et  cum 
TuU  Tidcri  potesi  per  assumptamy  sicut  ci  placuerit , 
crcaturam* 

CAPUT  ni.  ^  f  1.  Porro  sl  natur»  ipsius  est  invi- 
sibllitas  sicut  incorrupiibilitas ,  non  mutabitur  ntiqne 
in  futuro  sacculo  illa  nalura ,  nt  de  inTlsibili  Tisibilis 
llat;  quia  neque  potcrit  de  incorruptibilicomiptibills 
iieri :  simul  enim  et  incommufabllis  est.  Et  utique 
naturam  cjus  commcndavit  ApostohiS »  cum  duo  isia 
aimul  poncret ,  diccns  :  Regi  autem  UBculorum  invfti' 
fnli ,  incorruptibUi »  $oli  Deo  honor  et  gloria  in  uecnla 
eaculorum  (I  Tim.  i ,  17).  Unde  non  audeo  ego  ita  dis- 
tingucre,  ut  dicam  :  Incorruptibill  qnidcm  in  sxcula 
sxculorum;  invisibili  autem  non  in  sxcula  sxcu- 
iorum ,  sed  tanlum  in  hoc  sxculo.  Ycrum  quia  ncc 
jsta  testimonia  falsa  csse  possunt,  Beati  mundo 
corde;  quoniam  ipn  Deum  tridebunt;  et,  Scimutquia 
cum  apparuerit ,  itmtVet  ei  erimut;  quoniam  videbimut 
eum  meuti  e»t  (I  Joan.  in ,  2)  :  negar^  non  possumus 
filiosDei  visuros  Dcum,  scd  sicul  yidentur  invisibiliay 
sicul  seipsum  ostcnsurum  promlttebat  qui  liominibus 
apparcbai  in  carne  Tisibilis,  quando  dicebat,  Ei  ego 
diligam  eum^  el  ostendam  meiptum  illi  (Joan,  xiT,  21), 
cum  autc  oculos  hominum  conspicuus  loqucretur. 
Ilnde  autem  InTislbilia  vldentur ,  nisi  ocuHs  cordis  ? 
de  quibus  paiilo  ante  dixi  quid  Dicronymus  scnscrit 
ad  videndum  Deum. 

12.  Hinc  est  etiam  quod  memoratus  Mediolancnsis 
episcopus  in  ipsa  rcsnrrectione  dixit  non  racile  esse 
Tidere  Deum ,  nisi  iis  qui  mundo  corde  sint ;  et  idco 
scriptum  csse  :  Beali  mundo  corde ,  quoniam  ipsi  Deum 
mdebunt,  Quantot  beatotf  inquit,  jam  numeraverat^  et 
iamen  dt  videndi  Deum  non  pronuterat  facultatem  ! 
Deinde  adjungit  et  dicit  :  Si  ergo  ii  qui  mundo  sunt 
cordCy  Deum  vidcbunt ,  utique  atii  non  videbunt.  Et  ne 
allos  illos  accipcremus ,  de  quibus  dictum  csl ,  Beati 
pauperet^  Bcali  mitet ,  continuo  subjunxit  :  iVe^e 
enim  indigni  Deum  videbunt.  Indignos  utique  illos 
Tolens  inlelligi ,  qui  licct  resurgant ,  Dcum  Tidcre 
non  polerunt ;  quoniam  ad  damnationcm  resurgcnt, 
quia  pcr  fidem  vcram  qux  per  dilcclioncro  opcratur 
{Galat.  T,  G),  cor.mundare  nolucrunt.  Et  idco  sequi- 
lur  cl  dicit  :  Ncque  it  qui  Dernn  videre  nolucrit^  poteti 
.Deum  tidere,  Deinde  quia  occurrcbnt  etiam  Impios 
orones  Tclle  vidcre  Deum,  statim  ut  oatcudcret  quare 
dixcrit,  qui  Deum  videre  noiueritf  quia  utique  illo 
modo  non  tuU  Dcum  Tidcre  Impius ,  quia  cor  mun- 
.  dare  non  vult ,  quo  ille  vidcri  potcrit ,  secutus  ad- 
junxit  cl  ait :  Nec  in  loco  Deut  videtur ,  ud  mundo 
corde;  nec  corfwralibut  ocutis  Deus  quaritur^  nec  cir^ 
eumscribitur  visu,  nec  taclii  tcnctur,  nec  auditur  a/fatu, 
9Uie  tentituT  inccssu  (In  Luc.  c.  i,  11).  Quibus  Tcrbis 
)>catus  Ambrosius  Toluit  admoncre  quid  dcbcant  ho- 
iMlnc»  pmrpararc  qtsi  volunt  Dcum  Tldcrc ;  hoc  cst, 
cor  mundnrc  per  lidcm  qujr  pcr  'Jilcctioucm  nperatur, 


dono  Splritus  sanctl,  iinde  pignus  acc^pidRls,  qoo 

illam  Tislonem  desiderare  noTerunns  (II  Cor,  t,  4-^). 

CAPUT  IV.  —  15.  Nam  de  membris  l>el,  qeat  m- 

sidue  Scriptura  commeroorat,  ne  quisquam  secandom 
camis  hujus  formam  et  figuram  imm  esse  creder^ 
similes  Deo ,  propterea  eadem  Scriptura  et  alas  ha-* 
bere  Deum  dixit  (Ptal.  xti,  8) ,  quas  not  ntiqae  doq 
habemus.  Sicut  crgo  alas  cum  audimiis,  proiectlonem 
inlelligimus :  sic  ct  cum  audimus  manus,  operatioiiem 
Intelligcre  dcbemus;  et  cum  audimua  pedes,  pra^ 
sentationem ;  et  cnm  audimus  ocolos »  Tisionem  qua 
cognoscit ;  et  cum  audimus  faciem ,  notilhim  qua  in- 
notescit ;  et  si  quid  nliud  eadem  Scriptura  lale  com- 
mcmorat,  puto  spiritualitcr  intclligcndum.  Neque  hoc 
cgo  tantum ,  aut  ogo  prior ,  sed  omnes  qui  qualicum- 
que  spirituali  inteHigenlia  resistunt  eis  qui  ob  hoc 
Anthropomorphitse  nominanlor.  Ex  quorum  liitcris 
ne  mulla  commemorando  majores  moras  raciam,  hoc 
onum  sancti  Ilieronyml  interpono ,  ut  noverit  isie 
frater,  non  se  de  hac  re  mecum  magit  qoam  cum 
prioribus  agere  debere,  si  quid  cum  contra  permoTct. 

14.  Cum  ergo  ille  Tir  in  Scripturis  doctlssimos, 
psalmum  exponeret  ubi  dictum  est ,  IntelU^U  ergo 
qui  in^pientet  ettit  in  poputo,  et  ttulti  aliquando  tapite. 
Qui  plantavit  mtrtfm,  nonaudiet  t  aut  qui  fiwdt  oculum^ 
non  consideratf  Inter  caetera,  Iste  tocuty  inquit,  adver- 
tut  eot  maxime  facit ,  qui  AnthropomorpldUs  twit ,  qui 
dicunt  Deum  liabere  membra  quce  etiam  not  habemut. 
Verbi  cauta ,  dicitur  Deut  habere  oculot ,  quia  ocuii 
Domini  respiciunt  omnia;  tnanus  Domini  facii  omma : 
c  Et  audivitf  i  t.*!^!»*^ ,  c  Adaui  sonum  pedum  Domini 
deanibulantit  in  paradito  •  (Gen.  m ,  S)  :  hme  timpli- 
eiter  audiuut,  et  humanat  imbecitlitatet  ad  Dei  magni^ 
ficentiam  referunt.  Ego  autem  dico  quod  Deut  totut 
ocutus  est ,  totus  manus  est ,  totus  pes  ett.  Totut  oculut 
ett ,  quid  omnia  videt.  Totut  manut  ett ,  quia  omnia 
operatur,  Totus  pet  eti^  quia  ubique  ett.  Ergo  videte 
qnid  dicat,  i  Qui  ptantavit  aurem,  non  audiet  f  aut  qui 
(inxit  oculotf  non  contideratf  i  Et  non  dixit^  Qui  plan- 
tavit  aurcm ,  ergo  ipse  aureni  non  habet;  non  dixit^ 
Ergo  ipse  ocutot  non  habel :  tedquid  dixit  f  c  Qui  plan* 
tavit  aurcm ,  non  audiet  f  qui  finxit  oculot,  non  roffft- 
dcrat  f  I  metnbra  tulit ,  effcientiat  dedit  ( In  PtaL 

XCIIIy  8,  9). 

15.  Hxc  omnia  dc  liltcris  corum  et  Latinorum  et 
Gncconim ,  qui  priorcs  nobis  in  catholica  Ecclesia 
Tiventes  divina  eloquia  tractaverunt ,  ideo  eommemo* 
randa  arbitratus  sum,  ut  sciat  istc  rrater,  si  qoid  alitci 
quam  isli  sentit ,  doposita  disscnsionis  amaritodine 
et  fratcrnae  charitatis  suavltnte  scrvata  atque  In  in- 
tegnim  reslituta,  diligenti  et  tranquilla  consideratione 
quxrendum  tcI  discendum  tcI  docendom.  Ncque 
enim  quonimlibet  disputaiiones,  quamvis  calholico- 
rum  et  laudatorum  hominum ,  velut  Scripturas  cano- 
nicas  habcre  debemus»  ut  nobis  non  iiceat  salva 
honorificenlia  qn»  illis  debetur  hominibus,  aliqoid  in 
eorom  scriptis  improbare  atquo  respuere,  si  forte  'n- 
Tcncrimus  quo<l  alitcr  scnscrini  quara  vcritas  habet 
divino  adjuiorio  vel  ab  aiiis  iutcllcctay  toI  a  no- 


EPtSTOLAnUM 

hb.  Talit  €go  smn  in  scripiis  alioruni ;  tales  volo  csse 
imellectores  meorum.  Denique  in  iis  omnilNis  qm 
de  opusculis  sanctorum  atque  doclorum  commerao- 
ravi,  Ambrosii,  Hieronymi,  Atlianasii,  Gregorii»  et  si 
qua  aliorum  talla  legere  potui  quas  commemorare 
longum  puta^l «  Deum  noo  esse  corpus ,  nec  form» 
human»  babere  membra ,  nec  eum  esse  per  loeorum 
spaiia  divisibilem ,  et  esse  natura  incommutabiliier 
inYi^ibilem,  nec  per  eamdeih  naloram  alque  subsian- 
tiam ,  sed  assumpta  visibili  specie  sicut  voluit  appa- 
niisse  iis  qiiibus  appamit,  quando  per  corporis  ocuios 
in  Scripturis  sanetis  visns  esse  narratur ,  in  adjuto- 
rio  Domini  inconcussc  credo »  et  quanlum  ipse  d«nat 
intelligo. 

CAPUT  Y.— 16.  De  spiril«ali  aulem  corpore,  qnod 
iii  rcsurrcclione  liabcbimus,  qiiantam  capial  in  nielius 
commutalii)ncm  :  ulnim  in  simplicilatem  spirilus  ce- 
dat ,  ut  tolus  homo  jam  spiritus  sit ;  an  quod  magis 
puto,  sed  nondum  piena  fiducia  confirmo,  Ita  futurum 
sit  spiritnale  corpus,  ut  propter  ineflabilem  qiiamdam 
facilitatem  spiriluale  dicatur,  servet  tamen  substan- 
tiam  corporalem ,  quae  per  seipsam  vivere  ac  scntire 
iion  possil,  sed  per  illum  qui  ea  utitur  spiritum; 
iieque  cnim  et  nunc ,  quia  corpus  dicitur  animale, 
cadem  est  animx-  natura  qusc  corporis  :  el  utrum  si 
corporis^  quamvis  jam  immonalis  atque  incomipti- 
bilis,  natiira  servabitur,  adjuvet  tunc  aliquid  spirilum 
ad  vldeiidum  ipsa  visibilia,  id  est  corporalia,  sicut 
nutic  tale  aliquid  nisl  pcr  corpus  videre  non  possu- 
mus ;  an  vero  etiam  lune  sine  organo  corporis  valeat 
spirttiis  noster  nosse  corporalia  (ncque  enim  et  Dens 
taiia  per  sensus  corporis  novit) ;  et  mulla  alia  quae  in 
hac  qujnstione  movere  possoiit ,  faleor  mc  nondum 
alicubi  legisss,  qiiod  mllii  siifnccre  existimarem  sive 
ad  discendum  sive  ad  docendum. 

i7.  Ac  per  hoc  si  non  displicet  huic  fratri  mea 
qualiscumque  cautela,  interim  propter  quod  scriptum 
est,  Quoniam  tidebinm  eum  mcuti  e$l  (1  Joan.  lu,  2), 
quantum  possumus,  cor  mundum  ad  lllam  visionem 
ipso  adjuvanic  pnrparemus.  De  corpore  autem  spirl- 
tuali  pacatius  et  diligcntius  inqniramus,  ne  forte 
aiiquid  certum  ac  liquidum  ,  si  nobis  boc  utile  esse 
novit ,  seeundiim  Scripturas  suas  Deus  dignetur  de- 
nionstrare.  Si  enim  boc  invcncril  inquisitio  diligcn- 
tior ,  tantam  corporis  futuram  mutationem ,  ut  possit 
videre  iiivisibilia  ;  non ,  ut  opinor,  talis  potentia  cor- 
poris  mentlauferet  visionemy  ntexterior  homovldcre 
Dcum  lunc  possit,  non  possit  inl&rior  :  quasi  tantum 
forls  slt  Deus  ad  hominem,  et  Intus  non  sit  In  homine, 
cum  apcrtisslme  scriptum  sit,  «1  tit  Deut  onmia  in 
omnibus  (1  Cor.  xv ,  28) ;  aut  ila  sit  liitns  ille  qui  skie 
ullis  locorum  spatiis  ubique  totus  est,  «il  foris  Untum 
videri  ab  eileriori  homine  possit ,  Inlus  autem  ab  in- 
fcriori  n6n  possit.  Qux  si  absurdissimo  sentiuniur : 
magis  enim  sancti  pleni  erunt  Deo ;  non  inanes  in« 
trinsecus  ab  lilo  circumdabuntur  exlrinsecus;  nec 
cssl  Intrlnsecus  eum  qiio  plcni  crunt,  non  vldebunt, 
et  tantnm  forinsecus  oculati  cum  quo  circumdabuntur, 
vidcbuBt :  rcstat  ut  inlerim  dc  visione  Dei  secundum 


cussisin.  $30 

interiorem  homiuem  certissimi  simus.  Si  autem  ctiam 
corpus  mira  commulaiione  hoc  valuerity  aliud  acce- 
det ,  non  illud  abscedet. 

18.  Melius  crgo  illud  anirmamu'»  unde  niinime  du* 
bitainus,  quod  liomo  interiorvhlebltDcum,  qui  modo 
solus  potest  videre  diarilatem ,  qux  cum  laudaretiir 
dictum  esl ,  Deu$  charita*  ett  (1  Joan.  iv ,  8) :  solus 
potest  videre  pacem  et  sanctincationem ,  sinc  qua 
nemo  potest  videreDeum(ff«6r.  xii,  14).  Ncqneeniin 
charitatem,  pacem,  sanctiflcationem,  et  si  qua  siint 
similia «  videl  modo  ullus  oculus  carnis ;  qiix  tamcii 
omnia  jam  videt,  quantum  potcst,  mentis  oculus, 
tanto  purius  qiianto  purior  :  ul  sine  dubitatione  Deum 
nos  visuros  esse  crcdamuSy  sive  invcniamus,  sive  non 
invcniamus  quod  de  qualitate  fuluri  corporis  quaeri- 
mus ;  ciim  tamen  corpus  rcsurrcctiirum  et  imniortale 
aiqne  incomiptibile  futuruin  non  ainbigamus,  quoniam 
biiic  sanclaruin  Scripturarum  sententias  apertissimas 
firmissimasque  retinemiis.  Si  autem  iste  frater  quod 
de  spirituali  corpore  adhuc  requiro ,  jam  sibi  firmat 
esse  certissimum»  nisi  placidus  audiero  docentem,  ita 
ut  ille  quoque  placidus  meaudiat  inquirentem,  habeblt 
unde  jure  soccenseat.  Niinc  tamcn  per  Ghrisium 
obsecro  ut  de  illa  asperitate  litlerarum  mearum ,  qua 
eom  non  immerito  offensum  esse  didici ,  veniam  mihi 
ab  illo  impetres ,  et  me  rescriplis  Domino  adjuvaiiie 
Letifices. 

EPISTOLA  GXLIX  *  (a). 

Retpondet  ad  qtuet&onet  ex  PtaUnit ,  ex  ApottolOf  et 
ex  Evangelio  ftropotitat  a  PauUno  tuperiut ,  in  <pi- 
ttola  centetima  vicetiina  prima* 

Deatissimo  ei  vcnerabiliter  dcsiderabili  et  desidcrabi.' 
liter  venerabiliy  sancto  sanclcqtie  charissimo  fratri 
el  cocpiscopo ,  Pavu.xo  ,  Aogostimus  ,  hi  Domino 
snlutcni. 

GAPUT  PRIMUM.  —  i.  Quod  dc  perventione  tam 
prospera  fralrls  et  comprcsbyteri  iiostri  Quinti,  et  qui 
cum  eo  navigaverunt,  cito  nos  Domuios  exhilaravii, 
nunliantibus  litteris  Sanctltatis  tux,  graiias  agens  ei 
qui  rc^creat  afQictoSy  et  hmniles  consolatur,  sinceritati 
cordis  tui ,  occasione  filii  et  condiaconi  iiostri  Rufllni 
qiKT  proxiasa  occurrit  ^  nunc  rescripta  persolvo  :  do 
littore  namque  llippoiiensi  profcctus  est.  Et  approbo 
misericordiae  consilium  quod  libi  Dominus  inspiravit, 
mihique  insiniiare  dignatus  es.  Ipse  et  hoc  adjovety 
Ipse  prosperct,  qui  jam  curam  nostram  ex  magna 
parte  lenivit,  quia  pcrvectus  et  cominendalus  esl  cha- 
rissimus  homo,  non  solum  bonis  operibus,  scd  etiam 
sanclis  orationibiis  lois. 

2.  Liltene  sane  Venerationls  toae,  ubi  multa  qnae- 
siistiy  et  quxrenda  admonuistl,  et  qiisercndo  docuisti, 
ad  mc  pervenerunt.  Sed  quas  ipso  continuo  rescripsi 
per  homines  eorumdem  sanclorum  solatiorum  no- 
stroruin ,  sicut  hls  luis  reccntioribus  compcri ,  iion 

*  Hanc  recensufanus  ad  o.  bg.  bl.  c.  dC  0*.  g.  gv.  ].  n.  r. 
8.  vc.  dttos  bn.  duos  sb.  dnos  t.  quaioor.  v*  et  aJ  Am.  Bad. 
Er.  Lov. 

(a)  Alias  59 :  qux  autem  !  i9  crat,  nonc  38.  scrifU  vide* 
tur  aa.  41 1. 


631 

fttiil  rcddttx  Veneraiioni  liiae.  In  qnibus  qnidcm , 
qoalcnus  ad  intcrrogau  respondcrimy  recolere  non 
Talui ;  nec  earum  excmplum  cum  requisiissem  ,  ubi 
hoc  posscm  rccognosccre,  inveni.  Ad  nonniilla  tamcn 
roe  rcspondisse  ccrtus  omnino  snm  ,  et  idco  non  ad 
omnia,  quia  ut  cito  finircm,  fcstinalio  pcrlatoris  urge- 
bat.  Siinnl  eliam  miscram,  sicut  jusscras ,  et  illius 
epistolo;  cxcmplum,  quain  tuai  Charitiiti  apud  Cartha- 
ginem  de  corporiim  rcsurrcclione  rescripseram  S  ubi 
de  usu  iiiembrorum  exorta  crat  quxstio.  Niinc  crgo 
et  hoc  misi,  et  altcrum  allcrius  ,  quia  nec  ipsam  in 
maniis  tiias  pervenisse  conjeci,  co  quod  itcrum  intcr- 
rogasii  quxdnm  qu:c  jnm  me  in  ea  respondissc  lego 
ct  agnosco.  Scd  istam  pcr  qucm  direxcrim  iiescio. 
Scripta  quippe  Chariiaiis  tiio!  qutbas  cam  rcddidi, 
sicut  etiam  ipsa  indic^ii  *,  missa  sunt  mihi  ab  Ilip- 
ponc  a  nostris,  cum  cssem  apu^  sanctum  fratrem  et 
coepiscopum  noslrum  Donifacium  ( nam  eorum  per- 
latorem  non  vidi),  ct  conlinuo  rescripta  non  distuli. 
3.  Ouia  en;o  tunc,  sicut  scripsi ,  non  polucram  in- 
spiccre  codiccs  graccos  propter  quacdam  psalmi  de- 
cimi  sexti,  inspexi  postea  quos  Inveni.  E(  unushabe- 
bat,  quod  et  latini  noslri,  Domine,  pcrdens  de  terra 
ditvertire  eos  :  alius  sicut  ipse  posnisli ,  A  pauei»  de 
eira.  £t  illud  quidem  apcrium  habet  sensum,  per- 
ient  de  terra  quam  eis  dedisti ,  ditperiire  ect  in  genti- 
bus  :  quod  cl  factuni  eis  est,  cuni  gravi  bcllo  expu- 
guali  alque  subvcrsi  sunl.  lllud  autem  altcruin  quo- 
modo  accipiendum  sit ,  non  mihi  occurrit ;  nisi  quia 
iii  comparaiione  perditae  multitudinis  eorum,  reliquiae 
salvo;  facta".  sunt,  utiquc  in  paucis  a  quibuseos  disper- 
liciidos,  Iioc  cst  dividcndos  alquescparandosScriptura 
pnriiuntiavit,  dicens,  Domine,  a  paucit,  id  est,  a  reli- 
quiis  quas  ex  illa  gente  salvns  Tccisti ,  de  terra  dispcr- 
tire  cos  :  ut  terram  iiitclligamus  Ecclesiam  hajredila- 
lemque  liileMum  atque  sanclorum ,  qux  dicitiir  et 
tcrra  vivcntium,  et  qux  eliam  illo  loco  recle  intclligi 
polcst,  Bcati  mitcs ;  quoniam  ipsi  hwreditate  posstde- 
bunt  tcrram  {Malth,  v,  4).  Cuiii  aulcm  diclum  essct, 
A  paucis  de  terra  divide  eos ,  addilum  est ,  iii  vita  eo- 
rum;  ui   in  manifeslo  ruliirum  inlelligcrtlur,  dum 
hic  vivunt.  Separanlur  cnim  mulli  ab  Ecclesia ,  scd 
cum  moriunlur,  qui  tamen  cuni  vivuiit,  per  Sacra- 
mcntorum  communioncm  unilatisque  caiholic^e  vi- 
denlur  Ecclesix  copulaii.  Isli  crgo  divisi  snnt  a  pau- 
cis  qui  ex  illis  credidcrunt,  do  lcrra  quam  sicut 
agrum  suum  excolii  pater  agricola  :  divisi  aulcm  in 
vita  sua,  id  est  hic  in  manifesto,  sicul  videmus.  Sc- 
quiiur  autcm,  Et  de  absconditis  tuis  adimpktus  esl 
wenter  eorum ;  id  cst ,  praclcr  hoc  qiiod  in  manifesto 
divisi  sunt, ctiam deabtcondaistuistiMsaxu  occuho  red- 
disconscicnli«'inalorum,  adimpletus  cstventereorum: 
veutrcm  posuit  pro  internorum  i.ilenliumqiic  sccrclis. 
4.  Quod  vcro  sequilur,  Saturali  sunt  porcina  (a) ; 
jam  quid  inilii  cx  boc  vidcrctur  aperui.  Sed  quod  alii 


*  Mss.  quatiior  valic.  et  Gallic.  trcs,  xcripseram. 

*  E(ld.,  mdicanl,  At  Mss.  habeul,  indicat,  sciiicel  enistola 
.  Augusiino  reddiia. 

■  Ba<l.  Am.  Er.,  reddi^  rctributioiw  malonm. 

ifl)  Pro  Mj^  u6n  lcgisse  videlur  qui  vcnii  porcinam. 


6.  AUGUSTlNi  EPlSCOPi 

codiocs  habcnt,  et  vcrins  habere  perhibeiHQr,  qina 
diligentiora  exemplaria,  per  accentus  noCMn  ejusdem 
verbi  gneci  ambiguitaiem  gncco  scribendl  more  dis- 
sdvunt ,  obscurins  est  quidem ,  sed  eleciiori  aenlen- 
liae  videtur  aptius  convcnire.  Quia  enim  dixenit ,  Kt 
de  absconditis  luis  adimpletut  etl  venter  eonsm^  qnibiis 
verbis  occulta  Dci  judicia  signideala  soai ;  occulte 
quippesurtmiseri  S  eiiani  qui  gaudeotiii  malls,  quot 
tradidit  Deusin  concupiscentias  cordis  eorum  (Rom. 
I,  24) :  vcliit  qiixreretur  unde  possint  cognosci  qui 
in  abscondito  ira  Dei  adimpleti  sunt,  et  res(iondere- 
turquodinEvangcliodiclum  est,  Ex  fmciibt»  eorum 
cognotcetit  e*/t  (M atth.  \ii ,  16),  continuo  subjtin- 
cliim  cst ,  Saturali  sunt  fiiiit,  hoc  cst  fructibus ,  quod 
cvidentiiis  diciliir,  operibus  siiis.  Unde  alibi  legitur, 
Ecce  parturivit  injustitiam,  concepit  dolorem^  ei  pepe* 
ritiniqMlatem(Psal.  vii,  15)  :  et  alibi,  Deinde  concn- 
piscentia^  cum  conceperitj  parit  pcccatum  (Jacobi  i,  15). 
Mali  crgo  filii ,  mala  opera,  quibus  cogiioscuiilur,  vi 
qui  dc  absconditis  Dei  judiciis  internis  cogitationuiii 
suarum  tanquJim  inventrem  adimpleti  sunt.  Bona 
opera ,  boni  filii  sunt.  Unde  ad  sponsam  Ecclesiain 
dJcitur  :  Dentet  tui  ticut  giex  detontarum  atcendent  de 
latacro^  quce  omnet  geminot  creant,  el  tteriUt  non  eU  ia 
Hlit  (Cant.  iv,  2).  In  quo  gemino  fetu  geminum  opus 
dilectionis  agnoscitur ,  Domini  Dei  scilicet,  et  proii- 
mi  :  in  quibus  duobus  pnecepiis  tota  Lex  peudel  eC 
Prophet-e  (Matth.  xxii,  40). 

5.  Isle  autem  sensus,  quo  ita  exponitur  quo<?  icri- 
ptum  est,  Saturati  iunt  fiUit^  non  milii  occur^arat, 
cuiQ  ante  rescribcrcm;  sed  recensui  brevissimam 
quamdnm  ejusdem  psalmi  exposilionem ,  quam  jam 
oUm  dictaveram  ,  ct  hoc  satis  breviter  a  me  posilum 
reperi.  Inspexi  ctiam  codices  grxcos,  utrum  dativus 
casus  cssct,  quod  dictum  est,  filiit,  an  genitivuSy  quo 
illa  lingua  utilur  pro  abiativo ,  et  inveni  genitivum  : 
quod  si  ad  verbuin  interprelareiur,  scriptiim  essel, 
Saiuraii  suiit  filiorum;  sed  rccie  inlerpres  sentcn- 
tiam  seculus  esl,  ct  latino  morcdixit,  Saturati .  $unl 
filiis.  Quod  vcro  seqiiitur,  Et  reliquerunl  reliquiat  par» 
vulit  suis ,  exisiiino  parvuios  accipicndos  manifestos 
carnis  filios.  Uiids  cliain  secundum  istam ,  non  de 
porcinn,  scd  de  filiis  expositionem ,  manet  illa  sen- 
tcntia  qua  dixcrunt,  Sanguis  hujus  super  nos  el  tuper 
filiot  nosiros  (Id.  xwii,  25)  :  ita  enim  rcliqueruut 
opcriim  suorum  reliquias  parvulis  suis. 

6.  In  quinlo  deciino  autein  psalmo,  quod  scriptum 
cst ,  Mirificavit ,  vel ,  Mirificct  omnet  voluntatet  tuat 
inter  illot,  nihil  prohibcl  inlelligi ,  imo  et  convcnicn- 
liiis  videtiir,  non,  inter  ilbt,  scd,  m  illis.  Sic  enini 
grxci  codices  babenl  :  sccpe  aulcm  quod  habet  illa 
lingua,  m  i7/m  ,  nostri  iiUcrpretanlur,  inter  i7/o»,  ubi 
vidctur  scntenlioe  convcnire.  Accipiamus  ergo,  San- 
ctis  qui  tunt  in  terra  ejut ,  nurificavit  omnet  voluntatet 
tuat  in  iilis;  quod  plcrique  codices  habeiit :  et  intelli- 
gnmus,  voluntaiet  cjut ,  muncra  gralio^,  quac  gralis 
daLn  csl,  id  cst,  quia  voluit,  non  quia  dcbebatur.  Uii- 
dc  cst,  Scnto  bonce  voluntatit  tuas  coronatti  nos  (Ptal. 


«  Bad.  Am.  Er.  cl  &!ss.  duo,  occuita  qtdppc  sunt  miserU. 


835  EPISTOLARUII 

▼,  13) ;  et>  In  tolunlaU  tua  deduxisli  me  {Ptal,  lxxii, 
2i);  et,  YolwUarie  genuil  no$  verbo  veritatis  {Jacobi  i, 
18) ;  et,  Pluviam  voluntariam  $egregani,  Deu$,  luere» 
dilaii  tu<e  (P$aL  lxtii,  40) ;  et,  Dividen$  propria  tcnt- 
cuique  prout  vnU{\  Cor.  xii,  il) ;  et  nlra  iiinumcrabi- 
lia.  Proiiide,  Miripcavii  omne$  voluntates  $tta$  in  i7/t«, 
in  qnibus  nisi  in  sanctis  qui  in  terra  sunt  cjus  ?  Si 
cnim  tcrra,  sicut  snpra  ostendimns ,  fiotcst  accipi  in 
boiio ,  el  ubi  non  additiim  est,  eju$;  quanto  magis  ubt 
didlur,  terra  eju$ !  Miras  ergo  fecit  omncs  voliiiitales 
suas  in  illis  :  miras  omniiio  fccii,  quia  cos  ex  despc- 
rationc  mirabiliter  libcravit. 

7.  Ex  bac  adiniratione  cxclamat  Aposloliis,  0  alti- 
tudo  divitianm  sapientia:  et  scieutia:  Dei!  suprn  quip- 
pc  dixeral,  Concliuit  cnim  Deu$  omne$  ^  in  infidelitate^ 
ut  omnium  misereatur  {Rom.  xi,  53,  3i).  Nnm  Iioc 
elinm  hic  scquilur  :  Multiplicata*  sunt  infirmitatc$  eo- 
rum;  postea  acc^/eratiemn/.Innrmilalcs  postiil  pro  poc- 
c^lis,  sicut  ad  Komanos  Apostolus  dicil,  Si  enim 
Christu$ ,  cum  infirmi  e$$cmus  adliuc  juxta  tempus  pro 
impiis  mortuns  e$t :  lios  dixil  infirmos  quos  iinpios. 
Dciiidc  paulo  post  eamdem  sententiam  repetcns,  Com- 
mendat,  inquit,  $uam  charitatem  Deu$  in  nobis,  quoniam 
cum  adhuc  peccatores  essemus,  Christus  pro  nobis  mor- 
tnu$  cst :  qnos  infirmos  supra,  eos  bic  pcccatorcs  ap- 
pellavit.  Item  in  consequentibus  hoc  idcm  aliis  verbis 
vcrsans,  Si  enim  cum  inimici  e$$emu$,  inquit,  recond- 
liati  $umu$  Deo  per  mortem  Filii  eju$  {Id,  v,  6,  8, 10). 
Ac  pcr  hoc  iii  eo  qiiod  dictum  est,  Multlplicatce  $unt 
infirmitate$  eorum  ,  inlclliguntur  multiplicala  peccata 
corum.  Lcxcnim  subinlravit,  ut  abundaret  delicluro  : 
scd  qiioniam  ubi  abundavit  delictum ,  supcrabunda- 
vil  gratia  ( Ibidem^  20) ,  idco  postea  acceleraverunt. 
Non  cniin  venit  ille  vocare  justos,  sed  pcccatorcs :  quia 
non  cst  opus  snnis  medicus ,  scd  xgrotanlibus  {Matth, 
IX,  13, 12);  quorum  scilicet  muliiplicatnc  sunt  inririnila- 
tes,  ut  eis  sanaiidis  essetneccssaria  tantx  gratioc  medi- 
ciiia,ctcui  dimitlunturpcccata  multa,  diligeret  multum. 

8.  IIoc  cinis  vaccx  et  aspcrsio  sanguinis,  ct  cruen- 
larum  mulliplicatio  victimarum  sigriificabaf,  non  crfi- 
cicbat.  Ideo  deinccps  dicit ,  Non  congregabo  conveuli" 
cula  eorum  de  sanguinibu^  id  cst  illorum  sncrincioriiin 
qiix  immolabantur  in  figura  sanguinis  Cbrisli.  Nee 
memor  ero  nominum  corum  pcr  labia  mca.  Nomiiia 
quippc  illorum  eranl  in  muUiplicntione  infirmitalum  ; 
funiicalores,  idolis  scrvicnlcs.adiilieri,  molles,  ma- 
sculorum  concubitorcs,  furcs,  avari,  rnplorcs,  ebriosi, 
malcdici,  ct  quicumque  nlii  rcgnum  Dci  non  possidc- 
bunt.  Scd  ubi  abundanle  pcccato,  supcrnbundnvil  gra- 
tia,  pcotea  accekraverunt.  II.xc  quidcm  fucrunt,  sed 
abluti  sunt,  scd  snhctificali  sunt,  scd  justificali  siint 
.11  nomine  Domiiii  Jesu  Cliristi,  et  in  Spii  ilu  Dci  nostri 
( I  Cor.  VI,  9-1 1 ) :  idco  non  mcmor  eril  nominum  il- 
lomm  per  labia  sna.  Sane  codices  cmcndaiiorcs  et 
electioris  auctorilalis ,  non  babent,  voluntates  $ua$^ 
sed,  voiuntate$  meas ;  quod  tantumdcm  valct,  qiiia  ex 

'  M8S.  tres  recentioris  aetatis,  omnia  in  infidelUate  :  qnas 
est  iectio  vatgatae  versiouis.  Al  aliicdd.  ma^no  iiumero  Iia- 
iienti  amnfs;  JuxtA grxcum  textum  Apostoh,  tott$panta$. 


CLASSIS  m.  631 

personaFilii  dicitur.  Ipse  quippe  loquiiar,  queio  vertia 
iila  evidenter  ostendunt,  quibus  et  Apostdi  usi  sunt: 
Non  dereiinque$  aninuim  meam  in  infernOf  nec  dabi$  $an  • 
ctum  iUHm  videre  corruptionem  {Act.  ii,  31,  et  xiu,  35). 
Eadcm  suiil  uti(|ue  miincra  graii»  Patris  et  Filii  et 
Spiriius  sancti ;  et  ideo  rectissime  et  Filius  eas  potest 
diccre  voluntale$  $ua$. 

9.  Quod  vcro  in  psalmo  quinqu.igesimo  octavo  de 
Jiidxis  iiilelligitur,  dicentc,  Ne  occideri$  eo$,  nequand^ 
obtivi$cantur  Legi$  tua:,  convenienter  mihi  videtiir  in- 
tclligi  ita  esse  prtenuntiatum :  eamdcm  geiitem  eliam 
debelbtam  alque  subvcrsam ,  in  populi  victoris  sa- 
perstilioncs  non  Tuissc  ccssuram ,  sed  in  vctcri  Lcge 
n.ansuram ,  ut  apud  cam  csset  tesliinonium  Scriptu- 
rariira  toto  orbc  terrnrum  ,  undc  Ecclesia  fuerat  cvo- 
cnnda.  Nullo  cniin  evidenlioro  docuniento  ostenditur 
gciilibus ,  quod  saluberrime  advcrlilur,  non  iiiopina- 
tuin  cl  rcpcnlinum  aliquid  itisliiutum  spiritu  prjc- 
siimplionis  liiimanx,  ul  Ciiristi  iiomcn  in  spe  salutis 
sulcrnx  tanta  auctoritate  prsepolicat ,  sed  olim  Tuisse 
proplietatum  atque  conscriptum.  Nam  ipsa  proplictia 
qiiid  aliud  nisi  a  nostris  pulareiur  esso  conficia,  si 
non  de  inimicorum  codicibus  probarclur?  Ideo,  Ne 
occideri$  eo$ ;  iie  ipsius  genlis  iiomen  exstinxeris,  ne^ 
quando  obUvi$cantur  Legi$  tuas :  quod  utique  Ucrct ,  si 
rilus  ct  sacra  Gcnlilium  colere  compulsi  penitus, 
qiialccumque  nomen  religionis  sux  miiiime  rctine- 
reiit.  Quod  in  eorum  figura  eiiam  dc  Cain  scriptum 
cst ,  qiiod  constiiuil  in  eo  Dominus  signum ,  ne  quis 
occideret  cum  (  Cen.  iv,  15).  Denique  cum  dixisset, 
Ne  occideri$  eos ,  nequando  obliviscantur  Lcgis  tum ; 
velut  quaereretur  quid  de  illis  esset  faciendum,  ut  in  ali^ 
quos  usus  tcslimonii  vcritalis  non  occidaiitur,  id  est, 
n(m  Cimsumnnttir,  ncquc  obliviscantur  Legis  Dci ; 
conlinuo  subjunxit :  Disperge  illos  in  virtute  tua.  Si 
cnim  in  uno  loco  cssciil  lerrarum,  iion  adjuvarcnt 
testimonio  pncdicalioncm  Evangelii,  qux  fruclific:it 
lolo  orbc  terrarum.  Idco  disperge  illos  in  virtute  tua^ 
iit  ejiis  ipsius  ciijus  fuerunt  negatorcs ,  persccutoros, 
inlcrfcctores ,  ubique  sint  testes  per  ipsam  Legcm, 
quam  noii  obliviscuntur,  in  qua  est  ille  proph5latus , 
qiicm  non  scquuntur.  Ncque  enim  cis  aliquid  prodost, 
quod  eam  non  obiiviscuniur :  aliiid  est  enim  legem 
Dei  linbere  in  mcmoria ,  aliud  in  Intellectu  et  eirccto. 

10.  In  scxngcsimo  autem  septimo  psalmo,  quod 
quxris  quid  sil,  Verumtamen  Deu$  conqua$$abit  capila 
inimicorum  iiiortiiti,  verlicem  capilli  perambulantium  in 
delicti$  $uis ;  non  mibl  vidcliir  aliud  dictum  quam , 
Dcus  conqunssabit  cnpila  inimicorum  suorum  nimium 
supcrbienliuni ,  niinium  sc  extollenlium  iii  dclietis 
suis.  Per  hypcrbolcn  qiiippc  sigiiificavit  supcrbiain 
tniitum  sc  cxtollcntcin,  ct  faiiUi  clntione  iiiccdentemy 
qiiasi  capilli  verlicem  pcrambulando  calcarct.  Itcm  in 
codem  psalmo  quod  scriptum  est,  Lingua  eanun$ 
tuortim  ex  inimicis  ab  ipso ;  non  scmper  iii  malo  acci- 
piciidi  sunt  canes.  Alioquin  non  reprchendercnlur 
apud  proplictam  canes  muii  nescicnles  latrare,  el 
amantes  dormitarc  ( Isai.  lvi,  10 )  :  profccto  ciiioi 
lauJabilcs  cancs  essent,  si  et  lalrarc  scircnt,  cl  vigilare 


155 

amsrent.  Et  certe  illi  treceBti  in  numero  per  crucis 
liiieram  sacmtissimo  non  eligerentur  aKl  Ticloriam 
f.iciettiiam,  qui  Unqut.n  canes  lamberent  aquam 
{Judk,  vn,  7),  nisi  allquid  magnum  signiAcarent.  Vi- 
gilant  enim  et  latrant  boni  canes,  et  pro  domo  ct  pro 
domino,  et  pro  grege  et  pro  pastore.  Denique  et  hic 
in  Ecclesiae  laudibus ,  cum  propbelia  cierereiur,  lin- 
gua  canum  est  commcmorala ,  non  dcntes.  Tuorum 
autem  canum ,  dixit ,  ex  tntmtctj ,  id  est,  ul  qui  erant 
Itiimicl  tui  Ocrent  canes  tni,  et  btrarcnt  pro  le,  qui 
axviebant  in  te.  Addidit  autem ,  ab  lp$o ,  ut  non  a 
ficipsis  hoc  facium  inieUigercnt ,  sed  ab  ipso,  id  cst 
misericordia  cjus  et  graiia. 

CAPUT  II.  —  ii.  De  prophctis  quod  ait  Apostolus , 
Quoidam  quidm  dedii  Deus  in  Ecciena  apostolot^ 
^uoidam  aulem  propheta»  {Eph,  iv,  ii ),  hoc  iiilcUigo 
quod  ipse  scripsisii,  prophclas  eos  diclos  isto  loco,  ex 
quihus  Agabus  erat  (  Acl.  xi,  27,  28  ),  non  illos  qui 
Tcnturum  in  carne  Dominum  prophetaverunt.  Evan- 
gclistas  vero  invenimus,  quos  apostolos  fuissc  noii  Ic- 
gimus;  sicui  fncrunt  Lucas  et  Marcus.  Pasiores  autcm 
eidoctores,  quos  maxime  ut  discerncrcm  voluisii, 
eosdem  puio  essc,  sicut  et  tibi  visum  est,  ut  nou  alios 
pastorcs ,  alios  doctores  intelligamus ;  sed  idoo  cum 
prxdixisset  pastores,  subjunxisse  doctorcs,  ut  inlcUi- 
gcrent  paslores  ad  olticium  suum  pertincrc  doclri- 
nam.  Ideo  enim  non  ail ,  Quosdam  autem  paslores , 
quosdam  vero  doctorcs  ;*  cum  superiora  ipso  locuiio- 
nis  genere  diaiingueret  dicendo,  Quosdain  quidcm 
apoitoioSf  quotdam  autem  prophetas,  quosdam  vero 
evangelisias :  »od  hoc  tanquam  unum  aliquid  duubiis 
nominibus  aniplcxus  est ,  quosdam  autem  pa»tore$  el 
doetoret. 

12.  Illa  plane  difricillimc  discernuntur ,  ubi  ad 
Timothcum  scribens  ait,  Obsecro  itaque  primum 
omnium  fieri  obsecrationes ,  orationes  ^  interpeHationcs  ^ 
graliarum  actiones  ( 1  Tim,  ii,  i ).  Secundum  graccum 
cniin  eloquium  discernenda  sunt :  nam  nostri  intcr- 
pretes  vi&  reperiuntur,  qui  ea  diligenier  ei  scientcr 
Iransfcrre  curaverint.  Ecce  enim  sicut  ea  ipse  posiiisli, 
Obseero  fieri  ob»ecraliones ,  non  eodcm  vcrbo  uirum* 
que  dixit  Apostolus ,  qui  ulique  grxcc  illam  scripsit 
cpistoLim ;  scd  pro  eo  quod  in  latino  cst,  Obsecro,  ille 
grxce  dixit,  iwpcutaX».  Pro  co  vero  quod  latinus  vcstor 
liabet,  obsectaAone»  ^  ille  posuil,  Sciivct;.  Proindo  alii 
codices  in  qiiibiis  et  nostri  sunt,  non  liabent,  obsecra* 
tione» ,  sed,  deprecatione»,  Tria  porro  qiias  sequuntur, 
oraHone»^  inlerpellatione»,  graUarum  actione»^  plerique 
latini  codices  sic  habent. 

45.  Unde  si  velimns  secundum  latinx  lingu»  pro- 
prictatcs  bta  disoerncre  more  loquendi ,  nostram  vel 
qualemcumque  sententiam  fortasse  tenebimus;  sed 
roirum  si  sententiam  grxci  scrmoiiis  vel  consoetudiiiis 
obtinebimus.  Precalionem ,  et  deprecationem ,  multi 
BOfilri  hoc  idem  putant ,  et  hoc  quoiidiano  usu  jam 
omnino  praevaluit  Qui  aulem  dlstinclius  latine  locuti 
snnt,  precationlbus  utebantur  In  optandis  bonis,  de- 
precationibus  vcro  in  devitandis  malis.  Precari  enim 
diccbant  esae  precando  bona  optare;  imprecari  mala, 


•8.  AUGUSTINl  £PISC0P1  «6 

qiiod  vulgo  jam  dicitar,  maledicere :  depreeari  atticiB, 
mala  precando  depeilcre.  Sed  usiutum  jam  loquendi 
modum  potlus  seqqamur;  et  sive  fn^eeaiiatuf»  jSAYt  d»' 
preeatione»  invenerimusy  quas  Gncci  Scikc^  ▼ocmt, 
noD  putemus  eniendandum  esse.  Oraiionea  vero«  qnas 
graecus  habet  fcponux*^,  disiinguere  a  {ftreciiHis  vd 
precatioiiibus  omnlno  difOcile  est.  Quod  Tero  qiiidani 
codlces  non  habent,  oratione»^  sed,  adoraHoneaf  qoia 
non  dictum  est  iii  graxo  cOx^,  sed  Kfmux&^ :  non  ar- 
Idlror  scicntcr  Inlerpretatum ;  jcp^nvxitt  enlm  aradome» 
dici  a  Gnrcis  notissiroum  esi.  Et  uiique  aliad  est 
orare,  aliud  adorare.  Dcnique  non  isto  verbo,  sed  alio 
Icgitur  in  grxco,  Donunum  Deum  tuum  adorabi» 
{Matth,  IV,  iO) ;  ct,  Adorabo  ad  templum  9anctum  luum 
{Psal,  V,  8) ;  cl  si  qua  similia. 

14.  Pro  inlerpellationibu»  aulcm  quod  nostri  habent, 
seciinduin  codiccs ,  crcdo,  vestros ,  postutatione»  po- 
suisti.  IIxc  iiilcrim  duo,  id  est  quod  alii  poUulationeif 
alii  intcrpellationes  inlerprclati  sunt,  unum  verbum 
transfcrre  volucrunl  quod  grxcus  habet,  ivrculccc.  Et 
profecio  advertis,  ct  no3ii  aliud  esse  Intcrpellare , 
aliud  postulare.  Non  eiiim  solcmus  diccre ,  Postulant 
Interpcllaturi ,  scd ,  Intcrpellanl  pustulaturi :  verum- 
tamcn  ex  viciniiate  vcrbuin  usurpalum ,  cui  propin* 
quiias  ipsa  impetrat  intellectum ,  non  est  velut  ceii- 
soria  noiaiionc  culpandiim.  Nam  el  de  ipso  Domiiio 
Jesu  Christo  dictum  est  qnod  interpellat  pro  nobis 
{Rom.  viii,  54) :  numquidiiam  interpelUU,  et  non  etiam 
postulai?  Imo  vero  quia  poslulat,  pro  co  positum  est, 
interpellat,  Evidenter  quippe  alibi  de  eo  diciiur :  Et  n 
quis  peccaveritf  advocatum  habemu»  apud  Patrem ,  Jc" 
»um  Christum  justum ,  et  ipu  e»t  exoratio  pro  peccatis 
nostris  { I  Joait.  u,  1, 2).  Quanquam  fortassis  codiccs 
apud  vos  etiam  m  eo  loco  de  Domino  Jesu  Christo 
iion  habent,  interpeilat  pro  nobi»^  sed,  posiulat  pro 
nobi»  :  in  graeeo  enim ,  quo  verbo  hic  positac  sunl  in- 
terpellatione»f  quas  ipse  posuisti  posluktione» ,  Ipsuin 
et  illic  verbnm  cst ,  ubi  scriptum  est ,  interpellai  pro 
nobis. 

i5.  Cum  igitur  ct  qui  precatur  orct,  et  qui  orat 
precctur,  ct  qul  interpellat  Deiim,  ad  boc  iiiterpci- 
lct  ut  oret  ct  precelur ;  quid  sibi  vult  quod  isla  ila 
posiiii  Apostolus,  ut  non  sit  corum  negligcnda  dis* 
tinclio?  Exccpto  itaquc  nomine  gcnerali,  etsalva  lo- 
qucndi  consueliidliie,  sccundum  quam  sive  dicas  pre- 
cationem,  sivc  orationem^  sive  interpellationem,  vel  po- 
stulationemj  una  cademque  res  inielligitur ;  aliqua 
etiam  singulorum  istorum  proprictas  iiiqutrenda  cst; 
scd  ad  eam  liquido  pervenire  dlfliclle  est :  multa 
quippe  hinc  dici  possuiit  qux  improbanda  non  sint. 

46.  Sed  eligo  in  his  verbis  hoc  inteliigere,  quod 
omnia  vel  pene  omnis  frequentat  Ecclesb,  ul  preca^ 
tione»  accipiamus  dictas,  qnas  facimus  in  oelebrationa 
Sacramentorum,  antequam  lllud  quod  est  in  Domini 
mensa  Inclpiai  benedici :  orationc»^  cum  benedicitur 
et  sanctificatur,  el  ad  distribuendum  comminuitur, 
<][uam  u>tam  peUtioncm  fcre  omnis  Ecdesia  dominica 
oratione  concludit  Ad  qucm  Intellectum  etiam  verbi 
grxci  origo  nos  adjuvat.  Nam  eam  quam  dicimt  »jr/kf. 


SS7 


EPISTULAnCM  CLAS8IS III. 


raro  iu  ScripCan  ponit  at  intelligfttor  orofto :  sed  ple- 
nimqae  ct  multo  usitatius  ▼olum  appellat  t^f,  icpovfv- 
3Piy  vero,  quod  ?erbum  ita  positam  est  unde  iractamus, 
scmpcr  orationem  vocat.  Unde  hane  Yerbi  origincmy 
sicul  superius  dixi,  nonnulli  mlnus  erudite  intuentes, 
itfC9tvxA'^  non  orationemf  sed  adoratianem  dicere  volue- 
runt,  qux  polius  npovnxnr^tnf  dicitur :  sed  quia  oraHo  in- 
tcrdum  \*ocatur  cvx«$f  ndoraUo  putataest  vpo^tvxA'  Porro 
si  usitatius,  utdixi,  in  Scripturis  votum  appellatur  fOxif, 
excepto  nomine  generaii  orationis^  ea  proprie  intetli- 
genda  est  oratio,  quam  facimus  ad  volum,  id  est  «pl^ 
<vxi;«.  Vovenlur  autem  omnia  quae  ofrcruntujr  Deo, 
niaxime  sancti  altaris  oblatio ;  quo  Sacramenlo  pnc- 
dicaiur  nostnim  illud  votum  maximum,  quo  nos  vo- 
vimus  in  Cliristo  esse  mansuros,  utique  iu  coinpage 
corporis  Christi*  Cujus  rei  sacramcnlum  est,  quod 
unus  panis,  unum  corpus  mulli  sumus  (I  Cor,  x,  17). 
Idco  :n  hujus  sanctificatioiiis  prsDparalionc,  cxistimo 
Apostolum  jussissc  proprie  fteri  itpottux&i,  id  est  oratio^ 
nrs,  vel,  vt  nonnulli  minuH  pcrite  interpretali  sunt, 
adoraliones ;  hoc  est  enim  ad  volum,  quod  usitatius 
In  Scripturis  nuncupatur  gvx^,  Interpellationet  autero, 
sive,  ut  vcstri  codiccs  habent,  postulationes^  flunt  cum 
popiilus  benedicilur :  tunc  enim  antislites,  velut  ad- 
vocati,  susceptos  suos  per  manus  impositionem  mise- 
ricordissimae  offcrunt  potestati.  Quibus  peractis,  et 
parlicipato  tanlo  Sacraroento,  gratiarum  actio  cuncta 
concludit,  quam  in  |1us  etiam  verbis  altimam  com* 
mcndavit  Apostolus. 

17.  IIa!C  autem  causa  pnccipua  fuit  ista  dicendi, 
ut  his  breviter  perstrictis  atquc  significaiis,  non  puta- 
rctur  ni^ligcndum  esse  quod  sequitur,  pro  ommhiu 
hominibus,  pro  regibus^  et  his  qui  in  sublimitate  smit, 
ut  quietam  et  tranqtultam  vitam  agamus  in  omni  pietate 
et  charitate :  ne  quisquam,  sicut  se  habct  humanae  oo- 
gitatioiiis  infirmitas,  existimaret  non  csse  ista  racienda 
pro  his  a  quibus  persecutionem  patiebatur  Ecclesia, 
cuin  mcmbra  Christi  ex  omni  essent  hominum  generc 
coiligeiida.  Unde  adjungit  el  dicit :  Hoc  enim  bonum  et 
acceptum  est  coram  Salvatore  nostro  Deo,  qui  omnes 
homines  vult  salvos  fieri^  et  in  agnitionem  veritatis  ve- 
nire.  El  nc  quisqiiam  diceret  posse  esse  salutis  viam 
iii  bona  convorsatione  et  unius  Dei  omnipotenlis  cultu, 
fitic  pariicipntione  corporis  et  sanguinisChrisli ;  Unus 
enim  Deus,  inqiiit,  et  unus  mediator  Dei  et  hofninum 
homo  Christus  Jesus :  ut  lllud  quod  dixcrat,  omnes  ho- 
nrines  vult  salvos  fieri^  nuilo  alio  modo  intelligaiur 
prestari,  nisi  per  mediatorem,  non  Deum,  quod  sem- 
pcr  Yerbum  erat,  sed  horoinem  Cbristum  Jesam, 
cum  Verburo  caro  facturo  est,  et  iiabitavit  In  nobis 
(Joan,  1, 14). 

48.  Unde  ncc  illud  rooveat  te,  qaod  de  Judaeis  Idero 
apostolus  ait :  Secundum  Evangetium  quidem  ininuci 
propter  vos;  secundum  etectionem  autem  diieeti  propter 
patres  (Rpm.  xi,  i8).  Altitiido  quippe  illa  divitiarum 
sapientix  el  scientiae  Dei,  et  illa  inscnitabilia  judicia 
ejus,  et  iuTestigabiles  viae  ejas,  hanc  fidelibus  cordi- 
bu8  magiiaro  ingcniiit  admirationem,  qai  de  Ulius  sa- 
pioBtu  pertendente  a  fine  usque  ad  flnem  foniter,  et 


omnia  suavitcr  disponentc  {Sap.  vin,  1)  non  dubitanl, 
qaid  sit  qiiod  ei  placet  ut  nascantur,  crescant  ac  mul« 
tipliccntur  hi,  quos  ctsi  malos  ipse  non  fecii,  tamcn 
malos  fnturos  esse  praescivit.  Nirois  enim  consilium 
ejos  in  abdito  cst,  qoo  ciiam  malis  bene  utitiirad  pro- 
vectum  bononim,  etiaro  in  hoc  mirificans  oronipoten- 
tlaro  bonitatis  suae :  quia  sicut  iiloram  ncquiti;»  est 
male  nli  bonis  operibus  ejus,  sic  illius  sapieniia  est 
bene  uti  malis  operibus  eoruro. 

19.  Haiic  igitur  altitudinem  sacraroentl  sic  com- 
mendat  Apostolus  :  Nolo  vos  ignorare^  fratres^  hoc  sa^ 
eramentum,  ut  non  sitis  vobis  sapientes^  quia  cascitas  ex 
parte  in  Jsrael  facta  est^  donec  plenitudo  Gentium  ui- 
iraret,  et  sic  omnis  Israelsalvusfieret  (Rom,  xi,  25, 26). 
Ex  partCy  dlxit ,  quia  non  omnes  cxcaecati  suiit :  erant 
enim  ex  illisqui  Christum  cognovcrunt.  Plcnitudo  autem 
Centium  in  his  intrat,  qui  secandum  proposilum  vocati 
Sunt ;  et  sic  omnis  Israci  salvus  fiet,  quia  et  ex  Judaeis  et 
exGentibus,  qui  secundumproposituro  vocati  sunt,  ipsi 
vcrus  ^  sunt  Israel,  dequo  dicit  idem  Apostolus,  Et  tu- 
perlsraet  Dei  (Galat,  vi,  16) :  illos  autem  dicil  Isracl 
iecnndum  camcm ;  VidetCf  Inqiiit,  Israel  secundum  car- 
nem  (I  Cor.  x,  18).  Deinde  interponit  testimoniuin 
prophetne,  Veniet  ex  Sfoit,  qui  eripiat  et  avertat  impie" 
tatem  ab  Jaeob  ;  et  hoc  ittis  a  me  testamentum^  cum  abs  - 
tulero  peccata  eorum  (Isai,  lix,  20) :  non  utiquc  om- 
nium  Judxorum,  seddilectonim*. 

20.  Hiuc  adjungit  ea,  quae  Inquirenda  posuisli,  Se- 
cundum  Evangeiium  quidem  inimici  propter  vos.  Pre- 
tium  quippe  redemptionis  nostrae  sanguis  est  Christi, 
qai  utique  nonnisi  ab  liiimicis  poiuit  occidi.  Ilic  cst 
lUe  usus  roalorum  in  provcctum  bonorura.  Qiiod  vero 
adjungit,  secundum  eiectionem  autem  diiecti  propter  pa^ 
treSy  hinc  oslendit  non  illos  inimicos,  sed  dcctos  esso 
dilectos.  Sed  Scripturae  mos  est  ita  loqui  de  parte  tan- 
qiiam  dc  toto :  sicut  Corinlhios  in  primis  Epistolo) 
8UX  partibus,  ita  laudat  tanquain  omncs  tales  siiit, 
ciim  cssciit  laudabilcs  quidam  corum ;  et  posiea  in 
nonnullis  Epistolas  ipsius  locis,  ita  reprehendit  tan- 
quam  omnes  culpabiles  essent,  propter  quosdaro  qui 
tales  erant.  Istam  diYiiianiro  Scripturaruro  consuetu- 
dinero  per  orone  corpus  Lilterarum  ejus  creberrime 
sparsaro,  quisquis  diligenter  adverterit,  roulu  dissolvit 
quoe  inier  se  videntiir  esse  contraria.  Iniroicos  ergo 
aliosdicit,  aliosdilectos:  sed  quia  in  unopopulo  erant, 
velut  cosdero  ipsos  diccre  vidctur.  Quanquaro  et  ex  ipsis 
Inimicisqui  crucifixerunt  Dominuro,  plerique  conversi 
8unt,  et  appanienint  electi.  Tunc  electi,  quando  con- 
versi ,  quanturo  ad  salulis  initium :  qoantam  vero 
ad  Dei  pncscientiam,  non  tunc  eiecti,  sed  ante  con- 
stitulionem  miindi,  sicut  idem  dicit  apoetolus,  quod 
elegerit  nos  ante  niundl  constitutionem  (£pA.i,  A). 
Duobus  itaqiie  niodls,  ipsi  inimici  qui  dilecti :  sive 
quia  in  nuo  populo  utrique  fuerant;  sive  quia  ex  ini- 
micis  saevientibus  usque  ad  sanguinem  Christi,  qui> 
dam  eorum  dilecti  facti  erant  secundum  electioncm 
quae  latebat  in  praiscientia  Dei.  Ad  boc  enim  addidit, 

^  na  in  Blss.  ubi  in  Edd.  legehalnr,  verius, 

■  Edd.,  etectorum,  M  Nss.  nabent.  s^  dUee^miL 


m  s 

ffropler  patra;  qnia  id  qwod  patribus  promissum  cst 
oportebat  impleri,  sicul  circa  finem  Epistolac  ad  Uo- 
inanos  ail :  Iheo  eniin  Chriitwn  ministrum  ftus^e  dr- 
€umeisioni9  propter  veritatem  Dei,  ad  confirmandas 
frromissione$  patrum.  Gentes  autem  super  misericordia 
glorifieare  Deum  (Rom,  xv,  8,  9).  Sccunduin  istam 
miscricordiam  diciuui  est.  inimici  propler  vos  :  quod  cl 
supra  dixerat,  lliorum  deliclo  salus  Gemibus, 

21.  Cum  aulera  dixissct,  secundum  eiectionem  dile- 
€li  propter  patres^  addidit,  Sine  pcenitentia  enim  suui 
dona  et  vocatio  Dei.  Vides  ceric  illos  significari,  qui 
pertincnt  ad  numerum  pncdeslinaiorum.  Dc  quibus 
alio  loco  dicif,  Scimus  quia  diiigentibus  Deum  omnia 
cooperantur  in  bonum,  liis  qui  secnndum  propositum 
vocati  snnlK  Mulli  enim  suut  vocati,  pauci  vcro  ele- 
cti  {Matth.  XXII,  14)  :  qni  vcro  clecli,  ipsi  sunl  sccun- 
dum  propositiim  vocali ;  in  quibus  Dei  procul  diibio 
prapscientia  falli  non  potcst.  flo«  pra^scivil  et  pra^desti' 
navit  conformes  imaginis  Filii  «iii,  nt  sit  ipse  primoge' 
nitus  in  multis  fratribus.  Quos  autem  pradestinavitf  i7- 
ios  et  vocavit,  \\xc  vocalio  cst  sccundum  propositum; 
lincc  cst  siiie  poenilentia.  Quos  autem  vocavit^  iilos  ct 
juslificaml :  quos  autem  juslificavit^  iilos  et  giorificavit. 
Si  Dcus  pro  nobis,  quii  contra  nos  (Rom.  v,  23-31)? 

22.  Non  sunt  in  ista  vocatione,  qui  iii  Hde  qiut;  pcr 
dilectioncm  operntiir  (Gaiat.  v,  G),  eliamsi  aliquantiim 
ambulant,  non  persevcrant  usque  in  fincm.  Et  uliquc 
potuerunt  rnpl,  ne  malilin  mufaret  inleilectum  eoruni 
{Sap.  IV,  U),'si  ad  illam  pr.cdcslinntionem  et  voca- 
tionem,  quoc  sccunduin  proposituin  ct  sinc  poenitcn- 
lia  cst,  pcrlincrent.  At  ne  quisqiiam  pra^suniplor  i(a 
de  occultis  judicet  alicnis,  ut  dicni,  Idco  non  rnpti 
sunt  cx  bac  vitn,  antcqunm  essenl  fidei  deserlorcs, 
quia  in  eadein  vita  non  ridcliter  ambulabnnt,  et  boc 
iii  corum  cordibus  noverat  Doniinus,  qunnivis  liomi- 
4iibus  aliter  appnrerct :  quid  dicturus  cst  dc  infantulis 
parvulis,  qiii  plcriquc  acccplo  in  illa  a>t.ite  cbrisliaiiai 
gratix  Sacramenlo,  cuin  siiic  dubio  pcrtincrcnt  ad 
vitam  xternam  regitumque  coclorum,  si  conlinuo  cx 
bac  vita  emigrarcnl,  siiiunlur  crcsccrc,  ct  nonnulli 
ctiain  apostntx  Hunt?  Undc,  nisi  qiiin  non  pcrlinent 
ad  illam  pracdcstinationem,  ct  secundum  proposiium 
ac  sine  poenitcntia  Tocationcm?  Cur  auicm  ad  cam 
alii  pcrtineant,  alii  non  pcrlineant,  occulta  ciusa  essc 
potest,  injusta  essc  non  polcst.  Numqiiid  cnim  ini- 
quitas  apud  Dcum?  Absit  (Rom.  ix,  14).  Nam  el  boc 
ad  illaTD  perlinct  altitiidinem  jiidiciorum,  quam  mi- 
rans  tanquam  cxpavit  Apostolus.  Idco  quippe  illa  ju- 
dicia  vocat,  ne  quisqunm  talia  ncri  piitcl,  sivc  iniqui- 
tatc  sivc  tcmcritate  faciciitis,  sivc  casu  ct  fortuiio  la- 
bcniibus  ullis  pariibus  tam  dispositorum  sub  tinia 
sapicntia  Dei  sxculorum. 

25.  In  Epistola  porro  ad  Colosscnscs  quod  scriplum 
est,  Nemo  vos  seducat  v?icns  in  humiiitate  (Coloss.  ii , 
18),  et  cctera  quae  scquuntur,  quoiisqiic  tibi  obscura 
C8SC  dixisti,  nec  egoadbuesinc  caligine  intclligo.  At- 
qae  aiinam  pncsens  de  mc  ista  qiixsiisscs  :  In  co 

*  F.XCUSI  poLt  vocali  sunt^  addunt  sancti ;  qux  vox  abcst 
ib  omiiUnM  Mss.  et  a  grxco  texiu  Ai)os*«li. 


aUGUSTINI  EPrSCOM 

qiiippe  scnsu,  qucm  mibi  in  his  Tcrbis  habere  videor, 
adiiibcnda  cst  qua^dam  pronantiafio  in  Tulto  et  nmb 
Tocis,  qui  expriini  littcris  non  potest,  ut  ex  aliqu 
.  parte  aperiatur ;  quod  idea  fit  obscnriiis ,  qnia  noo 
recte,  sicul  existimo,  pronuntialur.  Quod  eniai  scri- 
ptiim  est,  Ne  tetigeritis ,  ne  guilaveriti$ ,  ne  aiianu»- 
veritis ;  tanquam  prjcccptam  putatur  Aposioli,  nesds 
qiiid  tangerc,  gustare,  attaminare  prokibenlis.  Gentnr 
est  autem,  si  tamen  in  tanta  obscuritate  isui  non  fid- 
lor.  Per  irrisionem  quippc  vcrba  posuit  eorum,  a  qoi- 
bus  cos  nolebat  dccipi  atque  seduci ,  qni  diseementcs 
cibos  secundum  culturam  Angelorum ,  atque  ita  de 
boc  mundo  decementes,  dicunt,  Ne  ietigeriiis^  ne  §ih 
slaveritiSy  nc  attaminaveritis ;  cum  sint  omnia  mund^ 
mundis  (Tit.  i,  15),  et  omnis  crcatura  Dei  bona  sit 
( I  Tim.  IV,  4) :  quod  in  alio  loco  ipse  evidcntcr  com- 
inendat. 

24.  Totam  crgo  ipsius  sentcntl-c  circumsiatiiLim 
Tidcamus  :  iia  cnim  Apostoli  intentione  perspecta, 
sensuin  cjus,  quanlum  valemus,  fortasse  tenebimus. 
Quibus  enim  isla  scrlbit,  metuebat  cos  seJiici  uinbris 
.rerum,  dulci  nomincsciciiliac,ctavcrti  a  liiceveritatis 
quac  csl  in  Cbrislo  Jesu  Domino  nostro.  Hanc  aulcm 
sub  nominc  sapientiac  vcl  scieniix  coram   vaiijniiu 
superflunrumve  observationum ,  et  de  superstiiioiie 
gcntilitniis,  maximequc  ab  cis  qui  Pbilosophi  snnt 
niinrupati,  ct  a  Judaismo,  civendam  csse  cerncb.il, 
ubi  crant  umbrjc  futurorum  removcndx,  quoiiiain  lu- 
mcn  cnrum  jnm  Christus  advencrat.  Cuin  ergo  coin- 
mcniorasset  dt  commendassct  quantum  certamcn  pro 
cis  liabcret,  ct  pro  bis  qui  Laodiceo!  fiicrant ,  et  qui- 
cumque  non  viderant  faciem  cjiis  in  carne,  ut  cordi- 
bus  consolarcnlur  copulati  in  cbaritale,  ct  iii  omnibus 
divitiis  plcnitudinis  intclleclus,   ad  cognosccnduin 
mysleriiim  Dei,  quod  cst  Christus,  in  quo  sunl  otniies 
tlicsauri  sapienlix  ct  scientiae  abscondiii ;  iloc  dico , 
iiiquil,  ut  nemo  vos  circumveniat  in  veri  simiii  sermone : 
qiiia  Tcritatis  amore  ducebantur,  vcri  siiiiilitudinem 
illis  liiniiit,  ne  deciperciitur.  Et  idco  coinmcndavii  in 
Cbristo  qiiod  dulcissiniiim  babcbaiit  tbesauruin  ,  sci- 
licel  sapiciitiac  et  scicntinc ,  cujus  nomine  ct  prouii^- 
sione  induci  potcrant  in  crrorem. 

25.  Nam  etsi  corpore,  inquit,  absens  sum,  spintu  vo- 
biscum  sum ;  gaudens ,  et  videns  vcslram  ordinaiionem , 
et  id  quod  deest  fidei  vestra:  in  Cliristo.  Idco  illis  time- 
bnt ,  qtioniam  quid  cis  adliuc  dccssct ,  videbat.  Sicut 
ergo  accepistis,  inqiiit ,  Jcsum  Christum  Dominum  no^ 
strum,  in  ipso  ambuiate;  radicati  et  supercedificati  in 
ipsOf  et  confimiati  in  fide,  sicut  et  dididstis ,  abundanlcs 
in  ea  gratiarum  actione.  Vult  eos  fide  nutriri,  ut  capa- 
ces  fiant  parlicipandorum  tbcsaurorum  sapiciiii;c  ct 
scicntioc,  qui  sunt  nbsconditi  in  Christo;  neanlcqunro 
siiit  ad  hxc  idoiiei,  veri  simili  scrmone  capiantnr,  rt 
a  veritaiis  iliiicrc  dcvicnt.  Deinde  apcrlius,  quid  cis 
tiineat  ostendens :  Videte,  inquit,  ne  quis  vos  dcnpiat 
per  pltiiosophiam ,  ct  inanem  seductionem,  sccundum 
traditionem  hominum ,  sccuudum  eiementa  mundi,  et 
non  scctmdttm  Christum  :  quia  in  ipso  hakilat  omnis  ptie^ 
nitudo  divnitatis  corpQraiita*  Idco  rorf»ora/i7er  dixiC, 


641  EFiSTOLARUM  aASSIS  UI. 

qtiia  ilii  ttcnbratiijicr  scduccbanl;  iranslaio  vcrbo 
«sus,  fticnt  ctiam  uiubnc  nomen  in  his  rebus  nou  cst 
miquc  verbum  proprium ,  scti  quadam  simililudinis 
raliune  iran.slalum.  Et  esli$  in  iUo^  iiiquit,  repleli,  qvi 
esl  capui  omnis  principatus  el  polcslalis,  Pcr  principatus 
cuim  cl  potcsiatcs  superstitio  Gcniilium  vcl  Phiiosoplii 
scduccbant,  prxdicantes  illam  quam  vocant  theolo* 
giam  per  eicroenla  hujus  niundi.  Caput  aulcm  om- 
niuHi  Ghristum ,  principiimi  omnium  voiuit  intdligi , 
sicui  ipscy cum  ei  dictum  essct,  Tu  quts  es?  respondit : 
Prindpiumf  qui  et  loquor  vobis  {Joan,  vuiy  25).  Omiiia 
enim  per  ipsiim  facta  sunt,  et  siiic  ipso  faclum  Cdt 
nihil  {Id.  i,  3).  Mirabiliicr  autem  vult  eos  essc  horum 
vciut  mirabiiium  contcmptorcs ,  cum  eos  osieudit 
corpus  factos  illius  capilis,  dicendo :  El  eslis  in  illo  re- 
plelif  qui  esi  caput  omnis  principatus  et  poteslalis, 

26.  iiinc  jam  ne  iimbris  Judaismi  seducaniur,  ait  . 
juiigit :  In  quo  etiani  circumcisi  eslis^  drcumcisione  wn  % 
manufacta  in  exspoliatione  corporis  carnis ;  vel ,  sicut 
aliqui  liabent»  tn  exspoliatione  corporis  peccalorum 
earnis ,  in  drcumcisione  Christi ;  consepulti  ei  in  Ba^ 
ptismo  y  in  quo  el  consurrexistis  per  fidem  operationis 
Ddy  qui  suscitavil  illum  a  morluis.  Yidc  queinadmo* 
dum  et  hic  corpus  Ghristi  cos  osiciidit ,  ut  ista  con- 
tciniiant,  cohairentes  tanto  capiti  suo,  mcdialori  Dei 
et  honiinum  Ghristo  Jesu,  et  nulluin  falsum  vel  inva* 
liduin  inedium  per  quod  Dco  cohaircaiit,  requircntes. 
Et  ro5,  inquit,  cum  essetis  mortui  in  deUclis  el  praspu- 
tio  carnis  vestree;  pra^putium  vocavit  quod  sigaiOcatur 
pnppulio,  lioc  cst  deiicla  cariiaiia  quibus  exspoliandi 
suiiius :  vivifivavily  iiiquit,  cutn  illo,  donans  vobis  omtua 
deiicta ,  delens  quod  adversus  nos  erat  chiroqraphum  in 
decreiis,  quod  erat  contrarium  nobis ;  quia  reos  Lex  fa- 
cicbat,  qux  subiutraverat  ut  abundaret  dclictum. 
ToUens,  inquit,  illud  de  medio  et  agigens  illud  cruci^ 
exuens  se  cariie,  principatus  et  potcstates  exemplavit^ 
fiducialiler  triumphans  eos  in  semetipso :  non  utique 
bonos,  sed  maios  principatus  et  inaLns  putcstaies, 
dinbolicas  scilicet  et  dcDinoniacas  exemplavit  {a) ;  id 
e»t,  cxcmplumde  illis  dcdit,  ut  quemadinoduni  ipse 
se  exuit  carne,  sic  suos  o.^tcnderct  exuendos  carnali- 
bus  viliis,  pcr  qux  illi  eis  doniinabaiitur. 

27.  Jam  hic  diligenter  atieude  quainadmodum  in- 
ferat  propter  quod  cuncta  ista  coniincinoraYiiiius. 
^cmo  ergo  vos,  inquit,  judicet  in  cibo  :  tanquain  pro- 
pierca  oinnia  illa  dixerit,  quia  isti  piT  hujusinodi 
observationes  scducebanlur  a  vcrilaie,  qua  libcri  iie- 
bant ;  de  qua  dictum  cst  in  Evangelio,  Et  veritas  libO' 
rabit  vos  (Id.  vui,  5i) ,  id  cst ,  iilieros  faciet.  Nemo 
ergo  voi,  inquit,  judicet  in  cibOf  aut  in  potu^  aut  in 
parte  diei  fesii ,  aut  neomenio! ,  aut  sabbatorum ;  quod 
cst  umbra  futurorum :  hoc  propter  Judaisnium.  Deiiide 
scquitur  propter  supcrslitioiies  Getitiliiim ,  Corpus  au" 
tem  Cliriiti,  inquit,  nemo  vos  convincat :  turpe  est,  in- 
quit,  et  nimis  iiicongruum,  ct  a  gciicrositatc  vestrce 
libertatis  alienuro,  ut  cum  sitis  corpus  Christi ,  scdu- 
camini  unibris,  et  convinci  vidcnmiiii  vcluti  peccantes^ 
si  hxc  obsen-are  negUgitis.  Corpusergo  Christif  nento 

(a)  FdWjpnafjsen. 


«ft 


vos  conrinau  volens  in  humilitaU  eordis.  Iloe  si  per 
vcrbum  grxcum  diceretur,  etiam  in  latiiia  consue- 
tudino  populari  sonarcl  usitatius.  Sic  enim  et  vulgo 
dicilur  qui  divitem  affectat,  tiielodives,  et  qui  sapicn^ 
tem,  thelosapicns,  ct  cxtcra  liujusmodi :  crgo  ct  hie 
thciohuinilis,  quod  plenius  dicilur  tlielon  humilis,  id 
esl,  volcns  huuiiiis,  affcctans  liumililateni ;  quod  in- 
telligilur,  volens  vidcri  huinilis ,  affcclans  humilita- 
tein.  iloc  ciiiin  lalibus  observalionibus  agitur,  ut  cor 
honiiiiis  velut  religioiic  huiiiilc  reddatur.  Addidit  autem 
ct  culiuram  Angelorum ,  vcl  sicut  vcstri  codiccs  ha- 
bcat,  reUgioncm  Augdorum,  qui£  grxce  Opinxxtiu  dici- 
tur;  Angdos  voleiis  inteiligi  Priiicipatus,  quos  clemen- 
toruin  mundi  hnjiis  pr.cposilos,  in  his  observationibus 
coleiidos  csse  arbitrautur. 

28.  Ncino  crgo  vos,  inqiiit,  convincat  cum  sitiscor- 
pus  Chrisli ,  volciis  videri  liumiiis  corde  in  cultura 
Aiigdlorum,  qwe  non  vidit  inculcans  (a)  :  vel,  sicut 
quidam  codices  habcnt,  quw  vidit  inculcans.  Aut  cnim 
sic  diccre  voluit,  quce  non  vidit  inculcans :  quia  homi- 
nes  ista  suspicionibus  ct  opiaionibiis  agunt;  non  qiiod 
vidcriiil  ista  £ssc  faciciida.  Aul  certc,  quai  vidil  incHl- 
cans:  id  cst  magna  cxistimans,  qnia  vidit  ea  quibu- 
sdam  iocis  obscrvari  alibi  ab  honiinibus  quorum  au- 
ctorilati  habcret  iidein  etiain  ralione  non  reddita ;  et 
ideo  sihi  magnus  vidclnr,  qiiia  ei  contigit  quorumdam 
]sacrorum  videi  c  sccrcla.  Sed  pleaior  sensus  cst,  qum 
non  vidit  incukans,  frustra  iufiatus  mentecarnis  saur. 
Mirabiiiter  ibi  cuin  dixit  iiiflatum  mcnte  carnis  sux , 
ubi  thcloliumilcm  supra  dixcrat :  flt  enim  miris  niodis 
in  aniina  homiiiis,  ut  dc  falsa  humiliute  magis  iiifle- 
tur,  quam  si  apeitius  superbiret.  Et  non  tenens ,  in- 
quit,  caputf  quod  vult  Christum  iiiiclligi ,  ex  quo  omne 
corpus  compactum  et  connexum^  stdfminislratum  et  co: 
pulatum  crescit  in  incrementum  Dei.  Si  ergo  mortm  estis 
cum  Christo  ab  elementis  hujus  muudi :  quid  adhuc  veiut 
tnventes  de  hoc  mundo  decernitis  ? 

29.  llisdictis  inserit  verba  corum  qui  decernuntde 
lioc  mundo  per  lias  observationes  qiiasi  ralionabiles, 
affcclala  vaniiaie  huiniliutis  inflati  :  Ae  teUgeritis^  ne 
gustaveritis,  ne  a/lamtRavendi.Rccolamusquoddictum 
Cbt  supci  ius,  iit  hoc  intciiigamus.  Non  vuit  enim  cos 
in  his  obscivationibus  jtidicari,  ubi  dicitur,  JSe  tetige- 
ritiSf  Hc  gnstdveritiSy  ne  attaminaveriiis  :  qua  sunt  om- 
iiia,  m\uily  incorruptionem  per  abusionem,  Ouiniahajc^ 
iiiquii,  magis  ad  corrupiioncm  valenl,  cum  supersti* 
liosc  ab  cis  absihieiur,  ut  eis  bomo  abutaiur,  id  est^ 
non  cis  uUilur  secundum  praxepta  et  doctrinas  homi- 
num.  Iloc  idaHumest;  sed  quod  sequitur  muitum  rc- 
quiris  :  Quw  sunt  quidem  rationem  habentia  sapientiw 
in  observatione,  et  hunuiitale  cordis^  et  vexalione  corpo- 
ris;  vcl,  sicutalii  intCTpretali  sunt,  ad  non  parcendum 
corpori^  non  tit  honore  aiiquo  ad  saturitatem  camis.  Giir, 
iiiquis,  hu:e  dicit  ratiouem  haberc  sapientia;,  qua:  ita 
reprehcndit? 

30.  Dicam,  quod  et  ipsc  in  Scripturis  potes  adver- 
terc,  sa^pc  sapicniiain  positani  etiam  m  sedibiis  uhmi- 
di  h:ijiis,  quam  dicit  cxprcssius  sapictttiafli  hiyusittuii* 

(b)  Embaetibtt* 


«43  ^-  AUGLSTLM 

di.  Koc  moToat  quod  hic  non  iddidii,  If ondi.  Non  enim 
ei  alio  ioco,  cum  ail,  Ubi  safnensf  ubi  teriba  ( 1  Cor.  i, 
90)?addidii,  Hiijusmundi;  ul  dicerel,  Ubi  sapicns 
bnjus  mundi :  ct  Umen  boc  intelligitur.  Sic  ei  ista 
rntio  sapicnti».  Nihil  enim  ab  eis  dicitur  in  bujusmo- 
di  supcrstitiosis  observationibus,  ubi  non  mundi  hu- 
jns  elcmentonim  naturarumque  rerum»  ralio  quacdam 
sapientiae  reddi  videatur.  Nam  et  cum  dicit,  Catete  ne 
qmi  vo$  decipiai  per  philosaphiam;  non  ait,  Hujiis 
mundi :  et  quid  est  pliilosopliia  latine,  nisi  studium  sa- 
pientix?  Sunt  ergo,  inquit,  ista  rationem  quidem  ha- 
bentia  sapientue^  id  est,  de  quibus  aliqua  ratio  reddatur 
secundum  elemcnia  mnndi  hujus,  et  principatus  ac  po* 
teslates.  In  observatione  et  humUtlaie  cordis  :  id  eiiim 
agunt  ista,  ut  superstiiionis  vitio  cor  bumilietur.  Ad 
non  pareendum  corpori :  dum  fraudatur  istis  escis  qui- 
bus  eompellitur  abstinere.  Non  in  honore  aliquo  ad 
saturitatem  eamis  :  non  quod  bonoratius  illo  magis 
quam  illo  cibo  caro  saturetur,  cum  ad  ejiis  necessiu* 
tem  non  pertineat  nisiquolibetvaletudiui  apto  alimen- 
to  rcfici  atque  fulciri. 

GAPUT  in.  —  31.  De  Evangdio  inquisitio  tua  solct 
muitos  movere,  quomodo  Dominus  post  resurrectio- 
nein,  cum  in  eodem  corpore  surrexerit  S  a  quibusdam 
qui  eum  noYcrant,  utriusque  scxus  bominibus,  ei 
agnitus  non  sit,  et  agnitus  sit.  Ubi  primum  quaeri  so- 
lct  tttrum  in  ejus  corpore,  an  potiiis  in  illorum  oculis 
aliquid  factum  sii  quo  non  possct  agnoscl.  Cum  cnim 
legitur,  Tenebantur  ocuU  eorum  ne  agnoscerent  eum 
{Lmc.  xxiVy  16);  impedimentum  quoddam  agnosccndi 
videtur  in  iuroinibus  factum  esse  cementium  :  cum 
vero  apcrte  alibi  dicitur,  Apparuit  eii  in  alia  egigie 
( Marc.  VI,  14),  utique  in  ipso  corporc  cujus  alia  crai 
cfngies,  aliqiiid  facium  fuisse,  quo  impedimento  tene- 
rentur,  id  est,  nioram  agnoscendi  paterenlur  oculi  il- 
loruin.  Sed  ego  miror,  cum  duo  sinl  in  corpore  quibus 
cujusque  species  agnoscatur,  iineamenta  et  color,  cur 
ante  resurrectionem,  quod  in  monie  ita  transfiguratus 
est  ut  flerei  et  vultus  ejus  splendidissimus  sicui  sol 
( Matth.  XVII,  2),  ncminem  movel  eum  usque  ad  lan- 
iam  excellentiam  fulgoris  et  lucis  colorem  sui  corpo- 
ris  mutare  potuissc;  ei  post  rcsurrectionem  movet 
aliquatenus  lineamenta  muUta  esse,  nt  non  possci 
agnosci,  et  rursum  eadem  poieniia  facultate,  sicui 
lunc  pristinum  colorem,  sic  ei  post  resurrectioncm 
pristina  lineamenta  revocasse.  Nam  et  illi  trcs  disci- 
puli,  ante  quorum  oculos  in  monte  iransfigurains  est, 
iion  eum  agnoscerent,  si  ad  eos  Ulis  aliunde  venisset: 
sed  quia  cum  illo  erant,  ipsum  esse  certissime  reti- 
Dcbant.  Ai  enim  corpus  ipsum  erat,  in  quo  resurrexit. 
Quid  hoc  ad  rem?  Nam  illud  utiqueipsum  corpus  erat 
in  quo  in  monte  transfiguralus  est;  et  ipsum  erat  jti- 
▼enis  in  quo  naius  est :  et  lamen  si  quis  eum  repente 
juvenem  vidisset,  qui  nonnisi  iurantulum  nossci,  non 
uiique  agnosceret.  An  vero  ad  lineamcnia  mulanda 
non  potcst  ccleritcr  Dei  polcsias,  quod  polcst  per  an- 
Aoruui  moras  hominis  aetas?  . 

5i.  Quod  autem  Mari»  dixit,  NoU  me  tangete,  non- 

>  Sk;  juxia  omBcs  cdilos.  in  B.,  surrexiL.    M. 


£PI3G0Pi  W 

dumemmascendiad  Pairem  {Joan.  xx,  l^t  B^iil  aW 


me  iiitellexisse  noveris,  quam  tu.  Ila  tnim  signl 
voluit  tactum  spiriiualem,  id  est,  aecessoai  fldei  lere- 1 
quircre,  qua  erediiur  eum  excelsum  esse  eoiii  Paln. 
Et  quod  ab  illis  diiobus  in  fracUone  panis  c 
{Luc.  XXIV,  50,  31),  Sacramentum  esse  quod  * 
agnitionem  suam  congrega(«  nullos  debei  ambigere. 

53.  Dc  verbis  Simeonis,  ubi  ait  Viiigiiii  nuuri  Dood- 
ni,  Et  tuam  ipsius  animam  pertrandHi  frameei^  in  alia 
epistola  cujus  exeroplum  eiiam  modo  mid,  dixl  qoid 
mibi  videatur ;  quod  eiiam  tibilDier  caefem  Tisara  esi. 
El  quod  adjunxit,  Vt  denudentur  nnUtarum  e&rSum 
eogitationes  { Id.  ii,  35),  hoc  inteliigendum  polo,  quia 
per  Domini  passionem,  et  insidiae  Jodxomm,  eC  di- 
scipulorum  infirmitas  paiuit.  Tribulaiionem  igitur, 
gladii  nomine  significatam  esse,  credibile  esl,  qw 
matema  anima  vulnerata  esi  doloris  aflcciu.  Ipse  fuit 
gladius  in  ore  pcrsecuiorum,  de  quibus  in  Psalmo  di- 
citur  :  Et  gtadius  in  ore  eorum  {  Psal.  lyui,  8 ).  Ipsi 
enim  crant  filii  hominum,  quorum  dcnles  arma  el  sa- 
gittx,  et  liiigua  eorum  gladius  acutus  (  PsaL  lvi»  5). 
Nam  et  ferrum  quod  pertransiit  animam  Josepb,  pro 
dura  tribulatione  positum  mihi  videtur :  aperte  quippe 
dicitur,  Ferrum  pertran»it  animam  ejus,  domec  veniret 
verbum  ejus ;  id  est,  tamdiu  fuit  in  dura  Iribulaiionf , 
donec  fieret  quod  pnedixit.  Hinc  enim  magnos  esi  ha- 
bitus,  et  ab  iUa  iribulatione  liberatus.  Sed  ne  bon»- 
nse  sapienti»  Iribueretur,  quod  venil  verbum  ejiis,  id 
est,  factum  est  quod  praedixit,  roore  suo  Scripinra  saa- 
cia  Deo  inde  dat  gloriam,  et  eoniinuo  subjungii  :  Elo- 
quium  Dominiignivit  eum  {Psal.  civ,  48, 19). 

34.  Ut  potui  non  dcfui  intcrrogatioiiibus  tuis  adju- 
lus  orationibus  tuis,  et  ipsis  quas  misisti,  disputatio- 
nibus  (uis.  Cum  enim  interrogando  dispulas,  ei  qiixris 
acriler  et  doces  bnmiliter.  Uiilc  esl  autem  ut  de  ob- 
scuritatibus  divinarum  Scripturarom,  qiias  excrcita- 
iioois  nostrae  causa  Deus  esse  voluit,  mullx  invenian- 
lur  sentcntiae,  cum  aliud  alii  vidclur,  quae  lainen 
omnes  sanae  fidei  doctrinccqueconcordenl.  Dabis  saiie 
veniam  stilo  meo  mulium  festinanti,  ul  jam  in  navi 
consiitutooccurreremperlatori.  Filium  autem  nostrum 
Paulinum,  in  Chrisli  charitate  dulcissimum,  in  liac 
poiius  cpistoia  resaluto  *,  et  paucis  ut  festinus  exhor- 
tor,  ut  iniscricordix  Doiniiii  qui  sclcns  dare  auxilium 
de  tribulatione,  eum  tiirbulcniissima  tempestate  misit 
in  porluin,  quo  tu  pelago  tranquilliore  permcasti,  ipsi 
marinae  iranquillitati  minime  credens,  ct  qui  cjus  ru- 
dimcntis  excipiendis  aique  uiitricndis  te  dedil,  gratias 
agas  quantas  polesl,  et  omnia  ejus  ossa  dicant :  Do- 
mtne,  quis  sinulis  tibi  {  PsaL  xxxiv,  40  )?  Noii  eniin 
uberiore  fructu  legit  vel  audit  me  docentcm  ac  disse- 
rentem,  vel  quibuslibet  cxhorlalionibus  accendcnlein, 
quam  iiispicit  te  vivenlcm.  Resalutant  sanctam  et  sin- 
ccrissimain  Denignilaiem  tuain  conservi  meiquimccum 
sunt.  Condiaconus  autcm  noster  Pcregrinus,  ex  quo  a 
me  profcctus  cst  cum  sanclo  fratrc  nostro  Urbano, 

*  Barl.  Am.  ct  Rr.,  quo  nos^  qiiibus  safiragantur  Uss.  qna 
tiior  \ar»c.  ct  e  n 'Stns  totideoi. 

*  Mss.  uliquol,  recognosco.  , 


645  EPISTOLARUM 

iiotiido  (fisco|Kitu8  sarcinam  sulnre  perrexit,  nondum 

reir«afii  Uipponem  :  salYOS  eos  tamen  in  noniine 

Chri«ti,  et  litteris  eorum  et  fama  nuntiante  cognosci- 

nius.  Ck)mpresbyterum  Paulinum,  et  omncs  qui  tua 

pnesentia  in  Domino  perfruuntur,  germano  saliitamus 

afl^u. 

EPISTOLA  CL*  (a). 

Augustinus  Probm  et  Juliana  nobUibui  vidm  gratula- 

tur  de  filia  earum  Demetriadet  qute  virginilalii  vetum 

Mceperat;  agem  graliui  pro  munuiculo  miuo. 

Domiuarum  honore  digiiissimis,  mcrito  illustrilHis  et 

praestaiitissimis  filiabus  Probje  et  ivukHM^  Aogu* 

STiNUS,  in  Domino  saluleni. 

Implestis  gaudio  cor  nostnim,   tanto  jucundius 

quanto  charius,  tanio  gratius  quanto  citius.  Vestrae 

namque  stirpis   sanctimoniam  virginalem,  quoniam 

quacumque  iniiotuistis,  ac  per  boc  ubique,  fama  cele- 

berrima  prxdicat,  Telocissimum  volatum  cjus  flde- 

liore  atque  ceriiore  litterarum  nuntio  praevenistis,  et 

prius  nos  fecistis  exsaliare  de  cognilo  lam  excellenti 

bono,  quam  dubitare  de  audiio.  Quis  verbis  explicely 

quis  digno  pncccmio  prosequalur,  quanliiin  incom- 

parabilitcr  gloriosius  atque  fructuosius  habeat  ex  ve- 

siro  sanguine  feiniiias  virgines  Cbristus,  quam  viros 

consules  mundus?  nain  voiumina  temporuin,  si  ma- 

gnum  atque  prsclarum  est  nominis  dignitale  signare; 

quaulo  est  majus  atque  pRedarius  cordis  et  corporis 

integriiate  traiiscendere !  Magis  Itaque  gaudeat  puella 

iiobilis  genere,  nobilior  sanclitate,  quod  sit  per  divi- 

uum  consortium  pnecipuam  in  coelis  coiisecutura  su- 

blimitatem»  quam  si  esset  per  humanum  connubium 

prolem  propagatura  sublimem.  Generosius  quippe  ele- 

git  Aniciana  posteritas  tam  iilustrem  familiam  beare 

nuptias  nesciendo,  quam  multiplicare  pariendo,  et  in 

carne  jam  imitari  viiam  Angelorum,  quam  ex  carne 

adliuc  numerura  augere  mortalium.  Haec  cst  uberior 

fecundiorque  felicitaSy  non  venire  gravesccre,  sed 

mcnte  grandescere;  non  laclescere  pectore,  sed  corde 

candescere ;  non  visceribus  terram,  sed  coelum  oratio- 

nibus  parturire.  Dominanim  honore  dignissimx  filix, 

perfruamiiii  in  illa  quod  defuit  vobis;  perscverct  us- 

quein  finem,  adbxrensconjugioquod  non  habet  fincm. 

linitcntur  eam  inulke  famulae  dominam,  ignobiles  no- 

bilem,  fragiliter  excelsx  excelsiiis  humilcm ;  virgines 

qua:  sibi  optaiit  Aniciorum  claritatem,  eligant  saiicti- 

tatcm.  Illud  enim  quantalibet  cupidiiate  quando  asse- 

quentur  ?  hoc  autem  si  plene  cupierinl,  mox  habebunt. 

Protegat  vos  incolumes  et  fcliciores  dextera  Altissimi, 

dominx  honore  dignissimsB  et  prxstantissimae  filix. 

Pigiiora  Sanctitatis  vestras,  prxcipue  ipsam  saiictitate 

prxcipuam,  debito  vestris  meritis  officio,  dilectione 

Domini  salulamus.  Velationis  apophoretum  *■  (6)  gra- 

tissime  accepimus. 

>  uss.  pleiique»  apophereiunL 

*  Gontulirous  hanc  cum  a.  bg.  I>L  bo  c  cc.  IT.  g.  gv.  n. 
r.  s.  sb.  duobus  t.  quatujr  v.  el  oum  Am.  BtJ.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  170  :  qux  autem  150  eraiy  nuoc  243.  Scrinta 
vih  nueinaa.  413,autiDil.  414. 

(b)  lioc  uomiae  sigaificatur  solemne  aliquod  mimus.  t  in 
•  niagois  votis,  ait  Ambrosius  Commen:.  in  E|)hes.  3,  maxi- 
«  uia  (Jantur  apoiihorcla.  >  Turncbus  sic  UicUi  putat  mu- 


aAssis  III. 


^ii 


EPISTOLA  CL!  *  (n). 

CeeciUano  iignificat  iui  erga  illum  aninu  itwUum,  ve/e- 
remqu»  andciliam  tuhit  imndnutam  eae  :  haudgua- 
quam  etum  iuipieari  conicium  ipium  fuiae  impim 
crudeliique  perfidim  a  viro  prmpotenti  (Marino  comite) 
perpetratm  in  cmde  duorum  fratrum^  quorum  atter 
(Marcetlinui  tribunui)  integerrindi  erat  moribui  prm' 
dituif  et  omnium  chriitianarum  virtutum  iptendore 
ornatiisimui. 

Domino  meriio  illustri,  et  debitoa  me  honoredignis- 
simo  filio  CxciLU?iO ,  AwosriiccSy  in  Domino  sa- 
Jutcm. 

i.  Querelade me  apud  le  litteris  luisiDdita  tantoest 
mihi  gratior,  qiianto  plenior  charltalis.  Siergo  quod  ta- 
cui  purgarcconcr,  quid  conabor  aliud  quam  osiendcre 
te  non  habuisse  causam  qua  mihi  succensere  deberes? 
Sed  cum  id  in  te  magis  diligam,  quodde  mea  reticenlia 
es  dignatus  oirendi,  quam  inter  tuas  curas  nihil  mo- 
menti  habere  credideram ;  causam  meam  deserara,  si 
me  purgare  contendcro.  Si  enim  indignari  non  debuisli, 
quia  non  ad  te  Bcripserim ;  nihil  me  pendis,  qui  lo- 
quarne  an  taceam  indificrentcr  feras.  Porro  quia  me 
lacuisse  moleste  tulisli,  mdigiiatio  ista,  indignalio  iiou 
est.  Non  itaque  tam  doleo  me  non  pnebuisse»  qiiam 
gaudco  te  nostrum  desiderasse  sermonem.  Nam  vete- 
rem  amicum,  et  quod  abs  te  taceri,  sed  a  nobis  opor- 
tct  agnosci,  lalcm  ac  taiitum  virum  in  peregrinis  po- 
sitiim,  curisque  publicis  laborantcm,  quod  memoris 
fuerimy  honori  mihi  est,  non  mcerori.  Ignosce  igitur 
agenti  gratias  quod  me  indignum  non  putasti  cul 
succenseres  tacenti.  Nunc  cniin  inter  tot  et  tanta  ne- 
gotia,  non  tua,  sed  publica,  id  est  omniumy  non  solum 
onerosas  non  esse,  verum  etiam  gratas  esse  posse 
litteras  meas  credidi  benevolenliae  tuae,  qua  excellen- 
tiam  vincis. 

2.  Cum  enim  accepissem  mihi  a  fratribus  epislolam 
missam  sanctl  et  praecipuis  meritis  venerandi  papae 
Innocentii,  quam  per  tuam  Pnestantiam  ad  me  datam 
certis  declaratiir  indiciis ;  ideo  nuilam  tuam  paginam 
sinul  advectam  esse  putaveram  quod  scribcndi  et  re- 
scribendi  cura  nolueris,  gravioribus  rebus  occupatus» 
obstringi.  Nam  utique  consentaneum  videbatur  ut  qui 
mihi  sancti  viri  scripta  dignatus  es  miltere,  ea  sume- 
rem  adjuncta  cum  tuis.  Iliuc  ergo  statueram  non  esse 
oneri  litteras  meas  animo  tuo,  nisi  essetnecesse  com- 
mendandi  alicujus  gratia,  cui  hoc  negare  non  possem 
interccssionis  oflicio ;  quae  solet  nostra  esse  omnibut 
concedendi  consuetudOy  et  quxdam»  etiam  importuna, 
noii  tamen  improbanda,  professio.  Itaque  feci :  cara 
ainicum  meum  commendavi  benignitati  lux ;  a  quo 
etiam  sua  rescripla  jam  sumpsi,  agente  gratias,  quas 
et  ipse  ago. 

*  Recognita  ad  vaticanum  cxcmplar,  in  quo  solo  repcrta 
esu 

nera  quae  darcntur  convivis,  ut  ea  domum  rererrent;  queni 
iu  inorem  respicicns  cliam  Ambrosius,  sic  exorditur  exhor- 
tationem  ad  virgines  :  t  Qui  ad  ooavivium  niagoum  inf i- 
t  taatur,  ap<M)lioreta  sccumreterre  coasueveruuu  »  etc. 

(a)  Alias  £ft) :  qiue  autem  151  erat,  nuiK  5.  bcriua 
exeua'c  aa.  413,  aut  iucuote  4: .. 


M7  S.  AUGUSTINI 

5.  Siquid  autcmde  temaU  existimarcm,  praesertim 
in  ea  causa  (a)  quam  cliam  non  cxprcssam,  tamen 
mihi  tuaepistola  redolcbat;  absit  ul  ad  te  talcaliquid 
scribcrem,  ubi  uUum  vcl  mihi  vcl  cuiquam  bcncncium 
potlularem.  Aut  enim  conticesccrcm,  observans  tem- 
pus  ubi  te  possem  habere  pncsentcm;  aut  si  litte- 
ris  agendum  putarcm,  illud  potius  agcrcm,  ct  sicage- 
rem,  ut  dolorem  manifestare  vix  posscs.  Nam  idco 
post  illius  impiam  crudelcmque  perfidiam  (cui  etiam 
pcr  tuam  nol>iscum  participatam  soUicitudincm  fru» 
stra  vehementer  institinius,  neillocor  nostrum  dolore 
perccUcret,  suam  vero  conscientiam  tanto  scelere 
trucidaret),  continuosum  a  Carthagine  profcclus,  occul- 
taio  absccssu  mco,  ne  tol  ac  tanti  qui  cjus  inlra  eccle- 
siam  gladium  formidahanl,  violentis  flctibus  ct  gc- 
roitibus  me  tcnerent,  putantes  meam  sibi  aliquid  posse 
prodessc  praescnliaro,  ut  qucm  salis  digiie  pro  ejus 
anima  objurgare  non  possem,  pro  illorum  corporibus 
etiam  rogare  compellercr.  Quam  lamen  corum  corpo* 
ralem  salutcm  saiis  parietes  ecclesiae  muniebant.  Ego 
autcm  duris  coarctabar  angustiis,  quod  ncqiie  llle  nie 
palcrctur,  qualcm  oportcret ;  et  insupcr  facerc  cogc- 
rer  quod  non  deccrct.  Dolcbam  eliam  gravitcr  vicem 
venerabilis  cocpiscopi  mci  tant»  rccloris  Ecclcsix,  ad 
ciiJQs  pcrtincre  dicebalur  ofTicium,  post  hominis  tam 
ncfariam  fallaciam  adhuc  se  praibcre  humilcm,  quo 
&ctcns  parccrelur.  Fatcor ;  cum  tantum  malum  nullo 
pcctoris  r(»bore  potuisscm  tolcrarc,  discessi. ' 

4.  Wjrc  essctetnuncsilcntii  mci  caosa  apud  te,  quae 
fuit  tiiiic  disccssiunis  mesc,  si  te  apud  illum  egisse 
crcderem,  ul  tam  nefarias  ulciscerelur  injurias.  Cre- 
dunt  ista  qui  nesciunt  quomodo,  et  quoiies,  et  qu.x 
nobis  dixcris,  cum  anxia  cura  peragercmus  ut  quanlo 
tibi  familuirius  inhsercbal,  quanto  ad  cum  crebrius 
ventilabas,  quanto  s.Tplus  cum  solo  colloquebaris, 
tanto  magis  curarct  exisliinalionem  tiiam;  ne  his  qui 
tui  dicebantur  inimici  talcm  exituin  darel,  ut  nihil 
cum  illo  aliud  egisse  putareris.  Quod  quidem  nec  ego 

(a).Loquitur  de  causa  Mareellinl,  qui,  mf  nieroDymiis 
versus  fiaem  lib.  3  advcrsus  Pekffianos  scribitf  t  sub  invi- 
t  dia  t^franDldis  lleraclianae  ab  naTelicis  innocens  csesus 
eat :  «  slve  quem,  teste  Orosio  ia  lih.  7,  c.  42,  c  Biarinus 
c  oomes  apud  Carthaginem  (incerluin  est  seio  slimulatus 
t  an  auro  Gomiptus)  oocidit : «  impellentlbus  procul  dubio 
DonatislJs,  quorum  odium  inciirrerat  integerrimus  Judex 
lententia  adversusipsosdictamCarthagiaensiooUatioQe; 
ipiam  sentenliam  videlicet  dum  imperalorum  decreto  ro- 
bonodam  curat,  mortem  ipsms  moliuntur  haeretid  bacce 
oblaia  oQcasione.  HeracUanus  Afric»  comes  deflciens  ab 
Honorio,  naviffavit  in  italiam  cum  ingenti  classe,  anno 
Cfaristi 415 : quiad urbem de|)Osito  excrcitu oontendens, Ma- 
rioi  comitis  oocursu  ad  Ulriculum  superatus  fugam  arri- 
puit.  redutque  Cartbagiaem;  ubi  captus  demum,  et  capite 
ponitus  ftiit.Tum  vero  perduellionis  socios  hi  Alrica  perse- 
anente  Hsnno,  oomprdienditur  Marcellinus  una  cum  suo 
natre,  et  securi  percutitur,  fiilso  insimulalus  Heracliaao 
Mflse,  uU  satis  hilelligitur  ex  Hleronymo  suj^ra  laudato  , 
nec  noii  ex  islis  Auguslini  verbis  hic,  n.  4  :  t  omnia  in 
t  temporc  isto  sufiragatiantur,  ut  etiam  nno  teste,  tan- 
t  quam  iavidioso  et  credibUi  crimine,  sine  jubenlis  discri- 
t  mine  quiUbct  do  mcdto  toUeretur.  >  Caeterum  Mariuus 
oontiuuo  revocatus  ex  Africa,  muncre  omni  exutus  fuil,  et 
vitam  privauini  inglorie  agere  Jiissus  est,  ex  orosio.  con- 
ira  vero  lex  ab  Honorio  daia  esl  die  50  aug.  an.  414,  i^nc- 
eipiens  ut  quae  t  Notione  et  soIHciludine  Mai^Ccllini  specla- 
tLUis  memoriae  viri  oontra  Donalislas  gesta  suiit,  |.er|ie- 
« tnam  habeant  flrmitatem :  t  hi  iib.  16  Cod.  ihecd..  tit.  5 
de  U£cetkiS|  ieg.  5S. 


EPlSCOn  M8 

credo,  nec  fratres  mci  qiii  to  in  loquelis  audierant,  d 
auditu  aiquo  omni  nutu  viderunt  signa  benigni  peclo« 
ris  tui.  Sedy  obsecro  le,  ignosce  credenUbus  :  homi- 
nes  enim  sunt,  el  in  animis  bominum  tantae  kitebrae 
sant,  el  (anti  recessus,  ut  omnes  suspiciosi  com  me« 
rilo  culpenttir,  etiam  laudari  arbitrentor  se  debere, 
quod  cauti  sint.  Causae  stabant;  ab  uno  eorum  quos 
teneri  ille  repente  pncceperat  ,  gravissimam  te  pas- 
sum  fuisse  injuriam  novcramus.  Fratcr  quoque  ejus, 
in  quo  Ecclesiam  maxime  persccutus  cst,  nescia  quid 
durit^r  quasi  profcrens  Ubi  rcspondisse  dicebatur. 
Pulabaniur  tibi  ambo  essc  suspccti.  Postulati  Gum 
abiissenl,  tciliic  remanentc,  et  cum  illo  secretius,  ut 
fercbatur,  loqucnte,  subito  jussi  suni  detineri.  Amici- 
tiam  ve.<^tram  non  recentcm,  sed  vetcrem,  homincs 
loquebantur.  Famam  conOrmabat  tanta  coiijunctio,  cl 
tam  assidua  solius  cum  solo  sermocinatio.  PolcsLis 
iUius  magna  tunc  cral.  Calumniuc  facilitas  radiabar. 
Non  erat  grande  ncgoUum  procurari  aliqucm,  qui  di- 
ceret  quod  salute  promissa  diccndum  ille  mandassct. 
Omnia  iii  lcmporc  islo  sufTragabaniur,  ut  ctiam  uiio 
tcstc,  lanqiiam  invidioso  ct  crcdibili  crimine,  siiie  jiu 
bcntis  discriniine  quilibct  de  mc(]io  tollerctur. 

5.  Nos  interea,  quoniam  rnmor  crat  quod  ecclesia- 
stica  manus  possct  eos  cripere,  falsis  promissionibiis 
ludebamur;  ulillonon  solum  quasi  volente,  scd  ctiam 
instante,  pro  eis  ad  Comitatum  episcopus  milterclur, 
ea  pollicitatione  inierposita  cpiscopalibus  auribus , 
quod  donec  aliquid  pro  cis  illic  agcrclur,  nuUum  caii  - 
8»  iUorum  cxcitarclur  examen.  Postremo,  pridie 
quam  ferircntur,  venit  ad  nos  Prxstantia  tua ;  spetn 
dcdisU,  qtialem  nunquam  anlca  dederas,  quod  eos 
tibi  posset  conccderc  profecturo,  cum  Uli  graviier 
pnidenterquc  dixisscs,  totum  quod  tccuin  tain  assidiic 
famiUarius  sccrcUusque  loqucrelur,  non  le  honorare 
poUus  quam  gravare  S  atque  nd  id  valcrc,  quod  com- 
municato  et  pcrtractato  iiiter  vos  mortis  corum  con- 
siiio,  nemo  dubitaret  quid  posl  luec  omiiia  scqueretur. 
Qox  cum  te  dixisse  nobis  indicares,  intcr  iiarrandiitn 
namque  tendens  in  eum  locum  ubi  cclcbrantur  sacr»- 
menia  fidelium,  stupentibus  nobis  ita  jurasU  le  isla 
dixtsse,  ut  non  solum  tunc,  verum  etiam  nunc  post 
tam  horrendum  inopinalum  cxitum,  cum  tuos  omnes 
nutus  recolo,  nimis  mihi  impudcns  videar,  si  de  to 
aUquid  mali  credam.  Quibus  tuis  verbis  sic  eum  per* 
motum  fuisse  dicebas,  quod  velut  familiare  viaticum 
til>i  eorum  donaturus  essct  saluiem. 

G.  Uiide  testor  Dilectioni  tusc,  postero  die,  quo  il- 
lius  parturitioiiis  ncfariiis  feius  est  ortus ,  cum  esset 
nobis  repente  nuntiaiiim  illos  e  carcere  ad  eum  judi- 
cem  ductos ,  quanquam  perturbaii  fuerimus,  tamco 
e%o  considerans  et  quae  nobis  pridie  dixeras ,  el  qui 
csset  post  illum  exorturus  dics ,  quoniam  l)eati  Cy- 
priaiii  cral  pridiaiia  solemnilas  (a) ,  existimavi  quod 

^  Lov.,  Loqueremurt  non  te  tumrari  poliusquam  qravari. 

(<i)  S.  MarceHini  caedes  ad  dicm  6  anrilis  rcrerturio  :^:ar* 
tjrologtis  :  quam  tamen  hoc  cx  loco  liquet  laciam  meuse 
scptcmltri,  uno  aut  allero  d^e  aatc  s.  Cy|.r'iaui  solemai:a- 
tcm',  t  F.t  sano  Ulius  obitum,  ait  lienricus  de  Noris  iu  liist. 
t  rebglib.  1.  c.  S^  roinime  contigidsc  die  G  aprilis,  inde 


€40  EPISTOLVnrM 

eiiam  elcgcrit  diem,  quo  ct  libi  poslulata  conccderei, 
el  universam  Cliristi  Ecclesiam  repenie  hrlincaiis,  shI 
locam  tanli  mariyris  asceiidere  voluerit ,  parcendi 
benignitaie  quam  occidendi  polcsiate  sublimior ;  cum 
ecce  nobis  nuniius  irruil ,  quo  prius  pcrcussos  esse 
nossemus,  quam  quomodo  aiidirentur  quxrere  vale- 
rcmus.  Provisus  eiiim  erat  el  proximus  locus ,  mm 
suppliciis  bominum  deputatus ,  sed  ornamento  polius 
civitatis,  ubi  merito  creditur  propterea  quosdam  ante 
aliquot  dies  jussissc  mactari,  ne  in  istis  invidiosa  no- 
vilas  esset :  quos  consilium  fuit  sic  posse  subripi  Ec- 
clesiap,  si  non  solum  subito  feriri  juberenlur ,  verum 
etiani  in  loco  proximo  ferirentur.  Satis  itaque  in- 
dicavii  ei  matri  so  inferre  non  timuisse  crucialum , 
cnjus  liinuit  intcrventum ;  Ecclcsiaa  scilicct  sanclac,  iii- 
ler  cujus  fidelcs  in  ejus  gremio  bapiizalos  et  ipsnm 
iiiique  noveramus.  Post  liunc  igitur  tanti  rooliminis 
oxiium,  ciim  tnm  diligenter  nobisciim  actum  esset,  ut 
ctiam  pcr  te ,  etsi  nesciente  te ,  pene  securi  et  pene 
certi  de  saliite  illorum  pridie  Oeremus;  quis  non  ta- 
liuin,  qualis  hominum  multitudo  est,  indubitatum  ha- 
berot ,  cilam  a  te  nobis  verba  data,  illis  animam  ab- 
latam  ?  Idco,  sicut  dixi,  vir  bone,  etiamsi  iios  hoc  non 
crediinus,  ignosce  credentibus. 

7.  Absit  autem  a  corde,  et  qualicumque  viti  mea  , 
ut  apud  le  pro  aliquo  interccderem,  vel  a  tc  cuiquam 
benefic.um  postnlarem ,  si  te  credercm  tanti  hujiis 
roali,  et  lam  conscelerat»  crudelitatis  auctorem.  Sed 
plane  fateor,  si  etiam  poslhac  in  ea  familiaritate  estis 
in  qua  antea  fuistis,  pace  tua  sit  liber  dolor ;  multum 
nos  qiiod  nolcbamus  compellitis  credere.  Est  autem 
conscntmcum  ut  neque  lioc  credam,  qui  de  te  illa 
non  cretlo.  Ainicus  tiius  inopinalo  successu  re- 
penlin.-e  potestaiis  non  magis  persecutus  est  iSIorum 
vitam,  quam  inam  famam.  Nec  ista  loquens,  odia  tua 
in  illuin,  mci  aiiimi  ac  professionis  oblitus,  inflammo ; 
sed  ad  fideliorem  provoco  dilectionem.  Qui  enim  sic 
agit  cum  malis ,  ut  eos  roalitiae  pceniteai,  novit  eiiam 
iiidignaiione  consulere  :  nam  sicut  mali  obsunt  as* 
sentando,  ita  boni  adversaiido  prosunt.  Suain  quippe 
animam  eodem  ferro,  quo  alios  insolentissime  occidit, 
gravius  altiusque  percussit :  qnod  posthancviiam  ,  si 
non  eam  poenilendocorrcxerit,  ctpatieniia  Dei  beneusus 
fucrit,  inveiiire  ac  senlire  cogctiir.  Sxpe  auiem  vita 
pra*scns  ctiain  bonorumy  Dci  judicio  roalis  eripienda 
pcrmissa  cst,  ne  talia  perpcti  putarelur  malum.  Mori 
qiiippe  in  carne  quid  potest  obesse  morlturisT  aut  quid 
agunt  qui  mori  tiinent,  nisi  ut  paulo  posterius  mo- 
rianlur  ?  Quidquid  obest  moriciitibus ,  ex  vita ,  non 
ex  morte  contingit ;  in  qua  si  lales  animas  habuerint, 
qnalibus  christiana  gralia  subvenitur,  non  sanemors 
eoruin  viUe  bonac  occasiis  fuit,  sed  melioris  occasio. 

8.  £t  majoris  (a)  quidcm  niores  apparebant  huic 

t  salls  cviQcitur,  quod  hoc  anno  415  flerarliamis  cum  nu- 
t  nierosa  adeo  classe  a;>erto  mari,  vemo  taatum  tempore 
t  solvere  poiuit  ex  Airioa,  urbem  iavasurus;  cum  tamca 
t  MarccIUni  mors,  Heracliaort  ia  Italia  exerdtus  slragem  , 
t  lyraaiii  iugam  ac  tandeiu  cxdem  cousecuui  fuerit.  « 

(a)Ncscimus  an  hic  desiznet  Aivingimu  Judicem,  fratrem 
llzrcelliui,  cx  eijistola  iol,  o.  i,  et  procoisulcm  in  Afriia 

Sanct.  Acgcst.  II. 


CLASSIS  Iff.  m 

sa^ciilo  amiciores  esse  qnam  Christo ;  quanquam  et 
ipse  juvcnilcm  prius  sxculnremqiie  vitamuxore  diicta, 
non  pana  ex  parte  corrcxerat.  Non  tamen  fortasse 
misericors  Deas  fratiis  cum  esse  in  mcrte  comitem 
iiisi  miscrans  voluit.  Ille  vero  alius  rcligiose  vixit,  ct 
mulium  cordevitaquechristiana.  IIxc  eum  fama  pnr- 
cessit,  ut  in  causa  Ecclesix  (a)  sic  vcniret ;  h:cc  con- 
secuu  est  cum  venissct.  Qux  ilii  vero  probitas  in 
moribus,  in  amicitia  lidcs ,  in  doctrina  studium ,  in 
rcligione  sincerltas,  in  conjugio  pudiciiia  ,  in  judicio 
contincntia ;  erga  inimicos  paiieniia  ,  erga  aniicos  af- 
iabilitas,  erga  sanctos  humiliias,  erga  omnes  charitas ; 
in  beneficiis  pnesUndis  facilitas,  in  petendis  pudor, 
in  recte  factisamor,  in  peccatis  dolor !  Quanlum  de- 
CU8  honesutis,  qui  splcndor  gratix »  qu»  cura  pieta- 
tis;  quie  in  subvcniendo  niisericordia  ,  in  ignosceudo 
beiievoleniia»  in  oraiido  fiducia !  Quod  salubriter  scic- 
bat,  qiia  modestia  loqucbatur  I  quod  inuliliter  uescio- 
bat,  qua  diligentia  scrulabatur  !  Quantus  in  eo  con- 
temptus  rcrum  prxsentiiiro !  quanta  apes  et  desiderium 
bonorum  aeternorum !  Ne  relictis  omnibus  saicularibus 
actionibus  susciperet  cingulum  mililix  chrisiiaiiae , 
vinculum  prxpediebat  uxorium ,  quo  jam  innodatus 
cceperat  concupisccrc  meliora,  quando  jam  non  lice- 
bat  illa,  quamvis  inferiora,  disrumpcre. 

9.  Quodam  die  fraler  ejus ,  cum  jam  pariter  in  cu- 
stodia  tenercntur,  ait  illi  :  Si  ego  hm  pro  merlUt 
patior  peccalorum  meorum ;  tu ,  cuju$  vilam  novimus, 
tam  attenle  fervenlerqne  '  chriBtianam^  qwbu$  maUi 
meriti*  ad  istaperducltis  es?  Atille  :  Parvumne,  itHpiitf 
mihi  exiitimai  couferri  divinilui  beneficium  ^  ii  tamtt 
hoe  testimonium  tuum  de  vila  mea  verum  at^  ut  h$i, 
quod  putior^  etiamd  usque  ad  effusionm  samjuinii  pa* 
tiar^  ibi  peccata  tnea  puniantur ,  ncc  milu  ad  ftUurum 
judicium  reicrventur.  Hic  forte  aliquis  crcdat  etmi 
fuisse  sibi  conscium  aliquomm  occullorum  impudici- 
ti<e  peccatorum.  Dicam  ergoquid  me  Dominus  Dea8« 
ad  nagnam  meam  consolationem,  ex  ejus  ore  audire, 
et  plane  scire  voluerit.  Cum  de  hoc  ipso,  ut  sunt  hu- 
manay  sollicitus ,  solus  cum  solo  agerero ,  jaro  in  ea« 
dero  custodia  constituto ,  ne  qiiid  esset  unde  roajore 
et  insigniore  poenitentia  Deuro  sibi  placare  dcberet ; 
ille  ut  erat  vcrecundix  sfrgnlaris ,  curo  ipsam,  licet 
falsam  meam  suspicionem  erubesceret,  sed  admoni- 
tioueni  gratissime  acciperet,  modeste  gravitcrquo 
subridens,  et  uiraque  roanu  mearo  dextcram  appre- 
hendens:  Teitor,  inquit,  Sacramenta  qum  per  hane  ' 
a/feruntur*  manutn^  me  nuHum  eae  expertum  coM*^ 
tum  prmter  uxorem,  nec  anU,  nec  poitea. 

iO.  Quid  ergo  huic  in  morte  accidit  mali ,  ac  non 
polius  plurimum  boni,  cuni  h:ec  habens  dona  ad 

drdter  hoe  tempus,  uU  ex  epistola  133,  n.  3,  iuteUlffi- 
mus :  qui  etiam  Douaiistis,  qiiod  de  iis  pro}  ter  scelera  suir 
plicium,  sumpsisset,  cxosus  crat. 

*  lov. f  fr&fuenterque. 

'  Alias,  offervniwr.    M. 

(a)  Quadrant  hxc  pcrquam  egregie  ia  »:arcclliiium,  tri- 
bimum  et  notarium,  missum  ab  lionorio  in  Alricam,  ut  sc- 
quesler  esset  coUationis  inter  Cathchccs  et  DooaUsuis:qiia 
in  causa  sese  slrouue  gessit,  atque  iJdrco  ipsius  interuv 
ctorem,  Ecclcaiam  in  eo  inaxiiue  i  ersecutum  esse  dicit  au« 
gusiinus,  suf.ra  n.  i. 

(Vingt-une.J 


«51  S.  AUGUSTIM 

t'liri^ini,  sine  qiio  in^inilcr  liabcntur,  ex  hac  vita  mi- 
l^nirtt?  Q11.X  apiid  le  non  commcmonirein,  si  crede- 
r<'m  lc  l.iinlibus  ejus  oflTcndi.  Cum  autem  hoc  non 
credo.  nor  iiltid  profecio,  quod  tc,  noii  dico  instante^ 
sed  ftallrm  volente  aiit  oplanie  possct  occidi.  Proinde 
jiidicasnobiscum  tanto  sincerius,  quanto  innoccntios, 
qnod  illc  ciim  aniina  sua  ,  qiiam  cuin  istius  corpore 
^nideliiis  cgmt ;  qiiando  contemptis  nobis ,  contem- 
ptis  promissioiiibos  snis,  coiitcinptis  tot  ac  tantis  pe- 
titionibus  ct  admoniiioiiibiis  tuis,  contempla  denique 
Ecclesia  Cliristi  ( ct  in  ea  qno,  nisi  Christo?) ,  ad  fl- 
nem  tux  machinationis  liiijiis  morle  pcrvcnit.  An 
vcro  lllius  honog,  istius  vel  carccri  comparandiis  est, 
cum  ille  fureret  sublimaliis,  istc  gnudcrct  inclr.sus? 
Ilorrendis  et  posnalibus  tcncbris ,  omncs  non  lantum 
carcercs^  sed  etiam  inferos  Tincit  scclerali  hominis 
conscientia.  Tibi  etiam  qiiid  nocuil,  ctijus  etsi  famani 
grnviter  l:rsit,  tamcn  iniiooentiam  non  poremil? 
Uuanivis  fama  quoque  ipsa  salva  sil,  et  apud  cos  qui 
le  meliiis  noverunt  quam  nos,  et  apud  nos  ipsos,  qui 
curas  nobiscom  luas,  ne  lam  immane  perpetrarctur 
scelus,  tanto  exprcssas  inspiciebamus  affectu ,  ut  lui 
cordis  invisibilia  pene  oculis  cerncremus.  Sibi  igilur 
illenocnit,  quldquid  nocuit;  suam  Iransfixit  animam, 
soam  viiaro,  suamconscicntiam;  suam  deiiiqnc  ipsnin 
famnm  ,  qtiam  bonam  solent  etiam  pessimi  concupi- 
sccre,  cosca  illa  crudelitate  vastavlt.  Tanto  enim  esl 
odiosior  omnibiis  bonis,  quanto  magls  impiis  phtccre 
cnnatus  est ,  vcl  placuisse  Ixtatus. 

il.  Ubi  autem  magis  potuit  apparere  non  eum  lia- 
liuisse  necessitatem  quam  se  habcre  coi>Oiixit,  ut  ejiis 
obientu  tanquam  bonus  f.icerct  tanttim  maluin,  qu.im 
qiiod  ncc  illi  placuit  de  cujus  prxccp!o  se  ausiis  cst 
cxciisare?  Refcral  Pnrstantix  tux  sancius  diaconus 
qui  pcr  N.  manus ,  ipse  enini  fueral  episcopo  qucm 
pro  illis  n.iscramus  adjunctus,  quemadinodiini  ncc 
indulgentia  illis  danda  visa  cst,  nc  vel  sic  aliquo  cri- 
miiie  notarenliir ;  sed  tintuin  conimonilorium  quocos 
ab  omiii  molestia  libems  diinillcre  jubcrctiir.  Gra- 
tnita  igitur  crudelitate,  iiulla  neccssiUite  (qiiamvis  et 
alix  causo*,  qiias  susplcamur ,  iiec  opus  est  cominit- 
tcrc  liltcris,  forsitan  fuerinl),  olrociicr  contristavii 
Ecclesiam.  Ad  cujns  Erclcsiae  gremiuin  fraier  cjns, 
inetuens  pcrire ,  confiigerat,  ul  eum  vivum  taiiti  sce- 
leris  coiisiliarium  reperirct :  cujus  Ecclesix  etiam 
ipse,  ciim  palronum  oflendisset,  pelivil  asylum  ,  nec 
ci  potuitdcnogari.  liuiic  si  diligis,  dctestare;  si  non 
vis  ut  in  aterniim  piiniatiir,  exhorre.  Sic  existima- 
UoBi  tiiXy  sic  est  vitae  illius^tonsulendum  :  nam  qui 
in  00  diligit  qiind  odit  Dcus ,  non  soluro  odit  ipsuro , 
ied  etiam  seipsum. 

i2.  Qu2P  ciitn  ita  siiit,  nec  dc  lua  benignilatc  crcdo 
quod  tanti  scclcris  auctor  vel  particeps  fueris ,  neqiie 
qiiod  m:ilitiosa  crudclitato  ■  fefellcris  :  quod  absit  a 
vita  ct  moribus  liiis!  Ncc  amicitias  vcstras  tales  volo, 
quibus  et  ille  iii  suum  iiiierilum  gloriciur  de  malo,  ei 
conflrmeiur  huniana  suspicio ;  sed  tales  potius,  quibus 
ad  pceniieniiam  disponatiir,  et  talcin  ac  tantam  poeni- 

*  £xciU|tar  vaiic.  uiide  enita  csi  eilstola,  credulUnte. 


EPiscopi  m 

lciilium,  qnalem  quantanique  postulinl  lam  boiicnda 
vulncra  incdicinani :  tanto  qoippe  amicior  ertf ,  quaoio 
sceleribus  ejus  inimicior.  Curiosum  est  Fraesianlia 
luae  nosse  rescriptis,  ubi  eo  diefucris  qtM>  illiid  idmis- 
sum  est ;  quomodo  acccperis,  qnid  postea  egorii ,  aoc 
cum  euin  videris  quid  ci  dixeris,  qnid  ab  illo  aiidicris. 
Ego  eniin  cx  qiio  inde  postridie  repetile  discessi,  nihil 
qnod  hanc  rcni  attinet,  de  te  audirc  poiui. 

i3.  Qiiod  vero  iii  epistola  tua  legi,  jain  te  cogirre- 
dere ,  ne  a  me  vidcreris ,  et  C.nrlliagtiii  tne  ncgaium, 
tu  potiiis  cogis  his  verbis  ut  alisentix  nic»  causas  mm 
laceam.  Qiiarum  esl  nna,  qiioni.nm  lalK»rem  quem  io 
ilia  urbe  pcrpeti  necesse  esi,  cl  qneni  si  expoiierc  vc^ 
lim,  aliud  lantum  loquenduin  csl ,  jain  sustiticre  non 
possum,  qiiod  infirmitali  mcse  profiri»,  qust  nola  est 
omiiihus  qni  familiarius  ine  noverunf ,  accessii  etiam 
senectus,  qux  generis  humani  cst  commiinis  infiniii- 
tas.  Aliera  causa  esl,  quod  slatui ,  si  Dominus  velii, 
qnaiilum  mihi  ex  illis  oceopationibus ,  quas  Ecclesix, 
cui  proprio  munere  servio ,  necessitas  flagilat,  datur 
lemporis,  id  totum  impcndcre  labori  siiidioiuni  ad 
ecclesiasticas  scieniiaspertincntium;  ubi  mcarbiiror, 
si  Dei  misericordia;  placcl,  cliam  poslcris  aliquid  pn>- 
futnrnm. 

i4.  Unum  csi  autem,  si  vcrum  qoicrisaadirc,  qnod 
In  te  molestissime  fcro,  qumi  cum  sis  el  liujus  jara 
elatis,  el  hiijus  vilx  ac  probitatis,  adhuc  vis  csse  ra- 
tecliumenus  ;  quasi  fideles  non  possinl ,  quanlo  sint 
fideliorcs  atqtic  meliorcs,  tanto  fidelius  ac  mclius  .id- 
ministrare  rcinpublicam.  Quid  auleni  boni  agitis  iii  liis 
tanlis  curis  cl  laboribus  vestris,  nisi  ul  bcne  sit  honii- 
nibus  ?  Si  cnim  hoc  non  agitis,  vcl  dorroire  satius  c^l 
nociesque  diesquc,  qtiam  vigilare  in  laboribus  publi- 
cis,  ntilli  ntilitati  bomiuum  profuturis.  Nec  sanc  dubiio 
Excellentiam  tunin.... 

EIISTOLA  CLII  •  (fl). 

Macedofiiui  Augutihw,  qutrrent  num  ex  reliyhne  th 
quod  epitcopi  apud  judicct  tnlerccdant  pro  reit. 

Domiiio  mcrito  venera!)ili ,  ct  iinicc  euleiido  |)airi 
AixusTiNO,  Macedomus. 

1 .  Optatat  admodum  Sanclitaiit  tuw  liltcras  acctpi 
per  Bonifacium  vcneranda:  legit  antittitcm;  t,uem  eo 
magit  rcceptum  dilcxi  quod  a  me  desiderata  pertulerai, 
tcrmonem  Smctitalit  tuts  ct  incolumilatem,  donune  me- 
rito  tenerabilit^  et  unice  colcnde  pater.  lluque  tlne  mora 
quod  petebat  obiinuit,  Verum  quoniam  exittii  occatio , 
hociptjtm  quanlulumcumque  eti  quod  admonitut  induUi, 
nolo  tine  mercede  remanere,  Cupio  enim  aecipere  cum 
qtue  mihi  cfmmodet  tine  pendentit  incommodo  ^  imo 
quos  mihi  eommodei '  ciim  gloria  dependemit. 

2.  Ofiiium  tacerdolii  tettri  etu  dicitit  intervenire 
pro  reit,  et  niti  obtineatity  offendi^  quati  quod  erai  offi^ 
cii  vettri  minime  rcportetit,  Uic  ego  vehementer  ambUjo 

>  Lov.referunllcgi  in  quttniadam  Mss.,fa  qum  Mi  com- 
modet.,,  imo...  conunodet. 

'  E|;isu.  CUi  el  Qjv  siacedonS,  CUil  et  CLV  nd  ntme- 
dmmn^  emeudataesunt  ad  a.  lig.  bL  bn.  c.  cc.  cb.  01  g.  v,*t. 
gv.  i.  n.  r.  s.  sb.  vd.  duos  a.  duos  i.  quaiuor  v. 

(a)  Alias  95:qux  auiein  I5i  crai.  nuuc  Ul.  scriDia  one 
an.  414»  ^ 


655  EPISTOLARUM 

utfMm  iuud  ex  reUglone  iticeiuiai.  Nam  n  a  Datmno 
peeeaia  adeo  f>rahibeniur,  nt  n$  fOtmUendi  i/uidem  coph 
po$i  primam  *  trilmatnr ;  qnanadmodwm  noi  pouumui 
tx  retigione  contendera  ui  nobii  quaiecum^  iliud  cri- 
rmn  fuerit,  dimitiaiur  f  quod  utique^  cum  imjmmtum  vo- 
lumua ,  probamut.  Et  «t  con$ial  non  nunu»  audanm 
quam  probatorem  teneri  in  omnibut  qua  peecantur,  cer^ 
tum  e$t  not  eulpce  tocieiale  tinciri^  quoiiet  eumimpuni'' 
tum  ette  cupimut «  qui  cuipm  tenetur  obnoxiut»^  Tum 
preeterea  accedit  hoc  quod  gravhu  eU,  Nam  omnia  pec- 
caia  mdentur  veniabiliora^  cum  it  qui  reut  ett  correctio* 
nem  promiitit:  verum  tmnc,  ut  moret  nottri  tunt^  H 
tcelerit  pamam  cupiunt  hominet  tibi  relaxari^  et  id  pro* 
pter  quod  uelut  adndttum  eti^  pottidere.  Pro  hit  quoque 
tntervemendum  putat  tacerdotium  tettrum^  de  quibut 
qdeo  futuri  nulla  tpet  eti ,  ut  etiam  in  preetenU  eadem 
criminit  rntio  perteveret.  Nam  qui  tam  pervieaciter  lenet 
propler  qwe  crimen  admtstV,  ostenditte^  ubilicentia  fuO' 
ritt  Jtimda  peccatitrum» 

5.  Ob  hac  igitur  contulo  prudentiam  tuam,  et  me  hoc 
ambiguo  quo  laboro ,  abtotvi  detidero :  nec  ob  atiam 
cautam  contultum  te  putet.  Qeierum  hoc  mihi  propoti' 
tum  ett^  ut  intercettoributf  preetertim  talit  meriti  qualit 
tu  et ,  etiam  gratiam  agam.  Pleraque  enim  qucB  tponte 
facere  videri  nolo ,  ne  remittio  teveritalit  aliot  armet  in 
crimina^  opto  bonit  intercettoribut  relaxare^  «f  quod  U- 
bent  eonccdOf  taha  teveritate  judidi^  alieriut  merito  ri- 
deatur  indultum.  De  tcriptit  SanctitaUt  iuas  aliqua  mild 
pronHteratf  et  non  accepi ;  quatto  ut  vel  nunc  mittatf  et 
ad  hanc  meam  epitiolam  retpondeat^  ui  qma  SaMiita" 
tem  tuam  interim  videre  non  datur ,  taliem  termonitut 
tuit  patcar,  Incolumem  Sanclitatem  tuam  divinitat 
wterna  tueatur  eevo  largittimo^  dondne  merito  venerabi' 
/ff ,  et  vere  colende  pater. 

EPISTOLA  CLIU  (a). 

Quatito  retpondei  Auguttinut ;  mutta  obiter  ditterent 
de  rettituendit  rebut  qucB  proximo  ablata  vet  male 
partas  tunt. 

AuGUSTiNos  episcopus,  famuliM  Chri&li  familixquo 
ejus,  dileclo  filio  Macedonio  ',  in  Domlno  saluiem. 
CAP.  PRiMUM. — i.Ncgoiiosissimum  in  republica 
tlrum,  et  non  suis,  sed  aliorum  utilitatibus  aiieiilissi- 
mum,  qualem  te  esse  ct  tibi  gratulamur  et  rebus  huma- 
nis,  nec  deserere  dcbemus  alloquiOy  nec  occupare  pro- 
oemio.  Accipe  itaque  quod  per  me,  tcI  nossc  voluisti, 
vel  uirum  ipse  nossem  experiri.  Quod  si  parvum  aut 
superfluum  judicares,  nullo  modc  iiiter  lam  m.ignas 
kimque  necessarias  curas  tuas  curandum  esse  cciiso* 
res.  Quxris  a  me  cur  ofDcii  sacerdoiii  nostri  esse  di- 
camus  interveoire  pro  reis,  et  nisi  obtineamus,  offendi 
qoasi  quod  erat  oflicii  nostri  minime  reportemus.  Ubi 
vehcmenter  te  dicis  ambigere  utrum  isludex  religione 

*  Edd.,  poif  primam  poenitentiam.  Mss.  omnes  hic  et  in 
subscqueute  ei.islola,  pott  primam  tribuatur.  soi^pley  paoii- 
tendi  copiam. 

•  lU  Bad.  Am.  Er.  anss.  ubi  Lov.  Editio  habei :  Fomu- 
lut  chriiti,  ddecto  nacedomo  familieeque  ejut. 

{a)  Aliat»  51 :  qux  autem  1S3  erat,  nunc  46.  Soripia  poot 
sijporioreiu- 


cLAssisnL  m 

desccndat  Deinde  adjungbqua  ratiooe  itamovearb; 
Nam  n  a  Domino  peccaia,  inquit^  adeo  prohibentur,  li 
nec  pcenitendi  qmdem  copia  pott  primam  tribuatur; 
quemadmodum  not  pouumut  cx  religione  contendere  «( 
qualecumque  iliud  crimen  fkerit,  dimiuaiurf  Adliiic 
gravius  urges ,  et  dicis ,  not  probare  quod  volumu$ 
impunitum;  et  d  eonttat  non  minut  auctorem  quam 
probatorem  ieneri  in  ommbut  qum  pcccantur^  certum 
etto  uot  eulpm  todetate  vinciri » quotiet  eum  iinpmdtum 
ette  vohtmutf  qui  eulpce  teneiur  obnoxiut. 

S.  His  verbis  qucm  non  lerreas  tuac  lenitalis  et  hu« 
maniuiis  ignarum?  Unde  nosqui  te  novimus,  et  ha>c 
quaerendi  gratia ,  non  dccernendi,  scripsisse  miniine 
dubiiamuSy  aliis  verbistuls  ad  islacitins  rcspondcmus» 
Tanquam  enim  nos  haesilare  in  hac  quxstionc  nolue- 
ris,  aut  prxvidisti  quid  diciuri  essemus,  aut  admo- 
nuisti  quid  dlcere  debcremus ;  et  aisli :  Tiim  prmterea 
accedit  hoc  quod  graviut  ett.  Nam  omnia  peccata  viden* 
tur  veniabiliora ,  cum  it  qui  reut  eti  eorrectionem  pro» 
mittii.  Antequam  ergo  disculinin  quid  sit  illud  gravius 
quod  in  epistola  tua  sequiiur,  hoc  inlerim  quod  dedi* 
sii  accipiam,  eoque  ular  ad  molem  hanc  amovendani, 
qua  noslrae  intercessiones  posse  reprioii  videbantur. 
Ideoquippe,  quantum  faculias  datur,  pro  peccalis 
omnibus  iiitcrcedimus,  quia  omnia  peccata  vidcntui 
veniabiliora ,  cum  is  qui  rcus  est  correclioncm  pro* 
miliit.  Hsec  tua  esl,  hux  ci  nosira  beiilcnlia. 

3.  Nullo  modo  ergo  culpas  quas  corrigi  volumus « 
approbamus ,  nec  quod  perperam  commiititiir ,  ideo 
volumus  impunitum  esse,  quia  placct;  sed  homiiiem 
miserantcs ,  facinus  autcm  seu  flagiiium  dcleslantcSi 
quanto  magis  nobis  displicet  vitium,  lanto  miiius  vo- 
lumus  incinendalum  intcrirc  vitiosum.  Facile  enim  csl 
aique  proclive  malos  odisse ,  quia  mali  sunt :  ranim 
aiitcm  ct  pium  eosdem  ipsos  diligere ,  quia  homiiics 
sunt ;  ut  in  uno  simul  et  culpam  improbes,  etnaturam 
approbes ,  ac  proplerca  culpam  jusiius  oderis ,  quod 
ea  fcedalur  naiura  quam  diligis.  Non  cst  igitur  iniqui* 
taiis ,  sed  poiius  humanitalis  sociciate  deviiictus,  qui 
propierea  est  criminis  persecutor,  ut  sit  hominis  libe- 
rator.  Morum  porro  corrigendorum  nullus  alius  quam 
in  hac  vita  locus  esl ;  nam  post  hanc,  quisque  id  ba<« 
bebit  quod  in  hac  sibimet  con(|uisicrit«  Ideo  coinpclii* 
mur  liuinaiii  generis  charitate  interveiiire  pro  reis,  ne 
isiam  vilam  sic  finiant  per  supplicium «  ut  ea  finita 
non  possint  fiiiire  supplicium. 

CAPUT  II.  —  4.  Noli  crgo  dubitare  hoc  offidum  no- 
strum  cx  religione  descendcre»  cum  Deus  apud  qucm 
nulh  cst  iniquitas»  cujus  summa  potesias  est,  qiii  non 
taiitum  qiialis  qnisquc  sit  videl,  verum  eliam  qiialis 
futurns  sit  praevidct,  qiii  solus  potcsl  in  jiidicamlo  iion 
bbi»  quia  iii  cognoscciido  non  polest  falli,  facit  ta- 
mcn,  sicnl  Evangelium  loquitur,  tolem  tuum  oriri  tU" 
per  bonot  et  imi(oi,  et  pluit  tupcrjuttot  et  injuttot.  Cii- 
jus  mirabilis  boiiitaiis  ut  simus  imitatores,  Doniiiius 
Christus  eihortans,  Diligite^  inquil,  Inimicot  vettrot ; 
benefacite  eit  qui  vot  oderunt ;  et  oraie  pro  dt  qui  vo$ 
pertequuntur :  ut  titit  fHii  Patrit  vettri  qui  in  cctlit  etl^ 
qui  facii  tolem  tuum  orhri  tuper  bonot  et  malot^  et  plmi 


S.  AUGUSTLNI  EPlSCOPt 


mper  fmatdinjuitoi  ( Mailk.  t,  ii,  i3  ).  Hac  iodul- 
geofia  el  lenitate  di? ina  mulUM  aboli  ad  pemiciem 
soam  qais  ncaciai?  Quos  argnens  Apostolos  el  gravi- 
ler  incrcpans  dicit :  Extfltfiiiif  Mtem,  o  komo  ommi 
qd  jndkai  eoi  qtd  taUa  agmtt,  et  fadi  ea,  quoniam  tu 
etfnpei  iudieinm  Dei?  An  dintiai  benigmtatii  ejm,  et 
patientitefet  tonganimitatii  eonlenmuT  ignorai  quo- 
mam  bemgnitas  Dd  ad  peefdUntiam  te  adducit?  Secun- 
dum  autem  dnritiam  tuam  ei  cor  impaadieni  tkeiaurisai 
tibi  iram  in  die  irm  et  revelationii  juiti  judicii  Dei,  qm 
reddel  umcmque  iecundum  opera  ejui  ( Rom.  n,  5-6 ). 
Numqoid  quoniam  isti  in  sua  nequilia  pcrseTeranl, 
idco  Deus  iu  sua  paticntia  non  perscvcral ;  pcr  paoca 
in  iioc  sxculo  punicns,  ne  diviiia  providentia  non  esse 
credaiur,  el  molla  scrvans  ulllmo  esamini,  ut  fumnim 
judiciom  commcndeiur  T 

5.  Non,  ut  opiiior,  mngister  ille  coelestis  impielalem 
nos  diligcre  prxcipit,  cuin  pnccipit  ut  nostros  diliga- 
mos  iiiimicos,  beiicfacuiinus  eis  qui  nos  oderunt,  ore- 
mus  pro  eis  qiii  nos  pcrseqounlur ;  cum  procul  dobio, 
si  pie  Deum  colimos,  inimicus  aique  odiis  adTcrsum 
Dos  acerrimis  incitatos  ac  persccutores,  nisi  impios 
habere  non  possimus.  Num  igitur  diligcndi  sunl  iin- 
pii?  num  impiis  benefaciendum  est?  num  pro  impiis 
etiam  orandum  est?  Ita  plaiie.  Quienim  boc  pnecipit, 
Deus  est ;  nec  tamen  nos  boc  pacto  socictali  adjun- 
git  impiorom,  quibus  ct  ipsc  parcendo,  etvilam  salu- 
temque  largiendo,  noD  uliquc  sccialur.  Consilium 
quippe  cjus,  quaiiium  bomini  pio  nossc  doiialuin  e<i, 
cxpimil  Apo:itolus  dicens,  Ignoras  quia  patientia  Dei  ad 
panitentiam  te  adducit?  Ad  lintic  volumus  adduci  pro 
quibus  inlerveiiiinus ;  non  eorom  peccalis  vcl  parci- 
mus,  vel  favcmus. 

CAPUT  III.  —  6.  Nam  quosdam  qiiorum  ciimina 
manifesla  bOiil,  a  Tcstra  sevcritate  liberalos,  a  socie- 
lato  tanicn  rcinovemus  allaris,  ut  pcenilcndo  placare 
p:)ssinl '  quem  pcccando  contempseranl,  seque  ipsos 
puiiicndo.  Nam  nibil  aliud  agit  qucin  veracilcr  poeiiitei, 
iiisi  ul  id  quod  mali  fccciil,  impiinilum  esse  non  sinal : 
eo  quip|)e  modo  sibi  noii  parcenti  illeparcil,  cujus  al- 
tiiin  justoinque  jiidicium  nullus  contemptor  evadit. 
Quod  si  iniquis  el  sceleslis  ille  parcendo,  cisquc  viiam 
suluiemqoe  largieiido,  eliam  plerisquc  coruni  qms 
iiovii  non  acluros  poenilCDltam,  tamcn  exbibet  palien- 
tiam ;  qoantomagis  iios  ineos  qui  corrccticmem  pro- 
Diiitont,  el  utrum  faciaot  quod  proroitlunt  iiicerli  su- 
mus,  nilsericordes  csse  dcbcmus,  ut  rigorcm  vcsirnm 
pro  eis  inlercedcndo  ficctamus,  pro  qub :s  et  Doiiii- 
noiM,  qoem  nibil  de  moribiis  eorum  eliain  fuluris  lu- 
lcl,  non  tanicD  impiideiilcr,  quia  hoc  ipse  prxccpil, 
oramus ! 

7.  In  laiilnni  aulcm  bomiiium  aliqoando  iniqiiitas 
progredilur,  ut  ctiain  posl  aclam  poenilentiani,  posi 
altaris  reconciliationem,  vel  similia  vcl  graviora  com- 
roilianl :  et  lameo  Deus  facii  eliam  super  lales  ori- 
ri  solem  soom ;  oec  minos  tribuit  quam  ante  tribuc- 
oai  largitsima  moneni  vito:  ac  salulis.  El  qoamvis  cis 

*  Mss.  rorb.  Germ.  et  alii  qoatuor  probx  notae  :  Placere 
pOMUl,  conkmpumdoefuijudidamt  quim  peccmm.  cic. 


in  Ecclesb  locos  boniillioue  peenitentiae  *  noii  eonce- 
datnr;  Deos  Uinen  soper  eos  sux  potientic  boii  obli- 
Tiscilor.  £x  qoorom  oaniero  si  qois  nobis  dicat,  Aot 
date  nulii  eomdcm  iterum  poenitendi   locuai,  aot  de- 
speralom  me  permillile,  ot  fociam  qoidqtiid  libuerit, 
qiianlum  mcisopibiis  adjuTor,  et  bumanis  lcgibas  noo 
probibeor,  in  scortis,  offioiqoe  luxurio,  damoabili  qoi- 
dem  apod  Dominum,  sed  apod  homines  plerosqoe 
etiam  laodabili :  aut  si  me  ab  hac  neqiiilia  rerocalis, 
dicite  ulrum  mibi  aliqoid  prosit  ad  vitam  ruturani.si 
lu  isla  vila  illcccbrosissimse  voloptaiis  blandimenU 
contempscro,  si  libidinoro  incilameiaa  frenaTcro,  si 
ad  casiiganduin  corpus  meom  molla  mibi  etiam  liciu 
el  conccssa  subtraxero,  si  me  poenilcndo  Tehemcntios 
qtiani  prius  cxcriiciavero,  si  niiserabilius  ingemncro; 
si  flcvcro  ubcrius,  si  vixero  mdiiis,  si  paoperes  so- 
Blcnlavcro  largius,  si  cbarilale,  qnac  opcrit  multitiidi- 
nem  peccalorum(l  Petr.  viii,  4),  flagravcro  arden- 
lius;  quis  nostrum  ila  dcsipil,  nt  Iiuic  bomini  dicar, 
Niliil  iibi  ista  proderuiit  in  |)Osterum ;  vade,  sallcm 
viix  hujus  suavilate  pcrfruerc?  Avcriat   Deus   lam 
iiumancin  sacrilegamqiie  dcmcnliani !  Quanivis  crgo 
caute  salubiilerque provisum  sil  utluctis  illius  hiimil- 
\mx  posniicnrKC  semel  in  Ecclesia  coiiocdaiur,  nc 
mediciiia  vilis  niinus  uiilis  cssct  a^grotis,   qn.c  la.to 
roagis  salubris  esl,  quanlo  miiius  coiilrni|.tibilis  fuo- 
ril ;  q'iisiamen  audcat  diccrc  Dio  :  Qiiare  biitc  homi- 
ni,  qui  posl  primam  pQeniteiiliam  rursusse  Ia:;ueis  ini- 
quilalis  obstringil,  adliuc  itcrum  parcis?  Quis  aiide:il 
dicere  erga  istos  iion  agi  quod  Aposlolusait,  Ignorai 
quia  palicntia  Dei  ad  pcemtentiam  te  adducit  ?  aui  isiis 
exceplis  csse  dennilum  quod  scriplum  est,  Beati  omna 
qui  confidunl  in  eum  (  iW.  ii,  13)  ?  aul  ad  istos  non 
pcrtiiierc  quod  dicitur,    Viriliter  agite^  et  confortetur 
eor  vestrum,  onmes  qui  iperatii  in  Dominum  (  Psat. 
XXX,  23)? 

8.  Cum  igitur  supcr  peccaiores  lanla  sit  paiieniia, 
lanla  miscricordia  Dei,  ut  in  liac  lemporali  vila  mo- 
ribiis  cmendalis,  non  damiienlur  in  xtcrnum ;  qui  nul- 
liusqu»  sibi  prxbealiir  exspecial  miscricordiam,  qiio- 
niam  ncino  est  illo  bcatior,  iiemo  polenlior,  iienio 
Jiislior :  (iiialcsnon  csscoporlelliomiiieserga  bomincs, 
qui  haiic  vilam  nostram  quantncumquc  laudc  cumule- 
mus,  eam  sine  pcccato  cssc  noii  dicimus?  quod  si  di- 
xerimui,  nos  ipsoi,  siciil  scripKim  csl,  decipimui^  ct 
veriiai  in  nobis  non  cst{\Joan.  i,  8).  Proiiide  licct 
arcusatoris  alia  pcrsonasii,  alia  defcnsoriS)  alia  iiitcr- 
ccssoris,  alia  judicis,  de  quorum  propriis  ofliciis 
nimis  longnm  est,  ei  non  ncccssarium  boc  sermoiie 
disscrcrc ;  sic  Umcn  cliam  ipsos  criminum  ullores, 
alqiie  in  lioc  ofTIcio  non  ira  propria  conciuios,  sed 
legum  miiiistros,  ncc  suarum,  scd  alicnarum  examiiia' 
Urum  iiijurianim  vindices,qoaIcsjudiccs  cssedebcnl, 
tcrniil  cciisura  divina,  ut  cogitarcut  sibi  propler  sua 
pecc.iu  Dci  misericordiam  necessariam,  nec  puureut 
ad  culpam  sui  officii  periinere,  si  quid  crga  eos  mise- 
ricordiier  agcrcnt,  qiiorum  viiu!  necisqtic  hal^nnt 

*  la  Mss.  |)lurihiis  :  locus  Uie  pcemtendi.  in  aliis :  ijocui 
Ute  pmuemitB  mm  conceaatur. 


Sr>7  EPISTOLAUUJI  CLASSIS  UL 

legiiiuMin  pocettatcin. 

CAPUT  IV.—  9.  Nam  cum  ad  Dominum  Chrisinm 
Judxi  adduxisscnt  mulicrem  in  adulterio  compreiien* 
sain,  euroque  tentantes  diccrent  quod  jussa  cssetLo- 
gc  lapidari,  ac  deinde  qiLvrerent  quid  dc  illa  ipse  pno« 
cipcrci ;  rcspondil  eis  :  Qui  iine  peccato  e$l  vetlrum^ 
prior  in  eam  hpidemjacial  {Joan.  lut^  7).  Ilancc 
l^cgem  improbavit,  qux  hujusmodi  rcas  jussil  occidi ; 
ct  illos  tcrrendo  ad  misericordiam  revocavit,  qiiorum 
|ii(iicio  hxc  posset  occidi.  Puto  quod  hac  scnlcntia 
DAiiiini  audita,  si  prxsens  fuit  etiam  maritus  ii^e  qui 
violatam  sui  lori  fldcm  vindicari  postulabat,  eitcrri- 
lus  animum  ad  volunlatem  parccndi  ab  ulcisccndi  cu- 
piditale  dcflciil.  Nam  qiiomodo  non  est  admonitus 
acciisator  ne  suas  persequerelur  injurias,  quando 
i[>si  judices  iia  sunt  a  vindicando  probibiti,  qui  in 
adullcra  piiniciida,  non  privato  dolori  compcllcbanlur 
scrvire»  scd  Legi?  Unde  Joseph,  cui  virgo  Maria,  Do- 
niini  maicr,  fucrat  despoiisata,  cum  eam  comperissel 
esse  pnrgnaiilem,  cui  se  novcrat  non  esse  commix- 
tum,  et  ob  boc  nibil  aliud  quam  adulieram  crcdidis- 
set,  puniri  tamen  cam  noluit ;  nec  approbator  flagiiii 
fuit.  Nam  hxc  voluntas  cjiis  eiiam  justitix  deputalur: 
ita  quippe  deillo  scriplum  est,  Ei  cum  euel  homoju" 
ttut,  el  nollel  eam  divulgare,  ttatuil  eam  occulte  dimitte* 
re,  UcBC  eo  cogitante,  apparuit  itU  angelut  qiii  doccret 
esse  numinis,  quod  ille  pulaveral  crimiiiis  (J/o/lA. 
1,  18-20). 

iO.  Si  crgo  cogii:ita  infirmiiate  communi ,  el  accu- 
aaiorius  dolor,  et  judicatorios  rigor  frangitur ;  quod 
landcm  ccitscs  pro  rcis  csse  dcbere,  vel  defensoris 
vcl  iiilcrcessoris  ofHcium  ?  quandoquidem  et  vos  viri 
boni  qui  iiiinc  judiccs  estis,  ct  in  foro  aliquando  vcr- 
sati  causas  hominum  stisccpistis,  scitis  quam  liben- 
llus  defeiidere  qoam  accusare  soleretis.  El  tamen  dc* 
fciisor  ab  iiiterccssore  pluriiuiiin  distat :  namilledi- 
Iiicndis  vcl  obtcg'-ndis  criminibus  opcrain  maximc  im- 
pcndit;  iiitorccsbor  autcm  cliain  cum  deculpa  consiat^ 
pro  poena  rciuovenda  vel  lcinperanda  cunim  gcrit. 
lloc  sunlapud  Dcuin  pro  pcccaloribiis  jusii ;  hoc  pro 
sc  ii.si  pcccaiitcs  inviccm  ut  faciant  admoiienlur : 
nain  scriptum  cst,  Confitemini  invicem  pcccata  vettra^ 
et  orate  pro  vobis  ( Jacobi  v,  i6 ).  Ilas  sibi  parlcs  hu- 
uianitatis,  ubi  polesl,  umnis  homo  apud  homincni 
vindicat.  Nam  qii04l  ipsc  quisque  doini  su.nc  puniret 
admi^siim,  in  allcrius  doino  vult  impunitnm.  Sive 
cnini  adhibcatur  opud  amiciim ,  sive  ille  ciii(|iiam  in 
quem  potcstas  ulcisccndi  est  se  pRCsente  succcnseat^ 
sive  irasceuli  fortuilo  supcrvcniat ;  non  justissinms, 
scd  inhumanissimus  jiidicatur,si  non  interveniat.  Scio 
ego  te  ipsum  cum  aliis  amicis  luis  in  ecclcsia  Cartba- 
ginensl  iutercessisse  pro  clerico,  cui  mcriio  succense- 
bat  episcopus ;  et  uiique  nullum  ibi  discrimen  sangui- 
nis  sub  incriienia  disciplina  timcbatur  :  nec  cum  id, 
quud  etiam  vobis  di<ipliccbai,  inultum  esse  vcUctis, 
Uiiquam  dclicii  approbatores  vos  judicabamus,  sed 
tani|uam  bumanissimos  intercessores  audiebamiis  Sl 
crgo  vobis  fas  est  ecclesiasticam  corrcptioncin  inter- 
ccdcndo  miiiuarc;  quomodo  cpiscppus  vcs?ro  gl.adio 


dcbet*  intcrccderc,  cum  illa  exeraiiir  at  in  qucm  cx 
critur  bene  vivat,  istc  ne  vivat! 

i  1 .  Postrcino  ipse  Doininus  apud  homincs  inlcrccssit,. 
ne  lapidarctur  adiilicra ,  et  co  modo  nobis  intcrccs- 
sionis  commendavit  ofricium ;  uWi  qiiia  ille  tcrrend^ 
fccit,  quod  nos  pelendo.  IIIc  cniin  Doininus,  not  scrvl 
sumus  :  verumtamcn  illc  sic  tcrruit,  ut  omncs  tinicre 
debcamiis.  Quis  eniin  est  nostrum  sine  pcccato?  Qtiod 
cum  illis  dixisset  a  quibus  ei  ofiercbatur  punicnda 
peccatrix,  ut  qui  sciret  se  esse  sinc  pcccato,  prior  in 
illam  lapidem  milterel;  cecidit  saeviiia,  tremente  con* 
scientia  :  tunc  enim  cx  illa  jam  congregatione  dila* 
psi,  solam  miscricordi  miseram  reliquerunt.  Ccdnt, 
huic  senlciitix  pielas  Christianorum ,  cui  ccssit  im- 
pietas  Judxomm :  cedat  humilitas  obseqiicntium ,  cni! 
ccssit  supcrbia  pcrscquentium  :  ccdat  confcssio  flde- 
lis ,  cui  cesslt  simulatio  lenlaioris.  Malis  parcc,  vir 
bone  :  quanto  mclior ,  tanto  esto  roitior ;  quanto  fic 
celsior  polestate,  lanto  humdior  flcre  piclate  *. 

CAPUT  V.  —  i2.  Ego  quidcm  intucns.mores  tuos, 
appellavi  le  virum  bonum ;  scd  lu  iniucns  verba  Chri« 
sti ,  dic  libi  ipsi :  Nemo  bonut ,  nist  iiniM  Deut  {Marc, 
X,  i8).  Quod  cum  venim  sit  (boc  cnim  Veritas  dixit), 
ncc  cgo  Limcn  illud  existimari  debeo  fallaci  assenta- 
tione  dixisse,  ct  dominicis  verbis  quasi  contrarius  ex- 
slitissc,  ut  cum  illc  dicat,  Nemo  bonut,  niti  unut  Deut^ 
cgo  te  appellaverim  virum  bonum  :  non  cnim  et  ipse 
Dominiis  conlraria  sibi  locuius  cst,  ubialt,  Bomit 
homo  de  bono  thetauro  cordit  tni  profert  bona  {Lnc.  Yi^ 
45).  Dcus  ergo  singulariter  bonus  esl,  ct  boc  amiltcre 
non  poiest ;  nuUius  enim  boni  participationebonus  esl» 
qiioniam  bonum  quo  lx)nu>  cst,  ipse  sibi  est:  homo  an- 
tcm  cum  bonus  est,  ab  illo  boiius  est;  quod  a  seips» 
esse  non  potcsl.  l!Iius  eniin  spirilu  boni  fiunt,  quicum- 
qiic  boni  fliint ;  ciijiis  capax  creala  est  noslra  natura  per 
propriam  voIunlatem.Pcrtinelergoad  nos,  ut  boni  si-« 
nius,  accipcre  el  haberc  quod  datquide  suo  bonus  est : 
qtio  quisqiie  neglecto ,  dc  suo  malus  est.  Proinde  in 
qiiantum  bomo  recte  agit,  id  esl,  scienler  et  amanter 
ct  pic  bonum  opcraiur,  in  tanlum  bonus  cst :  in  quan^ 
lum  autcm  peccat ,  id  cst ,  a  vcriiate  et  cliaritate  cf 
pietate  deviai,  In  lantum  malus  cst.  Qiiis  autem  est  la 
hac  vita  sine  aliqiio  pcccato?  Scd  eum  dicirous  bo« 
num ,  cujus  prxvalent  bona ;  eumque  optimum ,  qiii. 
peccat  mlnimum. 

i3.  Idcirco  ipre  Dominus,  quos  dicit  bonos  proptcr 
participationem  gratiae  divinae ,  eosdem  ctiam  roalos 
dicit  propicr  vitia  inflrmitaiis  homanx ;  donec  totum 
quo  conslamus,  ab  omni  viilositale  sanatum,  transeal 
in  eam  vitam,  ubi  nihil  omnlno  peocabilur.  Nam  oti- 
que  bonos  docebat  orare,  non  inalos ,  quibus  pnece- 
pit  ut  diccrent ,  Pater  noster,  qm  et  in  ccelit.  Ex  hoc 
cnim  boni  qno  fllii  Dci ,  non  natura  gciiiti ,  sed  gratia 
facti,  tanqiiam  hi  quibus  recipieiiiibus  eum,  dedit  po- 
tosutem  fllios  Dci  fleri  {Joan.  i,  i2).  Quae  gcncratio 

>  Edd.,  vestro  gtadia  non  debet  intercedere.  Abest  nm  a. 
Mss.,  sed  utralibet  lectio  quaJrat  hooc  in  locum. 

•  Edd ,  quanlo  titcelsior  poiestate,  tanlo  humUior  fatt  eie* 
41  Jkbs.  habcntt  «u  cclsior,  et  mox,  ^iimiitor  /iere* 


spiritualis ,  morc  Scripturarum,  etiam  adopiio  nomi- 
natur,  ut  distingiiatur  ab  illa  gcncrationc  Dei  de  Deo^ 
coxlcrni  de  xtcrno,  unde  scriptum  est :  Generaiionem 
ejui  quii  enarrabU  (lud.  tm ,  8)  ?  Cum  ergo  bonos 
csse  dcmcnslravcrit,  quos  voiuit  Deo  Teraciter  dicere, 
Pater  notter,  qut  ei  in  ccdlit ;  praccepit  lamen  ut  in 
eadcm  oralione  inter  cxicra  diccrcnt :  DimiUe  nobii 
iebila  notUra,  ttent  et  noi  dinutlimui  dcbitoribui  nottrii, 
Quae  debila  esse  pcccata ,  quamvis  manifestum  sit, 
postea  tamen  manifcstius  dcclaravlt  diccns :  Si  enim 
dimiieritii  peccata  hominibui ,  dimittet  vobii  et  Paier 
veiter  peccala  teHra  (Matlh.  vi,9,  l^,  14).  Ilauc  ora- 
lioncm  linptizali  oranli  nec  est  prorsus  pra^tcritonim 
aliquid  pcccaiorum ,  quod  uon  baptizatis  iu  sancla 
Ecclesia  dimillatur.  Scd  postea  vivcndo  in  hnc  fragi- 
litate  mortali ,  nisi  contrabcrcnt  quod  dimiticndum 
esset,  non  veraciter  dicerciit,  Dimitle  nobii  debita 
noitra,  Boni  crgo,  in  quantum '  iilii  Dei  sunt ;  In  quan- 
tum  autcm  pcccant  (quod  sua  non  mendaci  confcs- 
sione  testantur),  ulique  mall  sunt. 

i4.  Nisi  fortc  quis  dical,  alia  bonorum,  alia  malo- 
rum  essc  peccaia ;  quod  non  usqucquaque  improba* 
biliter  dicitur.  Verumiamcn  Dominus  Jesus  sine  ulla 
ambiguitatc  malos  appcllavlt  cpsdcm  ipsos  quorum 
patrem  diccbat  Dcum.  Nam  in  eodem  scrmone ,  ubi 
illam  docct  orationem ,  alio  loco  exhorlans  ad  pre- 
candum  Dcum,  ait,  PetUe^  et  accipieiii;  quasrite,  et  m- 
vemetii;  puliale,  et  aperietur  vobii.  Omnii  enim  qui 
petit,  aecipit;  et  qui  quwrit ,  invenit ;  et  puiionti  aperie- 
tur :  et  paulo  post,  Si  ergo  voi,  biquit,  cum  iitii  mali^ 
noitii  bona  data  dare  fitiii  vatrii;  quanto  magfi  Puter 
neUer^  qui  in  ecelii  ei /,  dabU  bona  petentibui  ie  (Matth. 
TH,  7, 8,  ii)?  Num  igitur  Dcus  paier  malorum  est? 
Al)8it.  Quomodo  ergo  dicitur,  pater  vetter  cceleitii, 
qiiibus  dicitur.  cum  iitii  mali:  nisi  quia  utrumque  Ve- 
ritas  monstrat ,  quid  simus  Dei  bono ',  quid  Inimano 
vitio ;  boc  coinmendans ,  illud  emendans?  Mcrito  ait 
Seneca  (qui  temporibus  Aposlolorum  fuit,  cujus  etiam 
quxdam  ad  Paulum  aposiolum  leguntur  epistolx) : 
Omnes  odi  qui  maloi  odit,  Et  tamcnideo  diligendi  sunl 
mali,  ut  non  sint  mali;  qucmadmodum,  non  ut  per« 
maneanty  sed  ut  sanentur,  diliguntur  xgroti. 

45.  Qiiidquid  autem  post  eam  qiue  Ot  in  fiaptismo, 
abolitionem  pecciitorum,  in  hac  vita  manendo  pecca- 
nios ,  etiamsi  non  tale  sit  quod  a  divinis  remoYcri 
compcllat  altaribus,  non  dolore  slerili,  sed  misericor- 
dix  Siicrificiis  cxpiatur.  Quod  crgo  agimus  ut  faciatis 
intera^dcntibus  nobis,  Deo  nos  novcritjs  offerre  pro 
Yobis.  Indigetis  enim  misericordia  quam  pnebetis; 
et  videtc  quis  dixcrit,  Dimiliite  et  dimiUetur  vobis,  date 
it  dabiiur  tobii  (Luc.  vi ,  37,  58).  Quanquam  etiamsi 
ita  vivercmus,  ut  non  esset  quare  diceremus,  Dimitte 
nobis  debila  noitra ;  quanto  a  nequitia  purior  animus 
css.It,  untoclementia  plcnior  esse deberct,  utsi  non 
coinpnngeremur  scntentia  Domini  diccniis ,  Qui  w- 

»  in  prlus  ezcusis :  Bcni  ergoin  qnantum  non  peccant  fUii 
Dei  mnt.  sed  condnnior  vidctur  lextus,  rcjc&)  nan  ncc- 
iMwl>  quod  ab  omnibu»  Mss.  abeu,  J^^wwipcc 

*  sic  Msf.  plui*es.  hx  EdJ.,  Dei  dxm. 


S.  AUGUSTINI  EPSSCOPi  m 

Urum  eu  tine  peccato,  prior  in  iUam  tapidemjami, 
ipsius  qui  hoc  dixit  sectareraur  exerophim ,  qni  com 
esset  utique  sbie  peccato,  ait  mulieri  qoam  perterrili 
illi  rcliqucrant iNeeegote  damnabo;vade^  jamddmcept 
noii  peccare.  Potuit  enim  metuere  fl.ngliiosji  malior  ne 
illis  discedentibuSy  qui  sua  peccata  cogitaverant  ut  pee- 
cato  parcercnt  alieno»  illam  juslissime  jam  ipse  da- 
mnaret  qui  crat  sine  peccato.  At  ille  non  Gonscicnti: 
pavidus ,  scd  plcnus  dementia ,  cum  iiia  respondisset 
a  nemine  sc  fuisse  damnatam ,  iVec  ego  fe»  iuqm't, 
damnabo :  tanquam  diceret ,  Si  malitia  tibi  parcerc 
potuit,  qiiid  metuis  Innoocntiam?  Et  ne  delictorom 
non  donator,  scdapprobatorvideretur;  Vade^vai^jaM 
doinceptnoUpeccare;  ut  se  bomini  pepercisse»  uon 
homini^  culpam  slbi  placuisse  monsurarel.  Jam  vides 
igltur  de  religione  descendere ,  nec  nos  societate  cri- 
minum  obstringi,  quod  inlercedimus  plenimque  etiam 
pro  sccleralis,  ctsi  non  scelerati,  tamen  pro  peccato- 
ribus  peccatores,  et  quod  veraciter  potius  quam  injo^ 
riosc  dictum  accipias,  puto  quod  apud  peccatores. 

CAPUT  VI.— 16.  Nec  ideo  sane  fnistra  instituta  sunt 
potestas  rcgis,  jus  gladii  cognitoris,  ungulx  camiGcis, 
arma  militis,  disciplina  dominantis  ,  severilas  etiam 
boni  patris.  Habent  ista  omnia  modos  suos»  causas, 
ratioiies,  utiliiatcs.  VLxc  cum  timcntur,  et  coercentur 
mali ,  et  quieiius  inter  malos  viTunt  boni :  non  quia 
boni  pronuntiandi  sunt  qui  talia  mctuendo  non  pec- 
cant,  non  cnim  bonus  cat  quispiam  timore  poenx,  sed 
amore  justitix  ;  vcrumiamen  non  inutiliter  etiam 
metn  legum  humana  coercetur  audacia,  ut  et  tuu  sic 
inter  iiiiprobos  innoccniia,  et  in  ipsis  improbis  dum 
forniidato  supplicio  frenatnr  facullas ,  invocato  Deo 
sanetur  volunias.  Sed  huic  ordinationi  rerum  humana- 
rum  contrariae  non  sunt  intercessiones  episcoporum ; 
imo  vero  nec  causa,  nec  Iqcus  Intcrcedendi  ullus  essct, 
si  ista  non  esscnt.  Tanto  enim  sunt  inlercedentium  et 
parcentium  bcneficia  gratiora,  qunnto  peccantium  ju- 
stiora  supplicia.  Nec  ob  aliud,  qiiantum  sapio,  in  Ve- 
leri  Testamento,  antiquorum  teqiporibus  Propheta- 
rum  sevcrior  L^is  vindicta  fervebai,  nisi  ut  ostende- 
reiur  recte  iniquis  pcenas  consiituias :  ut  quod  cls 
parcere  Novi  Tesiamcnti  indulgentia  commonemiir, 
aut  remedium  sit  salutis,  quo  peccatis  parcaturet 
nostris ;  aut  commendatio  mansuetudinis,  ut  per  eos 
qui  parcunt.veritas  pncdicata  non  tantum  tlmcatiir, 
▼erum  etiam  diiigaiur. 

i7.  Plurimum  autcm  interest  quo  anlmo  quisque 
parcat.  Sicut  enim  est  aliquando  miscricordia  puniens, 
it^  et  crudelitas  parcens.  Nam,  ut  exempli  gratla  ma- 
nifestum  aliquid  ponam .  qiiis  non  crudelem  verius 
dixerit  eum  quipuero  peperceritvolcntiobsiinalissime 
de  serpentibus  ludere  ?  quis  aulcm  non  misericordem 
qui  lalia  prohibens,  contemptorcm  vcFborum  etiam 
verberibus  emendavcrit?  et  ideo  non  usque  ad  mortcm 
protendenda  est  disciplina ,  ut  sit  cui  prodesse  pos- 
siL  Quanquam  eiiam  cum  homo  ab  homine  occidiiur, 
multum  distetutrum  fiatnocendi  cupidiutc,  vel  injusie 
aUquidaufcrendi,  sicut  fit  ab  iniinico,  sicu:  a  laironc;  an 
tUcisccndi  vel  obcdicndi  ordine,  sicut  a  judice .  sicut  a 


m 


EPISTOLARUM 


carniiico ;  aii  evadondi  vel  sulivciucnili  necessitale, 
fiicut  intcriinitur  latro  a  viatorc,  hoslis  a  niiliie.  Et 
atiquando  qui  caasa  mortis  fiiit,  potius  in  culpa  cst , 
qu:im  ille  qiii  occidit ;  velut  si  quisquam  decipiat  fide- 
jHssorem  suum ,  atque  ille  pro  isio  supplicium  legiti- 
nium  luat.  Nec  tamen  omiiis  qui  causa  alienx  mortis 
est,  reus  est.  Quid  si  enim  quisquam  stuprum  pctat , 
scsoque,  si  non  impetraverit/mterimat?  quidsiHlius 
timcns  patris  pia  verl)era,  praccipitio  pereat?  qnid  si 
alius  liomine  libcrato,  vel  nc  alius  libcrelur,  sibi  ipse 
niortcm  infcrat?Nuin  propler  islas  alicnarum  mor- 
tiuin  causas,  aut  sccleri  conseiitiendum  cst ,  aui  vin- 
dicta  pcccati  ^  quac  non  fit  Qoccndi ,  scd  corrigcndi 
studio;  etiam  patcma  lollenda ,  aut  opcra  misericor- 
di;c  cohibenda  sunt?  Ilasc  cum  accidunt,  dcbemus 
cis  humanum  dolorem ;  non  propter  illa,  ne  accidant, 
rccte  factorum  rcprimimus  voluiitatem. 

18.  Sic  ctiam  cum  intcrcedimus  pro  peccatore 
(himiinndo,  scquuntur  aliquando  quae  noluinus ;  sive 
in  ipso  qiii  nostra  inlerccssione  libcratiir,  iit  vcl  im- 
nianius  iinpunita  grasseiur  audacia,  sulMlila  cupidi- 
lati,  ingrnta  lcnitali,  at(|tie  uiiiis  morti  ereptus  pluri- 
Hios  necct;  vel  ipso  per  bcncficiuui  nostrum  in  me- 
lius  commutato,  moribusqtie  corrccto,  alius  male  vi- 
vendo  pereat,  sibique  htijus  impuiiilate  proposita, 
taliavcl  graviora  commiltat.  Non,  ut  opiiior,  haec 
inala  imputanda  suiit  nobis,  cum  iiitcrcedimus  vobis: 
sed  poliiis  illn  bona  qux,  cum  id  facimus,  iiitiieinur 
el  voluniiis;  id  cst  commendatio  mansuetudinjs  ad 
conciliandnni  dilcctionem  vcrba  veritatis,  et  ut  qul 
liberantur  a  temporali  morte,  slc  vivant,  ne  in  xler- 
MMn,  unde  nunqiiam  Uberentur,  incurrant. 

i9.  Prodest  ergo  ei  severitas  vestra ,  cujus  mini- 
sierio  quies  adjuvatur  ct  nostra ;  prodcst  et  interces- 
sio  nostra^  cujus  ministerio  severitas  temperatur  ct 
vesira.  Non  vobis  dlspliccat  quod  rognmini  a  bonis ; 
quia  nec  bonis  displicet  quod  timeinini  a  malis.  Nam 
boniinum  iiiiquitatem  etiam  apostolus  Paulus  non 
toiitum  de  judicio  fiiiuro,  vcrum  etiam  dc  prxscnli- 
bus  vestris  securibus  *  terruit,  assercns  et  ipsas  ad 
dispensaiionem  divinae  providenlix  pcrtinere.  Oninti, 
iiiquit,  miima  poteilalibus  tublinuoribui  iubdila  iit : 
non  eil  enim  potettai^  niii  a  Deo;  quoe  autem  stin/,  a 
Deo  ordinaUBiunt,  Quapropter  qui  reiistit  poteitati,  Dei 
ordinationi  rciistit;  qui  autem  reiistunt^  ipii  iibijudicium 
acquhrunt :  principei  enim  non  sunt  timori  boni  opcrii^  ied 
mnli.  Visnutem  non  timere  poteitatem  fBonumfac^  el  hor 
bebii  laudim  ex  itla :  Deienim  miniiter  est  tibi  in  bonum. 
Quod  ii  malum  fecerit^  time ;  non  enim  fruitra  gfadium 
portai :  Dei  enim  ndniiter  eit^  vindex  in  iram  d  qui 
ninle  agit,  Ideoque  neceaitate  iubditi  estote^  non  solum 
propter  tram,  ied  et  propter  conicicntiam.  Ideo  enim  ei 
tributa  prositatii  :  miniitri  enim  Dei  iunt^  in  hoc  ipium 
perscverantei,  Reddite  omnibui  debila  :  cui  tributum^ 
tributum;  cui  vectigal,  vectigal;  cm  timorem ,  timorem; 
cui  tionorem^  honorem  Nemini  quidquam  debeatii,  niii 


I  sic  propc  omncs  Mss.  At  Rdd.  habcnt,  de  polesiatibui 
issirii  sau:ularUnii  lerruit;  uii  et  Graliaiius,qui  addit,  pra- 
itatiJlfus. 


CLASSIS  m.  6^ 

ut  tnvicem  diligatii  {Rom,  xni,  1-3).  IT.tc  rerlia  A(o- 
stoli,  ulilitatcm  vesln-c  scvcritatis  ostenduiit.  Proiiide 
sieut  dilectionem  jussi  sunt  terrentibus  deberc  qiii 
timeiit,  ita  dilcciionem  jiissi  sunt  limentibus  dcberc* 
qui  terrent.  Niliil  noccndi  cupiditntc  fint,  scd  oinr*A 
consuleiidi  charitalc ;  et  nihil  fiat '  immnnitcr,  nil  il 
inhumanilcr.  Ita  formidabitur  ultio  cogniloris,  ui  * 
ncc  intercessorls  religio  contemnatiir ;  quia  ct  plc- 
ctendo  et  ignoscendo  hoc  solum  bene  agitur,  ul  vila. 
hominum  corrigatur.  Quod  si  tanta  est  pcrvcrsilas  et 
impietas,  ut  ei  corrigcndae  ncc  discipluia  possit  prod- 
esse,  nec  Tcnia;  a  bimis  tamen  intenlioiie  aiqiie 
conscicntia  quani  Dcus  cernit,  slve  severilnlc,  sivc. 
lenitatey  nonnisi  officium  dilcciionis  impleliir. 

20.  Quod  autcm  in  cpistola  tiia  sequilur,  ubi  dicis, 
Vertim  nunCf  ut  morei  noHri  iunt ,  et  scelcris  pmnam 
cupiunt  iibi  hominei  retaxari,  et  id  propter  quod  icclus 
adnuiium  eit  possidere;  pcssimuin  hominum  genus* 
commemoras,  cui  pcenitendi  medichia  omnino  nou 
prodest.  Si  eniin  rcs  aliena,  proptcr  qnam  pcccalum 
est,  cum  reddi  possit,  non  rcddititr,  non  agittir  pce- 
nilcnifa,  sed  fingitur  :  si  atilcm  vcracitcr  agilur,  non 
remiiletur  pcccaluin,  nisi  rcslitiialur  ablatum ;  sed , 
ut  dixi,  cum  reslitui  potest.  Plcptimqiie  cnim  qtii  au- 
fert,  amitlit ;  sive  alios  paliendo  nialos,  sivc  ipso 
male  vivendo,  nec  aliud  babet  unde  rcslituni.  lliiia 
certe  non  possumus  diccrc,  Rcdde  quod  abstolisli» 
nisi  cum  eum  hnbcrc  credimus  et  ncgare.  Ubi  quidem 
si  aliqiios  sustinci  a  repctente  cruciatus,  duni  existl- 
fnatur  halicre  quod  reddat,  nuUa  est  iiiiquitns ;  quia 
etsi  non  est  unde  luat  abbtam  pecuniam,  inerilo  ta- 
men  dum  eam  per  molcslias  corporalcs  rcdhibcro 
compellitur,  peccati  quo  male  ablata  cst,  poenas  luit. 
Sed  inhumanum  non  est  eiiam  pro  talibus  inier- 
cedere,  tanqtiam  pro  reis  criminum;  non  ad  hoa 
ut  minime  rcsiiiuanlur  aliena,  sed  iic  frustra  homo 
iii  hominem  sxviat,  ille  prxscrtin>  qui  jam  romisit 
culpam,  sed  quxrit  pxcnniam„  et  si  fraudari  mctuil», 
non  expctit  vindicari.  Denlque  in  talibus  causis,  s^ 
persuadcre  potiieriinus  eos  pro  quibus  intcrvenimus^ 
non  hnbere  qiiod  poscitur,  continiio  nobis  corum  mo- 
lestix  relaxanlur.  Aliquando  aulem  miscricordcs  et 
in  ipso  dubio  noliint  horoini  pro  incerla  pecunia  certa 
iQfcrre  supplicia.  Ad  hanc  misericordiam  vos  eliam 
nos  provocare  ct  cxliorlari  dccct  :   mclius  cnini, 
etiamsi  habct,  amittis,  quam  si  non  habct,  aut  cx- 
crucias,  aut  occidis.  Scd  pro  istis  magis  apud  eos  qui 
cepetuut ,  quam  apud  cos  qui  judicant ,  iiiterccderc 
coiivenit;  ne  ipse  vidcatur  auferre,  qui  cum  habeni 
potcstatcm,  non  cogit  reddere :  quamvis  in  cogendo 
ita  debeat.adhibere  integritatcm,  ut  ne  nmillat  hu- 
maiiitatem^ 

21.  Ulud  vcro  fidcntissime  dixerinri,  cum  qui  pro^ 
hominead  hoc  inlervenit  nemaleablaiarcstiiuat,ci 
qui  ad  se  confugicntem,  quantum  boneste  potest,  ad. 
rcstituendum  non  conipellit,  socium  csse  frandis  ei 
criminis.  Nam  miscricordias  opcm  nostram  talibus 

t  Mss.  aliquot  oriim»  noiae ,  ct  nihilficl  immanitcr, 
*  tov.,  sincc,  Aliicdd.,  ut  nec. 


ees  8.  AUGUSTUii  EPi.:copt 

f  ubtrahimus ,  quam  impenditnas  :  non  enim  opem 
fert  qui  ad  pcccatidum  adjuvat,  ac  non  potios  sub- 
verlil  aU|ue  opprimit.  Sed  numquid  ideo  nos  aut  cii- 
gere,  aui  ad  ciigrndum  tradere,  tcI  possumus  tcI  de- 
bcmus?  Aginms  quautum  episcopalis  iacultas  d.itar, 
et  hunianuni  (|uidem  nonnunquaniy  sed  maxime  ac 
sentper  diviutun  judicium  cumminaiites.  Nolcntcs 
«ulcm  reddcrc,  quos  noviinus  ct  malu  abstulisse  et 
unde  rcddaiit  haberc,  arguiinus,  iiicrepamus ,  ct  de- 
tcslamur;  quosdam  clain,  quohdain  paLim,  sicut  di- 
▼crbilMS  pcrsonarum  diversam  videtur  posse  recipere 
oiediciuam,  ncc  in  alioruni  perniciem  ad  majoreiii 
insaniain  concitari.  Aliquando  etiam,  si  res  magis 
ciiranda  non  iinpcdit,  saiicti  altaris  coiiimunione  pri- 
Tamtis. 

22.  Verum  srpe  accidit  ul  nos  rallant,  vel  ncgando 
se  ahslulissc,  tcI  aflirmando  sc  unde  rcstiluant  non 
babrre  :  sxpe  etiam  et  tos  rallimini,  putando  tcI  nos 
non  agcre  ut  rcddant,  Tel  ipsos  habcre  unde  reddanl;  et 
omnes  aut  penc  omnes  hominesamnmiis  nostras  suspi- 
cloncs  vcl  vocare  vcl  e&Ltimare  cognitiones,  quaiido 
credibilibusrcrum  signis  movcmur.cum  credibilia  nun- 
uulla  sint  Talsa,  siciit  incredibilia  noniiulla  suiit  vera. 
Ideo  quosdam commemorans ,  qui  el  icelcrUpauam  vbi 
ctipiuut  relaxnri,  ci  id  propter  quod  tcclui  admuum  e§t 
pouidere,  addidisti  et  aisti :  Pro  hi$  quoque  interve^ 


monia,  qiiac  nec  jusia  et  Tera  Tendenda  smil»  iiiiqot 
et  Talsa  veiiduntur,  multo  sceleratius  utkiae  |iecuoia 
suniitiir,  quia  scelerate  ctiam  quamTis  a  volentibas 
datiir.  llle  tamen  solet  tanquam  male  sibi  ablaun 
pccuniam  repetere,  qui  justum  judicium  emil,  qoo- 
niaiii  venale  esse  non  dcbuit :  qui  Tero  pro  inkiiio  ju- 
dicio  dedit,  vellet  quidcm  repetere»  nisi  limerel  tcI 
pudcrct  eniisse. 

24.  Sunt  alix  personae  inferioris  loci,  qii.x  ab  atra- 
quc  partc  non  insolenter  accipiuiit,  sicut  ofUcialis,  ci 
a  quo  admovetur ',  et  cui  adinoTctur  ofliciuro  :  ab  bi» 
eitorla  pcr  immodcratam  improbitatem,  repcli  io- 
lent;  data  per  tolcrabilem  consueludinem,  noa  so- 
lent  :  magisquc  reprehendimus,  qui  la!ia  iiiusilatc 
rcpetiveruni,  quam  qiii  endemoresumpscruut;quo- 
niam  mullo!  nccessarju!  pei-sonoi  rebus  huinanis,  Td 
invitantiir  hiijiisinodi  commodis,  Tci  tenentur.  Isti  si 
viani  vitx  ii;utaTerint,  aut  cxcclleiitloris  <M>n8Cenderint 
saiiclitatis  gradum,  faci!ius  ea  qox*  hoc  modo  acqui- 
sicrunt,  taiiquam  sua  paupcribus  largiohtur,  quani  eis 
a  quibus  accepta  sunl,  tatiquam  alieiia  rcstituunl.  Qui 
\ero  coiitra  jus  socictatis  hiimanx,  furtis,  rapinls, 
Citliimniis,  oppressionibus ,  iuTahioiiibus  absiuliTil, 
redileiida  potius  quain  donanda  ceiisemus;  Zachx-i 
publicaiii  evangelico  eicmplo,  qui  cuin  liospiiio  Uo- 
iiiinuin  susccpisset,  in  Titam  sanctam  repcnte  muta- 


niendum  putat  tacerdotium  vc$irum.  Ficri  ciiim  potest  ^  tus,  Dimidium,  inquit,  rerum  miCarum  do  pcuperibui^ 


ut  tu  scias  qiiod  ego  nescio ,  et  pr^ptcrca  pulem  pro 
aliquo  intcrvcnieiidum,  quod  inc  fallere  potuit ,  cum 
te  noii  potuerit ,  ut  ego  eum  non  credam  |)ossidcre 
quod  tu  possidcre  iiosti.  Ita  fit  ut  cum  dc  reo  scnten- 
tia  non  una  sit  nosira,  noutri  lamen  nostrum  placcat 
quod  res  non  reddituraliena.  De  hoinine,  ut  homincs, 
diversa  seniimus;  sed  in  ipsa  juslitia  simul  sumus. 
Eodcm  modo  ctiam  fieri  potest  ut  quod  scio  aliquem 
noii  haberc,  hoc  eum  tii  habore  non  ccrtissime  te- 
neas,  sed  credibililcr  suspiceris ;  ct  ob  hoc  tibi  vi- 
dear  inicrvenire  pro  eo  qul  et  sceleris  poenam  sibi 
cupiat  relainri,  ct  id  propter  quod  sccltis  admissum 
est  possiderc.  Ad  summam  igilur  ncquc  apud  te,  ne- 
que  apud  tales,  si  qui  repcriuntur  qiialcm  te  essc 
gaudcrous,  ncque  apud  ipsos  qui  inagno  studio  aliena 
ac  i;ihil  profutura,  mullumque  etiam  periculosa  ac 
periiiciosa  petunt,  neque  apud  cor  meum  cui  testis 
csl  Dciis ,  ausim  diccrc,  sentire ,  dccernere,  Interve- 
nicndum  csse  pro  aliquo,  ut  quod  scelcrc  abstulit, 
sceltTis  iinpuniiatc  possideat :  sed  ut  rcmissa  injuria, 
qiiod  iiijuriose  abstulit  rcddal ;  si  tamen  habet  quod 
ab^tulit,  vcl  aiiud  undt*  illud  restitual. 

23.  Noii  sanc  quidquid  ab  invito  sumitur,  injuriose 
ouforiur.  Nain  picrique  noc  mcdico  volunt  reddcre 
bimorcm  suum,  ncc  opcrario  merccdcm ;  ncc  tamen 
ha'C  qui  ab  invito  arci(>iuiit,  pcr  injuriam  accipiiml, 
qu.-e  potius  pcr  iiijurinm  non  dnrcntur.  ScJ  non  idco 
dcbct  jiidex  veudcre  jusium  judicium,  aut  teslis  ve- 
ruin  tcslimonium,  qiiia  vendil  advocatus  justiim  pa*» 
tnicii.iiim  ct  jurispciitus  vcrum  consilium  :  illi  enim 
intcr  uiramciuc  partem  ad  eiaincn  adhibcntur;  isti 
Qi  una  paric  co:isistunt.  Cum  autein  iudicia  ct  testir 


el  n  cui  aliquid  abUuUf  quadruptum  reddo  (Lvr. 
XII,  8 ). 

25.  Yerumiamcn  si  jiistitia  sincerius  consulatur, 
justius  dicitur  advocato,  Iledde  quod  accepistl,  qoando 
conU*a  Tcrilatem  stctisti,  iniquitati  adfuisti,  judicem 
fefellisti,  justam  causam  opprCdSisti,  de  falsitate  vi- 
cisti  (quod  vidoB  multos  honestissimos  et  discrtissi- 
mos  viros,  non  solum  impune,  Terum  etiam  gloriosa 
Tideri  sibi  committcre);  quam  cuiqoam  in  quolibel 
olTIcio  militanti,  Redde  quod  accepisti,  quando  ju- 
bente  judice  cuicumquc  caiisx  necessarium  bomincm 
tcnuisti,  nc  resistcrct  Tinxisti,  ne  fugeret  indusiaii, 
postrcmo  aul  pennancntc  lite  cihibuisti ,  aut  flnila 
dimisisii.  Scd  illud  ciir  advocato  non  dicatur  in 
prompiii  est,  qiiia  scilicel  ita  non  vult  bomo  repetere 
quod  patrono,  ut  male  vinceret,  dcdit ;  sicut  non  vult 
redderequod  ab  advcrsario,  cuni  male  vicisset,  acco- 
pit.  Quis  landem  advocaius,  aut  cx  advocato  ila  vir 
optimus  facile  repcritur,  qui  susceplo  suo  dicat  :  Re- 
cipe  quod  mihi,  cum  libi  male  adessem,  dedisti ;  et 
rcdde  adversario  tuo  quod,  me  agcnte,  inique  abstu- 
liirti?  Et  tamcn  qtiem  prioris  iion  rcctx  vitae  rectis- 
sime  pociiitet,  cliain  hoc  faccre  dcbei,  ut  si  illc  qui 
iuique  liligaYit,  non  vull  admotiitus  corrigere  iniqui- 
taiein,  cjiis  tamcn  iiiiquitatis  nolit  iste  liabere  mer- 
cedein  :  nisi  forte  rcstitueiidum  csl  alicnum,  qiiod  |icr 
furtuin  clanculo  aufertur,  et  rcstituendum  non  cst 
quod  in  ipso  foro  ubi  fieccata  puiiiuntur,  decepto  ju- 
dice,  cl  circumveiitis  legibus  obtinetur !  Quid  dicim 

*  I OY.,  ctaqtio  amovctur.  M  vss.ha!)ent,  et  a  qno  adm» 
rctur;  id  fs*,  ct  ab  co  qui  oflricialcm  ad  incstaiidiam  Oiio- 
rSiu  couducii. 


de  iisoris,  qim  eliain  ipsx  lege^  e(  judices  reddi  jn- 
bcni?  An  cradelior  est  qui  giibirabit  aliquid  vel  eri|)it 
diviii,  quam  qui  inicidat  pauperem  fenore?  Ilaec  at- 
que  hujusmodi  male  utiqne  possidentur,  ct  vellem 
restiincrentur;  sed  non  esl  quo  judice  rcpetmlur. 

26.  Janivero  si  pnidontcr  intueaniur  quod  scriptam 
csl,  Fidelis  homms  tolus  mundus  divitiarum  est^  in/i^ 
delis  aulem  nec  obolus  (a) ;  noniie  omnes  qui  sibi  vi- 
deiitur  gaudcre  licite  conqiiisitis,  eisque  uti  ncscitint, 
aliena  possidere  convincimus  ?  Iloc  enim  cerle  alie- 
uuin  non  est»  quod  jure  possidetur;  boc  autem  jure 
qiiod  joste,  et  boc  Juste  quod  bene.  Omne  igitur  quod 
male  possidetur,  alienum  est ;  male  auiem  possidet, 
qni  male  utitur.  Geniis  ergo  quam  multi  deboant  red- 
dere  aliena,  si  vel  pauci  quibus  rcddantiir,  reperian- 
tur :  qui  tamen  ubi  ubi  sunt ,  tanto  magis  Ista  coiite* 
nintint,qiianto  ea  justius  possidere  poluerunt.Justitiam 
quippe,  et  nemo  male  liabet,  et  qui  non  dilcierit  non 
li:)bct.  Pecuuia  vero,  et  a  malis  male  habetur,  ct  a 
bonis  taiito  nielius  habeiur,  quanto  mintis  amalur. 
Scd  iiiier  Ii3:c  toleratur  iniquitas  male  habeiitium,  et 
quxdam  intcr  eos  jiira  constituuntur,  qiuc  appellaiitur 
civilia;  non  quod  hinc  fiat  ut  bcne  ulentcs  sint,  sed 
iit  inale  utentcs  minus  molcsti  sint :  donec  fideles  et 
pii,  quoriiin  jure  sunt  omiiia,  qui  vel  ei  illis  fiunt,  vd 
inicr  illos  ta:;tisper  vivciites  maiis  eorum  non  ob- 
siriiiguntur,  sed  eicrceiitur,  perveniant  ad  illam  ci- 
vitalem,  ubi  h.ereditas  xteriiitatis  est ' ;  ubi  non  ba- 
bet  nisi  jiistus  locum,  nonnisi  sapiens  principaluin, 
ubi  po&sidcbunt  quicuniqiic  ibi  erunl,  vere  sua.  Sed 
tamen  etiam  hic  iion  intcrccdimus  ut  secuiidiim  mo- 
res  legesquc  terrenas  iioii  restituantur  aliena ;  quam- 
vis  placabiles  vos  velinius  malis«  non  ut  placeant  vel 
pernianeant  mali,  sed  quia  ei  illis  fiunt  quiciimque 
liunt  boni,  et  sacrificio  uiiscriconlias  placalur  Dcus, 
quem  iiisi  propitium  haberent  mali,  nulli  cssent  boni. 
Diu  est  quod  occupaiionibus  tuis  loqueiido  vidcoroiie- 
rosus,  cum  tibi  homini  acuto  et  docto  cito  solvi  po- 
tuerit  quod  quxrebas.  Jauiduduni  autcm  fioire 
dcberein,  si  te  ta:iium  scireni  fuisse  lecturuni  quod 
fl;igita$li  ut  rcscriberem.  Fclii  in  Christo  vivas,  fill 
charissicie. 

EPISTOLA  CLIV  (6). 

aiacedonitts  AvgnsihiOt  significans  sc  pr(r$lUissc  qnod 
ab  ipso  verecunde  adeo  pelierat;  tum  eiium  ipssus 
tibros  m  gna  cum  votuptale  et  admiratione  pcrU^ 
(jisse. 

Domiiio  mcrito  venerablli  ct  vcre  suspiciendo  patri 

AUGUSTKNO  epiSCOpO,  M4CEl>0}ilUS. 

1.  Miro  modo  affieior  sapientia  /im  (c),  et  in  illis 

^  lx>v.,  (etemitas  est.  At.  Bad.  Am.  Er.  et  Kss.  habent» 
memitatisesi. 


(a)  isthxc  senlentia  scri[)ta  est  apud  LXX,  Proverb.  17, 


EPISTOLARUM  CLASSIS  ID. 

qu<c  edidisli^  §t  in  kis  quoB  intervetdens  pro  seeteratis  * 


chUe  vita,  etc. 

(b)  Alias  51  :  qux  autcm  I5i  cral,  nunc  47.  Scripta 
fMTtc  excunte  aii.  414. 

(c)  RiiistolsB  huius  exordiiim  aflTert  ri>ssiJius,  cap.  20; 
ubi  MaccUonium  Alncae  vk-ariuui  luisse  dicit. 


miitere  non  gravwris»  Nam  et  itla  tantum  habent  acu' 
minis,  scientuB,  sancHtatis^  «f  niltit  supra  sit;  et  hac 
tanlum  verecundice^  ut  nisi  [aciam  quod  mandas^  eutf 
pam  penes  me  remanere^  non  in  negotio  esse  dijudieem^ 
dominemerito  venerabitis^  et  vere  suspiciende  pater.  Non 
enim  instas  ( quod  pterique  liomines  istius  toci  fadunt ) 
ut  tfuodcumque  sotticitus  votuerist  extorqueas ;  sed  quod 
tibi  a  judice  tot  curis  obslricio  petibite  visum  fi^eril^ 
admones  subserviente  verecundia^  quas  nuuama  diffid" 
tium  inter  bonos  eficaeia  est.  Proinde  slatim  commen^ 
dalis  efeclum  desideru  Iribui :  nam  sperandi  viam  ante 
patefeceram, 

S.  Explicm  tuos  tibros  (a) ;  ii^ik;  enim  tam  tanguidi 
aut  inerta  erant^  ut  me  atiud  quam  se  curare  patere»' 
tur  :  injecerunt  manum^  ereptumque  atiis  sottidtudi" 
num  cau^s^  suis  vincutis  itUgarunt  {ita  enim  mihi  Deus 
propitius  sfl),  ut  ego  anceps  sim  quid  in  ittis  magis  mi^ 
rer ,  sacerdotH  perfectionem  ,  pliitosopliia  dogmata  , 
historite  ptenam  noUliam,  an  facundim  jucunditatem^ 
quceila  imperitos  eliam  itticere  potest^  «f  donec  expli» 
cent  non  demlant^  et  cum  ejcplicaverint,  adhuc  requi" 
rant.  Convicli  namque  sunt  impudenter  pertinaces^  jam 
inde  a  bonis  quas  memorant  scecutis,  pro  naturce  rerum 
obscuritate  contigisse  pejora,  fatsosque  omnes  ittitis  qua" 
dam  dutcedine  felicitaiibus  suis^  per  quas  non  ad  beali- 
tudinem^  sed  ad  prarupia  suni  ducti :  hcec  vero  nostra 
prmeepta,  ef  simpticis  verique  Dei  mysteria,  prceter  ri- 
fffi»  perpetuam  quam  purissimis  virtutibus  potticenlur^ 
etiam  hac  saxuturia  et  necessario  qui  nali  sumus  eveur 
tura  miiignre.  Et  usus  es  vatidissimo  cxempto  recentis 
catamitatis,  quo  ticel  firmissime  causam  muniveris,  la- 
men  si  utrumvis  ticuisset,  id  tibi  notueram  suffragari. 
Sed  quando  orta  inde  fucrat  convincendorum  stuttitiiB 
quereta,  necesse  (uil  inde  argumenla  verilatis  accer" 
sere. 

3.  HcBC  inlerim  occupatus  atiis  curis,  qua  etsi  vanm 
sunt,  cum  rerum  exilum  cogitamns,  tamen  quasi  neces" 
saria:  pro  nascendi  condilione,  rescripsi.  Si  olium  fuerit 
et  supffsies  vila,  eliam  de  Itatia  reseribam,  ut  tantm 
doclrina  opus  debilis,  etd  non  salisfadentibus,  remune' 
reiur  offidis.  Incolumem  tastamque  Sanciitalcm  tuam 
Di'us  omnipoicns  cevo  largissimo  lueaiur,  domine  merito 
dcsiderMtis,  et  vere  suspidende  pater. 

EPISTOLA  CLV  (6). 

AugusUtttts  Macedotdo,  docens  vitam  bealam  et  wrtuieus 

veram  non  esse  nisi  a  Deo, 

AuGUSTiMUS  opiscopus ,  faniulus  Chrisli  familiu!  • 
quc  ejus,  ditecio  fllio  Macedomo,  iii  Domino  sa  - 
lutem. 

CAPUT  PRJMUM.  — i.  Qiinmvis  sapientiam  quam 
mihi  tribuis,  in  me  non  agnoscam,  tantae  lamen  erga 
me  benevolentiae  tu»  tamque  sinccne  gratias  ago  de- 
beoque  pluriinas ;  et  meorum  stiidioroiii  labnres  tali  ao 
tanto  viro  placuisse  delector :  Jiulto  voro  amplius,  quod 

<  Alias,  fo//td/tf . 

[a)  Tres  uioresde  civltate  Del,  ei  epist.  seq.  n.  3. 


\b)  Alias  ^ :  qux  auteui  155  crat,  nuuc  258.  Scrii*t|  poH 
«ui^eriorem. 


oo7 

aiiimum  tiium  chnritate  acferiiitatis  el 
ipsius  cliaritalis  aHbclMB  dimae  itli  coelestlque  reipu- 
Wkae,  cqjas  regnntor  est  Cbristus  ,  et  in  qua  sola 
sem|>er  beateque  TiTcndum  est,  si  recte  liic  pieque 
vivatur,  agnosco  ialiiantem,  vidco  propiiiquanlem, 
ejusqne  potiund»  amplector  ardentem.  Inde  quippe 
manal  etiam  vera  amicilia,  non  pensanda  temporali- 
bus  conimodis,  sed  gratuito  amore  putanda  *.  Nemo 
cnim  potest  Tcraciter  amicus  esse  hominis,  nisi  fuc- 
ril  ipsius  primitus  veritalis  :  quod  si  gratis  non  fiat, 
Diillo  ficri  pacto  potest. 

-9.  Dequa  re  etiam  philosopbi  multa  dixerunt ;  scd 
apud  eos  vera  pietas,  id  est  Tcrax  Tcri  Dei  cultus, 
unde  omnia  recie  vivendi  duci  oportet  ofOcia,  non 
invenilur  :  non  ob  aliud,  quantum  intelligo,  nisi  quia 
beatam  vilnm  ip^i  sibi  quodammodo  fabricare  volue- 
ruiil,  poliusque  patraiidam  quam  impetrandam  puta- 
Tcrunt;  cum  cjus  ditor  non  sit  nisi  Dcus.  Ncquc  enim 
fncit  beatum  lioiiiiiiem,  nisi  qui  fecit  hominem.  Nam 
qiii  taiita  creaturx  sux  bona  boiiis  malisque  largilur, 
ut  siiit,  ut  bomines  sint,  ut  vigentes  sensibus,  valen- 
les  viribus ,  alTlueiiies  opibus  sint ;  seipsum  boiiis 
dabit  ul  beali  siiit ,  quia  cjus  eti.im  boc  inunus  cst  ul 
boni  sint.  Illi  vcro  qui  in  liac  xrumnoia  vila ,  in  his 
moribunJis  inembris,  sub  hac  sarcina  corruptibilis 
carnis,  auctorcs  sux  bealx  vitx  et  qunsi  condiiorcs 
esse  Tolucruiit,  Tclut  propriis  cain  Tirlutibus  appeten- 
tes,  jamque  rctincntes,  non  ab  illo  fonte  virlutum  pe- 
lentes  alque  sperantes,  Deum  supcrbix  sure  rcsisien- 
lem  sentire  miiiime  potuerunt.  Unde  in  errorem 
absurdissiinum  lapsi  suiit ;  ut  cum  asscTcrant  eliam 
iii  Plialaridis  faiiro  bentum  esse  sapientem ,  cognnlur 
fafcri  vilaiii  beatam  aliqunndo  csse  fugicndam.  Exag- 
geratis  enim  malis  corporis  cediiiit ,  atque  iii  coriim 
inolestiis  gravissimis  abscedeiidum  cx  liac  vila  essc 
decernunt.  Ubi  nolo  diccre  quantum  sit  ncfas  scipsum 
homiiiem  occidere  insoiitem,  cum  oniniiio  non  debcat 
Tcl  nocciilem;  unde  in  primo  libro  Iriuin  illorum, 
quos  bcnignissime  et  sludiosissime  pcrlegisti,  mutla 
jam  diximus  (Lib.  \  de  CmL  Dei^  cap,  M  el  icqq), 
Sed  certe  considerctur ,  nec  superbe  scd  sobrie  judi- 
cettir  quomodo  Tita  l)eata  sit,  qtia  noii  sapiens  reten- 
la  fruitur ,  sed  illatls  sibi  mnnibus  carcre  compelli- 
liir. 

5.  Estnpud  Ciceronem,  in  extrema,  ut  scis,  pnrte 
quinti  Tusculaiiarum  libri  locus ,  propler  quod  dico 
aiiimndTertciidus.  Cum  cniin  de  cxciiate  corporis 
«geret ,  aique  amnnaret  etiam  cxcum  beatum  esse 
p(»sse  sapientem,  mulia  dixit  qux  peraurcs  percipien- 
do  gnudcret.  Iiemqtie  si  surdtis  esset,  eaquibus  oble- 
ctaretur  ad  oculos  transtulit.  Si  autcm  utroque  sensu 
orbaretur ,  ct  c;itus  siirdusqne  fierct ,  non  est  ausus 
hinc  fcrre  sentenliam ,  euinqiic  beatuin  dicere.  Sed 
addidit  eliain  dolorcs  graTissimos  c<ii  poris ,  qui  eum 
si  non  infcremerint,  ipse  se  inlerimat ,  et  ad  portum 
non  scnticndi  liac  liberatus  Tirtute  perveniat.  Ccdit 
jgilur  snpicns  immanissimis  cladibus  atque  succuin- 


*  Edd.,  poticnda,  mss.  trcdecim,  poUmda,  Alii  oclo,  pu- 
'mda. 


S.  MJCCSTLM  £PlSCOn 

,  tliiue  bil,  in  tanlum  ut  eis  cognlur  ct  in  seipsum  homicidium 
perpetrare.  Cui  jam  parcat  ut  illis  careat  malis ,  qui 
sibi  ipse  non  parcit  ?  Certe  semper  beatiis  est ,  cerie 
beatam  vitam  in  sua  potcstate  constitutam,  nulla  vi 
potest  ullius  calamitatis  amittcrc.  Ecce  in  cxcitate  cl 
surditate  et  atrocissimis  criiciatibus  corporis,  aut 
amisit  beatam  Tilam ;  aut  si  et  in  istis  afniclionibiis 
adhuc  bcata  est,  fit  pcr  hujuscemodi  doctissimorum 
hominum  dispuLitioncs ,  ut  sit  aliquando  beata  viia 
quam  sapiens  ferrc  non  possit ;  vel,  quod  est  absiir- 
dius,  quam  snpiens  fcrre  non  debeat,  eamque  fugiat, 
abruinpnty  abjiciat,  scscque  ab  ea  fcrro  ciiain,  seu 
Tcneno,  tcI  alia  Toluntaria  morte  subdiic^t ;  ut  in 
portu  non  sentiendi  vel  nullus  omnino  sil,  quod 
Epicurci,  et  si  qui  alii  simili  stultilla,  piitaTcrunt ;  vel 
ideo  beatus ,  quoniam  fucrit  ab  illa  bcata  vita,  lan- 
qunm  ab  aliqua  pcste  libcratus.  0  niniium  superba 
jacianlia  !  Si  bcata  Tita  est  iii  cruciaiibtis  corporis, 
cur  iion  in  ea  manct  sapiens  ut  fruatur?  si  autcra  mi- 
scra  cst ,  quid,  obsccro  te,  nisi  typlius  impedit  ne  fa- 
teattir,  ne  oret  Dcum,  ne  justo  ct  miscricordi  suppli- 
cel ,  qiii  polens  est  et  vitx  hujus  mala  vcl  avcrterc 
Tcl  miiigare ,  vel  ad  ea  toleranda  fortittidine  armarc , 
vcl  ab  cis  omni  modo  libcrare,  et  post  bncc  verc  bea- 
lam  vilam  dnre ,  qiio  nullum  maluin  admitlatur,  ct 
ul)i  summum  bonum  nunquam  amifl;itur  ? 

A.  Hoc  piorum  prxmium  est,  cujus  adi,iiscendi  spc 
viiam  islam  temporalem  atque  mortalcm ,  noii  tain 
dcleciabililer  quam  tolerabilitcr  duciintis ,  ct  mala 
ejus  tuiic  bono  consilio  et  divino  muncre  fortiter  feri- 
mus,  ctim  bouorum  xternorum  fideli  Dei  proraissioiia 
ct  fideli  nostra  cxspectafione  gaiidemns.  Ad  hoc  nos 
exhorfalus  apostolus  Paulus  aii,  Spe  gaudenles ,  tii  tri- 
bulatione  paiientcs  (Rom,  XH,  12):  osteiidil  eniiii 
quire  in  tribulatione  patienlei,  prxmitteiido ,  ipegau- 
demes,  Ad  hnnc  spcm  exhortor  per  Jesum  Cliristuiii 
Dominum  nostrum.  Iloc  enim  Deus  ipse  magister,  la- 
teiitc  majestnte  diviiiitatis,  et  carnis  infirmitafe  appa- 
rcnte,  non  soltim  sermonis  oraculo  docuit,  veniin 
efiam  sux  passionis  et  resurrcctioBis  excmpio  robo- 
ravit.  In  altcra  enim  qualia  tolerare,  in  altera  qualia 
debeamus  sperare  monstravit.  Cujus  et  illi  graliam 
mercrcntur,  nisi  elati  inflafique  superbia ,  inaiiiter 
conareniur  istam  vitam  bcatam  ipsi  sibi  facere ,  quod 
solus  Deus  veracitcr  cultoribus  suis ,  post  hanc  vitam 
80  largiturum  esse  promisit.  Sanior  quippe  est  ejus- 
dcm  Ciceroiiis  illa  scntcnlia ,  ubi  ait:  Namhwc  vita  qui- 
dem  mon  eit ,  quam  tamentari  ponem ,  si  tibcrct  (Cic, 
in  Tuic,  Qua^t,),  Quomodo  ergo  si  rccfe  lamcnfatur, 
beata  comprobalur ;  ac  non  potius  quoniam  recte 
lamentatur,  miseraesse  conviucitur?Quare  assuesce^ 
obsecro  te,  vir  bonc,  beatus  csse  inierim  spe,  ut  sis 
cfiain  re,  cum  pictati  pcrseverantissinio!  reiribucluc 
merces  feliciiatis  a^lcraoc. 

CAPUT  II.  — r5.  Si  prolixa  epistola  onerosus  sum, 
tute  lioc  intulisti  tibi,  qui  mc  sapientein  appellasti. 
Ilinc  enim  ausus  sum  hxc  ad  te  loqui,  ut  tibi  sapten- 
tiam,  non  qiialis  mihi  sit,  ostenfarcm,  scd  qualis  esst 
dcl>eat  ostcndercm.  IIxc  cstaufcm  in  prxscnti  sxcuIq 


(C9 

▼ertit  Teri  Dci  cullus,  at  sit  ejiis  in  futuro 
ccrtus  atque  integer  fructus.  Ilie  constantissima  pie- 
las,  il>i  sempitema  felicitas.  Ei  ista  sapientia^  qux 
una  Tcra  est,  si  quid  liabeo,  a  Deo  sumpii,  non  a  me 
pracsumpsi;  aiquo  ab  illo  in  me  perftci  fldcliterspero» 
a  quo  iiiclioatum  esse  liumiliter  gaudeo ;  ncc  in  eo 
quod  adliuc  non  donavit  incredulus ,  uec  in  eo  quod 
jam  donavit  ingratus.  Non  enim  meo  vel  ingeiiio  vel 
mcrito»  scd  ejus  dono  sum,  si  quid  laudabiliter  sum. 
Nam  quaedam  acuiissima  et  exoelleolissima  ingenia 
tanto  in  majores  errores  ierunt ,  quanto  prxfidentius 
lanquam  suis  viribus  cucurrerunt ,  nec  suppliciier  ac 
veraciter  Deum ,  ut  sibi  viam  ostendcret,  peliverunt. 
Merita  vero  quorumlibethominum  quaesunt;  quando- 
quidem  ille ,  qui  iion  cum  mercede  dcbita ,  sed  cum 
gratuita  gratia  venit,  omnes  peccaiores  solus  a  pecca- 
tis  liber  atque  libcrator  invenit? 

6.  Si  ergo  nos  virtus  vera  delectat,  cl  dicamus , 
qiiod  in  ejus  sacris  Lilteris  Icgimus ,  Diligttm  te ,  />o- 
tfifne,  mrtu$  mea  (P«a/.  xvii,  2) :  et  si  vcre  beati  esse 
volumus  (quod  nolle  non  pcssumus),  id  quod  in  eisdem 
Lillcris  didicinius,  fldo  corde  teneamus,  Beatui  vir  cac- 
jus  est  nomen  Donuiu  tpet  ejut ,  el  non  retpea^t  in  imi- 
nkatetet  intaniat  mendacet  (Ptal.  xxxix,  5).  Quanta 
estauiem  vatiiias,  quanta  insania,  qiiantumque  men- 
dacium,  hominera  mortalem ,  a:rumnosam  vitam  mu- 
t;ibili  et  spiritu  et  carue  duci^ntem,  tot  pcccalis  onera- 
tum ,  tot  tonlaiionibus  subditum,  tot  corruptionibus 
obnoxiumy  poenisque  jusiissimis  destinalum,  in  seipso 
lidere  ut  bcattis  sil,  quando  ne  illud  quidem,  quod 
babct  in  naturae  sux  dignitate  pnccipuum,  id  est 
nientem  atqucralioncm,  potest  vindicare  ab  erroribuSy 
nisi  Deus  adsit  lux  mentium  1  Abjiciamus  itaque , 
obsecro  le,  falsorum  philosophorum  vanilates  et  insa- 
nias  mendaces  :  quia  nec  virtus  nobis  erit ,  nisi  adsit 
ipse  quo  juvemur;  nec  bcatitudo ,  nisi  adsit  ipse  quo 
frunmur ,  ct  tolum  mulabile  alque  corruplibile  no- 
sirum,  quod  per  seipsum  imbccillum  et  quxdam  ma- 
leries  miseriaroin  csi ,  dono  immortalitatis  aique  in- 
corrupiionis  absorbeat. 

7.  Quoniam  vcro  te  rcipublicae  scimus  amntorem , 
iion  aliundecsse  beatum  hominem,  aliunde  civiialem  , 
vide  quaui  sit  in  illis  sacris  Litlcris  clnrum.  Nam  qui- 
dam  in  eis  sancto  Spirilu  plcntis  Iia^c  loquilur  orans  : 
Kxime  me  de  ntanu  liliorum  alienorum,  quorum  ot  /ocii- 
tiun  ett  tanilatem^  et  dexlera  eorum  dextera  iniquitatit, 
Qnorum  filii  velut  novellcB  conttabilitm  in  juventute  tua, 
Fillte  corum  compotitee^  et  ornaia  ticu$  timilitudo  tem' 
pli.  Cellaria  eorum  plena^  ejructanlia  ex  hoc  in  hoc.  Ooet 
corum  fecundm^  multiplicantet  in  exitibut  $uit;  bovet 
eorum  crattas.  Non  etl  ruina  maeerice^  neque  trantttut^ 
ucque  clamor  in  plateit  eqrum,  Beatum  dixerunt  popu- 
(fim  cui  hwc  tunt :  beatut  populut  cujus  Dominut  Deut 
iptiut  (Psal.  cXLiii,  11-15). 

8.  Vides  cxaggeraiione  terrenas  felicitaits  beatum 
(lopulum  non  dici«  nisi  a  filiis  alicnis,  id  est  non  per- 
llnentlbus  ad  regenerationem  qua  e/ncimur  filii  Dei : 
B  quorum  manu  iste  se  eximi  precator,  ne  ab  cis  in 
haiic  opinioncm  atquc  in  pcccat.i  impia  periraiiaiur 


£2»ST0LARDM  CUSSIS  ID. 


679 


l^quendo  quippe  vanitatem,  bcatum  dixerunt  populum 
cmhmcmBd  qastopra  conunemoravit ,  quibus  ca  fe- 
liciLis  constat  quun  solni  dilaMRt  fcnfw  0111041 
Inquirunt.  El  ideo  dextera  eonmi,  dextera  iniqmkidi, 
quia  haec  praeposuenint  qu»  fuerant  poslpontnda , 
sicut  sinistrae  praeponitur  dcxlera.  Si  eiiim  babcntur, 
non  in  eis  beata  vila  poneiida  est :  subdita  esse  deben  t 
non  praedita;  sequcntia,  non  ducentia.  Huic  antcm 
qui  sic  orabai ,  et  a  filiis  alienis  qui  beatum  dixerunt 
populum  cui  heec  lun/,  exitiii  discernique  cupicbat , 
tanquam  diceremiis^  Ipse  quid  scntis?  quem  beatum 
populum  dicisT  nou  ait,  Beatus  populus,  cujus  est 
virtus  aniuii  ejus.  Quod  si  dixissety  discrevisset  qui- 
dem  etiam  isluin  populum  ab  illo  qui  beatam  viiaui  in 
i.«ta  visibili  et  corporali  felicitate  constituit ;  sed  non- 
dum  transcenJisset  omnes  vanilales  et  insanias  men- 
daces  :  Maledictut  enim  omnit^  sicut  aiibi  cacdem 
Litterac  docent,  ^mi  spem  tuam  ponit  in  homine  (Jerem, 
xvn,  5);  ergo  nec  in  seipso  quisquam  debet ,  quia  el 
Ipse  boiuo  csL  Proinde  ut  transircl  omnium  vanitaiuro 
et  insaniarum  niendacium  liniites ,  aique  ibi  bealain 
vitam  poneret,  ubi  vere  est,  Beatut,  inquit ,  poputut^ 
cujut  Dondnut  Deut  iptiut* 

CAPUT  III.  —  9.  Ccrnls  igitur  unde  pctcndum  sii 
quud  omnes  docli  indocti(|uc  desiderant,  cl  niulii 
errando  ac  superbiendo,  unde  pclalur  et  ubi  accipiao 
tur  ignorant.  Utriquc  autem  iu  qiiodam  diviuo  psalmo 
simul  reprehcndunlur,  el  qui  confidunt  in  virtute  soa, 
et  qui  in  abundantia  divitiarum  suarum  gloriautur 
(Ptat.  XLMii,  7);  id  csl,  et  philosophi  hujus  sacculi» 
et  abborrcnles  vcl  a  lali  pliilosophia ,  beatumquc  di- 
centes  populum  cui  suppetit  terrena  opuleniia.  Ac  pcr 
hoc  a  Domino  Dco  noslro  a  quo  facti  sumus,  ct  vir- 
tutcm  pctamus  qua  hujus  vitos  mala  supcreiuus ,  ct 
bcatam  vium  qua  post  istam  viiam  in  ejus  xternilaio 
perfruamur ,  ut  et  in  virtuie  et  in  pnunio  virlutis, 
sicut  Apostolus  dicil,  qm  glorialur,  in  Domino  glorie* 
tur  (II  Cor.  X,  17).  Iloc  nobis  vclimus,  hoc  civiuili 
cujiis  dves  sumus  :  non  enim  aliunde  beata  civitas. 
aliuiide  homo ;  cum  aliud  civius  iion  sit ,  qiiam  coii- 
cors  hominum  multiludo. 

iO.  Iiaque  si  omnis  prudentia  tua ,  qua  consulcro 
conaris  rcbus  humanis ;  si  omiiis  fortitudo ,  qua  iiul- 
lius  iniqiiitate  adversante  terreris ;  si  omiiis  tcmpe- 
rantia,  qua  in  tanta  labe  ne<]uissimae  consuetudiiiis 
hominum  te  a  corruptionibus  abstines ;  si  omnis  ju* 
stitia  t  qua  recie  judicaodo  sua  cuiqoe  distribuis ,  id 
lab<»rat ,  id  iiititur ,  ul  hi  quibus  vis  ul  beiie  sit ,  salvi 
siiit  corpore,  et  ab  omni  cujus<|uam  improbitaic  tuli 
alque  pacati ,  habcant  filios  sicut  novellas  constabili- 
las,  filias  oniaias  sicut  simili;udinem  templi ,  cellaria 
plena  eruclaniia  ex  hoc  in  hoc,  fccundas  ovcs,  crassas 
boves ,  nec  maceriae  niina  derormcl  pracdium ,  iiec 
litigantium  clamor  personet  in  plateis  corum ;  iia  noii 
erunt  verae  virtutes  tuae,  sicut  nec  istorum  beatitndo. 
Hlc  enim  ad  verum  diccndiun  ilia  mea  verecuudia, 
quam  in  lua  epistola  benigno  aermooe  laudasti ,  me 
impedire  non  debet.  Si  quxlibcl,  inquam,  admini 
slratio  tua,  illia  quas  couuncmoravi  mstrucLi  viriuli- 


&  AUGUSTUU  LPISCOn 

fm,  boe  imeftiio»»  Cue  delenBiiialar,  «i  hoouaef 
ieraiMliiiii  carnjfn  iiolb»  iiiiqiias  woletlint  poliaolar; 
nee  od  1«  estsiimas  fierUnere,  qoo  islaoi  qoielcsi, 
qoaa  pra-flare  ni&erif,  referaoit  id  esi  (oi  TeriMt  ooa 
ambiam)  qoooiodo  Deum  fenim,  olii  esi  qoieue  vilas 
oomis  froelos,  colanl,  oihil  lilii  proilesl  ad  viiaa 
vere  beaiam  lanios  bbor. 

II.  Inverecuiidiiis  boc  dicere  videor,  el  obtilos 
qoodammodo  consueioJioein  iolercessioaiim  mea- 
nim.  Sed  hi  iilhil  esl  Tcrcciindia,  nisi  quidam  displi- 
eeiidi  meiuSy  egci  in  bae  e»usa  mcloendo  non  rereor. 
Meluo  enim  ne  primom  DcOt  deiude  ipsi  amidtiae 
qoam  mecum  iiiire  dignatus  es,  jare  diplieeam»  si 
uiinos  liber  io  admoneiido  fuero ,  quod  roe  admooere 
uluberrime  eiisiimo.  Siin  certe  verecundior,  com 
lilii  pro  aiiis  Iniercedo :  cum  fero  pro  leipso»  lanlo 
liberior  quanlo  amiciiir;  quia  lanCo  amicior  quanlo 
fidclior  :  quanquam  bxc  ipsa  iion  dioercm,  nb»l  ?ere- 
cuiidius  agerem.  Qus  si  nMjrtino  eil,  uf  tpte  teripuuif 
di/kiUum  inUr  bono$  eficocia;  adjuTCl  me  pro  te  apud 
le  •  ut  in  illo  le  fruar ,  qui  niibi  hanc  ad  te  januam 
Ikluciamque  praesiitil :  prxserlim  quia  id  quod  sug- 
gero ,  jaro  facile  arbiiror  cssc  aniino  tuo  tot  divinis 
muneribus  admiiiiculato  ct  inslnicto. 

iS.  Si  enim  virtutes  qoas  accepisii »  a  quo  accc- 
perift  sentiens,  eique  graiias  agens»  eas  ad  ip^ius 
euitum  etiam  in  tuis  islis  sxcularibus  lionoribus  con- 
feras,  tua^que  potestati  subdltos  homines  ad  eum  co- 
lenduro  esemplo  lox  religiosae  vituc ,  ct  ipso  suidio 
cotisulendiy  scu  fovendo  seu  lerrendo  erigas  et  addu< 
cas,  nibilqiie  aliud  in  eo  qnod  pcr  te  securius  vivunt, 
vcHh,  iiisi  ut  bioc  illuro  prorocrcanliir,  apud  qucm 
bcate  vivcnt ;  et  verae  illac  virlutcs  erunl ,  ct  ilUns 
0|)iiiil:iiioiie,  ciijus  l.irgitatc  donatoi  siint,  iia  cresirent 
et  pcrncicniur,  ut  te  ad  vitam  vere  bcataro »  quae  non 
nisi  a*lcrna  cst ,  sinc  ulla  dubitalione  pcrducant :  ubi 
Jnm  ncc  prudcntcr  disccrnantur  a  Imnis  m.'ila ,  qiinR 
iion  cruni ;  iicc  fortilor  lolcrcntur  adversa ,  quia  non 
ibi  erii  nisi  qnod  amcmiis,  non  etiam  (piod  lolercrous; 
nrc  temi»crai)lcr  libido  frciiclur,  ubi  nulla  rjiis  iiu-i- 
laniciila  scnlionius ;  iicc  juslc  suUvoniulur  ope  indi- 
gciilibus,  iibi  inopem  atqiie  iiidigiim  non  babcbirous. 
Uiia  ibi  virlus  erit ,  ct  idiiisuro  erit  virlus  pncmiuin- 
qiie  virliiiis,  quod  dicit  in  sanctis  eloquiis  boino  qiii 
b(»e  amal :  Mihi  autem  adhccrere  Deo  bonum  n$i  (PuiL 
Lssii,  S8).  Ibrc  ibi  erit  |ilcna  ct  scmpiteriia  sapicntia, 
eademquc  vcracitcr  viia  jaro  bcaia  :  pcrvcnlio  quippe 
est  ad  aelcrnuni  ac  summuro  bonum,  cui  adhxrcre  in 
futcriium  cst  Oni:i  iio>lri  boni.  Dicaiur  hxc  et  pru- 
dcntia,  quia  prospectissime  adliar^rcbit  bono  quod  uon 


m 

saperbia,  josiiiia  esL  Quid  aoicm  eligamas  quod  pr«. 
dpoe  diligamus,  mu  quo  nibil  melios  invoaiiuas? 
Iloc  Deos  esl,  cui  si  dUi^mdo  aliquid  vd  praepoainiis, 
fd  aBquuBus,  ms  ipsos  diligere  ncscimiis.  Tanlo  eniB 
Bohis  meliiis  esl»  qoanlo  magis  in  iUum  ioioi,  quo 
nihil  melius  esL  Imos  aulem  non  ambalando.  sed 
aoiaado.  Quem  tanio  babebimus  prxsenliorem,  quan* 
lo  eumdcm  amorem  qoo  in  eum  It^sJiinus ,  poiueri- 
mos  habere  puriorem  :  nec  enim  locis  corporalibts 
vel  eileiidiiur,  vel  incloditur.  Ad  eum  ergo  qiii  abiqne 
praesens  e»t  et  ubique  tolus,  noo  podibos  ire  licet,  sed 
moribus.  Uorcs  autem  noslri ,  non  es  eo  quod  qais- 
que  novil ,  scd  cs  eo  quod  diligil ,  dijudicari  soletil : 
ncc  fociunl  bonos  vel  malos  morcs,  nisi  boni  vel  oiaU 
amores.  Praviute  ergo  nosira,  a  rcctiiudine  Dei  longe 
snmus :  uode  rectum  amando  corrigiiiiur ,  ut  reclo 
rectl  adhaerere  possimus. 

14.  Ad  illum  ergo  quanta  opera  possuauis ,  eiiaro 
IIU  ut  pcrvcniant  agamus,  quos  tanqiiam  nosmelipsos 
diligiinus,  si  nosmelipsos  diligere,  illoin  diligendu  j.ini 
novimos.  Cbristus  namque ,  id  est  VeriLis ,  dicii  ia 
his  duobus  pra^eptis  toiam  l^cin  Piopbetasque  pca- 
dere ,  ut  diligamus  Deum  es  toto  corde ,  es  tola  ani- 
raa ,  cs  tota  mcnle ,  ct  diiigaroos  prosunos  tanquaia 
nosmeiipsos  (Mauh.  ssii,  37-40).  Prosimus  sane  bric 
loco,  non  sa  igninis  propinquitatc,  sed  rationb  socio- 
tato  pensaudus  est,  in  qua  socii  suiit  oinnes  homincs., 
Naro  si  pcciiniac  ralio  socios  facit,  qiianto  roagis  raiio 
natune,  non  nrgoiiaiidi,  scd  nasccndi  lege  commu- 
nis  I  Ilinc  ct  ille  comicus  (sicut  luculentis  ingeniis  noii 
defit  resplcndeiitia  voritatis) ,  cuiii  ab  uno  sene  alicri 
sciii  dicturo  componcrcl , 

TaQtumoe  ab  re  tua  esi  oU  UIiL 
Abeoa  ut  curcs  ea,  quae  nibil  aJ  te  aiiiaeut  ? 


^amittaiur;  ct  roriiiiido,  quia  firmissune  adbaerebil 

liibono  unde  iion  avellalur;  et  icmperaniia,  quia  ca- 

sUssime  adbncrebit  bono  ubi  non  corrumpatur;  et 

jusUtia ,  quia  rcciissime  adhxTcbit  boiio  cui  merito 

subjlcintiir. 

C.\PUT  IV.  — 15.  Qiianquam  ct  in  bae  vila  vutos 
non  csi ,  nisi  diligere  quod  diligcnduro  esl :  id  eli- 
gt^re,  prudcntia  est ;  nullis  indo  averii  molesUis,  for- 
Uludo  osi ;  millis  illcccbris ,  tcinpcranUa  csl  •  null  i 


rcspoiisiim  ab  alicro  rcdJidit : 

Homo  sum,  bumani  nil  a  me  alieaum  puto. 

(lerent,  in  iieauL  act.  1,  scen,  I.) 

Cui  scntentia:  ferunt  ciiam  tlieatra  tota,  pb^nn  siultis 
iiidociisquc,  applausisse.  Iia  qiiippc  omniuin  afleciuin 
nalur.Iitcr  attigit  socictas  humanoruro  animorum,  ut 
nuUus  ibi  bomiiium  nh\  cujuslibet  homiuis  prosiinuro 
sc  essc  scniirct. 

i5.  Cum  crgo  illa  dileciione  quam  divina  l*s  ini- 
perat ,  debcat  bomo  diligcrc  Dcum ,  et  seipsuni ,  r| 
prokimum;  non  lamen  cs  boc  tria  pneccpta  data 
sutit,  nec  dicturo  est,  In  his  tribus,  scd,  /n  his  duobas 
praceptii  tota  Lex  pendet  et  Prophetaif  id  esl  in  dilc- 
cUone  Dci  es  tolo  corde,  es  tola  aniiua,  ct  es  tota 
menie »  el  prosiroi  tanquam  sui  ipsius  :  vidclicel  ut 
iiitclligcretur  nuUam  esse  aliaro  dilectioncro  qua  quis- 
quc  diligit  scipsum,  nisi  quod  diligit  Dcuro.  Qui  enim 
alitcr  sc  diligit,  poUus  sc  odisse  diccndus  est  :  fil 
quippe  iniquus,  privaturque  luce  jusUtiae,  cum  a  po« 
Uore  ac  pncstaiaiore  bono  aversus ,  atque  Inde  vel  ad 
seipsum  conversus,  ad  inferiora  el  egcna  uiique  con- 
verUiur;  filque  in  ipso  quod  vcracissiroe  scriptuin 
esl ,  Qid  autcm  amat  iniquitatem  ^  odit  animam  wam 
(PsaL  s,  0).  Quia  igitur  ncroo,  nisi  Dcum  diligendo, 
dili^ii  scifi^iim ;  non  oi^us  crat  ut  daio  de  Dci  dilc- 


m  EPISTOLARDM 

ctiiina  pneccflo,  eLiam  seipsum  homo  diligere  jube- 
relur«  cum  in  eo  diligal  seipsum  ^  qiiod  diligil  Deum. 
nel)et  ergo  el  proximum  diligere  Uinquam  seipsum,  ut 
qiicm  poiuerilhominem  vel  beneltcentiae  consolatlonei 
vel  iurormalione  dociriii»,  vel  disciplinae  coercilioue 
adducat  ad  coleiidum  Deum ;  sciens  in  his  duobuft 
prxccptis  lotam  Logem  Prophelasque  pendere. 

i6.  Hocqui  sobria  discrelione  eligit,  pnidens  esl : 
qui  nulla  hinc  afnictioiie  avertilur,  fortis  esl ;  qui  nulla 
alia  delectalione ,  teiuperans  est ;  qui  nulla  elationc, 
juslus  esl.  Uis  virtulibus  divinitas  imperlilis,  per  gra- 
tiam  mcdiatoris  Dei  cum  Patre ,  el  nobiscum  boniinis 
Jesu  Chrisli,  per  quem  post  inimicitias  iiiiquitalis  rc- 
concilinmur  Deo  in  Spirilu  charilatis  :  his ,  inqunm, 
virtulibus  divinilus  imperiitis.  cl  hona  vita  nunc  agi- 
tur ,  el  postca  prsemiuin  cjus  ,  qu:c  nisi  lelerna  esse 
non  potest,  beata  vita  pcrsolvilur.  Hic  cnim  suiil  cx- 
dein  virtutes  in  actu,  ibi  in  efTcctu;  hic  iu  opcre,  ibi 
iu  nierccde;  hic  in  oflicio,  ibi  in  fine.  Ilaqoe  omncs 
boiii  et  sancti,  ctiam  in  tormentis  quibuslibet  diviiio 
fulii  adjutoriOy  spc  illius  fliiis  bcati  vocautur,  quo  ftiie 
bcatl  erunl  :  nam  si  in  eisdcm  tormcntis  et  atrocissi- 
mis  doloribus  sempcr  essent ,  cum  quibuslibet  virlu- 
tibus  eos  esse  miseros  nulla  sana  ralio  diibitaret. 

i7.  Pictas  igitur ,  id  est  verus  veri  Dci  culius  ad 
oniuia  prodest;  ct  quae  molesiias  hujus  viiaj  avertat 
aut  leiiiat,  et  quus  ad  illum  vitam  salulcmque  perdu- 
cat,  ubi  ncc  aliquid  jam  mali  paiianiur,  cl  bon')  sum- 
mo  scmpilcriioque  perfruamur.  Ad  hnnc  te  peiTectius 
assequendam  et  perseveranlissime  retincndnm  exhor- 
lor  ut  meipsuiri :  cujus  niai  jani  parlicopb  esscs,  tuos- 
qiie  islos  hoiiorcs  lcmporales  ei  scrvire  oporlero  ju- 
dicares,  non  Donatistis  hxrcticis,  ad  cos  iu  unilatcm 
Chrisii  paccmque  redigcndos,  per  cdiclum  diccres, 
Pio  vobU  hoc  agilur ;  pro  vobis  $acerdotet  incorruptm 
pdeiy  pro  vobii  Imperator  Augustus,  pro  vobis  no$  tino- 
que  eju$  judice$  laboramui;  el  alia  miilla  qux  in  eodem 
cdicto  ita  posuisli ,  ut  te  arpareal  in  terrcni  judi<  is 
ciiigulo,  non  parva  ex  parte  coelcstcm  rempublicam 
cogitare.  Qiiare  si  de  veris  virtutibus  ct  vere  bcata 
viia  voliii  diulius  loqui  tccum,  quxso  ne  onerosus  dc- 
putcr  luis  occupationibus  :  imo  vcro  iiie  non  cssc  con- 
fido ,  quando  tu  ndeo  magnum  aniinum  et  mirabiliter 
laudanduni  geris ,  ut  ncc  illas  curas  dcscras ,  el  his 
libeutius  ac  familiarius  occupcris. 

Ililariu$  Augu$tino ,  propouein  iUi    qu(e$tionc$  aliquol 

de  quibu$  cupit  edoceri. 
Doniino  sancto,  jurcnc  mcrito  vpnerabili,  el  pcr  omuia 
colcndo  AuGUSTiNO  cpiscopo,  IIilarius  (6). 
Sanctitati$  tutt  gratia ,  quo'  omMbu$  nota  m/,  parw- 

*  F4  isll.  CLVI  et  CLVll  casUgandis  adhibili  sunl  aa.  cc  ff. 
vv.  vc.  3  V.  el  Am.  Bad.  Er.  lx)v.  quibus  accessil  ftis.  Cob- 
nobii  s.  Sulpiiii  ex  Ordioe  Cislerc 

(a)  Alias  88 :  quae  autem  156  erat,  nunc  iSl.  Scripu  vi- 

deluT  an.  iU.  .  •    ,      , 

Cb)  Cn  MS.  dsterciensi,  necnon  infra  in  victormo  scrili* 
tur,  ttiUmu.  Nesciraus  an  ille  ipse  sil  qui  postca  adversus 
seniipclagianoft  epistolam  hic319  Augusiino  scnpsit;  ubi 
18  ipsius  prxsentis  deliciis  potitum ,  et  balubribus  ubcri- 
Uis  uuiritum  fui^e  pruUtetur. 


CLASSIS  111.  674 

tati mew  vernui$U ut  ve$tri$  *  de  Syracusano  Ilippotem 
remeantilnUf  ha$  ad  lauaandam  mthi  Venerabiiitatim 
iuam  Uttera$  erogarem,  po$cen$  $ummam  Trinitatein  ut 
incotunn$  et  vegetu$  Dei  no$tri  favore  hoc  mcum  uri- 
ptum  aa  reeen$endum  $u$cipia$^  domine  $ancte ,  jure  ac 
merito  venerabiU$,  et  per  omnia  eolende.  Proinde  rogo 
ut  mei  memor  in  $ancti$  oradonibus  tui$  e$se  digneri$, 
atque  imperitiam  nostram  informare  de  eo  quod  quidam 
chri$tiani  apud  Syracusas  exponunt ,  dicentes  :  Posst 
e$$e  hominem  $ine  peccato ;  et  mandata  Dei  facile  cuuo^ 
dire ,  $i  veiit.  Infantem  non  baptitatum  mortc  praven" 
tum  non  posse  perire  merito ,  quoniam  tine  peccato  na" 
scitur.  Divitem  manentem  in  divitiis  suiSj  regnum  Dei 
non  posse  ingredi^  nisi  omnia  $ua  vendiderit ;  iicc  prod- 
e$se  eidcm  posse ,  $i  forte  ex  ipsis  divitiis  feceril  man" 
dnfa.  Non  debcre  jurare  omnino.  Et  de  Ecclcsia ,  quee 
sit  de  qua  scriptum  est  non  habere  rugam  neque  macu* 
lam  {Ephes.y,  27) ,  utrum  hosc  sit  in  qua  nunc  c^fiigre- 
gamur,  an  illa  quam  $peramu$ :  quidam  autein  putant  * 
Eccle$iam  hanc  esse  quce  nunc  frcquentalur  popuUs ,  et 
$ine  peccato  csse  posse.  De  his  omnibus  rogo ,  qunntis 
vnlco  precibus,  Sanctitatemtuam,  ut  jubeas  no$  uperiiu$ 
iinlrui ,  quo  novcrimus  qualenus  $cnlire  debeamus.  Dei 
nostii  misericordia  Sanctitatem  tuam  incolumem  conser- 
9et,  aiinis  innumeris  opto,  doinine  sanctCy  jure  ac  merito 
venernbHisy  et  per  omnia  colende. 

EPISTOLA  (fl)  CLVII  (6). 

Augustinus  Hilario  ,  respondcns  ad  iUius  quiVhtiones, 

AuGtSTiNUs  cpiscopus  servus  Chrisli  ct  ejus  Rcclesi:!*, 

dilcclissimo  (ilio  Hii.ario,  in  Domino  salutcm. 

CAPUT  PHLMUM.— 1.  Ex  lilteris  Iiiis  didici  non  so« 
luin  iiicolumitatem  tuam,  sed  etium  religiosum  stiidiiim 
tu:iin  circa  vei  buni  Dci,  et  piam  curain  pro  salutc  tua, 
qua:  est  in  Christo  Jesu  Domino  nostro  :  unde  gratias 
Deo  agens  non  distuli  rcscripia  persolverc. 

2.  Si  crgo  qunris  utrum  in  hac  vita  quisqiiam  ila 
jnslitias  perreclione  pronciat,  ut  hic  sine  ullo  vival 
oinniiio  peccato ;  atleiide  quid  dixerit  Joaiines  aposto- 
lus ,  quem  Domiiius  iiiler  discipiilos  suos  pni^cipiie 
diligebat :  Si  dixerimu$,  inqnit,  quia  pcccatum  non  ha- 
bemu$ ,  no$  ip$o$  decipimu$ ,  el  verita$  in  nobi$  non  e$t 
(I/oait.  1,  8).  Si  crgo  illi  de  quibus  mihi  scripsisti, 
sc  dicunl  csso  sine  pecc-ao;  vides  quia  se  ipsos  dc- 
cipiunl,  el  veritas  in  cis  non  est.  Si  aiitein  se  esse 
pcccatores  fatentur,  ut  Dei  misericordinm  possint  mc- 
reri,  compescanl  se  ab  aliis  eti.iin  dccipiendis,  qiiihus 
banc supcrbiam  persuadere  conaiitur.  Omnbus  cnim 
necessaria  est  oratio  doiiiiiiica,  quum  cliam  ipsis  arie- 

*  Mss.  quatuor,  nostris. 

*  Mss.  tres,  posuii. 

(a)  liieronymus  anno  415  scnbens  adversos  PelagiatioSy 
iu  lil).  3  testatur  libros  qiiidem  ad  Marcelliuum  de  Ba.ti- 
zandis  Infantihns  dudum  ab  Augustiao  edilos;  e|istolaui 
vero,  seu  librum,  ul  ipse  vocat,  ad  uilarium,  nuper  f  rod- 
iisse.  llanc  ii.sam  Epislolam  orosius  directam  nuper  ad  5t- 
citkan^  ut  in  Apologetioo  loquitur,  perlegit  in  Palxstino 
oonventu,  qui  celel)raltts  est  mense  Julig  an.  415.  DenfqM 
de  eodem  opusculo  in  Diospolitana  synodo  bai>ita  meusc 
decemltri  eiusdem  anni  415  actum  esse  pinxlil  i|)se  Augu- 
stiotts,  in  iio.  de  Gestis  Peiagii,  cap  11 ;  quo  looo  libraia 
ntincui^at,  non  epi&tolam. 

(fri  Alias  89 :  qux  autem  137  crat,  nunc  |00.  Scrii  ta  |A)ict 
superiorem. 


675 

libus  gregis,  id  est  Apostolis  suis  Dominus  dedit,  ut 
unusquisque  Dco  dicat :  Dimittenobis  debita  nottra,  tic- 
ul  ei  nos  dimitlimus  debiloribus  noitm  {Matth.  vi,  12). 
Cui  enim  lixc  in  oratione  verba  nccessaria  non  fue- 
rint,  ipse  hic  sine  pcccato  viYcre  pronuntiandus  est. 
Quales  si  aliquos  futurosDominns  prxvidcrei,  meliores 
uiiqne  quam  exsiilenint  ejus  Apostoli,  aliain  oratio- 
ncm  illos  doceret,  qua  non  pcterent  dimitti  sibi  pec- 
cala,  quibus  in  Bnplismo  fuerant  omiiia  jam  dimissa. 
Nani  si  Daniel  sanctiis ,  non  coram  hominibus  qnasi 
humilitate  fallaci,  sed  coram  Deo,  id  est  in  oraiione 
qua  Deum  precabatur,  non  solum  pcccaia  populi  sui, 
scd  ciiam  sua  conntebatur,  sicut  ejus  ore  veridico  ex- 
prcssum  esl  {Danielit  ix,  20) ;  nihil  aliud  mihi  vidctur 
dicendum  islis«  nisi  qu'*d  pcr  prophetam  Ezechielcm 
cuiJam  supcrbo  Doininus  mnndai :  Nunujuid  tu  m- 
pientior  es  quam  Dnmel  (Ezech,  xxvui,  3)? 

3.  Scd  plane  qui  iniscricordia  Dei  ndjulus  ct  graiia 
se  ab  eis  peccalis  abstiiiucrit  quae  etiam  crimiiia  vo- 
caiitur,  atquc  illa  pcccata  sine  quibus  non  hic  vivitur, 
muiidare  operibiis  misericordix  et  piis  oratioiiibus 
non  ncgiexerit,  nicrebitur  hinc  exire  sine  peccato, 
qiiomvis  cuni  Iiic  viverct  Iiabueril  nonnulla  peccaia  ; 
quia  sicut  ista  non  defuerunt,  ita  eliam  remedia  qui- 
bus  purgnrcntur,  aflucrunt.  QiiiS';uis  aulem,  hnc  velut 
occasione  comi.erla,  cum  audierit  neniiiiem  hic  arbi- 
trio  suo  siiie  peccalo  vivere ,  dcdoril  se  libidinibiis,  et 
crimiiiibus  iiefariis  obligaverit,  alqiie  in  his  criuiino- 
sis  conscclerntisque  moribus  usqiic  in  diem  suum  ul- 
timum  perdiiraverit ,  quaslibct  inlcr  hxc  cleemosy- 
iias  faciat,  el  infeliciter  ducit  vitam,  et  iufelicius  fiiiii. 

GAPUT II.  — 4.  Scd  isli  ulcumque  tolerandi  suni, 
qiiando  dicuiit  vcl  esse  vel  fuisse  hic  aliquem,  prxter 
iiuum  Sanctum  8.inctorum,  qui  nuUum  haberet  omiii- 
no  pccc;)tiim.  lilud  vero  quod  dicunt,  sufficere  homiiii 
libcrum  abitrium  ad  domiuica  prxcepta  implendn, 
eliamsi  Dei  gratia  et  Spiritus  saiicti  dono  ad  opcra 
bona  nou  adjuvelur ,  omnino  analhematizandum  est, 
et  oiiiuibus  cxsccrationibus  deteslnndum.  Qui  eniin 
lioc  asscriint,  a  gratia  Dei  pcnitus  alieni  sunt;  qiiia 
ignorantes  Dei  jusliliam fSicni  de  Jiidxis-dicit  Aposto- 
lus ,  et  suam  volentes  constitueref  justiiias  Dei  non  sunt 
subjecti  ( Rom.  x,  3)  :  pleuiludo  quippe  legis  non  est 
nisi  churilas  (Id.  xiii,  10) ;  et  utique  cliarilas  Dci  dif- 
fusa  C8i  iii  cordibus  nostris,  non  pcr  nos  ipsos,  nec 
viribus  proprix  voluiitatis,  sed  per  Spiritum  saiictum 
qiii  datus  est  nobis  (Id.  v,  5). 

5.  Valet  itaiiuc  liberuui  arbilrium  ad  opcra  bona, 
si  divinitus  adjuvctur»  quod  fit  bumiliter  pclendo  et 
faciendo :  dcserlum  vero  divino  adjutorio ,  qualibet 
scientia  legis  exccllal,  nullo  modo  habcbit  justitix  so> 
liditatcm .  sed  infiationcm  iinpisc  superbix  ct  exitio- 
sum  tumorem.  Docet  hoc  cadcm  ip^  dominica  orniio. 
Fruslra  cniui  rogantes  Deum  dicinius,  Ne  nos  inferas 
in  tcntationem  (Maith.  vi,  13) ,  si  hoc  in  nostra  sic  po- 
situni  est  potestate,  ut  nullo  illius  adjiitorio  id  valeamus 
implcre.  Dicluni  est  enim,  Ne  nos  inferas  in  tentatiO' 
nem^  quod  intclligiiur,  Nc  iios  inferri  desercndo  p  r- 
mitlas.  FidcUs  enim  Deus^  ait  A(K)atolus,^i  non  tos 


S.  A13CUSTINI  EPISCOM  676 

permitlet  tetUari  supra  id  quod  polesiit ,  ud  fadet  cwm 
tentatione  etiam  exttum^  ut  possitis  sustinere  ( I  Cor.  i. 
13) :  utquid  hoc  dixit  Deum  faccre,  si  hoc  sine  ipsitis 
adjutorio  in  sola  nosira  est  potestaic  ? 

6.  Nam  etipsa  lox  in  hoc  adjutoriuni  dala  est  illii 
qiii  ea  legitime  utuntur,  ut  per  illam  scianty  yel  qnid 
justitise  jam  acceperint,  unde  gratias  agant,  yei  quid 
adhuc  eis  desit,  quod  instaiiter  petanl.  Qui  aiitem  sic 
audiunt  quod  ait  lex,  Non  concupisee*  (Exod.  xx,  17, 
et  Rom,  Yii,  7),  ut  lioc  quia  didicerint,  sufncere  sibi 
arbitreiitur,  nec  adjutorio  gratiae  Dci  ad  facienduin 
qtiod  jussum  est  dari  sibi  virtutem  crcd.inl  el  petnnt; 
ad  hoceis  lex  iubintravit^  ut  abundarel  delictunt  {Rom. 
T,  20) ;  qiiod  dicturo  est  de  Jud;eis.  Parum  enim  est 
quia  non  implent  quod  praecepit  lex,  Non  eonrupi- 
sce$ ;  sed  iiisuper  su|>erbiunl,  et  ignorantes  Dei  justi- 
liam,  id  esl  quam  Deus  dal  qiii  justiricai  iinpiuro,  ct 
soam  volcntes  constituere  tanquam  sux  Toluntatis  vi- 
ribus  factam ,  justiti^  Dei  non  sunt  subjecti.  Finis 
enimlegisChrislus^  ad  juitiiiam  omni  credenti  {Id.  10, 
4) ;  qui  utique  ideo  venit,  ut  ubi  abundayit  dellctom, 
superabundet  grntia.  Cui  gratiae  si  fiieraiit  Inimici  Ju- 
daei,  Dei  ignoranles  justiiinm,  el  suam  yolenles  con- 
stitucre;  qunre  sunt  et  isti  iniinici,  si  ineum  crcdide- 
runtquem  illi  occiderunt?  An  ut  illi  accipianl  prx- 
mium,  qtii  occiso  Christo  suam  impietatem  accusave- 
runt,  et  se  illius  gralioii  cognilx  subdidenmt ;  ct  isii 
portent  jtidicium,  qui  sic  in  Chrisliim  voluiit  crcdcre, 
iil  ejnsipsain  gratiam  oonentur  occidcre? 

7.  Ad  hoc  quippe  in  eum  credunt  qui  recle  crc- 
dunl,  ut  esurianl  siliantque  jiistitinm,  el  ejus  graUa 
snturentur.  Omnis  enim,  sicut  scripium  esl,  qui  invO' 
caverit  nomen  Domini^  salvus  eril  (Joel.  ii,  32,  et  Roih, 
X,  13)  :  uon  utique  salute  corporis,  qiiam  niulii  ha- 
beiit  el  qui  non  invocanl  nomeii  Domini ;  sed  illn  sn- 
liite  dc  qna  ipse  dicit,  Non  e^  opus  sanis  mcdicus,  std 
wgrotantibus;  etqiiid  dixerit,  coui^cqucnter  exponens, 
Non  veni^  inqiiit,  vocare  justos^  sed  peccatore$  (Mutth. 
iXy  12, 15).  Justos  ergo  sanos»  peccatores  auieia  di- 
xit  xgrotos.  Non  itaqtic  de  suis  viribus  praesumat  x- 
grotus ;  quia  in  multitudine  virlutis  stix  non  erit  sal- 
vtis.  Nam  si  indc  pra^umit,  videat  ne  vires  islx  non 
sinl  quales  solent  esse  sanorum,  scd  qiiales  solent  csse 
phrcneticorum  :  qui  cum  sint  insani,  adeo  se  sanos 
putant,  ul  nec  medicum  quxrant,  et  lanquam  Impor- 
lunum  insupcr  c^edant ;  sicut  isli  Christum  insana  su- 
perbia  quodammodo  ca^dunt,  cujus  gratix  tam  bcni- 
giium  adjulorium  ad  faciendam  jnsiitiam  dato  legis 
prxcepto  necessarium  non  esse  coiilendunt.  Desinant 
ergo  sic  insnnire,  et  ad  hoc  se  inielliganl  haberey  quan- 
tiim  possunl,  liberum  arbitrium,  non  ut  superba  vo- 
Itintatc  rcspiiant  ndjiiiorium,  sed  ut  pia  volunlatc  i:i« 
voccnt  Dominuin. 

8.  Hxc  enim  voluntas  libera  tanlo  eril  liberior 
qunnto  s^.nior  :  lanto  nutem  sanior,  qiianlo  divinae  mi- 
sericordise  grnti.Tque  subjeclior.  Ipsa  ennn  fidclilrr 
oral  et  dicit  iliinera  meadirige  secundum  verbumtuum^ 
et  nedominetur  mihi  omnisiniquitas{Psal.  cxTin,  135/. 
Qiiomodo  enim  libcrn  c^itfCuidoniinatur  iniquilus?  Cl 


677 


EPISTOLARUM  CLASSIS  HL 


678 


ei  aulcm  non  dominelur,  vide  ab  illa  quis  invocetur. 
Non  enim  ait,  llinera  mea  dirige  secundum  liberum 
nrbilriuro,  quianondominabiturmihiomnis iniquitns; 
sed,  llinera  mea,  iniiuil,  dirige  iecundum  verbum  tuum^ 
etne  dcminetHrmihiomnisiniquitui.  Prccatur,  non  poU 
licetur^confitctur,  non  proGtetur;  optnt  plcnissimam 
Libcrtalem,  non  jactat  propriampoteslatem.Nonenim 
omnis  qui  viribus  suis  confidil,  sed  omnis  qui  invocat 
nonien  Domini,  salvus  erit.  Quomodo  autem  invoca' 
bunl,  Inquit,  in  quem  non  crediderunt  (Hom.  x,  14). 
Ad  boc  crgo  crcdunt  qui  recte  creduiit,  ut  invoci  nl  in 
qiicm  credidcnint,  etvaleaii!  facereqnod  inpmrccpiis 
l*'giiiinis  acccpcrunt ;  qnoniam  id  quod  Ici  impcrat, 
liJcs  impetrat. 

9.  Nam  ul  inlerimomitlamuslcgis  muiia  prxcepti, 
cl  lioc  inde  commemoremus  qiiod  ad  commcmoran- 
duni  elegit  Apostolus ;  cum  dicit  lcx,  Non  coneupisceSf 
quid  viiictur  aliud  imperare,  nisi  ab  illicitis  cupidila* 
tibus  contiiientiam  ?  Aiiimus  qqippo  vclut  pondcre, 
ninore  rerliir  quocumque  fcrtur.  Jubcmur  itnquc  dc- 
trahcre  de  pondore  cnpiditatis  quod  acccdat  ad  pon- 
dus  charilaiis,  donec  illnd  consumntur,  hoc  pcrlicia- 
liir  :  plenitudo  cnim  legis  est  chnrilas.  Ei  tamen  de 
ipsa  conlinenlia  vide  quid  scriptum  sit  :  Et  cum  $ci- 
rem^  inqiiit,  quia  nemo  potest  eue  continens  nisi  Deus 
dety  et  hoc  ipsum  erat  sapientias,  scire  cujus  esut  hoc 
donum ;  adii  Dominum,  et  deprecatus  sum  illum  (Sap. 
vin,21).  Numquid  dixit,  Et  cum  scirem  quia  ncmo 
polcst  esse  conlinens,  nisi  per  proprium  libcrum  ar- 
bitriiim,  ct  hoc  ipsum  crat  sapicntirD,  scire  a  incipso 
csse  hoc  bonum?  Non  plane  huc  di\it,  qiiod  quidnm 
in  sua  vanitalc  dicuiit;  scd  quod  fuil  in  snnctx  Scri- 
plurx  verilate  diccndum  :  Cum  scirem,  inqiiit,  quia 
nemo  esse  potest  continens,  nisi  Deus  det.  Jubct  crgo 
[)cus  coiitincntiam,  ct  dat  continentiam ;  jubet  pcr  lc- 
gcni,  dat  pcr  gratiam ;  jubet  per  liiterain,  dni  pcr 
Spiritum  :  lex  enim  sinc  graiia  facit  abundare  dcli- 
ctuin,  ct  liUcra  sinc  Spiriiuoccidil(ll  Cor.  m,  6).  Ju- 
bet  idco,  u(  facerc  jussa  connli,  et  nostra  innriniinte 
sub  Icge  faligati,  adjulorium  gratiae  poscere  noveri- 
nius;  ct  si  quid  faccre  potuerimus  0|)eris  boni,  eiqui 
adjuvat  non  simus  iiigrati :  hoc  et  iste  fccit;  id  enim 
cum  snpienlia  docuit,  cujuscssct  hoc  donuin, 

10.  Ncque  enim  voluntatis  arbilrium  idco  loUitury 
quinjuvatur;  sed  idco  juvatur,  quia  non  tolliiur.  Qui 
enim  Dco  ^dicit,  Adjutor  meus  esto  {Psal.  xxvi,  9), 
conntctur  sc  vellc  implcre  quo<l  jiissil ,  sed  ab  eo  qul 
jiissit,  adjutorium  posccrc  ut  possit.  Sic  et  isto  cum 
sciret  ncmincm  esse  possecoiitincntem,  nisi  Dens  det, 
.odiit  Doininum  et  deprecatus  cst :  utique  volens  adiit, 
volcns  depreciUus  est,  ncc  pctiissct  nisi  esset  volun- 
tns.  Scd  nisi  pcUissct,  quanlum  posset  volunias?  Quia 
etsi  possit  antcquam  petat,  quid  ei  prodest ,  nisi  illi 
agat  gratias  cx  eo  quod  potcst,  a  quo  pctcnduin  cst 
qiiod  iiondiun  potest?  Unde  etiam  qui  jam  continens 
cst,  non  habet  utique  continentiam,  nisi  adsit  volun- 
tas ;  sed  nisi  accepissety  quid  habcrct  voluntas  ?  Quid 
enim  habes,  inquit,  quod  non  accepisti?  Si  aulem  arce^ 
pisti^  quid  gloriaris  qnasi  non  acceperis  (I  Cor.  4,  7)  ? 


id  cst,  Qiiid  gloriaris  qunsi  a  leip^^o  hnbeas,  quod  si 
non  acccpisscs,  a  tcipso  haberc  non  posses?  Iloc  au- 
tem  dicluin  csl,  ut  qui  glorintur,  non  in  se'pso,  sed 
in  Dominoglorictur  (II  Cor.  x,  17) ;  el  qui  nondum  ha- 
bct  uiide  glorielur,  non  a  seipso  speret,  sed  Dominuin 
prccetur.  S;itins  est  cnim  minus  quemque  habere  quod 
a  Dco  petat,  qiiam  plus  habere  quod  sibi  tribuat;  qiio- 
niam  expcdit  ab  imo  surgere,  quam  cx  allo  cadere  : 
Deus  enim^  scriptum  e^i,superbis  tesistit^.humilibus  au- 
lem  dat  gratiam  (Jacobi  iv,  6).  Ad  abiindatili-jm  igitiir 
dclictorum  Icx  nos  docet  quid  vcilc  del>cainiis,  nisi 
ndjuvcl  gratia,  ut  quod  volumus  valcauius ,  et  qiicxl 
valuerimus  *  impleamus.  Adjuvabit  autcin,  si  non  ilo 
nostris  viribus  praesumentes  alia  snpianiu«,  sod  hiiini- 
libus  conscntientes  (Rom.  xn,  16),  ei  de  iis  qu;e  jain 
possumus,  gratias  agamus,  et  pro  iis  quac  nonduin 
possumus,  Dcum  suppliciter  inhianle  volunlatc  po- 
scamus ;  adminiculanlcs  orationcm  nosiram  miscri- 
cordix '  fructuosis  opcribus,  dando  ut  dctur  nubis, 
dimittendo  ut  dimittatur  nobis. 

GAPUT  III. —  11.  Qiiod  autem  dicunt  infantcm 
morte  prxventum,  non  bnptizntum,  perire  non  possc, 
quoniam  sine  peccato  nnscitiir  :  non  hocdicit  Aposto- 
Iiis ;  et  arhitror  esse  mclius  ut  Apostolo  potius  qunm 
isiis  crcdamus.  Dicitcnim  ilie  doctor  Gcnliiim,  in  qiio 
Ghristus  loqucbatur,  Per  unum  honunem  peccalum  in  • 
travit  in  mundum,  et  per  peccatum  mors,  et  ita  in  omnes 
homines  pertrunnit^  inquo  omnespeccaverunt :  ct  paiilo 
postdicit,  Nam  judicium  quidemex  unodelicto  in  con- 
demnationem^  gratia  autem  ex  multis  detictis  injustifica» 
tionem  (Luc.  vi,37, 38) .  Proindc  isti,'quem  forle  invene- 
rint  infantem  noii  ex  illius  unius  homiuisconcupisceiiiia 
procrealum,  ipsum  dicant  illi  damiinlioninonesscob' 
noxium,  necperGhristigrniiain  ab  illa  damnationc  esso 
libcrandiim.  Qiiid  csi  ciiim,  ex  uno  delicto  in  condemna- 
tionem,  nisi  in  illo  dcliclo  quo  dcliquil  Adam?  et  qiiid 
csl,  ex  multis  delictis  injnstipcationem^  nisi  quia  Ghri- 
sligratianonsolumillud  uniimdclictuhi  solvit,  quoob- 
striiiguntur  infaiitcs  cx  illo  uno  hominc  procrcaii « 
scd  ctiam  multa  dclicla,  qux  cum  crcvcrint  homincs, 
addunt  mnlis  inoribus  suis?Taincn  etillud  uiiiim,qiio 
est  obligata  propago  carnalisquoc  ab  illo  primo  homine 
originem  ducit,  sunilccre  dicit  ad  coiidcmnalioncm. 
Idco  non  est  snpcrfluus  baplisinus  parvulorum,ut  (iiii 
pcr  gcneratioiiem  illi  coudemnationi  oblignii  sunt,  pcr 
rcgenerationcm  ab  eadcm  condemiialionc  solvantiir : 
sicut  enim  non  invciiitur  homo  qui  pncter  Adam  car- 
naliter  gcneretiir  ' ;  sic  non  invenitur  homo  qni  prnc- 
tcr  Ghristumspirilualitcr  rcgcneretur.  Garnalis  auteni 
gcncr.uiodc!icto  illi  uni,  et  damnalioni  ejus  ^  obnoxia 
est ;  spiritualis  vcro  rcgeneratio  non  solum  illud  unum 
propter  quod  baptizantur  infantes,  sed  mulla  dclicla 
facil  aboleri,  qux  homines  male  vivcndo,  ad  illud  in 


>  odd.  duOf  voluerimus, 

*  Bad.  Am.  Er.  el  Mss.  diio  vatic,  nunc,  adnanktdantci 
oraUonem  nostram  nunc  fructuosts,  etc. 

*  Bad.  Am.  et  Er.,  per  regeneratkmem  Hberentur.  Et  suut 
non  mvenitur  homo,  qui  ab  eadem  damnatione  solmur : 
ssc  tum  invemtur,  ctc 

*  w.  aiiquoi,  a  Am.  Bad.  Er.  li!anm(.ikm  obnoxtiL] 


C79  S.  AUGLSTINI  EPISCOPI 

qno  geDcnti  snnl,  atldidenmt.  Ideo  scqiiiiur  et  dicil : 
Si  emm  ok  unlus  ddktum  mon  regnatil  per  unum^ 
muito  magl»  qm  abnndantiam  gratia:  et  JHxtitia  acci- 
punt,  in  vita  rcgnabunt  pcr  unum  Jesitm  Chri$lum.  Ita^ 
que  gicut  per  uniu$  dclictnm  in  omne$  hominc$  ad  con^ 
demnationem;  ita  per  m\u$  jti$iificalionem  in  omne$  ho- 
mine»  ad  ju$ti/icationcm  rt/or.  Sicut  enim  ]>er  inobedien- 
iiam  uniu$  homini$  pcccatorc$  con$'Muti  $unt  multi : 
itn  per  univ$  obedicutianiju$ti  conslituuntur  muiti  (Rom, 
V,  12  19). 

12.  Qiiid  ad  ista  dictnri  suot?  aut  quid  eis  restat , 
nisi  ut  Aposloliim  errasse  coiitcndnnl?  Clamnt  vas 
dcclionis,  doclor  Ccnliuin,  tiib.i  Clirisli,  Judicium  ex 
uno  in  condemnationeni :  ct  rcclaniant  isli,  asserciitcs 


accedit.  Ideo  jndiciuro  cx  nno  io  ootideflniialioiieni. 
gralia  antcm  cx  muliis  dclictis  in  jiistiOcaiioiieiii. 

15.  Si  aum  ob  uniug  deiictum  mors  regnawU  per 
umum ,  a  qtio  delicio  panriili  per  Baplismuni  expian- 
Uir;  muito  magi$  qni  abundantiam  gratiee  etjusiitim  ae- 
eipiunl,  tii  vita  regnabunt  per  unum  Jeuum  Ckri$ium  : 
multo  magis  utique  in  vita  rcgnabunt ;  quia  xiemx 
Tike  *  regnum  erit,  mors  autcm  iii  eis  tcmporaliter 
transit,  non  in  aetcrnum  regiiahit.  Uaqme  $icui  ftt 
uniu$  deiictum  in  omiws  tionttne$  ad  condenmationem ; 
de  qiia  condcmnatione  parvnli  per  sacrainentum  fti- 
ptismi  libcrandi  sunt :  ita  j^  uidM$  ju$iifie4Uionem  ra 
Offtii^f  homine$  ad  ju$ti/icationem  vilte.  Ei  h:c  omni$ 
dixil,  ci  ibi ;  non  qiiia  onincs  liomincs  veniuiit  ad  gm> 


parvulos,  quos  ex  illo  uno  homiiie  de  qiio  loquilur,    ,  tiani  justificaiionis  Cbristi,  cuin  tani  innlti  alieiiali  ;ib 


ducere  propagiiiem  confi:eiitiir,  non  irc  iii  coiidoiinia- 
tionem,  elsi  in  Clirislo  noii  ruerintbaptixnti.  Judicium, 
iiiqiiit,  ex  uno  in  condemnalionem  :  qiild  dicit,  ex  uno^ 
nisi ,  delicto?  sequitur  cnim  ,  Gratia  autem  ex  multi$ 
dclicti$  inju$ti/icalionem.  Ei^o  inde  judiciuni  eliam  cx 
uno  delicto  ducit  in  condemnalionem  :  hinc  autem 
gnlia  etiam  cx  mullis  dcliclis  diicit  in  justificatioiiem. 
Quapropter  si  non  audcnt  rcsislerc  Apostolo,  expo- 
nnnt  iiobis  quare  judicium  ex  niio  dclicto  ducat  in 
condemiiationcm ,  cum  cx  multis  delictis  honiiiics 
damnandi  vcniant  ad  jtidicium.  Aiit  si  proplerea  ita 
diclum  putant ,  quia  initium  poccnii  ex  Adam  faclum 
est,  quod  iinitali  ca^tcri  sunt,  ut  sic  ex  uno  illo  delicto 
in  jiidicium  condemnationcmque  trahcreiilur  qui  cum 
imitaiulo  multa  pcccnrunt ;  ciir  non  eiiam  de  gratia 
ei  justificatione  sic  dicluin  csl?  cur  iion  dixit  similitcr, 
Et  gratia  ex  uno  deliclo  in  justillcntionem?  Sicut 
enim  bominnm  multa  dclicta  inter  iliud  unum  quod 
imilati  sunt»  et  judiciura  qno  puniuntur,  mcdia  repc- 
riunlur;  ab  uiio  quippe  ad  multa  vcnerunt,  ut  a  mullis 
ad  judicinin  daninatioiicmquc  duccrentur  :  sic  eadem 
nitilta  delictn  inter  lioc  ipsum  unum  cujiis  imitaiione 
coinniissa  sunt ,  et  gratiam  qua  dimittuntur ,  eodein 
nioJo  media  sunt ;  ({uoiiiam  ex  illo  uno  ad  niulla  ve- 
neriint,  ut  ex  multis  ad  gratiam  justificandi  venircnt. 
Cum  ergo  in  utroque,  id  esl  ct  judicio  el  gralia,  qnod 
atlinct  ad  unum  el  inulta  dclicb,  uiia  eadcmqiie  raiio 
sit ;  dicaiit  isti  nobis  quare  judicium  dixeril  ex  iino 
delicto  diiccre  in  condemnationem ,  gratiam  vero  ex 
intiltis  delictis  in  justificalionem.  Aut  acquiesoant 
idco  sic  csse  dictum ,  qnia  in  bnc  caiisa  duo  consti- 
tnuiitur  homincs ;  Adam ,  cx  qiio  consislit  generaiio 
carnalis ,  ct  Cbristus,  cx  qiio  rcgciicralio  spirilualis. 
Scd  quia  tantuni  ille  bonio,  islc  nutem  et  Deus  ct  homo; 
iion  qiioinodo  illa  g  -nci-alio  tmo  deliclo  oblignt,  quod 
cst  cx  Adam ,  ita  ista  regencratio  unuin  delictum  so- 
lum  solvil ,  quod  cst  cx  Adam.  Scd  illi  quidcm  gene- 
ralioni  sufiicit  ad  condemnalionem  unius  dclicti  con- 
nexio ;  qnidqnid  enim  postea  homines  ex  malis  suis 
operibus  addunt,  non  pertiiict  ad  illam  gcnerationem, 
sed  ad  humanam  conversntioncm  :  huic  autem  rcge- 
ncrationi  non  sulTIcit  illud  dflictum  tantummodo  sol- 
vcre  quod  ex  Adani  trabitiir,  sed  qiiidquid  etiam 
postea  cx  uiiqnis  opcribus  humanac  convcrsationis 


illa ,  in  arternum  morlantur :  scd  qiiia  omiies  qui  rc 
nascuiilnr  in  jubtificatioiicm ,  nonnii>i  per  Cbristom 
renascuiitur ;  sicut  omnes  qui  na  cuntnr  in  condenina- 
tioiiem,  noniiisi  per  Adam  nascnniur.  Neino  qnippe 
t6i  in  illa  gcneratione  pncter  Adam,  nemo  in  ista  rc- 
gcneraiionc  prx^tcr  Cbrislum  :  idco  omne$ ,  et  onine$; 
cosdem  aulein  offiti^f,  etiain  muito$  poslca  dicit,  :id- 
jungens ,  Sicut  enim  per  inobedientiam  uniut  homini$, 
peccatore$  con$tituti  $unt  muiti :  $ic  et  per  fifttua  homini$ 
obedientiam  ju$ti  constituuntur  muiti.  Qui  muiU ,  ni>i 
quos  jam  paulo  nnle  onme$  dixerat? 

14.  Yide  queniadmodum  commcndal  icfttiin  cl  imirm, 
id  esi  Adam  ei  Clirisium ;  illum  ad  condcniiiaiioiiem , 
hunc  ad  jusiidcationem,  cum  lanio  post  Adam  vencrit 
Cbristus  iii  cariie  :  ut  sciainus  etiaui  antiquos  justos, 
quicumque  esse  potuerunt,  nonnisi  per  eamdem  fideni 
liberaios,  per  quam  liberainur  et  nos;  fidcm  scilicct 
iiicariiatioiiis  Christi ,  qiinc  illis  prjinuniiabalur,  sicul 
aobis  facla  anuunliatur.  Ideo  idem  Cbristum  lioroi- 
ncin  dicit,  cuin  sit  et  Deus,  iie  quis  exislimct  antiquos 
jubios  per  Deum  tantummodo  Christum ,  id  esi  pcr 
Verbum  quod  erat  in  principio ,  non  eiiain  pcr  fidciii 
incarnationis  ejus,  quact  lionio  Chrisius  dicitur,  po- 
tiiissc  liberari.  Sciiteiitia  quippe  ista  destrui  non  po- 
test ,  de  qua  ct  alibi  dicit :  Per  unum  liominem  moi$ , 
et  per  unum  liominem  resurrectio  mortuorum.  Sicut 
enim  in  Adam  omnes  moriuntur,  ita  et  in  Chri$to  oinni$ 
vivi/icabuntur  (I  Cor.  xv,  21).  Utiqueresurrectioiicni  di- 
cit  jiisioruni,  ubi  est  vita  atcrna;  non  resurrectioiieni 
iniquorum,  ubi  mors  cril  aitema :  ideoail,  vmficabun- 
tur;  quik  i!Ii  damnabuntur.  Ilinc  et  in  veteribus  Si- 
cramentis  circumcisio  parvulorum  ockiva  die  ficri 
pra-cepu  cst  {Levit.  xii,  3),  quoniam  Cliristus,  in  qno 
fit  delicti  carnalis  exspoliatio,  qiiam  significat  circum- 
cisio ,  dic  doininico  rcsurrexit ,  qui  post  scptimuin 
sabbaii  octavus  esl.  IIa!C  crgo  fidcs  ctiam  anliqiioi  um 
juslorum  fuit.  Undc  ct  Apastoliis  dicit,  IIubente$  au- 
tem  enmdem  $pirilui:i  /idei ,  propter  quod  $criplum  e$t^ 
Credidi  propter  quod  iocutm  $um ;  et  no$  credimu$, 
propterquod  et  ioquimur  (II  Cor.  iv,  13) :  non  dicerei, 
eumdem  $piritum  ftdei ,  nisi  adinoncns  ciiam  antiqiKiS 
jusios  babuisse  ipsuni  spiritum  fidci,  boc  cst  incania- 

"  l^niis  #:  vntic.  MsR.,  q\'h  atcm::  v:ta  rcgnim  erii 


681 

iMli  GMfttl.  Scd  quia  ittis  ftttiira  prxnuntiabalur , 
qnx  jani  facfa  nobis  annunliatur ;  cl  lcnipore  Vctcrta 
restanieiiti  vclabatiir ,  quaj  leinpore  Novi  TcstamenU 
revelatur;  ideo  ejus  Sacramenta  vnriala  sunt,  ut  alia 
csscnt  in  Vetrtri  Tesumenio ,  alia  in  Novo ;  cum  fides 
ipsa  varia  nou  sit,  sed  una  sit :  quia  ncut  in  Adam 
omnei  moriuntwr^  $lc  H  in  ChriMo  omim  tivificabuntwr. 
i5.  Quod  vere  iUis  verbis  quac  irateUbamus,  adjun^ 
git  ei  dicil »  Lex  aulem  $ubintra)nt ,  «1  abundaret  rfe- 
Uctumy  jam  non  periinet  ad  illud  delictum  quod  tra- 
hitur  cx  Adam,  de  quo  diceliat  superius,  Mon  regna»H 
per  unum  :  legem  quippe  sive  naturalem  iniclligamus, 
qux  itt  corum  apparet  aitatibus,  qui  jam  raiione  uli 
poBSuut ;  sive  conscriptam,  quoB  daU  est  pcr  Mo>  sen, 
quianecipsa  vivificare  poiuil,  el  liberare  a  legc  pccca- 
ti  et  mortis,  qiix  iracU  est  ex  Adam,  sed  magis  addidii 
pncvaricatioois  augroenU ;  Vbi  enifn  lex  non  eU,  ail 
idemaposloliis,  nec  prcevaricatio  (Rom,  iv,  Vi).  Proinde 
quoniam  lcx  est  etiam  in  raiione  homints  quijam 
ulitur  arbiirio  liberUUs ,  nttluraliler  in  corde  conscri- 
pU ,  qua  siiggcritur  nc  aliquid  facial  quisque  alleri 
quod  paii  ipsc  non  vult;  secimdum  banc  legcm  pra- 
varicatorcs  siint  omnes ,  cUam  qui  legem  per  Moysen 
daum  non  acceperuiit,  de  quibus  iii  Psalmo  lcgitur  : 
Prcevaricatorei  ofitimati  omne$  peccatoree  terrm  {Psal. 
cxvui,  119).  Nonenim  omnes  peccatores  terrsB  lcgem 
per  Moysen  daum  pnevaricarunt ;  scd  Umen  nisi  ali- 
^uam  praivaricassent,  non  appellaroiitur  pr«varpcau>- 
res :  Vhi enimiex non  etH,  nec  prffvaricaUo.  PncvaricaU 
ergo  \e^e  quae  i«  paradiso  daU  est,  nascitur  liomo  ex 
Adam  cum  lege  peocaU  et  morUs,  de  qua  diciHir : 
Video  aliam  lc^cm  in  membri$  meis  repugnaniem  U^ 
fiwitie  mece ,  et  captivum  me  ducentem  in  lege  peccaU^ 
^  e$i  in  membri9  mei$  {Rom,  vii,  43).  Quaj  tamen 
Hisi  mala  posiea  consueludiiie  roborelur,  facilius  viii- 
citur,  non  Umen  nisi  gratia  Dci.  Legc  aulcm  alia  pr»- 
yaricaU,  quae  est  in  usu  rationis  animre  ralionaKt  sn 
elate  homiuis  jam  raUonc  ulentis ,  pncvaricalorcs 
ftimt  omnes  peccaiores  ternc.  Pravaricau  vero  loge 
etiam  illa  qusB  daU  esl  per  Moyscn,  multo  amplius 
abundat  deliclum.  Si  entm  data  e$$el  lex  ^ii«  po$$et 
tivificare^  omnino  ex  Lege  e$$et  juetitia,  Sed  conclu$H 
Scriptura  omnia  $ub  peccato ,  ut  proini$$io  ex  fide  Je$u 
Ckri$li  daretur  credentibue  :  hxc  verba ,  si  agnoscis, 
npostolica  sunl*  Dc  qua  lege  ilerum  diclt,  lex  prma- 
ricationie  gratia  pouta  Mf,  donce  vemret  $emen  cui  pro- 
mi$$um  e<f,  di$poiita  *  per  Angelo$  in  manu  Mediatori$ 
{Calat.  ni,  19-21) :  Chrislum  commendans,  ciijus  gratia 
salvi  flunt  omnes,  sive  parvuli  a  lege  peccaU  ct  mor- 
Us ,  cum  qua  nati  sumus ;  sive  majores ,  qui  male 
utcntes  arbiirio  volunUtis  praevaricarunt  legem  natu- 
ralcm  ipsius  rationis ;  sive  qui  legem  acceperunl,  qw 
data  est  per  Moysen ,  eamque  praBvaricaiites  litlera 
occisi  sunl.  Cnm  vcro  ctiam  evangclica  pr:ccepU  homo 
lirxvaricat»  velut  qualriduanus  inortuus  puiel :  nec 
de  illo  umen  desperandum  est  propter  ejus  gratiam, 
qui  non  lente  dixit,  sed  magna  voce  c/omavtf ,  LaMare^ 
veni  fm$  (iooti.  xi,  43). 

Sfs.  Cisterc.,  di$podtunu 
Sakgt.   AuouiT.  II. 


BPISTOLARUM  CLASSIS  111.  m 

16.  Lex  ergo  gubintravit  ut  abundaret  dellctum  :  siTe 
cum  liomincs  negligunt  quod  Deus  jubet ;  sive  cum 
de  suis  viribus  praesumentes,  adjutorium  grathe  non 
implorant,  el  adJunt  intirmiuU  superbiam.  Cum  au- 
tcm  voc;itioiie  divina  iiitcUigunt  cur  sil  ingomlsceii- 
dum,  et  iiivocani  cuin  iii  qucin  recte  crcdunt,  dicen- 
les  Miserere  »t€t,  Deue,  $ecundum  magnam  mieerieor- 
diam  tuam  (Pm/.l,  i);  et,  Ego  dixi,  lA/mine,  miserepe 
»iW,  $ana  animam  meam^  ifida  peccavi  libi  (P$aL  XL, 
5);  et,  In  tua  ju$titia  vivifica  me  {P$al,  xx:,  2);  et, 
Viam  iniquitati$  amove  a  m«,  et  de  lege  tua  mieerere 
mei  {P$aL  cxviu,  29);  et,  Non  veniat  mihi  pes  mper" 
biee^  ei  manu$  peccatorum  non  moveat  me  (P$al.  xxxv, 
12) ;  el,  itinara  mea  dirrge  $ecuttdum  verbum  fuirm,  et 
ne  donunelur  tnei  omni$  iniquita$  {P$at  cxviii,  133)  (A 
Domino  enim  gre$$u$  homim$  diriguntur^  et  viam  ejut 
vola[P$aL  XXXVI,  23]);  ^  alia  miilta,  quae  propterea 
scripu  sunt,  ut  nos  admonereiit,  ad  implenJa  ea  quae 
nobis  jubentur,  nb  illo  peicnduiii  iidjuiorium  a  quo  ju- 
l)entur  :  cum  ergo  se  homo  ad  illiim  exteiidcrit,  et  sie 
iiigemuerit,  fletquodscquitur,  Vbiabundavitdelictum^ 
euperabundavit  et  gratia(Rom,  v,  20) ;  et,  Dimittuntur 
«i  peccata  muita^  quoniam  dilexit  multum  (Lue»  tii,  H)z 
et  difriindilur  in  corde  charius  Dci,  unde  fiat  legis 
plenitudo ;  non  per  vires  arbitrii  quod  cst  in  nobis, 
scd  pcr  Spiritum  sanctuui  qui  daius  est  nobis.  Novc- 
rat  quippe  ille  Lcgeiii,  qiii  dkcbat,  Condekctor  enim 
kgi  Dei  $ecundum  iuteriorem  hominem;  et  Umen  ad- 
jungebat,  Video  autem  aiiam  legem  in  membri$  nm$  re^ 
pugnanlem  legi  mentie  mem^  et  captivum  nte  ducentem 
in  Uge  peccati^t  qwB  est  in  membris  mei$,  Infelix  ego 
homo,  qui$  me  liberabit  de  corpore  mortie  hujn$f  Gratim 
Dei  per  Jesum  Cltristum  Domimm  nostrum.  Ciir  noii 
dixit  poiius,  Per  meum  liberum  arbitrium,  nlsi  quia 
liberUs  sine  gratia  non  cst  Iil)cr(as,  sed  contiimaciat 
47.  Cumergo  dixisset  Apostolus,  Lex subintravit,  m 
edfundaret  detictum :  ubi  autem  abundavit  deUctum^  m- 
perabundavit  et  gratia;  secutus  adjunxit,  iil  quemad»' 
modnm  regnatU  peccatum  in  morte,  nc  et  gratia  regfut 
perjustitiam  invita  Oiterna  per  Je$um  Chri$tum  Domi" 
num  no$trum.  Modo  cum  dixisset,  ut  quemadmodum 
rtgnavit  peceatum  in  morte;  non  ait,  Pcr  unum  homi*> 
nem,  aut  per  primnm  horainem,  ant  per  Adam  :  quia 
jam  dixerat,  Lex  subintravit^  ut  abundaret  delictum ; 
quae  abundanUa  delicii  non  pertinet  ad  primi  hominia 
propaginem,  sed  ad  conversaUonis  humanae  praevari- 
caUonem,  quae  ilii  iinl  delicto  qno  soio  obstricti  le* 
nentur  infantes,  jam  in  mnjoribus  actaUbos  ex  abim- 
dantia  iniquiuUsadjecta  est.  Scd  quoiiiam  hoc  totum» 
etiam  quod  non  perUnet  ad  illius  unius  delicti  origi- 
nem,  Umen  idonea  est  solvere  gratia  Salvatoris ;  Ideo 
cum  dixiseet,  $ie  et  gratia  regnet  per  justitiam  h  vita 
cetema^  addidil,  per  Je$um  Christum  Dominum  no- 
<fr«m. 

18.  Nullius  iuque  argumentationcs  contra  h$ec 
apostolica  Tcrba  prolatac  impediant  parmlos  ad  safo^ 
tem,  qoae  est  in  Christo  Jesa  Doroino  nostro  :  Unto 
magis  enim  pro  eis  loqui  dcbemus,  quaiito  ipsi  pro  so 
loqui  non  possunt./Per  tinfcm  hominem  intramt  peeca^ 

(Yingt-deux.) 


«83 

Ucm  in  mundum,  et  per  peccatum  mon;  et  ita  in  omnes 
Jt^mines  pertranmt^  in  quo  onineM  pecca^erunl.  Sicul 
al>  illo  uno  hominey  sic  ab  eodein  peccato  inrantes 
immunes  esse  iion  possuiii,  nisi  ab  ejus  roatu  per 
Cbrisli  Baptismuro  resoWantur.  Utque  enim  ad  legem 
peecalumin  mundo  fuit :  non  (|uia  deinceps  in  nemine 
fuit,  boc  dictuni  est;  sedquia  nonpotemtper  lilteram 
legis  auferri,  quod  solo  pulerat  Spiritu  gratix».  Ne 
quisquam  ergo  lidens  de  viribus,  non  dico  voluntaUs, 
sed  poliusvanilatis  suae,  putarct  libero  arbitrio  lcgem 
4X>tuisse  sufficere,  ct  Christi  gratiam  derideret;  idco 
nit  Apostolus  :U$que  enim  ad  legem  peccatum  in  mutt- 
do.fuit;  peceatum  autem  non  deputabatur  ^  cum  lex  non 
-esset.  Non  dixit,  Non  erat;  sed,  non  depulabalur :  qiiia 
lex  non  erat»  qiia  arguente  demoDStrarciur,  sive  iex 
rationis  in  parvulo,  sivo  lex  litierae  in  populo. 

49.  Sed  regnamtf  inqiiit,  mors  ab  Adam  usque  ad 
Moysen ;  quia  nec  lex  data  per  Moyseii  potuit  regnum 
morlis  aufcrre,  quod  sola  Gbrisli  abslulit  gralia.  lu 
■quos  autem  regnaverit  vide  :  el  in  eos^  kiquit,  ^ut  non 
peccaverunt  in  sinuliltidineprwvaricationitAdas,  Rcgna* 
«it  ergo  el  in  eos  qui  iion  peccaverunt.  Sed  cur  re* 
gnaverit,  ostendit  cum  ait :  In  simililtidine  pmvarica- 
Monis  Adas.  Isle  est  enim  melior  intellectus  borum 
verborum»  utcum  dixisset,  regnavit  mors  in  eos  qui 
mon  peccaverunt ;  quasi  nos  moneret  qiiare  in  eos  re- 
i;naveril  qui  non  peccaverunt,  adderet,  in  similitudine 
^ievaricationis  Adns ;  id  est ,  quia  iiieral  eorum  in 
inembris  siroilitudo  praevaricatioiiis  Adse.  Poicst  et 
sic  iiiteliigi,  regnavit  mors  ab  Adam  usque  ad  Moysen, 
el  in  eos  qui  non  in  simiHtudine  pravaricationis  Adee 
peccaverunt :  quia  in  semetipsis  cum  jam  iiaii  essenl, 
nec  raiionc  adhuc  uterentur,  qua  iile  utel>alur  quando 
peccavit,  nec  prxceplum  acccpissent  quod  ille  irans- 
gressus  est,  sed  solo  originali  vitio  tenercntur  ob- 
stricti,  per  quod  eos  rcgnum  mortis  trahercl  ad  con- 
deronationem.  Quodregnum  morlis  in  eis  tantum  iion 
est,  qui  Cbristi  gratia  renati,  ad  ejiis  regnum  perii- 
nent ;  quoniam  mors  teinporalis,  quamvis  et  ipsa  de 
originali  delicto  propagata  sit,  corpus  in  eis  iiiterimity 
animam  vcro  ad  pounam  non  trubit,  ubi  voluil  re- 
gnum  mortis  intelligi :  ut  anima  rcnata '  per  graiium, 
jam  non  niorialur  iii  gebennam,  id  est  a  vita  Dei  non 
alicnetur,  non  separetur ;  temporalis  autem  mors  cor- 
poris»  etiam  in  iis  qui  Christi  morte  redimuntur,  re- 
linquaiur  interim  ad  exercitationem  fidei,  et  agonem 
pncsentis  luctationis ,  in  quo  et  martyrcs  certaverunt; 
alisumatur  vero  et  ipsa  in  renovaUone  corporis,  quam 
resurrecUo  poliicetur.  Ibi  enim  penitus  absorbebitur 
roors  iii  victoriam  (I  Cor.  xv,  54),  cui  modo  gratia 
Christi  adimit  regnum*  ne  suorum  animas  ad  poenas 
tartari  trabat.  Nonnulli  sane  codices  non  habent,  in 
§0$  qtu  non  peccaverunl;  sed,  in  eos  qui  peecaverunt^ 
in  nnulitudine  pr(evaricationis  Adas  :  qiiibos  quidem 
verbis  nullo  modo  istQ  sensus  aufertur.  Secundum 
hoc  quippe  iiitelliguntur  peccasse  in  similitudine  preS' 


>  Ijov.,  tmpMlafrattir.  At  Bad.  Am.  Er.  et  plerlqoe  Mss.,  de- 
pviabatur,  id  est,  pecoztiim  esse  non  putabaturf  inquit  bi 
Ub.  i  de  peoc.  Merit.,  c.  iO. 

f  Nss.  luropeomiies»  renoMila. 


S.  AIJGUSTtNl  EHSCOPI 

varicatioms  Adas,  sccundum  qiiod  supra  dicftuai  ett^ 
fit  quo  omnes  peccaverunt.  Sed  tamcn  gracscl  codlces, 
«nde  in  laiinum  Scripiiira  transbta  est»  illud  plures 
babent  quod  dixinius. 

20.  Quod  Tero  adjunxil  dc  Adam,  qui  esl  forma  /«- 
iuri,  neque  hoc  uno  intelligitur  modo.  Aut  eiiim  foma 
ChrisU  a  contrario  est,  ut  queroadroodum  in  illo  om- 
Desmoriuntur,  sic  etinChristo  omncsvivificenlur;  et 
qiiomodo  per  ipsius  inobedienliam  peccatores  consti« 
tuU  sunt  mulli,  sic  per  CbrisU  obedicniiaro  jusU  con* 
sUtuantur  muili :  aut  formam  futnri  eum  dixit,  quod 
ipse  innixcril  rormam  morlis  posteris  suis.  lUe  tamcn 
est  meiior  inicllcctus,  ut  a  contrario  forma  esse  cre- 
datur,  qitam  multum  commendat  Apostoius.  Deiii^ue 
ne  oninino  cx  acqtio  in  bac  forma  eadem  con:raria 
pensarcntur,  adjungit  et  dicit,  Sed  non  sieut  delicium^ 
ita  et  dutiatio  :  si  eiitrii  ob  unius  delictum  mulli  morlni 
Miil,  muUo  magis  gratia  Dei  et  donum  in  gratia  uniuM 
hominisJesu  Christi  in  multos  abundabit :  ut  intelliga- 
tur,  non  in  magis  multos,  cum  iniqui  magis  mulii  siiil 
qui  daronabnnlur;  sed  magis  abundabit,  quod  in  iis 
qui  pcr  Cbrisium  redimuntur,  temporaliter  vaiet  fomia 
moriis  ex  Adain,  in  xtemum  autem  valebit  vitx  for- 
ma  per  Christum.  Quamvis  crgo,  inquit,  Adam  futuri 
furma  sit  n  coiilrario,  plus  tamcn  pra^latCkristus  re- 
gencraUs,  qunm  cisnocueral  ille generalis.  Ei  non  s.c 
ut  per  unum  peccatum  ^,  iia  et  donum  :  nam  judicium 
qmdem  ex  uno  in  condemnationem  ^  gratia  aulem  es 
uiuUis  deUctis  in  justificationetn,  Non  solum  in  boCy 
inqoii,  uon  xqualis  est  forma,  quia  ille  teniporaliicr 
nocuit  eis  quos  in  aelernum  Cbristus  rcdemil ;  verum 
etiam  quia  iiUus  uno  deiicto  posieri»  nisi  a  Cbristo  rc* 
dimantiir,  traduntur  in  condemiiationero :  CiurisU  aii* 
tein  rederopiio  eUaro  multa  deUcta  dissolvity  qiis  illi 
uni  abundantia  pracvaricalricis  iniquitaUs  adjecit ; 
unde  jam  superios  disputavimus. 

21.  Contra  bxc  Apostoli  verba  sanuroque  intelle- 
ctum  nemuii  acquiescas,  si  vis  Cbristo  et  in  Cbristo 
vivere.  Nam  si,  qucmadmoduro  illi  dicunt,  propterea 
ista  cororoemorasset  Apostolus,  ot  intelligeremus  ad 
primum  hominem  peceaiores  ideo  perUnere,  quia  iioo 
delictum  ex  illo  nascendo  traxbnus,  sed  eum  imiun- 
do  pcccarous;  diabolum  poUus  ponerei,  qui  etprimus 
peccavit,  et  de  quo  nullam  sobstanUae  propagiiiem 
iraxil  geiios  humanuro,  sed  euro  sola  imitatione  ae- 
cuturo  est :  iiiide  dicitnr  pater  impiorum,  sicut  noster 
dicitnr  pnterAbmham  propter  Iroitaiioncm  fidei,  non 
propUT  originem  carnis  (Joan.  vin,  38).Nam  ideode 
ipso  diabolo  dicluin  cst :  Imitantur  auiem  itlum  qut 
sunt  ex  parte  ipsius  (Sap.  ii,  25).  Deinde  si  propter 
imitaiioneni  hoc  loco  Apostolus  commemoraret  pri- 
mutn  hominrm,  quia  primus  peccator  in  hominibus 
fuit,  ut  ideo  ad  illum  omncs  homines  pcccatores  di- 
oeret  pertinere ;  cur  iion  sanctnm  Abel  posuit,  qui  pri- 
mus  in  boroinibus  justus  fuit,  ad  quem  jusli  omn « 
proptcr  imitationcm  jusUUoe  perUncrent?  Sed  posui' 


« Bad.  Er.  cl  Ms.  cisterc;  rer  vmim  peccautem^isMk  gt^ 
amdVenos  amartisantos;  sic  eUam  lx)v.  in  iib.  i  de  peo 
cator.MeritiSyC.  12.  '^ 


^  EPISTOLARUM 

A(Him«  conlra  qneni  non  posuil  nisi  Chrisium;  quia 
sicul  ille  homodeliclo  suo  viliavil  poslerilalem  suam, 
sic  ille  Deus  homo  juslilia  stia  salvavii  hxredilalem 
suam  :  ille  trajiciendo  carnis  immunditiam,  quod  non 
poterat  Impius  diabolus ;  ille  donando  splritus  gra- 
tiam,  quod  non  polerat  Abel  justus. 

St2.  Mulia  de  hls  qua^stionibus  in  aliis  nostrla  opu- 
sculis  et  ecclesiasticls  sermonibos  diximus  :  quoniam 
rueniiit  etiam  apud  nos  quidani,  qui  ubicumque  po- 
terant  haec  sui  erroris  nova  seiniiia  spargcrent ;  quo- 
rum  nonnuUos  per  ministcriuin  iiostrum  frjtrnmque 
nosirorum,  misericordia  Domini  ab  illa  peste  sanavit. 
Nec  tamen  hic  deesse  aliquos  arbitror,  maxime  apud 
Carlhagincm  :  scd  jam  occulte  mussitant,  tlineiites 
Ecclesi;c  riindalissimam  fidem.  Nam  uiius  eoriim  no- 
niine  Celestius,  In  ejtisdem  civitatis  ecclcsia  jam  ad 
presbyterii  lionorero  subrepcre  ccRperat :  sed  fidelis- 
sima  libertate  rratrnm,  propter  has  ipsas  contra  Chri- 
sti  graliam  disputationes  usf|ue  ad  jiidieium  episcopale 
pcrductus  est  (a).Tainencoactus  est  confiteri  propter 
baptizandos  parvulos,  qiiod  el  ipsis  redemptio  sit  ne- 
cessaria.  Ubi  quanquam  noluerit  de  originali  peccato 
aUqitiil  expressitts  dicere,  timen  ipso  redemptionis 
nomine  non  panun  sibi  prxscripsit.  Uiide  enini  redi- 
mcndi  cssent,  nisi  a  diaboli  poteslate,  in  qua  csse 
non  possent,  nisi  originalis  obiigationc  peccati?  aot 
qiio  pretio  redimunlur,  nisi  Cliristi  sanguinc,  de  q«o 
apertissime  scripluin  cst  qiiod  in  n^missionein  cffusns 
sit  iM^ccatorum  (Matih.  xxvi,  28)  ?  Sed  qiiia  magis 
convictus  et  ab  Ecclesia  detestatus  qtiam  correctus  ct 
pacatus  abscessit,  veritiis  sum  ne  fortc  ibi  sit  ipse  qui 
vestram  fidem  perturbare  conatur :  ideo  iiominis  ipsius 
comiucmoralionem  puiavi  csse  faciendam.  Sed  sive 
ipse  sit,  sivc  alii  cunsories  ejus  erroris  :  plures  enim 
sunt  quain  sperare  possumus ;  et  ubi  non  redarguim- 
tur,  eiiam  aiios  ad  suam  seciam  seducunt,  et  sic  cre- 
brescuiit,  ut  nesciam  quo  sint  erupturi :  iios  tamcn 
maiuinus  eos  in  Ecclcsia!  compage  sanari,  quam  ex 
illius  corpore  velut  insanabilia  membra  resecari,  si 
tanien  hoc  permittit  ipsa  necessitas.  Timendum  est 
enim  ne  plura  putrescant,  dum  putribus  parcitur.  Po- 

(a)  CelesUus  ia  diss^^minanda  Pelagii  doctrina  tam  mul- 
tom  operae  studilqne  posuit,  ut  istius  haeresis  sectatores 
vocati  etiam  ruerioi  celestiani,  juxta  Augustiaum  in  lib.  de 
Haeres.  c.  88;  neque  alio  nomme  ieguntur  al)  Ephesina  sy- 
nodo  an.  43i  oonaemnati.  is  porro  ad  episco|.ale  judidum 
primo  Cartlttgine  perductus  est  anno  exeunte  411,  aut 
ineunle  amio  412;  uti  intelligitur  ex  litleris  alterius  Car- 
thagincnsis  syoodi  habitae  an.  416,  quibus  lanoctinlio  signl- 
ficatur  jam  «  aate  ferme  quiaquenoium  i  fuisse  ibidem  de 
celcstio  judicatum.  Qux  autem  m  eum  tuac  a  raullao  dia- 
ooao  objecu  suit.  refert  Augustbius  ia  lib.  de  Peccato 
oiig.,c.  oet  4;  sea  naxime  ia lib.  de  Gestis  pelagii,c.  11, 
ulii  scrihit  haec  ia  ejus  doctrioa  iaveata  fuisse  :  1 1.  Adam 
c  aiortalem  lactum,  qui  sive  peocaret,  slve  aoa  peocaret, 
<  moriturus  esset.  %  Quod  peocatum  Adae  ipsum  solum  lae- 
t  serit,  et  ooa  geaus  bumaaum.  3.  Quod  lex  sic  mittit  ad 
c  regoum,  quemadmodum  Evaagelium.  4.  Quod  aate  ad- 
t  veatum  cbristi  fiieruat  bomiaes  siue  peocato.5.  Quod  in- 
t  fkates  ouper  oati  bi  ilio  statu  suat,  m  quo  Adam  fuit  aate 
t  praevaricationem.  6.  Quod  oeque  per  mortem  vel  praeva- 
t  ricationem  Adae  omae  genus  liommum  moriatnr,  neque 
«  per  resurrectiooem  christi  omoe  geous  bomioum  resur- 
c  gat. «  Quae  omnia  ab  Aoreiio  et  oonsideatibus  episcopis 
damnata  dicit,  eademque  Gesta,  quae  se  absente  confecta 
fuerant,  a  se  postea  cum  cartbagbiem  venisset,  fUiase  re* 
fffflpti 


CLASSIS  III.  G86 

lens  esl  autem  niisericonlia  Domini  nostri,  qoae  potius 
eos  ab  liac  peble  liberot  :  <|«iod  ^inc  dubio  facict,  si 
fldcliter  ndverlant  trneantquc  quod  scriptum  cat, 
Quiinrocaveril  nomenDomini,  $alvu$  crit  {Joel,  ii,  32). 
CAPUT  IV.  —  23.  Audi  jam  pnuca  dc  divitibns, 
quod  iii  epistola  lua  sequilur  inqiiirenduni.  Iloc  cnim 
posuisii  illos  dicere  :  Divitem  manenlem  in  divitii$  $ui», 
regnum  Dei  non  pos$e  ingredi,  nisi  omnia  $ua  vendide- 
rit,  nec  ei  prod€$$e  $i  forle  ex  ip$i$  diviiii$  mandata 
fecerit,  Evascrunt  islorum  disputationes  palres  nostri 
Abraham  et  Isaac  et  Jacob,  qiti  tanto  ante  ex  hac  vlta 
migrarunt.  Habebant  quippe  hi  omnes  rioii  paucas  di- 
viiias,  sicul  ridelissima  Scriptura  testatur  :  multos 
lameii  venturos  ab  oricntc  ct  occidente,  ct  non  supra 
ip&os,  vel  exlra  ipsos,  sed  cum  ipsis  recubituros  In 
rcgiio  coelorum,  ille  ipsc  (|ui  propter  iios  factus  est 
pauper  cum  vere  divcs  essct,  vcracissima  promissionc 
praedixit  {Matlli.  vni,  1 1).  Et  qiiamvis  superbus  dives, 
qui  induebalur  purpura  et  bysso,  et  epulabatur  quoti- 
die  splendide,  mortuus  apiid  iiiferos  torqueretur  : 
tameii  si  pauperis  ulcerosi,  qui  ante  januam  ejus 
couiempfus  Jacebat  miseratus  fuisset,  merereiurel 
ipse  misericordiam.  Et  si  pauperi  ilH  meritum  esset 
iiiopia,  non  juslilia ;  non  uiiqueab  Angelis  iii  Abrah» 
grcniiiim,  qui  divcs  hic  fucrat,  tollereliir.  Sed  ut 
iiobis  oslcnderetur  nec  in  isto  paupertatem  pcr  se- 
ipsam  divinitus  honoraUm,  nec  in  illo  dlvitias  fuisso 
damnauis,  scd  in  isto  pictatcm,  in  ilio  impictatem 
suos  cxitus  habuisse ;  sic  suscepit  impium  divitcm 
cruciatus  ignis,  ut  tamcii  pium  paupercm  susciperet 
sinus  divitis  (Liir.  xvi,  19-22).  Qiii  saiiecuin  hicdives 
viverct.  diviiiassic  habebat,  eteasprx  Dci  pncccptis 
tam  parvipcndebat,  ut  etiam  ipsius  Olii  immoiatione 
nf)llct  offcndcre  Deum  jubcntem,  qiiem  suarum  divitia- 
ruin cl spcrabal cl oplabai  h.erediiu  {Gen. ixti,  1-10). 

24.  Ilic  ulique  dicunl,  ideo  palrcs  anliquos  iion 
vcndidisse  oniiiia  qiiae  liabebant,  cl  dcdisse  pauperi- 
biis,  quia  lioc  cis  non  prxccpeial  Dominus.  Nondum 
cniiii  revelato  Testameiilo  Novo,  quod  non  ficri  nisl 
plciiitiidine  leinporis  oportekit,  nec  eorum  virlus 
fueral  rcvelaiida ;  qiia  virtule  hoc  eos  f  .cillinie  possc 
Deus  in  eoruin  cordilms  novcrat,  qui  testiinonium  illis 
tam  insigne  perbibcbat,  ut  cum  sit  omiiium  sancto- 
rum  Deiis,  tanqiiam  de  pnrcipuis  amicis  suis  dicere 
dignarclur  :  Ego  $um  Deu$  Abraham,  Deu$  haac,  Dcus 
Jacob  :  hoe  mihi  nomen  e$l  in  aternum  {Exod.  iii,  15). 
Postea  Ycro  qu.im  magnum  pictiiis  .sacramcntiim  ma- 
nifestatum  est  in  Ciirne  (I  Tim,  iii,  16),  et  vocandis 
omnibus  gentibus  Clirisli  advcntiis  illuxil,  in  quem 
etiam  illi  patres  credideraiii,  scd  hiijus  fidei  olivam 
suo  tempore  manife>t;indam,  iii  illius  arboris  dc  qua 
Apostolus  ioqiiilur  {Rom.  xi,  17),  lanqiiam  radico 
servabant,  dictum  cst  divili  :  Vade,  vende  omnia  qum 
habe$f  et  da  paupeributy  et  habebi»  tlie$aurum  in  easli» ; 
et  veni,  »equere  me{Malth,  xix,  21). 

25.  Hsec  si  dicunt,  videniur  aliquid  rationabiliter 
diccre.  Sed  lotiim  audiant,  totum  iidvertant ;  non  In 
parle  aures  apcrianl,  in  parte  surdcscant.  fui  enim 
Dominus  h»c  praecepit!  Profccto  illi  diviti  qui  vil,c 


Wl 


5.  ALGUSTINI  EPISCOPI 


aelerns  consequendje  consilium  quxrcbat  accipere  : 
itooc  enim  Domino  dixerat,  Quld  faciam,  ut  vilam  teter- 
mm  consequar?  Ulc  autem  non  eirespondit,  Si  vis 
Tenire  ad  titam,  vade,  vende  omnia  qux  habes ;  sed, 
5f  vit  venire  ad  vitamy  serva  mandala.  Qbx  juvenis 
cum  sibi  a  Domino  ex  legc  commemorata  se  servasse 
dixisset ,  et  quxsiisset  quid  adhuc  sibi  deessel , 
responsum  accepit  :  Si  vi$  perfectu$  em^  vade^ 
vende  omnia  quiB  liabeSf  el  da  pauperibus.  Et  ne  se 
Ula  qux  mullum  nmabat,  hoc  modo  pcrdere  cxislima- 
ret :  Et  habebit^  iuipiit,  tlie$aurum  in  cfelis.  Deinde 
nddidit,  Ei  veni,  sequere  me;  ne  cuiqiiain,  ciim  hxc 
fecerit,  aliquid  prodcssc  exislimetur,  si  non  sequitur 
Christum.  At  ille  quidcm  trislis  abscessit,  qui  videril 
qucniadmoduin  illa  Lcgis  mandata  scrvaveral :  puto 
enim  quod  se  orroganiius  qi:am  verius  scrvasse  re- 
«pondcrnt.  Verumtameii  magisier  bonus  mandala  Ic- 
giliab  istn  cxccihiitiorc  perfectione  distinkil :  ibi  enim 
dixil,  St  vi$  venire  qd  vitamf  $erva  mandata ;  hicautcm, 
5t  vi$  perfectus  e$$e^  vade^  vende  omnia  qum  habe$,  etc. 
HuT  ergo  negainus  diviics,  qunmvis  ab  illa  perfcciione 
aUsinl,  vcnire  tamcn  ad  vitam,  si  maiidata  scrvavc- 
riut,  etdcdorint  ut  ilelur  illis,  et  dimiserint  tit  diiiiit- 
taiur  illis  (Luc.  vi,  57,  58)? 

26.  Credimus  enim  miiiistrum  Novi  Tcsiamciu» 
fuisse  apostolum  Paulum,  cum  scribcns  ad  Timo- 
theum  dicerct,  Prmcipe  divitibu$  hujH$  mundi  non 
superbe  $apere,  neque  $perare  in  incerlo  diviliarum,  $ed 
in  Deo  vtvo,  qui  pr(e$tat  nobi$  omnia  abundanter  ad  fru- 
tndum,  Bene  faciant,  dtvite$  $inl  in  operibu$  boni$,  fa- 
eiUtribuantf  communicentf  the$aurizent  $ibi  fundamen- 
tum  bonum  in  futuruniy  ut  appreliendant  wternam  vitam  * 
(I  Tim.  VI,  17  19)  :  de  qua  ct  ilii  adolescenli  dictum 
est,  Si  vi$  venire  ad  vitam.  Puto  quod  ista  prxcipiens, 
diritcs  iiistruebat,  non  falleliat  Apostolus :  qui  noii 
ait,  Pnccipe  divitihus  hujus  mundi  ut  vcndant  omnin 
qu9c  habenl,  dcnt  pnu|)eribus,  el  sequantur  Dominuni ; 
sed,  tioit  $uperbe  $apere^  neque  $perare  in  incerto  diti^ 
riaruttt.  Ista  superbia  diviiem  illuin  qui  jacentem  antc 
j^nuain  sunm  contemnel)at  paupercm  jusium,  et  ista 
8|)es  in  incerto  diviliarum,  qua  se  propler  purpurani, 
hyssum,  et  epukis  splendidas  beatuin  putabat,  noii 
ipsai  divili;e  perduxcrunt  ad  inferiii  tormenta. 

27.  An  forie  quia  Dominus  ncjyunxit,  et  dixit,  Amen 
dieo  robi$f  difficite  dive$  intrnbit  in  regnum  ealorum  : 
ff  iterum  dico  vobi$,  Faciliu^  intrabit  camelu$  per  forur 
mm  acu$f  quam  dive$  in  regnum  ccelorum ;  ideo  piilaiit 
isll  divilem,  e.iamsi  faciat  ista  qux  divitibus  praeci- 
pienda  scripsit  Apostolus,  in  regnum  coelorum  intrare 
1100  pos^?  Quid  ergo  cst?  utrum  Apostolus  contra 
Doiiiinum  hMiuitur,  an  isli  nesciuHt  quid  loquuntur  ? 
Qaid  horum  credat,  cligat  christianus.  Puto  melius 
iMM  credere  istos  nescire  qiiid  lo(|oantur,  quam  Pau- 
lum  coiilra  Dominuro  loqui.  Delude  cur  non  in  con- 
seqoentibus  ctiam  ipsum  Dominum  audiunt  dicenlem 
dificipulis  pro  miseria  divitum  contristatis  :  Quod  ho- 
filbii6itf  \mpa$ubiU  e$t,  Deo  faciU  e$tf 

>  Bad.  Am.  Er.  et  vailc.  Mss.,  veram  ri$am  :sic  etiam  hi- 
fra  ia  oaiaibus  Kdd. 


28.  Sed  ideo,  inquiuni,  hoc  dictum  est,  quia  fula- 
rum  crat  ut  audilo  Evangelio,  divites  vendilo  patri« 
monio  crogntoqQC  pauperibus  Dominum  sequereotur, 
et  intrarent  in  regnum  ccelorum,  atqoe  ila  iieret  quod 
difficiie  videbalur  :  non  ut  manentes  in  divitiis  suis, 
prxcepia  Apostoli  cusiodiendo ,  id  est  non  superbe 
sapiendo,  neqiie  spcrando  iii  incerto  divitianun ,  secl 
iu  Deo  vivo,  bene  facieiido,  faciie  tribueodo^  et  com- 
municaiido  iiidigentibus,  veram  apprehendant  Titam  ; 
sed  eliam  ista  pra>cepta  apostolica  vcnditis  omoiiMi» 
suis  rebus  implerent. 

29.  IIxc  si  dicunl,  scio  qiiippe  eos  illa  dleere,  non 
auendunt  priinitus  qiiciuadniodum  Doniiniis  coiitrt 
eorom  dogma  siiaro  gratiam  praedicaverit.  Non  eiiiin 
ait,  Quod  hominibus  impossibilc  videtiir,  facile  est 
liominibus  si  voluerint ;  sed,  Quod  honunibu$^  inquil, 
imposiibile  ei/,  Deo  faciU  e$t :  ostendens,  quando  ista 
recte  fiunt,  non  fieri  hominis  polentia,  sed  Dei  gra- 
tia.  Uoc  crgo  aitendanl  isii,  el  si  rcprehendunl  eoa 
qui  glorinntur  in  diviliis  snis,  caveant  ipsi  in  sua  vir- 
tulH  conndore  :  siinul  enim  utrique  rcprehendunlur 
in  Psalino,  Qm  confidunt  in  virtute  eua^  et  qui  in  abunr 
itantia  divitiarum  euarum  gloriantur  ( P$aL  xlviii  ,  7 )« 
Audiant  itaquc  dlvitcs,  Quod  hominibus  impo$tibiU  e$i^ 
Deo  facile  e$t :  ct  sivc  niancntes  in  diviliis  suis,  atqiie 
cx  cis  boiia  opcra  facicntcs  *,  sivc  illis  venditis,  et  per 
uidigcntias  paupcrum  dislribnlis  inlrcnt  in  regniiiii 
rcclorum,  gratiae  Dt-i  Iribuanl ,  non  propriis  virihus 
l»onuin  siiiiin.  Quod  cnim  hominihus  impossibile  cst, 
non  hominibus,  scd  Dco  facilc  cst.  Audiant  linc  ol 
isli ;  cl  si  jam  oiimia  siin  vel  vcndidcrunt ,  ct  paupi*- 
ribiis  tribuerum,  vcl  adiiiic  idagunt  aiquedispoiiuH(« 
ct  hoc  modo  pneparant  intrarc  iii  rcgnum  ceelonini, 
non  linc  tribuant  virluti  sux,  scd  cidem  gratixdivinse. 
Quod  cnini  homiiiihus  iinpossibile  est,  uon  ipsis,  quia 
01  ipsi  homhies  sunt,  scd  Deo  facilc  esl.  Iloc  quippe 
illis  et  Aposlolus  dicit :  Cmiii  timere  et  tremore  ve$tnnn 
ip$orum  salutem  operamini,  Deu$  enim  e$t  qui  operalur 
in  vobi$  el  velle,  et  operari^  pro  bona  voluntaie  ( Pkilipp. 
11, 12, 15 ).  Certe  ideo  se  dicunlde  suis  rebus  veiideiv« 
dis  perfectionis  a  Domino  suscepisse  eonsilium,  ut  se- 
qtiaiitur  Dominum ,  qiioniam  iiiic  addilum  cst,  el  veni^ 
sequere  me :  cur  crgo  io  iis  bonis  qu»  (aciuni,  de  sua 
tnntum  voluntate  prxsumunt,  nec  audiunt  Dominuni, 
qiiem  seqiii  se  dicunt ,  iocrepaniem  atque  tcstanteoi, 
Sineme  nihil  pote$tis  facere  {Joan.  xv,  5 )? 

50.  Si  auleni  Aposlolus  ila  dixit,  Prcecipe  diviiibu^ 
hujui  mundiy  non  superbe  $apere^  neque  $perare  in  tn- 
certo  divitiarum,  ut  vendant  oinnia  qux  possident,  et 
ea  prelia  distribuendo  indigeniibus,  faciant  quod  se* 
quitur ,  faciU  tribuant,  communicent,  the$aurizent  sibi 
fundamentum  bonum  in  futurum ,  et  aliier  eos  in  re- 
guum  cceloruiii  inlrare  posse  non  credii ;  faUit  ergo 
eos  quorum  domos  lain  diligentcr  doctringo  sanitate 
componit,  admoneiis  et  prxcipicns  qiiales  se  prsebere 
debeant  uxores  viris ,  viri  uxoribus,  filii  parentibus,  * 
pareiiles  filiis,  servi  dominis»  domini  servis :  nam  quo- 

>  in  priut  excusis  desiderabanlur  hxc  verba :  ^tque  ex 
cis  bona  opera  ftidcntcs^  qux  in  omnibus  Mss.  loguntur- 


m  EnSTOLARUM 

modo  hxc  agi  possunl  sinc  dumo ,  el  sine  aliqua  re 
faifnlliari  ? 

51 .  An  lioc  eo8  movet  quod  ait  Dominirs  :  Quicum- 
qu§  dlmiieril  omnia  sua  propter  me,  accipiet  in  hoc  seB- 
cuto  centuptum,  it  in  futuro  vitam  wternam  possidebit 
{ Manh.  XIX,  29)?  Alind  est  dimiserit ;  aliud  est  ven- 
diderit :  nam  et  in  iis  quoe  dimittenda  mandavit,  etlam 
uxor  commemorata  est,  qvam  nisllis  humanis  lcgibus 
licet  vendcrc »  Ghristi  autem  legibus  nec  dimitiere, 
excepta  causa  fomicationis  {Id.  v,  32).  Quid  sibi 
ergo  volont  ista  pneccpla  (non  enim  possunt  inter  se 
esse  contraria ) ,  nisl  quia  occurrit  aiiqaando  neccssi- 
talis  articulus,  ubi  aut  uxor  dimittalur,  aut  Christiis  : 
ttt  alia  omittam,  si  ipsi  uxori  maritus  displicuerit  chri- 
Ftinnus,  eiquc  proposueril  aut  a  se  divorlium ,  aut  a 
Cliristo?  Hic  ille  quid  eligai  nisi  Chrislum,  et  dimittal 
uximm  laudabililer  propter  Chrislum  ?  Ambobus 
qiiippe  christianis  Dominus  pra^ccpil  ne  quisquam  di- 
iiiiltat  uxorem,  excepia  causa  fomlcationis.  Ubi  autem 
qtisclibct  cx  cis  persona  infidelis  est,  consilium  Apo- 
stoir  attendatur  :  tJt  si  infidells  consentit  habitare  cum 
vifo  (ideli,  vir  non  dimittat  nxorem.  Simlliter  el  uxor 
lidelis  vinim,  si  cum  illa  habitare  consenserit.  Quod 
$i  infideHSf  inqult,  discedit^  discedat :  non  est  enim  ser» 
vituti  subjectus  frater  aut  soror  m  hujusmodi  ( I  Cor.  vii, 
12,  15) :  id  esi,  ti  infldcHs  nolucrit  csse  cmn  conjuge 
Odeli,  hic  agnoscat  Odelis  suam  llbertatem,  ne  ita  se 
subjectum  depulet  servituti  ut  ipsam  dimittat  fidem, 
ne  ronjngem  amittat  infidelcm. 

32.  Iloc  et  de  filiis  atque  parentibus,  hoc  de  fratri- 
bus  et  sororibns  iatelligiiur,  propter  Cbrislam  omnes 
cftse  dimittendos,  cum  proponitur  ista  conditio,  ot 
Chrislum  dimittal ,  si  illos  secum  habere  desrderat. 
lloc  ergo  el  de  domo  atqne  agris,  hoc  ct  de  iis  rebas 
quae  jure  pccuniario  possidentur,  hoc  loco  accipien* 
dum  est.  Similiter  enim  eliam  de  bis  non  ait,  Qutcam- 
qtie  veiidideril  propter  me  qusecumque  licitum  est 
vendere ;  sed,  Qmcumqne  dintiterii.  Fieri  cnim  polesl 
ut  dicatur  christiano  ab  aliqua  potestate,  Aot  christia- 
nus  non  eris,  aut  si  in  hoc  perinanere  volueris,  do- 
raum,  posseseionesque  non  babebis.  Tunc  vero  etiam 
ilH  divites,  qoi  in  sois  divitiis  sic  staiueranl  perma* 
nere,  ul  ex  earani  boois  operibus  proiiiererenlor 
Deum,  hxc  dimittanl  potios  propter  Cbrislum,  quam 
propler  haec  Christum ;  ut  accipiant  in  lioc  sxculo  cen- 
tiiplum,  cujus  numeri  pcrfectione  sigiiificaiilur  orania 
(  Fidelis  qmppe  hommis  totus  mundus  divitiarum  est ; 
fiuntqiie  lioc  modo  qnasi  iiihil  habciites,  et  omnia  pos- 
sidentes  [H  Cor,  vi,  iO]),  et  in  fuiuro  sseculo  possi- 
deant  vitain  geteraam;  ne  propier  ista  dimisso  Chrislo» 
in  mortem  pnecipitentur  xternam. 

33.  Hac  quippe  lege  ct  conditione,  non  illi  Untum 
qni  meiilis  excellentia  perfeclionis  consilium  rccepe- 
nml,  ifl  vcndiia  sna  pauperibus  distribiierent,  et  hu 
roeris  ab  omni  sxculi  hujus  sarciiia  liberioribus  levcm 
Cliristl  sarcinam  ferrent ;  sed  etiam  quisquis  infirmior, 
€l  ilH  gloHoslsslmae  perfectioni  minus  idoncus,  qoi 
(amen  memiBeril  se  veraciter  esse  chrisiianiim ,  com 
aodieril  sibi  proponi  quod  nisi  bxc  omnia  dimlserit» 


CLASSis  nr.  m 

dimissuras  est  Chrisium ,  apprehendet  potius  turrfan 
rortitudiuis  a  facie  iiiimici  (  Psal.  lx,  i) :  quia  cdm 
eam  in  sua  xdificarct  fide,  compuiavit  sumptus  qui- 
bus  perfici  posset  (Luc,  xiv,  28),  id  est,  co  animo 
accessit  ad  fldem ,  ut  huic  sxculo  iion  solum  vcrbis 
reiiuntiaret ;  quia  ct  si  cmit  aliquid,  tanquam  non  pos- 
sidcns  erat ,  el  si  utcbatur  hoc  roundo,  tanquam  non 
uieiis  erat  (I  Cor,  vii,  30, 31),  non  spcrans  iii  inccrlo 
diviliarum,  sed  in  Deo  vivo. 

34.  Cum  enim  omnis  qui  rcnuntiat  huic  sxculo,  sine 
dtibio  renuntict  omnibus  qux  sunt  cjus,  ul  possit  Chri- 
sti  esse  discipulus  (ipse  cnim,  cum  dc  sumptibus  ad 
turris  xdificium  iieccssariis,  et  de  bcllo  adversus  re- 
gem  alterum  prxparando,  similitudines  pncmisisset, 
adjunxit  sic  :  Qui  non  renuntiat  omnibus  quce  sunt  ejug^ 
non  potest  meus  esse  disciputus  [  Luc,  xvi,  33]) ;  pro- 
fecto  reiiuniiat  etiam  diviiiis  suis,  si  quas  habet,  aut 
sic  ut  eas  omiiino  non  diligens,  tutas  dislribuat  indi- 
gcntibus,  et  superfluis  exoneretur  sarcinis ;  aut  sic  ol 
p!us  diligensChristum  spem  abeis  transreratin  ipsiimy 
atque  Ita  utafur  ilHs,  ut  f;icile  tribuens  et  communi- 
caos ,  tliesaurizet  in  coelo ;  paralusque  sit,  quemadr 
modum  parcntes  et  filios  ct  fratrcs  cl  uxorem ,  boc- 
modo  et  istas  rclinqucre  ,  si  lalis  condilio  proposila 
fuerit,  ot  nisi  dimisso  Cbristo  eas  haberc  non  possit. 
Nam  si  allter  huic  Sxculo  renuniiat,  quando  acccdii 
ad  fidei  sacramentum,  facit  quod  do  lapsis  bcatus  Cy- 
prianus  ingemit,  dicens :  Sacuio  verbis  solis  renun^. 
tianteSf  et  non  factis,  De  hoc  quippe  diciiur,  cum  ve- 
nfcnte  tentatione  magis  ista  metuit  amittere ,  quaoL 
Christum  negare  :  Ecce  homo  qui  cmpit  cedificare^  et- 
non  potuit  perficere.  Ipse  est  etiamqui,  cutn  adhuc 
ioiige  esset  advcrsarius  ejus,  misit  legaios  quxrena, 
pacem;  id  esl,  nondum  afQigeiite ,  sed  adliuc  immir 
nente  ac  minanie  icntatione,  ut  iis  non  careai,  qiue- 
plus  diligit,  ad  reliiiquendum  Christum  negandum- 
qne  consentil.  Et  multi  sunt  tales,  qui  etiam  pu- 
lant  sibi  ad  augcndas  opes  suas,  et  rouliiplicaiida 
delectamenla  lerrena,  religionem  suflragari  del^re 
cbristianam. 

35.  Sed  non  sunt  tales  divitcs  christiani,  qiii  liccl 
ista  leneant ,  non  tamen  ab  eis  ila  leneniur ,  ut  lixc 
Chrislo  anteponant ;  quia  veraci  corde  sa^culo  renun- 
tiaronl,  ut  nullam  spem  in  talibus  ponant.  ili  uxorea. 
et  filios  universasque  fumilias  ad  cbristianam  religio- 
ncm  (enendam  sana  erudiunt  discipliua.  Horum  domus 
hospifalitate  ferventes ,  recipiunt  justuin  in  iiomiiie 
jiisti,  ut  mercedem  justi  accipiant  {Malth.  x,  41). 
Fraiigunt  csuricnti  panem  suuni,  nudum  vcstiunt<t 
captivum  rediraunt  {Isai.  lviii,  7,  et  Matth.  xxv,  35, 
30),  ihesaurizant  sibi  fundamcntum  bonum  iii  futu- 
rum,  ut  apprcbendaiil  veram  vilam.  Et  si  forte  pro  fide 
Chrisli  pecuniaria  damna  perpetienda  sunt,  oderunt 
divilias  suas  :  si  suorum  orbitates  vel  separationei 
pro  Christo  minatur  hic  mundus ,  oderunt  parentea » 
fratres,  filios,  uxores  :  postremo  si  de  ipsa  hujus  cor- 
poris  vita  cum  adversario  par iscendym  est,  ne  deser- 
tus  dcscrai  Chrislus,  odemnt  insuper  animam  suanu 
De  ii$  quippe  omnibus  mandatum  acceperunt ,  q^o^ 


091 


S.  AUGUSTLNl  EPiSGOPl 


m 


/ 


ililer  discipuli  Ghrisii  essc  non  possint  ( Luc.  xiv , 

86.27). 

36.  Nec  tamen  quia  prxceptum  est  cis  ut  odcrint 
pro  Ghristo  et  animas  suas ,  vendendas  cas  habcnt , 
aut  illatis  sibi  manibus  eflundendas  :  sed  parati  sunt 
eas  amiitere,  pro  Ghristi  uomine  moriendo,  ne  mortui 

^Tivanl  9  Ghristnm  ncgando.  Ste  etiam  divitias ,  ad 
quas  vendendas  parati  non  fuerunt  monente  Christo , 
ad  perdcndas  eas  debenl  parati  essc  pro  Christo « iic 
cum  cis  pereant  perdito  Glirislo.  llabemus  hinc  utri- 
usqtie  sexus  diviies  clarissimasque  pcrsonas  martyrii 
gloria  sublimatas.  Ita  multi  quos  rerum  suarum  vcn- 
ditione  pigueral  anle  perfici ,  Ghristi  imitata  passione 
sunt  rcpcnte  perfccti ;  et  qui  nonnullam  infirmitateni 
carnis  et  sanguinis  sub  divitiis  pcrfecenint,  subito  ad- 
versus  pcccatum  pro  fide  usque  ad  sanguinem  certa- 
rtint.  Quibus  autcin  non  provenit  corona  martyrii , 
neque  iHiu^  pcrfectionis  de  vendendis  rebus  suis  con- 
silium  tam  grande  tamque  prseclarum  recepcrunt ,  et 
tamen  a  damnabilibus  immnnescriminibuscsuricntem 
Christum  paverunt ,  sitienii  potum  dederuiit ,  nuduni 
vestierunt,  peregrinantcm  stisceperunt ;  non  scdebunt 
quidein  cum  Ghristo  sublimiter  judicaturi,  scd  ad 
ipsins  dcxtcram  stabunl  miscricorditer  judicandi  {Matt. 
XXV,  34-40).  Beati  eniro  misericordes ,  quoniam  ipso- 
riim  misercbitur  Deus  {Id.  v,  7).  Et  judiciuin  sine 
luisericordia  fiet  illi  qui  non  fecit  misericordiam  :  su- 
perexsuUal  autem  misericordia  judicio  {Jacobi  1 1, 13). 

37.  Proinde  i>ti  desinaiit  coiitra  Scriptunis  loqui , 
el  In  siiis  exhortationibusad  majora  sic  excileiit,  ut 
minora  non  damnent.  Num  enim  et  sanetam  virgini- 
tatem  aliier  cihortnndo  persuadere  non  possiint ,  nisi 
conjugalia  viiiculadamnaverint,cum  docentcApostolo, 
unusquisqiie  donum  proprium  habeat  a  Deo,  alius  sic , 
aiius  autcm  sic  (I  Cor,  vii,  7)?  Ambulent  iiaque  perreciio- 
nis  viam ,  vendilis  omnibus  suis  rebus ,  et  misericor- 
diter  erogatis.  Sed  si  vere  paiipcrcs  Ghristi  snnt,  et 
noii  sibi ,  sed  Ghristo  coUigunl,  infirmiora  ejiis  mem- 
bra  qu.ire  puniunt  antequam  sedes  judiciarias  acce- 
perint?  Si  eiiim  lales  eruiit,  qualibus  Dominus  diclt , 
Seaebitis  tuper  duodecim  9ede$ ,  judicanteM  duodecim 
tribu$  hraet  (Matih.  xix ,  28) ;  et  de  qualibus  Apos- 
tolus  dicit ,  Nescitii  quoniam  Angelos  judicabimus 
(1  Cor,  VI ,  3) ;  pracparcnl  se  poiiiis  noii  criminosos  ^ 
sed  rdigiosos  diviics  reciperc  io  tabemacula  xtema , 
a  qnibus  ainici  facil  sunt  de  mammona  iniquitalis 
{Luc,  XVI,  9).  Piito  enim  qiiod  quidam  eoruni  qui  hxc 
impudentcr  atque  iinpriidenlor  garriuni ,  a  divitibus 
christianis  ct  piis  in  suis  necessiiatibu«  suslentantur. 
llabet  ciiim  Eccksia  quodainmodo  suos  milites,  et 
qnodamiiiodo  provinciales  :  uiide  dicii  Apostolus,  Quis 
miUtal  suls  stipendiii  unquam  f  liabei  et  vineam  et 
plantaiores ,  liabct  gregem  el  pasiores  :  unde  conse- 
quentcr  dicit,  Quis  ptantat  vineam^  et  de  fructuejus 
non  edit  ?  quis  pascit  gregem ,  et  de  lacte  ejus  non  per^ 
dpit  (i  Cor.  IX ,  7)  ?  Quamvls  talia  dispulare,  qualia 
isti  disputarit,  non  sit  militare,  scd  rel)ellare ;  non  sit 
plantare  vineam ,  sed  eradicare ;  non  sit  pascendos 
congregarc ,  sed  perdendos  a  grcgc  scpnrare. 


38.  Sicot  autcni  i|)si  qui  diviiom  religiosis  dhs/tqmm 
alontur  atque  vestiuniur  (neqne  enim  ad  suas  neeei- 
silates  nihil  accipluut ,  nisi  ab  eis  qui  res  suas  tcii* 
dunt),  non  tamen  judioantur  atqiie  danmantiir  ab  ex- 
edlentioribus  Christi  mcmbris,  qui  majoriTirtnle, 
qnam  moltum  commendat  Aposiohu ,  sois  se  nuinibas 
transigont  {Act.  xx ,  34)  :  sic  nec  istl  damnare  debent 
Uiferioris  meritl  chrisUanos ,  quonim  opibus  ^  transi- 
guntur ;  sed  recte  vivendo  et  recte  docendo  iiiagis  eis 
dicere,  Si  nos  vobi$  ipiritualia  semtnammus^  magmm 
est  »  vettra  cttmaHa  metamui  (1  Gor.  ix ,  11)  ?  Mullo 
quippe  mmori  hnpudentia  servi  Dei,  qui  manuum  sua- 
rum  honestis  operiiMis  venditis  vivuiit ,  damnant  Islos 
a  quibus  nihil  accipiunt,  quam  Isti  qui  propter  aliqiiam 
corporis  infirmitatem  non  valentes  manibus  operari , 
damnanl  eos  ipsos  de  qnonim  focultaiibns  vivnnt 

39.  Ego  qui  haec  scribo ,  perfeciionein  de  qua  l>e- 
miniis  locutus  est,  quando  ait  dlviti  adolcscenli»  Vade^ 
vende  omnia  qum  habes^et  da  pauperibus,  eihaMis 
ihesaurum  in  c€eto;et  vem,  sequereme{Matlh,  xtx,2l), 
vehementer  adaniavi,  et  non  meisviribus,  sedgratia  ip 
sios  adjuvanie  sic  feci.  Nequc  enim  quia  dives  non  fui , 
idtfO  minus  mibiimputabitur :  namneqiie  ipsi  AposloU, 
qui  priores  hoc  fccerunt ,  diviies  fuerunt.  Sed  totiim 
roundum  dimittit  qui  et  illud  qtiod  habei ,  el  quod 
optal  habere ,  dimittit.  Quantum  autem  in  bac  perfc- 
ctionis  via  prolecerim,magis  quidem  novi  ego ,  qiiam 
quisquam  allus  bomo ;  sed  magis  I>eii8  qnam  ego.  Et 
ad  hoc  propositum  quaniis  possum  viribus  alios  exhor- 
tor ,  et  in  nomine  Domini  haheo  consortes ,  quibus 
boc  per  meum  minisierium  persuasum  est :  sic  lameii 
ut  prxcipue  sana  doctrina  tencatur ,  nee  eos  qul  bla 
non  faciunt,  vana  contumacia  judicemtis,  dicenteseis 
oiliii  prodesse  quod  podice ,  quamvis  conjugaliter  vi- 
vunt ,  quod  domos  suas  et  lamilias  ehristiane  regunt , 
quod  operibus  misericordiae  sibi  Ihesaurixant  in  posie- 
rum ;  ne  isla  dispulando,  non  Scripturammsanctanun 
tractaiores ,  sed  eanun  accusatores  inveiiiamor.  Qiiod 
ideo  commemoravi,  quoniam  isii,  quando  lalia  dicere 
proliil)entur  ab  eis  qui  hoc  Domini  consilium  non  ce- 
perunt,  respondcnt  cos  talia  disputari  nolle,  quoniam 
yiliis  suis  favenl ,  et  domlnica  pnecepla  Implere  de- 
Irectant :  quasi  non ,  ut  de  iis  taceam  ,  qui ,  licet  in- 
finniores,  religiose  taroen  utuntur  divitiis,  etiam  ipsi 
cupidi  et  avari  roale  his  utentes ,  et  in  terreno  the- 
sauro  cor  lulcum  figentcs,  quia  et  ipsos  necesse  esi 
usque  ad  finem  portet  Ecclcsia ,  sicul  illa  reUa  usque 
ad  littus  pisces  malos  {Idetn^  xni ,  47 ,  48),  tolerabi- 
liores  iii  ea  sint  quam  isti ,  qiii  talia  sermocinando  el 
disseminando ,  ita  se  videri  magnos  voiunl,  quia  di^ 
vilias  suas  vcl  quantulacumque  patrimonia  ex  prae* 
cepto  Domini  vendidcrunl ,  iit  e]us  haereditalem ,  qu« 
usque  ad  Anes  terrae  dilatatur  atqoe  diffunditur  bac 
doctrina  non  sana  perturbare  atque  everlere  mo- 
iiantur.  j 

CAPUT  Y.  —  40.  Unde  quia  ex  bac  quidem  oeca- 
sioiie ,  sed  tamcn  jam  breviler  dixi  qiiid  etiam  de  Ec- 

*  Edd.,  operibuSf  cujus  loooimus  e  vatic.  VSs.  subsUUHt 

op^bus. 


m  EPISTOLARiUir 

clesia  Clirisli  iii  boc  soeculo  scntiam ,  id  csl ,  qiiia  us- 
que  ad  rincm  liujus  s«x*culi  ncccssc  esl  portel  boiios  et 
nialos ,  quoniam  et  hoc  inter  tuas  quxstioiies  inlerro- 
gasti ,  proliiam  cpistolam  jam  tandcm  aliquando  coa- 
cludaro.  JuralionenicaTequanturo  potes.  Meiiusquippe 
nec  verum  juraiury  quam  jurandi  consiietudine,  et 
in  perjiurimn  sxpe  caditur,  ei  sempcr  pcrjurio  pro- 
pinquatur.  Sed  illi ,  quantum  aliquos  corum  audivi , 
quid  sil  jurare  prorsus  ignorant :  putant  enim  se  non 
iurare,  qtiando  in  ore  liabent,  ScU  Deu$  (II  Cor.  iii,  2); 
ct,  Testis  e$i  Deu$  {Rom.  i»  9,  el  Philipp.i,  8) ;  ct, 
Testem  Deum  invoco  $uper  animam  meam  ( II  Cor,  i  , 
^5) ;  quia  non  dicitur,  Per  Deum^  el  quia  talia  repe- 
riuntur  iii  apostolo  Paulo.  Scd  etiam  ilia  ibi  contra  eos 
inventa  est  quam  '  confltentur  esse  juraUonem,  ubl 
nt  Aposlolus  :  Quolidie  moriar^  per  f9e$tram  gloriam^ 
Uatre$^  quam  Imbeo  in  Chri$ta  i4$u  Dxfmmo  no$tro 
(1  Cor.  XV,  51 ).  la  gnecis  eiiim  codicibus  rcperitur  om- 
iiino  esse  hanc  jurationem  :  ne  quis  in  laiina  lingiia 
b::c  sic  inlelligat  dicium ,  per  pe$lram  gloriam ,  quo- 
inodo  dictum  esl,  per  nusum  adnentum  iterum  ad  90$ ; 
ci  multa  simiiia ,  ubi  dicilur ,  per  allqyid ,  et  non  esl 
jiiraiio.  Sed  non  ideo  quia  in  suis  Litteris  juravit  Apo- 
siolus ,  vir  in  veriiate  flrmissiraus » ludus  nobis  debet 
csse  jiiratio.  Multo  enim  tutius,  ut  dixi,  quantum  ad 
iios  atlinct,  nunquam  juramus ,  ut  sit  in  ore  nostro, 
£«/,  e$t ;  non,nan^  sicut  Dominus  roonet  (Maitk.  v« 
57).  Non  quia  peccatum  est  •  verum  jurare  :  sed  quia 
gravissimum  peccatum  cst  Talsum  Jurare ;  qiio  citius 
cadit  qui  consuevit  jurare. 

il.  Af.cepisti  quod  mibi  videtur  :  melius  cxponant 
i;ta  meliores;  non  isii  quorum  novi  jam  seiuentiam 
rcprobandam ,  sed  alii  qui  veraciter  possunt.  Nam  et 
ego  paratior  sum  dicere  quam  docerc ;  et  tu  magnum 
coareres  beneflcium ,  si  ca  quae  illic  a  sanclis  fratri- 
bus  advcrsus  istorum  vaniloquia  disscruntur ,  non  mc 
facias  ignorare.  In  Uomino  recte  et  fidcliiervivas,.di- 
leclissime  fili. 

EPISTOLACLVIII  •((!). 

Evodiu$  Vzalen$i$  epi$copu$  taudabile$  more$  ac  felicm 
adok$centi$  cuju$dam  obitum  pre$ecutu$ ,  eju$que  et 
aliorum  defunctorum  narrati$  apparitionibu$f  inquirit 
utrum  anima  per  mortem  $oluta  non  omni  careat  cor- 
pore^  quo  pos$it  ferri  de  loeo  in  locum.  Tum  edoceri 
cupit  qua  varia  ratione  de  Deo  et  homiHibu$  dicitur 
iapientia. 

Domino  venerabililerque  dilcctissimo  fratri  el  consa- 
cerdoti  Augustino,  et  frairibus  qui  tecum  sunt,  Evo- 
Dius,et  fraires  qui  mecum  sunt,  in  Domino  salutcm. 
i.  Debilum  flagito  epi$tol4B  quam  mi$i;  et  volui  primo 

illud  iU$cere  quod  interrogavi ,  ei  po$tea  hoc  requirere. 

Audi  rem^  quia  dignari$^  qum  me  fecit  impatientem^ut 

etidfe$tinarem  no$$e,$i  fieri  pote$t,in  hac  vita.  Quenh- 

*  Lov.  et  pleriqaeuss.,  noRom/i/eiitor.  At.  Bad.  Am.Br.et 
Ms.  cisterc.  negatloae  carenu 

*  Ad  codicem  vaticaaum,  in  quo  solo  Ms.  reperitur.  re- 
cognita  est,  et  ad  Lov. 

(a)  Alias  SS8 :  quae  autem  !S8  crat»  nunc  130.  ScrirU 
au.  drdler  414. 


CfcASSIS  ni.  694 

dam  puerum  habui  pre$byteri  Armeni  Melonitam  /!- 
lium  notarium  :  hunc  jam  $asculo  $e  mergentem^  nam 
$chola$tico  procon$uli$  excipiebat ,  per  meam  eruit  Dcu$ 
humilitatem.  Fuit  quidem^  ut  puerUi$  ata$  habet^  promr 
ptu$ ,  atiquatUulum  inquietu$ ,  el  accedenle  aUaie  {nam 
vigenmo  ei  $ecundo  anno  iolvitur) ,  iia  eum  graviUu 
fNorv/ii,  ei  cu$to$  bona  vita  omavii,  ui  $ati$  dctectel 
ejue  habere  memoriam.  Erat  tuUem  $trenuu$  in  noti$ , 
ei  in  $cribendo  bene  taboriosui ,  itudio$u$  quoque  ei$e 
coeperat  tectionis ,  ul  ip$e  meam  tarditatem  cau$a  tegendi 
noctumi$  hori$  exhoriareiur ;  nam  aUquanto  tempore 
nocti$  ndhi  ip$e  tegebat ,  cum  onmia  titui$$eni :  nec  vo- 
tebat  prwierire  tectionem ,  iitst  inteUexi$Met ,  el  tertio  ei 
quarto  rcpetebai ,  ei  nec  tUmitiebal  ^  ni$i  ^bi  apparui$$ci 
quod  quarebai.  Coeperam  eum  non  qua»  puerum  et  no- 
tarium  habere^  $ed  anucum  quemdam  iaU$  nece$$arium 
ei  euavem.  Detectubant  etdm  me  fabulas  ipsiu$» 

2.  Optabat  quoquey  quod  ei  pr<e$titum  esi ,  di$$otvi  et 
e$$e  cum  Chri$to  {Phitipp.  i,  23).  Nam  mgrotavii  lex- 
dedm  diebu$  apudpareniei  $uo$,  ei  memoritevi  de  Scrt- 
pturii  pene  tota  wgritudine  toquebatur.  Sed  ut  ad  finem 
vitm  proximui  eae  coepH^  peattebai  audientibui  ommr 
bu$ ,  c  Detiderai  et  properai  aniina  mea  ad  atria  Dd  i 
{P$at.  LXXXI1I9  3);  et  po$i  hcec  iierum  p$attebat , 
c  Impingua$ii  in  oteo  eapui  meum;  ei  pocutum  tuum 
inebriam  qutm  prmctarum  e$i  (Psoi.  xxii,. 5)!  1  Ibi 
fuii  occupatui ;  hac  se  obteciabai  comotatione.  Ddnde 
cum  so/ot  coepi$iet ,  iignare  se  cospii  in  fronle,  ita  ui 
$ic  de$cenderei  nuunu  ad  oi  quod  $ibi  cupiebat  iignaref 
cum  jam  interior  homo^  eL  bene  renovatui  de  die  in 
diem ,  domum  tuteam  <Umin$ut.  Mihi  tanium  gaudium 
accrevii ,  ut  arbiirer  quod  dimi$$o  proprio  corpore  in 
meum  animum  ingre$$ui  iit^  ei  ibi  mitU  quamdam  /tict- 
ditatem  praaentim  vub  prtB$tei,  quia  Uberaiione  et  iecU" 
riiate  Uliu$  nimi$  gaudeo ;  did  non  pote$t.  Non  enim 
tevem  d  exliibui  $oUicitudinemf  timen$  mtati  adote$cen-' 
ti$»  Nam  curavi  ex  eo  qucsrere ,  ne  forie  fenunm  coit/o- 
gione  fui$$el  pottutu$  :  tiberum  $e  e$$e  te$tatu$  c$li  ma- 
gi$  ut  no$trum  gaudium  cumutaretur.  Solulu$  e$t  ergo, 
Ex$equia$  prmbuimtu  $ati$  Itonorabite^^  et  digna$  tantm 
animm;  nam  per  triduum  Itynmii  Dominum  cottauda^ 
vimui  $uper  $eputcrum  ipdui ,  ei  redcmptionii  Sacra' 
menta  terUo  die  obtutimu$. 

3.  Sed  ecce  po$i  biduum  qumdam  vidua  hone$ta  Ur' 
biea  de  Figentibu$,  qum  duodecim  $e  anno$  viduam  dir. 
eebat^  ancilUi  Dd ,  $ommum  vidii  tate,  Videi  quemdam 
diaconum  ante  quadrienniwn  corpore  exutum,  ewn  $err 
vi$  et  andtlii  Dd  mginibui  el  dduii  pataiium  prmpar 
rare.  Omabatur  aif/em,  ui  ctariiai  tod  ftddisH^  et  tocui 
omnii  argenteui  ptUarelw.  Cum  itta  itudiodtu  interror 
ga$$ei  aUnam  hoe  prmpararetur ;  re$pondit  itle  diacor 
ntii,  puero  qui  heetemo  coneuniptui  esl,  /l/to  pre$bytm 
prmparari.  Et  in  eodemipatatio  tpiemtiam  $enem  caniUw 
datum  apparuiue,  qui  juberel  duobui  candidatii  ul  per^ 
gerentf  et  eorpui  abtatum  de  $eputcro  ad  cmtum  ievarent^ 
CumquCt  inquU^  de  iepulcro  corpui  ftuaet  Oiiumpium 
atque  in  cmtum  tevaium^  ramoi  roiarum  drginum  (ft( 
enim  ctausm  appeltari  iotent)  de  codcm  $cputcro  itirce^f 
xi$$e. 


6db 

4.  Narrctl  qidd  IkerU  getium.  Modo  tiumiioHem  am- 
dhe  d^gnan^  el  doce  quod  gueno.  Cog^t  enim  me  istiue 
mdmee  migraiio  ialia  pereuHcUni.  Cam  in  corpore  eu- 
mui,  e$i  noHi  eenmu  interior  toien  pro  agilitaie  etudii 
noeiri ;  ei  tanio  vigilaniior  ei  ferveniior,  quanto  fuerinuu 
etudiotiores ,  ei  adkue  impedimenlo  eorpark  reiardari 
nos  videtur  es$e  probahile,  Quie  autem  omnia  qum  «rf- 
fyttis  ex  corpore  palitur,  poterit  enarrare  f  Inler  ha$  twrbas 
et  molestias,  ex  suggettionibuSf  ex  tentalionibus ,  ex  ne- 
cessitatibus,  divcrsisque  catamilatibus  venientes,  fortitu- 
dinem  suam  non  deserit  animus  :  resistitf  vincit ;  ati- 
quando  vincitur,  Tamen  quoniam  meminit  sui ,  agiiior 
ei  soUicitior  elficilur  excilatus  tanlis  laboribus,  et  rumpit 
quosque  nodos  nuditice,  et  transit  ad  meliora»  Quid  di- 
cam  digitatur  inteltigere  Sanclitas  tua.  Ergo  cum  in  hac 
vita  ttmus ,  talibtu  egestatibus  impedimur ,  el  lamen  , 
sicui  scriptum  est ,  c  supervincimus  per  eum  qui  ditexit 
nos  I  (Rom.  viii,  57).  t^euntes  de  corpore,  et  Mus 
omne,  et  agite  peccatum  evadentes,  qm  tumus  ? 

5.  Et  primum  qucero  utrum  aliquod  corpus  sit ,  quod 
rem  incorpoream,  hoc  est  iptius  animm  tubstantiam  non 
deteraif  cum  dimiserit  hoe  lerrenum  corput ,  ne  forle 
de  qualuor  unum  ul »  aul  aerium ,  aui  celherium.  Cum 
enim  ineorporea  tit  anima^  si  omni  eorpore  earei,  jam 
una  eti  omnium.  Et  ubi  erii  itle  divet  purpuraiut ,  el 
Laxarut  vutneraiut  ?  Quomodo  eiiam  meritis  discemen- 
tur,  ul  Hlepmnam,  ilte  gaudium  habeat^  ti  una  ^  ex  omni- 
imt  incorporeis  apparuerit  anhna  :  si  lamen  /igurate  ilLa 
mgidficala  non  suni,  Certum  est  aulem,  qum  locis  tenen- 
fnr,  eorporibtts  tenentur,  ul  ille  dives  in  ftamma,  el  pau- 
perille  in  sinu  Abrahm  (Luc,  xti,  19, 22).  Si  loca  sunl, 
eorpora  sunl^  et  in  corporibut  animm  tunt;  in  corpore 
auiem  <i  pmnm  vet  prmmia  in  contcientiis  suni,  Quanis 
eti  itta  una  anima,  effecta  ex  mutlis  animis,  affligatur^ 
el  Imlelur  in  titta,  ul  appareai  tubslantia  ex  multis  ani- 
mt  collecta ;  aui  st  hoc  dicitur  quemadmodum  una  ru 
animut  incorporeut^  ei  in  eo  memoria  ett^  el  voluniaty 
ei  inleiieclut »  et  hm  omnet  cautm  incorporem  tunt ,  el 
lUibent  offldorum  congruam  portionem  * ,  nec  tamen  ai^ 
tera  alteram  impedil,  (Jtcumque  pulo  posse  responderi, 
ut  et  aliquas  poenm^  et  aliquat  proemia  comitenturin  una 
ex  mti/iis  animit  collecta  tubstantia. 

6.  Aut  ti  non  ila  est,  quid  impedit  ti  unutqnisque  ani' 
ntutt  cum  corpore  hoc  solido  earet^  aHud  habeat  corpus, 
ut  ipse  animut  temper  atiquod  corpus  animet ;  aut  quo 
trantitum  fadt,  si  uUa  regio  est  ad  qiuim  eum  necessi' 
lat  ire  compeHit?  Quandoquidem  ei  ipsi  AngeR  nec 
multidid  postunl,  st  itoit  corporibut  numerentur;  ut 
ail  ipta  Veritat  in  Evangelio ,  c  Pottem  rogare  Patrem 
niium  ut  duodedm  mihi  legionet  angelorum  misisset  i 
(Matlh.  XXVI ,  53).  Ddnde  cum  contlel  Samuelem  tn 
corpore  fuitte  vitum,  quarido  exdtatut  esl  ad  petitionem 
SaAi  (I  Reg.  xiviii,  !i);  et  Moysen ,  cujut  corput  te- 
pultum  eti  tecundum  EvangeUum^  manifettum  tit  in 
eorpore  eum  venisse  ad  Dominum  in  monle  {MattH. 
xvn,  5),  cum  constitistent.  Quanquam  el  in  apocrgphis, 
el  in  secreiis  ipsius  Moysi ,  qum  tcriplura  caret  auctO' 

'  Ijov.,  simiimi.  scd  vorius  Ms.  vaiic.,  d  una, 
*  vatic.  codcx  babcl,  proportionem. 


8.  AVGUSTLNl  fiPKGUn 

rjto/e,  iuiti;  cum  atcenderei  in  mmUem  ui  martMim^ 
vi  corporit  egkitur.  ut  aliud  ettet  quod  ierrm  mandara* 
tur^  atiud  quod  angdo  eondtanti  todmreiur.  Sed  nou 
taiit  urget  me  apocryphorum  prmferre  oenieMAm  iHs$ 
eupericnhut  rebut  depnitk.  Videndum  erfo^  etuueam- 
doritate  mve  ratione  indagaudum  quod  pueeiimr.  Sed 
didlur  quod  returreetio  futura  otlendal  eam  amni  car^ 
pore  caruitte,  Nee  taiit  impedit^  quandoquidem  iUi  Am" 
geU,  qui  invisibiles  etiam  tunt,  cum  corporibua  apparere 
votuerunl  el  videri ,  et  qumcumque  Ula  potitio  corporum 
tilt  eorum  tpiritibut  digna,  lameu  apparueruni  ad  AbrU' 
hftm  {Gen,  xviii,  %  el  ad  Tohiam  (Tob.  zu»  15).  Ilet 
fien  poteti  ui  teturrectio  quidem  carmt  itliut^  qsuB  hene 
ereditur  fuiuru  til ,  tamen  tic  anbna  iUa  reddaiur »  «1 
earpore  aOquo  nunquam  earuitse  reperiaiur»  Cum  enim 
ex  quatuor  eUmentit  corpus  iptum  constei^  unmm  vide» 
tur  amliere ,  caiti<Kiii  tdiicel ,  cum  e  corpere  itio  iHi- 
grare  ndeatwr.  Nam  remanei  quod  lerrenum  «tl,  ff  li- 
igftior  noit  deett;  nec  frig^dm  materim  elemenlum  abeei  : 
totum  ilU  exinntur  catidum ;  quod  forte  tecum  ipte  ani' 
mus  trakitf  n  de  loco  ad  locum  migral.  Hoc  inierim  de 
corpore  dixerim. 

7.  Videtur  quoque  mUd  quod  ti  in  corpere  podtme « 
utjam  dixi ,  vegelo ,  ttrenua  utitur  mentit  intetUimme , 
quanto  magit  expedilut ,  agiiit ,  vegetut ,  feruent ,  eire* 
nmut,  intentut  eritf  et  eapador  eHldlur  ne  meUar ,  «f  m 
corp&re  potilut  gutlttveril  virtuiem  !  Qmo  depotite 
quoque  abstertft  nuke^  Iptutterenws  effeelut  etf,  in 
qniltilate  dne  lentatione  podtut^  wideat  quod  dedderm' 
veril ,  amptexelur  quod  amamt.  Recordetur  quoque  ei 
omkortim,  el  quos  jam  pramuserat ,  agnouat ,  el  quot 
poU  te  dimidt :  forte  de  ett ;  ego  netdo,  diteere  queeto. 
Satit  auiem  me  perturbat^  ti  toporem  quemdmm  acdpit 
anmut  ipte^  ne  latit  <tl,  qualit  eum  dormit  in  eorpare 
centtUulutt  quad  teputlut^  ei  in  tpe  Umium  vivent: 
cmierum  nihit  habent ,  iit4iii  teient ;  mamme  d  temnie 
nulio  puttetur    Qum  ret  vehementer  terrei,  et  quad 
exttinctum  indicat  ammum, 

8.  Itlud  etiam  qumro^  d  corput  hahere  fuerit  indaga^ 
tut^  utrum  el  atiquo  tensu  non  careal?  Certe  d  non  od&^ 
tandi  necessilas  d ,  ut  puto ,  ingeri  potest ,  neque  gu' 
standi ,  sed  nec  tangendi ;  dii^tlo  remanere  ddendi  d 
audiendi.  Nam  quid  est  quod  audire  dicunlur  dmmonet^ 
non  to  oifiai^iK  quos  vexanl^  nam  et  in  Ais  qumtiioeti; 
ted  etiam  cum  apparent  in  corporibut  tuit  ?  De  vitu 
autem  quomodo  tranteunt  de  toco  in  tocum ,  d  corput 
hiibent^  si  sensu  vidbiti  duce  carent  ?  Pulat  non  iia  tuui 
afdmm  humanm  cum  de  corporibut  egrediuntur ,  «l  et 
ctitput  aUquod  habeant,  el  tentu  atiquo  non  eareant? 
Quid  eti  et  ittud,  quod  plerique  mortui  md  tunt  tjc 
domibus  ila  ingredi^  ul  sotiti  «iml,  mil  per  diem ,  aui 
per  nodem  a  m^antibut ,  ab  ambulantibut  ?  Non  koc 
semel  audid^  et  itlud  quod  didlur  plerumque  ln  qua 
dam  particuta  noctis^  in  tods  in  quibut  humaia  cor- 
pora  tuni^  et  maaime  in  badiicit  fieri  tumuitut  et  ora- 
ticnet.  Non  euim  ab  trito  Aoc  audisse  me  memhn;  nam 
tettit  al  dtionit  istius  dr  quidam  sanclut  pretbper^  q/m 
muititudmem  lalium  de  baptisterio  exeuntium  m  eorpm^ 
ribut  luddit,  el  potlea  in  medio  ipdut  ecclemm  ermlenee 


wt 


amwjkKiM  GLAsns  n. 


admUrU,  Bmc  ergo  MNiiia  mU  UH  nottras  iHqmnliom 
fment  ^  imt  $i  (abtUm  wni ,  mrum  :  tamen  vellmn  o/i- 
quid  ex  hac  re  nosie^  quia  venimUf  0I  vimlani^  ei  videm- 
tnr  exceplie  wfmmi, 

9.  Ex  qulbut  aUu  naseitur  qum$iio,  Non  enim  moih 
pkamasiam  ego  curo,  quam  tf6i  eor  inenuUlum  fingrl  : 
viiitationet  loquor.  Quomodo  apparuit  Joieph  per  im»- 
nium  {Matth.  1, 20),  qnomodo  pkrique  viiitati  iunt.  Sk 
ergo  et  noitri  quoi  prenniiimui  aliquatuh  veniunt^  ipti 
apparent  per  tomniuniy  et  loquuntur.  Nam  memim  me 
egoipte^  et  Frofuturum,  et  Privatumf  et  Servmum, 
quot  memiM  tanelot  virot  de  monatterio  pteecetnite  ^, 
locutot  ndhi ,  et  ita  factum  fuitte  ui  dixerunt.  Aut  ti 
aliquis  tpiritut  metior  ett,  qui  eorum  figuram  attumit^ 
ei  mentem  vititat ,  viderit  iite  cui  omnia  nuda  a  tunma 
cervice  tuni.  Si  quid  ergo  de  hit  omnibut  tmt  Sanctitati 
Dondnut  per  rationem  loqui  dignabitur^  rogo  ui  facere 
tne  dignerit  participetn  hujut  tdentitB.  Frmierire  oii- 
(6111  ei  hoe  nolui;  forte  etum  pertinet  ad  inquinlionem 
nieam. 

10.  Puer  ipse  de  quo  aqftur,  tempore  quo  tolveba" 
iuty  exhibitus  quodammodo  pergit.  Nam  videtur  per 
i(mmiwu  condiidpulut  et  eonlector  iptiutf  cum  quo  miki 
excipiebat^  qui  jam  auie  octo  mentet  corpore  erat  exem^ 
plui  ^  vemtte.  Cum  inlerrogaretur  ab  eo  qui  eum  iunc 
cemebat ,  cur  advemttet ;  ait  Uie ,  Ad  amieum  meum 
hunc  ducendum  veni :  ei  Ua  faetum  eti.  Nam  et  in  domo 
ipta  tem  euidam  pene  vipianti,  apparuit  homo  taurum 
ponant  in  manu,  tcriplum.  Al  ubi  itte  vitut  ett,  adjun" 
gilur  adhuc  quod  pott  exitum  pueri ,  pater  iptiut  pre» 
tbgiep  eum  tene  Tlteatio  m  monatlerio  ette  cceperant 
contotandi  te  gratia ,  ted  pott  iertium  diem  pueri  de^ 
functi ,  videiur  idem  puer  ad  monatierium  ingrettut ,  et 
a  quodam  fratre  per  quoddam  tomnium  inierrogatur 
ulrum  tcirei  te  fuitte  mortuumt  Dixii  te  tcire.  Utrum 
fuiitei  a  Deo  reeepiut?  Et  hoc  tecum  magna  reiuHi  grch 
tutaHone,  Cumque  cauta  quasreretur  cur  adveniitet ,  aii 
innc  itle:  Mittutium  ut  exhibeam  patrem  meum.  Evi- 
gitat  cui  hm  ottendebantur,  el  narrai.  Pervenit  utque  ad 
aurem  efuicopi  Tkeatii.  Qui  permotut  objurgavit  dicen* 
ttm,  ne  facite  perveniret  ad  aurem  pretbyteri,  ei  pertvT" 
baretur  taH  nunlio.  Qmd  diu  f  Poti  diet  forle  quatuor 
visitaliottit  cwn  loquitur,  nam  modicam  tenterat  febri-^ 
cntam ,  periculum  nuttum  erat ,  medicut  aberat ,  qui  pe- 
nitut  ioHicitudinem  nultam  ette  tftiaretur :  ai  ubi  te  in 
leetum  incHnavit ,  tolututett  idem  pretbgler.  Nee  taceo^ 
ei  in  hoe  ipto  die  quo  puer  tohebaiur^  petii  patrem  ad 
pacem,  ei  petit  terlio,  et  in  tinguHt  otculh  dicebat  p»- 
tri,  Pater,  dicamut  Deo  gratiat^-et  patrem  cogebat  ut 
pariler  tecum  dixitui ,  quad  eommunem  exhortant  ad 
migrandnm  ex  hac  vita.  Nam  inler  utrotque  seplem  dies 
medH  numerantur.  Quid  fiet  de  tantis  rebusf  Qmt  erH 
occuitarum  itiarum  causarum  fideHinmut  magitier  f 
Mituo  cordit  mei  refundit  te  Hbi  in  tempore  anguttiee, 
Ditpentalio  exifut  pueri ,  ejutque  palrit  ett  matdfesta , 
^iita  duo  patteret  non  cadent  ad  terram  jme  volunialte 
Pairii  {Maith.  x,  fQ). 

It.  Aninmm  evgo  omni  corpore  carere  pemiui  non 
*  vailc.  Ua.,  orocetsisse. 


posse,  ilta  ret,  ui  puto^  ottendii,  quia  Deut  totut  omsti 
eorpore  temper  caret.  Pott  irantitum  autem  antmo», 
^iiam  mofM  tngiUmtiorem  forearbiiror^  expotitio  iauim 
motii  corportm  otUndii;  tunc  enim  in  aclione  et  cogm» 
iione  expedila  tanto  vtneuto^  ui  puio^  apparet  prcutam' 
Hor^  et  omnii  ilta  quiet  ipiritualit ,  ommbut  perlurbth' 
Honibut  et  erraribut  tiberam  demonttrat,  non  marcidam^ 
et  quati  tegnem ,  et  torpidam ,  et  impticaiam  fadt ; 
quippe  cui  tufficit  perfrui  eHam  ipsa  liberiaie  quam 
adepta  ett ,  cum  mundo  ei  corpore  caret ;  rutm  inteiiO' 
ctum  ea  patci ,  et  ponere  ot  tpirituaie  ad  fontem  vilet 
prudenter  dixitli,  ubi  ett  fetix  et  beala  proprietate  mmitit 
iuw,  Nam  aHquando  ego  Servitium  fratrem  poti  ^ut 
exitum  per  somnium  vidi  adhuc  poiitut  fn  monaiteriOt, 
qui  dix.i  quod  not  per  rationem  laboreumt  iendere  ad 
inteUectum^  te  aulem  et  talet  in  ipta  conianptutionit  d^ 
leeiatione  manere. 

13.  Pelo  quoque  ut  quoi  modit  fapieitfta  dicatur^ 
oslendafmihi;  ui  tapieniia  Deut^  ut  tapientia  animut 
tafnent ,  quomodo  diciiur  ui  lux ,  ut  tapientia  Beteleol 
qui  fabricatui  eti  Tabemaculum ,  vei  unguentarium ,  ut 
tapienlia  Salomonit,  vet  ti  qua  ett  aHa,  et  quid  invicem 
diitent :  et  utrum  una  itla  tapientia  cBlerna  cum  Patre 
in  hit  gradibut  inteltigenda  tit ,  quomodo  diverta  munem 
dicuntur  Spiritut  tancti  qui  dividii  unicmque  propria 
prout  vutt.  An  exctpta  Ula  tota  tapientia  qtue  facta  non 
ettf  itlm  faeteB  tunt,  ei  propriam  habent  substantiamf 
an  effecta  sunt  et  ex  defimtione  operis  aceeperuni  f  MuUa 
requiro;  det  iHn  Dominus  et  graiiam  hneniendi ,  ei  la- 
pientiam  dictandi^  et  ad  not  celeriier  tcribemH.  ImperiH 
et  ruttice  tcripn :  ted  quia  dignarit  notte  quid  qwtram^ 
per  Chriitum  Donnnum  obsecro  ut  in  fdt  corrigat  me , 
ei  doceat  quod  intetligis  me  tcire  cupere. 

EPISTOLA  CUX  *  (a). 

Augutiinut  Evodio^  respondent  ad  quasttionet  de  amma 
totuta  corporCf  et  de  vitit  prodigiotit. 

Domino  bealissinio,  el  vencrabili  nc  desiderabilf  fntri 
ac  consacerdoii  ineo  Cvodio  ,  et  tccuni  fratribiis » 
AuGUSTiNUS,  et  mecum  fraire»,  ia  Domino  sakk 
lem. 

i.  Frater  iste  nomine  Barbarits,  servus  Dei  est 
jam  diu  apud  Hipponem  conslitutus,  et  vcrbi  Dci  fer* 
vidus  ac  studiosus  auditor.  Desiderjvit  ad  tuam  San* 
ctltafem  litteras  nostras ;  In  quibus  tibi  eum  in  Domrno 
commendamus ,  ttbique  per  eum  salutem  debiiam  di* 
cimns.  Lltterb  antcm  Sanctitatis  tuae,  quibus  ingentes 
texuistl  quxsiiones,  respondere  operosissimum  est» 
ctiam  otiosis,  et  miilto  majore  quam  nos  sumus,  pra'<« 
ditis  facultatc  disscrcndi  et  acrimonia  intelligendi^ 
Duarum  sane  epislolarum  tuarum ,  quibus  multa  el 
mngna  conquiris ,  una  nescio  quomodo  aberravit ,  el 
diu  qnxftita  non  potuit  reperiri :  altera  vero,  qux  In- 
venta  est,  habet  commcndationem  suavissimam  servl 
Dei  boni  et  castl  adolescentls,  qoomodo  ex  hac  vita 
rolgravcrit,etquibu8  vlsionum  fraternarum  attestation 

*  Receosita  ad  b!.  cc  cb.  flT.  gg.  r.  sb.  vc.  duos  t.  tret 
v.  et  ad  Am.  Bad.  Rr.  Lov. 

(a)  Alias  100 :  quae  autem  150  erat,  mmo^  fiSl  Scri|iia 
|XK>t  supcriprem« 


8.  AUfiusTmi  EPiseon 


*M 


mlnis  lAerttym  cjus  vobis  insinuari  poUierii.  Deiude 
ex  hac  occasione  proponis  el  versas  de  anima  obscu- 
rissimam  <iuestioiieiii ,  ulrum  cum  aliquo  corpore 
egredtalur  e  corpore,  quo  possil  ad  corporalia  loca 
ferri»  vel  locis  corporalibus  conlineri.  Hiyus  igitur  rei 
Iraciutus ,  si  Umeu  ad  liquidum  a  Ulibus  qualcs  nos 
siimus*  examiiuiri  potest,  euram  alque  operam  nego- 
tiosissiniam  poj»(ulat ,  ac  per  hoc  menlem  ab  bis  oc- 
ciipationibus  otiosissimain.  Si  autem  breviter  visaudire 
quid  mibi  videatur,  nullo  modo  arbiiror  animam  e 
corpore  exire  cum  corpore. 

2.  Visiones  autem  illx,  fuiurorumque  pnedictiones 
qiiomodo  fiaiit » ilie  jam  cxplicare  conetur,  qui  novit 
qiia  vi  eniciantur  in  unoquoque  animo  tanlay  cum  co- 
gitat.  Videmus  euim ,  planoqiie  cernimus  in  eo  fieri 
i«rum  multarum  visibiliiim,  et  ad  cxtcros  corporis 
sensus  pcriinentium ,  innuinerabiles  imagines :  qu» 
non  intecest  quam  ordinale  vel  lurbide  fiant;  sed  tan- 
tum  quia  fiunt,  quod  manifestum  est,  qua  vi  et  quo- 
modo  fiant  quisquis  potuerit  expli$are  (qux  omiiia 
certe  quotidiana  sunl  atque  continua),  audeat  pncsu- 
mere  aliquid  ac  definire  etiain  de  illis  rarisaimis  visis. 
Ego  auiem  tanto  minus  boc  audco,  quanto  minus  id 
quoque  in  nobis  quod  vita  conliiiua  vigilantes  dor- 
niieniesque  experimur,  quo  pacto  fiat  explicarc  suffi- 
cio.  Noii  cum  ad  te  dictarem  lianc  epistolam ,  teipsum 
animo  contueliar,  te  utique  abseiite  aique  nescienle, 
et  quomodo  possis  bis  verbis  moveri ,  secundum  no- 
titiam  qiiac  mihi  de  te  inesl ,  imaginabar ;  alqtie  id 
quonam  modo  in  animo  mco  fieret,  capere  ac  inve- 
sligare  non  poteram,  certiis  tamen  non  fieri  corporcis 
roulibus ,  nec  corporeis  qualitatibus ,  cum  corpori  si- 
millimiim  fieret :  hoc  inierim  babcas ,  ut  ab  occupato 
ct  fesliiiante  dictatum.  In  duodecimo  autem  libro  eo- 
rum  quos  de  Genesi  scripsi ,  versatur  bxc  quacslio 
Tehemenier,  et  ex  muliis  rerum  expertarum  alquc 
crcdibilitcr  audiiarum  exeniplis  disputatio  illa  silve- 
Bcit.  Qnid  iii  ea  potuerimus  vel  cfTeccrinius,  cum  le- 
geris,  judicabis ;  si  tamen  Dominos  dignabitur  donare 
ut  eos  mihi  libros ,  quantum  possum  congruenter 
cmendatos ,  jam  liceat  cdcre ,  ct  mullorum  fratrum 
exspcctationem  non  jam  longa  disputatione  suspendere. 

3.  Narrabo  autem  unum  aliquid  breviter  uiidc  co- 
gites.  Frater  noster  Gennadius,  notissimus  fere  oinni- 
bus,  nobisque  charissimus  mediciis ,  qui  nunc  apud 
Garthaginem  degit,  et  Romae  siue  artis  excrcitaiionc 
pnepolluit,  ulhominem  religiosum  nosti,  atque  erga 
paupcruin  curain  impigra  misericordia  faciliiinoque 
aiiimo  Ijeaignissimum ,  dubiiabat  tamcn  aliquando,  ut 
modo  nobis  retulit ,  cum  adhnc  essct  adoiesccns ,  et 
in  his  eleeroosynis  ferventissimus ,  utrum  esset  uIU 
vita  post  mortem.  llujus  igitur  mentem  et  opera  mi- 
serieordioc  qiioniam  Deus  nullo  modo  desereret ,  ap- 
pamit  illi  in  somnis  conspicuus  juvenis  et  dignus  in- 
tcndi ,  ei(iue  dixit :  Sequere  me.  Quem  dum  sequere- 
tur,  venit  ad  quamdam  civitatem ,  ubi  audire  ccepit  a 
dextera  partc  sonos  suavissimx  cantilenae,  ultra  solitam 
notamque  siiavitatem ;  tunc  ille  intento  quidnam  es- 
set  p  aii  bymnos  esse  i>eatorum  alqiie  sauctorum : 


sinistra  autcin  parte  qiiiil  sc  vidit«e  reltilii » 
memini.  Cvigilavit,  et  somniam  fugit  *»  taaCumqnede 
illo  quanium  de  soinniocogitaTit. 

4.  Alia  vero  nocte ,  ecce  idem  ipe»  juienis  ^dm 
rursus  apparuit ,  atqne  ab  illo  utrura  cognoscerelur 
uiterrogavit :  respondit  iste  quod  etmi  beDC  plaaeqiie 
oognosceret.  Tuiic  ille  qusesivit  ubi  se  nossei.  Nec  me< 
morlae  defuit  quid  iste  identidem  responderel^  toinin- 
que  visum  illud,  bymnosque  sanctomin  ad  qiios  aa<- 
diendos  eo  duce  venerat,  qua  recentissimos  recorda- 
batur  facilitate  narravit.  Ilic  iile  percoiilatiis  est 
utrumiiam  id  quod  narraverat,  in  somnis  vidissel,  an 
vigilans  :  respoiidily  in  somnis.  At  ille,  Bene ,  iiiqait, 
recolis  :  verum  est ,  in  somnis  illa  vidisii ;  sed  etiam 
nunc  in  somiils  te  videre  scias.  II«g  cum  auilissei  isie, 
ita  esse-credidit,  aique  id  responsione  flrmavii.  Tiwc 
qui  bominem  docebat,  adjccit  et  ait :  Ubi  esl  niodo 
corpus  tuum  ?  Ule  respondit :  In  cubiculo  roeo.  Scisne» 
inquit  ille,  in  eodem  corpusculo  nunc  iiligaios  esse, 
et  clausos,  et  otiosos  oculos  itios,  nihilque  illis  oculis 
le  videre?  Respondit :  Scio.  Tunc  ille :  Qul  sunt  eiigo, 
iiiquit,  isti  oculi  quibus  me  vides?  Ad  hoc  isle  non 
inveniens  quid  responderet ,  obticuil.  Cui  luesitanti , 
ille  quod  bis  interrogaiionibus  docere  moliebalur, 
aperuit;  el  conlinuo :  Sicut,  inquil,  illi  ocull  camis 
lux  utique  in  dormiente  atquemlectttlo  jacenle»  nune 
vacant,  nec  aliquid  operantur,  et  tamen  suiit  isli  qoi- 
biis  me  intueris ,  et  isla  uteris  visione ;  ita  cmi  de< 
functus  fucris ,  nihil  agentibus  oculis  carnis  iuad  viia 
tibi  inerit  qiia  vivas ,  sensusque  quo  senlias.  Cavo 
jam  deinceps  ne  dubiics  vitam  manere  posl  niorlem. 
Ita  sibi  homo  fidelis  ablatam  dicit  hujus  rei  dubi^ 
tationcm  :  quo  docente ,  nisi  providentia  et  miseri- 
cordia  Dei  ? 

5.  Isla  narralione  dixerit  aliqiiis  lantx  rei  nos  non 
solvisse,  sc<i  vinxisse  *  qu.xstioncm.  Vcrunitamcn 
cum  his  vcrbis  credere,  vcl  non  credere,  iiberum 
cuiquc  sit ;  seipsum  quisque  babet,  qtio  se  avocet  ad 
profundissimam  quxstionem.  Et  vigilat  homo,  et  dw^ 
mil  homo  quotidie,  et  cogitat  bomo  :  dicat  unde  fianl 
ista  similia  formis,  similia  qualitatibus,  similia  moti- 
biis  corporum,  ncc  tamen  matcrie  corporali ;  dicat  sl 
potest.  Si  aiiiem  non  potcst,  quid  so  pnecipitat  de 
rarissirais  aut  incxpcrtis  quasi  definitam  ferre  senlen- 
liam  ,  cum  continua  et  quotidiana  non  solvat?  Ego 
autem ,  quamvis  quo  modo  fiant  ista  veluti  corporea 
sinc  corpore ,  verbis  prorsus  explicare  non  possim; 
tameii  sicut  scio  non  ea  corpore  fierl,  tiiinam  sic  sci- 
rem  quo  modo  discernercntur  quae  videniur  aliquando 
per  spirilum ,  ct  per  corpiis  videri  pulantur ;  qiiove 
modo  disiinguaiitur  visa  eorum  quos  crror  vel  impie- 
tas  plerumque  deludit,  quando  visis  piorum  aique 
sanctorum  similia  pleraque  narrantur  I  quorum  exem- 
pla  si  commcmorare  voluissem ,  tcmpus  mihi  poiins 
quam  copia  defuissct.  In  Domini  misericordla  vegete- 

*  in  Blss.  prope  omnilius,  et  Mnwuan  td  fitU;  Ibrte  no 
aufugU. 

*  Edd.,  auxhse.  M  \a  Mss.  mvlioris  noUc,  mxistc* 


Tti 


EPISTOLARUM  CLASSIS  01. 


W 


ris«  domine  beatissiinc,  et  vcncnbilis  el  detidcnibiiit 

fraler. 

EPISTOLA  CLX  *  («). 

Evoaiui  Auguitttto,  moven$  tjuienionem  de  ratiom 

el  Deo. 

Etodtus  Augusttxo  Episcopo,  salutcm  *. 

1 .  Perfecla  ratio  Ula  est  qtus  omnium  rerum  prcetlat 
icientiam^  et  maaime  cBtemarum  rerum  quce  inteltectu 
comprehenduntur  :  hanc  atemam  esse,  atemam  eue 
debuisse ;  ceternum  illud  es$e  quod  nec  ccepit ,  nec  mu- 
tatur,  nee  varialur,  ipsa  docel  atqne  ostendit  ralio : 
quam  necesse  est  esse  ceternam^  non  solnm  quod  ostema 
doceat  et  demonstret ,  sed  mutto  magis  quod  ipsa  ceter» 
nitas  non  polesl  eue  nne  ratione ;  quia ,  arbitfor,  non 
esset  aternitaSy  si  ratio  ipsa  ceterna  non  fuissel,  Ddnde 
Deum  esse^  vel  esse  debuisse,  nec  aliter  fieri  debere 
quam  ut  Deus  esset ,  ratio  demonstraU  Quce  uiique  sive 
essent  qui  hoc  scirent^  s}ve  non  essetit,  tamen  cumceler- 
nus  sit  DeuSf  dubilandum  non  est  cetemam  esse  rationem 
quas  Deum  esse  oportuisse  intenderet,  el  ita  ut  itU  se  de» 
monslraret  esse  cocetemam. 

2.  Sunt.atUem  qucedam  quce ratione  coguntur  ul  sinl^ 
ut  anterior  sit  ratio ,  el  effectus  posterior  ejus  rei  quam 
futuram  esse  ostendit  ratio :  ul  verbi  gratia,  cum  mun- 
dus  factus  estf  ratio  habuit  ut  fieret  mundus,  Prior  ergo 
ratio  quam  mundus  esl,  Ea  ergo  quce  scivit  ratio  futura 
esse,  subsecula  sunt^  ut  sit  princeps  ratiOf  postea  mundi 
operaiio.  Jam  nunc  quoniam  ralio  ostendit  Deum  esse^ 
vet  necesse  esse  ut  Deus  essel^  quid  cui  prceponemusf 
rationem  Dco «  aut  rationem  mundo »  an  Deum  rationi » 
sine  qua  Dcum  nutlatenus  esse  probabite  estf  si  enim 
Deum  esse  ceternum ,  esl  ratione  esse  cetemum^  quce  est 
ratio  ?  Ergo  aut  Deus  csl,  aut  Dei  est^  ut  ipsa  docel  ra^ 
tio  :  quas  si  ipsa  est  Deus ,  ratio  ostendit  Denm  esse  ra^ 
tionemy  et  possunt  isla  coccva  et  coasterna  esse.  Si  autem 
Dei  est  simititudo  hcec  ratio^  ostendit  rationem  Dei  esse 
simititer :  et  hoc  crit  cocevum  el  coostemum,  Deum  autem 
esse  similiter  fieri  non  posse^  nisi  esset  Deus^  ipsa  ratio 
ostendil :  qum  ratio  <i  auferatur ,  quod  dictu  nefas  esl^ 
non  eril  Deus ,  «/  ratio  non  ostenderit  necesse  esse 
Deum,  Tunc  ergo  Deus  est,  cum  ^us  ratio  ostendit  ut 
sil  Deus,  Deus  ergo  quia  esl :  fiite  dubio  est  ratio  qum 
docuit  quia  esi. 

5.  Quid  ergo  est^  si  dici  potesl^  m  Deo  primum ,  ra' 
tio,  an  Deus  f  Sed  Deus  non  erit »  nisi  fuerit  ralio  qtuB 
doceat  Deum  esse  debere,  Ratio  quoque  non  erit ,  nisi 
Deus  erit.  Nihil  ergo  ibi  pnmum^  el  poilremum,  Natura 
ergo  Itcec  divina  dmut  quodammodo  habet  el  rationem 
el  Deum,  Unum  autem  unum  generat,  aut  ratio  Deum^ 
aut  Deus  rationem,  Subjectum  ttutem ,  aut  in  subjeeto 
(orte  dicatur  ratio  et  Deus,  Dens  el  ratio  unus  in  uno, 
Bene  nutem  Deus  general  ralionem  :  qma  ralio  Deum 
esse  demonslral.  Intetligilur  aulcm  Deus  a  ratione  ut 

*  salutalioais  formula  desideratur  2n  Mss.  solamque  li 
betur :  Eptstota  sancH  EvodH ;  sive,  uU  coostaoler  in  nlerl»- 
que  codidbos  scribilur,  EubodiL 

*  R|)isttCLCelLXi  casU^tae  sunt  ope  oodlcun  cb.  gg.  r. 
kl).  t  vc.  trium  v.  ct  Lov. 

(a)  Alias  216 :  quae  autcm  160  crat|  Qunc  151.  scripu 
\i.  cirdtcr  4li  * 


Fitius  a  Patre,  et  ratio  aDeo^ut  Pater  a  Filh.  Nam 
el  ipsa  ralio  eum  Deo  Deu$  est.  Neque  enim  Deu$  aU- 
quando  sine  ratione  fuit,  aut  ratio  $ine  Doo,  Tunc  enim 
Deu$  est  si  esl  ratio ,  et  tunc  Fitius  €$t  n  ett  Pater;  «I 
st  ratio  auferatur,  $icut  dictum  est,  quod  dici  fas  non  e$t^ 
ne  ip$e  qmdem  Deu$  e$t  :  per  eju$  enim  rationem  e$t 
actu$  et  operatio  ut  $it  Deu$,  Rur$u$  eademdieanm,  St 
ratio  non  fuit^  Deus  non  fuit;  et  n  Deus  non  est,  ratio 
non  fuil,  Ratio  ergo  el  Dcu$  $empiterna  re$  :  el  Deu$  et 
ralio  eimiti  modo  res  sempiiema,  Connesao  autem  alque 
unitio  ralionie  ad  Deum ,  et  Dei  ad  rationem^  Patri$  ad 
Fitium,  Filii  ad  Patrem^  principia  $ibi  quodatumodo  at 
causas  existendi  prcestant ;  quia  allerum  $ine  attero  e$$e 
non  pote$t,  Defidtur  in  verbie ,  et  quodcumque  dicilur^ 
ad  hoc  dicitur^  neeiteatur,  Utrum  autem  germen  rationie 
Deum  dicamuSf  an  Dei  germen  rationem,  quia  nee  fru^ 
ctus  $ine  radiee  e$$e  pote^t^  nec  $ine  fructu  radixaliquid 
e$tf  {Simitiludo  $it  ducta ,  ul  quiddam  inteltigentiee  4e 
Deo  signetur ;  vivit  enim  el  i»  grano  tritid  ralio  fecum- 
dan$,  qua  eterile  non  mitur  e$$e :  sed  ilerum  ft  ^itim 
Iritid  none$$et^  exqua  re  i$ta  produceret^  ratio  non 
haberel,) 

4.  Cum  igilur  ratio  qum  Deu$  eet^  anl  oeiendal  Deum 
rationem,  aut  rationem  e$$e  Deum,  unutn  quodam  mode 
atlerumo$tenden$;  non  o$tenditur  Pater  niti  per  Filium^ 
nec  Filiue  ostenditur  nin  per  Patrem ;  et  tunc  qnasi  tn 
$itentio  sit  Filius,  quando  per  Patrem  venitur  ad  Fitium^ 
ul  unum  quodam  modo  abecondatur^  atierum  demotutre- 
tur:  ul  demon$lran$  $e  tmui,  demonetret  el  allerum^ 
nec  po$$it  unu$  $dri,  ut  taieal  alter;  quia  t  Quimefri" 
dil,  9  inquit,  c  vidit  et  Patrem;  i  et^  c  Nano  vettil  ad  Pu" 
Irem^  nisi  per  me  i  {Joan.  xiv,  9,  6);  ef,  c  Nemo  venit 
ad  me^  ni$i  quem  Paier  attraxerit  i  (/(/«  yi,  44).  Ar- 
duum  vehementerque  difficite  negotium  inivimue,  ut  a(j- 
quid  de  Deo  non  intettigentes  intettigeremus,  Tamen 
quemadmodum  omnia  quce  sunt^  sine  quadam  specie  non 
intettiguntur ,  el  incogno$cibilia  $unt ;  $ic  mutto  magi$ 
$ine  Fitio ,  hoc  est ,  stne  ratione  incognitus  est  Detts, 
Qitid  enim  f  an  atiquando  dne  ratione  Paler  atogue  fuitf 
Qui$  hoe  atuteat  diceref  Cognoecendum  itaque  ratione 
Deum  unum  ex  tuio,  vel  unum  in  uno  $imut  unum  e$$e : 
quia  tmu$  e$t  Deu$,  eui  nece$$e  ett  ittam  ine$$e  ditecho^ 
nem  qumn  eemper  habendam  ipea  ratio  docet^  vet  Detu 
prasdpit  dilectionem  exhibendam  e$$e* 

EPISTOLA  CLXI  (a). 
Evoditte  Augu$tino ,  de  eo  quod  $cripium  e$t  in  epi" 
$tota  457 ,  ad  Votunanum^  c  Si  ralio  quceritttr^  non 
c  erit  mirabite^  i  elc,  quo  dicto  abutieo$  po$$e  o$ten* 
dit,  qui  vettenl  corporde  ocuti$  a  Chri$to  Deum  vt- 
derif  contra  quam  docttit  Attguetinm  in  epittota  92, 
ad  Itaticam, 
Domino  snncto,  venerabiliter  dllectissimo  fratri  et 
consacerdoti  AcGUSTiito,  et  fratribus  qui  lecum 
sunt,  EvomuSy  et  fratres  qui  mecum  suiit,  salutem 
in  Domino. 
1 .  Per  Jobinum  '  qui  ad  po$$e$mnem  Mardaneneem 

*  in  vetusUs  codidbusi  yier  Jooiitum. 

(a)  Alias  247  :  qnae^autcm  161  crat.  nuQC  49.  scripta  vi 
dctur  an  41 1. 


103 


S.  AUGDSTINI  RPISGOn 


7M 


mism  erat,  dndum  nnam  qumsiionem  de  ratione  et  Deo 
miua  efritloh  mea  interrogati ;  cujut  adhue  responium 
ftofi  merui,  Sed  qmn  epiitolas  Sanctitatii  rvar,  unam  ad 
Uluitrem  vlrum  Volunamtm  ,  et  alteram  ad  ItaUcam 
illuitrem  in  Ckri$to  femnam ,  in  manibu$  legente$  ha- 
htumus ;  occurrit  quod  in  priort  epi$tola  de  DomlmJe$H 
Christi  Dei  no$tri  eamaU  in  Virgine  conceptkme ,  et  ex 
€9  Mtivilate  posuistif  c  Si  ratio  ^timftir,  non  erit  mi* 
rabiie ;  si  exemplum  po$cirur ,  non  erit  $ingulare  :  i  et 
VfHftit  e$t  po$$e  de  omni  na/fpt(a/e,  it  homim$  vel  cuju$^ 
libet  animanti$  vel  $emini$  tale  aliquid  dici,  Si  ratia 
Oftffn  eju$  quaratwr^  non  indagalntur^  et  utique  eril  iftt* 
rabiie ;  H  n  exemplum  po$catur ,  quia  nihil  lale  $it  in 
exempli$,  erit  $inguUire,  Neque  etttm  ^titi  eonventu$  viri 
et  femina^  vel  cuju$libet  coneeptioni$  aliquando,  quod  in 
eecreto  farmatnr^  ratione  poterit  exponi :  aut  vero  sentt- 
fmmexterranauentium,  printitu$  pulre$centium,  po$tea 
fhtctificantium  uUa  ratio  invemetur,  Non  enim  et  hoe 
mirabile  mm  e$t  vermem  unum  $$ne  ullo  parente ,  st  ad 
eiugularitatem  aliqmd  requiraturf  intra  pomum  virgineo 
coHcepiu  formatum^  perfectum  inveniri :  umie  ad  exem^ 
plumarbitrordictum,  c  EgovermiSy  etnon  homo  i  (/W. 
xu,  7).  De  conceptiombus  ergo  nvc  eonjunctorum,  sive 
Mngularimnj  nescio  queenam  po$^t  ratio  exhiberi,  lYoft 
ergo  de  eonceptione  Virgim$  tanlmn  non  redditur^  $cd 
de  miila  quidem  arbiiror  coneeptione  po$$e  per$olvi  ra* 
tionem, 

3.  Si  exetnpium  po$citur  :  eece  et  de  vento  dieun'nr 
eqtm^  et  de  einere  galtinm^  et  de  aqua  anata^  et  alia 
nonmUla  ntitma/ia,  $ine  virHi  ^emine^  fetu$  propr:o$ 
edere.  Certe  $s  integras  non  reddunt ,  tamen  po$$uut  f ^ 
Ubake  concipere :  quomodo  ergo  ponilur,  c  Si  exemplum 
poecitur,  non  erit  $ingulare^  »  quando  tot  exempla  pro- 
eedunt  f  Na$ci  etiam  in  corporibue,  mm  $olum  feminci$^ 
werum  eiiaiH  virorum^  intrin$ecu$  dico^  qumdam  anrma" 
UOf  notum  e$t  omnibiu :  numqmd  et  ibi  $emen  facit  co9h- 
ceptioneni?  Ecce  exempia^  ecce  miracula^  de  qmbue 
ratio  nuUatenu$  red<Utur.  Aut  $i  ad  hoc  redditur,  quia 
in  virgine  homine  nihii  tale  unqjiam  contingit ;  tamen  $UHt 
exeinpla  in  aiiis  rerum  naturis ,  ^ta  nata  el  sine  setitt- 
ftt^i^  concipUintur,  ex  quibu$  penUu$  ro/to  reddi  ne* 
quaquam  pote$t.  Tameu  et  in  geiieratione  e$t  aUquid  taie 
invenkre  quod  $ic  edat  parlue ,  ut  inlegriUu  natura  non 
violelur,  Soleo  enim  audire  quod  aranea  $ine  uUa  virili 
conceptione  et  parlu$  corruptione ,  iUa  omnia  fila  ex 
quibu$  teiui$  limrere  eolet,  $ccundnm  naturat  suas  modum 
pioferal  mirabiUler^  el  $ibi  tantum  qua^i  mgulari  prw^ 
etUum  esu  dcaonstret.  Ergo  $i  et  hoc  quaratur^ 
non  tuntum  mirabiie  eU^  eed  exempla  lalia  rerum  dari 
tmUaienue  po$smit.  Mlelue  enim  ne  ob  Uoc  ip$a  prW" 
cc$$erinl  in  exempU$ ,  til  qui  non  credidi$$ent  virginem 
concipere  po$se,  bis  exempU$  convincerentur  e$$e  qui- 
dem  mirabile,  $ed  lameu  non  erU  eingulare :  nam  omnia 
Dd  opera  mirabilia ;  quia  in  $apicntia  facta  $unt.  Si 
ergo  hoc  nobi$  objicialurf  quid  respondebinws  f 

5.  Iliud  etiam  me  urgel  vehementissime^  quod  sic  po^ 
test  dici  de  corpori$  ipsius  Domini  clarificaU  $ub$lantia^ 
quia  et  ip$a  poterit  videre  Dei  tnbstantiam  (aisti  cnim 
ih  cpistola  ad  Italicam  non  posse ;  e't  catum  cst] :  ul 


eum  raiionem  reddere  eesperimus  quia  non  poteet^  koc 
nobi$  objiciatur,  qnia  $i  quod  iiUs  coneepUone  et  nalM- 
tate  factum  es/,  rmrabile  e$t  et  $inguUsre^  ncc  ratio  quam 
volunt^  nee  exemplum  redditur  ^,  ijniia  unico  hoe  prk- 
$tilum  e$t :  quemadmodum  ei$  ratio  non  redditur  de  eon- 
ceptione  et  generatione^  $ed  in  iUo  $olo  invenkur  tingu- 
lure;  $ic  de  eju$  tittofie  ratw  non  reddatwr^  nee  exen^ 
plum  requiratur,  $ed  $oU  iili  $ingulanter  iicere  dirinUaii$ 
$ub$tantiam  corpore  videre.  Si  re$pondebitur  rationem 
po$$e  redfUy  quia  eorporea  re  incorpoream  rein  nequor 
quam  cernere  liceai;  meluo  ne  re$pondeatur  quia  et  con- 
ceptio  illa  ralione  exponi ,  et  exempli$  po$$it  firmarL 
Aut  enim  in  hominibu$  ratio  deficiet^  et  exempla  eeesa- 
bunt^  el  confirmabunt  corpore  $uo  Unigenitum  videre 
po$$e  Devm  :  aut  n  ratlo  hic  reddita  fueiit,  coneequetur 
ralionem  reddi  posse  ab  aliquibus  nimi$  $apieniibu$  rir», 
el  iUiu$  conceptioni$y  el  con$equenti$  generationit.  Quid 
ergo  lalibu$  re$pondeatur,  percunctor.  Non  enim  certO' 
mina  $emino,  $ed  quemadmodum  iu$idio$i$  respondeatur 
interrogo,  Ego  tamen  $ic  credo  Virgim$  coneeptionem 
et  partuntj  quomodo  semper  crcdidi :  ct  corpore  quoque 
cUnrificato  Deum  videri  non  po$$e^  ulcumque  ratione  coi^ 
iigo,  Obviandum  tamen  censeo  hominibus  qui  aut  $edi- 
tione$  ex  qua!$tionibu$  $olent  excitare^  aut  fervenli  $tudio 
ad  discendum  evigiiare.  Ora  pro  nobi$.  Pax  et  Charita$ 
Chri$ti  SancUtatem  tuam  no$tri  memorem  perficiat^  do- 
mine  $anctef  venerabiUlerque  beatiuime  frater. 

EPISTOLA  CLXII  *  (a>. 

Aitgustinu$  Evodio  respondel  solutionem  qweitionis  m 
epistola  160  propositns  petendam  e$$e  ex  aUi$  opu$cu- 
iis  a  se  editis,  Confirmat  opinionem  quam  in  epietota 
159  tetigeral  de  anima  corpore  $oluta^  deque  rtsts 
prodigio$i$.  Poetremo  vindicat  sentenUam  iiiam  m 
pra!mi$$a  proxime  ejri$foia  repreheneam  :  c  Si  raUo 
qweritur^  non  eril  mirabiie^  i  etc. 

DiimiDO  beaiissimo,  et  vciicrabili  rraii4  el  cocptscopo 
sancio  CvoDio ,  et  tcciim  rratribus,  AcGusTiifos,  e( 
mecum  fratres,  in  Domino  salutem. 

I.  Multa  qii:tris  ab  hominc  multum  occupato;  el» 
quod  cstgravius,  ea  pulas  pr.'£cipitari  debere  dictando» 
qu;i2  sunt  tam  difticilia ,  ui  cum  magna  diligCDlia  di» 
ctata  vel  scripta,  vix  pcrduci  possint  ad  intellectum 
etiam  taiium  qualis  ipse  es.  Iluc  accedit  quia  non  lu 
et  lales  tantuminodo  cogitandi  cstis  lceturi  esse  quod 
scribimus;  sed  utique  et  ilK  qui  minus  acuto  miniis- 
quc  exercitato  ingcnio  pracdiii ,  eo  tamen  stodio  fe- 
nuitur  ad  cognosccndas  litteras  nostras ,  sive  amico, 
sive  ininiico  animo,  ut  eis  sublmhi  omniDo  uoh  pos- 
sint.  Isl.i  cogitanti  cernis  quanta  cura  in  scribcndo 
csse  debeat,  praeserlim  dc  rebiis  ita  magms,  ut  in  eis 
et  mngni  laborent.  Si  autem  ciim  aliquid  in  manilNis 
babeOy  intermittendum  est  et  diflerendum ,  ut  ad  ea 

■  Sic  tres  vatic  Iks.  et  aliquot  e  nostris.  At  Edd.  ht- 
bcat :  sec  ratione  quwri  voknt,  nec  exempto;  qmot  clc. 

*  GoUata  cum  bl.  cb.  (T.  gg.  r.  vc.  duobus  sbw  duoiws  L 
tribus  V  et  cum  Am.    BaarEr.  Lov. 

(a)  Aiias  101  :  qua*  autcm  163  erat,  nunc  45.  ScriiiU 
fcrtc  an.  115. 


*MS  EPBTOLARUM 

polius  rcspotulealuf  qu.T  supervenienUa  requirunlur ; 
quid  ficl  si  eliam  ipsis  duni  respondetur,  alia  supcr- 
vciieriui?  Num  placcl  ul  eliani  his  omissis  iila  stisci- 
pianlur,  el  sempcr  priora  fianl  quae  posteriora  obo- 
riunutr,  eaquc  sola  lerminare  contingat,  quibus  curo 
scribunlur  iion  supervencrit  aliquid  quod  quaeraiur? 
Quod  ut  mibi  accidat  diriicillimum  est;  sed  non  opi» 
nor  tiiM  l)oc  placere.  Non  ergo  dcbui  alia  inicrrum* 
pere  cum  liia  superveiiisscnt,  sicut  nec  tua,  si  alia 
rursus  irruerint;  et  tamcn  servare  liaiic  jiisiiiiam  non 
sinor.  Nam  ecce  ut  libi  hxc  ipsa  rescribcrem,  quibus 
id  admonereni ,  inlermisi  quac  agebam ,  et  animum 
itieum  ad  hanc  epislolam  ab  alia  magna  intentioiie 
detorsi. 

2.  Facile  autom  fuit  hanc  excusalionein,  ui  arbi- 
tror,  non  iniquam,  litteris  inditam  tibi  rcmitlere;  re» 
spondcrc  auteni  inquisiiionibus  luis  iion  ila  facile  est  t 
€t  puto  in  ipsis  opusculia  quse  me  nimc  inteniissimuiii 
detinent,  noii  defutura  quxdam  loca,  ubi  lixc  ipsa  ei- 
pcdiam  qu»  rcquiris,  si  Dominns  favcril*  Jam  eliam 
ex  iis  quaestionibus  quas  modo  misisti ,  muita  solula 
sunt  in  eis  libris  quos  noiidum  edidi,  sive  dcTrinitate» 
sive  de  Genesi.  Quanquam  et  illa  si  relegas  quae  tibi 
Jamdiu  nou  sunt,  vel,  nisi  fallor,  fuenint,  quia  ea 
foriasse  oblitus  es  quas  le  conferente  mecum  ac  ser- 
mocinanle  conscripsi,  sive  de  Aninue  Quantitaie,  sive 
de  Libero  Arbitrio ;  invenies  unde  dissolvas ,  etiain 
sine  mea  opera ,  diibiialioncs  tuas ,  adhibito  scilicet 
mtnnullo  labore  cogiiationis ,  ut  iis  qux  ibi  ad  inlel- 
Icctuni  liquidum  cerlumque  perducta  suiit,  eonse- 
qiientia  nectantur*  Habes  etiam  librum  de  Yera  Re- 
ligione,  quein  si  rccoleres  alque  perspiceres,  nunquam 
iibi  viderctiir,  ralione  cogi  Deum  esse ,  vcl  ra(ioci- 
iiafido  cfiici  Deum  eese  dcbcre.  Quandoquidcm  in  ra- 
tione  iiumerorum,  quam  eerte  in  iisu  quotidtano  ha- 
beinus,  si  dicimus,  Sepiem  ei  tria  deccm  esse  debeni, 
niinus  consideraie  loquimur;  noo  enim  decero  esse 
dcbent »  sed  deccm  sunl.  De  quibus  itaque  rebus  rccie 
dic;Uiir  quod  esse  debeanl,  uve  jam  sinli  sive  ul  sint, 
salis  quanUiin  arbitror  di>puiavimu8  in  eis  libris  qiios 
commenioravi.  Uomo  eniro  sapiens  csse  debel,  si  cst, 
ut  maneai ;  si  nonilum  esl ,  ut  (iat :  Deus  auicm  sa- 
piens  non  esse  dcbel,  sed  est. 

3.  Ilia  quoque  de  visis,  quae  tibi  nuperriine  scripsi, 
ei  ea  commemoras  subtiliier  dicta ,  sed  majoribus  le 
quxstioiiibus  impltcasse,  receiise  etiam  alque  eiiam, 
et  cogila  diligeiilius,  nec  pertranteai ,  sed  babilel  in 
eis  consideratio  tna ;  et  inde  forlasse  ulcumque  con- 
jictcs  quomodo  sit  anima  praiseiis  vel  al^sens.  In  eis 
quippe  visis  demoralur  in  somnis,  cum  abest  a  sensii 
praesentiaqiie  cernendi  quam  prjebel  oqilis,  vigilans : 
hatic  autem  ab  oculisi  boc  esl  lanquaqa  a  luminaribiis 
corporis  aninueabsentiam,  quse  fil  com  dorroinius,  si . 
vis  major  aitgeat,  ut  totum  quod  csi  inde  subtrahatury 
mors  est.  Sicul  ergo  a  cernendi  sensu  ad  visa  som- 
niorum,  non  curo  aliquo  corpore  abscedil »  nisi  forfe 
ilhi  quae  videntur  in  somnis  corporea ,  nosque  ipsos 
iiitcr  illa,  h.ic  alque  illac  ferri  ac  referri  cum  altquo 
corpore  exisiimabimus ;  quod  jnm  libi  arbilror  non 


CLASSIS  IIL  fQg 

videri  :  ii:i  si  tota  penilus  absli^liir  atqiie  absil , 
quod  fit  in  morie,  non  secum  puianda  esl  aufem 
aliquod  corpus  ex  corporc.  Nam  si  auferrcl,  profedo 
eUam  curo  dorroimus  et  abscedit  ab  ocu!is,'in  quaiilQm 
eos  relinqiiit,  in  lanlum  ocubs  secum  auferrel,  quam* 
libet  subiiiiores,  corporeos  tamen ;  quod  non  faciu 
Verumtamen  auferi  secuin  quosdam  siinilliinos ,  sed 
non  corporeos,  quibus  visa  simiilima  cernit  in  somiiis^ 
sed  nec  ipsa  corporea. 

4.  Porro  sialiquis  contcndat  eliam  visa  somniorum 
qu»  similia  corporibus  apparenl,  non  esse  iiisi  corpo- 
rqa,  videtur  sibi  aliqiiid  dicere,  nec  ista  ingeiiii  lardi* 
las  faciie  convincitur;  multorumquippeesteiiam  non 
mediocriter  acuiorum  :  quoniam  parutn  aitcndunt 
quanUim  valeatit  imagincs  corporuni,  qux  fiuiit  in  spi- 
ritu,  ncc  omnino  sunt  corpora.  Cum  vero  eas  cogun- 
tur  intueri,  si  recle  adverteriiit,  atque  compererinlnoii 
cas  esse  corporeas,  scd  corporum  siniillimas,  raiio- 
ncm  tamcn  de  his  non  continuo  valent  reddere,  qui- 
bus  causis  et  quemadmodum  fiant,  qua  denique  na- 
iura  sua  subsisuini,  vel  ui  quo  subjecto  sini  :  uiruni 
iu  in  animo  fiani  ui  in  meinbrana  ex  atramenio  litle- 
rx,  ubi  ulra(iue  siibstantia  esl,  membrana  scilicei  ci 
alramenlum ;  an  sicut  sigilium  iii  cera,  vel  figura  qun- 
libet  cui  ccra  subjcciiim  esl,  illa  in  subjecto;  an  ulro< 
qite  modo  fiant  isu  iu  spiritu  nosUro,  aliquaiido  sic, 
aliiiuando  nulcm  sic. 

5.  Movent  eiiim  non  solum  ea  quae  absunt  a  sensi- 
bus  corporis,  ct  in  noslra  rcpcriunlur  memoria,  vel 
qux  nos  ipsi  ut  libilum  esl ,  facinius,  dispouiraus,  au« 
gemus,  minuimus  *,  siiu,  habitu,  motu,  iiinumcr;ibi- 
iibusqualilatibusformisquc  variamus.  Taliasunt  for- 
lassis  etiam  illa  quibus  deludiniur  dormienles,  quaiH 
do  non  diviniius  adtnonemur ;  nisi  quod  Uxc  voleote» 
agimus,  illa  prxier  arbitriuin  patimur.  Noii  solum 
hxc  moveni  quae  in  animo  de  ipso  aiiimo  ficri  iion 
absurde  quis  piital  ( qiiamvis  et  hoc  causis  occultiori- 
bus,  quibus  agitur  ul  islud  polius  quam  illud  in  cod- 
spcctum  aninii  veniat) ;  sed  etiam  quod  ait  propbeta» 
Et  dixil  mihi  Angetui  qui  loquebalur  m  me  ( Zach.  i, 
9 ).  Nequeenim  forinsccus  voces  ad  aures  corporeas 
Proplielx  venisse  crcdendum  cst,  cum  dicil,  qui  loque- 
baiur  in  me,  non,  Ad  me.  Utrum  voces  eraai  de  spi- 
riiu  factx,  corporalibus  similes,  qnales  agimu»  eun 
apud  nos  Uciti  muiu  memoriler,  pleimmque  eiiam 
canUndo  transcurrimus,  sed  UroeB  ediUe  ab  Angelo 
sibi  suggerenle?  El  quod  in  Evangefio  scripuim  esi, 
Ecce  Angelut  Dd  apparuit  ilU in  sonmtf  dUen$(  Mattki 
1,  20  ) :  Quomodo  enim  appanieril,  vel  corpus  ange- 
licum  oculis  clansis  ( Abrahse  qaippe  vigilanii  sie 
apparuerunl,  ui  eos  eliam,  ciim  pcdes  lavii  cis[  6en. 
XVIII,  4] ,  conirecUndo  senliret )  ?  vel  spirilus  spirt- 
tui  dormientis  in  spccie  aliqiia  simili  corpori,  sicul 
nos  ipsi  nobis  viderour  Uli  figura  eiiam  per  loca  mo- 
veri  somnianles,  loiige  alitcr  quani  membra  in  slra- 
lis  lacenlia  moventur. 

*  ix>v.,  non  totum  ut  cogitemm  ea  qnm  abntnt,  etc. ,  sed 
etiam  sitttj  habiUtf  eic.  ai  fiad.  Er.  et  i  lerique  M».  cacefift 

his  vcibis,  Kf  coqitemus,  et,  sed  elumu 


707 


S.  AUGUSTINl  EPISCOn 


M 


6.  HaecidaominisuDt.quiji  occnltiorcmhabentni- 
tionem,  quaro  ut  ▼ideri  Tcl  reddi  ab  homine  homini 
possit.  Nam  istae  caus»  sunt  admirationis,  cum  vel 
ratio  cojusque  rei  laiet,  Tel  eadrm  rcs  usitata  non  est, 
quod  aut  singularis  aut  nira  est.  Ex  illa  ergo  eausa 
lateiitis  raiionis,  ego  dixi  iii  epistola  qnam  te  legisse 
eommemoras  (Eptif.  157,  nd  Voluiianttm ),  cum  eis 
responderem  qui  negant  esse  credendum,  quod  Chri- 
stum  virgo  pepererit,  virgo  permanserit,  Si  raiio  qum^ 
nlwr^  non  erit  miralnU :  hoc  entm  dictuin  est,  non  quod 
ratione  res  careat,  sed  quod  eos  lalcat  quibus  hoc  Deus 
Toluit  esse  mirabile.  Ex  alia  vero  admirationis  caiisa, 
qvat  idco  est,  quia  Insolilum  aliquid  occurrit,  scrip- 
lum  est  de  Domino  quod  miratus  sit  Centurionis  ildem ; 
neque  enim  eum  rei  uUius  ratio  poluit  latere,  sed  ad- 
miratio  pro  laude  posita  est  ejus  cujus  par  in  populo 
Ilcbrxo  non  apparuerat :  unde  ipsa  admiratio  satis 
exposita  est ,  cum  Dominns  ait,  Amen  dico  ^bii^  non 
invem  tantam  fidem  in  hrael  ( Lue,  vii,  9). 

7.  Quod  autem  adjeci  in  eadem  epistola,  Si  esm 
ptwn  pozdtur^  non  erit  nngulare ;  fruslra  tibi  visnt 
es  Tclut  exempla  invenisse  de  vermiculo  qui  in  pomo 
iiascitur,  et  araiica  quac  lilum  textrinae  siix  corpore 
vclul  integro  parit.  Dicuntur  enim  aliqua  argute  cu- 
jusdom  similitudinis  gratia,  alia  rcmotius,  alia  con- 
grncntius  ;  sed  solus  Christus  natus  est  ex  virgine : 
unde  jam  inieliigis,  quantum  existimo,  cur  hoc  csse 
dixerim  sine  exemplo.  Habent  itaque  omnia  causas 
suas  atque  rationes  rectas  et  inculpabiles,  qux  Deus 
vcl  tisitata  vel  inusitata  operatur.  Sed  hae  caus»  atque 
rationcs  cum  latent,  miramur  quac  fiunt ;  cum  auiem 
patenl,  conseiiuenier  ea  vel  convenienter  fieri  dici- 
mus ;  nec  mirandum  esse»  quia  facta  suni,  quac  ratio 
exigebat  ut  fierent.  Aut,  si  mirnmur,  non  inopiiiata 
stupcndo,  sed  excellentia  laudando  miramur  :  quo 
genere  admirationis  Centiirio  ille  laudatus  esl.  Nec 
ideo  repreliendenda  est  scntentia  qua  dictum  cst,  51 
ratio  quanrilttr^  non  erit  mirabile ;  quoniam  est  aliud 
genus  admirationis,  etiam  Cum  ratio  manifesta  est  ad- 
miranti :  ncque  enim  propterea  cnlpalur  sententia  qua 
diclum  est,  Deu$  neminem  tentat  (Jacobi  i,  15) ,  quo- 
Diam  e>t  aliud  genus  tentationis,  propter  quod  recte 
Itidem  dictum  est,  Tentat  vo$  Donttnui  Dem  ve$ter 
(Detc/.  XIII,  5). 

8.  Nec  quisquam  existimet  ideo  merito  posse  dici 
corporeis  oculis  a  Filio  Patrem  videri,  ac  non  potius 
•icut  a  Patre  Filium,  quia  illi  qui  hoc  putant,  cum  in 
reddenda  ratione  defecerint,  possunt  et  ipsi  dicerc, 
Si  ratio  ^uieri/iir,  AOtt  erit  nUrabile  :  hoc  enim  dictum 
est,  non  quia  non  est  ratio,  sed  qiiia  iatet.  Illius  autem 
iion  miraculi,  sed  erroris,  demonstrare  debct  nullam 
esse  rationeniy  quisquis  id  opinantes  refellere  aggre- 
ditur.  Sicul  enim  nulla  ratio  est  qua  Del  natura  mo- 
riatur,  aut  comimpatur,  aul  peccel ;  el  ciim  hoc 
Deum  non  posse  dicimus,  non  derogamus  potestati 
ejus,  sed  astemitatem  veritatemque  laudamus :  ita 
cum  dicimiis  non  posse  vlderi  oculis  corporelsy  non 
(tf lel,  sed  patet  ratio  bene  inielligentibus,  qna  perepi- 
cuum  est  Deum  cotpus  non  esse,  nec  allquid  corpo- 


rcis  oculis  ceml  posse,  nisl  qood  aliclijiis  iiitcrvftlli 
Intcrpositione  cernatur :  id  lulem  nonnisi  corpns  osse, 
eamquc  substantiam  quac  minor  sit  in  parte  quan  in 
toto ;  quod  dc  Deo  credcre  nefas  esse  dobel  etiam  iis 
qui  hoc  inlelligere  nondum  valent» 

.9.  Latet  ralio  divcrsarum  commutaiionunn  ;  et  hinc 
est  omnium  visibiiium  silva  miraculorum  :  nuroquii 
tamen  ideo  latet*  esse  corpora,  habere  nos  corpiis, 
nuUum  esse  quantulumcumque  corpusculum,  quod 
non  pro  suo  modo  loci  occiipet  spatium  ;  nec  io  eo 
quod  occupat  ubique  sit  totum,  scd  minus  sit  in  par- 
tequam  in  tolo?  Uacc  quoniam  iion  lalenl,  liis  contc- 
xenda  sunl  conscquentia,  quod  niincfacerc  nimis  lon- 
gum  est,  quibus  ostendaiur  non  rationem  latcrey  sed 
rationem  omnino  nullain  esse  qua  credi  debeat,  vcl 
possit  intelligi,  Deum  qui  ubique  totus  est,  ncc  pcr 
spatia  locoram  corporea  mole  diffunditur,  in  qua  ne- 
cesse  habeat  partibus  majoribus  minoribusqiie  con- 
siare,  cerai  corporeis  oculis  posse.  Unde  plura  dice- 
rem  si  Iioc  in  epistola  isia  suscepisscm,  hi  cujus  lon- 
gitiidiiiem  non  senticns  progressus  sum,  pciie  obliius 
occnpationum  mearum,  ita  ut  fortassev  qood  bm  ar> 
hiBradbar,  imentioni  tuac  satis  fecerim,  qui  potes  pau- 
eis  admonitus  plura  cogiiare  quas  com[ietuiil ;  sed  non 
etiam  eorom  in  quorum  maniis  non  iiianiter  venire 
isla  possunt,  si  diligenlius  et  copiosius  disseranlur. 
Laboraiit  autem  homines  iii  discendo,  et  brevia  non 
valciit  inielligere,  prolixa  non  amant  Icgere.  Laborant 
iiidem  in  doccndo,  qui  et  pauca  tardis,  et  multa  pigris 
frustra  ingerant.  Mitte  et  illius  epistolae  exemplomy 
quae  apud  nos  aberrans  non  potuit  inveuiri. 

EPISTOLA  CLXIII*(fl). 

Evodiui  Augustino  proponit  aliquot  qua$tione$, 

EvoDius  episcopus,  Aogiistino  episcopo. 

Pridem  qtta$lione$  mtft  ad  Sanetitalem  tvam  :  nnam 
de  ratione  et  Deo,  puto  per  Jobinum  qui  $ervii  aneiUis 
Dei  * ;  alteram  de  eorpore  Salvatori$^  de  quo  asuimantr 
quod  $ub$tantiam  Dei  videal.  Tertiam  dico  nune  :  anima 
rationalie  quam  Salvator  cum  eorpore  a$$ttmp$it^  tttmm 
in  ttna  de  opimombu$  e$t  im$  quas  proponuntur  cum  de 
animm  originequceritur^  nqua  ibi  pote$t  veritate  fttlchri ; 
an  quanquam  ralionali$  $it,  non  tamen  ex  m  $peciebu$ 
qum  de  animalittm  anima  dicuntur^  $ed  in  atia  habetur, 
Quartam  interrogo  :  qui  $ttnt  illi  $pirittt$y  de  quibtt$  in 
Epi$tola  $ua  ponit  Petrae  te$limonittm  de  DondnOy  di- 
cen$,  c  Morti/icatu$  came^  vivificatue  $pirittt  :  in  quo  et 
ei$  qm  in  carcere  erant  $piritibu$  V€nien$  prtBdicavit  •  ( I 
Petr.  ni,  18, 19),  e/  ccstera;  hoc  in$eren$  quodin  in- 
ferno  fuerttnt^  et  de$cenden$  Chri$tu$  omnibu$  evangeli- 
soril,  omne$que  a  tenebri$  et  pami$  per  gratiam  iibera- 
ri/,  ttt  a  tempore  re$urrectioni$  Domini^  jttdicium  ex- 
$pectelttr  exinanitii  inferi$.  Quid  ergo  in  hae  re  Sancti* 
iati  tttte  videatttr,  cupio  no$$e. 

*  Valic.  Msi.  carenl  his  verbis,  qut  $ervkaneiUis  D«f. 

*  ReoognlU  ad  gg.  r.  sb.  duos  t  duos  v.  et  ad  Am.  Bid 
Gr.  Lov. 

(a)  Alias 9B:quai  autem  163crat,  nunc  U.  Scrpta  t«ttle 
pcisi  superioreffi. 


m 


EPISTOLAROM  CLA8SIS  IH. 


710 


EPlSTOLAGLKlY*(ci). 

Ati^ftnKS  Effodio,  respondetu  ad  duat  qnmtrwnis, 
quarum  alura  nt  de  loeo  obscuro  ^nm  Petri^  terlh 
nrptle,  attera  de  anima  Christu 
DomiBO  beatissimo,  fnlri  et  cocjHscopo  EvoDiOy 
AuGusTiifus,  in  Domino  salutem. 

CAP.  PRIMUM.— 1 .  Qiixstio  quam  mihi  proposuisU 
ex  Episloia  apostoli  Pclri,  solei  nos,  ut  te  latere  noii  ar- 
bilror,  veliementissime  commovere,  quo  modo  illa 
verlxa  uccipienda  sint  tanquam  de  inferis  dicta.  Re- 
plico  crgo  tibi  eamdam  quaestionero,  ut  sive  ipse  po- 
tueris  sive  aliquein  qui  possit  inveneriSy  auferas  de 
illa  atque  Oiiias  dubiuitionem  meam.  Quod  si  prior 
potucro,  cum  id  donavcrit  Dominus,  tibique  imparliri 
valuero,  noti  fraudabo  Dilectionem  luam  :  nunc  auiem 
quae  me  ibi  iiiovcant  iiiiimalK),  ut  secundum  baec  de 
illis  verbis  aposlolicis,  vci  ipse  cogites»  vel  qucm  ido- 
neum  ropercris  consulas. 

2.  Ciim  dixibset  Christum  mortificatum  carne» 
viviflcalum  spiritu;  continuo  subjccit,  In  quo  et  ii$ 
qui  in  carccre  erant  conclusif  $piritibu8  venien$  prwdica-' 
V}i,  qui  increduli  fuerunt  aliquandOt  quando  exspeclabal 
Dei  palientia  in  diebus  Noe^  cum  fabricarctur  arca^  in 
qua  pauci,  id  e$t  octo  aninuB  $alv<e  factas  swU  per  aquam : 
deindc  subjunxit  et  ait»  Quod  et  vos  nunc  utmli  forma 
Baptiima  salvosfecit  {\Petr.  iii,  18  21).  Movet  itaqiie, 
si  apud  hiferos  Dominus,  quaudo  mortuus  est,  in  car- 
cere  couclusis  spiritibus  praedicavit,  quid  boni  soli 
menierinly  ut  Dominus  ad  inferiia  dcscenderet  %  qui 
tuttc  iiifideles  fucruiit  cum  fabricaretur  arca.  Eieuiin 
post  tcmpora  Noe,  muiu^  millia  tot  geiitium  usqiie  ad 
inssionem  Christi  mortua  suni,quae  potuit  apud  inde- 
ros  iiivenire  :  non  utique  eorum  qui  in  Deum  credide- 
rant,  sicui  Prophetae  et  Patriarchae  dc  stirpe  Abrahip, 
sicut  ipse  retro  Moe  et  loia  domus  ejus,  quae  saiva  fa* 
cta  cst  per  aiiiuim,  eicepto  fortassis  uno  fiiio,  qui  po- 
stea  rcprobatus  est;  sicut  etiam  prxtcr  progeniem 
Jacub,  alii  fuerimt  credentcs  iii  Dcum,  sicut  Job, 
sicut  civitas  Ninive,  et  si  qui  alii  sunt,  qui  vel  appa- 
reni  in  Scripturis,  vcl  in  gencre  humano  latent :  sed 
corum  dico  multa  miilia  hominum,  qui  Deiim  igno- 
rantes,  et  dxmonum  vel  simulacrorum  cultui  dediti, 
a  teniporibus  Noc  usque  ad  passioiiem  Christi,  ex  hac 
vita  einigrarunt,  quos  apud  iuferos  Christus  inveniens, 
quomodo  illis  non  praedicavit,  scd  iiiis  lantum,  qui  in 
dicbiis  Noe  increduli  /uerunt,  cum  labricaretur  arca? 
Aut  si  omnibus  prxdicavit,  cur  illoft  soios  Petrusconv 
mcnioravit,  praetermissa  multitudine  tani  innumera* 
bili  cxterorum?    x 

CAPUT  11.  — 5.  £t  Dominum  quidem  carnc  morti- 


*  veteres  Edd.  hic  intexunt  Vicum  quem  Uifra  n.  7  legero 
etlj  Et  de  ittis  tantum  duotnts...  testimmdmn  perhmtur. 
Benedictini  Patres,  Lovaoiensittm  exemplum  secuti,  totnm 
iilud  explosenmt»  quasi  repetitionem  neglectim  iiRro- 
ductam.    u. 

*  Emendata  sobsidio  oodicmn  a.  bg.  hl,  ff.  g.  gv.  ].  n. 
8.  vc.  vd.  duorum  a.  3  bn.  2  ab.  3.  t.  4  v.  el  Am.  Bad.  Er. 

IX)V. 

(a)  Alias  99  :  quae  autem  164  erat,  nunc  97.  Scripu  eo- 
oem  tempore. 


ficaiiini  vcnisse  in  infcrnum,  saiis  constat.  Neqoe 
eniii)  coiitradici  potcst  vd  propbcti»  qii£  dixit,  Qim- 
niam  non  derelinques  ammm  meam  in  infemo ;  quod 
U6  alitcr  quisquam  sapere  aiideret,  in  Actibus  Apo- 
stoloruro,  idem  Petrus  exponit :  vel  ejusdem  Peiri  il- 
lis  verbis,  (|uihu8eum  asserit  solvi$se  inferni  dohres^  t» 
quibus  impossibile  erat  eum  teneri  (Psat.  xv,  10,  et  Acl,  if« 
34,27).  Quisergo  nisi  infidelis  negaverit  fuisseapud  in- 
ferosChristum  ?Quodsi  movetquemadmodumaccipien- 
duro  sit  infemi  ab  illo  solutos  dolores  (neque  eniin 
coeperat  in  eis  esse  tanquam  in  viuculis,  et  sic  eos  soU 
vit  tanquam  si  cateiias  solvisset  quibus  ftierai  alliga- 
tus);  facile  est  mielligere  sic  eos  solutos  esse  quem- 
admodum  solvi  possuiit  laquei  vcnantium,  ne  teiieant; 
iion  quia  tcnuerunt.  Potest  et  sic,  ut  eos  dolores  eum 
solvisse  credamus,  quibus  teneri  ipse  iion  poterac, 
sed  quibus  alii  tenebantur,  quos  iiie  noverat.  libe* 
randos. 

4.  Ycrum  qiiinam  isti  sint,  temenrium  est  defi" 
nirc.  Si  cniin  omncs  o;iinino  dixcrimus  tunc  esse  li- 
beratos,  qiii  iliic  inventi  sunt,  quis  non  gratuletur,  si 
hoc  possimus  osicndere?  prxsertim  propter  quosdam 
qui  nobis  littcrario  laboro  suo  famiiiariter  innotue- 
runl,  quorum  eloquium  ingeniumque  miramiir;  neii 
solum  poetas  et  oralores,  qui  eosdom  ipsos  faisos 
deos  gt'ntium  muliis  opuaculonim  suorum  locis  con* 
tcmnendos  ridcndosque  monstrarunt,  ct  aliqiiando 
etiam  unum  Deum  vcruinque  confessi  sunt,  quamvia 
iila  supcrstitiosa  cum  cxteris  colerent;  verum  etiam 
iilos  qui  hxc  non  canlando  vel  declnmaiido,  sed  phl- 
losopliando  diierunt :  multos  eiiam  quorum  litteras 
non  habemiis,  sed  in  iliorum  litterisdidicimus  sccuii- 
dum  quemdani  modum  iaudabiles  viias,  ut  exceplo 
Dei  cultu,  in  quo  erraverunt  colentes  vana  qujR  pa- 
blice  colcnda  fucrant  insiituta,  et  creatur»  polius 
quam  Creatori  servientes»  in  cxtcris  moribus  parci* 
monix,  continentue,  castilatis,  sobrietaiis,  mortis  pro 
palria:  salute  contempius,  servaUeqiie  fidei  non  soium 
civibus,  verum  et  hostibus,  iiniiandi  merito  propo- 
nanlur.  Qux  quidein  omnia  quando  iion  referuntur  ad 
flncm  rectse  verxque  piclatis,  sed  ad  (astum  ina- 
nem  hunuinac  iaudis  et  gloriae,  etiam  ipsa  inanescuut 
quodammodo,  steriliaque  redduniur  :  verumtameii 
quadam  indole  aniini  ita  delectant,  ut  eos  in  quibus 
hicc  fiicrunt,  vcliemus  vel  prxcipiie,  vel  cmn  costeris 
ab  inferni  cruciatibus  liberari,  nisi  aliter  se  haberet 
sensus  humaniis,  aliler  juslitia  Creatoris. 

5.  Quffi  cum  ita  sint,  sl  omnes  inde  solvit  Salvator, 
et,  sicut  requirensscrip6isti,e^*itamvti  infema.ut  deirt' 
ceps  judicium  jam  exspectaretur  extremum  :  haec  sirot 
quae  in  hac  re  non  immerito  movent,  qme  mihi  In- 
terim  eogiianti  solent  occurrere.  Primum,  qua  aucto- 
rilaie  firmetur  isia  senieutia.  Quod  enim  scriptum  esl 
ui  morte  Christi  faauro  M/mti  dohribus  infemi :  vel 
ad  ipsum  polest  inleliigi  pertmere,  quod  eo8  hacteiius 
iolverit,  hoc  est  irritos  fecerit,  ne  ab  eis  ipse  lenere* 
iiir,  pnesertim  quia  seqnitur,  iii  qmbus  impossibile  erat 
tenm  eum»  Vel  si  causa  quaeritur  cur  voluerit  venire  in 
infernoKi,  ubi  dolores  illi  essent,  qnibus  teneri  oui« 


»11 


S.  AUGUSDNI  ^PISGUri 


TB 


nino  fion  poterat,  i|uta  ent,  utscriptum  ett,  tn  morniM 
/i6€r  (Ptal.  lxxxvh,  6),  in  qno  princops  et  prxpon- 
Itts  moriis  non  invenit  aliquid,  quod  sopplicio  debere> 
iur  :  Ik>c  scilicel  quod  scriptum  est,  soluik  dohribus 
imfemif  non  in  omiiibus,  sed  in  quibusdam  aocipi  po« 
lest,  quos  iile  diguos  iita  liberaiiooe  judicabat;  ul  ne- 
que  frusira  illuc  descendisse  existimctur,  nullt  eorum 
prorutunis  qui  ibi  tenebantur  inclusi>  nec  taniea  sil 
eonsequens  ut  quod  divina  quibusdam  misericordii 
jostitiaque  concessit,  omnibus  concessnm  esse  putan» 
dum  sit. 

CAPUT  III.  --6.  Et  de  illo  quidcm  primohomine 
patru  gcneris  humani,  quod  eum  inde  solverit,  Eccle- 
sia  fere  lola  oonseniil ;  quod  eain  iion  inaniler  credi* 
disse  credendum  est,  undecumque  lioc  iradiium  sit, 
cliamsi  caiioiiicarum  Scripluranim  hinc  expressa  non 
proCeratur  aoccorlias  t  qiianqiiam  illud  quod  in  libro 
Sapientise  scriptum  esi,  Htnc  illum^  qui  primus  factu$ 
e$t,  pairem  orbis  terrarum,  cum  $olu$  e$$et  ereatu$,  eu* 
$iodimt^  et  eduxit  illum  a  deiicto  $u&^  et  dedit  ei  rirtu* 
tem  eontinendi  omma  (Sap,  x,  1,2),  magis  pro  hac 
sentcniia  quam  pro  ullo  alio  iiitellectu  racere  videa'*- 
tur.  Addiint  quidam  hoc  beneficium  aiitiquis  eliam 
sanctis  fiiissu  concessum,  Abel,  Scth,  Noe,  et  domul 
efus,  Abraham,  Isaac,  et  Jacob,  aliisque  Patriarchis 
et  Propheiis,  ut  cum  Dominus  in  Infernum  veuisset> 
lllis  doloribus  solverentur. 

7.  Sed  quonam  modo  iiiteliigalur  Abrah»m,  in  cii- 
jus  siiium  pius  eiiam  paiiper  ille  susceptus  esi,  in  illis 
ftiisse  doloribus,  ego  qiiidem  noii  video  :  expllcant 
foriasse  qni  possunl.  Sulos  aiitem  diios,  id  est  Abra* 
liain  et  latatrum,  in  illo  memorabilis  quietis  sinu 
fuisse  anliequam  Dominus  in  infema  descenderei,  et 
de  islis  lanloni  diiobos  diclum  fuitse  illi  divlil,  inter 
vo$  et  no$  ehao$  magnum  firmatum  e$t,  ut  H  qui  volmU 
hine  tran$ire  ad  vo$  non  po$$int,  neifue  inde  hue  /rofis- 
meare  (Lue.  xvi,  26),  nescio  utriim  quisqnam  sil  ctii 
non  videalur  absurdum.  Porro  si  plnres  qnaui  duo 
ibi  eranl,  quis  audeat  dicere  non  ibi  fuisse  Patriar- 
chas  el  Proirfietas,  qttibus  in  Scriptura  Deijuslilise 
pielaiisque  tam  insigne  testimonium  perliibotur?  Quid 
his  ergo  praesiilerit  qui  dolorcs  solvlt  infcmi,  in  qui<' 
Inis  illi  non  fuerunt,  nondum  intolligo;  prsesertiin 
quia  ne  Ipsos  qoidem  lnferos  usplam  Scriplurarum  in 
bono  appellalos  potui  reperire.  Quod  sl  nusquam  in 
divinis  aoctorilatibus  legitur,  non  otique  siiius  ille 
Abrahae,  id  est  secreue  eujosdam  quietls  habitatio, 
aliqua  pars  uiferorum  esse  credenda  cst.  Quanquam 
10  his  ipsis  lanti  magtslri  verbis,  ubi  ait  dixisse  AbiiK 
bam,  Inter  vo$  et  no$  ehao$  magnum  firtnatum  «i/,  sa- 
lis,  ui  opinor^  appareal  non  esse  quamdam  p»ti&m^ 
et  quasi  membrum  inferorum,  .tanUB  illins  felicitalis 
•inum.  Chaos  enim  magnu»  quid  est,  nisi  quidam 
biaius,  mulinm  ea  separans  inter  quae  non  solmn  estv 
▼enim  etiam  flrmatus  est?  Quapropier  si  in  iUiiui 
Abrahae  sinum  Christum  morluum  venisse  sancia 
Scriplura  dixisset,  non  nominalo  infemo  ejusque  do^ 
lorlbus,  miror  si  quisquam  ad  Inferos  eum  i|jisceii« 
disse  assercni  audere;. 


8.  S4^  quia  evidenlia  leslimonb  ci  hifenidoi 
memorant  et  dolores,  nulla  causa  oocurrii  car  Mii 
credaiur  venisse  Salvaior,  nisi  ot  ab  ejos  dolorilais 
salvos  facerei ;  sed  uinira  omnes  qnos  io  eis  iovaiiii, 
an  qiiosdam  qiios  iilo  bencltcio  dignos  jiidicavil,  adboc 
reqiiiro  :  fuisse  timCn  cum  apiid  iiifey^,  d  in  eonim 
doloribus  consiilutis  hoc  beneficiuin  pneslitisse  doq 
dubito.  Unde  illis  justis  qui  In  sinu  Abrahx  eraoi, 
€um  ille  in  iiifema  desccndcreu  nondumqiiidcontufis- 
set  inveni,  a  quibus  cuin  secundum  bealiilcam  prx- 
senliam  sux  diviniiatis  nunqtiam  video  recessisse: 
sicut  eiiam  eodcm  ipso  dic  qiio  mortuus  est,  proml- 
sit  laironi  quod  cum  illo  in  paradiio  fuisset  futorus 
{Luc.  xxiii,  43),  qiiando  ad  solvendos  iiiferni  dolores 
f^ierat  desccnsunis.  Profeclo  igilur  in  paradiso  alque 
sinu  Abrahx,  etiam  ante  jam  erat  beatificante  sapicn- 
tia,  et  apud  inferos  jiidicante  poicniia  :  ubi  enim  non 
est  nullo  loco  obsessa  diviniia^?  Vcrumiamen  secun- 
duro  crcaturam,  quam  ex  quodam  tempore  sosci- 
piendo,  mancns  Deus  liomo  facius  esi,  hoc  esl  se- 
cundttm  animam  enm  fuisse  apud  inferos   aperle 
Scripiura  declaral,  ct  pcr  proplieiiam  pncmissa , 
ct  per  a)U)stolicum  iiiiellectum  satis  exposiia,  qua 
dictum  est :  Non  dereiinque$  animam  meam  in  infeno 
{P$aL  XV,  iO). 

9.  Scio  quibfisdam  viderl,  morte  DomUii  Cbrisii 
jam  lalem  rosurrectionem  prsstitam  justis,  qii^ 
nobis  in  fine  promiitiiur;  quoiiiam  scripiam  esl,  Hlo 
lernB  moiu  quo  in  ejus  passione  petrac  sciss»  el  hkk 
numoiila  aperta  suiit,  mulia  corpora  resonrexisse 
juslorum ,  et  visa  ciim  illo  quando  resurrexit  tn  sancu 
civiiate  (Matlh.  xxvn,  51-55).  Qtii  ut'H|ue  si  non  ite- 
ram  reposiiis  cor|>oribus  domiierunt ,  videadum  est 
quemadmoduin  intelligatur  Christo»  fnimogenitu$  # 
mortui$  (Apoe,  1 ,  5),  si  eum  in  illa  resurreetione  tot 
pnecesseruiil.  Quod  si  respondelQr  hoc  dicium  esse 
per  anticipationem  ,  ut  monumenUi  quidem  illo  terrae 
moiu  aperta  inielliganiur ,  cuin  Christus  ia  erooe 
penderet ,  resiirrexisse  auiem  jusioram  corpora  noa 
twic,  sed  cum  ilie  priorresurrexisset:  quamvis  tunc 
ut  diii,  aiiUcipando  fuisset  adjunctum,  ut  et  Christas 
primogenitus  a  mortuis  siiie  ambiguUale  credaior ,  ei 
illis  juslis  cotitiiiuo  concessuin  ut  ipso  praeeuote  in 
asternam  incorrnplionem  aujiic  immortalitalem  tesur* 
gerenc;  illud  adhnc  reslaiquod  moveai,  qoonMMioa 
Petro  dicl  potuerit ,  quod  iitique  verissime  didQtt 
esl,  quando  per  illam  propbetiam  non  de  Davidy  sed 
de  Christo  assemit  fuisse  praedictum ,  caraem  ejus 
000  yidisfie  conttpiionem ;  et  quod  adjaoxit  de  David, 
apud  eos  esse  moiiumentum  ejus  ( Act.  u ,  27,  S9) : 
onde  illos  uliqoe  non  con  vincebat,  si  corpusejus  ibi  jaro 
non  erat ;  qiiia  si  et  ante  in  reccnti  sua  morte  resur- 
rexisset,  nec  caro  cjus  vidisset  corruptionem »  posset 
oilulomious  illud  mouumenlum  manere.  Doram  a«- 
iem  videlnr  ut  David  non  fuerit  in  illa  resurrecUono 
justorum,  si  eis  jaro  a^ierna  ^  donala  est ,  ciiju^  Chri- 
stos  ox  semine  tam  crebro,  et  tanta  evideotiai  taoia- 
que  lionorificentia  commendatur.  Periclilabitur  etiam 

f  Mss.  quatnor :  jEiema  vita  donata  e$t. 


Ili 


EPISTOLARUH^  CLASSB  Hl. 


714 


illod  (^od  ad  Hebrxosdc  jufttis  aniiquis  dicUur,  Quia 
fro  nobk  wteUwa  promderuni ,  ne  sine  nobis  perfecti 
perficerentur  (Heb.\u  *^)t  &i  jam  in  illa  rcsurreclionis 
inoorraplione  eonstiluti  suii^,  qux  nobis  perficicndis 
in  fine  promiuKnr^ 

GAPDT IV.— 10.  Cur  crgo  Peirus  eos  tanium  comi- 
memorare  voloeril  ,•  qiiibiis  in  carcere  inclusi»  Ev.in- 
gerHio)'  pnedieatum  est,  qui  hi  diebus  ^ioe  cum  labri- 
earetur  area  increduli  fuerunt,  vides  qiiam  laicbrosun 
sii ,-  el  qiNB  mo  moveant  ne  affirmare  bine  aiiqukl 
audeam.  Uac  accedit^  <)uia  eum'  dixissei  apostohis , 
Quod  et  wn  nunc  tkHUi  forma  Bapiiemtk  saho»  faei$; 
iR)}t  cortift  deposkio  sordium  f  sed  conscienti<B  bonm  •»- 
(errogatio  in  Deum  fer  vesurrectionem  JesvCkrielr^  ^ 
est  in  dexterm  Dei  fdegluirens  mortem^  «f  mUB  eetemee 
(mredee  eficeremur^  profectuw  in-  ealos^  subjectk  sibi 
Angelh  el  Poteetatibuiel  Virtutibus;  eoiKimio^sQbjecil, 
Christo  i^tur  i»  earne  paseo  fetuos  eadem  scientia  (sr- 
«fiaiMiNi;  qma  qai  paesus  est  in  eame ,  desiit  a  peteatio^ 
m  iwc  ut  jam  notk  liomimnn  desideriiSt  sed  vo/tnHale 
Dei  quod  reiiquum  est  i»  eame  invab  taitpus  :  detnde 
Mt,  SufjUit  enkm  prmteriium  tentpus^  ad-  volunieiteik 
hominum  eonsummatum  ambHlantiba»  m  libi^nibus ,  ei 
coneupiscentiie^  ei  ebrietate ,.  comeesntionibuo^  potar 
tiotnbuefetrHiieiiisidoiarumsereitutibuei  in  quo  sHs^ 
pescuni  non  concurrere  vos  in  eamdem  lumrieB  eotrpb- 
sionem  bloiphemantes^  Qub  reddsnl  raiionem  et  qm 
paratus  est  jsuUcare  vUf&o  et  nwkiat :  hi»  diciis  Mtb^ 
occlit  y  Propter  hoc  enim  ei  mortuis  eean^elizatum  eff, 
•cl  judieeniur  quukm  secundum  haminee  in  earne^  tman 
autem  secundum  Demn  spiritu. 

il.  Quem  noR  moveai  ibia  profundiias?  HorlmS 
dicit  ev:iiigelizatum  :  qiios  pFofccio  si  imellexerinHis^ 
qui  dc  corporc  exierunt ,  iUi  opioor  eruoi  de  quibot 
•upru  dixil,  Qui  increduli  fuerunl  in  diebus  Noe;  aul 
corter  onHics,-^  qno»  apud  iuferoS'  Clirisius  inveoii. 
Quid  sibr  ergo  vollr,  ut  judieeatur  quidem  secantkum 
homineain  cama^  vitmni  autemeetundumDeum  spiriitil 
quomodo  jiidicantur  in  caroe ,  qonm  ooii  liabent ,.  ti 
apud  iiifcros  suiii ;  vel  qnam  nonduui  recepcmnlv  ti 
cliaro  a  doloribu»  infemi  soliitisuni?  Ncque  enimaiv 
oi  quflsrendo  dicii ,-  eaitsamt^  sum  ktftrr^  omncs  eiiara 
qui  iiioc  ibi  (uerant  y  in  caroe  reeurreiisse  credoodi 
sunt;  auiqui  resurgettios  apparueruni  cuni  Domino'^ 
ad  faoc  caroem  r«ocepeniat  ^  ui  io  ea  judicurentiir  se-^ 
cundmn  bominem  :  quod  nec  de  iilis  video  quo  modtf 
accipi  possit,  qui*  iocrediill  fuerunl  in  diebos  Noo;> 
noH  onim  eos  in-came-Tixiasescpipiiimesl,  aulcredii 
polcii  ideo-soloto»  dolores  inferiii  ,•  ul  qui  inde  lib»' 
raientor,  caroem  ad  lueiidam  pQetiam-  reciperenl« 
Quid  esi  ergo,  ui  judicenlur  secundum  hominee  iof 
carne ,  vivani  aulem  eecundum  Deum  spiritnf  an  forlO' 
h()C  praesiiium  est  eis  quo»  apud  inferos  mirislus>  In*' 
vcnit,  ulpcr Evangcliunn- vivificarentur spbiiu,. quaoN 
vis  in  futura  resurrectione  in  carne  judicandi  sioC,: 
ut  per  aliquAm  cartils^  pesnam  transeanl'  in  nsgoatoi 
Dei?  Qiied  si  iia  esl,  cur  boe  ianlom  de  illis  qol 
<|uoodanY  non  arediderani  io  diebus  Noe^  ac  wm 
ciiam  de  caeieris  quos  illic  Chrisii  visitaiio  comperily 
Sanct^  August.  II. 


per  ETaiigelii  prxdicationem  splriiu  revitemnt ,  po- 
slea  transitoria  poena  in  came  jodicandi  ?  Quod  si  de 
omnibus  acceperirous ,  manet  qiixstio ,  quare  Petros 
eos  lanHini  commemoFavii,  qui  lunc  iiicrcduii  fut- 
runl  cum  fabricaretiir  arca. 

12.  Movet  etiam  ilkid,  qiiod  ii  qui  de  hac  re  co« 
iiauiur  reddere  rationem « ideo  dicimi  Chrisio  ad  io- 
feros  descendenie^  its  qui  ibi  iiiveiiii  suiii,  ilia  loca 
poenalia  tanquam  carceres  exinanitos ,  qui  non  au- 
dierant  Evangeiium ,  quod  illis  viveiitibos  nondum 
lolo  orbe  praBdicabaiur,  et  jusUs  habebani  coosas  cur 
oon  credidissoni ,  quod  eis  non  fueral  aonuniialunr: 
deinceps  autem  noo  habiniros  excusalionem ,  qni 
praedieationem  Evangelii  per  omnet  gentes  celtebra- 
iam  diflusoroque  contemmint ;  el  ideo  illis  lunc  evo- 
cuaiis  carceribus  jam  justuin  restare  judicium-,  quo 
contumaces  et  intideles  eiiam  xlema  igne  puniamur. 
Nec  atleuduni  qui  boc  senttuni  f  banc  eacusationem 
habepo  posse  onmes  qiii  etiam  post  resurrectiooem 
Gbfiaii  anieqttam  ad  eos  Evangelium  pervenirei,-  ex 
hoc  vila'  emigramnt.  Ncque  eiiim<  posteaquam  Doi- 
mious  remeavit  ab-  iiifcri»,  nemo  j^rmissus  est  ito»- 
rom  ire  ad  inferos ,  oisi  audito  Evangelio,  cum  tom 
multi  mopmniuf  loto  orbe  terramm  ,•  antequam  ad 
eos  bxc  aoiiuntiatio  pervenirei;  qiti  omnes  babebuiit 
excoBalionenv  qiMB  abiala  dicitur  eis  quibu»  Dommi» 
cum  veiiissei,:  qoio  ante  ooo  aodierani ,  in-  iitferoo 
dicilur  praedicasse. 

13.  Nisi  fopQe  dicaiur  eiatar  islo»  qui  posl  Dbmiiii 
resurredionem  y  ooodom  sibi  anoontiato  Evangelio 
moriui  sunf ,  sive  mdriulMur,  Ulic  apwi  hiferos  au^ 
dire  poiiiisso  rtA  posse,  iilr  iliccredanllquod  de  Chri- 
sti  veritate  credendum  est,-  et  bofoeani  ctiam  ipsi  re- 
niissionem  ac  salutem ,  qiiam  iili  meruerunl  quibus 
ibi  Chrislus'  annuntiavii;  Ncquo  eiiim  quia  mrsus 
ascendii  Chr istus  ab-  inferis ,  ideo  ibi  Aima  ejus  exs»- 
tiiicia  esi^;  oam  ei  hinc  ascendili  in  rosiuro^  et  lameo 
eju&  annuntialione ,  qui  in  euro  crediderini ,  salvt 
CTvniL  hieo  quippe  cxoitatus  esl,  ci  donaturo  esl  ei 
nomeo  quod  esi  super  omoe  nomen ,  m  iu  nomioo 
ejus  omiie  geou*  flectatur ,  ooo  soluin  coelc^tium  oi 
lerresiriom ,  vcmm  ctiam*'  inleriiomm  {PltUipp.  ii^  9; 
10).  Sed'  hanc  opinionem  si  admiuimus^  qoa  potari 
j^oiest»  homines,.  qui'cum  vivei^r,  roinime  credi« 
dcmiii,pos6e  in  Chrisium<apodHWeftM  cnedere,  qoia 
ferui qu£ eonsequonlur  absurda r  fideique  contrariaT 
Fruntimv  ne  ftrusira  doiere  vidcanuur  eos  qui  sine  isiar 
gratia  de  eorporo  exiennil,  frustraque  curam  gerere; 
atque  iosianler  hortarii  ut  eam  hnmines  priusqooni 
moriaiiior  peretpianr,-  ne  sempicerna  morie  puuiam* 
tor.  Autsi  iili  lantoffl  apuil  iiiferos  inuiililer  atqQO 
iofrocluoso  ereduiii,  qiil  Evangelio  sibi  annumfaio 
bie  credere  nohieruni ;  illis  autem  proderit-  crcderc, 
qui  noo  hic  contempseruni  quod  audire  minime  po^ 
loerunt;  aiiod  sequiiur  absurdius,  ut  hic  non  sH: 
Evangelium  [wnBdieandum ,  quoniam  omnes  otique 
iooriiuri  soni',  el  sine  ullo  reatu  contcmpti  Evan- 
gtslii  venireiadinferos^dcbent,  m  ois-prodesse  possilr 
cum  ibicrediderinl;:  qnod  sentiae,  hnpiae  vanilatlt-eti. 

(Yingt-trois.) 


71.-;  S.  AUCUSTIM 

CArUT  V  — li.  Quamobrein  ieimmus  Drmissime, 
fimxl  ChIos  ba1)ct  fundatissima  anctorilaie  firmata, 
i)uiaChri*tn%  nwrluui  e$i  ucundmm  Scripturat^  et  qma 
irjmUm  nt^  et  qnia  resurrexit  tertia  die  tecnndum  Scri- 
ptitrae  (I  Cor.  xv,  3,  4) ,  et  caetera  quae  de  illo  testa- 
i»sima  veritaie  eonscripta  sunt :  in  quibus  etiam  hoc 
esf ,  quod  apod  inrcnifi  fuit,  solutisque  eorum  dolo- 
rit)us  qiiibus  enm  cral  impossibile  leneri ,  a  qtiibiis 
eii:im  recte  intelligitur  solTisse  et  liberasse  quos  to- 
"luit ,  corpns  qood  iii  cruce  reliquerat  in  sepiilcro 
posttum  recepisse.  In  illa  vero  quam  proposuisli  de 
Teriiis  Pelii  apostoli  qtixstione,  qiioiiiam  qax  me 
fnofcant  perspicis ,  ct  alia  foriassc ,  si  diligentius  di- 
«cutiantur,  possunt  mdvcre;  vel  apud  nos  ea  cogi- 
lando ,  vcl  quos  dignum  est  ct  posstimus  consulendo , 
qttscramus. 

15.  Considera  tamcn  ne  forte  lotum  illod  qund  de 
coiiclusis  in  carcere  spiritibus,  qui  in  diebus  Noe  non 
crcdiderant,  Pcirtis  apostolus  dicit,  omiiino  ad  infc- 
n%  iion  periincat ;  sed  ad  illa  potius  tcmpora  quorum 
formam  ad  lixc  lempora  Iransliilit.  llla  quippe  res 
gcsla  forma  fucrat  futufomm ,  ul  ii  qui  modo  non 
crciluiit  Evaiigclio ,  dum  in  omiiibas  gi*ntibus  xdifi- 
catur  Ecclcsia  ,  tllis  inteliiganlur  esse  similes ,  qni 
tunc  non  crcdiderunt  cum  fabricarctur  arca  :  illi  au- 
lem  qni  credidenint ,  ei  per  Baptismum  silvi  fiuiit , 
illis  coinparcniur ,  qui  tunc  in  cadom  arca  salvi  facii 
suiit  per  aqiiain ;  undc  ait,  Sic  et  9o$  $imiii  forma 
Jiaptisma  $alvo$  facit,  Ad  lianc  igilur  formx  simililu- 
diiicm,  cxiera  ctiam  dc  iiicrednlis  coapleniiis,  ct 
iion  suspiccmur  quod  apud  iiifcros  ad  faciendos  fl- 
•dclcs  alqiie  liberandos  Evangclium  pncdicatum  sit , 
vel  adliuc  ctiam  prxdicelur,  qiiasi  ct  ibi  sil  Eidcsia 
coiistUuta. 

IG.  Ad  illum  crgo  scnsum  qui  tc  movct,  idco  vi- 
dcnlur  altraai  qui  lioc  Pctrum  scnsissc  cicdiderunl , 
quia  diKit,  coiidusis  in  carccre  spiriiibus  pncdicalum, 
ipiasi  aniinx  non  possiiit  inleltigi  spiritus ,  (\ux  tuiic 
craiit  in  carne »  atqtic  ignoranliac  tenebris  veltit  car- 
ccic  claiidcbaiitur;  de  quaiicarccre  sc  desidcrat  li- 
i9cr..pi  ilie  qiii  dicit,  Educ  de  carcere  animam  meaiii, 
ul  confiUatur  nomini  tuo  (P$ai.  cxli  ,  8) ;  qua"  alibi 
unibra  morli^  appellatur  :*  do  qua  non  utiqiie  npud 
iiiftTOs,  sed  iiic  iibcrati  sunt,  de  quibus  scriptum 
cst ,  Qui  $edebant  in  umbra  mortiif  iunten  ortmn  esl  ci$ 
{l$ai.  IX,  2).  lliig  aulcm  iii  diebus  Noe  frustra  prxdi- 
cntuin  cst ,  qiiia  non  crcdiderunt ,  cuni  exspcctar ct 
^os  Dci  pnlientia  per  lempus  lot  ^  aniiorum  quibiis 
arca  eadcin  fabricala  cst  (nam  ejiis  etiam  fabricatit^ 
quodaminodo  pracdicalio  ftiil);  sicut  modo  similes  co 
rum  non  crcdunt ,  qui  subeadeni  forma,  ignoraniisc 
Lcnebris  vclut  carccre  concluduiitur,  frustra  iiiluentes 
Kcclcsiani  toto  mundo  coiisirui ,  iminiiientc  judicio , 
t^iiiquain  diliivio  quo  tiinc  otniics  incrcduli  perieruiil : 
ait  quippc  noiiuiiiis,  Sicut  in  dicbu$  Noe,  ita  eril^ 
VI  dicbu$  Fiiii  iiomini$,  Mdnducabant ,  bibchant^  nube" 
haul ,  uxore$  ducebant ,  doncc  intravil  Noe  in  arcam ; 
mifiit  diluvium ,  et  peraidit  omnc$  {Luc.  xvii ,  2G).  Scd 

'  mi.  Am.  el  nr.,  pi^r  lemmis  ccntum  amwrum. 


EP!SGOPI  7IG 

quia  ea  res  gesta  cliam  futurani  rcm  signTHcabat,  ideo 
ibi  diliivium ,  ct  Riptismnm  significavit  fideUbos,  ct 
infidelibus  pcenam  :  sictit  in  fignra  non  rei  gcsUe,  sed 
tanfumroododicix,  quod  de  lapidescripCom  esl  {P$ai, 
cxvii,  ^;  l$ai.  viii ,  14,  ef  xxvm,  16;  Dm.  n ,  34, 
45;  3!attli.  XXI,  44;  Lmc.  xx,  il ;  Act.  rr,  II ;  Rom, 
IX  ,  53,  etc),  qtio  significalus  est  ChristciSy  diKi  qm- 
dam  prxnuntiata  sunt ,  et  infidclibus  ofTendicuIom ,  e( 
fidelibus  aedificitim.  Aliquando  autem  in  eadein  figura 
vel  gesta  vcl  dicta ,  etiam  dux  res  aliqoid  uoam  si- 
gnificant ;  sicut  fideles  significavemnt  ligna  qiiae  in 
arcx  [abricam  coaptata  sunt,  eosdemque  etiaon  animx 
ocio  quae  in  eadem  arca  libcratx  sutit :  quoinodo  in 
illa  evangclica  similitodine  de  ovili ,  idein  ipse  Cbri- 
stiis  est  ct  pastor  ct  janua  {Joan.  x,  I,  S). 

CAPUT  VI.  — 47.  Nec  moveat  ad  impediendum 
istum  intelleclum ,  quod  enmdem  Chrisloin  dixit  apo- 
stolus  Pelrus  pncdicasse  illis  iii  carcere  conclusis  qut 
qnondam  nou  crcdidcrant  in  dicbos  Noe ,  nl  ideo  non 
arbitremur  lioc  iflteHigenduoi  quia  tlio  teinpore  aon- 
duin  vcnerat  Ctiristus.  Nondum  enim  venerat  scilicet 
iii  carne  ,  sicut  venit  qtiando  post  han;  iii  lern  visus 
est ,  et  cum  bominibus  coiivcrsalos  esi  {Baruc/t  iii , 
^) :  verumt:imeo  ab  initio  geiieris  humaiii ,  vel  ad 
argucndos  malos,  sicut  ad  Cain,  ac  prius  ad  ipsum 
Adain  uxoremque  ejiis;  vd  ad  consolandos  booos, 
vcl  ad  iitrosi|ue  aduioncndos,  ut  alil  ad  salulem  siiam 
credcrcnt ,  atil  ad  poenain  suam  non  credcrent ,  Ipse 
olique  non  iii  cirnc ,  scd  iii  spiritu  veniebat ,  visis 
congruis  alloqucns,  quos  vote!;al,  sicut  volebat.  Quod 
auiciii  dixi ,  In  spirilu  vcniebat ,  ct  ipsc  quidem  Filius 
in  substaiitia  Dciialis,  qiioniani  corpiis  nonesl,  uli- 
qiic  ^piriius  est  :  sed  quid  facit  Filius  sine  Spiriui 
saiieto,  vcl  sinc  Patre,  ciini  inscp:irabilia  siiit  omiiia 
opcraTrinitaiis? 

18.  Ipsa  quoquc  Scripturx  ycrba  dc  qtiibos  agitur  , 
satis  boc,  ut  puto,  indicanteis  qui  diligenter  atten- 
dunt :  Quia  Ctiri$tu$t  inquil,  $cmei  pro  peceatie  no$tri$ 
mortuu$  e$t,  ju$tu$  pro  inju$ti$ ,  ut  no$  adducat  Deo , 
mortificatu$  quidem  carne ,  vivificatn$  autem  $piritu  :  in 
quo  et  ii$  qui  in  carccre  conciusi  erant^  $pmtibu$  adffC" 
nien$  prcedicavit,  qiii  increduU  fuerant  aiiquanda ,  quando 
ex$pectubut  Dei  patientia  in  diebu$  Noe,  cum  ftMeare' 
tur  arca.  Jani  iil  arhitror,  allciKlittir  ordo  ^  verborom, 
Ciiri$tu$  morlificntus  earne,  Vivificatu$  aulem  ifttrilu. 
In  quo  spiritu  adveniens  pra&dicavit  et  illis  spiritibus 
qui  itiercduti  fiierant  atiqiiando  in  diebus  Noe  :  quo- 
niam  prius  quam  vcniret  in  carnc  pro  nobis  moritii- 
rus,  quod  semcl  fccil ,  sacpc  antca  veniebat  in  spiiiiu 
ad  quos  volcliat,  visis  eos  admoncns ,  sicut  volebat , 
utique  in  spirilii,  quo  spirilu  ei  vivificatus  est,  curo 
in  passlone  csset  carne  mortifiratus.  Quid  est  eniin 
quod  vivificiitus  csl  spirilu ,  nisi  quod  eadem  car^ 
qua  sola  fucrat  mortifieatus,  vivificante  spiritu  resu 
rcxit  ? 

CAPUT  VII.  —  19.  Nam  quod  fucrit  anima  mortl 
ficalus  Jcsus,  hoc  est  eo  spiritu  qui  liominis  est,  qui 
audcat  dicerc ;  cum  mors  animx  uon  sit  nisi  pecoH 

^  Sic  Mss.  At  Fdd.,  forma» 


117  EPISTOLARUM 

lum  ,  a  quo  llle  omniiio  immuDis  fuil ,  cum  pro  nobis 
C4)rne  mortificarelur  ?  Si  cnim  omnium  liominum  aiii- 
m:c  ex  illa  una  sunt,  qnx  insufflaia  est  primo  liomini 
Plt  quem  peccalum  inlravil  in  munduin  ,  el  pcr  pcc- 
catum  mors ,  el  ila  iii  omnes  iiomines  perlransiil 
{Rom.  V,  12);  aul  non  est  indeanima  Chrisli,  quo- 
niam  nullum  bnbuit  oumino  pcccalum  ,  vel  originale, 
vcl  prnprium ,  propler  qiiod  ci  niors  dcbila  vidcrctur; 
pro  nobis  eam  quippe  quam  non  dcbcbal  exsolvil,  in 
qiio  princeps  muiidi ,  moriisqiie  prsopoditiis  nibil  in- 
vciiit  (Joan,  Yiv,  50);  neque  enim  absurdum  cst  ut 
qui  priiuo  boniini  aiiiiiiam  crcavit,  crcarct  cl  sibi :  atil 
si  et  ipsa  inde  est,  cam  susciplendu  muiidavit,  ut  siue 
ullo  prorsus  pcccato ,  vcl  pcrpcli  ato ,  vel  traducto , 
ad  nos  vinions  de  virgiiie  na^ccrelur.  Si autein  aniiiix 
non  cx  i!la  una  piopaganlur  ,  el  sola  cx  Adain  caro 
traliit  originale  pcccatum ,  ita  sibi  crcavil  aiiiiiiam 
Tci  Filius ,  ui  coiteris  crcat ,  quam  noii  lamcn  carni 
pcccoti  iniscuit,  sed  similitudini  cariiis  pcccali  {Rom, 
vin,  5).  Siimpsit  cnim  cx  Virgine  vcram  qiiidcm  cir- 
nis  subslaiitiam ;  non  tAmen  pcccati  carnein ,  qiiia 
non  cx  cariiali  conciipi^centla ,  sivc  scminatam  ,  sive 
conccplam ;  mortalem  sane  ,  ac  pcr  a:lates  mutabi- 
lem  ,  tanquam  carni  pcccali  sine  peccato  siinilliiiiain. 

20.  Ac  per  boc  qiixcuniquc  de  aniina  opinio  vcra 
sit ,  quarum  nullam  lemere  amrmare  adliuc  audeo , 
uisi  tantum  illam  repiidiarc,  qiia  credunlur  aniinaQ 
pro  merilis  ncscio  quorum  superiornm  actuuin  suo- 
rum,  singuKx  in  singula  C(»rpora  ti*n  |nani  iii  carceres 
trudi;  certc  anima  Cliristi  n(  n  soluin  iiumortalis  sc- 
ciindnm  ca^terarum  natiram,  sed  etiaiu  nullo  niorti- 
ficala  pcccato  vel  d.unnaiionc  punila  csi,  quibus 
diiabus  caiisis  mors  aniinx  intclligi  polcst;  et  idco 
non  sircundum  ipsam  dici  potuit  Cbrisliis  vmficahts 
$plnlt(.  Iii  ea  rc  quijtpc  vivificalus  cst ,  in  qua  fucrat 
tnortilicatus  :  crgo  de  carnc  dict\im  csl.  Ipsa  cnim 
revixii  aniina  rcdeiintc,  quia  ipsa  cial  mortua,  aniina 
rccedenie.  3Iorlificaius  ergo  curne  diclus  est ,  quia  sc- 
cunduin  solani  caincm  inoriuus  cst :  vivificatus  autem 
spiritu,  quia  illo  spiritu  Ojcranle,  iii  quo  ad  quos  vo- 
lcbat  *  venicbal  et  prxdicabat ,  cliain  ipsa  caro  vivili- 
cata  surrcxit,  iu  qua  niodo  ad  bomincs  vcnit. 

21.  Proindc  clinm  illud  quod  postca  dictum  rstdc 
Incrcdulis  ,  Qui  redilcnt  ralhnem  ci  qui  paratus  est  vi- 
vos  et  mortuos  judicare  f  non  cst  conscquens  ut  cos  bic 
intclligamus  inortuos  qui  dc  corporo  exierunt.  Ficri 
cnim  potcst  ut  mortuos  dixerit  infideles ;  boc  cst  in 
aninia  inorluos ,  de  quabbuS  dicitur,  Dimitte  mortuoSy 
ut  sepcliant  morluos  suos  (Bluttfi.  vni,  22) :  vivos  au- 
lein  qni  crcdunt  in  cum,  n^n  (rustra  audienles,  Surge 
qui  dormis ,  et  exsurge  a  mortuis ,  et  illummabit  te  Chri- 
stus  (Eph.  v,  14) ;  dc  qualibus  ctiam  ipsc  Doniiiiiis 
dicit,  Venit  hora^  et  nunc  est,  quando  mortui  andicnt 
rocem  Filii  Dei ;  ct  qui  audierinl,  vivcnt  (Joan.  v,  25). 
Proinde  etiam  quod  scquitur  ct  dicil  Pelrus,  Propter 
tioc  cnim  ct  mortuis  evangelizatum  est^  ut  judicentkr 
qniilem  ucundum  homines  in  carne^  vicant  uutemsecun' 
dnm  Dcnm  sptriiu ,  non  cogit  apud  infcros  intelligl. 

*  y^sA.  rrope  omnes :  Jd  quos  veniebct,  prwdkabat. 


CI.ASSIS  III.  718 

Propter  hoc  enim  m  bac  vita  el  mortnis  evangelitatum 
est,  id  esi  infidelibus  el  iniquis;  ut  cuin  credideriut, 
judiccntur  quidem  secundum  homines  in  carne^  boc  est 
in  diversis  tribulalionibus,  ct  ipsa  morte  cariiis;  unde 
idem  apostolus  alio  locodicit,  Tempus  esse  uljudicium 
mcipiata  domo  Domini  (I  Petr.  iv,  17):  Vivant  autem 
secundum  Deum  spiritu,  quia  et  in  ipso  riicrant  mor- 
tiricali ,  cum  mortc  inlidelitatis  et  iinpielatis  dcti* 
ncrentur. 

2i.  Ilxc  expositio  verboriim  Peiri  cui  dispUcet ,  vcl 
cui  ctiamsi  non  displicct,  non  tamen  sufficil ,  quuirat 
ea  sccundum  inferos  intelligere.  Qui  si  valuerit  ilia 
quibus  ine  movcri  supra  commemoravi ,  ita  solvcre 
ut  eoruin  aufcrat  dubitationcm ,  iinpariiat  ct  niibi  : 
quod  si  factum  fucrit ,  potucrunt  illa  vcrba  utroquo 
roodo  intcUigi ;  sed  ista  scntentia  dc  nulla  falsitate 
convinciiur.  Ad  illas  aiitem  quacstioncs  quas  ante  mi- 
sisti ,  cxccpta  Dei  visione  pcr  corpiis ,  unde  majus 
opus  moliendum  est ,  ut  potui ,  rcspoudi ,  et  per 
Asellum  diaconum  misi,  quod  te  accepisse  jam  puto. 
In  recenti  autcm  commonitorio  tuo,  cui  niinc  ro- 
spoiidi ,  duo  quassieras ,  quorum  utrumque  tractatuin 
est,  unum  latius,  alleruin  brcvius,  de  Pctri  scilicet 
a|)ostoIi  vcrbis,  et  de  aniina  Domini.  Excmplum  sane 
litterarum  tuarum,  qux  coniinent  inteiTOgatioocni 
utrum  Dei  substaiitia  corporalilcr  vclut  in  loco  vidcri 
possit ,  ct  apud  nos  ncscio  quomodo  abcrravcrunt , 
nec  inveniri  cura  diu  quacrercntur  potuerunt,  iterum 
adinoneo  mittere  nc  graveris. 

EPISTOLA  CLXV  •  («). 
nieronymus  Marcellino  et  Anupsgchia^  exponens  diver» 

sas  sentcntins  de  origine  anima; ,  hortans  ut  reliqna 

petant  ab  Augustino,  et  indicans  quibus  ipse  sii  occu^ 

vatus  stttdiis, 
Doininis  verc  sanctis  atque  oinni  ofnciorum  cbari* 

lale  vencrandis  filiis  .Marcellino  (b)  ct  Anapsycui^, 

lliERONTuos,  in  Cbrislo  salutem. 

C  A  PUT  PRIMUM.— i .  Tundcm  cx  Africa  vestrw  litte- 
ras  VnanimitiUis  accepi;  et  non  me  poenUet  impudeu' 
ticBy  qua  tacentibus  vobis  epistolas  meas  frcquenter  in^ 
gessi ,  ut  rescriptum  merercry  et  vos  esse  sospitds ,  noa 
aUis  nuntiantibuSf  sed  vestto  potissimum  sermone  coino- 
scerem,  Super  animw  statu  memini  vestras  quwstiunculas^ 
imo  maximce  ecclesiasticas  qucestionis :  Utruni  lapta  de 
cctlo  sit ,  ut  Pylhagoras  philosophus ,  omnesque  Ptato* 
nicif  ei  Origenes  putant;  an  a  propria  Dei  substantia^ 
ut  Stoici ,  Manicliasus ,  e/  Uispana  Priscilliani  iiwresii 
suipkantur;  an  in  thesauro  habeantur  Dei,  oUm  condi* 
la.\  ut  quidam  Eccleuastici  stulta  persuasione  confidunt ; 
an  quotidiea  Deo  fiant^  et  miitanturJn  corpcra^  secufS' 
dum  iliud  quod  in  Evangeilo  scriptum  cst ,   c  Pater 

*  Ad  1.1.  bu.  tt.  YC.  quiuquc.  v.  cl  ad  Am.  Dad.  Er.  Lov. 
recoguita. 

(a)  Albs27  :  giue  autem  165erat,  nunc  SS5.  scnpta  noa 
mulU)  post  an.  4f0. 

(b)  llarceiiinus  hic  ille  est  tribuiius,  Gsesus  ab  hxretids 
8ub  iuvidia  tyrannidis  ucracUanx.  uti  ex  Hieronymo  obser- 
vavimus  supra,  ad  enist.  151.  Cui  Marceliiao  tainetsi  datad 
fuerunt  istx  litterae  baud  mullo  post  tnuum  410,  oon  tamea  * 
eas  edi  oportuit  seorsum  ab  epistola  proxime  sequeati, 
quippe  cuitts  illustrandae  causa  locum  babuere  baetcnus  h^ 
tcr  E[  istclas  \ugustiniaaas. 


7\9 


9.  iM5(5WSTmr  EWSCOW 


TIO 


meiH  U9tfife  modo  ofen.tm,  ct  tqa  aperor  {Joan.  v,  1 7) ; » 
aneerre  ex  tmduee,  «t»  Ter(nUianmi,  AffoRiimrh,  et 
maxima  pars  (kcidentatimttautMmmi;  'jrqttomodocorpui 
et  eofpore,  tk  ttnbm  natciOar  ex  amma\  et  sitittR  Cttm 
bmxtt  aRtnmntibtt$^conditioH9  ittBmtat.  Sttper  qtto  qttid 
mm  vhteretttr^  m  o/ms^iti»  eontra  Ruffinttm  icripti$u 
me  ftovf ,  advermieum  tibellum  quem  iancim  memorice 
Amiitrma^  epiicopo  Romanw  Ecctniee^  dedtt;  in  qno  fu- 
§rica  et  iubdola,  imo  Httlta  confesiione,  dam  audiforttm 
mtpdtitnd  Htndere  nititiar,  suoe  fidei,  hno  perfidia  t7/a- 
ait :  qaos  libros  feor  sanctmn  pwenfem  vestrum  hadere 
Oteanuar ;  o^m  enim  editf  iunt,  nmttis  Ruffini  Ubrii 
miverstti  caittmnfas  reipondentes,  Certe  habei  ibi  vintm 
ionctttm  ec  eiWHtvm  Auquuinum  episcopttm^  qui  viva^ 
flil  aiunt^  voce  docere  te  poletil^  ei  iuani ,  imo  per  ie 
nostram  eiptkare  scntentiam. 

€AP.  ir.  —  2.  ExectUelii  t^olumen  o(im  aggredi  vofui, 
et  spon^iem  crederrimam  itttdioiii  tectoribui  reddere; 
•ed  inipso  dktnndt  exotdi&itaanimui  mcui  occidentaliAm 
provttteia¥wm  f  et  tnaxime  trtii  Romm  vastatione  con^ 
fttiufest^  tttjttXta  vttlgare  proterbittm\  proprittm  qtto^ 
que  ignorarem'  tacabtttum :  dinque  taeai ,  iciem  iempUi 
es$e  Iktcrgntarum,  tfoe  atttem  anno  cttm  (rei  explieai' 
sem  lifrros^  sndfHus  impetut  barbatorttm\  de  quibui  rtilct 
ilfrlf  Yirgitiut^tLatcqttc  taganXetBarcaU  (Virg.jEneid. 
iy),  et  iancta  Scriptura  de  Imaet^  c  Contra  faciem 
ontnium  fratrum  tuoYum  habitaBit  >  {Gen.  xvi ,  12)»  iic 
Jiggptitimktem^  Patosttince^  Pltoenicei^  ^yrice  percurrit, 
ad  imlar  torrenlii  cttncla  iecum  traketu ,  ut  vix  manui 
eorum  miiericordia  Chriiti  poluerimui  evadere.  Quod 
ii ,  juita  inclgtam  otatorem^  c  tHent  inter  arma  legei  i 
{€k.  pro  hfilone) ;  quanto  magii  iludia  Scripturarum , 
iptce  et  Ctbrorum  mttltitudine^  et  iHentio^  ac  tibrariorttm 
iedutitjte ,  quodqtte  proprium  est ,  iecuritate  et  otio  (/»• 
cianlium  indigent !  Daoi  ilaqtte  libroi  miii  ionctee  fiba 
fnece  Fabiolce ,  qUorum  exempla  ii  votuerii ,  ab  ipsa  po- 
terit  mutttari.  Pro  anguttia  quipf>e  temporit  aliot  detcri" 
bere  non  potui :  quoi  cttm  l^efli  et  vetttbttla  viderit , 
facHit  eonjectura  erit,  quatii  ipictiitftttttra  domut.  Sed 
credo  in  Dei  ndiertcordta  qui  itoi  ad^utit  in  difficHiimo 
principior  supraditti  operhf  qttod  ipse  adjuvet  eiin  pen-^ 
uttintii  Propheict  pnrtibut^  ih  quiBui  Gog  et  Magog 
beth  narrantur  {t.zech.  ttwin^  et  iwijl)  ;  ct  in  extre* 
v^y  hi  quibus  sacrutiiiimi  et  iriexpticabHit  tempti  eedifi' 
eatio^  varietat,  mensutaqke  describltur  (Id.  xl-1liii). 

CAPUT  IFF.— S.  Sanctut  frdttr  Hotter  Oceanni,  cui 
rot  eupitit  comrnetutorif  tantutet  tatii  est^et  m  eru' 
dittts  fii  tcffe  Dominif  Kl  abitpte  nottro  rogaltt  inHruere 
voi  potiit^  er  nottratn  tttper  cunctii  qutettiombui  Scri- 
pturarAm  pro  modulo  communit  ingenii  explicare  int- 
ientiam.  Incotuntei  tot  et  prolixa  setate  fiorentei 
Ctftiittti  Den^  noiter  ttteatur  otimipotent ,  donuni  vcre 
iancti. 

DE  DUABI^S  EPlSTOyS  PROXlll&StiHIEP^ilbUS. 

(Clti.  tl  R£Tl(ACt.  CAPUT  SLV.) 

Seripi^etiitm  daoshtrdi  ad  Rieronymum  prftBfterum 
icdentem  in  BetkUkem :  unum  de  Ori^ne  Anntnft  kmii^ 
ms;  alterum  de  Sententia  Jacobl  tipw^,  ubi  mt,  i  Qui- 


eutnque  totam  tegem  tervaveril ,  offendat  autem  in  «fio, 
factui  ett  omnium  reut  >  (Jacoln  n,  iO);  de  utroqMe 
eontulent  eum.  Sedin  illo  priote  quasitionem  quam  pro- 
potut,  ipte  non  tolvi;  tn  posleriore  autem  qjtid  miki  4e 
itta  tolvenda  viderelttr  ipte  non  tacui:  ud  utrum  hoc 
approBaret  etiam  ille,  contufui.  Reicripeit  amtem,  ku" 
dant  eamdem  consultationem  meam  ,  sibi  tamen  ad  res- 
pondendum  otium  non  ette  retpondii.  E^go  vero  quottt' 
que  eticl  in  corpore ,  hot  liBroi  edere  nolui  ,  ne  forte 
fetponderet  altquando ,  et  cum  ipta  reiponmone  ejm 
poliut  ederentur.  flto  autem  defuncto  ad  tioc  edidi  fnr- 
orem ,  ut  qui  fegit  admoneatur  aut  non  qucerere  omnino 
quomodo  detur  anima  natcentibut ,  aut  cerle  de  re  06- 
icurittima  eam  tolutionem  quarnionie  hujut  admittere, 
quce  contraria  non  tit  apertistimit  rebm  quat  de  origi- 
nali  peccaio  fidet  catholica  novit  in  parvttlii ,  itMt  rege* 
nerentttr  in  Christo  tine  dubitalione  damnandis;-  potte- 
tiorem  vero  ad  hoc  Hl  qttotttionii  de  qna  ibi  agiittr, 
ttiamqucB  nobit  vita  etl  tolutio  ipta  notcatur,  Hoe  opm 
iic  incipit :  i  Deum  noitYum  qui  noi  vocavii.  » 


DE  ORIGIN^  ANIMJE  UOMINIS 

LIBER, 
SEU 

EPISTOLA  €LXVI  '  (a% 

Auguttiiwt  Hiefomfm&^  reeenttm  varias  de  cttdmseotf'' 
gine  ientendai,  eapit  doceri  qutb  paltiitirtumt  tentnAi 
sit;etquomodo  advertm  Pelaghntorum  dogma  defen^ 
posmi  ea  quati^  Hte  fh  superrorv  epittota  tuuM  esse 
fere  instnuavH ,  Singulat  anhnat  itorMt  nateetUtbtts 
fieri. 

CAPUT  MUMUM.— f .  Deum  nostram  qui  nos  voca- 
VfC  in  SQutd  fejfnum  e(  groriam  (XTheu.  11,  12),  et 
iir>gavi  et  r(^o  u(  hoc  ((uocf  ad  te  scribo,  sancte  frate r 
Aicroiiyme,  consulens  te  dc  Kis  quaef  nescio,  fruciuo- 
suni  e^  nobis  velil  ^  Qbanquam  enim  le  multo 
qttam  cjgo  suro  setate  majorem,  tamen  etiam  ipse  jam 
Si^iiCl  consulo  :  sod  ad  dlsceiidum  quod  opus  esi, 
null.1  milil  astas  scra  vidcri  potest ;  qaia  eisi  senes 
mngis  decct  do^cere  qiiaro  cnscere,  ttiagis  taroen  discere 
quani  quid  doceant  ignorarc.  Nihil  e^uidcin  molestius 
fero  111  oinnilHis  angiisliii  meis  qiias  patior  i».  diflicil- 
fimis  qiixstloni6iis,  quam  in  tam  longinquo  tuse  Cha- 
ritatls  abseniiarti,  ut  vix  possim  meas  dare ,  vix-  pt€i« 
pere  liiieras  luas ,.  ptt  iuterYalb ,  non  dieram ,  noa 
mensium,  sedafiquot  annoram;  cum ,  si  fieri  posset, 
(jiiotidie  praescnicm  te  habcre  vellem,  cum  qne>  loqpe- 
rer qjiildquid vellem. Nec idco  tamcnnon delMii  facera 
qnod  potui,  si  non  potui  toium  quod  volui. 

2.  Ecce  venit  ad  me  peligiosus  juvenis ,  catlioUc» 
p:ice  fralcr,  xiate  filius,  houore  conipresbyter  nostcr 
Urosius,  vigll  iiigenio,  promptus  eloqiiio,  ilagran» 
studio,  utile  vas  iu  domo  Domini  esse  deslderansi  ad> 

*  Lov.y  ee/if .  Al  Bad*.  £r.  et  M^.,  habMr  teUi. 

*  IQ  faitjos reoensionecoliatr sonc b.  bK  e.  ct; %.  j.  I. htj. 
r.  ttb.  t.  ti.  vc.  duo  bn.  duo  th.  decem  ? .  ei  Am.  ittd.  Er. 
Lov. 

(a)  Alias  38 :  qpft  auten  fdt^ent,  nuno  ICK.  SorifiU^ 
4l5y  verno  tenipore. 


731  EH^TOUftUf 

i)erelleiid;i6  ddeoB  i^emicmsisquc  dodrlna»^  (j^  ani* 

«mfiiapmnMi  mrilo  kfttelkMis,  <|uaiii  oor^ra  hut^ 

4nficM4iMMs;:tr»eidanii»U  Kani  inde  adiios  lUMiiie  ab 

oclMiuiiiaorainvipm/vit^  Gima^eguiliis  ^ued  a  me  pessel 

4e  iiis  40»  fkciiie^veUei,  quidqiiid  veUol  aiidire.  Neqtie 

«uiUum  ^tl  advenHis  swi  rrucUHB.  Priitto,  Ae<lette 

mollum  famx  •orederet :  d«iiHie  dooui  iiominem  ^iood 

fMMti;  ^ied  amem  im«  (i«tui ,  unde  discere  {Hisset« 

admoniH«  atqne^it  ad  te  iret  borutus  sua.  Qua  ia  re 

•cotisHiiMn  niel  fraecetHum  wcum  cum  libeoter  ei  obo- 

iUeiiler  acdf^eret,  jrognvi  eum  ui  abs  to  veniens ,  per 

110$  ad  frofria  cemearet.  Quam  cjus  pallicitatiOAera 

ionevs,  occasionem  mihi  credidi  a  Dominoesse^oiH 

•eet&om ,  qua  tibi  scrilienefn  de  bis  qu»  per  te  scire 

tfMpio.  Qiiserebam  eiUJii  qoem  ad  te  nulterem ,  ncc 

mihi  facilc  occnrrcbai  idoneus «  et  fide  a^ndi ,  eit 

filacriLaie  oiicdiendi ,  et  exer^itaiionc  peregrinnadi. 

€bi  ergo  mUiiii  juireAett  ex|)enus  •stutt  «  eum  ipsuKi 

esse  quaiem  a  Domiuo  petcbam«  duiutare  non  iKUii^ 

£APUT  IL— 5.  Accipe^4tur4|uasini]ii,  peto,  sg|>o- 

f ire  ac  disscrcre  aob  graveris.  Quxsiio  de  anima 

mnlies  movel^  ia  «quibus  et  me  JCSia  coafiteor.  Nam 

^d  de  aniroafirmissimeicueam,  noo  iacebo :  deinde 

«ubjaiigam  quid  jviiiu  adbuc  expediri  vcUm.  Anima 

JboflfHnis  immori.^lis-e8i»6ecttndiim  qucmdain  nu)dum 

suum.  Non  'Cniin  omui  aodo  sicui  Deus,  de  -quo  di- 

«tiuB  est  <iuia  $obu  habel  immaelalUatem  { I  Tim  \u 

16).  Nam  de  aiiimj»  iiiortibus  sancta  Scripiura  mului 

4:ommemorai ;  uade  iUud  est,  Sine  mortuoi  upelirs 

moriuos  $uot  {MuUh,  viu»  32) :  scd  qiiod  ita  moritur 

jslienata  a  viia  Dei,  ut  taioen  in  luiiura  sua  vivere 

jaon  omuino  dcsistat ;  ita  moitalis  ex  aiiqua  causa  in- 

veuiiur,  ui  etiam  immorlaiis  son  sine  jBatiune  dicaturk 

Non  est  pars  Deiauima.  Si  enim  hoc  essci,  omni 

modoinconuBUtabilis  aique  iocorrupiibUis  es^et.  ^uod 

si  essety  oec  deficeret  in  deterios,  nec  proficeret  in 

melios ;  nec  aliquid  ia  semetipsa  vel  inciperet  babere 

^iuod  BOii  habebai,  vel  desineret  Jmbere  quod  Im- 

iiebat»  quantum  ad  ^us  ipsius  afiectiones   perti- 

jiei :  quain  vero  aliter  se  habeat,  non  opus  est  ex- 

irinsecus  ieslimooio  ;  quisquis   seipsum  advertit , 

agnoscii.  Frusli^a  autem  dicitur  ab  eis  qui  aiiimam 

Dei  partem  esse  volunt,  banc  ejus  labem  ac  turpitu- 

dinem  quam  videmus  in  nequissirois  bominibus,  hanc 

denique  inlirmiiatem  et  irgritiidiiicm  quam  sentimus 

in  omnibus  honiiiubus,  Jioii  ex  ipsa  Uli  esse,  sed  ex 

corpore  :  quid  iiUeresi  unde  «grotet,  qus  si  essei 

incommutabiKs,  iindelibei  «grotare  noo  possct?  Nam 

qiiod  vere  iiicomrautabUo  et  incomifitibile  est,  nul- 

litts  rei  acccssu  commutari  vci  comimpi  potest :  alio- 

quin  iu>u  Acliiilea  iaiitum,  sicut  rabulas  (crunl,  sed 

omnis  caro  esset  iovuliierabilis,  si  nulliis  eicasusac- 

cideret.  Noo  est  itaque  natura  iucommuiabilis,  qiiac 

ali«|uo  modo,  aliqiia  causa,   aliqua  parle  muiabiUs 

est:  Oeum  autem  nefasest,  nisi  vere  summcquc  in- 

commuiabilem  crodcre.  Nonest  igilur  anima  pars  Dei. 

4.  Incorpoream  quoque  cs&e  aniinam,  etsi  dinicile 

tardioribus  persiiaderi  polest,  mibi  tamen  lateor  csse 

persuasum.  Sed  ne  vcrbi  conrroversiam  vcl  supcrfluo 


€LikSAi6  W.  321 

laciam^  vcl  merilo  paiiar,  quoiiiam  cum  dcTeconslat, 
Aoo  jesi  ofMis  ccriare  de  noiniae  :  si  corpus  est  omnis 
•absiantia«  vel  easentia,  yjc\  si  quidaptius  nuncnpatur 
id  quod  aliqHomodo  est  in  seipso^  coipus  esi  anima. 
Item  &i  eain  scbun  ineorporcam  placet  appeUare  n:!- 
«iuram  qu»  suoubc  ioeoinmtitabUis  et  ubique  tota  est» 
corpus  «sianima;  quouiam  lale  aliquid  ipsa  non  est« 
Porro  si  corpss  jnoa  esl,  Niai  quod  pcr  loci  spaliiici 
aUqua  iougitudine,  latiiudiue,  altitudine  ila  sisUtur 
vel  movctur,  «t  niajore  sui  parte  majorem  locum  oc- 
in»poi«  ei  brcviore  brcviorem,  miHUsque  sii  in  iiarte 
^uain  iu  iolo,  nttn  esl  corpus  aniina.  Per  tolum  quippo 
corpus  quod  animat,  jion  locaU  diffusione»  sed  qua- 
dam  vliali  intentiofie  porrigitur  :  uam  jier  omnes  ejus 
particulas  tota  simul  adesl,  ncc  minor  in  minoribus, 
et  in  majoribus  majnr ;  sed  aiicubi  inleatius,  alicubi 
remissius,  et  in  omnibus  ieui«  et  in  siiigulis  tota  est. 
Ncquc  cnim  aUter,  quod  in  con^ore  etiam  noii  toto 
senlit  ^  tamen  tota  seuiit :  iiam  cum  exiguo  puncto 
in  carne  viva  aliquid  tangitur,  quamvis  locus  iile  noii 
solum  toiius  corporls  non  sit,  sed  vix  in  corpore  vi- 
dcatur,  anunam  tamen  totam  non  latel;  neqtie  id 
qiiod  sealilur,  per  corporis  cuncui  discurrit,  sed  ibi 
tantum  sentiiur  ubi  fit.  Uade  ei^go  ad  totam  mox  per- 
veuii  quod  noii  m  tolo  fil«  aisi  qiiia  et  ibi  tota  esl  ubi 
fit,  ncc  ut  t  ta  ibi  sit,  c^ien  deserit?  Yiviint  enini 
ct  iila  ca  pra^scnte,  ubi  oibU  iale  factum  est.  Quod  si 
fierei,  et  utrumque  simui  fieret,  siinul  utrumque  to- 
iam  psiriier  non  lateret.  Proinde  et  in  omnibus  simul» 
et  in  singulis  paiiicuUs  corporis  sui,  iota  simul  esso 
non  possei,  si  per  illas  ita  diffunderetur,  ut  videmus 
corpora  diO^usa  per  spatia  locorum,  miuorlbus  suis 
pariibus  roiuoFa  occupare,  el  ainplioribus  ampliora. 
Quaproptcr  si  aiiima  corpus  esse  dicenda  est,  non  esi 
ccrte  corpus  quale  lerrenum  est,  nec  quale  hiimidum, 
aut  aerium,  aut  x-tbeilum.  Omnia  quippe  taiiams^ora 
sunt  in  majoribus  locis,  et  minora  in  minoribus,  ct 
nihil  eorum  in  aliqua  sui  pajEte  totum  adest ;  sed  ui 
sunt  parles  ioconim,  ita  occupantur  partibus  corpo- 
rum.  Unde  jntclligitur  anima,  sive  corpus,  sive  in? 
corporea  diccnda  sii,  propriam  quaindam  habcrc  na« 
turam^  omnibus  his  muiidaiue  moUs  elemeiitis  ex* 
ccllcntiore  substaiiiia  creatam ,  quae  veraciter  non 
possit  in  aliqua  phantasia  corporaUum  imaginum, 
qiias  per  carnis  sensus  percipimus,  cogiiari,  scd  ineiito 
iatcHigi,  vitaque  scntiri.  Neque  hxc  proiiidc  loquor, 
ut  tc  qua^  tibi  nota  sunt  doceam  :  sed  ut  aperiam 
quid  firmissiiue  dc  anima  leneam,  ne  roe  quigquam, 
cum  ad  ca  venero  quae  requiro,  nihil  de  anima  vei 
scicntia  vel  fide  tenere  arbitretur. 

5.  Cerlus  ciiam  sum  animain  nuUa  De!  culpa,  nuUa 
D>^i  neccssitaUi  vcl  sua,  sed  propria  volunlate  in  pee« 
cittim  esse  collapsaiii :  iiec  libcrari  posse  dc  corpore 
iiiorlis  hujus  vel  sux  voluntatis  virlutc,  lan(iuatn  sibi 
ad  hoc  sufficiente,  vel  ipsius  corporis  morte,  sed  gra* 
tia  Dei  per  Jcsum  Christum  Dominum  noslrum  (/{o*ii. 
VII,  24,  25) ;  noc  oinnino  esse  animam  ullam  iii  ge- 
ncre  huroaiio,  cui  ooii  sit  necessarius  ad  liberatiooem 

*  Mss.  alittuot»  quod  in  corpore  non  Mo  fit  lomm,  elc. 


W5 


s.  ADGUSTDn  Enscon 


nl 


ttcdlafor  Dci  ct  lioniinu-.ii  homo  Chrisla<t  Jcstis.  Qaat- 
«ttmque  auiem  sine  gralia  Mcdiatoris  el  Sacramcnco 
eios,  in  quanbel  corporis  xlate,  dc  corpore  eiieril, 
et  in  f cenam  futararo,  cl  in  ullimo  jnJicio  recepln- 
ram  corpiis  ad  poenaro.  Si  aotcm  post  gcnerationem 
liamanam,  qux  (acta  est  cx  Adam,  regcneretur  in 
Christo  ad  ejos  pertincns  socictatcm ,  et  rcquicm 
post  monem  corporis  habituram,  et  corpis  ad  gl<>- 
nam  rccepiaram.  Ilxc  snnt  qux  de  animo  fimibsi:i:e 
leneo. 

CAPUT  III.  —  6.  Nunc  accipc,  quxso,  quid  rcqnK- 
rani,  et  noli  me  spemcre ;  sic  non  *  tc  spcnmt  qui 
pro  nobis  dignatos  esf  spcrni.  Qnxro  iibi  coiitraicrit 
anima  reatomqoo  irabiturin  condemnailonem,  eiiim 
inraiitis  morte  pmcveiiti,  m  ci  pcr  Sacrniitentum  qno 
ctiam  panruli  baptiznntnr,  Clirisli  gralia  nnn  siib- 
vciicrri.  Non  enliii  cs  ex  illis  qr.i  moJo  nova  qiurdam 
g;)rrirc  carpcnmr,  dicciiti-s  nutluin  rentuin  essc  cx 
Adain  traduni,  qtii  per  Bnptismum  in  infunte  sulva- 
tur.  Quod  te  saperc  si  scircm,  imo  nisi  tc  id  non  sa- 
pere  scirein,  hcquaquam  Iioc  abs  le  quxrercm  aut 
(piicrendum  putarem.  Sed  quia  tencmus  de  hac  rc 
^ntentiam  tuam  concinentem  catholicx  fundatissims 
ITJci^  qaa  et  lovfiiiani  vaniloqnia  redarguens,  ftUhi- 
htiisii  testiinonium  ex  libro  Jub  ,  Nemo  mundui  in 
eompectu  luo,  nec  infan$  chjus  e$i  diei  unius  vita  $iiper 
terram{Job  xt,  4,  $ec.  LXXj«  deindo  adjunxisti,  Tene- 
tnurque  reiin  Kndlitudine  prcstaricalioni$  Ada  (llieron, 
&•  %ad:mtH$  Jovin.) ;  ct  liber  tuos  in  Jonam  proplie- 
lam  saiis  hoc  insigniier  dilucideqoe  declurat,  ubi  je- 
jjnnare  parvutos  propter  ipsum  originale  peccatum, 
mcrito  coactos  cssc  dixisti  ( Id,  in  Jonam )  :  non  in- 
eonTenienler  abs  tc  qtixro,  Imnc  reatum  anima  uld 
conlraxerit,  unde  oportcat  eain  etiam  iii  iUa  atate 
pcr  Sacramentum  chrisiianx  graiLe  Ifberari. 

7.  Ego  qoidem  ante  aliquot  annos,  cum  libros 
quosdam  scribcrem  dc  Libero  Arbitrio,  qur  in  inallo- 
Tum  manus  exiemnl,  ct  nunc  babcnlur  a  pliirimis, 
qualoor  opiniones  de  aniinx  incamatione,  Utrum  ex 
iila  ona  qux  pritno  homini  dain  esi»  caQtene  propn- 
genlur  :  an  singiilis  quibusque  novx  ctiam  modo  fi- 
ant :  analieubi  jnm  existeiites,  vel  miiiantur  diviniius, 
vcl  sponte  bbnntiir  in  corpora ;  iia  putavi  esse  tra- 
clandas,  ut  quxlibct  carum  vera  essct,  non  impedircl 
iiitcnlianem  nicani,  qiin  tunc  adversus  eos  qnaniis 
poieram  viribus  agebain,  qui  naiuram  mali  suo  prin- 
cipio  pfxditam ',  adversus  Deuin  conautur  induccre, 
id  est  contra  llaniclixos  {De  Ubero  ArbiiriOf  tib»  3  c. 
i!)  :  naro  <^e  Priscillianisiis  ndhuc  niliil  audicram, 
qul  non  m^livn  ab  istis  dissiroiles  blasphemtas  fabu- 
lantur.  Ide%  X^nuim  opinionem  non  addidi,  qiiam  in 
iiia  epistola  inter  cxieras  commcmorasii,  ne  aliquam 
prxtcrires,  ulilde  hac  quassttonc  inlcrroganti  rcscri- 
psisti  religiosx  mcmorix  viro,  nobisqoe  in  Chrisli 
cliaritatc  gratissimo  &Iarccirtno,  qnod  aninia  •  sil  pars 

*  MSB.  quatuofyti  mm  te  spermU.  Bad.  et  et.,  ne  te  sper" 
Uai, 

*  i/nr.,  edUam.  At  editlones  antiqafQres  et  M&s  prtcdi- 
Ivn. 

*Edd.,  anbm  fum  $U  pars  Dd*  Kxponxlmus  ncgatioaemi 


I>ei :  prinrK>,  quh  non  de  incamatione  cjus,  sed  de 
natnra  qax-rilnr,  com  hoe  qo.xritor ;  detnde,  qota  hac 
scntiuni  iHi  conlra  qoos  agehnro,  ct  id  maxime  agc- 
ham  ut  Crcatoris  inculpahilcm  inTiolabilemqne  nala 
ram  a  creatune  viliis  et  iabe  secerncrem«  cum  iin  • 
sobstantia  ma!i,cui  proprium  principmtn  principcsqi^ 
Iribuunt,  ipsnm  honi  Det  siJiSLintiam  es  parte  qoa  * 
enptaest,  cerropLim  et  oppressam^  ei  ad  peceamli 
necessiiaiem  perdocUHn  csse  cofitembnu  Soc  itaqoe 
cxcepio  h.Trcticx  o;  inionis  crrore,  cx  qoaiiior  reli- 
qois  opinionibus  qoxi  ain  sit  cligc«ida  sdrc  desidero. 
Qiixcamqoc  ensni  eligciula  e^t,  absil  •it  Hnpngnet 
hnnc  fidcm  de  qua  ccrti  sumiis,  oiniii  nntinx  cliaia 
pnrvnli  infontis  ncccssariain  cssc  Kbcralioiieiii  ex  ohli- 
gaiione  pcccaii,  eaiiiqiie  nulLiiH  essi^  iiisi  per  Jestin 
Cbristum,  et  hunc  cnicifixuni. 

CAPUT  IV. — 8.  Proindcnc  longuin  faeiaiiuis ,  hoe 
ecrle  scnlis  quod  singulas  aniinns  ^tiignlib  nas<'cnubus 
etiam  modo  Deus  faciat.  Ciii  sciiieiiii;^  ne  olijiciabT 
qiiod  omnes  ereauirns  sexto  die  coiisnniin.-HiTii  Deiis 
etsepdmo  die  rcquieverii ,  a Jliibcs  icstinio:iiu>n  « 
EY^ngeliOf  Patermeu$tt$qnenuncoperaiHrlJi}afi,  \\  17). 
Sic  cniin  ad  Ihrceilitiiim  scripsi^li :  m  f|iia  cpislob 
etiam  mei  eonimemoralionem  bcncrolomissinic  lacerc 
dignatus  es ,  qiiod  hic  mc  habcret  in  Africa  ,  qui  ei 
ipsam  racilius  possem  explicare  sciHcniiaiii  (6'«^., 
cpi$t.  1G5).  Quod  si  potuPsscm,  nen  illc  lioc  abs  ic 
tam  loiigeposilo  inquircret;  si  tnmcn  id  tibi  cx  Afriea 
scriftsit.  Natn  quando  scripserit^nescio ;  ianium  srio 
quod  de  hoc  bcne  cognoverit  cutictalio:iein  meain: 
unde  me  inconsullo  faccrc  voluit.  QTianqn.im  clbiti  si 
eonsuleret,  mngis  hortnrcr,  et  gratias  agcrcni  qiMd 
nobis  omnibus  conferri  *  possct ,  nisi  in  brcviicr  re- 
scribere ,  quam  rcspondcre  mahiisses :  eredo  ne  sk- 
perfloo  laborares ,  ubi  ogo  esscm ,  qucin  polaim  Hi 
optime  scire  qnod  ille  quxsiverat.  Ecce  vulo  ut  iKa 
senlentia  ctiam  mcst  sil,  scd  nondum  rssc  co  ifinno. 
9.  ^sisti  ^d  me  discipnlos  ui  en  dore^im  qnx  non' 
diiin  ipse  didlci.  Doce  ergo  quod  doecam :  Daui  ut  'h- 
ccnin  ntulli  a  mc  IkigiLint,  eisqoe  mesicolalin  niii(:a, 
et  hoc  ignorare  coiifileor :  ct  forUsse  qHatnvis  in  O!» 
meum  vcrccunilcnlur ,  lameii  a;,ud  se  dicuiu ,  Tn  e$ 
magisier  m  hrael^  et  haxignoroh  (Joan.  iit »  10) !  qiMxl 
quidein  Doiniiius  ci  dixil,  qui  rral  uiius  »Uoruin  qtms 
dcK'CinIjat  vocari  Rabbi :  utide  eliam  ad  vcniin  ina 
gistrum  nocte  venerat ,  qnia  f(»rtassis  crubesceiial  di- 
scere,  qui  docerc  cotisucverat.  Ile  aulem  poiius  in»- 
gistrum  audhe, qiiam  velul  magistrum  delectai  aiidiri. 
Rccolo  cnim  qniJ  drxcrit  eis  quos  prx  caMcris  eic^'ii : 
Yo$  aulem ,  inquil ,  noiite  vocari  ab  hoininibu$  Habbi ; 
unu$  esl  enim  magister  vester^  Ctiristus  (Matth.  xxiti,  %], 
Nec  alias  docoil  libysen  eliatn  per  Jelro  (Croi/.  xvni. 
f  4*23),  nee  alios  Comoliuin  etiam  pcr  priorciu  Peiruiii 
{Act.  x,  25-48) ,  nec  alios  Petmm  etiain  pcr  posierio* 
rcm  Paolom  (6*a/a/.  ii,  11-21)  :a  quoeomque  cnun 
Tcrnm  dicitur,  iUo  donaiilc  dicitur,  qui  est  ipsa  VVrt 

qox  a})cst  a  mellorilNis  uss.  Kouipe  boc  Manichxi  senUe* 
bant,  quod  anima  sit  |  ars  lK'i. 

^  Mss.  scx,  ex  parte  quce  capta  eal. 

•  KlHI  ,  cmfirre. 


m 


EPISTOLARUH 


las.  Quid  si  ideo  adbuc  isla  nescimus ,  et  ea  ncque 
orando,  neque  legendo,  neque  cogiiando  el  ratioci- 
nando  imenire  potuimus,  ut  probcmur  non  solum  in« 
doclos  quanta  eharitate  doccumus ,  vcruni  a  do  tis 
etiam  quanla  bimulitate  disc^nmis  ? 

10.  Boce  ergo,  quxso,  quod  doccam,  doce  quod  te- 
ncam,  et  dic  miki,  si  animx  siiigilbtim  singulis  hodie^ 
que  nasccntibus  fiunt,  iibi  in  parvtilis  pecccnt,  ut 
indigeant  in  Sacramcnto  Christi  remissionc  peccati, 
pcccautcs  in  Adam  ex  quo  caro  esl  piopagata  peccati : 
aut  si  non  peccant,  qua  justilia  Creatoris  ila  perc^ito 
•bliganlur  alienoy  cuin  exinde  propngatis  mpiiibris 
mortalibus  iiiscruntur,  ut  eas,  nisi  pcr  Ecclesiani  siib» 
ventuni  fuerit,  damiiaiio  con^^cquntur ;  cuin  in  earum 
potestate  non  sit,  ut  eis  po^sii  graiia  Raplisini  subvc- 
niri.  Tot  igitur  aniinarnm  millia,  qtiac  iii  morlibuspar- 
vulorum  sinc  iiidulgcntia  chrisiiaiii  Saei-amenli  de 
corporibus  excunl,  qua  ?equi(atc  damnanlur,  si  novas 
creaue  ' ,  nullo  suo  pnccedenie  pcccato,  scd  voluntaie 
Crcaloris  singiilx  sin^ulis  nasccnlibus  adhxscruut, 
quibus  cas  aninianJis  iUc  creavil  ct  dedit ;  qui  uliqiie 
Boverat  qiiod  iinaqux  |ue  cartiin  niilla  sua  culpn  sine 
.  b.iptisnio  Chri^li  de  corpopc  fueral  cxiliira  ?  Quoniam 
igiUir  nc<|ue  de  Deo  possutmts  diccrc  quod  vel  cogat 
anirnas  ftcri  peccatrtccs ,  vcl  puiiiat  innoccnles ;  ne- 
quc  ncgare  fas  nobis  esl,  ens  qax  sine  Christi  Sacra- 
menlo  de  corporibus  cxicrint,  eliam  parvuloruoi,  non 
Risi  in  damnationem  trahi :  obsecrc  te,  quomodo  hirc 
opinio  derendilur ,  qua  crcdHntur  aimn£  non  ex  illa 
ima  primi  hominis  fieri  omiics,  sed  sicul  illa  una  uiir, 
ka  singiilis  singuix  ? 

€APUT  V. —  li.  Ea  vcro  qnx  dicumiir  alia  contra 
banc  opinionem,  fticilc  ptHo  me  posse  rercttcre ;  sicuti 
681  illud,  qiio  eam  sibi  quidam  videntur  urgerc,  quo- 
niodo  consummaveritDeus  omnia  opera  sua  sexto  die, 
ct  septimo  requieverii  (Cen,  n ,  2) ,  si  novas  adhuc 
animas  creal  ?  Quibus  si  dixerimus  quod  ex  Evange- 
Ko  in  supradicta  cpistola  posuisti ,  Pater  meus  usque 
nunc  operatur;  rcspondent*,  opera((ir  dictum  est,  insti- 
tutas  adininistrnndo ,  non  novas  instiluciido  natiiras» 
iie  Scriptura;  Geiiescos  conlradicaiur,  ubi  apertissime 
legitur  consommasse  Dciim  omnia  opcra  sua.  Nam  ct 
quod  eum  scripttim  est  requicvisse,  utique  a  crenndis 
novis  creaturis  intelligcndum  cst ,  non  a  gul>eri)andis ; 
quia  tuncea  qu£  non  ennt  fccit,  a  quibus  faciendis 
requievit :  quia  coiisiimmnvcrat  omnia  qu:r  aiile(|uain 
essent ,  vidit  esse  facienJa ,  ut  deinoeps  n(m  ca  qu;c 
non  erant,  sed  ei  his  qnsc  jam  eraiit,  ercarcl  et  fa* 
ceret  quidqiiid  faceret.  Ita  utrumque  vertiin  esse  mon- 
stnitor,  et  quod  dictum  ^l ,  rcquievU  ab  operlbus  ituh ; 
et  qiio<l  dictum  est ,  usque  nuuc  operaiur  :  quoniam 
Ceiiesi  non  poiest  Evangelium  essc  coutrarium. 

42.  Yeruin  bis  qiii  haic  ideo  dicuiit  ne  credutiir 
modo  Deus,  sicut  iilain  unain  novas  animas  qua:  non 
crani,  faccre;  scd  ex  illa  una  qux  jam  crat,  eascrcare, 
Ycl  cx  fonie  aliquo  sive  tliesnuro  quodam  qucm  tiinc 
fecit,  cas  miticre ,  facilc  respondctur  ciiain  illis  sex 
diebus  multa  Dcum  crcassc  ex  his  nnturis  quas  jnm 

in  Mst.  noQ  (auciSf  crccdurcs. 


CLASSIS  m.  7^0 

creaverat,  fe^iciit  ex  aquis  alitcs  cl  pisccs ;  c\'tcrra  au* 
tem  arborcs,  fcnum ,  animnlia  :  scd  quod  ca  quac  non 
erant,  tunc  fccerit ,  mnnife:>luni  est.  Nulla  cniin  erat 
avis,  nullus  piicis,  nulla  arbor,  nullum  aniinal :  et 
bcne  intclligilur  ab  his  crcatis  requievisse ,  qux  iioii 
erant,  et  crcata  sunt,  id  esl  cessasse,  ne  ultra  qiiac  non 
erant,  crearentur.  Sed  nunc  quod  dicilur  aiiimns  noii 
in  neseio  quo  fontc  jam  existenies  mitterc,  ncc  de  sc- 
ipso  lanquam  suas  particulas  irrorare,  ncc  de  illa  iiiia 
originalitcr  trjbere,  nec  pro  dcliciis  ante  cnrncin  com  * 
missis  cnmeis  vinculis  compcdirc,  scd  novas  creare 
singulas  singulis  suam  cuiqiic  nasccnli ,  non  aiii|uid 
facerc  dicitur,  quod  ante  non  fec<Tal.  Jain  ciiim  scxo 
dic  fcceral  hominem  ad  iinagiucm  suain ;  qiiod  uli  (uo 
secundum  anironm  rationnlein  fecissc  inloliigitur  '. 
IIoc  et  nunc  facil,  non  instiluendo  quod  nou  crat,  scd 
multiplicandoquod  erat.  Undeet  illud  vcrum  est,  qiiod 
a  rebus,  quae  non  erant,  instiluendis  requievit :  ct  hoc 
vcrum  cst,  quod  non  solum  gubernando  quac  fecit,  ve- 
rum  etiam  aliqiiid  non  quod  nondum ,  sed  quod  jani 
crenverat,  numcrosius  creando  usque  nunc  operatur. 
Vcl  sic  ergo,  vel  alio  modo  quolibcl  eximus  ab  co 
qtiod  iiobis  objicilur  de  rcquie  Dci  ab  operibus  suis, 
ne  proptcrca  non  eredamus  niinc  usquc  fieri  animaa 
novas,  non  ex  illa  una,  scd  sicul  illam  unam. 

IS.  Nam  quod  dicitur,  Qiiare  facit  animns- eis  quo6 
novil  cito  moriluros?  posstimiis  rcspondere,  parcntum 
hinc  peccata  vei  convinci ,  vei  flagcllari.  Possuinus 
ctiam  rccte  illius  moderatioiii  isia  relinquere ,  queni 
scimus  omnibus  lemporalilcr  Iranseunlibus  rcbus,  uUi 
suni  etiam  animalium  orlus  et  obittis,  cursum  oinn- 
lissimum  atque  ordhialissimiun  dare;  sed  nus  isla 
seniire  non  posse,  qtiao  si  seniircmus,  deleclaiione  iii- 
effabiti  mulceremur.  Non  enim  frustra  per  prophctam, 
qiii  hoic  dtvinitns  inspirata  didicerat ,  dictum  est  de 
Deo  :  Qui  profert  numerose  sa^culuni  (a).  Unde  musica, 
i(l  est  scientia  scnsusvc  liciie  modulaiidi ,  ad  admoni- 
lioncm  magnae  rci,  eliain  morlalibus  rnlionales  habea- 
libus  animas  Dei  largiuue  conccssa  esl.  UnJe  si  homo 
faciendi  carminis  nrlifex  novii  quasquibu&^moras  vo^^ 
cibiis  iribuat ,  ut  illud  quod  canilur  deccdontibus  ac 
succedcntibus  sonis  pulchcrriinc  currat  ao  transeat ; 
quniito  magis  Dcus ,  cujais  sapientia ,  pcr  qnain  fccil 
omiiia ,  longe  oinuibus  apiibus  prxfercnda  est ,  nullii 
in  naluris  nascenlibus  et  occidoiilibu.>  teinporum  spa- 
tia,  qiiac  tanqiiam  syllabx  ac  vcrba  ad  parliculas  hujus 
saeculi  pertincnt ,  iii  boc  labentium  rcrum  tanqtiam 
mirabili  caiitico,  vel  brevius,  yel  productuis,  qnam  mo- 
dulalio  prxcoguiUi  et  praefinitn  deposcit,  pnctcrire 
pcrmiitit !  IIoc  cum  ctiam  de  arboris  rolio  dixerim, 
et  de  nostrorum  numero  capiilorum ;  quanto  magis  da 
hoininis  ortu  et  oecasu,  ciijus  temporalis  viia  brevius 
productiusve  non  tcnditur,  quani  Deits  disposilor  lcin» 
porum  novii  univcrsitatis  moderamini  cousonare ! 

14.  Id  eiiam  qnod  aiunt,  oinnc  quod  in  lcmpore 

I  Mss.  quinqae  vat.  ct  scx  Gnllic,  post  fetiise  ifitctligi^ 
tiar^  haK;  iiseniat :  Tondcm  past  bngam  dUpitiaiioiiemt  eo 
clcsiaslicam  conlirmasti  sententiam.  uoc  ci  nunc  fdcit ,  etc» 

(a)  Lcgilur  ai  ud  LXX,  isai.  x^  «,  ho  ckpherfyn  kiWarir 
thtim  ton  kotmon  autoiL 


m  «.  iseasim  EMsam 

ccBpU  esse,  immorkile  esse  nao  jmse ;  ^ia  omnia  oiti     iau  {Kitiuiiiur,  mAtam 


occidttiit,ei  aucUi  aeiiesGoiit,  uleo  modo  credi  cogam, 
•nimum  liumanum  idco  esse  immorUdem,  4|«od  aoio 
omnia  (empora  sil  cceaius,  noa  movci  6<iom  aostram: 
«1  erom  alja  4aceam,  ooepii  esse  in  U^mpoKO  immoita- 
iitas  caj*nis  Ghrisli ,  quae  lamen  jan  non  rooriUir,  d 
«nors  ei  ullra  non  dominabitur  (Aotn.  Tf,  9). 

45.  illud  vero  quod  in  libro  adyersus  RMfiimm  po* 
•uisti,  quosdam  iiuic  sentenliae  cahimniari»qvodDeuQi 
dare  aiiimas  adulierinis  coocepUbus  vidtfatur  iu<M»' 
f num,  «nde  conanlur  asiroere  meriiis  gest»  aniecaf^ 
iiem  viiac,  aiiiinas  quasi  ad  ergasiuia  iiiyiisffiodi  jjosto 
|>osse  perduci  {Adv,  Rufinumj  tib,  5);  non  roe  moiei 
mulia  cogitantem  quibus  baec  possit  calumnia  refulari. 
£t  quod  ipse  respondisii,  non  esse  vitittffl  someniis  ia 
iritico  quod  furto  diciiur  esse  ftiibloiium,  sedin  eo  qui 
frumi^nta  furaius  est ;  nec  idcivco  terrajn  «on  dc(>uissc 
freroio  suo  semina  confover-c»quia  saior  ii^iiHinda  ea 
projecerit  m^nu ;  eieganUssimn  similiiudo  fisl.  Quam 
ei  antequam  iegerem,  aulias  mibiobjecMo  isla  de  adui- 
lerinis  /eliiMis  in  iuc  quacstione  £iGjebal  Angusiias» 
fieneraliier  iniuenti  multa  boiia  Deum  Esicere ,  eiiam 
4e  noslris  malis  nosirisqpe  peccatis.  ^nimalis  auiem 
cujuscuroque  creaiio » si  habeai  pium  pruLieotemque 
eonsideratorem,  ioeflabilem  iaudem  Creaiori  c^ciiat ; 
^ianto  magis  crcatio  non  cujuslibei  animalis,  sed  bo- 
minis  t  $i  auicm  pausa  creaodi  quxritur ,  nulia  ciiius 
ei  mdius  respondetur »  nisi  quia  omnis  creatura  Dei 
bonit  esi.  £t  quid  dignios  quam  ui  boaa  faciai  lx>iiu8 
Deus,  qiuc  nemo  poiesi  lacere  nisi  Deus  ? 

€APUT  VI.— id.ilffic  ei  alia  qu»  possum^  sicut 
possuro»  dico  adversus  eos  ^ui  banc  p|wiionem  qua 
ereduniur  aiiimae  sieui  illa  una  i^ingttlis^i»  iabefa^ 
4!lare  conantur.  Sed  cum  ad  pceuas  venlum  esi  parvu- 
lonim,  magnis»  mihi  crede,  cparctor  angustiis,  nee 
4]uid  respondeam  prorsus  invenio  :  npn  solum  eas 
peenas  dico,  quas  babet  post  iianc  vitam  illa  damiia- 
lio,  quo  necesse  est  trahantur,  si  de  corpore  exierini 
sine  ehristiana;  gralite  Sacramento ;  sed  eas  ipsas  qu^c 
in  bac  vila  dolentibus  nobis  Versantur  ante  oculos, 
quas  enuinerare  si  veliin,  prius  iempus  quam  cxcm- 
pla  defident.  Lapguescunt  a^gritudinibus,  lorquentur 
doloribus,  faroe  et  siti  crucianlur,  del>iliiantur  mem- 
bris,  privantur  scnsibus,  vexantur  ab  immutidis  spi- 
ritibus.  Demonstrandum  esi  uiiiiue,  quornodo  ibta 
sine  ulla  sua  malacausajustcpatiantur.  Mon  enim  dici 
Ibs  csl,  aui  isia  ignorante  Deo  fieri,  aut  eum  iion 
posse  rcsistere  facientibus,  aiit  injuste  isia  vel  faccre 
vel  permittere.  Mumquidiiam  sicul  aiiimalia  irraii<ma- 
Lilia  recte  dicimus  In  usus  dari  natnris  excellentiori- 
biis,  elsi  vitiosis,  sicut  apcrtissime  iii  Evangelio  vide- 
iiius  porcos  ad  usum  desidcratum  concessos  esse  dae- 
nionibus(lfa//A.  vni,  59);  boc  et  de  liomine  recte 
possumus  dicere?  Animalest  enim,  sed  ratiooale,  et$i 
moriale.  Anima  est  rationalis  in  iUis  merobris,  qux 
tantis  aflliclionibus  poenas  luii;  Deus  bonusest,  Deiis 
justus  est,  Deus  omnipotens  est :  hoc  dubitare  omni- 
DO  demcntis  est.  Tantorum  ergo  malorum  quoe  fiunt 
in  par\'uiis,  causa  |osla  dicatur.  Nempe  eum  majorqs 


ra 

am^iMiB  Jokmenu 
examinari,  a«i  aicui  in  i)ei!odt  jieQcaca  ffuAn  ^  «i  dt 
^nibusdam  esemplis  qi^e  dcug  mmid^sma  cm  loluii 
alia  qiiac  obseura  sttot  homini  riTnimnm  fin^ndiini 
sed  lioc  in  majoribus.  De  fnmiliff  nHf  i  nuid  iifiMfM 
denmus  edissere,  a»  poBns  jtamis  -nMiia  ia  eia  aunt 
punienda  pcecaia  :  uam  iHiqMB  iiidia«ui  ao  iilis 
l>us  exaittiqaBda  jus^itia. 

17.  De  ingouionim  jier*  ^wnSmt^  Imd 
laie^,  qpid  dieamf  qua)  qyidqm  in  ipftrvaliB  laM,  aed 
•b  ipsis  esordiia  naluralibu^  du|U9,  iqiRarel  io  ^u^ 
dtbus,  qnonii)9  qounuili  taro  lanift  ei  obiiviott  svq^ii 
IH9  prima  quidcm  .dSscert  Jtitiitraraai  fliemeau  inrtuo 
rint :  ^uidain  tci»  tanLe  auiii  ^Uuiiaiis,  m  bm  auil- 
ium  a  pecprihus  diOcfani;  quos  mqrioiMS  yu^  ao- 
£ani.  Bespondutur  fof^asae,  Corpora  hoc  raciNia.6ed 
iinmqvid  ^ecufidum  banc  Benteuiiaoi  quam  ^^'^■*>^ 
•yolumus,  anima  sibi  corpus  d^i,  fA  m  eli^ida  fam 
/allereiiu-,  erravit?  aut  ciim  iu  porpw  MgpreiuritiP 
>raire  ncQesftitaie  nasceiidi,  alia  corperaprroGccipanii^ 
ims  aoimarum  iurbis,  ipBfi  aSud  noo  inventl,  ei  aie^ 
in  spoctaciilj»  aliquo  Ipcum,  iu  cariiMi  aoo  quam  top 
iliit,  sed  quaoi  valuU,  occupavii  ?  Nuoqyid  bme  el  i^ 
lia  vel  diccre  possumus,  vd  sentice  debemus?  Doce 
igilur  quid  sieniire,  quid  dic^  debesiuiis,  14  csmsia 
noi^s  nHio  npvDninj  ^Mtm^rjm  singiliiiiimque  fcciai- 
riim  singiilis  cQrpprJhus. 

f4riJT  VN.-^t8.  £go  qmi^ifn  m^  de  ii^enSs,  sod 
salicm  de  pcBiiis  parvulorum,  q^ias  ieta0  vfls  psiiiip- 
iur,  dixi  aliquid  in  libris  ilUs  d^  Ubf^ro  Ar|H|Fio»Qii6«i 
qiiale  sit,  et  cur  inibi  in  isla  quam  iMbciwis  ie  Wn^ 
biis  qiixfttione  npn  sufliciat,  i^liiwi|K>,  ei  eiioi  i|»sum 
4e  tcriip  libro  locum  esoerplum  Iiis  iiiieris  i^seraDiu 
jSiam  iia  se  babef :  D^  cmi^tiitfm  ffu/Hm  c^ftQm  gvito 
Qffli^lMr  parvtt/t,  gu^pm  m  fP^m  mU»  PHfm 
$unt,  81  m^imm  qnih^  auim$nl^,  n(m  priu^am  i^ 
komiuei  ene  cmperunt,  major  ^usrti»  ei  ftim  mmifm 
deponi  $oUi,  eum  di^imr,  Quid  itin/i  fecerimt,  m  t«^ 
palerentmr?  quafi  poi^  ^  mmimu  inmeHiim.  wi^ 
quam  quiequi  nofere  aliquid  po^iti  /  Cyiy  g^teifi  ^ 
^Uquid  opermr  Ikuf  in  fm^ndatimifi  mpjpr^m»  c^m 
pflrvulorum  smrum  ^  ei^  ckari  smi/,  (^pi^i^s  q^  ifior- 
libus  ftageHaalur,  c^r  iua  mm  imt^  qmtnfh  fnp  Irsm- 
ierinlf  pro  non  faclis  erunl ,  i>  ^ui^i  fpfi^  |^| ;  pfA' 
pler  quos  putem  faela  mil^autmeBjor^er%^t^  ^  ¥W^ 
ralibus  incommodis  eamdaii^  recim  ekien^^  mfre; 
aut  excusatiQnem  in  [uturi  juMi^  n^plici^  mo^  k^k^ 
bunt,  si  vit<f  hujus  qngoribus,  g4  ^lernm  ^lm  4eufh- 
rium  convertere  noluerint  ?  Quis  a^im  ^^$  gm4  pof- 
vulis,  de  quQium  cruciatibus  dnrilia  nMrjofip»  cQ0un4i' 
tur,  aut  exercdur  fides^  ant  misericfifdi^  pr^^ur :  q^u 
ergo  novit  quid  ipsis  pam^  in  sfier^  jii4iplmrm  Stff- 
rum  bona  cQmpeus^tigvis  reservei  Peus?  QHPfdpu  ^n 
qugm  nihii  recte  feeeriul,  tqmeu  uefi  ppcect^  qi^ 
isia  perpcm  sunt.  Non  enim  fru^ra  eliam  iufanie^  ifio^, 
qui  cum  Dominu$  uoster  Jfsus  (Msltus  ufmndusak 
Herode  qucerereiur^  occisi  sunt,  in  hQnorem  mqftyrum 

*  na;l.  Am.  Er.  cl  Mss.  undcdm  omiitunl,  i/no  olfar- 
dUate. 


729  EI^TOMiOJlf 

neqHoi  emnmeuda^  Eccimn  {Ik  IMt&raA  blirio^  /i^.  S, 
e.  23,  «.  £7). 

49.  Haec  iunc  dixi,  cum  hanc  ipsam  de  qii9  AMOe 
agUur  TeHefB  Miuiinoine  f««|e.n4am.  fieui  ^>¥in 
paulo  MtecoMuneniMrayiv^qiJiraimqiieitfariwn  ileAU" 
niae  ijuariiaiiaue4iiaiiuorP|Niiiii)OMiiiyer9ias$A(^  'mcyir 
pataai  suiwMiiiAiMi  Greauoris,  ^  ^  ^M9lroi«im  pecc9>* 
tnrum  socidat^  r^moiiastmam  niU^bar  oslmtere^  J^ 
ideo  4faa!«iunqiie  illanim  veritM  po^  eofHriM»  ^ 
repndjari^ad  enram  «ulcntiAnis  me», /qupvi  ifm  k^ 
lidi^m,  4I0II  pertiDebai ;  qnandoquideiii  cuj»cijs  dil^ 
gemiore  diapmaiione  discttssis,  q^^xmnqw  i)l»fmi9 
recie  viucerct  c;eleraa,  me  aeiwissimo  fiepiel,  4|uaado 
ciim  secuiiduoi  «mnvs  id  qood  agjd»ai9«  inrioMifll 
persistere  demonsiraJbaaii.  $iii«e  ye.FO  «oap  ?olo>  «i 
possum,  ndione  rceiaeligere  ex  om^M;  ^  pnopierr 
ea  kajiie  ip&tus  de  qua  nune  agimus  Mf^fi^iomn,  if 
his  qaas  eofnineasora*'i  de  illo  libpo»  yert>is  meis  a(r 
tcnlius  inlueue,  valldam  firiiiaittque  npn  vjdieQ. 

20.  Mam  vekit  6nnafa€irtiHn  ejus  iliud  efi^*  quodibi 
dixi :  Qm$  nuUm  n»viii  quid  parwfU$t  4e  ftierfim  erumr 
iibui  (Umlia  majomn  coniunditur^  01U  ef$reelm  /Wrf« 
ottl  mmkQffH^  prokfUnr:iiui$  prffo  uopit  ifuid  ifm 
pamUn  in  iccr0(o  juttiei^rum  iu^um  ^Mmt  cqmpmHir 
SioM$  raerm  Deu$  ?  Sed  to>c  non  imm^rji^  dici  yidfip 
de  liis  qni  rel  pro  €iiin«ti  «liawiiie  pc  ww  religjonp 
lale  aliquid  eiiaui  nescien^  patiimiMr,  i^^l  Sfvcr^ 
mentp  Christi  jam  InM^uii  #unt ;  quia  aine  $od«U|^ 
AioiMS  Mediaioris  4iberari  a  daRMiatione  npn  possiMA» 
ttt  possil  eis,  etiaas  firo  iljiis  malis  quae  liac  in  ili^rersis 
afllictionibiis  perluleriuit,  /coiBpcnsatio  ista  |r*e)i^i* 
diunc  aqlem  cum  ista  qusp^tio  non  possit  absoUi»  nisi 
etiamdebis  parriiUs  r«sp<mdpaiur^  qni  post  gravjssi- 
iROs  erucialua  ^e  Sacramentp  cluristilinaB  $0Gie|atis 
^spirant;  qiia^  circa  eos  coippeiisatio  cogimpda  es4, 
quibiis  insuper  et  dampaiie  praeparaia^stTMampt 
4e  baptismo  parvHlprum  ia  eodem  libro,  nnn  (qnidem 
suflicieiuer,  sed  qiiantum  iill  pperi  satis  esse  videba- 
lur,  uieureque  respoodi,  quod  ctiam  ncseientibus«  et 
fidem  suam  iiondum  bahentibus  prodost :  non  taaMfi 
de  damnatione  eorum  parvulorum,  qui  sino  iUo  «x 
bac  vita  einigraat,  tunc  nliqiiid  dicendum  puiavi^  qula 
non  qiiod  nuuc  agttur,  agebaiur. 

21.  Sed  ut  omittaraus  ei  centemnamus  ea  quic 
brevi  tempore  patiunlur,  nee  iransacia  revooanuur, 
nuniqnid  similiier  eoniemnere  possumus  quod  per 
vnum  homiaem  mon,  et  per  uuum  kominem  reeurreciio 
mortHornm,  Sicui  emm  tn  Adam  omnet  moriuntur,  nc 
et  in  Cbrislo  onme»  tivi^cakuntwr  (I  Cor.  iv,  2i  el  22)  ? 
Per  hanc  enim  apostolicam,  dvrinam,  claramque  sen- 
tcntinm,  sntis  evidenter  elucei,  neminem  Ire  in  mor- 
lem  nisi  per  Adam ;  iieminem  ire  in  vitam  a^ernamy 
nisi  per  Glirisium.  Hoc  est  qoippe  omnei,  ei  onifiM, 
quia  sicut  omnes  homines  per  primam,  hoc  est  per 
camalem  generailonem  pertineiit  ad  Adam ;  sic  omnes 
liomines  ad  secundam,  id  est  spiritualem  generatie- 
iiem  vcniuni,  qiiioumque  ad  Clirisliim  pervenHini. 
Ideo  crgo  dictum  cst,  et  bic  omnei,  et  ibi  omncs :  quia 
fical  omncs  qui  moriuutur,  iionnisi  in  Adam  moriun- 


\ujr:  iia  omnes  qui  vivificabuntur,  noinni>i  in  CbriKl^ 
viyjticabmil.wr.  Ac  per  hoc^  quisquis  nobis  dixerU 
qijemquan)  i^i  resurrectione  mortuorum  viviflcari 
posse  JUisi  10  Cbristo;  tanQiiam  j^eatis '  communfi 
ddei  4elj[^n.dus  .est.  Jtem  qvisqujs  dliijt^rjt  qood  lit 
(Ihristo  «ri:iriAcabpn(ur  eHiam  parvull  qui  sioe  Sacra- 
men.li  cjus  ppr|ici|)a(ipiie  de  viui  exeunt,  hlc  profecid 
d^  coalr)  apostplicam  ^raHlicationcm  vpnit,  et  iotam 
condi^oat  Ecclesiam,  ubi  proplerca  cum  haptizandfi 
parviilis  feslinatur  et  cnrriiur^  qula  sine  dubjo  credi- 
U^r  aljtcr  eps  in  Chrislo  vivificari  .omiiino  oon  possc. 
Qni  aqtem  liop  vivificutur  in  Christ.o,  restat  ut  In  ca 
cpndemnationje  mancat  de  qua  dicit  Aposlplus :  Per 
fmiui  4elictum  in  omnps  homnes  ad  con^emna^onem 
llHi>m_.  \,  )8).  Cui  delipto  obnoxios  psirviilos  jiasci,  d 
pmnis  prpdil  ^cqlesia,  et  ipse  jam  conlra  Juviniaiium 
disputans^  et  exponens  Jonam  proplietam,  sicut  pautp 
aiil|}  .cQi.mn.emor.avi,  fide  veracissima  definisti ;  credp 
e(  jn  .aliis  iocis  opusnibrum  tuorum  qiix  vcl  noii  lej^, 
vel  iu  prxseplia  non  rccordor.  Hujus  igitur  damnatio- 
nis  in  parvulis  caiisam  reqiiiro ;  quia  ncQU^  aoima- 
rum,  ^i  novj»  (iunx  singulis  ^injgulx^  video  es^e  allum 
in  i|la  jQCJLatp  pcccatum,  ni^c  a  Deo  damnari  aliqvam 
cr^do,  qjiaiu  vidc.t  nullom  liabere  pcf^catMm. 

CAPiJT  yill.— 2).  Anlortp  diceiiduni  est,  in  pr- 
viilo  carnein  solam  causaqi  ^ssie  peccati ;  novam  vero 
ilii  animam  fieri,qua  secunduin  Pei  prapcepta  yivpute» 
in  ad;uiorio  grali;e  (llhristi ,  et  ip^i  c;irni  edomita;  ac 
subjugatx  possit  incorriiptloni?  meriium  compnrari  : 
sed  quia  ip  panulo  anima  nondum  id  agcre  poiest, 
oisi  Chrisli  acceperitSacramenlpm,  per  h:inc  graliaro 
carni  eju)i  acqiuritur  qiipd  illiua  nwibus  noiidu^i 
4>otuit ;  &i  aiitem  sine  i)io  Sacramcnto  anlma  parvuli 
cxierit,  ip^a  quidem  in  tcterna  viia  erit^  unde  cani 
nullum  pcpcaluin  pp'uit  scparare,  caro  vcrp  cyus  non 
resurgei  in  CiiristP,  non  perccpto  aote  mortein  iliigs 
Sacrameuto? 

23,  Jlaup  opiHionein  niinqu^  audivi*  nuoquam  |p- 
gi.  Scd  planc  audivi  qt  credidi,  propter  quod  et  luculus 
gum,  QuiQ  renit  hpra^  quando  Qnme$  qui  in  monumen» 
ti$  itp|/,  audieiii  v(H:m  eJH$ ;  ei  prpccdent  qui  bene  fece» 
rwi/,  iu  re$urrectiBnem  vitc^  [hm-  v,  88,  ?1>)  •  ipsa  e|»i 
de  (|ua  tlicitur,  ct  pjpr  u»um  Imiinein  rcmreciio  mr- 
tuorupi ;  \psa  es^t  qua  in  Qkri$t^  on\ne$  vUmcabuntuf^ : 
qui  aut^m  imle  egerunt^  in  refurrectiouem  jwiicii^  Quid 

bic  ergo  d^  tflis  in(apUhus  int^lligendpui  c^^  qiti  pi:i- 
U;>quam  possent  agere  vel  bene  vel  malc,  sipc  Bapij^wo 
corppre  cKiHi  suoi?  qihil  bic  de  lalibu^  dicium  .e^- 
^  si  caro  eorum  ideo  upo  resurgei,  qui^  ncc  bopi 
aliqiiid  fe(:er^u(,  ncc  mali ;  n(^  iUoruip  re&urrccinra 
ei&t,  Qiii  pcrcepia  fopiismi  gt^ltia,  iu  iHa  a^ie  d^- 
Cuncti  siio^,  iii  qua  nibil  b^^e  Tel  male  9gcre  poiup- 
rHnji.  Si  ^LUleqi  illi  iptgrsapc^  r^uiycnt^  id  ^i  iWr 
fsos  qui  beqe  f^runl;  inler  ^uo^  et  i|li  resurreeturi 
sui)t,nlsi  inler ^os  ^i  i^^^  ei^e.nwi,  W  aliqua»  )ip- 
mana^  ^mimfis  credamus  corppra  $ua  non  reciepliini^» 
sive  in  resurr^ioneip  yiV9P,  sivip  in  rosurreeiiaiicfA 
judicii?Qux8enlentia  priustqiianp  rcfnllaiur,  ipsa  up* 

•  ihuaatts  ai>.,  /lasHi. 


7S1 


tiiale  hiui  dis|)licct :  dciiiJo  quis  fcTal,  si  crcdanl  se 
iUi  liiiiad  Dnplismuin  cum  suis  parvuliscurruiit,  |)ro- 
^cr  carnes  eonim,  non  propter  animas  currcrc?  Bca- 
tiis  qiiidcm  Cyprranus  nou  aliqiiod  dccrelum  coudens 
novum,  sed  Bcclcsinc  fidem  firmissiniam  scrraiis,  ad 
corrigeiidum  eos  qiii  putabani  ante  octarum  diem  na- 
tivilsitis  non  esscparvulumbaptizandum,noncariicin, 
sed  aniinam  dhii  non  eue  perdendam ;  cl  mox  natiim 
rite  liaptizari  posse,  ciim  suis  quibusdam  coepiscopis 
(ensuit  {Cypr.  epi$l.  59,  ad  Fidum). 

S4.  Sed  conlra  Cypriani  aliquaiii  npinloncm  ,  ubi 
qood  ▼idcndum  fuit,  forlasse  noii  vidit,  sentiat  quis- 
quequod  libct;  Innluin  conlra  apostolicam  manifc- 
Btissimam  fidem  ncmo  scntiat,  qua;  cx  unius  deliclo 
omnes  in  condeiiinationcm  duci  prxdicat :  ex  qna 
condomnationc  noii  lilxTat,  nisi  gratia  Dci  pcr  Jcsum 
Gbristum  Dominum  noslruin,  in  quo  unoomncs  vivi- 
Hcanlnr  quicum(|ue  vivifirantur.  Contra  Ecclesiie  fun- 
datissinium  inorcm  ncmo  scntiat,  ubi  ad  Raptismum, 
si  propter  sola  pnrvulorum  corpora  currerclur,  bapli- 
tandl  olTerrcntiir  ct  mortui. 

25.  Quae  cum  iia  sint,  qiKTrcnda  caiisa  cst  ntqiic 
reddenda,  quare  damncniur  animac  qiiJi  no  v?e  crcantur 
singulis  quibusque  nasccntibus,  si  pncter  Cbrisli  Sa- 
cramentum  parvuli  moriantiir :  damnari  cniiu  cas,  si 
sic  dc  corporc  exicrint,  ct  sancta  Scriptiira,  et  snncta 
esl  teslis  Ecclcsia.  Undc  illa  de  aniinarum  novariim 
creatione  scnlcntia ,  si  tianc  fidem  fuiidatissimnin 
non  oppugnat,  sit  et  mcu ;  si  oppngnat,  fion  sit  ct  tiin. 

26.  Nolo  milii  dicatur,  pro  liac  scntcntia  dcboro  ac- 
cipi  quod  scriptum  est,  Qiit  finxit  spiritum  homiuis  in 
ip»o  {Zach>  XII,  1)  el,  Qui  finxit  singillalim  cordaeorum 
(Pfo/.  xxxn,  15).  Aliquid  forlissimum  atqiie  invictis- 
•imuin  requircndum  cst,  quod  nos  non  cogal  Deiun 
credere  ullarum  animarum  sine  culpa  aliqua  dnnina- 
toreni.  Nain  vcl  tantumdein  yalct,  vel  plus  c&t  forsilan 
crearc,  quam  niigcrc;  ct  tnnicn  scriptum  est,  Cor 
mtmdum  erea  in  mf,  Deus  {PsaL  l,  12) :  nec  idco  pu- 
lari  potest,  animam  hoc  loco  optnre  sc  ficri ,  prius- 
qiiain  aliquid  essct.  Sicut  crgo  ja:n  existcns  crcatur 
iiinovalione justilia;,  sic  jam  cxislens  fingiiur  conffir- 
inatione  doctrinx.  Ncc  illud  quod  in  Ecclesiaste  scri- 
plttli  CSC,  Tunc  converletur  in  terram  pulvis  sicut  fuit, 
«f  Mpiritus  revertetur  ad  Dominum  quideditillum  [Eccle. 
IK,  7)  ;  istam  confirmat  senlentiam ,  quam  volumus 

noitram  :  plus  enim  boc  suffragatur  cis  qiii  cx 
putant  omncs  esse  animas.  Nam  sicut  converti- 
tnr/inqoiunt,  pulvis  in  terram,  sicot  fuit;  ct  tamen 
caro,  de  qoa  hoc  dictum  esi,  ad  liominem  non  rever- 
iHor»  ex  quo  propagata  cst,  sed  ad  tcrram,  unde  pri- 
Hius  homo  fnctus  csl :  sic  ct  spiritus  ex  iliius  uniiis 
spi/ftii  propagatus,  non  tamen  ad  eam  revertitiir,  sed 
ad  Dominum  a  quo  illi  dulus  cst.  Yerum  quia  hoc 
lestinionium  ita  pro  islis  sonat,  ut  non  omni  modo 
huic  opinioni  quam  defendi  voio,  videatur  esse  con- 
'  trarium ,  admonendam  lanium  credidi  prudenliam 
tuam,  ne  Uilibus  testimoniis  ex  his  angustiis  me  co- 
ncris  cnicre.  Nani  licct  ncmo  faciat  oplando,  ut  veruin 
sit  quod  vcrum  uon  cst :  lamen  si  ficri  possct,  opta- 


S-  AUCUSTLM  EPISCOPI  m 

rem  iit  Uxc  scnlciiiia  vera  cssct ;  sicut  opto  ut,  s»i 
vcra  est ,  abs  te  liquidissimc  atque  invictissime  de- 
fendatur. 

CAPUT  1X.~  27.  Ilxc  autcm  difOcultas  ctiam  illos 
sequiiur,  qut  jam  existentes  alibi  anima»,  et  ab  inili» 
dlvinoriim  openim  pr.cparaias,  a  Deo  milti  opinantiir 
tn  corpora.  Nani  et  ab  his  hoc  idcm  quxritur  :  si 
animx  inculpnt;e  obcdienlcr  vcniunt,  qiio  miltnntur ; 
curin  parvulis,  si  non  l>nptizali  vikim  istam  finierini, 
puniantiir?  Endcm  prorsus  in  utraqiic  sentcnlia  dif- 
ficuitas  est.  llli  sibi  vidcntur  dc  hnc  fncilius  cxircqu  c  • 
Stionc,  qni  aniinas  assevcrant  promcritis  viUB  pnoii^ 
singiilas  singulis  corporibiis  iinpiicari.  IIoc  eniin  pi»- 
laiit  ci.e  iti  Adnm  mori,  in  carue  acilicet qna  propa- 
gala  cst  ex  Adam,  siipplicia  pcndere  :  aqoorcatu,  iii 
qiituiit,  gralia  Cliristi  liberat  pusillos  cum  niagni<. 
IIoc  quidcm  recle,  veracitcr,  opiji»cq«ie,  quod  grntia 
Christi  libcrat  areatupeccatorum  pusillos  cum  magnls. 
Scd  in  alia  superiore  vita  peccare  aniinas,  et  inde 
prxcipilarl  in  cnrccrcs  carneos,  non  crcdo,  non  ac- 
quicsco,  non  conscntio.  Primum,  quoniam  pcr  ncscio 
quos  fieri  circuinitus  id  aiunl  isti  *,  ut  post  ncscio 
quanta  voliimina  sxculorum  iterumad  istam  sarcinani 
corruptibilis  carnis  ct  supplicia  pendenda  rcdeundum 
slt :  qiia  opinione  quid  horribilius  cogitari  possii^ 
ignoro.  Dcinde,  quis  tandcm  justus  dcfuiictus  est,  de 
qiionon  (si  isti  vcra  dicunt)  sollicili  csse  debcamiis, 
ne  In  sinu  Abrahx  pcccans,  in  flammas  iilius  divitis 
dejiciatur  {Luc,  xvi,  22,  23)  ?  ciir  enini  non  ct  pa..t 
hoc  eorpus  pcccare  possit,8i  et  ante  potuit?  Postremo, 
longe  aliud  csl  in  Adam  pcccassc,  iinde  ditit  Aposto- 
los,  in  quo  omnes  peccaverunt ;  et  aliud  cst  cxlra  Ad;im 
nescio  ubi  peccasse,  ct  ideo  in  Adam,  id  est  in  can- 
nem  qn.x*  ex  Adam  propagata  est  tanquam  in  carcercni 
triidi.  Illnm  vcro  opinionem,  quodcxuna  fiantomnes 
animxy  nccdiscutcre  volo,  nisi  neccssesit;  aiqiic 
ulinam  iski,  de  qua  nunc  agimus,  si  vcrn  est,  sic  abs 
te  defendntur,  ut  hoc  necessc  jnm  non  sit^ 

28.  Quamvis  autcm  desidcrcm ,  rogem ,  votis  ar- 
denlibiis  cxoptcm  ct  cxsp^^ctem  ut  por  tc  iiiihi  Doininiis 
hujus  rci  anfcral  ignorantinm :  laincn  si,  quod  absit, 
minime  mcrucro,  paticniinm  mihi  pclam  a  Domiuo 
Deo  noslro ;  in  qucm  sic  crcdimus,  ut  si  aliqua  nobis 
non  apcrint  etiain  pulsanlibus «  nullo  nioilo  advcrsus 
eam  inunnurare  dcbenmus.  Mcininiprius*  ipsis  Apo- 
stolis  dictum,  Multa  habeo  vobis  dicere;  sed  non  po- 
tesiis  ilta  portare  modo  {Joan,  xvi,  12).  la  his,  q uantuin 
ad  me  atlinet,  ctiam  boc  deputem  :  neque  qui  iioc 
sciam  me  indigner  indignam,  nc  hoc  ipso  ctiam  con- 
vincar  indignior.  Multa  enim  alia  simililcr  nescio,qu» 
commcmorare  vel  ennmerare  iioii  possum  :  ei  boc  to- 
Icrabilitcr  ignorarcm,  uisi  mctuerem  iie  aliqna  isiarum 
opinionum  contra  illud  quod  firmissima  reiincmus  H^ 
de,  incautis  obrc|)cret  mentibus.  Scd  antequain  sciam 
quxnam  eanim  potius  eligenda  sii,  hoc  me  non  temcre 
sentire  profiteor,  earo  qu:c  vrra  cst  non  adversnri  ro- 
bastissiinae  ac  fundatissimse  fidei,  qua  Chrisli  E<  clesia 


■  Mss.  quindecim:  rer  nescio  quoscircuUtu  id  agutU  is^ 
s  313S.  trcdccim  :  uemnoriinm  iVsu,  clc. 


153 


EMSTOLAnUM  CLASSIS  111. 


75* 


nec  parvulos  Iioniincs  rcccnils>'nnc  nnlos  a  damnatio-^ 
tie  credit,  nisi  per  graiiam  nominis  Cliristi ,  quam  In 
suis  Sacramentis  commenJaTit,  possc  libcrari. 

DE  SENTEXTIA  JACOBl 

IJBEH  y 

SE0 

EPISTOLA  CLXYIl  *  (a). 

AugutthtHs  Hieromjmo  ^  de  loeo  qni  est  Jaeobi  ii,  10, 
cf^tii  offetideril  in  uno^factttseslonmium  reus  ;>  mul- 
ta  admiscens  de  Stoicis  ,  qui  docebanl  omnia  peccata 
esse  paria ;  et  quisquis  huberet  unam  virtutem^  habere 
omnes;  qui  careret  una,  nullam  hatere. 

CAPUT  PIUMUM.  —  1.  Qnod  ad  te  scripsi,  bono- 
randc  milii  in  Cbristo  fratcr  llicronyme  ,  qoxrens  dc 
aninia  liumana  ,  si  nasccntibus  singulis  novx  singulae 
nunc  usi\ue  flunt ,  ubi  pcccali  vincnlum  conlrahant, 
quod  pcr  Sacramtnlum  gralix  Cbristi  eliam  in  inran- 
tibus  rccenler  natis  solvendum  esse  non  dubitamus, 
cum  in  non  panrum  volumen  proccderet ,  nolui  ulla 
alia  onerare  qnxstione  :  scd  qnod  urgel  acrius,  multo 
ininus  est  ncgligcndiim.  Proiiidc  qu;eso,  elpcr  Deum 
cibsccro  ut  exponas  niibi,  quod  mullis  cxisliino  pro- 
riilnruni,  ant  si  jam  vel  abs  lc  vel  ab  alio  aliquo  expo- 
situm  hnbcs,  dirigas  nnbis,  qu^modo  accipiendum  sit 
qiiod  in  Epislola  Jacobl  apostoli  scriplum  csl,  Quicum- 
que  enim  totnm  tegem  servaverit,  offendat  autem  in  uiio, 
factus  est  omnium  reus,  Quie  rcs  lalis  ac  tania  cst, 
ut  quod  hinc  tibi  non  jam  olim  scripsi ,  multuni  mc 
poenitcat. 

2.  Dc  agenda  namque  prxsenti  viia ,  quomodo  ad 
titam  perveniamus  xternam ,  non  de  prxlcrila  per- 
scrutanda  ,  quam  penitos  dcmersit  oblivio  ,  sicut  est 
illud  quod  de  anima  quxrcndum  puiavi,  hxc  vertitur 
quxslio.  Elcganter  aulcm  dicium  esse  narralur  quod 
buic  rei  satis  apic  convenit.  Cum  quidam  ruissel  in 
putcHm,  ubi  aqua  tnnla  crat,  ut  cum  magis  cxcipcret 
no  mercrctnr,  quam  suflbcaret  ne  loqueretur ;  acces- 
sit  alius ,  et  eo  \Uo  admirans  ait  *  :  Qiiomodo  biic 
cecidisti?  At  ille  :  Obsecro,  inquit,  cogila  (|UOinodo 
liiiic  mc  libercs ;  iion  qiiomodo  liuc  cccidcriin ,  qtix- 
ras.  Ita  quoniam  ralemur,  cl  fide  calholica  tencmus, 
<le  reatu  pcceati  lanqiiam  de  puteo,  clium  parvuli  in- 
faniis  animam  Cbrisli  gralin  liberaudam ;  satis  est  ei 
qnod  modum  quomodo  salva  flat  novimus,  etiamsi 
tiun(|uam  quoniodo  in  malum  illnd  dcvenerit ,  nove- 
rimus.  Sed  idco  putavi  esse  quxrcndum,  nc  forie  ex 
illis  opintonibus  incarnationls  animx  aliquam  tenea- 
mus  incaulius ,  qux  liberaBdam  prorsus  animani 
parvuli  conlradicat ,  negans  cam  csse  iii  isto  malo. 
lloc  igitur  flnnissimc  relenlo ,  quod  anima  parvuli  de 
rcatu  peccaii  liberanda  est,  nec  alio  modo  libcranda, 
nisi  gratia  Dei  per  Jesum  Christum  Dominum  nostrum : 

■  MSB.  decem,  miserans  nU. 

*  Emendata  est  coUalis  bl.  c.  h.  mr.  U.  vc.  dnobus  e. 
dunbus  sb.  ocio  v.  el  Ain.  Bad.  tr.  I/  v. 

(a)  Alias  29  :  qux  aulcin  107  crati  uunc  89.  Scripta  eo- 
dem  temiore. 


si  posscnrjus  eliam  ip>lus  mali  cansam  cl  origtncm 
nojisc,  vaniloquis.non  dispiitaloribus ,  sed  liligalori- 
bus  paraiius  inslrncliiisque  resistimns;  si  aulcrt  non 
possumus ,  non  qnia  lalel  niiscrix  princlpiom ,  idco 
plgresccre  misericordix  debet  ofncium.  Advcrsus  eot 
aaicm  qni  sibi  vidcnlur  scirc  quod  nesciunt,  boc 
tntiorcs  smnus,  qnod  Iianc  fgnorantiara  nostram  non 
Ignorainus.  Aliud  esl  cnini  qiiod  ncscirc  maluni  est ; 
aliud  qiiod  sciri  vcl  non  potcsl ,  vel  non  opus  esi, 
vel  ad  viiam  qiiarn  quxrimns  iiidiffcrcns  est :  Itoc 
vcro  qnod  de  Liltcris  aposioli  Jacobi  ntinc  rcquiro, 
In  hac  ipsa  qna  vivimiis ,  ct  ut  scmpr^r  vivamos  Dco 
placcre  »tudcmtis,  aclione  vers«tur. 

5.  Quomodo  Igiliir  inieliigcndnm  cst ,  obsecro  tc, 
Quicumque  totam  Legcm  servaverit ,  offcndat  autem  in 
uno ,  factus  est  omnium  reus  f  Itane  qui  rurtum  fet-erit, 
imo  vcroqui  dixcrit  diviii,  Sede  ^>,  pauperi  aulcm, 
Ttt  staiUic^  ct  homicidii,  ct  adiilterii,  et  sacrilogii 
reus  est?  Quod  si  non  est,  quomodo  qui  iii  unooflcn* 
dat  faclus  est  omnium  reus  ?  an  illud  quod  dixit  dc 
divite  ct  panperc  ad  ista  non  pcrtinct,  qiionim  si  quis 
in  uno  oflcndcrit ,  flct  omnium  rcus?  Scd  rccolcndunfl 
est  unde  vcnerit  illa  senlenlla,  ct  qtix  illam  supcrior.n 
pcpcrcrini,  quibusque  connexa  de|iendeal.   Fratret 
md ,  nolite ,  inqnit ,  in  personarum  aceeptione  habere 
fideni  Domini  nostri  Jesu  Christi  gioriee,  Etenim  n  m- 
tioierit  in  conventum  vestrum  vir  annulum  aureum  Aa- 
bens  in  veste  candida  ,  introierit  autem  et  pauper  fn 
sordido  habitUf  et  intendatis  in  eum  qui  indutus  est  veste 
prceclara^  et  dicatis  ei,  Tu  srde  hic  bene;  pauperiautem 
dicatisy  Tu  sta  iUic^  aut,  Sede  sub  scabetlo  pedum  meo^ 
rum  :  nonne  judicatis  apud  vosmetipsos ,  et  facti  estis 
judices  cogitationum  iniquarum?  Andite  ,  frntreM  %ne% 
ditectissimi ;  nonne  Deus  elegit  pauperes  in  lioc  mundo^ 
divites  in  flde ,  ct  ha^redes  regni  quod  repromisit  Deu$ 
ditigentibus  se  ?  Vos  autem  exlionorasiis  pnuperem :  pro- 
ptcr  illum  scilicct  cui  diclum  est,  Sta  iltic;  cum  ha-* 
benti  annulum  aureiim  dictnm  essct,  Tu  scde  hic  bene, 
Ac  delndc  scquitur,  eamdcm  ipsam  scntcntinm  hrtios 
vcrsans  ct  expiicans  :  Nonne,  iuquit,  diviles  per  po-- 
tentiam  opprimunt  vo$ ,  et  trahunt  ad  yidicia?  nonne 
ipd  blasphemant  bonum  nome^i  ^  quod  invocatum  est 
snper  vos  ?  Si  quidem  lcgcm  perficitis  rcgatem^  secun- 
dnm  Scripturam^  Ditiges  proximnm  tuum  sicnt  teipsum, 
bene  facitis  :  si  autem  pcrsonas  accipiiis,  peccatum  opC' 
ramini^  redarguti  a  tege  quasi  transgressores.   Vide 
qnemadmodiim  trnnsgressores  legis  appcllnt,  qui  di- 
cuiit  diviii ,  Sede  h\c ,  ct  paupcri,  Stn  itlic.  Vide,  ne 
pwtnrent  contcmptibilc  esse  pcccntum  in  hac  unt  re 
Icgcm  transgredi,  seciitus  adjunxil,  Quicumque  aulan 
totam  tegem  servaverit^   offendat  autem  in  uno^  factut 
est  omnium  reus.  Qui  enim  dixit^  Non  moechaberis^ 
dixit  et^  Non  occides.  Qnod  si  non  occidcs^  meeekaris 
anlem  ,  factus  es  transgressor  legis  :  propter  id  qaod 
(lixeral ,  redarguti  a  tege ,  quasi  transgressore*.  Qn» 
cnm  «ita  sint ,  consequcns  vidctur  (nisi  alia  roodo  in- 
lelligcndum  oslendnlur)  iit  qni  dixeril  diviti,  SedeMe^ 
ct  paiipcri ,  Sta  ittic ,  huic  non  honorem  ,  qucm  illi 
dcfcrcns,  et  idololatra,  et  blasphcmus»  et  adult^rj 


m 


S.  AlVUSTJNl  £ri$COPI 


739 


d  homicida ,  jet  joe^  qixod  loi^nro  c&i^  coocia  coni- 
pMUBoreiD «  reus  oiuuiuin  orimiouoi  jinUcaiulus  sil : 
offcndens  )qui|g[)e  in  niio^  facSu$  M  Dmmum  reuM^ 

CAPI-T  U.  —  4,  At  eoim  jgui  unaio  yirtmem  lia- 
bel,  iMiiuos  habet;  et  4|ui  uoaro  noii  Jiabet^  xuiUaro 
luJiet?  lloc  si  v^um  /ssi^  coiUinnaiur  fista  jBenieotla* 
3eU  ego  eam  jcx^iii  tq19«  jdoh  canfirmarj;  fnstt|)er 
•eipsaro  apud  jios  onuilms  fl&ilosophorum  audoriia- 
tihMS  Jdrmior  est  Et  jyUud  iguidero  de  virUUlbus  ^ 
vitiis  V  si  vecaoiier  dicltur^  jioq  jest  conaequeos  nl 
liropyier  lioc  omBia  jieocaia  sint  paria.  JVam  illud  de 
ioseparabilitate  virtutum,  etsi  forsilao  (allor,  tameo 
si  Terum  memini ,  jquod  vix  merolni^  omnibus  piiiJo- 
siifihis  ^dacuit,  r^ui  ^asdero  virtulcs  agendx  viise  «e- 
cessarias.essc  «dixerunl.  Uocauieio  dc  parilitale  pc<v- 
cfttorum^  soU.Sl.ud  ausi  sunt  di^iuiace^  coiitca  om- 
nem  sensum  ^neris  hMnaiii :  fuam  corum  vajiimjieus 
ja  Joiiuiaiio  iilu  «qiii  iu  liae  scnUsntia  Sichous  isra^, 
Jii  wcjMpandis  autoQi  «t  jdertmsandi^  vqliiyiiaiibus  £^i- 
xiMDeus»  de  ScripMiris  sanais  dilucidissuue  cooyJcisii 
lMkr4)U'  lib.  3  coui.  «/joitui.).  Jio  4^a  tua  siiavissciina 
/U  •pratciaxussiiaia  ili^ulaUojous  satis  evideiaer  apjta^ 
xuiiy  nun  |Jaeuisse  auctorjjMis  nostris^  vel  ^ipotiu^ 
^Moepcr  eos  .hx:uia  £sXt  yeriiati.|  oronia  paria  csso 
jneecaia.  .QuQmudo  autem  iieri  ^omil  jut  ciiamsi  hoc 
jde  fucXttXibu^  jrerum  ^^  non  Uuneo  Ideo  cogamur 
Xatcfi  a^qualiUiiero  oroitturo  ^ieccatQniro^  fjuautuin 
,po8suiD«  adjuyanle  J)oquiio  ajKUure  CQoahor  ;  quod 
fti  efleccro  «  sipprobaliis ;  nlii  vjoro  causa^  jdefu«ru>  iu 
siiimlflMii 

.  .5.  £erie  hioc  persuadent,  qui  unaro  virintero  ha- 
^huentJiatiere  oroikes,  etomnes  doesse  cui  una  defuerii, 
4|uod  prudeiuia  ,  incc  jgiiava ,  uec  ii^usta,  ncc  iiit<;ni- 
^emis  .pot4*st  .e8se:xiam  si  aliquid  horum  fuerit, 
4^illdentia  noo  erit.  Porro  si  prudentia  tunc  erit.,  sii  et 
AiBtis ,  et  |usta«  et  leropcrans  sil,  pioleao  uhi  fuerit, 
secum  hahel  cottenis.  Sicet  foriitudo  imprudens  essc 
non  potcst ,  vel  iiaenipcraiis «  vcl  injusia  :  sic  icni- 
poraulia  necesse  est  ui  prudeus,  fortis ,  et  justa  sit : 
Aic  justitia  oon  est,  nisi  sit  prudens ,  foriis ,  et  tem- 
perans.  lu  ubi  vera  est  aliqiia  earum,  et  aligc  similiicr 
suot ;  ubi  autem  ali^e  desuut,  vera  illa  oon  est,  etiauisi 
aiiquo  modo  similis  esse  videatur. 

6.  Suot  enim ,  ut  scis ,  qu^dam  vitia  virtulibus 
apeita  discretione  conlraria,  ut  imprudenlia  prudcn- 
llu.  Suot  autcm  quxdain  tanium  qiiia  vitia  sunt,  idco 
eootraria  ,  quadam  Umen  sfiecie  fullaci  similia ,  ut 
euicm  prudciiti»,  oon  imprudentia,  scd  astutia.  ^uiic 
eniro  cam  dico  astutiam ,  qu»  usiuiius  bi  maliiiobis 
inielligi  et  vocari  solet;  non  sicut  nostra  loqui  Scri- 
piura  consuevit,  qux  sxpc  astuiiiim  in  bono  ponit: 
uode,  Eslote  oMuli  ut  ierpeiite$  {Matth.  x,  f  6) ;  et  illud, 
£/l  et  innQcmUibus  del  oilutiam  (Prov.  i,  4).  Qiuinqiiain 
et  apud  ilios  Homanae  linguas  disertissimus  dixcrii, 
Ketfue  im  tamcn  ad  cavendum  dolu$,  aut  astutia  decrant 
Ifiulluit.,  de  Dello  Ca/t/tn.) ,  asiuiiam  poneus  in  bono : 
6cd  apud  illos  rarissimum ,  apud  iiostros  frequeutis- 
sinium  c>t.  Itcmqiie  in  partibus  tcmperaiitix ,  apcr- 
lissiiue  coiitraria  est  cifusio,  parciQiQuix  :  ca  vcro 


(pMe  leuacius  dici  vulgii  Svdct ,  vitium  qiiidfiro  e^l, 
tameo  prcimooi»  sumUcv  xipn  nalura^  ^ed  folhH^isAjjiQa 
specie.  Jdero  dissuuijitiidioe  roauil^  fiQXMxi^  tst 
injustilia  jusliii»  :  solet  aulem  qnasi  imitari  jnstitiam 
vindicandl  se  libldo ,  sed  vintim  est.  Ignavia  rortita- 
dini  perspicue  conlraria  est :  diirifia  vero  distat  na- 
tura,  fallit  similitudine.  .CoftMiinlia,  parsquxdam  vir- 
tutis  est ;  ab  hoc,  incoostanlia  longe  abliorrec ,  ei 
indubie  coiitrasisiit ;  peitMnacia  ^eno  eonstaniia  did 
atTpcUt ,  ct  Qon  est ;  quia  illa  est  virtos,  boe  viiiuro. 

7.  Vi  er{[o  non  iterum  eadem  eoQimeroorar^  oe- 
cessc  sit,  exempli  gratia  ponaoius  ali;|aid  onde  pot* 
slol  CTtera  Intettigl.  CatHii^a ,  ut  de  itlo  scripseruot 
qui  no.«se  poluenint,  frigus,  silim,  famem  ferre  po- 
terat ,  eratqiie  patiens  inedi» ,  atgoris ,  vigflinp^  snpnr 
qoam  etriquam  credihHe  «st,  ac  per  4ioc  et  siM  et  snts 
iiKigffMi  iradiHis  forCftodme  ^iMioittr  {  S^lhut.^  ia 
SeUc  €atiiki,).  Sed  iix^  •ffHPtitude  fNndefM  imhi  erai ; 
fwrta  cnlfn  pro  tmnis  eltgebfit :  ^empenins  «en  eral ; 
eormptelis  enim  lurpissimis  4M(iMor  :  jiista  no» 
envt ;  mm  eontra  psiriam  eonjaraverot.  Et  idee  tiee 
forlilttdo  erat ;  sed  durilia  sibi,  «t  snilies  fatterec, 
nofnen  fortHiidifiis  imponebai  i  tram  si  forlilado  es- 
sel,  -otHi  v4iium,  ^d  virtas  esset^^ei  eulem  rirtos 
es8et,a  ca^tms  virtiKibus  lanqiMMi  inseparahnibM 
comHibiis  niinquam  relinqueretar. 

S.  Qoapropier  diim  qiiaeritor  eliam  de  vHiis  olmfii 
ipsa  SHnHiter  omnia  sint,  nbi  ^hmmi  eril;  ant  nolla 
«int ,  ubi  unum  iion  erH ;  kibortosum  esl  idoaieodeffe, 
IHopterca  qoia  oni  virtuti  diio  vHia  oppool  soleol ,  ot 
qtiod  apcrte  contrarium  est ,  et  ffuod  fpeele  similiui- 
dinis  adiiinbratur.  Unde  iila  Catilinne  *,  quia  fonilndo 
non  ernt ,  quae  cssel ,  cuin  secum ^irlulQS  alias  noo 
liflbcbat ,  facdius  videbatur :  qnod  vero  ifoam  fuertl, 
ubi  esercilntio  quasltliel  fravissimasninlogtiQs  peitpe- 
lieiidi  atqtie  lolerandi ,  supra  «qHam  cuiqwam  eredi- 
bHe  est ,  ftiit,  rrgre  persuadori  polesl.  Sed  forie  nco- 
iios  inlucnlibtis ,  ignavia  apparet  ipsa  4iiriliQ;  ffuki 
laborem  bonorum  stndierum  quibos  vera  aequiriiur 
ftHlittido ,  ncglexerat.  VerumUmen  quia  sunl  aiidacos 
qui  timidi  noii  siinl ,  el  rursHS  tiroidi  qtiibus  abest  au- 
daeia ,  cum  sit  ulrumqiie  viiiiim ;  qtioniam  qai  vofB 
virlute  fortis  est ,  ncc  temere  audet ,  ncc  jneonsulie 
limct ;  cogimur  f;iteri  vitia  plura  esse  virtutibus. 

0.  €nde  aliquando  vitium  vitio  tollilur;  al  aaHNV 
laudis ,  amor  pecuniae  :  aliquaodo  ooum  cedH ,  oi 
plura  suoccdant;  volut  jqui  ebriosus  fuerit,  si  BHHli- 
eun  biberit ,  et  tenacilatem  et  Qmhiiioncm  didioeric. 
Possunt  iiaqne  vitia  ctiam  cedere  viUis  succedeuli- 
bos ,  iH>:i  virtutibiis ;  et  ideo  plura  suot.  Tulus  vem 
qiio  uiia  Higressa  fuerU ,  quoniam  secom  caiteras  du- 
cH ,  pn>fccio  vitia  CKlcMt  omoia  quxciimque  ioeraot : 
noo  enim  omuia  ineraot ,  scd  aliquando  iotidem ,  ali- 
qiiaikk)  plura  paucioribus ,  vcl  pauciora  phinbus  suc- 
eedebanl. 

CAPUT  III.  —  iO.  IIxc  ulrum  iu  se  habcant,  d.Ii- 
gentius  inquirendum  est.  t(on  enim  et  isla  divtna  S(mi* 
lcutia  cst ,  qtia  dicitur,  Qui  uoam  virtotem  h.ibiKv 

*  Mss.  duo  :  /Ua  CaHivnac  dwitinj  qtio  firiiium^  dc 


ft7  EPfeTdtASUM 

rtt ,  omncs  haDet ;  eiqne  tsdffx  incsi,  M  tmar  d\;fii^pii : 
scd  liomlnilMis  tac'  vlsuiur  esf,  mQftuKn  ()t)idt^i  inge- 
niosis ,  studiusis ,  sed  (amieY)' liominittu^.  Ego  vteroine^ 
sicio  qucmadmodum  dicam ,  non  dico  vlrnm ,  af  qno 
dcnominata  diciiur  virtus ,  ^ed  eflamf  mnlicpem  quie* 
tirio  stftf  sefvat  (oi^i  fldem ,  sT  hoc  faciat  pfopter  |mc- 
<fep(uni^et  promissitim  Dei ,  eique  **  primitus  slt  fidelts, 
noif  fiabere  pudlciliam,  aut  pudicltiam  nunam'  Vcf 
partanl  esse  virtulcm  ;  sic  et  marlfum  qOi  lioc  idem 
senat'  uiori  :  et  tamen  sitint  phirimi  talcs ,  qtiorum' 
siiic  atiquo  peccato  esse  nemincm  diierim' ,  ct  utlqiie 
iHud  qualecumque  pcccaliim  ei  dliq\io  vitio  venit. 
Cndis  pudicitia  conjugalis  tu  viriS  fcmiiiisque  religiosin 
cum  procul  dubio  virtus  sit ,  non  enira  afut  niliil ,  aut 
vitiui»  es( ,  non  tamen  secum  fialiet  oinnes  virfutes. 
Ram  si  omncs  ibi  essent,  nuHum  esset'  vUium ;  st 
nullum  vitium ,  nuITum  omniiio  peCcalum  :  quis  aa- 
tem  sine  aliquo  peccato  1  quis  ergo  sine  allquo  Virio , 
id  esi  foniite  quodain ,  Ve(  qiiasi  nldice  pcccdli ,  cunot 
1  laiiicC  qui  supra  pectus  Doiniiii  recumbcbal ,  Si  dXxe- 
YiniM  qnta  peccaluni  non  habemui ,  no»  ipto»  dectin» 
mii» ,  e(veri(a»' tV  rioti»  non  eU  (T  Joan,  i ,  S)?  Nequc 
fioc  .ipud  fc  dtutius  agciidum  ests  ^d  propler  atios 
(iui  forfe  boc  legerinX ,  dico.  fffam  (u  qtildernr  in  eodefm 
ipsoopere  splendido  contra  Jovinianum  (Li5.  ii)  edam 
fiocdc  Scripturfs  Salictisdiligenter  probasd :  ubi  etiftm 
ex  Iiac  ipsa  Episfo^a ,  cujus  verba  iuiit  qubrum  mnid 
iuCcnectum  requirimus,  pOsulsCi  quod  scripfum  est, 
/n  mutii»  enim  offendimu»  omne»  (Jacoffi  iii,  2).  Non 
lenim  ail,  OITendttis ,  sed  offendimu» ,  cum  Cbristi  lo- 
qiieretiir  npostoru^  :  ct  cum  hoc  loco  dicat ,  Qmcum  • 
que  ttu&m'  lo(am  tegem  iervaverit',  ogcndat  au(em  iri 
uno ,  facfu»  esf  omniuin  reu» ;  ibi  noA  in  uno ,  Sed  in 
multi» ;  nec  quosdam  ,  sed  omne»  dicit  offendcre. 

i1.  Absitautcm  iit  quisquam  fidelis  exisliinet  (ot 
luima  scrvorum  Chrisii ,  qui  veraciter  dicunt  se  ha- 
bere  pcccatum ,  ne  scipsos  dccipiiant ,  ct  verftas  iii  eiV 
iioii  sit',  nulTam  baberer  virtutem ,  cum  virtus  magna 
sit  sapient^a  i  dixH  autem  ,  ipsa  sapieniia ,  hominf^ 
Ecce  fneta»  e»l  »aptentia  (fob  xxviU,  %,  »ec.  LlX), 
Absit  ergo  dt  dicamus  Dbt  ac  tautos  fidefes  et  pios  bo- 
inines  tf^i  non  hjKbere  pietatem,  qutlm  Grxci  vel 
•u7<6ciav ,  vel  cxpressius  et  plenius  dso^ieciay  vocant : 
qiiid  alitem  est  picUis ,  nisi  Dei  cufius  1  ei  uiide  ille 
colitur,  nisi  charitaic  ?'  Cbaritas  igilur  de  corde  puro 
ct  con^ienlia  bona  ct  Cuie  non  ficla ,  magiia  ct  vera 
virius  est ,  quia  fpsa  est  et  finis  pnnccpti  (1  Tim,  i » 
5).  Mcrito  diCta  est  forti»  »icut  mor»  (Cant.  viii ,.  6)  : 
sive  qub  iiemo  oam  vincit ,  siout  mortero ;  sive  quia 
j  1  hac  viia  usq;ic  ad  mortem  est  mensura  ebaritatiS', 
sicut  Dominufr  ait ;  Majorem  hac  eharilatem  nemo  Aa- 
bet ,  quam  u»  animam  »uam  ponat  qm»  pro  amici»  »uk 
{Jomu  XV,  i3);  sive  potius,  quia  sicut  mors  animam 
avcirkl  a  sensikus  carnis ,  sic  ch.ir'«ad  a  cottcuplscen- 
ius  carnailbus.  Uuic  subscrvit  scicntia-,  cum  est  «li- 
lis;  nam  sine  illa  iiidai(l  Cor,  viit,  i)  :  quodvcro 

'  Rdd.,  et  qu€B  primitu».  Sed  melius  Mss.  Casal.  et  vatic., 
etqtte  primitus;  v^  uti  habeot  aUi-irefrVaiic.,  et  euifrimi' 
iu»  tU  fideH»,  ^tilicet  Dcb. 


€,L.\mi  m. 


1» 


iihi  aedificando  impleverit ,  niliil  ibi  isia  r  idne  qnoff* 
inflei,  invcniet.  Utilem  porro  scifmiifm>  definieMfcy' 
monstravit,  nbf  cnm  dixisser,  Ecc€  pfefa»  e»tmpfei^^ 
fta;  conthiiro  Sttbjnnxk,  Abitineremadmaii»^  s^* 
ftaest,  Curergt)  rron diicimu<; ,  qirf  fram;  virtinenrfiit-' 
6c(,  liabcre  omnesf ;  cum  plcnttudo  legis  siCclbriiM 
fftow.  im,  ttf^r  An  qrramo  magfe  esi  iii  ftmnhie, 
tUnro  magis  esi' virtute  (frrcdims :  qnanto  antetti  mf 
im ,  nmio  mimis  inest  ei  virtus ;  qnf a  ips:i  est  itt^ 
fus  :  c(  qiranto  minus  incst  virtnis,  tmtto  magt^  mt 
tiihim?  Cbi  ergo  ilta  pfena  e(  perfccta  erit,  rrihflf  et 
viilo  remanebif. 

ii.  Froindef  mifil  Vidc^itur  Scoid  f&fff ,  qufnr  pnolf-» 
cfen(em*  hoiniifem  iir  saplcnthr  nolmit  omnlno  habeitr 
sapienfnim  r  s^d  nincr  hnbcre  cum  in  ea  omnino  pcr- 
fectus  fiierit  r  noW  qKla' iHnm  provettom  negtmt;  iiti 
nisi  ex  profuntfo  quodam  emcryendo ,  re^nte  emieei 
h)  anras  sapiemioi'  nbera^s ,  nnlta*  et  parce  essc  sapienr- 
tein.  Sicut  cniin'  niliil  interest  ad  hominem  pra^focan- 
dunr,  u(rum'lqiiam  sfadiismultis  sdperse  habear  aU 
(am ,  aut  uiio  palmo ,  aut  digito  :  sic  illos  qui  (cndunC 
adsapientiain,  proficere  quidem  dicunt,  lanqnnm  at 
imo  gurgitis  surgentes  iii  aer^m ;  sed  nisi  totam  stnl- 
titlam  veliiC  opprimeniem  aquam ,  prbficiendo  ve(u( 
emcrgcndb  evaserint,  non  babere  virtutcm,  uec  csse 
sapicntcs  i  ubi  aulem  cva8crin( ,  mox  faabere  tbiam , 
nec  quidquam  stnltiCix  rcmanere,  unde  omnino  oUum 
pcccatum  possit  cxistere. 

i^.  Hxc  simtlitudo,  iibi  stulfitia  Vefut  aqua,  et  sa- 
pieiitia  vclut  aer  ponitur,  ul  aiiimus  a  pnefocationa 
slultiti;£  tanqnam  emergeiis ,  in  sapientiam  repeiite 
respiret ,  noii  mihi  vidctur  saiis  accommodata  noslra- 
rum  Scriplurarum*  auctorilati :  scd  ilTa  poliUs,  uCvi- 
tium  vel  stulliiia  tcnebris ,  liici  autem  virtus  vel  sa- 
piciitia  coniparclur,  quantum  ista  similia  de  corpom- 
Iibus  ad  inlclligibilia  duci  possuiit.  Non  itaque  sicai 
de aquis  in  aerem  surgeiis,  ubi  earum  summuin  trans- 
ierit,  repcnto  quantuin  suITicit  inspii-atur;  sed  sicul 
dc  tenebris  iu  luceiii  procedcns,  paulatim  progre* 
dieiido  illuminatur.  Quod  douec  plenissime  fiat ,  jiim 
euin  taineii  dicimus  tanquam  de  abditissima  speluDCA 
^redicnlem,  viciiiia  lucis  afflatum,  tanto  magis, 
quanto  magis  propinquat  egressuf :  ut  illud  quod  in 
co  lucet ,  sit  utique  ex  luiniue  quo  progreditur ;  il(ud 
autem  quod  adhuc  obscurum  est ,  sit  ex  lenebris  unde 
egreditur.  Itaque  et  non  justffiCabitur  in  conspectu 
Dei  omnis  vivens  (P»ai,  cxlii  ,  2) ;  et  tamcrt  justus  ex 
fide  vivit  (ttabac,  ii ,  4).  £t  mduti  sunt  sancti  juslitia 
(Job.  XXIX,  ii),  afius  magis,  aPius  minus :  ct  nemo. 
bicvivit  sinc  pcccatb,  et  hoc  alius  magis,  alius  iDi^ 
nus;  optimus  autcm  cst,  qiii  minimum. 

CAPOt  IV.  —  iM.  Scd  quid  cgo,  tanquam  oblitiis 
cui  foquor,  doCtori  siinilis  factus  sum  r  €um  propo* 
suerim  quid  abs  te  discere  velim  f  Sed  quia  de  p«o 
caionim  parilTtate,»unde  in  id  quod  agebam  incldil 
qua^stio,  exaiiiinandam  tibi  scntentiam  mcam  pronicrt 
stitueram ,  j^ni  cam  tandcni  aliquando  condudam. 
Ouia  eisi  verum  esf ,  eum  qiii  babet  uoam ,  omnes  «i* 
btTc  viriutes ;  eum  qui  unam  Aou  bal>c(  9  nuUam  ba- 


7» 


S.  Al^GllSTINl  CPISCOK 


7» 


bera :  nec  ssc  peccau  snnl  parla.  QiiU  ubi  vlrtus  nolU 
ttl,  iiiha  qaidem  recUuu  esl;  iiec  taoieii  Hleo  imni 
praTo  pravlus  est,  disMNrtoque  distoriios.  Si  auten, 
quod  puio  csse  verius ,  sacriM|ue  LiUeris  coiigruen- 
tios »  ita  sunt  aniinae  intenlioiies «  ut  corporis  mem- 
bra  f  non  quod  vldeaniur  locis ,  sed  qnod  senli:uitur 
lifrcctlbus ;  et  aliud  illuminatur  aroplius,  aliud  minus, 
aliud  omnino  caret  lumiiie  ct  tenebroso  inimibratur 
fbstacolo :  profecio ,  ita  iit  qnisquc  illiistratione  pias 
cbantatis  aflectus  est ,  iii  alio  actii  magis ,  in  alio  mi- 
nus ,  in  allquo  nihil ;  sic  potost  dici  habcrc  aliam ,  et 
aliam  noii  liabere ,  aliam  mngis ,  aliam  minus  liabere 
▼irtulem.  Nam  et ,  Alajor  cst  in  isto  ckiritas  ,  qunm 
in  illo ,  recte  possumus  diccre ;  et,  Aliqua  in  isio , 
nulla  in  illo,  quantuin  pcrtiiict  ad  charitatem  qux  pie- 
l:is  est :  et  in  ipso  uno  homine  quod  majorem  habcat 
pudicitiam  quum  patientiam ,  et  majorem  hodie  quain 
heri,  si  proficii;  et  adhuc  noii  liabcat  coiitiuciiiiam, 
et  habeat  non  paiTaiii  misericordiaro. 

45.  Cl  ul  giMicraliter  breviierquc  complectar  qiiam 
de  virlutc  habeau  nolioneni,  qiiod  ad  rccle  viveitdum 
atlinct,  virtus  est  charitas,  qiia  id  quod  diligondum 
e^t  diligiiiir.  ila;c  in  aliis  major,  in  aliis  minor,  in 
aliis  nulla  esi ,  plcni^sima  vero  qux  jain  iion  possit 
aiigcri,  qnanidiu  Itic  liomo  vi\it.  csl  in  ncmine;  «itiani» 
diu  aulem  augcri  potcst ,  profccto  illud  quod  iiiinus 
cst  quam  dcbct  ^  cx  vilio  cst.  Ex  quo  Tilio  noii  est 
jiisius  iii  lcrra ,  qui  facial  bonum,  et  iion  pcccet 
(III  Iteg.  Mu ,  40)  :  cx  qtio  viiio  non  jusliricabilur  in 
coiispcctii  Dei  oinitis  vivens,  Propter  quod  vitium ,  si 
diicrimus  qtiod  i  cccalum  non  habemus,  iiosmclipsos 
scducinit!S,  ct  veritas  iii  nobis  non  est  (I  Joan.  i,  8) : 
proptcr  quod  ctiain  quanlundibet  profcccrimus ,  nc- 
ccssiiriiim  est  nobis  diccre,  DimUle  nobh  dehila  nostra 
(Mauh.  Yi ,  12) ;  cum  jam  oninia  in  Daplismo  dicta» 
facta,  cogitata/diiiiissa  siiil.  Yidel  ilaquc,  qui  rccte 
viilct,  unde,  ei  qtiando,  ct  ubi  ^pcranda  sil  illa  pcr- 
fcctio  cui  non  sit  quod  adjici  possil.  Si  autcm  pnc- 
cc|)ta  non  esseiil,  non  uliqiie  essct  ubi  se  homo  certius 
inspiccret,  cl  vidcret  uiide  avertcretur,  quo  conarctur, 
qiiare  gralularetiir ,  quid  precarctur.  Magiia  est  ergo 
utililas  praxeptorum,  si  iibero  arbitrio  tantum  delur, 
ut  gratia  Dei  ainplius  hoiiorclur. 

CAPUT  Y.  — 16.  Qux  si  ita  se  hahcnt,  unde  fiet 
oniidum  rcus ,  si  in  uno  oflciKlal ,  qtii  tolam  legcm 
servaveril  ?  An  forte,  quia  pleniludo  legis  charitas  est 
qua  Deus  proximusque  diligitur ,  in  qiiihiis  pRcccptis 
charitiitis  totalex  pendelcl  Prophela?  (ifa///t.  xxu,40), 
merito  flt  rcus  omnium,  qui  contra  ilhiin  facit»  in  qua 
pcndent  omnia  ?  Nemo  autcm  peccat ,  nisi  adversus 
IHam  facicndo  :  qtiia,  A'or  aduUerahity  non  homicidium 
faciei ,  non  furaberis ,  non  concuptsce$ ,  et  si  quod  est 
allud  mandalum ,  iit  hoc  sermone  recapiiulatur ,  in  eo 
quod  est,  Diliges  proximum  luum  lanquam  Idpsum, 
DiUclio  proximi  malum  non  operatur.  Pleniludo  autcm 
If^lt,  charitas  {Rom.  xiii,  9,  10).  Nemo  autem  diligit 
proximum,  nisi  diligens  Deum,  et  boc,  quantum  pol- 
cst,  proiimo  impendat,  qiiem  diligit  tanqiiam  scmct- 
ipsum,  Qt  et  ille  diligat  Dcum  :  qucm  si  ipsc  noo 


dtligit,  occ  se,  nee  proximum  diligit.  Ac  pcr  hoe  qnt 
toiam  lcgem  scrvaverit ,  si  iii  uiio  ofletiderii ,  ftt 
mnnium  reus ;  quia  contra  charitatem  facit»  uiide  tota 
lex  pendct.  Rciis  itaque  fit  omiiium ,  facieodo  eomra 
eam  in  qoa  peiideiii  omnia. 

17.  Cur  ergo  non  dicantur  paria  peccata?  An  forte 
quia  magis  facit  conlra  charitatem,  qui  graYius  peccat; 
minus,  qui  levius?  el  hoc  ipso  quod  adinittit«  fit  qui- 
dcin  omnitim  reus  :  sed  gravius  peccaiis ,  vel  In  plu- 
ribus  peccaiis ,  inagis  reus ;  levius  auiem  vcl  iii  pau- 
cioribus  pcccans ,  miotis  reus  :  tanto  majore  scilicet 
reatu ,  (|uanto  amplius ;  tanto  miiiore ,  quanto  niinits 
pcccaverit  :  tamen  etiamsi  iu  uno  oflcnderit,  rcus 
oinnium  est ,  qula  coiitra  eain  f.icit  in  qua  pcndent 
omiiia  ?  Qux  si  vera  sunt,  eo  modo  ei  illud  absolviiur 
quod  ait  homo  ctiam  .iposloiico:  gratioi,  In  multis  enim 
offendimus  omnes  {Jacobi  iii,  2).  Oinnes  enim  offendi- 
miis,  sed  unusgravius,  alius  ievius,  quanto  quisque 
gravius  lcviusve  ^  pcccaverit  :  tanto  in  peccalo  com« 
luittendo  major,  qiianto  in  diligendo  Deo  et  proximo 
miDor ;  et  riirsus,  tanto  niinor  in  peccati  perpetratio- 
ne,  quanto  inajor  in  Dei  et  proximi  dilectione.  Taiito 
itaqtie  pleuior  iniquitatis ,  quanlo  inanior  charitatis. 
£t  tunc  |)crrccti  sumus  in  charilatc»  qiiando  nihil 
restal  cx  iniirmitatc. 

18.  Ncc  saiie,  qtianluin  arbiirory  putandum  est  leve 
csse  pcccatum  in  personarum  acceptione  habere  fideai 
Doniini  nostri  Jesii  Chrisii,  si  illam  distantiam  seilendi 
ac  st'^ndi  ad  honorcs  ecclcsiaslicos  rcferamus  :  quis 
euiin  ferat  eligi  divitem  ad  scdcni  honoris  Eccleske« 
coiitcmplo  paupcre  instructiore  alqiie  sanctiore?  Si 
autem  dc  quotidiains  conscssibus  loquitur ,  quis  noQ 
hinc  pecciit  ?  Si  tamcn  poccat,  nisi  cum  apud  seipsum 
iiitus  ila  judicat ,  ul  ei  tanlo  melior  quanto  diiior  illo 
esse  vidcattir  :  hoc  cnim  videtur  significasse »  c*im 
dicit ,  Noune  judicatis  apud  vosmeiipsos ,  et  facll  estis 
judices  iniquarum  cogilationumf 

CAPUT  Yl.  — 19.  Lex  ilaque  libcrtalis ,  lex  chari- 
tatis  est  de  qua  dicit :  Si  tamen  legem  perficilis  rega- 
iem  secundum  Scripluras,  Diiiges  proximum  tuum  sicui 
tcipsum,  bene  facilis.  Si  autcm  personas  accipitis^  vecca-^ 
ium  operaminif  redarguli  a  lege  tanquam  transgressores^ 
Et  post  illam  sentcntiam  ad  intelligendum  diflicilli- 
mam,  de  qua  satis  dixi  quod  diceiidum  putavi ,  eam- 
dcm  legem  libcrlalis  commemoraiis ,  Sic  loquimini, 
inf|uit,  et  sic  facile,  sicut  per  legem  libertalis  incipientes 
judicari.  El  qtioniam  qtiid  paulo  anle  dixerit,  novit, 
quoniam  in  muttis  offendimus  omnes^  suggerit  domiiii- 
cam  tanquam  quotidianam  quoiidianis,  eUi  levioribus, 
taincn  vulneribus  medicinam.  Judicium  enim^  inquii, 
Ane  misericordia  ilU  qui  non  facit  misericordium.  Hiiic 
eiiim  ct  Dominus,  Dimitlite^  inquil,  et  dimittetur  tobis ; 
date,  et  dabiiur  vobis  (Luc.  vi ,  37,  38).  Superexsultat 
autem  misericordia  judicio  :  non  dictuin  cst ,  YinciC 
misericordia  judicium,  iion  ciiim  cst  adversa  j^jdicio; 
scd,  huperexsuUat,  quia  pliircs  pcr  miscricordiam  col- 
liguntur,  sed  qui  miscricordiam  pra^stitcnint.  Beatl 


aiss.  undcdm,  magts  ndnuste  peccaterit. 


._.*_.->• 


741  EPISmARUM 

eniin   miseri€:trdcs ,    qula   ipsis   misercbiiur   Dcus 
{Uauh,  V,  7). 

)  20.  El  lioc  utique  jusium  cst »  ul  diuiittntur  cis, 
quia  dimiseruiU;  ct  detur  cis,  quia  drdcrunt.  Inest 
quippe  Dco  et  misericordi.i  judicanti,  et  jiidicium  mi- 
scmnti.  Proptcr  quod  ei  dicitur ,  Misericordiam  et  JU" 
dicium  eanUibo  iibif  Domine  (Ptnl.  c,  f ) :  nam  (|uisqui8 
velul  nimium  justus  judiciiim  sinc  miscricordia  quasi 
socurus  exspcctat ,  irain  justissimam  provocat ,  qtiam 
tiniens  illc  dixit ,  Ne  intre$  in  judlcium  cum  serto  tuo 
(Psil,  cxLii,  2).  Unde  diciinr  poiwilo  conlun^aci, 
Quid  vultis  mecum  judicio  contcndere  (Jer,  ii,  29)?  Ciini 
eiiim  rcx  jusiiis  sedcrlt  in  throno,  quis  glurialulur 
cnstiini  se  liaherc  cor?  aut  qnis  gloriabitur  niundum 
sc  esse  a  poccaio  ?  Qu.t  igilur  spes  c^t,  nisi  superex- 
siilfrt  miscricordia  judicio?  Scd  erga  illos  qui  miscri- 
cordiam  fccerunt,  veraciter  diceudo,  Dimitte  nobi% 
dibita  notira^  iicut  et  not  dimittimus;  ct  siiie  murinu- 
ratioiic  djudo;  bilnrem  eniin  dai(*rcni  diligit  Deus 
(II  Cor,  IX,  7).  Denique  sancius  Jacobiis  jam  cx  isto 
loco  de  miscricordi.c  opcribus  loquitur ,  ut  quos  ve- 
hcinenter  illa  sententia  terriicrat ,  consolelur ;  cum 
admonet  quomodo  etiam  quotidiana  pccciita,  sine  qui- 
Ims.  hic  non  vivitur ,  quotidianis  rcmcdiis  cxpienlur : 
ne  homo,  qui  cum  in  uno  ofrendcrit  01  omniuin  reus, 
iii  muliis  oflciidcndo  (quia  in  mubit  offendimut  onmet) 
proplfr  magnuin  aggercin  realus  sni  urniiitalhn  col- 
lcctum,  ad  tribunal  lanti  jiidicis  pcrveniat  *,  et  cani 
quam  non  fccil,  miscricordiam  noii  invcuial ;  sed  po- 
lius  diniitlcndo  atiuc  dando  nicreatur  sibi  dimitli 
pcrc;Uii ,  rcddi(|ue  proinissa. 

21.  Miilta  dixi,  quibus  libi  ta^diiim  fortassis  infcr- 
rcm ,  qui  h;cc ,  f|uaR  tannMi  approbas ,  non  cxspcctas 
discerc,  quod  ea  dnccre  consiicvisti.  Si  qnid  autera 
est  in  cis,  qiiantuin  ad  rcin  ipsam  periincl ;  natn  qiiali 
ehxpiio  cxplicala  sinl,  non  niinis  curo;  si  quid  ergo 
in  cis  cst,  qnod  cruditionem  ofTt^ndat  tnain,  quseso  ut 
rcs:  ribendo  admor.cas,  ct  me  coi  rigcre  non  gravcris. 
Iiifidix  est  eniui  qui  non  taiitos  et  Lim  sa.ictos  tno« 
rtim  studioruin  hdmres  el  digne  honorat ,  et  de  his 
Doinino  Deo  nostro  ctijiis  niuncre  lalis  C8,  gralias 
agil.  Undc  cnni  HlKJnlius  debe:»m  a  quolibet  disccre 
quod  innlililer  igmui),  quaiu  proinptiiis  quoslibet  dtf» 
ccrc  qnod  scio ;  qiianto  justius  abs  le  hoc  ckaritatis 
dobitum  flagilo,  cujns  doctrina,  in  nomiiue  et  adjuto- 
rio  Domuii,  lautum  iu  latiiia  lingua  ci)clcsiaslic;e  lit- 
tera^  adjntx  sunl,  quantum  nunquam  antca  { olucruutl 
Maxime  tamen  istam  sentcntiain,  Quicumque  tfiiam 
igem  tervaverit,  offendut  autem  in  uno  ^  factut  e$t 
omnium  reut^.si  quo  alio  modo  cxpoui  meiius  posse. 
iiovii  tua  Dilcctio,  per  DQminum  obsecro  ul  id  uobi$- 
'  (um  communicare  digncris. 

EPISTOL.\  CLXVm  '  (fl). 
Timatiut  et  Jucobus  Auguslino,  gyatiut  agentes  pr^ 
tcriplo  iptit  libio  de  Natura  et  Craiia ,  advertut  /»- 

*  \iss.  aliquot,  omissa  voce  propter^  habent  sic :  Magmm 
agqerem  reutut  sui  minulaiim  coUectum  ad  iribunal  tanti 
jkdicis  pervehat, 

'  imc  u^anslaia  est  ex  libro  de  Gestis  Pelagii. 

{a)  Ex  lih.  depest.  Pelagii :  qux  autem  168  erat,  nuae 
2^t.  bci*i|.ta  forte  aa.  41S. 


CL.\SSIS  III.  712 

beltMm  PeUtgii ,  nalurais»  Mon  titu  gratkg  inmdia  dc- 

fendsntit, 
Domino  vere  bcatissimo,  et  merito  venerabili  patri  epl- 

8copo  Ac€usTiifo,  TiMASios  et  Jacobcs  ,  In  Domino 

saliilem. 

Ila  nos  refecit  et  recreavit  gratia  Dei ,  mirdstrata  pet 
verbum  tuum,  nt  prortut  germani  dicamut ,  c  M\sit  rer. 
bum  sttum ,  et  sanavit  ecs  i  ( Psal.  cti,  20) ,  domine  bea- 
tittime,  et  merito  venerabilit  pater,  Sane  ea  diligentia 
ventilatte  Sanctitatem  tuam  textum  ^utdem  libelti  re- 
perimut,  ut  ad  tingulot  apicet  retponsa  reddita  stupea" 
mus,  sive  in  hit  qua*  refutare^  detettari,  aut  fvgere  deceat 
christianum ;  tive  in  ilUt  in  quibut  non  tatit  invenitur 
errasse^  quamvis  ncsdo  qua  caltiditate^  in  iptis  quoque 
gratiam  Dd  credidit  supprimendam,  Sed  unum  ett  quod 
not  in  tanlo  beneficio  afficit^  qnia  tarde  hoc  tam  proecta- 
rnm  gratiw  Dei  munus  effulsit  :  siqmdem  contigit  ab^ 
sentes  fieri  quosdam,  quomm  ceeeitati  ista  tam  perspicum 
veritatis  illuttratio  deberetur  (a) ;  ad  quos ,  etn  tardius^ 
non  diffidimus  propitio  Deo  eamdem  gratiam  pervenire^ 
qui  vult  omnet  honune*  talvos  fieri ,  et  ad  agnitionem 
vcritatit  Vi^nire  (I  Tim.  ii,  4).  Nos  vero^  etsi  olim  tpiritu 
cluritatis ,  7111  im  te  est ,  docti ,  snbjectionem  ejus  otft^ 
cerimus  errorit,  in  hoc  eliam  nune  gratiat  agimus,  qmtfd 
hax  quce  ante  eredidimus,  nunc  aliis  aperire  didicinms^' 
viam  fttciliiatis  ubeiiore  Sanctitatis  luce  sernami  pan^ 
dente.  Cl  alia  manu  :  Incolumem  Beatitudinem  tuam, 
nostrique  memorem^  misericordia  Dei  nostri  glorifieet  in 
vtermm. 

EPISTOLV  CLXIX '  (b). 

Auguttinus  Evodio  ,  rcspondent  ad  duas  quwstiones^  de 
Trinitate,  et  de  colnmba  in  qna  Spirilus  sanctut  de- 
monstratus  est;  docens  dificiliorum  hujnscemodi  quee- 
stionnm  intelligentiam  minime  necessariam  esse  ad 
salutem, 

AuGOSTixos  epi-copus ,  Eyodio  cpiscopo. 

CAP.  PRIM13M.—  I .  Si  ca  quae  mc  magis  occup.int, 
aqnibus  in  aliudavcrii  uolo,  Saiictitas  tua  iiosse  tanti 
habct,  mi!te  arupicm  qoi  tibi  dcscribal.  Jam  cniic 
phira  periVcui  sniit,  quic  boc  anno  ante  pascha  pro* 
pin  ittantc  q*i::dr.igcsima  a  nobis  fuerant  iuchoata. 
Nani  Irtbiis  illis  libris  de  Civiute  Dei ,  coutra  d:emo- 
nicohis  uiimicos  ejus,  duos  alios  addidimus  :  quibos 
quiiu|ue  libris  s;itis  disputaturo  arbitror  adyersus  eos 
qui  pn*ptcr  pra*sentis  \it;e  felicitatcm  deos  colendos 
piitani,eaiui|ue  felicitatein  a  nobis  impediri  opinanles, 
cliristiaiio  nomiui  infesti  sunt.  Dcinceps  diccndum  e^t, 
sicut  priino  libro  poUiciti  sumtis  (De  Civit,  Dei,  lib,  1, 
e,  36),  adversus  eos  qui  propler  viuim  post  mortcm 
futuram  nccessarinm  cxi^iiniaut  eulturo  deorum  suo* 

•  Haac  cpiendavlmus  ad  bl.  fl".  vc.  trcs  v.  Am.  Bad.  Er 
Lov.,qulbus accessit llSr sul.iliaai  cenobii  ex  ord.  cisterc 

(a)  ttipsum  praDcipuc  petagium  cogital>ant  Timasius  ei  J»*' 
«  ^usV  cum  diccrenl,  boc  sc  albci  (luod  tarde  iUum  Li« 
t  brum  scTii>scrlm...  Komcn  quippe,  vel  nomina  i^si  quo- 
«  quc  adhuc  taccnda  |iulaverunt,  utvivente  amicitia,  error 
« iToUus  moicrelur  amicorum.  •  Haec  verba  suot  AugustiMi 
ia  lib.  de  Gestis  Pclagii,  c.  23,  proiime  post  allatum  epl- 
stohe  suiierioris  exemplttm.  >«,'_*.. 

(b)  Alias  102 :  qux  autem  109  erat,  ounc  35.  ScriiiU 
cxcuatc  aa.  41S. 


S.  iyOfiCSTINI  BMKXfPr 


iU 


rwHt^ffOthH  (^m  vilMd  nos  elivisttaiil  Minits^  Di- 
:iavi  eliam  Iriuro  psalmorum  exposiliones,Aot»|^iifvis 
ii»IummhIm»v  seiagesim»  8e)Hiim,f8e]^tiiilgeMBr  pnmf 
Mi^HMgssHiu  seplimf.  ReKqp»  ROndiitiir  diefel»  imiuc 
lractali,volicmenter  a  nobis  cxspecUntur  aN|tie  ftagi- 
lantur.  jlk  Uis  me  peveeari  efr  reurdar i*,-  trpneniilus 
do  iNms%'ej  so  qui4»uslibei  qnaoslkNHbusr,  mIo  :  \ktk  «1 
neC'  Uteos  de  Trimioie  ,  quo»  diu  in  manibu»  vers^ 
iiORduHique  com^cvi^  modvatleiMiere  velifii,  quoniam 
oimi»  opcrO(>it  sutU ,.  el* »  paucis  eot»  inteiU}^  posse  mp- 
lliiritf  f  unde  ntagis  Uf>g6ii€  quiB'  [^l4f»i^  Htik»  fm 
spcramus» 

3.  Noii  eninv  utr  scribi^  Q«i  ignaral,  ignorabi$ar 
(l  Cof^  XIV,  38),  de  baie  ro  dixit  Aposiolus,  tanquam 
isi»  pesii»  ille  ^leetendus  sic^  qui  non  valet^  iiUeMigen* 
U9  sic  diseernere  ineiTaUileni:  7 rinitafi»  unilatem,  sic 
ut  disGeroitur  in^  anifflo  ntisiro' meinof iilV  inleHecHis,» 
ipoluntos i nliunde  itoedieelMfr Aj^istol^.  Lege,  et  vm 
debis-^o^ea  loquebatury  q«u  fideni>vel  iiiores  miil-' 
teruinatdiriearen^  non  qiK&  vte  ad  paneorttm^  e&mque» 
exigumn,  qdmiHilaCttfftqiie  In  bae  tii»  de  re  lati(a-ess9 
j^iositv  itttelligeniiain  peYvenireiil;  id  est,  ut  lingui» 
prepbetii^  prjeponeiietiir,  nt  non^  perturbate  illa  gep^' 
feuiiir  ^  q^ilasi  prophetioe  spiritu»  ^iam  in^itos  loqni^ 
Ofigerbl^  ot  Huliereft  in*  ecelen  taeerenS».  us  omnia^ 
boueste  eb  secimduin^  opdiiiem  flepent^  Hoee  eom  age*- 
rek,»  ail^,!  S^^nf»  Melnf  eite  ptofheta^  mM  tpkituik^f 
eognoieaik  qttm  eeridotohi^^quia  thtmni  e$$  maHdntUWK 
Si  quis  auiem  ignorat,  ignorabitur :  liis  verbis  coerceiMV 
et  ad  pacilicum  opdinea»  revoeans  inquleios,  taiito 
ad  seditionem  faciliores,  quaiito  sibi  videbanlur  spi- 
ritu'cxceirere\  cum  superbiendo  cuncta  turbarent.  Si 
qms  crgo  videtur  propfieta  e$se ,  aut  spiritualU,  cogno- 
scaf,  irtqiut,  quit  scriBo  vo6ii\  qnia  Domini  est  numda- 
tum,  Si  quis  videtur  esse,  el  uliqiie  n^n  est :  nam  qui 
e»t ,  sine  dubitaiione  cognoscit ,  iiec  adinonitione  et 
eolioriationer  opiisr  Rtiftei,«qNia  omniajtniicai,  et  a  ne- 
wino  yidfcainr  ( M  nv  ^h  I^i**  ^H^  sediliones  et 
perturlMMioiiea  in*  Ecelesia  faeaebtini ,  qui  videbanfof 
esse  iii  Ecelesior,  quotf  no*erani.  Ilosdoeetoognoseepe 
Demiiii  esse  raandaionr ,.  <^'ir  non  est-  sediHonie  Dem  ^ 
9e4  paci$.  9i  qtm  autem  ignorai  ^  iguorabitur ,  id  est^ 
imppobabiiup.  Nundnim  Deu6,  si  ad^seieiitiam  referas, 
i||iioi>aS  eoe  qiiibu&  dietbiHS  esi ,  iVoit* nov^  vos  (Lue^ 
iM»,»37>vsed  eopiin  imprcdKitio  hoe  verbo»  insimia^ 
taesl. 

3.  Gm»  MteHP  IkmiiiMis  dicaft,  Beati  mundo  corde, 
quoniati^  ifsi  Deum  tedebunt  {MaOh,  v,  8),  eaqne  visio 
iiobis  m  Aie  smnnHliki  pfarmiom  promittatur ;  noniesu 
meinendum^  si  noiie  ad  liqnidttm ,.  qu.ns  de  Dei  natnrx 
credimns^^  eoiispieere  non  ralerous,  ne  inde  siidictnmv 
Qui  ^orat ,  ignorabilur,  Quia  enim  in  sapientia  Dei 
non  cognovit  mmidu&  pep  sapieutiam  Deumy  plocuit 
Deo  pep  stuliiiiam  priedicaiionis  sahroo  £»cere  ereden- 
tes.  Hsee  stuftiiSar  pr«ditatlonis,  ae  sttilmm  Der,  qnod* 
aapientios  es4  hominibua  (lCor^i,»2i,  25  >,  muitosr 
eoBtrahitad^salbteni ,  nt  nonsulum  qui  nondto  cei^tior 
valent inteirigentia conspicere naturara-Dei^quam  tide 
UHteikif  Yenintetiam  qof  ndndmn  In*  ips:t  anima  sua 


i«r  iiicorp<>r0aMi  suboiolitiM'  a  tatf&n»  ffeneraHW 
disccrnuiit,  quemadinodum  certi  sunt  se  virei^»  mMlse« 
i^llcv  kleo  non  sini  alieni  i  «alliiKf,  qttain-  atiiHllil' iUa 
praedioationl»  fldclibus  confertf. 

4.  Namf  si  propter  ens  soloa  Christns  ilioftncfr  est, 
qni  ccvtki  inCefrtgeiHiQ  pibissotft  tsta  diseemete',  pene 
iruafM  in:  Eeclesia  laboranM.  Si^  airteftr,  gnoif  t^ta^ 
ha^iy^iiKiritil  popuIitcptedenfiunvaiffmHicifinrcnrranl, 
sannndi  per  CbriBinm ,  ei  bune  cpuelffhuai ,  m  obr 
abunda\Mt  peccMunr,  sioperaMmfet  {ffaita  (Hom.  t, 
26^  >;  miri^'  fii;  modis  pef  altlMrmenr  divihafum  sa- 
pientiue'  ei  scienlix  D^t ,  el  pef  hlScmcabtlia  jndicia 
ejus  ( /<f.  XI,  33  >,  nt  et  nonntallf  ar  cofporibns  Incor- 
fote»  discei-nenle»,.  cnm'  sibl'  ex  Boc  magni  tirfentur, 
ef  h<ri^nl  Stidtifiawir  praedicallionis,  ^na  snfvi  fiuiit 
cfedcMes,.  aft  nfniea  tiar  honge  eievreni,  qfiide  ad'  tiun 
SN^nafm  softf  perdkiciif :  eC  mufti'  (n  Cf  uce  Chrlsii  glo- 
rlimfes,  ei?  at  tftidem'  via-  nmr  recedbnties,  etlanisi  isu 
fH*  subtilissime  disserttrtt^,  igttortinl,  quia  ifon  perit 
«A^  ex  iilfs  '^proquibjte  moftuus  est  (Jodn.  xvn,  i% 
adeafmdemr  t^erveniam  ftterniiQiem',  VcritJifem',  chari- 
totem^  id  Oat  dd^subifem,  «erUm,  pFen^mtiute  [felici- 
iBieiAi^,  nbi'  manenfibus ,  tidbnlibus ,  amantibais  sunt 
dOtteiK  peivpieua'. 

CAPBT  If.--S.  Pfolnde  iH  rnmnrfteurtr,  Pmy^  e( 
fiiininr  et  Spirliom  snnctum  firma-  pfei^re'  cfedamus ; 
it*  ut  rtec  Filrus  efediit?or  esse  q«i  ^tef  esf,  ii6c  Pa- 
Ifef  qui  FiHns  cst,  ncc  Paier  oec  fitlos  ijni  ulfiusque 
Spiriitfi  esf.  Nihii'  pulbtor  in  fcic  Tfirticite  tiemporibus 
loei9\^  dislare ;  sed-haec  tria  ;equtiiia  esseef  eoxtema, 
et  oniniiio  esse  una  natura :  non  a  Psitfe  aliam,  et  a 
Fitio»  alisrthr ,  ef  d' Spifitu  santto  afiam  condit^lrti  esse 
creMuim;  scd  oinnia  d'  sitigula  quiae  creata  sunt  tcI 
c)^etintuf,  Trinitate  cfcantcsuBsistefe .  nec  qnemquam 
libeitlft  a-  Palfe  sitie  Fiiio  et  Spiritu  sancto,  aut  a  Fi« 
li&si^iePatre  et  Spiritu' salictb,  aut  :i  Splrau  sancto 
sitterPiittfe  ct  Filio-;  sed  4  Patre  et  Filio  et  Spiritu 
sancto ,  oiio,  ^-ero,  verequfe  iinniOfUli,  id*  est  Omiii 
modb  meommuubili  solb  Deo.  Hulu  autnn  cifartise- 
pahiCim  hi  Scriptnfis  dositigUlis^dici ,  ut  insinueiur, 
^itam^is  insepar^hiiis  Trinit^ir,  l!^itnen  Trinitasrut 
quemadirtodum'  simur  diti  Oon  possunt  cuili  souis  co^ 
prtfattbos  eortimemorantuf ,  ^UainVls  silnul  sint  itise- 
pnrabilitef ;  ita  et  quibusdaaf  Sci  ipturkruro  locis,  et 
pi5r  qufllsdiun  efeat>ura&  singHIMim  titisrslnHiiiertiun- 
stremw,  sieul  Piiief  itt'  toce'  qua*  sonuif ,  Tir  e$  Fitius 
nkeut  {Lue.  ui,  i2) ;  et  Filius'  iii  iiOrtlHle  q^em  snsce- 
plt  e*  ¥ii^iie  (/rf.  ii,  7) ;  et  SpirWU»  sancto  in  co- 
Inttibe^  specie  corporaii  (Maftft.  m\  18):  liusc  sep:ini- 
tim'  qnidem',  sed  nul!o  modo  SepafaUr  tHa*  ilb  demon- 
strant^ 

6.  Ad  hoc  utcumque  intc^lligendmn'  assnmfnras  me- 
moriain,  iuteHigentium ,  %*oluntatcm.  Qnamvis  eniin 
bttO  suis-  sepafaiisque  tertaporibus  shigiliailm  singula 
enuriliemils,  iiihil  Uinen  horum  sine  aliis  duobu9  agi- 
mu»  aut  dicimus.r  Nee  ideo  pnianda-  sunt  hase  d^iii 

■  Mss.  duo  T.,  non  perU  unus  ex  pusdUsi  PfOpe  aoSedit 
sulniiian.  God.,  qoi  habot :  Aort  peril  imilk  imaUuip  pio 
^im^;^. 


ns 


EFiSTOLARUM  €LAfi61S  III 


7M 


TriniUli  sic  comparata,  ut  omni  ci  parte  convenianl : 
cui  cnim  simiruudini  in  disputando  conveni^tia  tanta 
coucediiur^  ut  eirei  cui  adliibenda  est,  ex  omni  parte 
coapictur?  vel  qiiando  ex  creaUira  ad  Creatorem  ali- 
qttid  siiiiilc  assumitur?  Primo  ergo  in  boc  invenitur 
isla  siaiiliiudo  dissimilis ,  quod  tria  lixc ,  memoria 
Tntdligcntia ,  voluntas ,  animae  iiisunt ;  non  eadem 
iria,  est  aniina  :  illa  vero  Trinitas  non  inest,  sed  ip>a 
Deus  est.  Ideo  ibi  mirabilis  simplicitas  commcndatur ; 
qiiia  non  ibi  aliud  est  esse^  aliud  tnteUigcre,  vel  si 
quid  aliud  de  Dei  natura  dicitur  :  anima  vero  qnia 
est,  eiiam  dum  non  inlelligit^  aliud  est  quod  esl,  aliud 
quod  inttlligit.  Deinde  quis  audeat  dicere  Patrcm  non 
iiitelligere  per  seipsua,  std  per  Filium,  siciit  mcmo- 
ria  iK>n  intcHigit  per  seipsam ,  sed  per  iniellectum , 
vcl  potius  anima  ipsa,  cui  lixc  insuui,  per  iutclle- 
cliim  tantummodo  intelligit;  sicut  pcr  memoriam 
tantummodo  meminit,  ct  pcr  vtluntatem  tantummodo 
vtilt?  Ad  hoc  eigo  adhibetur  ista  similitudo ,  ut  quo- 
qiKi  modo  inteliigalur ,  quemadmodum  horum  trium 
in  anima  cuin  singnla  noraina  enuntiantnr,  quibus 
eadem  singula  demonstraiitur ,  lainen  (inumquodqiie 
iioinen  bis  Mms  cooperantibus  enuntiatiir ,  cum  ot 
i-cminiscendOy  et  intelligendo,  et  volendo  d.citur;  ila 
iiiillam  esse  creaiuram,  qua  vel  solus  Pater,  vel  solus 
Filius,  vel  solus  Spirilus  sanctus  demonstretiir,  quam 
iion  simul  Triniias  operetur,  quae  inseparabititer  ope« 
raiiir  :  ac  per  hoc  nec  voccm  Patris ,  nec  animam  et 
carnem  Filii ,  nec  columl>am  Spiritus  sancti  esse  fa- 
ctain,  nisi  eadem  cooperante  Triiiitate. 

7.  Nec  sane  sonos  ilie  vocis,  qui  continuo  essc  de- 
siitit,  ooaptatus  est  in  unitatem  personse  Patris,  noc 


t<  r  unum  illum  qui  singiilariter  susceptus  est,  auiua 
et  corpus  uiia  persoiia  e>t ;  ita  in  Christo  Vcrhum  ei 
homo  uria  persona  est.  Kt  sictit  hoino,  verbi  gratia » 
philosophiisiion  utique  nisi  secundiim  aniinam  dicitur» 
nec  ideo  tamen  absurdc,  sed  congrueniissima  et  usita- 
lissuna  locutione  dicimus  philosophum  csesum,  philo- 
sophum  morluum,  philosophum  sepultum,  cum  totum 
SQCundum  carnem  accidat,  non  secundum  illud  quod 
esl  philosophus :  ita  ChristusDcus,  Dei  Filius,  Dominus 
giorix,  el  si  quid  hujusmodi  sccunduin  Yerbum  dici- 
tur ;  et  tamen  rectcdicitiir  Deus  crucifixiis,  cum  hoccum 
secundum  carnem  passum  esse,  non  sccuiidum  illud 
quo  Dominus  glorijc  esl,  noii  habeatur  incertum  (n). 

9.  Sonitus  autem  ille  vocis,  et  columbae  spccies 
corporalis,  et  lingiix  divisa;  velut  ignis  qui  insedil 
siiper  uiium(|iicinqiie  eorum,  sicut  illa  in  monie  Siiia 
quj!  lcrribili  specic  facta  sunt  {Exod.xix,  18),  et 
sicut  columna  illa  nubis  pcr  diein,  et  flamm:e  per 
iioctem  (/d.  xni,  21),  signiflcaiiva  operatione  acta  at« 
qiie  transacta  sunt.  lllud  in  his  maxime  cavenduiii 
est,  ne  cuiquam  Dci  natura  vcl  Palris,  vel  Filii,  \el 
Spiriius  sancti  commutabilis  et  convcrtibilis  esse  cre- 
datur.  Nec  moveat  qiiod  aliquando  res  qnx  signiflcnl, 
nomcn  ejus  rci  quam  signiflcat,  acciptt.  Spiritus  san- 
ciiis  dictus  est  corporali  specic  tanquam  coluniba 
descendisse  et  mansisse  super  eum.  Sic  enim  el  petra 
Christus  (I  Cor,  x,  4),  quia  signiflcat  Christum. 

CAPUT  III.  —  iO.  &firor  autcm  tibi  viden  sonitum 
Tocis  illius  qua  dictum  esl,  Tu  e$  fiUus  meu$,  noii 
mediante  aninia,  sed  divino  nutu  sola  corporali  na- 
tura  sic  fleri  poiuisse  ;  et  non  libi  videri  eodcm  modo 
fioluisse  fleri  aniniantis  cujuslibct  speciem  corpora- 


illa  columbus  species  corporalis  coaptata  est  in  uniu- '    lem  niotumque  vivenli  siinilem,  divino  nulu,  nutlo 


lera  personae  Spirilus  sancli.  Nam  ipsa  quoque,  sicut 
iiube»  illa  lucida  qux  operuit  in  monte  cum  tribiis 
DiscipulisSalvatorem  (Mailh.  xyii,  5),  vcl  poiiiis  sicut 
ille  igiiis  qui  eumdcm  Spiritum  sanclum  demonslravit 
{AcL  11,  3),  olTicio  signiflcationis  impleto,  mox  esse 
desivit.  Scd  solus  homo,  quia  propter  ipsam  naiuram 
liberandam  illa  omnia  fiebant,  in  unitatem  personae 
Verbi  Dei,  hoc  est  unici  Filii  Dei  mirabili  et  singulari 
susccptione  coaptatus  est,  permanente  tamen  Yerbo 
iii  sua  natura  incommutabiliter,  in  qua  nihil  compo- 
siii  ciiin  qiio  subsistat  ulla  phantasia  humaiii  animi 
suspicandum  est.  Legitur  quidem,  EtSpmtussapienlkB 
mulUplex  {Sap,  vii,  22) ;  sed  recte  dicitur  eliam  sim- 
plex.  Multiplex  enim,  quoniam  multa  sunt  quae  habet; 
siiiiplex  autem,  qiiia  tion  aliud  quam  quod  habel  esl : 
sicut  dictiis  esl  Filius  habere  vitam  in  semelipso 
{Joan,  V,  26),  el  eadein  vita  ipse  est.  Homo  autem 
Verbo  accessit,  non  Verbum  in  hominem  converiibi- 
liter  accessit ;  alque  ita  et  Filius  Dei  simul  cum  ho- 
niiiic  suscepto  diciiur  :  unde  idem  Filius  Dei  incom- 
inutabilis  cst  atque  coaeternus  Pntri,  sed  in  Vrrbo 
solo ;  et  sepultiis  est  Filius  Dei,  scd  in  carne  sola. 

8.  Proindequ:c  de  Filio  Dei  vcrba  dicunlur,  vidcn- 
dum  cst  secundum  qiiid  dicaiitur.  Noii  cnim  hoinine 
assiimpto  personanim  numerus  auclus  e&t,  sed  cadeni 
Tniiiias  manstt.  Nam  sicui  in  liomine  quolibeit^  prse- 

SlNCT.  AVQ1'ST-  II. 


animali  interposilo  spirilu.  Si  eniiii  obtemperat  Deo 
crealura  corporca  sine  viviflcaiitis  animx  minislerio , 
ut  edanlur  soni  quales  edi  ex  cor()ore  anunaio  solent, 
ut  forma  locutionis  articulalx  auribus  inferatur ;  cur 
non  oblcmperel,  utsinc  animae  viviflcantis  ministeHo 
flgura  motusqiie  volucris,  eadem  potentia  Creatorls , 
iiigeratur  aspectibus  ?  An  sensus  audiendi  hoc  mererl 
poiest,  videndi  non  polest,  cnm  ex  adjacenti  materia 
corpus  *■  utrumque  formetur,  et  quod  insonat  auribu» 
et  quod  apparet  aspeclibus,  el  vocis  articuli  et  linea- 
menla  membrorum,  et  audibilis  et  visibilis  mottis»  m 
el  verum  sit  corpus  quod  sentitur  corporis  scnsu,  e( 
nihil  sil  amplius  quam  quod  scntitur  corporis  sensu  f 
Anima  enim  nullo  sensu  corporis  vel  in  aliquo  ani« 
mante  seniitur.  Non  igitur  esl  opus  quscrere  quomodo 
apparuerit  columbae  species  corporalis,  sicut  non 
quxrimus  qiiomodosonuerint  voces  articulaiicor|M>ri3. 
Si  eiiim  potuit  anima  non  esse  media,  ubi  vox,  non 
(iua&i  vox,  dicitur  facta ;  qiinnlo  magis  potuit,  ubi  di- 
citur  tanquam  columba^  hoc  verbo  signiflcata  sola  spe- 
cie  corpor.ili  ocnlls  redilita,  non  natum  vivenlia 
aniinantis  ftxprcssa?  floc  modo  etiain  illtid  dicilor , 
Factus  est  subito  de  cceto  sonus,  qnasi  ferretur  fUOu^ 
veheniens,    et   visit   $unt    illi$   lingvas   divisw  teiut 

*  Sic  vatic.  codex.  At  alii  babcnt,  corporis» 
(a)  vide  Kptst.  1B7,  c.  5,  n.  8  ft  9. 

iVingf  q^itttrf.) 


^^ 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


7^ 


ignif  ;ubi  didliir  species  qiisedam  qtinsi  flalus,  ct 
velul  ignis  sensibilis  iisiiatis  siinilis  notisque  naturis, 
non  ipsx  usitatae  nouieque  naturae  ad  tempus  facl» 
&igniricari  videutur. 

11.  Si  autem  subtilior  ratio,  vel  excellcniior  rci 
vestigntio  dcrooiistrat  eom  naturam  qwe  iicc  lempo- 
raliier  iicc  localiter  movctur,  non  moveri  nisi  per 
Ulani  qii?R  teniporaliter  tanium,  iioii  localiter  inoveri 
potest ;  consequens  erit  ui  oinnia  illa  per  ministerium 
creatunc  viventis  effecta  sinl,  sicut  per  Angelos  (iunt: 
uode  diligentius  dissercre  et  longum  cst,  ct  non  ne- 
cc'ssarium.  Iluc  accedit  qiiia  sunt  visiones,  quac  ap- 
parent  spiritui  taiiquam  corporis  scnsibus,  non  solura 
dormientibus  vel  Turentibus,  sed  aliqiiando  sanae 
raentis  vigilantibiis ;  n(»n  per  fallaciam  illudentium 
da:monum,  scd  pcr  aliquam  revelaiionem  spiritualem, 
qux  fit  per  forinas  incorporeas  corporibus  siinilcs ; 
qux  discenii  oniiiiiio  noii  possunt,  nisi  divino  adju»> 
torio  plenius  rcvclcntur,  ct  mcntis  iiitclligeiitia  dijii- 
dicentur,  vix  aliqiiando  cum  Huiit  *,  scd  plerunique 
iioslea  cum  trausicrint.  Quse  cum  ita  siiit,  sive  in 
naiuris  corporeis,  sivc  8(»la  specie  corporall,  natiira 
autem  spiriluali ,  nostro  spiritui  tanquam  seiisibus 
forporis  apparere  videantur,  qiiando  hnnc  sncra  Scri- 
ptura  commemorat,  cnjus  isloruni  duorum  gencris 
sint,  etutrum  mediante  viva  creatura  flanl,  si  corpore 
fiunt,  judicare  teroerc  non  debcmus  :  duin  tamen 
Creatoris,  hoc  cst  summae  atque  ii»eiEail)ilis  Trinitatis 
invisibilem  incommutabilemque  naturam,  et  a  morta- 
liucn  carnalium  sensibus,  et  ab  omni  converiibilitate, 
sive  in  meliu»,  sive  in  detcrius,  sive  in  quodlibet  aliud 
alque  aliud,  remotam  ntqiie  discretam,  Tel  sine  ulla 
dubitatione  credamus,  vel  qiialicumque  ctiam  iiitcHi- 
genlia  capiaroiis. 

CAPUT  lY.  —  12.  Uxc  tibl  de  duabiis  quncstioni- 
btis,  Ik>c  est,  de  Trinitate,  et  columba,  in  qua  Spiritus 
sanctus  non  sua  natura,  scd  significativa  specie  dc- 
iiionstratus  cst ;  sicut  el  Filius  Dci  oon  sua  nativitate, 
de  qua  Patcr  dixit,  Ante  luciferum  genui  te  {Psal.  cix, 
5),  sed  in  homine  suscepto  ex  utcro  Virginis,  a  Ju- 
doeii  crucifixus  cst ;  videris  quam  otioso  ego  tamen 
occupatissimu^  scribcre  potui.  Nec  pulavi  omnla  per- 
tracianda  qa»  posuisii  in  litteris  tuis ;  verum  ad  illa 
duo  quac  ex  me  audire  yoluisti,  me  respondisse,  etsi 
lum  sufficienter  aviditati  tuae,  tamen  charitati  obe- 
dienter  existiroo. 

13.  Praeter  autem  illos  duos  libros,  quos  tribus  me 
adjunxisse  supra  commemoravi,  et  trium  psalmorum 
eipokitionem  {Suffra^  cap.  I,  n*  i),  scripsi  ctiam  li- 
brum  {a)  ad  sanctum  presbyterum  Hieronymum  de 
Aiiimae  Origine,  coiisulens  cum  quomodo  defendi  pos- 
sit  illa  sententia  quam  religiosx  meroori»  Marcellino 
snam  csse  scripfiil,  mgulas  amma»  notai  nascentibus 
fieri,  ut  non  labefactetor  fondatissima  Ecclesi»  fldes, 
qiHi  inconctisse  credimus  quod  in  Adam  oroncs  mo- 
rttntur^l  Cor.  XV,  22),  et  nisi  per  Christi  gratiam 

>  Sic  duo  ibis.  [fiireni]. 
la)  liic  liber  cst  Episi.  lOC. 


iiberentnr,  quod  '  pcr  suum  Sacramontam  eliam  in 

parvulis  opcratur,  in  condemnaiioneni    trahttntcr. 

Scripsi  et  aliuin  ad  eumdem  (a),  quomodo  illt  Tideatar 

accipiendum  qiiod  scripiuin  est  in  Epistola  Jacobi , 

QHieumque  autem  totam  Lefcm  senMfmit^  offmdM  m- 

tem  in  uiio,  factu$  est  omnium  reus  (Jaeobi  ii,  10).  Sed 

in  hoc  dixi  etiam  quid  mihi  videator  :  in  illo  aoten , 

dc  nniinx  origine  tantum  qnid  ei  videatiir,  consulia- 

toria  quadam  disputatlonequa^ivi.  Occasioneoi  qiiippe 

ciijiisdam  sanctissimi  et  studiosissimi  juveiiis  presby- 

teri  Orosii,  qiii  ad  nos  ab  ultima  Hispania,  id  esi,  ab 

oceani  littore,  solo  sanctarum  Scripturaram  ardi>re 

innammnius  adveiiit,  amittere  nolui ;  cui,  ul  ad  illum 

qiioqiic  pergeret,  persuasi.  Huic  ctiam  ipsi  Orosio  ad 

qiircdam  inierrogata  qii»  ilhim  de  Priscillianlstarum 

hxTesi,  et  Origeiiis  quibusdam  opinionibus  qaas  non 

recepit  Ealesia,  permovebant,  ono  libro  non  grandi, 

quatita  potui  brevitate  et  perspicaitate  respondi.  Scri- 

psi  etiam  gratidem  quemdam  librum  adversus  Pdagii 

hxresim  (6),  eogentibus  nonnullis  fratribtis,  quibus 

contra  gratiam  Christi  opinionem  perniciosissinaam 

ille  persiiaserat.  Hi*c  omiiia  si  liabere  voloeris,  ali- 

quein  mitte  qui  tibi  ciiiicta  dcscribat.  Me  autem  per- 

niitte  hts  vacare  quxrendis  aiqae  dictaiidis«  qoas  quo- 

niam  multis  siint  necessaria,  pnpponenda  esse  arbilror 

ad  valde  paucos  pertiiieiitibus  iQquisitioiiibus  tuis. 

EPISTOLA  CLXX  *  (c). 

Alypius  cl  Augustinus  Maximo  medico  recens  ak  ariana 
heeren  ad  fidem  catholicam  coneeroo ,  korianlei  ui 
studeat  et  alios  eodem  addueere,  priBsertim  eum  mou' 
nuUos  in  errorem  adduxisset  aucloritau  stui  ;  tiialnw»- 
tes  iUum  adversus  eos  qui  de  trium  personarum  emdem 
essentia  iinpie  disputant, 

Domino  eximio,  meritoque  honorabili  et  religioso 
fratri  Maximo  ' ,  ALTPiDset  AbGDsrmi»,  in  Domiiio 
sahitcra. 

1.  Cuin  a  sancto  fraire  et  coepiscopo  nostro  Pere- 
grino,  de  tua  tuorumque  non  corporali,  sed  spiritiiali 
salute  praH^ipue  quaerercmus,  de  tua  quidem  kctos,  de 
tuoruin  vcio  trisies  nos  ejiis  responsa  receraiii,  qnod 
ncHi  sunt  Ecclesix  catholicae  salubri  eorrectloiie  so- 
ciati.  Et  qnia  id  cito  liiturum  sperabamas,  adhac  non 
esse  factum  rouitum '  dolemus,  domine  eximie,  meri- 
toque  htmorabilis  et  religiose  fraier. 

2.  Proinde  Cliaritatem  tuam  in  Domiiii  pace  sala- 
taiitcs,  et  pnccipimus,  et  rogamus  ut  cos  qaoddidi* 

1  Lov.,  qui  per  ttctffn,  etc.  aI  oostram  lectkmem  ijrcfenwt 
liss.  omnes. 

•  llss.,  coQstanter  bic  et  in  sequente  epistola  pnefenint 
nomen,  Bfaximi  :  praeterquam  quod  vetustiores  Gori)cieii- 
sis,  Gerniaoensis,  etc.,  haooce  inscriptloQem  imemlitmit : 
sanctorum  MlypU  et  AugusHni  ad  Maxunum  medkum  ike» 
nUaman  Eunomianistttm.  Attamen  hi  Possidii  Uidiciilo,  c  8, 
dicitur  scripta  hax:  cpistola  ad  Kaximinum,  la  Hs.  oc., 
Uaximus  dicitur  medicus  cicis  rhenitanus. 

*  sic  quatuor  Mss.  [noit  esse  factum  dotemus ,  ele.  ]. 

'  Emendata  ad  a.  bl.  cc.  cb.  ff.  gg.  mr.  ty.  vc  duos  L 
duosv. 

(a)  Epist.  i67 

(b)  ub.  de  Katura  et  Gratia,  ad  Tlmaslimi  et  Jacobam. 

(c)  Alias  06  :  quae  autcm  170  erat,  nunc  91  Saniptt  liEfU 
an.  il^ 


74ft 


mSTOLARUM  CLASSIS  UL 


780 


risti,  doccre  non  dlirew;  nnam  scilicet  Deum  esseio- 
lum,  cui  s>ervitus  illa  -Vbetnr  quae  Xnf^  Graico  TOcakMilo 
nnHcupaior.  Ipsum  enim  vcion.n  est  in  leffe,  ubl  dcriptum 
«it,  BomtnicfK  Dewn  tman  mhrabn  el  iUi  toli  ierviet  {a) 
{Deiu.  Ti,  15) :  queni  si  Deum  Patrem  taotuinmodo  dixe- 
rimus,  re^pondeliiiur,  Ergo  UrptU  Filio  nun  delietvr; 
quud  nefas  est  dicere.  Si  autem  debetur,  quomodo  erpi 
nni  lantum  debetur  Di^o,  M  et  Palri  et  Fdio  debetur,  nisi 
(|Uia  unns  Dcns,  cui  soii  per  Urptisv  ser\ire  ju!>si  siiimis, 
ita  didtur  solus  Deus,  ut  et  Paier  intelUffatur  et  Filius, 
linmo  etiam  el  Spiritui  saiictus  ?  De  illo  quippe  dicit  Apo- 
slolus,  Naeilis  qma  corpara  vettra  tempuun  $uni  in  toH$ 
Sphriiui  »aiwti  quem  habeHs  a  DeOj  el  mm  eui*  veairi  ? 
Km/Hi  enim  eui$  maqno  preiio*  Glorificaie  Detim,  et  porlale 
in  corpore  te$tro  ( i  Cor.  si,  19,  20 ) :  queui  Deum^  iiisi 
Spiritnin  sanctuin  cnjus  corpora  nostra  diierat  eiise  tem- 
l'lum?  Deiietur  ergo  Ur^hi  Spiritui  saocto.  Nam  si  tein- 
j)lom  ei  farere,  sicut  Salomon  fecit  de  lignis  et  lapidibus, 
juliererour;  utique  fjciendo  templum,  Xn^*  exhlkiere 
ronvioceremor :  qiiaiito  magis  Ut^ck*  detiemus  cni  iion 
lenplnm  facimus,  sed  sumus  1 

5.  Ac  per  hoc  si  Patri  et  Filio  rt  Spiritul  sancto  w^fe 
debetnr.  et  exliik>etiira  nnbi4,de  qnadictum  ost,  Domhwm 
ikum  iuwm  adorabi$,  et  ilii  $oli  $ervie$ ;  procul  dubio  Domi- 
nns  Deus  uoster,  cui  solt  per  UtftUv  servire  debemns,  non 
est  Pater  solos,  nec  Filios  solus,  ncc  solus  Spiritu^  saii- 
aiit,  sed  ipsa  Trluitas  unus  Deus  solus,  Pater,  et  Filius 
et  S|>iritos  sanctus :  non  ut  Pater  sit  ijise  qui  Filiiis,  vi>l 
Spiritus  sanctQS  iiise  sit  aut  Pater  aut  Filius  ctim  sit  in  illa 
Triniute  Pater  Filli  solins  et  FiliusPalris  soliiis,  Spiritos 
autem  sanctus  et  Patris  et  Filii  sit  Spiritus ;  sed  propter 
onam  eaindem(|ue  naturain  atque  inse|»arabiiem  viiam  , 
ipsa  Trinitas,  quantum  ab  bomine  pott*&t.  fide  precedeuic 
intelligitur  unus  Dominus  Deus  noster,  de  quo  dicliiiii  cst, 
Dominum  Deum  iuum  adoratn$,  ei  iUi  $oli  urvie$^  et 
quem  pra>idicat  Apostolns ;  ait  enim,  Quomam  ex  ip$Of  et 
in  ipeo^  ei  per  ipsum  $uni  omnia :  ip$i  gU)ria  in  stBcula  vb- 
cukfrvm.  Amen  (Aom.  n,  36). 

4.  Non  enim  slc  ex  Deo  Patre  unlgenitus  Filiiis,  quem- 
adiiKMJnm  ex  iilo  est  onhrersa  creatura,  quam  ex  nikilo 
creavit.  Hunc  quippe  de  sua  substantia  genuit,  nun  ex 
nibilo  fecit :  nec  eum  ex  tempore  genuit,  per  queni  cnuaa 
lempora  ooodidit.  Ouoniaro  sicnt  flamma  splendorem  quem 
gignit,  tempore  non  praecedit;  ita  l*ater  numquam  sinc 
Fillo  fuit.  ipse  est  qiiippe  Sapientla  Del  Patris,  de  qna 
scrlntum  est :  SpUmdor  esf  emmimcu  (Fiemm  (Sap,  vii,  26). 
Loci  ergo  cujus  caiidor  est,  id  est,  Deo  Palri  sine  diit»io 
co»tema  est :  et  id^o  non  siciit  in  principlo  fecit  Deiis 
CGplum  et  terram,  ila  in  principio  ftnit  Verbum ;  sed  m 
principio  erat  Verhnm  {Joan,  i,  1).  Spiritus  qiioque  8.*n- 
ctus  nou  sicut  creatura  ex  nihilo  est  factus  :  sed  sic  a  Pa- 
ire  Fiiioque  procedlt,  ut  nec  a  Fiiio  nec  a  Patre  sit  la» 
cius  ^. 

5.  HfficTrinltas  nnius  est  eiiisdemque  naturs  atqne 
Btitistantia  :  non  minor  in  singolis,  quani  in  om!iibiis,  n«  c 
major  in  omnibus,  quam  in  slngulis ;  sed  taiita  in  «ilo  l'a- 
tre,  velin  solo  Filio.  qoanta  in  Patre  simnl  et  Fido;  ei 
lania  In  solo  Sinritu  saocto.  quanta  simul  in  Patre  ei  Pilio 
et  Spirilu  sancto.  Ne^ue  enim  Pater,  ut  haberet  Filinm 
de  seipso,  minnit  sei|isum ;  sed  ita  gennit  de  se  alterum 
se,  ut  totus  maneret  in  se,  et  esset  in  Filio  tantiis  quantus 
et  solos.  Similiter  et  Spiritos  sanctus  iuteger  de  iniegro, 
non  nraecedit  unde  procedit,  sed  tantns  cnm  illo  qiiantos 
ex  illo,  nec  minnit  eum  procedendo,  nec  anget  baerendo. 
El  bsc  omnia  nec  coufuse  nnum  sunt,  nec  disjuncte  *  tria 
sunt :  sed  cutn  sint  nnum,  tria  sunt,  et  ciim  slnt  trla, 
iinum  sunt.  Proinde  qui  tain  mollis  cordibus  lideliuni  suo- 
rum  donavit  ut  essent  cor  nnnm,  qnanto  roagis  oonservat 
in  seipio  ut  siiit  luec  tria  et  singula  Deus,  et  simul  omnia 
non  tres  dii,  sed  unus  Deus  I  UTe  est  unut  Domioos  Deus 
nositer,  coi  universa  pietate  servitury  cui  toll  w^cu  illa 
dobetur. 

6.  Oui  cum  in  rebus  qnae  nascontnr  in  lempore,  soa 
Itonitate  elfecerit  nt  su«  substantl«  prolem  quaeUbet  res 
Kignat,  sicut  hoiiio  glgnit  hominem,  non  alterius  natira. 
sed  ejus  cujiis  ipse  est ;  vlde  quam  impie  dicatur  ipse  non 
reuuUse  id  quod  ipse  est.  Hec  euim  |)ropinquitaiis  sunt 

(o)  Latreuseis. 

>  Abest  FUioque  a  Mss.  Corb.  Germ.  Regio  et  Vict.  AKi 
qnidsnn  codd.  uti  et  Edd.  Bad.  Am.Er.  Iiunc  versum  pror- 
^is  oinltHint :  Sed  $ic  a  Patre  Fitioque  procedii,  ui  nee  a 
Fitio,  nec  a  Patre  itf  faetuM. 

•  Kdd..  diiHiueia.  At  Mss.,  dtifMcU. 


non^^ni,  non  natnr»,  et  ideo  ad  aliqnid,  vel  relatlva  di- 
cuutur,  qii»  aliquando  eadem  sont,  aliquando  diveraa. 
Eadem  sciiicet  cum  Iraier  refertur  ad  frairem,  amictis  ad 
amiciim,  viciniis  ad  viciuum^  cognaius  ad  cogoatiim,  et  ti 
qua  similia^  qne  inilHiiiim  i»si  velle  omnia  pprcurrere.  In 
iilH  enim  (|iiod  esl  isle  aJ  illuin,  lioc  est  ilk  ad  i^tum  Di- 
versa  sunt  aulem,  slciit  pater  ad  liliuiii,  filius  ad  polrcro, 
socerad  geni»rum>  gcner  ad  socerum,  doiiiinus  ad  ser- 
viim,  servu^  «d  dominnm.  Noo  est  quidem  lioc  iste  ad  11« 
luin,  quo<i  ille  ad  istum ;  sed  ambo  tamen  homines  .sunt : 
relatio  diversa  est,  non  natiira.  Ononiaui  si  attemlas  quHl 
sit  alter  :td  alterum,  non  est  lior.  ad  iliuni  iste,  quod  ad 
istiim  iile :  qnia  iste  patrr,  ille  filius ;  aut  islc  socer, 
ilie  gener  ;  aut  iste  doroinus,  ille  scrvus.  Si  auieiii  atien- 
das  qtiid  qnisque  sii  Jid  s*  i|>siiin,  vel  in  St* ipso,  hoc  esi  lllo 
qiiod  iste ;  quia  ille  homo  est  siciit  isle.  Unde  intelliKit 
priideulia  tua  non  ab  eis  ruilonubiiilcr  dici,  a  qnorum  er- 
rore  te  Domimis  liberavii,  ileo  Del  Pairis  el  Del  Filii 
rtaluram  esse  divcrsam,  qiiia  Iste  Paior  est,  llle  Fillus ;  et 
Deum  i*airem  non  geiiuisse  id  tjuod  esl  ipsc,  qiiia  nm 
aeiiuit  Pairem  Filii  sui,  qiiod  csl  ad  illuin  ipse:  qiiia 
enim  noa  videat  ista  vocabiila  tioii  In  soipsis  demonstrare 
naturas,  ted  alterius  ad  alterum  siguiUcare  persoiias  ? 

7.  Talc  est  etiam  illud  qnod  simili  1  tqnnnttir  errore, 
Idco  Fillum  alterlus  esse  naturae,  diversstiue  substaniia, 
qnia  Pater  Deus  nou  est  de  altero  Deo,  Filius  aulem  Deoi 
est  quidem,  sed  de  Patre  Deo  :  et  hic  euiui  oon  indicatur 
substaniia,  sed  orlgo,  id  esl,  nonquid  sit,  sed  unde  sit  qui»» 
qne  vel  nou  sit.Neque  enim  Abel  etAdam  ideo  nonuniusna- 
iiirae  atquesubstantiaeruernnt,  quiaistefuit  homodcboininu 
i11i>,  illedenullo.  Si  ergo  utriusc^ue  natura  quaerllur,  liomo 
Abel,  honiu  Adaro:  si  autem  ongo,  priiniis  hoino  ex  quo 
Abel,  nulltisiiomo  ex  quo  AJam.  Iia  io  Deo  Pairc  et  Den 
Filio,  sl  utriusque  nilura  qnaeraitir,  uterquc  Detis,  nec 
in:igis  >  alteralteroDeiis:  si  autemorigo,  PaiercstDciisde 
quo  Filius  Dcos ;  de  ooo  aotcni  Paler ,  nulius  esi  Dpiis. 

8.  Frustra  itaque  ad  lioc  rcspondere  conantes  dicunl : 
Sed  homo  cuui  passioiie  geuerat,  Deus  autein  sine  psK- 
biouf  genuit  Filiuin.  lloc  enim  non  soliim  ipsos  oihil  sed 
nus  adjuvat  pliiriiuutn.  Nam  si  temporalibuset  passil)ilibus 
rebiis  Deiis  triliuit  ulquod  siint  hoc  generenl,  quaiUo  ma- 
gis  ipse  selernus  et  impassib  lis,  non  aliud  quaui  eftl  4nso 
gencravit,  umis  unicum ;  ideo  nostra  inenarrabili  admira- 
liooe,  quoniam  sine  passione,  ei  tanu  secum  spqualiute, 
iit  euni  nec  potesUte  prscederel,  nec  aetatel  Sed  ideo 
totum  qnod  babet,  quod  |>otest,  non  tribuii  sihl,  sed  Patri, 
quia  noii  est  a  sel|>so,  sed  a  Paire.  iEqiialis  est  enim  Pa- 
tri,  sed  hoc  quoque  accepit  a  Pairc :  iiec  sic  accepit  unde 
easet  «qualls,  quasi  prins  fuerit  inxqoalis;  sed  natut 
aequalis,  sicut  semper  iiatus,  ita  semper  aequalis.  Non  iU- 
qiie  inaequalem  genuit,  et  npqoaUutem  jam  nato  addidit ; . 
Ked  giguendo  eam  dedit,  qoia  'jequalem  non  imparem  ge- 
nult.  Ideo  in  forma  Dei  equalem  esse  Deo,  noii  ei  ra|Nna 
fuerat(PAt<tpp.  n.  6),  sed  natura;  qiiooiam  id  nasceodo 
sumpsit,  noa  superbiendo  praesoropslt. 

9.  Propterea  vero  Patrero  dicit  esse  majorero ,  qnia  le- 
ipsumexinanivit,  formam  servi  accipiens,  non  amitten« 
Dei :  propter  quaro  formam  servi ,  non  tantom  Paire,  ve- 
riim  etiam  seipso  et  Spiritu  sancto  minor  factus  est ;  neo 
tanium  haeexcellentissima  Trinltate,  sed  eliain  minoratus 
cst  paiilo  minus  ab  Angelis  (Hebr.  ti,  9) ;  horoinibiis  qno- 
que  niinor  fuit,  quando  paremibos  subdiius  fuit  (  Luc.  n, 
51).  Propter  hanc  utique  forroam  servi,  qoain  veniente 
pleniindine  temporis  exinanitiis  accepii,  dixit :  Pofer  mff- 
for  me  eU  (  Joan^  xiv ,  28  ).  Propter  illam  formam  vero, 
qiiain  nec  exinaniius  amisit,  dixit,  Ego  et  Pater  uhum  eu^ 
mu$  ( Id,  X,  50 );  et  bonx>  scilicet  ractos,  ct  |)ermaneua 
Deus  :  liomo  eniro  assuroptus  est  a  Den ,  non  in  homine 
consnmptus  est  Deus.  Jdeo  valJe  rationabiliter  et  Palre 
minor  est  homo  tUirbtua,  et  Patri  aequalis  est  idem  ipse 
Deus  Christus. 

10.  Com  igitur  huie  rect»  atqoe  catholica*  A<lei  praeson* 
tlbus  DoiHs  cum  magna  exsuisatioiie  ponuli  Del  coiisoda- 
tuin  te  esse  gaudeamus,  quare  adhuc  Je  tuonnn  segniilil 
tri^tes  sumus?  Ohsecramus  te  per  ndsericordiain  Del ,  nl 
i^  adjuvante  auferas  istum  mnerorem  de  cordibusnostrit.' 
Neque  euim  credendum  est  auctoriiatcm  tuam  ad  perver- 
sitatero  tiionim  plurimttm  vatere  poiuisse,  et  ad  eorrecUo» 
iiem  vaiere  nihii.  An  Ibae  oootemnunt  te,  qula  bi  Eode* 
siae  calbolicm  participatioDem  hac  ctaie  venisti ,  cum  ta 
ampllus  dfbeanl  admirari ,  atque  veoerari ,  quia  veiniti»» 

•  Kdd  .  nuigii  magnu$  nlter,  eic.  At  V.itlc.  Mss.  dno,  no 
magis  uiier  aUero  Deu$.  Doo  Galllc.,  nee  majorp  «M«, 


m 


S.  AUGUSTtfVI  EPISCOn 


71» 


•lifiiiin  tfrmrcin  sf^Dili  qaadaiii  jiifefiliite  vldaiiT  Absit  Qt 
re»isiaiil  lilii  vcra  diceuli,  cui  cous«iistfranl  a  verilau  de- 
fianti ;  absit  ui  nolint  tecum  recta  s<>ntire ,  cuin  quo  eos 
Uelectavit  errarp*  To  taiitiiin  ora  pro  eis ,  et  insta  eis.  Immo 
f  ero  adduc  ecs  ad  domuiu  Dei  tecuiii ,  qui  iu  domo  toa 
aiiDt  tecum ;  vfl  le  non  i  Igeat  in  domom  Dei  cum  illis  ve- 
nire,  qui  in  doinum  luamsoliti  foerant  oonvenire;  preser- 
(im  cum  Caiholica  maiiT  aliquos  a  te  peiit,  aiiquos  repe- 
lil :  pelii  eos(|uos  a|Hid  te  inveiiit;  repetil  eosqiios  p(*r  te 
perdidit.  Nou  excrucietur  damois,  sed  poliiis  Ivtetnr  lu- 
oria  :  actiuirat  Glios  quos  non  hatuiil,  uou  pbogat  quoa  lia- 
buit.  Oraiiius  aii  Dcuin,  ut  Cicias  quod  hortamur  ;  et  spe- 
ramus  d»  iiiiserioordia  ejiis ,  quod  litteris  sancti  fratris  ci 
coepii»i*o|)i  iiostri  Pcregrini ,  et  rescriptis  Dilectionii  tu», 
dtode  hac  re  gaudio  «xplebiiur  cor  nostrum,  etlingua 
nostra  exsultatiooc  {Psal.  cxxt,  2). 

EPISTOLA  CLXXI  •  (a) 

Excwut  fornuun  superioris  epulola!  ad  Maxiamm  dalm. 

Doinino  heatissimo ,  et  Yenerabililer  cbarissimo  fratri  et 
n);*pisco]>o  Pereorino,  Altp:us  et  Au«ustikds,  io  Do- 
Miino  salutem. 

Ad  booorabilem  nratrem  nostrum  Maxlmum  litteras  de- 
dlmus,  credenies  eum  gratanter  eas  susceptoram  :  nlrum 
tainen  aliquid  profecerimus,  proxima  occasione,  quam  re- 
perire  potuerii ,  dignare  rescribere.  Sciat  une  prolixas 
eplstolas  ad  familianssimos  nostros »  oon  solum  laicos.  yo- 
nim  etiam  eptscopos,  sic  quomodo  ista  acripta  est,  ad  eos 
acribere  nos  solere,  ut  et  cito  scribanlor,  et  charta  tenea- 
tar  *  commodius  cum  leguntur,  ne  forte  istum  morem  no- 
atrum  nesciens,  faciam  sibi  arbitretor  Iqjuriaro. 


FRAGMENTUM  (6) 

CPISTOLiB  BACTENUS  INBDITJK   AUGUSTIlll  AD 

MAXIMUM. 

InPrimasii  super  Apoealypmm  Cmmentoriis  repertumt 
iibro  ucundo  ad  hiic  verba :  Hos  septem  quin  etiam  gra- 
dus....  idem  doctor  amplissinius  Augustinus  muliis  me- 
morai :  ad  Maximum  {c)  deoiqoe  scribens dict  sic  : 

Praecepiis  Dei ,  qu»  ut  bene  agamus  accepimus  Tiiam 
loam  moresque  oooformes ,  a  reli^ioso  timore  incipiens. 
Imlium  enim  sapientkfUmor  Domim  [Psoi  cx,  10),  ubi  Tran- 
gituretdebllilaturhumanasaperbia.Delnde  ut  pielateman- 
■aetns  et  mitis,  eiiam  que  nondum  intelligis ,  et  qujp  im- 
perilis  videntur  absurda  sibiqoe  contraria  in  Scriptoris 
ianctis,  non  oblucteris  animosa  oontentione,  necsuperim- 
pooas  seostim  luom  sensibus  divinorum  Librorum ;  sed  ce- 
das  ()0liu8,  atque  iotellectam  mitis  ditTeras,  quam  secre- 
lum  immiiis  accuses.  Tertio«  com  tibi  ad  cognilionem  lui 
aperiri  ccpperit  infirmilas  bumana ,  et  scieris  ubi  Jaceas, 
quam  penafia  Tincula  mortalitatis  de  Adain  propagatos  te- 
enm  irahas,  et  qnam  longe  peregrlneris  a  Domioo;  atqiie 
liervideris  aliam  legem  in  memt^  tuis  repugnantem  iegi 

^  Sic  optim»  notae  Mss.  At  Lot.  :  JjToi  seribere  non  so^ 
iere^  ut  el  ciio  scriboittur^  et  certa  teneantur. 

*  Kecensilaad  cb.  gg.  gv.  n.  r.  sb.  tc.  daost.  duos  v. 
et  Lov. 

(a)  Alias  220 :  qaae  autem  171  erat,  oanc  76.  Scripta  post 
superiorem. 

(b)  Hoc  D.  Angustini  ad  Maximum  epistole  fragmentum 
Ib  tomo  Irriio  apod  PP.  Beoedictinos  et  in  tomo  octavo 
ediiionis  GG.  iiiopporlune  relegatum  infeiiitnr.  Quaprop- 
ter,  vestigiii  eorum  niiuis  insistentes,  iu  eumdem  er- 
rorem  incauli  i  rinium  impegeramns;  ubi  vcro  rcm  hahui- 
mns  cons|iectain ,  nobis  vbum  est  impeiisas  et  operam  non 
male  perhuras,  si  suo  loco,  huic  scilicei  lomo  2,  pretiosum 
lllud  Iragmeiituui  resiiluerelur.        M. 

{c)  Duiiiiare  vix  licet,  qiiio  hic  ipse  sit  Maximas  medi- 
ciia  Thenitanus,  qui  cuni  Arianam  ha^resim  cJuraMet, 
recepit  episiolam  nunc  ordine  170  Alji»ii  el  Aiigiislini  no- 
Hiine  scriptam  ad  roborandum  iiluui  in  Triiiiiatis  flde. 
Uiiic  nimiruro  Qeri  pulamiis^  ut  hic  Triniiatem  semel  et 
itenimcommemoret  Augusiiiiiis;  cuin  id  iniiiime  poslulet 
resipsa  cinae  traciatur  Coiifer  istud  fragmeutiim  ail  lihruin 
secuiidufo  de  Doctrina  Cbristiana ,  cap.  7 ,  ct  ad  libruiii 
IHTimum  de  Sennone  Domioi  in  moote,  cap.  3. 


aieDtis  tn»,  et  captlvuro  ie  doeenlea  fai  lefe  peceali,  ^09 
eat  io  membris  luia;  «xdames,  Miser  ego  hom9  ,  qmsme 
tiberabit  de  corpore  mortis  kuJMS  { Mom.  vu,  14)  f  m  ie  lu- 
geutem  coosoletur,  liberatiooem  ipsam  polliceiia^ratia  Dei 
per  Jesum  Christum  Dominum  nostrum.  Ouarto,  jam  desi* 
dera  te  iuiplere  juslitiam  multo  vehementiiis  aiqo«  fer- 
ventius ,  quam  a  nequissimis  hominikNis  voluptaies  caruis 
desiderari  soleot;  oisi  quod  in  spe  aiyutorii  divUii  est  in ' 
iKio  appetiiu  tranquUlus  ardor,  ei  flamma  secarior.  In  Islo 
autem  quarto  vite  gradu  oratiooibos  iostanter  iaeomtMtor, 
ut  esurieniibus  et  siiieniibus  saturitas  juatitiae  coooeda- 
tiir ;  ut  non  solum  onerosum  iioo  sit,  verum  etiam  delectet 
abstlnere  a  voluptate  omnis  corruptiools ,  sive  sam,  slve 
aiterius,  vel  obiuclaado.  Quod  ut  taciie  diviaitus  tribaatBf, 
quintus  adjungitur,  oonsilium  exhibendae  miserioordiae.  ut 
in  60  quod  potes  adjuves  inopem;  quia  io  eo  qood  Qondum 
potesy  ab  Omnipolenie  adjuvari  cupis.  Munna  auieoi  mise- 
ricordiae  geminum  est ;  cum  vindicia  donatur,  et  com  ho* 
manitas  exkiibetur.  Que  duo  hreviter  Domlnas  Ita  oi«d- 
plexus  est :  JHmittite,  et  dimUtetur  vobis;  date,  et  dMtur 
vobis  {Luc.  VI,  57  e<  ?8).  Hoc  autem  opus  etiam  ad  muoda- 
tionem  cordis  valet,  ut  quanlum  io  hac  vha  licet ,  ioooro- 
mutabilem  Dei  sutistanliam  pura  iateliigenlia  cemere  va- 
leamus.  Tenetur  enim  aliqnid  adversus  nos,  qood  relaxan- 
dum  est,  ut  acies  nostra  erompat  in  lucem  :  onde  ipse  Do» 
mlnos,  Yerum  date,  inquit,  eleemosunam.et  eece  omma 
.  numda  sunt  vobit  (  Luc,  xi,  4i  ).  Quapropter  sexla  ooose^ 
quitur  cordis  ipa  muodatio.  Ut  aotein  in  lucem  veram  re- 
ctus  et  purus  dirigaiur  aspectus,  neque  illa  quae  L>ene  at- 
que  laudahiliter  lacimus ,  neque  tlla  quae  acute  sagaciter- 
qae  dispicimus,  ad  finem  placendt  hooiinibus ,  veisubve- 
nieodi  necessiiatibus  cor|)oris  referenda  sunt.  Graiis  euim 
le  vult  Deus  coli ;  quia  neuue  quidquam  est  propter  qood 
Ipse  appeteodtts  sit.  Cum  ad  istam  iutelligeotiae  piiritaiem 
booas  vitas  gradibus  vcoerimus,  sive  tardius,  aive  ceierias, 
tuoc  dicere  audeamus ,  valere  nos  aliquaiitum  mente  cihi- 
tingere  sommae  atque  ineffabilis  Trioitatis  unitatem  :  ubi 
summa  pax  erit ;  quia  ulira  quod  exspectetur  non  e^t,  cum 
reformati  ad  sui  generis  imaglnem  Olii  Dei  ex  iHmiinilius 
facti,  paterna  incommutahililate  perfruuutur.  Frimo  enim. 
Beati  pauperes  spiritu;  ubi  timor  Dei  esi.  Deinde,  Beatt 
mkes;  ubi  pietas  dociUs.  Tcriio,  Beati  tugentes^  ubi  scien- 
tij  propriae  iofirmitatis.  Qnarto,  Beati  qui  e<»wiwU  et  ss- 
limU  iustUiam ;  uhi  fortiiudo  conandi  domitas  hat>ere  iibi* 
dines.  Quiuto,  Beatimisericordes,  auoniam  ipsorum  iitue- 
rebitur ;  ubi  consilium  est  adiuvaodi ,  ut  adjav^ri  merea- 
ris.  Tuoc  ad  sexiiim  pervenltur  j^aduiu,  in  quo  diciiur, 
Beati  mundo  corde,  quoniain  ipst  Deum  videbunt  {Maiih. 
V,  5-8];  ubi  purus  inteileiius  et  habills  ad  iutelligendum 
qiiantulacuiiique  ex  parle  Triiiiiatfm  c ernere  non  potest, 
nisi  et  laudem  iiumauam  non  appetamus ,  quamvis  lau- 
danda  fdciamus.  Proinde  sepiimo  ffradu  perveoimus  ad  |ia- 
da  illius  tranquilliiatem ,  quain  uare  non  potest  mundus. 
Nam  etiam  illis  vlrtulibus  quaiuor»  quas  memorabili  pri- 
dem  industria  philosophi  quoqne  indagare  polueruui,  id 
est,  prudenliae,  foriiii;dini,  lemperantiae  atque  justitiae,  si 
ad  perfecium  religionis  cultum  iria  baec  jungentes  adda- 
mus,  id  est,  fidem,  spem  et  charitaiem  ,  septenarinm  pro- 
feclo  numerum  iuvenimus.  Rccte  enim  haec  tria  non  omit- 
tooiur,  sine  quibus  nec  Deum  colere,  ncc  ei  quemquam 
novimus  posse  placere. 

EPISTOLA  CLXXII  •  («). 

Hieronymus  Avgustino,  taudans  quidem  UHks  duos  liheHos 
di  Origine  anima ,  ac  de  Sententia  Jacobi;  sed  excnsatis 
eur  non  responderit. 

Domioo  vere  sancio,  et  omni  mihi  affectione  venpnbill 
papae  Augustoio,  HisROirrMUS,  in  Christo  s;iluteiii. 

1.  Virum  honorabilem  fratrem  meum ,  fiiium  Di- 
gnaiionis  tuos  ,  Oroatttm  presbyierum  ,  et  sui  merito  ,  e 
te  fubente  suscepi.  Sed  incidit  tempus  di/ficiUimwn  , 
qumtdo  mitu  tacere  melius  fuU  quam  loqui,  Ua  ut  nottrt  t 
studia  cessarent ,  ei ,  /iij(/f  ^ppiiim ,  cotiJRa  exerccreiu  * 
facundia.  Itaque  duobus  iibellis  tvAs^  quos  meo  nomitd 
dedicasii ,  erudilissitttis  et  omni  eioquemia  sptendore 

*  Recognitaad  a.  b.  bl.  hn.  c.  cc.  fs.  j.  I.  mr.sb.  L  tt.  vr. 
decem  v.  ei  ad  Ain.  Lugd.  £r.  Lov. 

(a)  Alias  50  :  quse  autem  172  erat ,  Donc  Sl.  ScripU 
ineiiuie  an.  416 


759  EPiSTOUHUM 

futgentibm ,  ad  lempui  rt^ndete  tm  fK^ui :  non  quo 
ifuidqnam  in  Ulii  reprehe$uUndum  pulem ;  »ed  quia  juxla 
beatum  Apottoium,  c  VnutquUque  in  »uo  tensu  abundei ; 
aliut  quidem  <fc,  aliu»  auiemne  i  (Bom,  xiv,  5). 
Cerie^  quidqmd  dici  potuit ,  el  sublimi  ingenio  df  Scri^ 
pturarum  eanciarum  hauriri  [ontibus^ate  poeitum  alque 
iUisertum  eet,  Sed^  queeeo  Reverentiam  tuam  ^  portim- 
per  patiarie  me  tuum  laudare  ingenium.  No»  enim  inier 
no»  eruditioid»  cauea  di»serimu».  Qgterum  tcmuU^  et 
maxime  bestetid ,  st  dmr»a»  inler  no»  untentia»  vide- 
rint^  de  animi  calumniabuntur  rancore  detceudere,  3Iihi 
auiem  decretum  est  te  amare,  te  euspkere^  colere ,  nd* 
rari,  tuaque  dicta  quan  mea  defendere.  Certe  ct  in  dia- 
logo^  quem  nuper  edidi  ( lAb,  3  adversu»  Pelagianos ) ,. 
tua  Bcailtudinis ,  ut  dignum  fuerat ,  recordatus  sum  : 
magisque  demus  operam  ,  ut  perniciosissima  hceresi»  de 
ecclenis  auferatur^  quce  semper  simulat  pcemtentiamf  ut 
docendi  in  ecclesii»  habeat  facultatem;  ne ,  »i  aperta  u 
luce  prodiderit,  foras  expulsa  moriatur, 

2.  Sanctee  ac  venerabiles  fHiie  tum  Eustochium  et 
Paula^  ei  genere  suo  et  exhortatione  tua  digne  gradiun» 
tur,  specialiterque  salutant  Beatitudinem  tuam;  omni» 
quoque  fraternita»  quce  nobi»cum  Domino  Salvatori  ser- 
meconatur,  Sanctum  presbyterum  Firmum  *,amio  prce* 
ierito^  ob  rem  earum  Ravennam ,  et  inde  Africam  Si^ 
ciliamque  direanmus^  quem  putatnus  jam  in  Africm 
partibus  commorari,  Sanctos  tuo  adhosrente»  lateri ,  ui 
meo  ob»equio  salutes,  precor.  Litteras  quoque  meas  ad 
sanctum  presbyterum  Firmum  direxi ;  quce  <t  ad  te  ve- 
nerint,  ei  dirigere  non  graveris»  Incolumem  te ,  et  mei 
memorem ,  Christus  Duminus  custodiat ,  donune  vere 
eancte^  et  beatitsime  papa>  El  subler  *  :  Grandem 
latini  sermonis  in  ista  provincia  notariorum  patimur  pe- 
puriam ;  et  idcirco  pratcepli»  tuis  parere  non  possumus^ 
maxime  in  editione  Septuaginta,  quas  asteriscis  verubu»' 
que  (Uctincta  eU  :  pleraque  enim  priori»  laboris  ,  fratide 
cujusdam  amtnmus. 

EPISTOLA  CLXXIU  •  (a). 

Augustinu»  Donato ,  villa!  Mutugennm  in  dioeeesi  Hip* 
ponensi  presbytero  donatistce,  quijussus  eomprrhendi 
et  adduci  ad  ecclesiam ,  conatus  est  sibi  vim  inferre, 
suadet  ut  re  sobrie  perpensa  re»ipiscat ,  docens  prct- 
vam  voluntatem  recte  cogi  ad  meliora, 

Donalo  presbytero  partis  Donaii,  Augustinus 
episcopus  Ecclesis  calholieac. 

1.  Si  posses  videre  dolorem  cordis  mei,.  et  sollici- 
iudinem  pro  salute  tua  ,  fortassis  miserereris  animiB 
tuse,  placens  Deo  (Eccli,  xxx,  24)  in  audicndo  verbo, 
non  nostro,  sed  ipsius;  necejusScripturas  sic  inme* 
moriatua  figeres,  ulcontra  eas  cor  clauderes.  Displi- 
cct  tibi  quia  traheris  ad  salutem,  cum  lam  multos  no- 

1  Sorbooicus  Ms.  bis  babet,  Firmmum ,  caeteris  reSragan- 

tilNIS. 

•  Rdd.  oraittnnt  et  eubter ,  quod  in  Mss.  plerisque  cxhi- 
betur. 

*  HancconUiUmuscuma.  bg.  bl.  c.  oc.  iT.  g.  gv.  j.  n.  r.  s. 
\d.  duobus  bn.duobus  s.  duobus  t.  quatuor  v.  et  cum  Am. 
Bad.  tx.  Lov. 

(a)  Alias  9DI :  qoae  autem  173  crai,  nunc  66.  scripta 
circa  an.  416. 


a.\S$iS  HI.  714 

stros  ad  pemicicm  iraieritis  '.  Quid  enim  voluimus* 
nisi  te  comprehendi,  et  praesentari,  e(  servari  ne  per- 
cas?  Quod  aiiCem  in  corpore  lacsus  cs,  ipse  tibi  foci- 
sisti,  qui  juoienta  tibi  mox  adinoto  uti  noliiisti,^  et  te 
ad  terram  graviter  coUbisti  :  nam  iitique  alius  qul 
adducuis  est  tecum,  collega  tuus  iilxsna  venit,  qui  la* 
lia  sibi  ipse  non  fecii. 

2.  Sed  neque  hoc  puUtt  tibi  fleri  debuisse,  quia  ne- 
minem  existimas  cogendum  esse  ad  bonum.  Attcnde 
quid  Apostolos  dixerit,  Qici  episcopatum  desiderai^  bo- 
num  opu»  concupi»ciH{  Titn.  ui »  1 ) ;  et  Uimen  Uim 
mulii  ut  episeopaium  suscipianl  teueutur  inviti,  perdu- 
cuntur ,  iucludii^ntur ,  custodiuatur ,  patiuntur  UinU 
quas  nolunt,  donec  eis  adsit  voiuntas  suscipiendi  ope- 
ris  boiu  :  quanto  magis  vos  ab  errore  pernicioso,  iii 
(|iio  vobis  iiiimici  cstis  »  trahendi  estis,  ct  deducendi 
ad  veritalein  veicognoaceiulamvel  eligeiidain,  nonso- 
iuin  ul  honorem  salubriter  liabeatis ,  sed  etiam  ne 
pessimc  pereatis !  Dicis  Denm  dedissc  libcrum  arbi- 
irium ;  ideo  non  debere  cogi  hominem  nec  ad  boiium. 
Quare  crgo  illi  de  quibus  supra  dixi,  cogunUir  ad  bo- 
num  ?  Attende  ergo  quod  considerare  non  vis.  Idco 
Yoiuntas  bona  misericorditer  impenditur,  ut  mala  vo- 
luntas  hominis  dirigatur.  Nam  quis  nesciat  nec  dam- 
nari  hominem ,  nisi  merito  maiae  volunUitis,  iiec  libe- 
rari  nisi  bonam  habuerit  voluntatero  ?  Non  tamen 
ideo  qui  diliguntur,  malse  swe  volunuiti  impune  et 
cnideliier  permittcndi  sunl;  sed  ubi  potestas  datur, 
et  a  malo  prohibendi ,  et  ad  bonam  cogendi. 

3.  Nam  si  voluntas  mala  semper  su;e  permittenda 
est  liberuti ;  quare  IsraeliUe  recusaiites  et  murmu- 
rantes  uim  duris  flagellis  a  raalo  prohibeliantur,  et  ad 
terram  promissioniscompellebantur?  Si  voluntas  mal» 
semper  su»  permittenda  est  libertatl;  quare  Pauius 
non  est  permissus  uti  pessima  voluntale  qua  perse- 
quebaturEcclesiam,  sed  prosU^tus  estut  excaecaretur» 
et  excecatiis  cst  ut  muuretur,  muiatu&  ut  initteretur, 
missus  ut  qualia  reccrat  iii  crrore,  ulia  pro  veriute 
pateretur  ?  Si  volunUs  maia  semper  sux  permittenda 
est  liberuti;  quare  monetur  pnter  in  Scripluris  san- 
ctis,  fllioin  durum  non  solum  verbis  corripere,  sed 
etiam  latera  ejus  tundere,  ut  ad  bonam  discipiiiiam 
coactuset  domiuis  dirigatur  (Erc/i.  xxx,  12)?Unde 
idem  dicit :  Tu  quidempercuti»  eum  virga;  animam  au- 
tem  eju»  libera»a  morte  {Prov.  xxni,  14).  Si  mala  vo- 
lunUs  semper  suae  permittenda  est  liberuti ;  quare 
corripiuntur  negiigentes  pastores,  ct  dicitur  eis  :  £r- 
raniem  ovem  non  revoca»ti»f  perditam  non  requisisti» 
(Ezech.  xxxHT,  4)?  Et  vos  oves  Christi  estis ,  chara- 
cterem  dominicum  porUtis  in  Sacramento  quod  acce- 
pistis  ;  sed  erratis  et  peritis.  Non  ideo  vohis  displi- 
ceamus,  quia  revocamus  errantes,  et  qu;LTitnus  per- 
ditoa.  Melius  enim  facimus  voiunutem  Domini  mo- 
nentis  ut  vos  ad  ejus  oviie  rcdire  cogamus,  qiiam  con- 
sentimns  voluniati  ovium  errantium ,  ut  perire  vos 

'  permitumus.  Noli  ergo  jam  diccre  qtiod  te  assidoe 
audio  dieere :  Sic  volo  errare,  sic  voio  perire.  yelius 

'  sic  Mss.  At  Edd.  traxens^ 


i«8  8.  AUGUSTHVf  EPISCOPI 

stiim  1105  boc  onuiiuo  non  perniktimus,  quunlum  pos- 
•tuuus. 

4.  Modo  quo4  le  in  piiteiim,  ul  merereris,  mitiisti, 
«tlque  libera  Toluntale  fecisli.  Sed  quam  crudeles  es- 
•eiit  servi  Dei»  si  liuic  mal;e  tuae  voluntaii  te  permilte- 
rent,  et  non  te  de  Ula  morte  liberarent !  qiiis  eos  non 
mmt(>  ctilparet?  qins  non  iiupios  recte|udicaret?  Et 
tanien  tu  te  volcns  in  a<iuam  misisti  ut  morereris;  illi 
le  nolentem  de  aqtia  hwaverunt»  ne  morercris :  tu  fC' 
cisii  seeiindum  voluntatem  tuam ,  sed  in  perniciem 
luam;  illicontra  voliintaiem  tuani,  scd  propter  salutem 
tuam.  Si  ergo  sailus  ista  cor()oralis  sic  cuslodienda 
cst,  ut  eiiam  in  nolcntibus,  ab  cis  qui  eos  diligunt, 
serveinr ;  qiianlo  magis  illa  spiriiualis,  in  cujus  deser- 
tione  morsaiterna  metuitiir!  Qiianquam  in  ista  morie 
f|uam  libi  tu  ipso  iiiATre  voliiisti,  non  solum  ad  tcra- 
piis,  sed  etiam  in  aelcniiim  inorereris ;  quia  etsi  non 
ail  salutem^  iieii  ad  Keclesia;  pacem ,  non  ad  Clirisii 
eorporis  uiiilatcin,  mm  ad  saneiain  ct  indlviduam  cba- 
ritntem,  scd  a^l  niata  aliqiia  cogercris,  nec  sic  libi  ipse 
moricm  iiirerre  debiiisii. 

5.  ConsidvraScripturasdivinas,  etdiscute  qiiaiitum 
))otcs,  ct  vide  utnim  lif)e  fecerit  aliquis  aliquando  ju- 
storiini  atquerideliiim»  cumabriii  taiita  mata  perpessi 
sint,  qni  eos  ad  xtemum  interitum,  non  ad  vit:im 
:rtemam,  qiie  tn  compelleris,  adigcbatit.  Audivi  qiiod 
dixcris  apostoliim  l^ulum  significnssc  boc  ficri  debe» 
re,  ubi  ait,  Eui  iradidero  corpiin  menni  ut  ardeam 
(I  Cor.  xHi,  3) ;  qiiia  videlicet  omnia  bona  diccbat, 
qu2c  sinecharitite  nlliil  prosunt,  sicutsunt  lingu:c  ho- 
minuin  et  Angclorum,  et  oninia  sacrameiiLi,  cl  omnis 
scicnlia»  et  oinnis  propfaetia,  et  omnis  fidcs  it;i  ut 
monles  transferantur»  ct  rcruin  suaruin  dislribulio 
pftiiperibus  ^ ;  ideo  videtur  tibi  eiiam  hoc  iiitcr  bona 
ninnenisse,  ut  stlii  quisqiic  iiiferat  mortem.  Sed  ai- 
tcnde  diligenter  ct  agnosee  quemadmoduui  dicat 
Scriptura,  quod  tradat  quisqiic  suum  corpus  nl  nr- 
deat.  Non  miqtic  nt  ipsc  se  in  igiicni  mittat,  quando 
pcrscquentem  patitur  inimicuin;  scd  quaiido  ci  pro- 
j>onitur  nt  aut  inatialiiiuid  faciat,  atit  mali  aliquid  pn- 
tia'nr,  digal  non  faccre  mata  qtiaiii  non  pati  ma!a  : 
ntquc  ita  corpus  suum  tradat  in  potes  aicin  inlerrocto- 
ris,  sicut  tres  illi  viri  feccrunt  qiii  aiircam  slatir.ini 
cogebantur  adorare,  ct  nisi  faccrcnt,  ininabatur  eis 
ille  qui  cogebat,  caminnni  ignis  arJenlein.  Idolinii 
ndorare  nohienmt;  non  ipsi  se  fii  ignnn  iniserunt : 
et  lainen  eliam  de  illis  slc  scriplum  cst,quod  tradide^ 
runt  corpora  suo^  ut  neque  tervirenl^  neqne  adorareiU 
iiUum  *  demn,  ted  Deum  suum(Dan,  iii,  ii-95).  Ecce 
i|noiiiO(!{)  dixit  Apostoltis,  Si  Iradidero  corput  meum 
ut  ardeam. 

6.  Quod  aiitcni  scquitiir,  vide  :  Si  charitatem  non 
habeam^  nihil  mihiproditt,  Ad  istain  chariUttein  voca- 
ris,  ab  isla  cliaritatc  perire  noii  sineris ;  ct  pntas  tibi 
nliquid  prodesse,  sl  te  ipsc  pnccipites  in  interiium, 
cnm  tibi  nihil  proflesset»  etiamsi  aller  te  occidcrct 
rharitatis  inimicum !  Forls  autcm  ab  Ccclcsia  consti- 


tntus,  et  seiiaratus  a  compage  miilalis  el  Tiaculo  eba- 
riiatis,  a^terno  supplicio  punireris,  elianisl  pro  Gbri- 
sti  Bomine  vivus  iucendereris  :  boc  est  enim  qood  aii 
Apostoltis,  El<s  tradidero  eorjm  meum  ut  ardeam^  cha^ 
ritatem  auUm  non  habeam^  tdhil  nuki  frodeti.  Rev#ca 
ergo  animum  ad  sanam  consideratioiiem,  et  sobriani 
cogitationem ;  attende  diligenter  utrnm  ad  errorem  ei 
tmpietatem  voceris,  et  patere  pro  verilale  quaslibei 
molestias.  Si  autem  tupotius  in  errore  alqoe  in  inpio- 
late  vcrsaris,  quo  auteni  vocaris  ibi  est  verilas'el  pie- 
tas,  quia  ibi  est  cbristiana  unilas  ct  sancli  Splritut 
charitis ;  quid  adbuc  tibi  csse  conaris  inimiciis  T 

7.  Idco  pnestitit  misericordia  Del  ut  et  nos  et  epi- 
scopi  vestri  tani  frcquenti  numeroso  qiie  convcnttr 
Carthaginem  veiiiremus,  alqiie  inter  nos  de  ipsa  dis- 
sensione  ordinatissime  conferremus.  Gesta  conscripta 
siint,  nostrac  etiam  subscriptiones  len^tur ;  lege,  vcf 
patere  iit  lihi  legantur,  et  tunc  elige  quod  ▼oliieris. 
Audivi  quod  dixerisposse  te  nobiscitm  de  ipsis  Geslis 
aliqtiid  agere,  siomittnmus  verba  episeoporuin  veslro- 
ruin,  nbi  dixerunt,  Ncc  canta  cautm,  nee  pertona  pef- 
s&mrpraf/Mc/tca/.IlACverba  vis  omittamus,  ubi  percos 
ncscicntcs  verilas  ipsa  locuta  est.  Sed  tu  dictnrus  es 
bic  eos  erra^se,  et  In  falsam  scntentiam  incnutius  cc- 
cldisse.  Nos  autem  dicimus  hoc  cos  vcnim  dixtsse,  ci 
hoc  per  teipsumfacillime  probamns.  Si  eniin  cpiscopf 
vestri  electi  abuniversa  partcDonati,  quicausam  om- 
nium  sustincrent ,  et  si  quid  egissent  graium  et  accc- 
ptum  cxteri  habercnt,  tamen  in  eo  qiiod  itlos  teniere 
el  non  rectc  dixisse  arbitraris,  non  vis  ni  tibi  pnejudi- 
cent ;  veruin  ergo  dixerunt,  quia  nec  cauta  eauw^  nec 
pertona  pertonoB  prasjudicat.  El  Ibi  dcbes  agnoscore  ^ 
qtiia  si  persona  tot  episcoporum  luoruui  iii  illis  sc^ 
ptcm  constilutorum  iion  vis  ut  pnrjudicct  person» 
Donati  fifutugcnnensis  prcsbyterl,  quanto  minus  noB 
debci  pnejudicarc  Cxciliani  pcrsona,  ctiamsi  maliali- 
quid  in  illo  esset  inventnm,  universx  unitati  Christi» 
qua;  noii  in  una  villa  Mtitugcnna  concludititr,  scd  toto 
terrarum  orbe  diffiinditnr? 

8.  Sed  ecce  facimus  qtiod  volnisti ;  sic  tccnni  agi- 
rous,  ac  si  non  dixeriiit  vestri,  ^ee  cauta  eautm^  mc 
pertona  pertona  prcejudicat.  Tu  inveni  quid  illl  dicerc 
debuei-int,  cuin  eisobjecta  essct  c;insa  et  personaPri- 
miani,  qui  damnatores  suos  etdamnavit  cum  cseleris, 
et  damnatos  ac  detestatos  in  suos  rursus  honores  sus- 
cepit»  cl  haptismum  qtiem  inoi*tui  dedcranl  (quia  dc 
ipsis  in  illi  prxclara  senlcotia  dictum  erat  quod  mor- 
tnorum  (uneribnt  plena  tint  intora  [In  Bag,aitano  conr 
cHio]\,  agnoscerc  poliiis  et  acccptarc,  qnam  exsufllari^ 
etrcsciiuUTenialnit,  lotumquc  dissolvit  quod  male  in- 
tcHigciitcs  dicere  soletis,  Qui  baptizatur  a  mortuo  \ 
quid  ei  prodest  lavncrum  ejut  {Eccti.  xxxiv,  50)?  Si 
ergo  noii  diccrcnt,  Kec  cauta  cautce,  nec  persona  pir- 
touoi  prajudical^  rci  tenerentnr  iii  causa  Priiiiiani  iCimi 
autem  lioc  dixcrtins,  iintniinem  fecemnt  Kcclesiam 
catholicam,  sicutnos  assercbamus,  a  causa  Ca^ciliani. 


•  KiKI.,  pniipcribiis  prosU. 

*  Uis.  quaiuor»  iUuni. 


i 


«  nicinvulgatisinterjcciumcsl,<!l  iterumtan^mortmim^ 
quoil  abcsla  Mss.  et  vero  a  Donatislis  iTytlenmlU  solcl  M% 
c->  Uh.  1  Uetract.»  c.  21,^  n.  3. 


7S7  EPISTOLARUM 

IK  S«4^€atlerailege,  exiora  discuie.  Vide  ulruin  iii 
ipsuni  Cseciliaiium  ^  de  ciijus  persona  pracjudicarc 
coiiabanlur  Ecclesia;,  aliquid  mali  probare  potueriiil. 
Videulnini  mm  poiiiiseliam  pro  illo  mulia  egcriiil, 
cl  pluribus  leclionibiis,  quascontra  sc  prolulerunt  ct 
recilaverunt,  causam  ejus  bonam  omniiio  rirmave- 
riiil.  Lcgc  isU,  vel  legantur  tibi.  ConsiUera  omnia,re- 
iract»  diligenter,  cl  elige  quid  sequaris:  iitrum  nobis- 
cum  in  Cliristi  pace,  in  Ecclesi»  caiholicx  uniUle, 
in  fraterna  cbariuite  gaudcre ;  ao  nro  nefaria  dissen- 
sione,  pro  i)onati  i>arle,  pro  sacrilega  divisione,  impor- 
luiiitalem  noslrx  circa  te  dilectionis  diutius  sustinerc. 

10.  AuendUenim  et  saepe  rcpelis,  sicul  audio.quod 
iii  Evaiigclio  scripium  est  recessisse  a  Domino  se- 
piiKiginta  discipulos,  etarbitrio  suas  malx  atquc  irn* 
piiC  di>cessionis  fuisse  permissos,  cxterisque  duode* 
cim  qui  remanscraiit,  fuiase  responsum,  Numquid  el 
vo$  vuUis  ire  (Joan,  vi,  68)?  Et  non  attendis  quia  tuiic 
liriuiuuiEcclesianovellogerinino  pullulabat,  nondum- 
qiicin  ca  fuerat  coinplela  illa  proplictb,  Eiadorabunt 
eumoimei  reges  terrte;  omnei  genUi  iervient  t//t  (Pm/. 
Lxxi,  f  1)  :  quod  utique  quanto  magis  impletur,  taiUo 
Niajore  ulitur  Ecdesia  polesUte,  ut  nun  solum  invitel, 
6cd  etiam  cogal  ad  bonuni.  Hoc  tunc  Dominus  signi- 
ficarevolebat,  qui  quamvis  baberet  magnam  potesu- 
tcm,  prius  lamen  elegit  comiiiendare  bumiliutem. 
iioc  ct  iii  illa  convi\ii  similitudiue  satis  evidcnter 
ostendit,  ubi  misit  ad  invitatos,  et  vcnire  noliicninl, 
ct  ait  servo  :  Exi  in  plaleai  ei  vicoi  ci viVo/ts;  et  paupC' 
r«i,  et  ddfilei,  et  aecot,  ei  claudoi  introduc  huc.  Et  ak 
$ervui  domino^  Factum  eit  ut  imperaiti,  et  adhuc  locui 
aL  Et  aii  dominui  urva,  Exi  in  viai  et  iepei,  et  eom" 
pelle  iiUrare,  ui  impleaiur  domuinua  {Luc.  xiv,  21-23). 
\ide  iiuiic  quemadmodum  do  bis  qui  prius  venerunt, 
dictum  est,  Introduchuc ;  iion  dicium  est,  cmipelle :  iu 
significala  sunlEcclesiae  primordia  ad  hoc  cresccnlis, 
ut  cssentvireseliamcompellendi.  Proiiide,  qiiiaopor- 
tcbat  ejus  jam  viribus  et  magnitudine  roborata  cliain 
compelli  homines  ad  convivium  salutis  o^lenKT,  posl- 
eaquam  diclum  est,  Factum  tH  quod  juaiiii^  et  adbuc 
€it  locm;  Exi,  inquil,  in  vioi  etiepei^  et  comp  Ue  intra^ 
re.  Qunpn»pter  si  ambularelis  quieli  exlra  hoc  convi- 
vium  salulis  xternai  el  ^  sanct:e  uniutis  txclesias, 
tanquam  iu  viis  vos  iuvenireinus ;  nuitc  vero  qiiia  per 
muUa  mata  el  sxva  qux  in  noslros  commiUilis,  lan- 
quam  spinis  et  aspcriute  pleni  cstis,  vos  Uii(|uam  in 
srpibus  invenimus,  et  intrare  compclliinus.  Qui  com- 
pollitur,  quo  non  vull  cogitur ;  sed  cuin  ititraveril,  jain 
volens  pascilur.  Cohibe  iUque  lain  iniquum  el  impa- 
caluin  aniinum,  ut  iii  vcra  Ecilesia  Chrisli  iuvcnias 
suluUre  coiiviviiiin. 

EI>ISTOLA  GLXXIV  *  (n). 
Auguilinui  Aurelio  Carthaginemi  epiicopo  ^  Jrnmmii' 

tcm  tibroi  de  Trimlaie  ,  abiolutoi  demum  iecundum 

*  ^ic  I.OV.  At  Mss  quiodccimctantiquiori^sEdd.omittttiii, 
iclutisaUenuCfet. 

'  liuciisciui  ex4  Toino,  ubi  olim  o^liu  'uit  ante  librosde 
mmute. 

^a)  Ex  ionio  3,  i  raefixa  libris  de  Trinh. :  qu£  autcm;  17i 
(•n>.t,  nunc  3^.  scri^u  circiter  an»  iKk 


CLASSiS  III.  7S8 

ipiiui  Aurelii  aUorumque  dedderhan  »  et  emendal^i. 
Domino  beaiissimo ,  et  siiiccrissima  chariUle  vene* 

raiido,  sancio  fnitri  el  cons.iccrdoti  papae  Aubblio, 

AucusTiKCS,  in  Domino  salutem. 

De  TriniUie,  qiiai  Deus  summiis  el  verus  est ,  11- 
bros  jiivenls  Inchoavi,  senex  edidi.  Omiscram  quippo 
hocopus,  posteaquam  comperi  pncreplos  mibi  esso 
sive  subrcptos  anlequam  cos  al^solvcrem,  ct  relra- 
ci.ito$,  iil  mea  dispositio  fuerat,  expolirem.  Non  enun 
siiigillaiim,  sed  omnes  slmnl  edere  ea  ralione  decre 
verain  ,  quonhim  pr.rcedentibus  consequenles  inqni- 
sitione  proAcienie  nectuiiliir.  Gum  ergo  pcr  eos  Ikh 
inines  (quia  priusquam  vellem  ,  ad  quosdam  illonim 
pervcnire  polueninl)  disposiiio  mea  nequivissct  im- 
plcri ,  intcrrupUm  diciaiionem  reliqueram ,  cogittuis 
hoc  ipsum  in  aliquibus  meis  scriptis  conqueri,  ut  sd* 
rent,  qui  posseni,  non  a  me  fuisse  eosdem  libros  edi- 
los ,  sed  ablatos  priusquam  mihi  editione  mea  digni 
viderentur.  Yerum  multorum  fratrum  vebementissima 
postulatione ,  el  maxime  tua  jussione  compulsus, 
opus  tain  laboriosum ,  adjuvante  Domino  terminare 
curavi ;  eosque  emendatos  non  ut  volui,  scd  ut  potni, 
ne  ab  illis  qui  subrcpti  jam  in  manus  h;>miiium  exi- 
erant,  plurimum  discreparenl ,  Venerationi  luae  per 
filium  nostrum  condiaconum  charissimum  misi ,  et 
cuicumqiie  audiendos,  describcndos,  lcgendosque  ptr- 
inisi  :  in  qtiibus  si  senrari  mca  dispositio  potuissel , 
cssenl  profecto ,  clsi  easdem  sententias  halicniei , 
multo  Umen  enodatiores  alque  planiores ,  qiiaiitani 
rcruin  UiiUruin  cxplicandaruin  diffieulus  et  faculiis 
iiostra  patereUir.  Sunt  autem  qui  priinos^quatuor  vel 
poiius  quinque  etiam  sine  prooemiis  habenl ,  cl  dno* 
decimum  sine  extrema  parte  non  parva  :  scd  si  ets 
hxc  edilio  polucrit  innotescerc,  omnia  si  voluerinl  et 
valuerinl,  emcndabunt.  Peto  sane  ul  h.7nc  cpistolaflp, 
seorsuin  quidem,  scd  Umen  ad  capiit  eonimdem  Kr 
brorum  jubcas  anteponi*  Valc.  Ora  pro^me. 

EPISTOLA  CLXXV  •  (a). 

Palrei  conciUi  Carihaginen^i ,  Innocentio  ponHfd 

RomanOj  de  actii  advenui  PeUigfum  et  Ceieitiuni, 

Doinino  beatisslmo  et  honorandissimo ,  sancto  fratri 

InNOCENTIO,  AoRELIUS,  NuMtpiU^,  ItUSTiaANDS, 
FlDENTIANUS,  EVAGRIUS  *,  AnTONIUS  *  ,  PALATIKItS, 
AdEODATUS  ,  VlNCKNTlUS  ,  PUBgANUS  *  ,    ThEASIUS, 

TuTUS,  Pannonius^,  Victor,  Rbstitut^s,  Rusti- 

CUS,  FORTUNATIANUS,  alluS  ReSTITUTUS  ,  AHPBLIUS, 

AuBivius ',  Felix,  Donatianus,  Adeodatus,  Octa- 

• 

*  Bad.  Anb  Kr.  et  Lov^  MundUUy  Ruittcanui,  FidenUu$. 
At  llss.  vaiic.  et  Gailic.  oQcnop  CondUonini  ediliones,  Aii- 
midvu^  imticianuiy  Fidentianus.  Quanquam  in  Rustidanp 
haud  iu  conseatiunt :  nam  |  lerique  Cdd.  hoc  Iqco  ,  /TtcsCf- 
cus;  postea  autem  in  ftescriplo  lnnoceDtii,qux  est  hic  E|4* 
stola  181  habeat,  Ruitic.iano. 

*  Mss.  GalUc  et  uqus  e  vaUc.  scriptum  hic  habeat,  4nt0' 
nvmi.  At  ia  epist.  131 1  -ntonio. 

'  concil  editiones,  r-ubiia  nus. 

^  sic  Mss.  constantcr.  At  Edd.,  vonHioidui. 

>  Ead.  Aui.  Er.  et  Ix)v.,  Animus.  cooc  Edd.,  Atmviu.  Bisi. 

*  RecogniU  ad  cb.  ff.  gg.  rm.  th.  vc.  duos v.  Am.  B^. £r 
U)  k\w>  00 :  qn<c  autem  17^  erat,  r  mc  2np.  Scni^u  an, 

ifto. 


1S9 


S.  AUGUSTiNl  EPfSCOfl 


780 


Tius,  Serotivus  ,  Majorinvs,  PosTnuMiAMJft  * ,  Cri- 
SPULUS*,  VicTQii,  alius  ViCTOR,  Lbucius*,  Maria- 

KUS  ,   FrUCTUOSUS  ,  FaUSTINIARUS  ,  QUODVULTDEUS  y 

Candorius  ,  Maximus  ,  Meoasius  ,  Kosticus  ,  RUFl- 
^iA9cu!t,  Proculus,  Severus,  Thohas^,  Januarius  , 

OcTAVURUS,  PRiSTBXTATOS,  SlXTUS*,  QOODVULTKUS, 

Pentoadius,  Quodvuldeus,  Ctpriarus  ,  Sbrvilius  , 
Pblagiarus  *,Marcbllus,  Vbnamtius,  Didymus, 

SATURNIIfUS,  BlZACENUS^  ,  GbRMAIIUS,  GERHANIANUS, 

Inventius,  AiAJORiNUS,  Invbntius  *,  Candidus,  Ct- 

PRIANUS,  i£MILIANUS,  ROMANUS,  AFRICANUS,  MaRCBL- 

LiNus ,  ei  caeteri  *  qui  in  conciUo  ecclesisc  Cariha- 

ginensis  adfuimus. 

i.  Cuiii  ex  morc  ad  Cnrthaginensem  ecclesiam  sn- 
lemnlter  ventsKemus  ,  atque  ex  divcrsis  causis  coa- 
gregaia  ex  nobis  synodus  haberetiir ,  compresbyier 
noster  Orosiiis  nobis  litteras  sanclorum  fratruni  et 
consacerdotum  nostroriim  dedil  Ueroiis  ^*  et  Lnzari , 
quarum  formam  his  constituimus  rsse  subdendam. 
Ilis  ergo  lectis ,  PeLigium  et  Celestium  auclores  ar- 
gui  *^  nefarii  prorsus ,  et  ab  omiiibiis  nobis  nnathe- 
mandi  ^*  erroris  advertimus.  Unde  factum  esi  ut  re- 
censendum  peteremus;  quid  anic  fermequinquennium 
super  Celestii  nomine  hic  apud  Carthaginem  fiierit 
agitatum.  Quo  reeitato ,  sicut  ex  subditis  advertcrc 
poterit  Sanctitas  tua ,  quamvis  et  judicatio  inanifesla 
constaret ,  qua  ilb  tempore  episcopali  Judicio  exci- 
sum  hoc  tantum  vulnus  ab  Ecclesia  videretiir  :  nihi- 


porro  episcopi  huju&  nomen  hic  \  netcrmittuni;sed  io  EpjsL 
181  restituuot  yitnbivio  vel  Ambtbio. 

<  Apud  Bad.  Am.  Er.  Lov.,  PMthumamu.  in  lis.  Victor., 
Po$iumiamt$;  in  uno  e|  vatic,  Pcntiniantts;  in  Aliis  cdd., 
.roBthumiamu* 

*  Sic  in  Blss.  At  in  Edd.  scribitur,  Trispubts, 

*  Unus  e  Valic.  Mss.  constanter,  Leontms,.  Germ.  vero 
babct  hic  lantum,  Eleutius.  Mox  omnes  Hss.,  MarianuSf  [iro 
quo  Edd.,  Macianus  vel  Macinus. 

^  sic  onmes  Mss.  constanter.At  Bad.  Am.  Er.  et  Lov.,  jfe- 
ffarius^  Rusticus^  Rufianus,  Proculianus,  rAoifuu,.  praeter- 
inisso  severt  nomine^  quod  in  omnibus  Mss.  exhibelur.  Ex 
his  eiiam  nonnulli  babent  bic,  Rustkius;  sed  in  epist.  181, 
Jtustico. 

■  M8S.  GtLlic.  hic,  Prmtextius,  Sextius,  At  hi  Rpist.  181 
Goocordant  cum  Edd. 

^  sic  Mss.  oonsianter,  exccpto  oodice  Rem.  ecc&esix ,  in 
quoscribitur  PeUttonus.  Alin  vu^;atis«  pelagius. 

'  Edd..  liazacenus.  unuse  Vatic.  &iss. ,  hizatenus.  Alter 
cum  Galhc.  nostris,  Bizacenus. 

*  Mss.  vatic.  duo,  rieentius.  Gallic.  tres,.  tnvenUus,  Majo- 
rmus,  inventittuSf  qui  tamen  \n  Epist.  181  utroque  loco  ha- 
bent  scrlptum,  invenito.  rorro  iu  Concil.  editionlbus  Juvin" 
tius  bis  legitur. 

*  in  Edd.  deest  et  atteriy  quod  quidcm  ia  vatic.  et  GaUic. 
Mss.  reperitor. 

'<*  Mss.  vatlchabeQt  '^nero<if.Edd.GoDcil.,.ivero(/iu.Bad. 
Am.  Er.  et  Lov.,  Herodis.  Sed  veriiis  Gallic  Blss.,  Herotis. 
H^t  hic  Arelatensis ;  Lazarus  vero>  Aqueusis  iu  Gailia  epi- 
soopus :  qui  amlx>  suispulsi  sedibus  cum  in  Pal.Tstinanive> 
iiissent,  libellum  contra  Pelagium  et  Celeslium  lYimati  de- 
derunt,Eulogio  videlicet  Ca[^reensi,cu]us  auctoritate  Dios- 
politana  synodus  an.  415  celebrata  iUit. 
>^  lla  in  onmibus  Gallic.  Mss.  At  in  Edd.  deest  argvi^ 
^*  Edd.,  anathematizandi;  et  infhi,  anathematizaverint , 
ipsos  anatkematizari,  etc.  At  GalUc.  Uss.  coostanter  anathe- 
mandi ,  anathemaverint  et  anathenuiri;  quam  veterem  Kc- 
riionem  probat  claudius  Salmasius,  oot.  i  i  rertulK  lib.  de 
Fallio,  c  3,  ad  illud  «aoimala  siainiua  volves;  i  ubirestilui 
^iilt,  nenmta,  ex  verbo  nemare ,  quod  Gt  a  gra^oo  nema ; 
sicuti  a  vlama  ptasmare,  a  chrisma  chrismare,  a  sagma  sa- 
gimre ;  quo  i  acto  ctiaai  veteres  observat  dixissc  ab  anO' 
thema  anaUiemare  :  banc  lectionom  alibi  retiaueruat  Lov. 
U..  etc  I 


loniinus  tanicn  id  coinmuiii  ddiberatione  eensaiinus, 
hiijusmodi  persiiasionis  auctores,  qnamvis  el  ad  pr6- 
bbyieriuni  idetn  Celestiiis  postea  pervenisse  dicatiur  ^ 
ni»i  h;rc  aperlissinie  anathemaverint ,  Ipsos  anathe- 
roari  oportere»  ut  si  ipsorum  non  poluerit,  saltem 
eormn  qui  ab  efe  decepti  soDt  vel  decipi  possont,  co- 
gniia  sententia  qu»  in  eos  lata  est,  sanitas  procoreliir. 

2.  Iloc  itaque  geslum,  domine  frater,  sanols  Cha- 
ritiii  tiias  intimandam  duximus,  ut  statutis  nostr» 
mediocritaiis  etiam  apostolicse  Sedis  adhibeatar  aa- 
ctoritas,  pro  tuenda  salute  multorum,  et  qoonundam 
perversitate  eiiam  corrigenda.  Id  enim  aganl  isU 
daiiiiiabilibus  disputationibus  suis,  nt  non  defendendo, 
sed  potius  in  superbiam  sacrilegam  extollendo  libe- 
rum  arbitrium ,  nuUum  relinquant  locum  graUae  Dei, 
qua  christiani  sumus,  qua  el  ipsum  nostr»  volan- 
latis  arbitrlum  vere  ilt  iiberum ,  dum  a  camalium 
concnpiscentiarum  dominatione  liberator ,  dicenle 
Domiiio,  Si  vos  fitius  liberaverit,  tnne  vere  liberi  eritis 
{Joan.  viN  ,  36);  quod  auxilium  fldcs  impetrat,  qu» 
estin  Christo  Jesu  Domino  nostro  *.  Isti  autem  assis 
ront ,  sical  a  fratribus  qui  etiam  eorum  iibros  lcgo- 
runt ,  cognovimus ,  in  eo  Dei  gratinm  deputandaiii » 
quod  lalem  hominis  instiiuit  creavit(|iie  natiiram,  qii» 
per  pr6priam  volunlatem  legem  Dei  possit  iinplere  , 
sive  naturaliter  in  corde  conscripiniii ,  sive  in  iiticris 
datam  :  eamdem  quoque  legein  ad  gratiam  Dt^i  pcrti- 
nere,  quodillain  Deua  in  adjutorium  honiinibus  dedii 
{Isai.  VIII,  20,  sec.  LXX). 

3.  Illam  vero  gratiam  qua,  ut  dictum  cst,  chrisliaiM 
sumus ,  ciijus  Apostoius  praxlicator  *  est ,  dicens , 
Condelector  enim  legi  Dei  ucundum  inleriorem  homi' 
nem  :  video  autem  aliam  ttgem  in  membris  meis  repu- 
gnantem  tegi  mentis  mem^  et  captivanlem  me  sub  iege 
peccati ,  qwB  est  in  membris  meis.  Miser  ego  homo  t 
quis  me  liberabit  de  corpore  morlii  hujus  f  Oratia  Dei 
per  Jesnm  Christum  Dominum  nostrum  (Rom.  vii , 
2:2-^5) »  nolunt  omnino  cognoseere;  sed  iiec  aperie 
quideni  oppugnare  audent :  sed  quid  aliud  agunt , 
cum  hominibus  animalibus  non  percipientibas  qua> 
sunt  Spiritus  Dei  (1  Cor.  n ,  iA)  persuadere  non  ces- 
saiit,  ad  opCrandam  pcrficiendamque  justitiam  et  Dci 
mandata  complenda  solam  sibi  bumanam  sofficere 
posse  naturam  ?  non  attendcntes  quod  scriplum  est « 
Spiritus  adjuvat  infirmitatem  nostram  {Rom.  viii,  26) ; 
et ,  Non  voientis »  neque  currentis ,  sed  tniserentis  est 
Dei  (Id.  IX,  16) ;  et  quod  miifmrorptis  stfifivt  in  Clai- 
s/o,  singuli  autem  alter  alterius  membra ;  habenies  dona 
divena  secundum  gratiam  qute  data  est  nobis  {Id,  xii , 
5,  6) ;  et ,  Gratia  Dei  sum  id  quod  sum  ,  et  grada  ejus 
in  me  vacua  non  {uit^  sed  abundantius  omnibus  iliis  lu" 
boravi;  non  ego  antem,  sed  gratia  Dei  mecum;  et,  Cra- 
tias  Deo ,  qui  dedil  nobis  victoriam  per  Doannum  no- 
strum  Jesum  Christum  (1  Cor.  xv ,  10 ,  57) ;  el ,  Aoa 
^ttia  idond  sumus  cogitare  aliquid  quasi  ex  nobivnA 
ipsis;sed  sugicietuia  nostra  ex  Deo  est{\\  Cor.  ni,  5); ci, 

*  Mss.  Corb.  et  Germ.  Omittunt :  Quod  auxiUum  fiaes  in- 
petrat ,  quag  est  in  christo  Josu  Dommo  nasUt^ 

*  Mss.  trcs  Gallic. :  Testit  esL 


761  EPISTOLARUM 

Uabennu  titeumrum  }iium  in  M«if  /Scli/thii,  til  embierh 
tia  virlutii  sit  Dei^  et  non  ex  nobi$  (II  Cor,  iv,  7) ;  et  ifi- 
nunicrabilia  lalia,  qua;  (le  Scripturis  omnibus  si  eol- 
ligere  velinms,  lcinims  *  non  sufticil.  El  vcrcmur  ne 
apud  te  is(a  ipsa  commcmurando,  qu»  majore  gralia 
de  Sedc  aposiolica  prxdicas ,  incouvcuicnier  facere 
vidcamur  :  sed  idco  facimus,  quia  eo  quo  inrirniiores 
sumus*,  quaquaversum  qnisque  noslruni  verbo  l)ei 
praedicando  putalur  ailenlior,  crebrius  cos  paliniur 
iQ  nos  ei  audacius  insurgentes. 

4.  Si  ergo  Pelagius  episcopalibos  Gesiis  quo!  in 
Orienle  coiifecu  dicunlur  (a) ,  eliam  tuse  Venerationi 
jusie  visus  fueril  absolulus ;  error  tamen  ipse  el  im- 
pieios,  qu»  jam  mullos  assenoreshabel,  per  diversa 
dispersos  •  eiiam  auctohiate  aposlolicx  Sedis  ana- 
tbemanda  est.  Consideret  enim  Sanciilas  tua ,  et  pa- 
sioralibus  nobis  compatiatur  visceribus,  quam  sit 
l^estiferum  et  exitiale  ovibus  Cbrisli,  quod  istorum 
sacrilegas  disputationes  necessario  conse(|uitur ,  ut 
iiec  orare  debeamus  ne  inlremus  in  lentationem,  quod 
Dominus  ct  discipulos  monuit  {Malth.  xxyi,  41) ,  et 
l'0suil  in  oralione  quara  docuit  (i(/.  vi ,  13);  aut  ne 
deiicial  fides  nostra,  quod  pro  aposiolo  Petro  se  ro- 
gasse  ipse  testalusest  (Luc,  xxii,  52).  Si  enim  haec 
possibiliiale  naturx,  et  arbitrio  voluutatis  in  potestate 
sunt  constituta ;  quis  non  ea  videat  a  Domino  inani- 
ler  peti ,  ct  fallaciter  orari ,  cum  orando  poscuntur 
(|USB  naturx  nostne  jam  \U\  condiue  sufficientibus 
viribus  obiinentur  ?  nec  debuisse  diccre  Dominum 
Jesum  ,  Vigilate  el  orale;  sed  tantummodo,yt^i(a/e, 
ne  intretii  in  tentationem  ?  nec  beatissimo  Petro  primo 
Apostolorum ,  Rogavi  pro  le ,  sed,  moneo  le,  vel  im- 
pero  ac  prxcipio  ne  deficiat  fide»  tua? 

5.  Contradicitur  etiaui  istorum  contentione  beiie- 
diciionibus  nostris,  ut  incassuin  super  populum  dicere 
videamur  quidquid  eis  a  Domino  precamur,  ut  rccie  ac 
pie  vivendo  illi  placennt ;  vel  illa  qux  pro  fi Jclibus 
precalur  Apostolus,  diceiis  :  Fleclo  genua  mea  ad  Pa' 
trem  Domini  nostri  Jesn  Chrisli,  ex  quo  omnis  patermla» 
in  ccelis  et  in  terra  nominatur',  ut  del  tobis  secundum  di' 
vitias  glorite  suas  virtute  corroborari  per  Spiritum  ejus 
(Eph.  Hi,  ii-16).  Siergo  volucrimus  benedicendo  su- 
per  populum  dicere,  Da  iilis ,  Domine,  virtuie  corro- 
borari  per  Spiritum  luum ;  istorum  nobis  disputatio 
contradicit,  alfirmans  negari  libenim  arbitrium,  si  hoc 
a  Deo  poscitur  quod  in  iiostra  est  potestate  :  Virtute 
enim  corroborari  si  volumus,  inquiunt,  possumus  ea  pos* 
tibililate  naturce,  quam  nunc  non  accipimus ,  sed  cum 
crearemur  accepimus, 

6.  Parvulos  etiam  propter  saluiem  qu£  per  Salva- 
lorcm  Clirislum  datur,  bapliiandos  neganl,  ac  sic  eos 
luorlifera  ista  doctrina  in  leternum  necant,  promit^ 
lenies  etiamsi  non  bapiixentur,  babiiuros  vitam  aeter- 
nam,  nec  pertinere  ad  eos  de  quibus  Dominus  ail, 
Venil  enim  Filius  hominis  qucerere  et  salvare  quod  per^ 
icral  (Liir.  xix,  10) ;  quia  iiii,  iiiquiunt,  non  perierant^ 


*  Bad.  Am.  Fr.  et  Goncil.  Edd.,  lofintt. 
>  i  uus  e  \  atic  Mss.,  qno  infenores  sui 

(u j  Go>la  Dios;x)litanai  synodi. 


fumta 


CLASSIS  m.  764 

nec  est  qiu^  in  m  sabetur^  vei  tanto  preiio  redimatur : 
quia  nihil  esl  in  eti  vitiatum,  nihil  lcnitnr  sub  diaboii 
potestate  captivum^  nec  pro  eis  fusus  est  eanguis  qm  fu» 
sus  in  remissionem  legitur  peccatorum  ( Matth.  xxvi , 
28).  Quanquam  per  baplismum  Christi  eiiam  parvu- 
lorum  (ieri  redemptionem ,  in  libello  su»  Cclesirus  in 
Carihagiueiisi  ecclesia  jam  confessus  est :  scd  roulti 
qui  corum  perhibeniur  esse  vel  fuisse  discipuli,  h»c 
inala  quibus  fundamenta  christian»  fldei  conantur 
evertere ,  quacumque  possunt,  affirmare  non  cessanL 
Uiide  eliamsi  Pelagius  Celestiusque  correcti  suiit,  vel 
sc  ista  nunquam  sensisse  dicunt ,  et  quxcumque  scri- 
pta  contra  eos  prolata  fuerint  sua  esse  negant,  nec 
csi  quemadmodum  de  mendacio  convincaniur  :  geud- 
raliler  tamen  quicumque  dogmatizat  et  affirmat  ba- 
iiianam  sibi  ad  viianda  '  peccata ,  et  Dei  maiidata  fa*- 
cieiida  sufficere  posse  naturam,  et  eo  modo  grali^e 
Dci,  quas  saiiclorum  cvidentius  orationibusdeclaratur» 
adversarius  iuvenitur ;  et  qulcumque  negat  parvulos 
per  baptismum  Christi  a  perditione  liberari,  et  salutem 
percipere  sempiternam ,  anathema  sit.  Quxcumque 
iintem  alia  eis  objiciuntur,  non  dubilamus  Yeiieratio- 
licm  luam ,  cum  Cesla  episcopalia  perspexeril ,  qu» 
in  Oriente  in  eadeni  causa  confccta  dicuiitur,  id  jtidk* 
caturam  unde  omnes  in  Dei  misericordia  gandeanius. 
Oi*a  pro  nobis,  domine  beatissime  Papa  *. 

EPISTOLA  CLXXVl  •  (a). 

Milevitani  concilii  Patres  Innocentio^  de  cohibendis 
PelagiaTus  hmeticis, 

Domino  beatissimo  ineritoque  venerabili,  el  inChristo 
honorando  Papae  Innocentio,  Silvanus  *,  Yalenti- 

NUS,  AUREUUS,   DONATUS,    ReSTITUTUS  ,    LUCIANUS  , 

Alvpius,  Augustinus,  Placentius  ^,  Severus,  For« 

TUNATUS  *,  POSSIDIUS,  NOVATUS,  SeCUNDUS,  MaUREN* 

Tius,  Leo,  Faustinianus  ,  Cresconius,  Malcus, 
llttorius',  fortunatus,  donatus,  ponticanus » 
Saturninus,  Christonius^,  Honorius,  Lucius,  Adeo- 
DATUs,  Processus  ,  Cresconius  ,  Secundus  ,  Felix  , 
AsiATicus,  RuFiNiANUS  ^,  Faustinus  ,  Servus  ,  Tb- 
RENTius,  Cresconius,  Sperantius,  Quadratus,  Lu- 

CILLUS,  SaBINUS,  FaUSTINUS  *,  CrESCONIUS,  VlCTOll, 

Gignantius  ^*,  PossiDONius,  Antoninus  ",  Innocen- 


1  Edd.,  ad  vincenda.  Mss.,  ad  vitanda. 

*  Biss.  Gsllicani  carent  his  postremis  verbis,  ora,  etc. 

*  ConciUorum  ediliones,  stlvoitt»  s^n^x. 

^  Deest,  Ptacentsusy  in  Hss.  octo  GalUcanis. 

*  Blss.  Gerv.  et  Gemm.,  Fortunus. 

<  liss.  quioque,  litarius»  Casalensis,  Lktorius.  Gonc.  Editt^ 
rictorius. 

^  Mss.  se.  tem,  et  CondL  Edltt.  sic,  cresconius.  Casalensls 
codex,  crucorttiK. 

^  in  CODC.  Edd., Au/im»;  et  infra  iro  servo,  scribiiiir,5«r- 
vius. 

*  m  concU.  Edd.,  bic  omiltitur  Faustinus;  cjus^iue  toco 
ponitur,  itemsabwus. 

^*  Biss.  vatic  tre^  ctGaUic  septem,  necnon  Coocil.  EdJ., 
cigantius. 
*^  Biss.  duo  vatic,  Possiiius^  Anionius. 

*  Reoognita  ad  a.  bg.  lA.  c  cb.  0*.  g.  gv.  n.  s.  ab.  t  tJi, 
vc.  duos  r.  (pialuor  v.  ct  ad  Ara.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  92:quae  autero  170  ^t,  nuacSIO.  ScripU 
piuio  («obt  superiureai. 


713  S.  AUGUSllNl  EPISCOPI 

THWy  PliKilMVSt  CREiiCEXTIl^S  \  FcLIX»  A!ITO?lirS  *, 
V:CTOR,  llOXORATUS,  Do:«ATUS,  PKTRUSy  PRiESIDIOS, 

CRESOomus,  Lampadius,  (lkLPBi5us,  ex  coDcilio  Mi- 
lc\ilROO,  in  Domiiio  saiuleni. 

1.  QuiR  te  Doininas  graiiae  suje  prsccipiio  munrre  in 
Sede  flposlolica  collocnvii,  tilcmque  nostris  tempori- 
Ims  proeslitit,  nt  nobis  potius  ad  culpam  ncgrtgeiitias 
valeat,  sl  apud  tuam  Venerationem,  qoae  pro  Ecclesia 
siiggerenda  sunt,  lacuerimiis,  quam  ea  tu  possls  vel 
fastidiose  Tel  negligenter  accipere ;  magnis  periculis 
Intirmorum  merobrorum  Christi  pastoralem  diligeu- 
tianiy  quaesumos,  adhibere  digneris. 

2.  Nova  quippe  hxresis  et  nimium  pemiciosa  tentat 
assurgere  inimiconim  gratioe  Ciiristi  *,  qui  nobis  eiiatn 
dominicam  oratioiiem  inipiis  dispotationibus  conantiir 
aiiferre.  Ciim  enim  Dominus  docuerit  ut  dicamus,  Z)i« 
viine  nobii  debita  noUra^  $icut  et  nos  dimitlinm  debito* 
ribui  nostris;  isli  dicunt  posse  hominem  in  bac  vita» 
prxceptis  Dei  cognitis,  ad  (aniam  perfectionem  jusii* 
t\x  slne  adjutorio  gratia^  Snlvatoris,  pcr  solum  lil)cruin 
voluntalis  arbitrium  ))ervenire,  ut  ei  non  sit  jam  nc- 
cessarium  dicere,  Dimille  nobis  debita  nostra,  lllud 
vero  quod  sequitur,  Ne  nos  inferas  in  lentationem 
{Matth.  VI,  1%,  13) ,  non  ita  intelligendum ,  tanquam 
divinum  adjutorium  posceredebeamus  ne  in  pcccatum 
lentnti  decidamtis ;  sed  hoc  in  nostra  csse  positum 
potestate,  et  ad  lioc  implendum  solam  sufncerc  volun- 
latem  hominis  :  lanqunm  rruslra  Apostolus  dixeril , 
Non  volentis  neque  currentiSy  sed  miserentis  est  Dci 
(Uom.  IX,  46);  et,  Fideli^  Deus^  quinon  permittet  vos 
tentari  super  id  quod  potestis;  sed  faciet  cum  tentatiom 
eliam  exitum ,  ut  possitis  sustiaere{l  Cor.  x,  15).  Fru- 
Rtra  etiam  Dominus  dixerit  npostolo  Potro ,  Rogavi 
pro  te,  ne  de/iciat  fides  tua  {Luc.  xxii,  52) ;  et  omiiibus 
suis,  Vigilate,  et  orate  ^  ne  intretis  in  tentationem 
{Matih,  XXVI,  41);  si  h(»c  lotum  est  potestatis  hu- 
manx.  Puerosqiioque  parvulos,  etsl  nullis  iniioveniiir 
chrislianx  graiix  Sacrameiitis,  habituros  vitam  xtcr- 
nam,  nequam  prxsumptione  contendunt ,  evacuanles 
quod  dicit  Aposlolus ,  Per  unum  hominem  peccatum 
intravit  in  mundum^  et  per  peccatum  mors,  et  ita  in 
omnes  homines  pertransiit ,  in  quo  omnes  peccaveruni 
{Rom.  v,  12) ;  el  nlio  loco,  Sicut  in  Adam  omnes  mo^ 
riuntuT^  sic  et  in  Chrislo  omnes  vivificabuntur  { I  Cor. 
XV,  22 ). 

3.  \h  ci^o  alia  omitlanius  qu.x  contra  sancias  Scri- 
plurns  plurima  disscrunl ;  haic  intcrim  diio ,  qiiibus 
omiiino  totum  quod  cbrisiiniu  sumus  niiuntur  cvcr* 


7ii 

ciori  tuo ,  non  opus  babemos  ronliR  ditere ,  ef  tRR^ 
tini  impictatem  vcrbis  eiaggerare,  com  procnl  dobio 
tc  ita  permoveant,  ut  ab  eis  oorrigemlis,  ne  totiusser- 
p  inl,  multosqoe  conlamineiit ,  vei  potius  inlerianaly 
duin  eos  sub  nomine  Christi ,  a  graiia  Cbristi  penilRs 
alieiiant,  omnino  dissimuiare  non  possis. 

4.  Iliijus  Rutein  pemiciosissimi  erroris  Ractores  esse 
pcrhibentur  Pebgius  et  Celcstios ,  qoos  qoideni  iii 
Ecclesia  sanari  malumus ,  qoain  desperalR  salole  Rb 
Eeclesia  resecari,  si  necessitas  nolla  compellal.  Qoo- 
riim  onus,  id  esi  Celesiins ,  etiam  ad  presbylerioro  in 
Asia  dicitur  pcrvenisse :  de  qiio  ante  pRocos  Rnnoi 
qiiid  gestoro  fuerii,  Sanctitas  toa  de  Carthaginensi  Ec- 
clesia  nielios  inslruitor.  Pclagios  vero,  sicot  a  qoi- 
bosdam  fratribus  iiostris  missx  loqiiunlor  epistote, 
Jerosoiymis  constitotos  nonnollos  fallere  Rsseritot : 
verumtanien  mutto  plures,  qui  ejus  sensos  diligentioi 
iiidagare  potuerunl ,  adversus  eum  pro  gratia  Chrisli 
et  catbolica)  fidei  verilRte  connigunt ;  sed  praedpoe 
sanctus  filius  tuus,  fraier  et  compresbyter  noster  llie- 
ronymus. 

5.  Sed  arbitrainur,  adjiivante  misericordia  Domini 
Dei  nostri  qiii  tc  ct  rogerc  consulentem ,  et  orantem 
exaudire  dignciur,  auctoritati  Sanctilatis  tu«»  de  sao- 
ctarom  Scripiiirarum  auctoritate  deprompta',  faciliui 
eos  qui  tam  perversa  et  |>erniciosa  sentiunt,  esse  cev 
suros,  ot  de  correctione  potius  corum  congratolcmor. 
quam  oontristemur  interitu.  Quodlibet  aolem  ipsi  cli« 
gant,  certe  vel  aliis,  quos  plurimos  possunt,  si  ab  eis 
dissimuletur ,  suis  laqucis  implicare ,  cernit  Venera- 
bllitas  tua  iiislanter  et  celeriter  providendom.  Ila>c 
ad  Sanctitatem  tuaiu  de  coiicilio  Numidis  scripta  dii- 
reximus,  imitantes  Carthagincnsis  Ecclesias  ^  et  Can- 
tliaginensis  provinci»  coepiscopos  nostros ,  qoo^  ad 
Sedem  aposiolicam ,  qiiani  bcattis  illiistras ,  de  liac 
causa  scripsisse  comperimus*.  Etatia  manu  :  Memor 
iiostri,  in  Dei  graiia  augearis,  domine  bcatissiroe  mc- 
riioque  venerabilis ,  ct  iii  Clirista  honorande  sancie 
Paier. 

EPISTOLA  CLXXMI  •  («) 

Aurctius  aliique  tres  una  cum  Augustino  ejnuopi^  ad 
Innocentium  de  Pelagio ,  retegenles  ipuus  hderewn^ 
eamquc  ab  aposlotica  Sede  proscribi  posiulante$. 


lcre,  qtias  fidelia  corda  siisiineant  \  iion  cssc  rognn- 
dum  Deum  ut  contra  peccati nialum  atquc  ad  opcran- 
dam  justitiam  sil  nostcr  adjiitor,  ct  non  opiiulnrl  par- 
vulis  ad  conscqueiidam  viiam  xlcriiam  chrisiinme 
gmti»  Sacramentum  :  ha^c  insinuantes  apostolico  pe- 

*  in  GonciL  Edd.  et  In  Gallic  Mss.  septera  deest  crescen- 
tius,  iioc  nomina^ur  Prwsidius  nisi  semcl,  scilicet  post  Pe- 
iium.  »  r 

*  tn  Gond].  Edd.  et  in  llsR.  pluribus  constanter.  >mfo- 
Rutia.  ' 

» Bad.  Am.  et  Er.:  £<  ntimrfm  p^rmctOM  tempestas  sur- 
gert  vmmcorum  graiM^liristi  cospU,  ^^ 

^  Edd.»  M»tmeni.  ^ 


Domino  bcatissiino,  mcriloqiic  honorandissimo  fratri 
IxNOCEfCTio  Pnpsc,  AuRELius,  Altpius,  Augostincs, 
EvoDius,  et  PossiDius,  in  Doinino  salutem. 

I.  De  conciliis  duobiis  provincix  Cartliaginensis 
atque  Numidi;c  ad  itinm  Saiictitatem  a  non  parvo  epi- 


<  sic  in  Mss.  At  Ui  vulgalis  onduilur»  cofthaginendt  Ec-» 
cteske,  elc. 

*  RcUqua  verba  absunt  a  valic.  ct  Gallic  Mss.  Sed  repe- 
riontur  in  omnibos  Edd.  c  qnibus  Bad.  Aro.  Er.  et  Lov.  ba- 
bent,  in  Deum  graiia  augearis.  Gondl.,  in  Dondnij  vel  ti» 
Dei  gratia, 

*  Ad  hanc  emendandam  usi  sumus  IT.  th.  duoboR  v.  Am. 
Bad.  Er.  Lov.  —  in  Mss.  nocnon  in  Goocilionun  editiOnQNMi 
praefcrt  buDCce  tiuilum :  Episiota  famiUaris  quinque  episah 
porum  ad  innocentium  papam, 

(a)  Alias  ^:qux  autcro  177  crat;  minc  3U.  ScdpU 
cirea  idem  tempus. 


LPBTOLARUM 

ftcoponim  nmnerA  siibscriiiUs  liucr.i%  misimvs  eontra 
inimicos  graliT  Cbristi ,  qui  conliduiil  in  virUtle  8ua, 
et  Creaiori  noslro  quodaminodo  dicunl :  Tu  iios  fccl- 
8ti  liomines ;  justcis  autcm  ipsi  nos  fccimus.  Qui  natu- 
ram  liuiiianam  ideo  dicuni  iiUcram,  nc  qtixrant  Libe- 
mtorem ;  ideo  salvain,  ut  superfluum  jiidicent  S;dva- 
(orem.  Tantum  eiiim  dicunt  valcntem,  utsuis  viribus 
scmel  in  orig*iK)  suui  creationis  acccptis ,  possit  per 
libcrum  arbitrium,  niliil  ulterius  adjuvanle  illius  gra- 
lia  qiii  creavit,  doniare  et  eistinguere  omiies  cupidi- 
t;acs,  tentationesqiie  superare;  multiqiie  eorum  in- 
siirguni  adversuin  uos,  et  dicuiit  animac  nostnr,  Non 
€8t  talu$  illi  in  Deo  eJHt  (Ptal.  ni,  3).  Fumilia  ergo 
(  bristi  qiiO!  dicil ,  Quando  infirmor,  lunc  forli$  tum 
(ll  Cor»  xii,  10),  et  cui  dicit  Doiiiinus  rjus,  Sulus  lua 
ego  tum  [Ptal.  xxxiv,  3),  suspciiso  curdc,  cuiii  tiiiiore 
€t  tremore  adjutorimn  Domini  eiiam  pcr  cbnritatcni 
tuoe  Venerationis  exspcctat. 

2.  Audivimus  enim  csse  in  urbc  Roina,  iibi  illc  diu 
vixit,  nonnullosqui  divcrsis  causis  ei  favcaiil,  quidain 
scilicet,  quia  eis  talia  persuasisse  perhibelur  \  plurcs 
vero,  qui  eum  talia  sentirc  non  credunt ;  praesertim 
quia  in  Orienle ,  ubi  degit,  Gesta  ccclesiasiica  facta 
esse  jaclantur  (a),  quibus  putatur  esse  purgatus  :  ubi 
quidcm  si  episcopi  eum  catholicam  pronuntiarunt, 
uo!i  ob  aliiid  factum  esse  credendum  est,  nisi  quia  se 
dixit  Dci  gratiam  confiteri,  et  ita  posse  hominem  suo 
labore  ac  voluntate  jusie  vivere ,  ut  ad  boc  adjuvari 
Dei  gmtia  iioii  negaret.  His  enim  audilis  verbis,  ca« 
tholici  antislites  nullam  aliam  Dci  graiiam  inlelligere 
potucrunt,  nisi  qiuim  in  Libris  Dei  legere,  ct  populis 
Dci  pnrdicare  consuevernnt :  eam  utique  de  qua  dicit 
Apostolus,  iVoit  irrilam  facio  graiiam  Dei.  Nam  li  per 
Legem  juttitia^  ergo  Chritlut  gratit  mortuus  eti  (Galaim 
II,  21) ;  sine  dubio.gratiam  qua  jiislificamur  ab  iniqai* 
tate ,  ct  qiia  salvamur  ab  inflrmitatc ,  non  qua  creaii 
siimus  cum  propria  volunlate.  Nam  si  intellexisseiit 
illi  episcopi  eam  illum  diccre  graiiam,  quam  etiam 
cum  Iropiis  babcmus,  cum  qiiibus  homines  sumus; 
negare  vero  eam  qua  christiani  et  fllii  Dci  sumus ; 
quis  eum  palienter  cathoiicorum  sacerdotum  non  di- 
ciinus  audiret ,  sed  ante  oculos  suos  ferrct  ?  Quapro- 
pter  noii  culpandi  sunt  Judices,  quia  ecclesiastica  con- 
suetudine  nomcn  gratia^  audieront ,  ncscientes  quid 
bujusmodi  bomincs  vel  in  suae  doctrinx  libris ,  vel  ia 
suorum  solent  auribus  spargere. 

3»  Non  agitur  de  uno  Pelagio,  qui  jam  forte  corre- 
ctus  est,  quod  utinam  ita  sit ;  sed  de  tam  multis,  qiii- 
Dus  loqnaciier  conlendenlibus ,  ct  inflrmas  atque  in- 
rruditas  animas  vclut  vinctns  *  trahentibus ,  flrmas 

*  Afud  Bad.  Am.  Er.  T^v.  et  Goncil.  editiones,  quia  vot 
tatia  pertuasitse  perhibettL  m  Ms.  vatic,  quia  nobis.,.  j^er- 
hibeUvr.  Fortassc  legeDdiun,  quia  voMs.certe  Pelagiam,  uti 
narrat  Possidius  c.  l8,  «perfioiam  suam  per  suam  ambitio- 
«  nem  oooabantur  persuadere  sancue  sedi :  i  nequc  al>- 
«  birailc  vcro  est  jactatum  fiiisse  ab  ipsis  eam  se  illi  re- 
ipfia  persuasisse.  Attamen  amplectimur  aiiam  leclionem  ex 
Ks.  oxon.  sobstitutama  iv.  P.  Quesaelio  ,  cui  vulgaia  loclio 
CDiituraeUosa  in  Romanum  pontificem  videbatur. 

*  nad.  Am.  Er.  et  Ijov.,  coni^r(as.  At  Hss.,  vinctat» 
(o)  Gcsta  Dio8i>olitaa£  synodi. 


CL.4SSIS  IIL  m 

autem  et  in  flde  stabiles  ipsa  contcntlone  fiifgantibus, 
usquequaque  jnm  plena  sunt  omiiia.  Aut  ergo  a  lua 
YencRitione  accicndus  cst  Romam ,  et  diligentcr  in- 
lcrrogandus  quam  dicat  gratiam ,  qiia  foleatur,  si  ta- 
men  jain  fatcatur,  ad  iion  pcccandum  juste(|ue  viven- 
diiin  bomines  adjuvari ;  aut  hoc  ipsum  cum  eo  pcr 
littcras  agendum  :  et  cuin  invcntus  fuerit  hanc  diccre 
quam  docet  ccclesiastica  ct  aposlolica  veritas ,  lunc 
Sine  ullo  scrupulo  Ccclesiai,  sine  latibulo  ambigiiitalis 
ullius  absotveiidus  est,  tunc  est  revera  de  ejus  purga* 
tioiie  gaudendum. 

4.  Sive  eiiim  gratiam  dixcrit  essc  lil)erum  arbi- 
trium ,  sive  gratiam  csse  remissioncm  peccaiurum, 
sivc  gratiam  esse  legis  prxccpiiim  ;  nihil  eorum  dicit, 
qux  per  submiuislrationem  Spiritus  saucti  pertiiicnt 
ad  coiicupisccntias  teiitutioncsque  vincendas ,  qucm 
dilissime  efludit  in  nos  (7i<.  iii,  6),  qui  asccndit  in 
ccelum,  ct  captivans  cnptivilatem  dcdit  dona  honiini- 
bus  {Eph.  IV,  8).  Iliiic  eniin  oniinus  ut  peccatoruin 
tenlatioiiem  supemre  possiuius,  ut  Spiritiis  Dei,  undc 
pignus  accepimus  (II  Cor.  ii,  ii),  adjuvet  inflnnitatcm 
nostram  {Hom.  viii,  26).  Qui  autein  orat  et  dicit,  Ne 
not  inferat  in  tentationem^  noii  utiquc  id  orat  ut  hoino 
8it,  quod  est  natura ;  neque  id  orat  ut  babeat  liberum 
arbitrium,  qu(Hl  jam  accepit ,  cum  crcaretur  ipsa  na- 
tura ;  neque  orat  remissionem  peccalorum ,  qiiia  hoe  ^ 
superiiis  dicitur,  Dimitle  nobit  debita  nottra  {Malth.  \i, 
13,  12) ;  ncquc  orat  ut  accipiat  mandatum  :  sed  plane 
orat  ut  faciat  mandatum  ^  Si  enim  in  tentaiionein 
inductus  fuerit,  boc  cst,  in  tentatione  dcfccerit,  facil 
utiquc  peccitum  qiiod  est  contra  mandatum.  Orat 
ergo  ut  noD  pcccet,  boc  est  ne  quid  faciat  mali,  quod 
pro  Corinlhiis  orat  apostolus  Paulus,  diccns :  Oramut 
autem  ad  Dominum  ne  quid  faciatit  mali  (II  Cor.  xiii,  7). 
Unde  satis  apparet  quod  ad  noii  peccandum,  id  est,  ad 
non  male  faciendum,  qtianivis  esse  noii  dubilelur  ar- 
bitrium  voliintalis,  tamcn  ejus  poieslas  noii  sufliciar, 
nisi  adjuveiur  inflrmitas.  Ifisa  igitur  oratio,  clarissima 
est  gratiae  testiflcatio  :  hanc  illc  conflleatur ,  ct  cum 
gaudebimus  sive  rectum,  sive  correctum. 

5.  Di^tinguenda  est  lcx ,  ct  gratia.  Lex  Jubere  no- 
vit,  gratia  juvare.  Nec  lex  juberet,  nisi  esset  voluntas ; 
nec  gratia  juvaret,  si  sat  esset  voluntas.  Jubetur  ut 
habeamus  intellecium ,  ubi  dicitur ,  Noliie  ette  ticut 
equutetmulut^quibutnonettintelUclut  {Ptal.  xxxi,  9); 
et  tameii  oramiis  ut  habeamus  intellectum,  ubi  dici- 
tur,  Da  mihi  inteiUclum  ut  ditcam  nmndata  tua  {PtaL 
cxviii,  125).  Jiibetur  ut  habeamus  sapientiam,  ubi  di- 
cilur,  Stiilti  aliquando  tajnte  {PtaL  xcui,  8) ;  et  tainen 
oratur  ut  habcamus  &apieiitiam,  ubi  dicitur,  Si  quit 
autem  vcttrum  indiget  tapienlia^  pottulet  a  Deo^  qni  dai 
omnibut  aflluenter,  el  non  improperat ;  et  dabitur  ei  * 
{Jacobi  1,  5).  Jubetur  ut  habcamus  continentiam » 
ubi  dicitur,  Sint  lumbi  vettri  pracincli  {Luc,  xii,  3-*») ; 

I  Dcerant  apud  Bad.  Am.  Er.  et  lx>v.  verba  isthxc,  ted 
plane  oral  ut  faciat  mandaium;  qux  ex  vatlc.  llss.  rcstf 
tuiiiuis. 

*  Haiic  et  8uhsc(|ucntem  pcriodum,  utramque  in  bactiv 
nus  cdilis  partc  priorc  mutilani,  sir  ^i^tcgrum  rostituun 
)bs.  >  alic.  ct  Fuxcnsis. 


r07 


S.  AUGUSTLM  EPISGQPI 


ct  unien  oramu^  ut  habcanius  conlineniiam ,  ubi  di« 
ciuir,  Ciif»  icirem  quia  nemo  poie$t  e$u  contineni,  nisi 
Deus  det^  et  hoe  ip$um  erat  sajrienticBt  seire  cujus  esstt 
hoc  tionum;  adH  Dominum ,  et  deprecatus  sum  (Sap, 
Yin,  21).  Postrenio  ne  iiiinium  longum  sit  cuncta  per- 
currere,  jubeiur  ut  iion  faciamiis  malum,  ubi  dicilur» 
Declina  a  maio;  et  tamen  oratur  ut  non  faciamus  ma- 
lum  ,  tibi  dicilur,  Oramus  autem  ad  Doniinum  ne  quid 
facialis  maU,  iubetur  nt  faciamtis  boiium,  ubi  dicitur» 
DecUna a  maio^  et  fac  bonum  {Psai.  xxxti,  27);  et  tamen 
oratur  ut  faciamus  bonum,  ubi  dicilnr,  Non  cessamus 
pro  vobis  orantes  et  postulantes  :  atqiic  inter  cxtera» 
qux  pro  iilis  orat ,  dicit,  Vt  anibuletis  digne  Deo  m 
omne  benepiacitum^  in  omni  opere  et  sermone  bono  {Qh 
loss,  1, 0, 10),  Sicul  crgo  agnoscimiis  voiuntatem,  cum 
bxc  pneeipiuntur ;  sic  ei  ip.e  agnoscat  gratiam,  cum 
peluntor. 

6.  Misimus  Revereniix  lu»  libnim,  quem  dederunl 
quidam  religiosi  et  honesii  adolescenies  senri  Deit 
quorum  etiam  noniina  non  taccmus;  nam  Timasiuscl 
J.icobus  vocanlur  :  qui ,  sicut  audivimus,  et  etiam 
nossedignari»,  ipsius  Pelagii  exhortationespemquaro 
liabebaiu  in  sxculo  reliqiicrunt ,  et  nunc  coniincntes 
Deoserviunt.  Qui  cuni  eodemerrore  (andem  nliquando 
per  qualemciimque  operam  nostram  Doinino  inspi* 
raiite  caruisseni,  protuierunt  eumdem  librutn,  Pelagii 
esse  dicentes,  et  ut  ei  respondcretur  impendio  roga* 
verunt.  Factum  est ;  ad  eosdem  rescripta  est  ipsa  re« 
gponsio  (a) :  agenles  gratias  rescripserunt  (b).  Uirum- 
que  misimus,  et  cul  responsum  est,  et  quod  respon- 
sum  cst :  el  oe  nimium  essemus  onerosi ,  signa  reci- 
mus  his  locls  ubi  petimus  inspicere  non  graveris, 
quemadmodum  sibi  objecta  quxstione  quod  gratiam 
Dei  negarel,  ita  respondit ,  ut  eam  esse  non  dicerel 
nisi  naturam  in  qua  nos  condidil  Deus. 

7.  Si  autem  hunc  esse  siium  librum  negat,  aut  ea- 
dcm  in  libro  loca  ,  non  contendlmus ;  anathemel  ea , 
el  illam  conflteatur  apertissime  gratiam  quam  doctri- 
na  christiana  demonstrat  et  pr(edicat  esse  propriam 
Cliristianorum,  quae  non  est  naiura,  sed  qua  salvatur 
natura  :  quae  naiuram  non  auribus  sonante  doctrina 
vel  aliquo  adjumento  visibili  fovet,  sicul  plantator 
quodammodo  et  irrigator  extrinsecus  ';  sed  subroini» 
slratione  spiritus,  el  occulta  roisericordia ,  sicut  facil 
ille  qui  dat  incrementum  Deus  (I  Cor.  iii,  7).  Etsi 
enim  quadaro  non  iroprobanda  ratione  dicitur  gralia 
Dei  qua  creati  surous,  ut  nonnihil  essemus,  nec  ita 
essemus  aliquid  ut  cadaver  quod  non  vivit,  aut  arbor 
quae  non  sentit,  aul  pecus  quod  non  intelligit,  sed  ho- 
roines ,  qui  et  essemus ,  et  viveremus ,  et  scntiremus, 
et  intelligeremus,  et  de  lioc  lanto  beneflcio  Greatori 
nostro  gratias  agere  valeamus ;  unde  merlto  et  ista 
gratia  dici  potest ,  quia  non  prxcedcntium  aliquorum 

'  ix>v. :  Folvatur  natura^  non  auribus  sonanie  doclrina  vel 
aUqno  adjumento  vidbili  sicut  plantatHr  qtiodanunodo  et  tr- 
rfaatur  extrinsecus.  Bad.  km,  Er.,  saivatur  mUura,  non  aU' 
ribns,  ctc.  Sed  mclior  lcctin  Hs.  vatic.  ad  quem  hunc  iocum 
cistigavnuus. 


(a)  \.\b.  do  Naiura  ct 
W  Epint.  m. 


Grat. 


bonorura  operum  meriiis ,  led  gralulu  Dei  boniitie 
donata  est :  alia  esl  timen  qua  prsedesllHaii  voeMsnr, 
justiflcamur,  gloriflcamur,  utdicere  possimus,  Si  Deus 
pro  nobis ,  quis  contra  nost  Qm  Fiiio  suo  proprio  nou 
pepercit ,  ud  pro  nobis  omnibus  tradidit  eum  (Roiu. 
vni,  51,  52). 

8.  De  hac  gratia  quaestio  verlebalur,  quaodo  ab 
iis  qiios  Pclaglus  graviter  offendebat  alqiie  lurbabat, 
dicebatur  ei  quod  eam  suis  disputationibus  oppugna- 
rei,  quibus  assereret  non  solum  ad  facienda,  veruni 
etiam  ad  perflcicnda  roandata  divina,  per  libenun  ar- 
bilrium  humanaro  sibi  sufficero  naturam.  Hanc  apo- 
stolica  doclnina  gratiam  non  immerito  isto  nomine 
appellat,  qua  salvamur  ei  justificamur  ex  fide  Gluristi. , 
De  hac  Bcriptum  esl,  Non  irrilam  facio  gratiam  Det* 
Nam  st  per  Legem  justitia ;  ergo  Ciwistus  graiis  mor* 
tuus  est  (Gaiat.  u,  21):de  hac  seriptum  est,  Evacuani 
estis  a  ChristOtquiin  Lege  justificanum;  a  gralia  exddi' 
stis  (Id.  V,  4) :  de  hacscriptum  esl,  Si  autem  graUa^ 
jam  non  ex  operibus;  aiioquin  graliajam  non  est  gratia 
{Rom.  XI,  6) :  de  hac  scriptum  est,  Ei  autem  qm  ope^ 
ratur  merces  non  imputatur  secundum  gratiam^  sed  u* 
cundum  debitum :  ei  autem  qui  non  operatur^  credenli 
autem  in  eum  qui  justifical  tiHptttm,  reputatur  fides  ejus 
adjustitiam  (Id.  iv,  4, 5);  ct  miilta  alia,  quos  roelius 
potes  ipse  meroinisse,  cl  intelligere  prudentius,  ct 
illustrius  pnedicare.  Illam  vcro  gratiam  qua  creati 
suinus  homines,  etiamsi  ita  appellandam  non  imme* 
rito  intelligimus,  mirum  est  tamcn  si  ita  appellalaui 
in  uUis  legilimis  propheticis,  evangelicis,  apostolicisqiie 
Litieris  legimus. 

9.  Gum  itaque  de  hac  gratia  Ghriitianis  fidelibiis 
catliolicisque  notissima ,  illi  objicerctur  quaestio,  ut 
eam  oppugnare  desineret ;  quid  est  quod  cum  ha:c 
sibt  in  libro  suo  velut  adversante  persoua  Idem  ipse 
objecisset,  ul  se  respondendo  purgaret,  nihil  aiiud 
respondil,  nisi  naiuraro  creaii  hoininis  referre  gra< 
tiam  Greatoris ;  alque  iia  se  dicere,  sine  peccato  im< 
pleri  posse  justitiaro  pcr  libcrum  arbiirium  cum  adju- 
torio  divinx  gralix,  quod  Dcus  hoc  dederil  liomini 
ipsa  possibilitate  nalurx?  Gui  merilo  respondetur» 
Ergo  evacuatum  est  scandalum  crucis  {Galat,  v,  11). 
Ergo  Christus  gratis  mortuus  est.  Num  enun  si  non 
moreretur  propter  delicta  nostra,  et  resurgerci  pro- 
pter  justificationero  nostram  (Rom.  iv,  25),  necascen- 
disset  in  altum ,  ct  captivans  captivitatem  darel  dona 
bominibus,  ista  natune  possibilitas  quam  defendit,  in 
hominibus  non  csset? 

10.  An  forte  Dei  mandatupa  deerat,  et  ideo  GJiri- 
stus  roorluus  est?  Imo  jam  et  hoc  erat  sanctum,  cl 
juslum  ,  et  bonum  (Id.  vii,  12) :  jam  dictum  fuerai, 
Non  eoncupisces  (Exod.  xx,  17) :  jani  diclum  fuerat, 
Ditiges  proximum  tuum  tanquam  teipsum  {Lrnnt, 
XIX,  18),inquo  serroone  Apostolus  omnem  legem  dl 
cit  impleri  (Rom.  xui,  9  )•  Et  quoniaro  iiisl  diligal 
Deum,  nemo  diligit  seipsum,  ideo  Domiuus  in  iis  duo- 
bus  prxceptis  totam  Legem  Prophetasqoe  dicil  pen- 
dere  (Mauh.  xxii,  57-40) :  quxduopraecepta  jaro  eranl 
hominibns  divinitus  dala.  An  aMemum  praemiiui  jih 


769  CPISTOLAIiUM 

«liiiae  promissum  nondam  erai?  Iloc  ipse  non  dicii 
^ui  in  siiis  Lilieris  p(»8iiit  eiiam  in  Veicre  Testaiiienlo 
regnuni  coelorum  esse  promissum  {Uebr.  xi).  Si  ergo 
ad  fucicndain  perficiendumque  justiliam,  jain  erai  na- 
iune  possibililas  per  liberum  arbitrium,  jam  erai  Le- 
gis  Dei  sancium  et  jusium  bonumqiie  roandatum,  jam 
erai  promissuin  prxmium  sempitenium ;  ergo  Gbri- 
ti08  gralis  moriuus  esi. 

ii.  Ergo  neque  per  Legem  justitia,  neque  per  na- 
iune  possibiiitaicm,  sed  ex  fide  et  dono  Dei  per  Je- 
sum  Clirislum  Dominuin  nosirum,  unum  roedialorera 
Dei  ei  hominum  (I  Tim.  ii,  5) :  qui  nisi  in|»leniiudine 
temporis  mortuus  essei  proptcr  delicla  nostra,  ei  re- 
surrexisset  propter  jusliflcalionem  nosiram,  profecto 
ei  antiqiiorum  fides  evacuareiur  ei  nostra.  Fide  voro 
eyacuaia,  quse  homiiii  jusliiia  remaneat,  curo  jusius 
ex  iide  vivat  (Habac,  ii,  4)?  Ex  qiio  eniro  per  unum 
hominem  peccatum  intraxit  in  mundum,  ei  per  pec- 
caiuro  mors,  et  ita  lii  omnes  homines  periransiii,  in 
quo  omiies  peccaveruni  (Rom.  ▼,  i2) :  procul  dubio 
a  corpore  moriis  hujus,  ubi  alia  lcx  repugnat  lcgi 
menlis,  neminem  liberavit  aut  libcrai  sua  possibiliias, 
qiiae  pcrdita  Redempiore  indigct,  saucia  Salvaiore ; 
sed  gratia  Dei  per  fidcm  unius  mediaioris  Dci  ei  ho- 
minum,  hominis  Christi  Jesu  (Id.  vii,  21-25) :  qui  ct 
Deus  cum  esset,  bominem  fecit;  ei  maneus  Deiis, 
konto  factus  refecii  ipse  quod  fecit. 

12.  Puio  aotem  quod  eum  laieai,  fidem  Christi, 
qua)  posiea  In  revelaiioiiem  Ycnii»  in  occulio  fuisse 
ieinporibus  patrum  nostrorum ;  per  qiiam  tamen  eiiani 
ipei  Dei  gratia  liberaii  suiit,  quicuinque  oinnibus  bu- 
mani  gencris  temporibus  liberari  potoerunt,  occuito 
judicio  Dci,  non  tamen  viluperabili.  Unde  dicit  Apo- 
stolus,  Habenlct  auiem  spirilum  fidei,  uliqiie  eiimdcin 
quein  et  illi,  secmdum  quod,scnptum  est,  Credidi^  pro- 
pter  quod  et  locutus  sum ;  et  nos  credimus,  proplerqucd 
et  loquimur  (\\  Cor.  iv,  13) :  iiidc  est  qiiod  ait  ipse  Me- 
dialor,  Abraham  pater  vester  concupivit  videre  diem 
meum ;  el  vidit,  et  gavisus  est  (Joan.  viii,  5G) :  inde 
Melchisedech  prolalo  saci-aiiicnio  inensae  dominicx, 
novit  xternum  ejus  sacerdotiuin  '  fignrare  (Cen* 
XIV,  48). 

i3.  Jam  vero  data  in  Liiteris  Lege,  qnam  dicii  Apo- 
Btolussubintrasse  ut  abundaret  deliclum,  ei  de  (|iia  di- 
cii,  Si  ergo  ex  Lege  hiereditas,  jam  non  ex  promisiione. 
Abrahce  aulem  per  repromissionem  donavit  Deus.  Quid 
autem  lex?  Transgressionis  gratia  proposita  est^  donec 
temret  umen  cui  promissum  est,  dispositum  per  Aiige- 
los  in  manu  Mediatoris.  Mediator  autem  unius  non  est ; 
Deus  autem  unus  est.  Lex  ergo  adversus  pronussa  Dei  ? 
Absit.  Si  enim  data  esset  tex  quas  posset  vivificare^  om- 
nino  ex  Lege  esset  justilia.  Sedconclusit  Scriptura  om- 
nitt  iub  peccatOt  ut  promisno  ex  fide  Jesu  Christi  dare- 
lur  credentibtts  (Galat,  iu,  i8-i2);  nonne  salis  osten- 
diiur  lioc  actum  esse  per  Lcgein,  ui  peccalum  agno- 
sccreiur,  et  pr;evaricatione  augeretur  (Ubi  emm  lex 
non  esi^  nec  prasvaricatio  (Rom.  lY,  i5);  et  sic  advcr- 
sos  victoriam  peccati  ad  divinam  gratiam,  qiue  ia  pro- 

t  in  Ms.  vaiic,  sacripeiimL 


CLASSIS  lU.  770 

roissioaibus  est,  oonfugcretiu' :  aU{ue  ita  Lcx  aoii  es- 
set  adversus  promissa  Dei ;  quia  ideo  per  illani  iit 
eogniiio  peccaU,  et  ex  pnevaricatione  Lcgis  abunduii- 
iia  peccati,  ui  ad  liberaiionem  qu;eraiitur  promissio- 
nos  Dei,  quod  esi  gratia  Dei ;  ei  incipiai  esse  in  lio- 
minc  Justiiia ,  non  sua ,  sed  Dei »  hoc  esl  daia  dooo 
Dei? 

i4.  Quaro  eiiaro  nunc  qiiidain  ignoranles  Dei  justi- 
liam^  sicui  el  iunc  de  Jud:cis  diciiini  est,  et  suam  ro* 
lentesconstitueretjuetitiasDeinoH  suntsubjecii(ld.  x,  3). 
Per  Legem  quippe  ei  illijuslificari  searbiiraniiir,  suf- 
ficiente  sibi  ad  eam  cuslodiendam  libero  arbitrio,  hoc 
est,  justitia  sua  prolala  cx  nalura  hiimana ;  non  do- 
nata  ex  graiia  divina,  proplcr  quod  jtisliiia  Dei  dici- 
lur*  Unde  item  scriptum  est :  Per  Legem  enim  cogni- 
tio  peccaU.  Nunc  autem  sine  Lege  justitia  Dei  mauifc" 
stala  6s|,  teitificata  per  Legem  et  Prophetas  (Id.ui, 
20,  2i).  Ciim  dicil,  manifestata  est;  osteiidil  quia  ci 
iiiiic  erai,  sed  tanquani  illa  pluvia  qiiam  Gcdeon  ini- 
potravity  iunc  vclut  in  veliere  occulla,  nunc  autcro 
velut  in  area,  manifesta  (Judic.  vi,  3640).  Curo  ergo 
Lex  sine  gratia  non  inors  peccali  potuis&ei  esse,  scd 
virius ;  sic  eniro  dictum  esl,  Aculeus  mortis  peualum^ 
virtus  autem  peccati  Lex  ( i  Cor.  xv,  50)  :  sicut  cou- 
fiigiunt  multi  a  facie  regnaiiiis  *  peccaii  ad  graiiam  vc- 
Itii  in  area  nunc  patentcm,  ita  pauci  ad  cara  confu- 
gicbant  velut  in  vellere  tunc  latentcm.  Hjec  vero  tem- 
porum  dislributio  refertur  ad  aliitudiiiem  diviiiarum 
sapientiae  et  Kientix  Dci,  de  qua  diclum  esi :  Quam 
inscrutabitia  suntjudicia  ejuSf  et  investigabiles  vias  eju$ 
(Ronu  XI,  33) ! 

i.5.  Qtiapropter  si  et  aiiie  tempiis  Legis,  ei  iem- 
pore  ipso  Legis  jiisios  paires  ex  fide  viventes,  noii 
possibilitas  nalurx  infirmoe  et  indigx*ac  viliaiae  ct 
sub  peccaio  veiumdalae,  sed  Dei  gralia  per  fidem  ju- 
9iincabat;et  niinc  eadcm  in  apertum  jaro  vcniciis 
revelata  jusiificat :  analheraet  ergo  Peiagius  scripla 
sua,  ubi  conira  eam,  eisi  iion  per  coniumaciam,  la- 
men  per  ignoranliam  disputai,  possibiliiatero  defeii- 
dendo  naturae  ad  vincenda  pcccata,  ei  implenda  nian- 
data ;  aut  si  ea  sua  esse  negat,  aui  scriptis  suis  ab 
iniroicis  suis  dicii  immissa  qua:  sua  esse  ncgat,  ana- 
ihemei  ea  iamcn  et  damnet  paierna  exhortatione  et 
aucioriiate  Sanctimoniui  iua^.  Si  vult  ergo,  onerosuin 
sibi  et  perniciosum  Ecclesiae  discai  scandaluro  au- 
ferre;  quod  scandaluro  aoditores  et  in  perversum  di- 
leclores  ejus  usqiiequaque  spargerc  non  quiescunf. 
Si  enim  cognoverinl  eumdem  librum,  quem  illius  vel 
putani  esse  vel  norunt,  episcoporum  catholicorum 
aucioritate,  ei  maxime  Sanciitatis  liix,  quam  apnd 
eiiin  esse  majoris  ponderis  miniine  dubitamusy  ab 
eodero  ipso  anaiheroaturo  atque  damnaturo,  non  eos 
ullerius  existimamus  ausiiros,  loqiiendo  conira  gra- 
tiam  Dei,  quae  revelata  est  per  pnssionem  et  resurrc* 
ciionem  Christi,  pectora  fidelia  ei  simpliciter  chri* 
siiaiia  torbare ;  scd  poiius  adjuvante  misericordia  Dc- 

<  Unus  e  vaiic.  Mss.,  repuqnantis. 
*  Bad.  Er.,  eic.,  indigme.'  M  Lov.  ei  lln.,  Migtt;  si/c 
tntiqua  scribeodi  Fatioae«  iadiQum. 


77! 


S.  ALCLSTINI  EPlSCOri 


771 


miEi,  concerlanlitHis  nobiscam  rbariiate  ac  pielate 
flagranljbus  orationibiis  tuis,  non  solum  ul  in  acter- 
num  beati»  Temm  etiam  jasii  ct  sancti  sint»  non  in 
sua  yirtute,  sed  in  eadem  gratia  conGsaros.  Lnde  et 
ad  ipsam  scriptam  ab  uno  nostrum  epistolam,  ad 
qucm  per  qiiemdam  orienlalem  diaconum,  civcm  au- 
tem  Ilippouensem,  tanquam  purgalioiiis  sux  qnxdam 
scripta  transmisit,  tuae  Beatitudini  potius  credidimus 
dirigendam,  melius  judicanles  et  petentes  ut  eam  ei 
mittere  ipse  digneris  :  sic  enim  eam  legere  potius  non 
dedignabitur ,  magis  in  illa  eum  qui  misit ,  quam 
qai  scripsit  attcndcns. 

i6.  lUud  vero  quod  dicunt  posse  hominom  esse  sine 
peccato ,  et  roandala  Dei  facile  cnstodire  si  velit , 
quamvis  cum  hoc  per  adjutorinm  gratioR  ,  quae  tamen 
per  iucarnationcm  Unigenill  cjus  revclata  alque  do- 
nala  est,  dicitur,  lolerabilius  dici  videalur  :  tainen 
quoniam  non  immerito  movcre  potcst ,  ubi  et  quando 
pcreamdemgraiiam  id  efficiatur  in  nobis,  utsine  nllo 
prorsus  peccato  sinius ;  utrum  in  hac  viui  quando 
caro  concupiscit  adVersus  spiritum  {Gatat,  v ,  i7) ,  an 
Ycro  in  illa  cum  fiet  sermo  qui  seriptut  es/,  Vbi  est,  mors^ 
victoria  tua  ?  ubi  est^  mors^  aculeits  tuus  ?  Aculeus  enim 
mortis  est  peceatum  (I  Cor,  iv,  54-56);  diligentiiis 
pertractandum  propter  alios  qiiosdam  qui  sensenint^ 
atque  in  suis  litteris  mcmoriae  mandaverunt,  ciiain 
in  hac  vita  essc  posse  hominem  sine  peccato ,  wm  ab 
initio  nativitatis  suse ,  sed  conversione  a  pcccatis  nd 
jnstitiam,  ct  a  vita  reproba  ad  bcAam  vltam.Siceiiim 
intellexerunt  quod  de  Zacharia  et  Elisabeth  scriptum 
est,  ambulasse  eos  in  omnibus  justificaiionibus  Domiid 
me  querela.  IIoc  qiiod  dictuni  est ,  sine  quereta ;  slne 
peccato  dictum  acceperunt ,  non  qiiidem  ncganies , 
imo  etiam ,  quod  aliis  locis  in  litteris  corum  invcni- 
lur ,  pie  confltentes  adjutoriiim  graiige  Domiiii  nostri , 
non  per  natiiralcin  spiritum  homlnis ,  sed  pcr  prind- 
palem  Spiritiim  Dei  {Ambros.  in  Lue,  i,  6).  Qui  paruih 
videntiir  coiisiderasse  ipsiim  Zachnriam  fuisse  iitiqne 
saoerdotem;  omnes  aotem  tunc  sacerdotes  iieccsse 
luibcbant  ex  lege  Dei  primitas  pro  peccatis  suis  offerre 
•acrificiom ,  dcinde  pro  populi  (Levit.  ix ,  7 ,  cf  Hebr. 
Tif,  27).  Sicut  ergo  nunc  per  orationis  sacrificium 
convincimnr  iion  esse  sine  peccalo ,  qnoniam  jussi 
sumus  dicere ,  Dimitte  nobis  debita  nostra ;  ita  ct  tnnc 
per  sacrificia  victimamm  animalium  convincebantnr 
saccrdoies  sine  peccato  non  esse ,  qui  pro  suis  pec- 
catis  jubebantur  ofTerre. 

17.  Quod  si  res  iia  se  Iiabet,  ut  pcrgratiam  Salva- 
toris  proficiamus  quidcm  iii  hac  vita  ,  dcficier.te  cu- 
piditate ,  crescente  chariiate ;  pernciamur  niitein  in 
illa  vita,  cupiditateexstincta,  charit:ite  coinplcta  :  pro- 
fecto  illad  qaod  scriptom  est ,  Qui  natus  est  ex  Deo , 
non  peccat  (1  Joan.  ni,9),  secundumipsamcharitatem 
dictam  est,  qiue  sola  non  peccat.  Ad  nativitatem  quippe 
quae  ex  Deo  est,  augenda  et  perficicnda  pertinet  cha- 
riias ;  non  ea  quae  minuenda  est  et  consumenda  cnpi- 
ditas  :  quoe  tamen  quamdia  est  in  membris  nostris , 
lege  quadam  sua  repugnat  legi  mentis ;  sed  natus  ex 
Deo,  nec  obediens  desSderib  ^'nsy  nec  exbibensm?m- 


bra  sua  arma  iniqiiitatis  pcccalo ,  polesl  dicorCy  Jam 
non  ego  operor  illud^  sed  illud  quod  liubitat  iu  me  pec- 
catum  {Rom.  vii ,  20). 

iS.  Sed  quoquo  modo  se  habcat  isla  qusstio ,  qoia 
etsi  non  invenitur  liomo  in  hac  vita  sine  peccaio ,  id 
tamcn  dicitur  posse  fieri  per  adjutorium  gratiae  eiSpi- 
ritus  Dei ,  quod  iit  fiat  conandiim  alque  posoendun . 
est ,  tolcrabiliter  in  co  quisque  fallitur;  nec  diabolica 
impieias,  sed  error  humanus  esi  elaborandaetoptaud^ 
afYirmare,  etiamsi  qnodaffirmatnonpossitosteiidere: 
id  enim  credit  fieri  posse ,  quod  certe  laudabile  est 
velle.  Nobift  autcm  suflicit  quod  iiullus  in  Ecclesia  Dei 
fidelium  rcperitur  in  quolibet  provcclu  excellentiaque 
justitiae,  qui  sibi  audcat  dicere  non  necessariam  pre- 
cationeni  orationis  dominicde,  Dimitte  nobis  debita  mh- 
stra ;  et  dicat  se  non  habere  peccatum ,  ne  seipsum 
dccipiat ,  et  veritas  in  eo  non  sit  (1  Joan.  i ,  ft) ,  quam- 
vis  jam  sine  querela  vivat»  Non  enim  qualecumqae 
etiam  lentationis  bumatiae,  scd  grave  peccatumest 
quod  in  querelam  venit. 

19.  Otcra  qii»  illi  objccia  sunt,  sicut  Gestisde- 
fensa  perviderit ,  ita  de  iiis  procul  dubio  tua  Bcatitu&o 
jiidicabil.  Dabit  sane  nobis  veniam  suavilas  mitissinia 
cordis  tui ,  qiiod  prolixiorem  epistolam  forlassis  quam 
velles  tuae  inisimns  Sanctitati»  Non  enim  riTulum  no- 
strum  tuo  largo  foiiti  augendo  refundimus ;  sed  in  bac 
non  lamen  parva  tentaiione  temporis,  unde  noslibe* 
ret  cui  dicimus ,  Ne  nos  inferas  in  tentationem^  utram 
eiiain  nosier ,  licct  exiguus,  ex  eodemquo  etiam  tuus 
abundans ,  emaiiet  capite  fliienlorum,  boc  a  te  probari 
volunias  tuisqne  rcscriptis  de  commaM  p:«ticip«ll0M 
oiiius  gratias  consolari. 

EPISTOIA  CLXXVni  •  (fl). 

Augustinus  Hilario,  ae  Pelatjiana  hwresi  duobus  m 

Africa  conciliis  damnata. 
Domino  beatissimo ,  ei  in  Chrisii  vcriUite  venerando 
.    fratri  et  coiisacerdt)ti  IIilario  (6) ,  AucusTiifus,  in 
Domino  salutcm. 

1.  Honorahilis  filiiis  nosier  Palladius  cum  de  nostro 
littore  navigaret,  bcneficium  poscendo  magis  dedit, 
ut  non  solum  eum  Benignitati  tuas ,  verani  etiam  me- 
ipsum  tuis  oratioiiibus  commendarem,  doniine  beatis- 
siine ,  et  in  Christi  charitate  venerande  frater.  Quod 
cum  facjo ,  profccto  ct  Sanciitas  tiia  faget  quod  de  le 
ambo  pncsnmimus.  Quae  autem  circa  nos  sint»  qao- 
iiiam  scio  dilectionem  vcsirani  pro  nobis »  sicut  et  no- 
stram  pro  vobis  essc  sollicitam,  a  memorato  perlatoro 

*  Tfanc  cmondavimns  ad  bl.  cb.  IT.  gg.  rm.  vc  qoatiior  t. 
et  ad  Am.  Bad.  Ft.  lov. 

(a)  Alias  Oi  :  qu^e  antuni  178  erat,  nunc  in  Appendioe 
est  19.  scriiita  eodem  temf  orc. 

(b)  Hibrium  istum,  cui  consacerdoti  salulem  didt,  id  est 
coc|iisoo|io,  jutia-  Ms.  Corbeiensis  inscriptiooeni,  r^ — 
id  munerls  iu  transm  rinis  parlibus  sustinuisse  intel 
ex  aliis  Aiiguslinive.ri)is,  haudinmieritosaspioieris  eu 
esse  ac  Hilar  um  Narboueuscm,  ad  quem  Zosimas  anno  417 
acripsit.  credimus  porro  diversum  esse,  tum  ab  ttbrio 
Arelatensi,  qui  ei>isoo|ialum  ante  annum  428  non  susceiot; 
tum  ab  llilario  viro  laico,  qui  /  ugustinum  ipsom  de  Peb- 
giana  haeresi  in  sicilia  emergente  certiorem  iJMsiebat  per 
litieras,  circiter  an.  414 :  quip|.e  com  iste»  cni  nnne  am- 
bitur,  relagianam  baresiai  bactenus  neacivlsse  Tideiinr. 


775 


EPISTOLAHDM 


sndiet  SanciitasUia.Verumtamen  quod  maxime  neccs- 
utium  est  breriterdicam.  Nova  quxdam  hrcrcsis  !iii- 
niica  grati»  Cliristi  contra  Ecclesiam  Glirisli  coiiaiur 
eisorgere;  sed  noadom  evidenter  ab  Ecclesia  separaia 
csi  :1iomhium  scilicet  qiii  tantinn  audent  infirmilati  Ini- 
maott^lriboere  potestatis  * ,  ul  hoc  solum  ad  Dei  gra- 
tiam  pertinere  coiitendant ,  qitod  cum  libcro  arbilrio 
et  non  peccandi  possibilitate  creati  snmus ,  et  Dci 
mandata  qu»  a  nobis  implereniur  accepimus ;  cete- 
mm  ad  eadem  mandata  senranda  et  implenda  iiullo 
diTino  adjutorio  nos  egere.  Necessariam  vero  nobis  esse 
remissioncm  peccalorum ,  quia  ea  quae  a  nobis  in  pra^- 
teritum  malefacta  sunt ,  infecta  facere  non  valemus. 
Gavendis  autem  futuris  vincehdisque  peccalis ,  omni- 
bosqoe  teiitationibus  virtute  superandis,  sine  iillo 
deinceps  adjutorio  gratiae  Dei  naturali  possibiliiate 
liumanam  sufficere  voluntatem.  Nec  parvulos  indigere 
gratia  Salvatorls,  qua  per  ejus  baptismum  a  perdi« 
ilone  liberentiir ,  co  quod  nullum  ex  Adam  coiitagiom 
damnationis  attraxerint. 

2.  Quam  sint  bxc  inimica  gratix  Dei ,  qox  per  Je- 
«sum  Ghi;islnm  Dominum  nostrum  homano  generi  in- 
dolta  est,  et  quemadmodiim  totius  fidei  diristian» 
fundamenia  cvertere  moliantur,  pervidet  nobiscom 
'YenerabilUas  vestra.  Neque  apud  vos  lacere  debui- 
nos ,  ot  ejosmodi  homines ,  quos  quidem  sanari  In 
Ecclesia,  quam  ex  illa  resecari  magis  volumus  et 
optamus ,  ciira  fastorali  caveaiis.  Jnm  enim  cum  ista 
scriberem ,  cognoveramus  in  ecclesia  Garlhaginensi 
adyersus  cos  episcopalis  concilii  condilum  fuisse  de- 
eretum ,  per  epistolam  sancto  et  venerabili  Papx  In- 
noccntio  dirigendum  * ;  et  nos  de  concilio  Numidiac 
ad  camdcm  aposiolicam  Scdem  jam  similiter  scri- 
pserainiis. 

3.  Ouincs  enim  qui  spem  habemus  in  Christo,  buic 
pesiifcrx  impiciaii  rcsisiere  ,  eamque  concorditer 
damnarc  et  anaibemare  debeinus  :  qux  contradicit 
etiam  orationibus  nostris,  concedens  quidem  ut  dica- 
mus ,  Dimine  nobi$  debita  nottra^  iicut  el  not  dimitii' 
mu$  debitoribu$  nottrit  {Matth,  vi ,  12) ;  et  hoc  ila  con- 
cedens ,  ut  asserat  homincm  iu  hoc  corruptibili  cor- 
pore  quod  aggravat  animam ,  posse  suis  viribus  ad 
taniain  justitiam  pcrvcnire ,  ut  ncque  bcc  illi  sit  di- 
cere  necessariuin ,  Dimitte  nobit  debita  nottra,  lllud 
vero  quod  sequitur,  Ne  not  inferatin  tenUttionem  (/6. 
li ,  13) ,  noii  sic  accipiunt  lanquam  Deus  onitidus  sit 
qoo  nos  ad  superandas  tciitationes  adjuvet  pcccato- 
rom ,  sed  ne  quisqiiam  irrueiis  corporaliter  nos  hiiina- 
III18  casus  aflligat;  qooniam  peccatorum  tentationes 
vincereita  sit  jam  in  nostra  positom  potestate,  possi- 
bililate  natorae,  ot  hoc  inaniler  impelrandom  oratio- 
nibus  arbitremor.  Non  possomus  una  epistola  brevi 
omiia  vel  plurima  tantse  impietatis  argumenta  colli- 
gere ,  pnBsertim  qtiia  cum  ista  conscriberem ,  perla- 
tores  aavigatori  me  iinmorari  diittius  non  binebant. 


>  m  itt.pleri8qoe,iii/lmiiEal£i  tmmaiHB  MhuerefMe- 

•  Lov.,  tmueen^  dir^endan;  et  not.  At  Rdd.  antiqoioces 
et  MsB.  tres  Yatic.,  dMjendwnu 


CLASSIS  III.  771 

Puto  autem  onerosnro  me  non  foisse  sanctis  sensibiis 
tuis ,  quod  de  tanto  malo ,  omniqoe  vigilantia  * ,  Do- 
mino  adjovante,  viiando,  tacere  non  potoi. 

EPISTOLA  CLXXIX  *  (a). 

Augnttimtt  Joanni  epiteopo  Jerotolymitano ,  reicgent 
Pelagii  lueretim  contentam  in  ejut  libro,  quem  ipsi 
trantmittil  una  cum  Itbro  de  Natura  el  Gratia  a  ae 
eontra  itlum  elaborato;  petent  vicittim  ul  mittat 
Getta  eccleaattica  Diotpolitanw  tynodi,  qmbut  Pela^ 
giut  purgatut  ette  perhibetur, 

Domino  beatissimo  ,  ac  oicrito  venerabili  fratri  ct 
coepiscopo  JoANM,  AuGUSTiNus ,  in  Domino  salo- 
tcm. 

1.  Qood  tox  Sanctiiatis  scripta  non  meroi ,  nihii 
andeo  soccensere  :  melius  eiiim  perlatorem  credo 
dcfuisse ,  qnam  me  suspicor  a  tua  Veneratione  con- 
tcraptum  ,  domine  l)eatissime ,  et  nierito  venerabilis 
frater.  Nunc  vcro  quoniam  servum  Dei  Lucam ,  per 
quem  ista  direxi ,  cito  comperi  esse  rcdiiiurom ,  agam 
Domino,  ei.  toae  bcnignitati  uheres  gratias,  si  me  iilte- 
ris  fueris  visitare  dignatus.  Pclagium  vcro  fratrem 
nosirum,  filium  tuum ,  qucm  audio  quod  multtim  di- 
ligis,  lianc  illi  suggero  exliibeas  dilectioncm,  ut  iiomi- 
ncs  qiii  eum  noverunt  et  diligenter  andicrunt,  nou  ab 
eo  tuam  Sanrijiaicm  exislimcnt  falli. 

2.  Nam  quidam  ex  discipulis  ejus  adolescentes  ho>« 
nestissimc  nati,  ct  iiistituiis  libcralibus  eruditi,  speni 
quam  liabob:int  in  sxculo,  cjus  exhorlatione  dimisc- 
runt ',  et  se  ad  Dci  scrviiium  contulcrunt.  Iii  quibus 
lainen  cum  apparuisscnt  qu.Tdam  sanx  doctrina; 
adversanlia,  quac  Salvaloris  Evanficlio  conlinetur ,  cc 
apostolicis  sermonibiis  declaratur,  id  est  cum  inveui  - 
renlur  contra  Dci  gratinm  disput:ire,  proplcr  quam 
chrisliani  soinos,  el  in  qua  spiiitu  ex  fide  s|>cm  jusii- 
ti.iR  exspectamus,  etadmonitionibiis  n(»stris  incipercnl 
emendari ;  de<Ierunl  milii  librum,  qiiem  cjiisdem  Pe-  ^ 
lagii  esse  dixerunt,  rogantes  ut  ei  potius  respomie- 
rem  :  quod  posieaquatn  vidi  me  facere  deliere,  ot  to 
modo  error  ipse  ncfarios  de  cordibos  eorom  perfe* 
ctius  auferrelur,  legi  aique  rcspondi. 

3.  In  hoc  libro  i!le  Dci  graiiam  non  appcllat  nisi 
naturam,  qua  libero  arbiirio  conditi  siimus.  Illnin  ve- 
ro,  qiiam  iiinumerabilibiis  tcstimoniis  sancta  Scriptu- 
ra  commendai,  ea  nos  juslificari,  lioc  est,  justos  hcn 
docons,  et  iii  omni  opere  bono,  sive  agendo,  sive  per- 
ficiendo,  Dci  misericordia  juvari ;  quod  etiam  oratiu- 
nes  sanctorum  apertissime  ostendunt,  quibus  ea  pc- 
tuiitur  a  Domino,  qwc  pnecipiuntnr  a  Domino  :  baiic 
ergo  gratiam  non  solum  tacet,  sed  ei  conlraria  molta 
loqitiiur.  Affirmat  enim ,  veliementerque  contendit, 
per  soliim  liberum  arliitrium  sibi  humanam  sufficcre 
posse  naturam  ad  operandam  jiistitiam  et  omnia  Dei 
mandata  servanda.  Unde  qiils  non  videai,  cum  emn- 

*  Am.  Bad.  n*.  et  aliquot  :^iss.,  omniimi  vigittmtla, 

*  sic  cmeudal  codex  vaiic,  nam  iii  VM,  iegebaiur : 
Bmditi  quam  habebant  in  teeculoe^mtmionem  dwdterunU 

*  Kdita  ai.ud  Ijov;  cx  Us.  valic.  hi  quo  solo  a  nobb  re- 
l)erta  cst. 

(a)  Alias  333 :  qua:  autem  170  erat,  nunc  i2iO.  Scrkpu 
drca  Klem  tenu:os. 


775  S.  AUGUSTINI  EPISOOPI 

dem  libnim  lcgerit,  qncmadmodiimoppugnetargratia 
Dei,  do  qua  dicil  Apostolus ,  Mi$er  ego  Iwmo  !  quit 
me  liberabil  de  corpore  morlis  hujus  ?  Graiia  Dei  per 
Dominum  nostrum  Jesum  Christum  {Rom  vii,  24,  25); 
el  nullus  locus  divitio  adjulorio  rclinquatur,  proptcr 
quod  oranlcs  diccrc  debcamus,  Ne  nos  inferas  in  ten^ 
iationem  {Matth,  vi,  45) ;  sine  causa  etiam  Dominus 
apostolo  Pctro  dixisse  videatur,  Rogavi  pro  te^  ne 
deficiat  fides  tua  {Luc.  xxii,  32),  si  boc  tolum  iu  no- 
bls  nuUo  auxilio  Dei,  sed  potestate  voluntatis  implc- 
tur? 

4.  His  itaque  disputadonibus  perversis  et  impiis  , 
non  solum  contradicitur  orationibus  nostris ,  quibus 
a  Domlno  peiimus  quidquid  sanctos  petiisse  legimus 
et  tenemus ;  verum  etiam  benedictionibus  nostris  re- 
sistitur ,  quando  super  populum  dicimus,  optantes  eis 
ei  poscentes  a  Domino,  ut  eos  abundare  faciat  in 
eltaritate  invicem,  ei  in  omnes  ( I  Theu*  lu ,  i2 ) ,  et 
det  eis  secundum  divitias  gloKue  suae  virtute  corrobo- 
rari  per  Spiritum  ejus  {Ephes.  ui,  16);  et  impleat 
eos  omni  gaudio,  et  pace  in  credendo,  et  abundent  in 
q)e,  ct  potenlia  Spiritus  sancti  {Rom.  xv,  i3).  Ulquid 
eis  ista  petimus,  qus  populis  a  Domino  petiisse  Apo- 
stolum  novimus,  si  jam  natura  nostra,  creata  cuni 
libero  arbitrio ,  omnia  hstc  sibi  potesl  sua  voluntate 
prdDstare?  utquid  etiam  dicil  idem  ipse  Apostolus» 
Quotquol  enim  Spiritu  Dei  aguniur,  hi  /Sift  mnt  Dei; 
si  spirilu  nalurae  nostrae  agiinur,  ut  efflciamur  filii 
Dei  ?  utquid  dicit  similiter,  Sfnritus  adjuvat  infirmita' 
tem  not(ram{ld,  viii ,  14,  26) ;  si  naiura  nostra  sic 
crenta  est,  ul  Spiritu  ad  opem  justitiae  non  indigcai 
adjuvari  ?  utquid  scriptum  est ,  Fidelit  autem  Deut^ 
qui  non  pemuttei  vot  tetitari  super  id  quod  potettit ,  sed 
faeiei  cum  tentalione  etiam  eoatum ,  ut  posatis  tuttinere 
(i  Car.  X,  13) ;  si  jam  ita  conditi  sumus,  ut  viribus 
tibcri  arbitrii  universas  tcntationes  sustinendo  supe- 
rarepossimus? 

5.  Qiiid  pluribus  agam  apud  Sanctitatcm  vcstram  ? 
quaodoquidem  me  onerosum  sentio ;  maxime  quia 
per  ititerpretem  audis  litteras  meas.  Si  diligitis  Pela- 
gium ,  diligal  vos  eiiam  ipse,  imo  magis  seipsum ;  ct 
non  vos  fallat.  Cum  siiim  auditis  cum  confiteri  gratiam 
Dei  et  adjutorium  Dei,  puiatis  hoc  eum  dicere  quod 
et  vos  qui  catliolica  rcgula  sapitis,  quoiiiam  quid  in 
Kbro  suo  scripserit  ignoratis.  Propler  hoc ,  ipsum  li- 
brum  misi,  et  meum  quo  ei  respocdi ;  unde  perspiciat 
Veiierabilitas  vestra ,  qiiam  graliam  vel  adjutorium 
Dei  dical,  quando  illi  objiciiur  qiiod  gratix  Dei  et  ad- 
jutorio  coniradicii.  Proinde  osteide  ilii  doceodo ,  ct 
lioriando,  et  pro  ejus  salutc,  qiiac  iu  Ciu^isto  esse  de- 
bet,  orando,  ut  cam  Doi  graiiam  confiteatur,  quam 
probantur  sancti  Dci  fuissc  confessi ,  cum  a  Domino 
ea  ipsi  peterent  quae  illis  jubebat  ut  laoerent :  quo- 
iiiam  neque  julierentur,  nisi  ut  nostra  voluntas  osten- 
deretur ;  neque  peterentur,  nisi  utvoluntatisinfirmitas 
ab  illo  qui  jusserat,  juvareiur. 

6.  Aperte  interrogetur  utmm  ei  placeat  orandum 
esse  a  Domino  ne  pcccemus.  Quod  si  ci  displicet,  lc- 
gatiir  ui  auribtts  cjus  Apostolus  dicens,  Oramutauiem 


m 

ad  Deum^  ne  quid  faciaiit  mati  (11  Cor,  xin,  7) :  si  au- 
lem  placct ,  apcrte  prxdicet  graiiam  qiia  juvamnr, 
nc  *  ipse  Taciat  mullum  mali.  Hac  enim  gratia  Deiper 
iesum  Christum  Dominum  nostrum  omiies  liberan- 
tur ,  quicumque  liberantur  :  quoniam  nemoi,  prxtcr 
ipsam ,  quolibet  alio  roodo  liberari  potcst.  Propter 
hoc  scriptiim  est,  Sicut  in  Adam  omne»  morimUuTf  sk 
et  itt  ChrUto  omnet  vivificabuntur  (I  Cor»  xv,  22)  -  non 
quia  nemo  damnabitur ;  sed  quia  nemo  aliter  liberabi- 
tur  *•  Quia  sicut  nuUi  nisi  per  Adam  filii  iiominis,  iu 
nulli  nisi  per  Chrislum  fiiii  Dei.  Oinnes  itaque  fili. 
hominis  nonnisi  per  Adam ,  et  omnes  ex  eis  filii  Dei 
nonnisi  per  Christum  fieri  ppssunt.  Apcrte  itaqne 
etiam  hinc  exprimat  quid  sentiat ;  utnim  placeai  ci 
etiam  parvulos  qui  nondum  justitiam  possiiiit  vclle 
vel  nolle,  tamen  propter  unum  hominero,  per  quem 
pcccatum  intravit  in  mundum,et  perpeccatum  mors, 
et  ita  in  omnes  homincs  pertransiit ,  in  quo  omncs 
pcccaverunt  {Rom.  v,  12),  per  Christi  gratiam  Iihe- 
rari  :  utrum  eiiam  pro  ipsis  fusum  credat  sangiiiiiem 
Christi  propter  originalc  peccaium ,  qui  ntiquc  iu  re- 
missionem  fusus  esl  peccatorum  {Matth.  xvi,  28).  De 
his  maxime  ab  illo  volumusnosse  qiiid  credat,  quid 
teiicat,  quid  certe  confiteatur  et  pnedicet.  In  aliis  ao- 
tem  qux  illi  objiciutitur,  ctinmsi  errarc  convincitur, 
tameii  donec  corrigalur,  tolerabilius  sustinetnr. 

7.  Peto  etiam  nobis  transmiiterc ,  quibus  perlifbe- 
tur  esse  purgatus ,  ecclesiastica  Gesta  digneris.  Qund 
ex  multorum  episcoporum  desiderio  peto,  quos  ine- 
cum  de  hac  re  fama  incerta  pertiirbat :  sed  ideo  solus 
hoc  scripsi,  quia  occasionem  perlaloris  festinantis  a 
nobis ,  qucm  cito  ad  nos  audivi  possc  remeare , 
practermiltere  noliii»  Pro  quibiis  Geslis  jam  nobis  mi- 
sil  noii  quidem  ullam  partetii  Gestorum ,  sed  quam 
dam  a  se  conscriptam  velul  dereiisionem  suam,  q'ia 
se  dixit  objectis  respondisse  Gallorum  (a).  In  qua,  ut 
alia  omittam,  cum  ad  illud  responderct ,  quod  ci  ob 
jectum  est,  eiim  dixisse  posse  homiiiem  esse  siiie 
peccato,  et  mandata  Dcl  costodire  si  vclit ,  Diximus, 
inqnit ;  ftanc  enim  itU  Deut  pottibilitatem  dedit,  fion 
diximuSf  quoniam  inveniatur  quis  ab  infaniia  usque  ad 
tenectam ,  qui  nunquam  peccaverit ;  std  quouiam  a 
peccatis  conversut  labore  proprio^  el  gratia  Dei  adjuius 
potest  absque  peccato  este,  nec  propter  hoe  in  votterum 
erit  inconvertibilit, 

8.  In  hac  Pelagii  responsione  cernit  Revercntia  Ina 
hoc  eum  fuisse  confessum,  priorem  hominis  vitani, 
quae  est  ab  infantia ,  siiie  peccato  iion  esse,  sed  eom 
ad  vitam  qoaesinepeccato  sit,  labore  proprio  ei  ad* 
Juto  per  graiiam  Dei  posse  converti.  Cur  ergo  in  boe 
libro,  cui  respondi ,  vel  ita  hic  vixisse  dicit,  ui  nibil 
omnino  peccaverit?  Nam  ejus  de  bac  re  isia  sooi 
verba  :  Hoc,  inquit,  reete  tUci  potett  de  Mt  quorum  Nf 
que  bonorttm,  neque  matorum  Scriptura  tSi  tnemor  :  ie 
ittit  vero  quorum  justitia  meminit ,  et  peecaiorum  mm 


*  Lov.,  ui  ipse.  At  Mss.  vatic.,  ne  ipse. 

*  In  vulgatis  har-c  deeranl :  Aon  quia  nemo  i/amnoHtrp', 
ted  qtda  nemo  atUer  Hberabitwr;  quae  ex  m^  vatic.  reiu- 
iiiimus. 

(a)  uerotis  ei  Laari,  de  quibvs  la  EiOsi.  ITSS,  n.  I. 


I 


777  F.PiSTOLARLM 

duMo  mendmsiet,  v  qua  eo$  pcccaue  Mimtel.  Sed  esto, 
inquii,  alm  lemporibus  turba  numerositate  omnium  di«- 
simulaverit  peccata  contexere ;  in  ipto  $tatim  mundi  pri- 
mordio^  ubi  nonniii  ^uaiuor  kominet  erant,  quid^  inquit, 
dicimut,  cur  non  omnium  voluerit  dicta  memoraref 
Utrumne  ingentit  mutHtudinit  cauta^  qnm  nondnm 
erai?  anquia  illorum  ki$Uum,  qui  commiterantf  menufttt^ 
ilUut  vero  qui  nuUa  commiterat ,  memitiitte  non  potuitf 
Certe^  inquil,  primo  in  temporeAdam  et  Eva,  ex  quibut 
Cain  et  Abel  nati  tunt ,  quatuor  hominet  lantum  fuitte 
referuntur,  Peccavit  Eva  ;  Scriptura  hoc  prod^dit  : 
Adam  quoque  deliquit ;  eadem  Scriptura  non  taaut : 
tcd  et  Cain  peccatte  ipta  quoque  Scriptura  tettata  ett. 
'  Qnorum  non  modo  peccata,  verum  etiam  peccatorum  m- 
dicat  quatitatem.  Quod  ti  et  Abelpeccattet^  inquit,  et  koe 
ttne  dubio  Scriptura  dixittet :  ti  non  dixil^  ergo  nec  Uie 
peccavit. 

9.  Hxc  verba  de  libro  cjus  decerpsi ,  qux  in  ipso 
quoque  volumioe  tua  Sanclilas  polcril  invenire ;  ut 
iiilelligaiis  quemadmodum  el  cxucra  neganli  credcre 
dcbeaUs.  Nisi  forle  dicat  ipsum  Abel  nihil  pcccasse ; 
scd  ideo  non  fuisse  sine  peccaio,  el  ideo  non  posse 
Domino  comparari ,  qui  in  cariie  morlali  solus  sine 
lieccaio  fuit,  quia  eral  in  Abel  originale  peccaliim, 
quod  de  Adam  traxerat,  non  in  seipso  ipse  commisc- 
rat :  utinam  saltem  hoc  dicat,  ut  interim  ejus  de  ba- 
ptismo  parvulorum  certam  sententiam  tcnerc  possi- 
mus !  Aut  si  Torte,  quoniam  dixit  ab  infaniia  usque  ad 
scneciutem,  ideo  dicat  Abel  non  peccasse,  quia  nec  se- 
nuisse  monsiratur.  Non  boc  indicaiit  verba  ejus  :  ab 
iniiio  priorem  vitam  dixit  peccatriccm  ;  posteriorem 
vero  posse  essc  sine  peccato.  Ait  enim  non  se  diiisse, 
quomam  inveniatur  quit  ab  infantia  utque  ad  tenectu- 
tem,  qtd  non  peccuverit ;  fed  quoniam  a  peccatit  conver^ 
tut  labore  proprio^  et  gratia  Dei  adjutut  potett  abtqtte 
peccato  ette.  Cum  enim  dicit,  a  peccatit  convertut, 
ostendit  priorem  vitam  in  peccaiis  agi.  Fateatur  ergo 
quod  peccaverit  Abel,  cujus  prima  vita  fuit  in  sxculo, 
quam  fatetur  non  *  carcre  peccatis,  et  respiciat  libmm 
suum  ,  ubi  eum  diiisse  coustat,  quod  ait  in  bac  de- 
fciisioiie,  Non  diximut. 

iO.  Si  aotem  et  bunc  librum,  vel  hnnc  in  eo  libro 
locumcsse  negaverit  suum ;  egoquidcm  iduneos  teslos 
liabco  hoiiestos  et  fideles  viros,  et  ejus  sine  dubio  di- 
leclores,  quibus  alteslanlibiis  purgare  me  possum, 
quod  cumdem  librum  ip^i  mihi  dederint,  et  ibi  hoc 
legalur,  eumque  Pelagii  esse  dixerint ,  ut  saliem  boc 
milii  sufficiat,  ne  dicat  a  me  fuisse  sive  conscriptum, 
sivc  falsatum.  Jam  inter  iilos  eligat  quisque  cui  cr&- 
dat ;  meum  non  est  de  hac  re  diuiius  dispulare.  Ro* 
gamus  ut  certe  iransmitlas  ipsi ,  si  ncgaverit  se  isu 
sentire,  quae  illi  objiciunlur  inimica  gratise  Ghristi. 
Tam  quippe  operta  est  ejiis  dcfciisio,  ut  si  vesiram 
sanciam  prudentiani,  qui  ejus  alia  scripla  non  nostis, 
nulia  verborum  ambiguitate  fefellerit,  magno  gaudio 
gralulabimur;  non  moltum  curanlcs  ulrum  iila  per- 


CLASSIS  IH.  771 

versa  et  impia  nunquam  scnseril,  an  se  ab  eis  ali- 
quando  corrcxeric. 

EPiSTOLA  CLXXX  *  (a). 

Augustinut  Oceano,  retcribent  paucit  de  anima:  origine^ 
et  de  oficioto  metidacio,  petentque  ut  mitlat  Biero- 
nnnti  tibrum  ce  Returrectione  eamit. 

Domino  mevilo  cliarissimo,  el  in  Cbristi  membris  ho- 
norando  fratri  Ocea^io,  Augustiiiijs,  salutem. 
4.  Duas  acccpi  simul  epistolas  Dilectionis  tu« , 
quaruin  in  una  facis  tcrtiae  mciitionem,  et  cam  te 
jirius  misisse  comniemoras  ;  qiiain  accepisse  non  re- 
colo,  iino  bene  mihi  recolere  vidcor  quod  non  accc- 
perim.  De  iis  tamen  quas  accepi ,  ago  ubcres  gralias 
benignitati  erga  nos  tuse.  Quibus  ut  non  continuo  re- 
sponderem ,  in  alia  atqiie  alia  diversarum  occupatio- 
nuin  tempestate  direptus  sum  Unde  nunc  siillam  va- 
cantis  temporis  nactus,  respondere  aliqiiid  malui, 
quam  ad  luam  sinccrissimam  chariutem  diuiurnuni 
habere  sileniium,  et  Oeri  taciiurniiate,  quani  loquaci- 
tate  importunior. 

2.  De  origine  animarum  quid  sanctus  llieronymus 
sentiat,  jam  scicbam,  et  hicc  ipsa  quae  cx  libro  ejus 
in  epistola  tua  posuisti  verba  jam  legeram.  Veroni 
non  boc  quaeslionem  molestam  facit,  quod  movcl 
quosdam ,  quomodo  Deus  adulterinis  etiam  concepti- 
bus  juste  animas  largiatur;  cum  bone  viventibus ,  et 
ad  Deum  fide  ac  pietate  convcrsis,  nc  propria  quidem, 
quanto  minus  parentum,  possint  obesse  peccata.  Scd 
meriio  quxritur,  si  verum  est  novas  cx  nibilo  animas 
singulas  singulis  nascentibus  fieri ,  quomodo  tam  in- 
nDmcrabiies  anim»  parvulorum,  qoas  Deo  certum  csi, 
ante  rationales  annos,  antequam  quidquam  justiini 
injustumvc  sapere  vel  capere  possint ,  sine  Bapiisino 
dc  corporibus  exiiuras,  juste  in  damnationem  dentur, 
ab  illo  utique  apud  qiiem  non  est  iniquiUs  {Rom.  ix, 
14 ).  Non  opus  est  de  hac  re  plura  dicere,  cum  sciat 
quid  velim,  vel  potius  quid  nolim  dicere;  satis  exi. 
stimo  sapienti  esse  quod  dixi.  Yerumlamcn  si  aliqiiid 
hinc,  qoo  isU  quaestio  solvi  queat,  vel  Icgisti ,  vcl  cx 
ore  cjos  audisti,  vel  tibi  ipsi  Dominus  cogiUnii  dona- 
vil  ut  noveris;  impartirc,  obsccro,  mibi,  ut  gratias 
ubcriores  agam. 

5.  Illud  vero  de  officioso  uiilique  mendacio,  quod 
ciemplo  Domini  de  dic  et  hora  hujos  sxculi  finiendi 
nec  Filium  scire  diceniis  (Marc.  xiii,  52),  puUsti  esse 
solvendum ;  conatu  quidem  ingenii  tui,  ciim  legereni, 
delecubar,  sed  nullo  niodo  mihi  videtur  tropicam  lo- 
cutionem  rccte  dici  possc  mendaciom.  Non  enim  mcn- 
dacium  cst,  cum  diem  Ixtum  dicimus,  quod  laptos  fa- 
ciai;  aut  tristem  Iiipinum,  quod  gusunlis  yulium 
amaro  sapore  conirisiei;  sicui  Deum  scire,  cum  co- 
gnoscentem  homiiiem  facit ;  hoc  eiiim  dictum  ad 
Abraham  (Gen,  xxii,  12)  ipse  commemorasti.  Neqiia-> 
quam  sunt  isU  mendacia ;  quod  ipse  facillimc  advertis. 
Proindc  beatos  Uilarius,  cum  obscuram  quacstioncm 


rere 


t  Lov    M^  #v.f>.^«.                .      .           -  *^  ^»  noi»  repcria  csl,  prxterquaro  in  vatfctno. 

ix)v.,  non  fateaturcarere.  At  vaiic.  m.,  fatctur  non  ca^  (a)  Alias  260  :  mwD.autem  (80  eral,  nunc  mscriLU 

^^'  ciri-a  Onem  an.  41«.                                                  ^ 

Sanct.  Augcst.  IL  fVingt-cinqJ 


779 


S.  AUGUSTIM  EPISCOIH 


m 


obscuro  lioc  gcnere  Iropicx  locuUonis  aperait,  ul  in- 
lelligercinus  in  eo  se  nimiruni  dixisse  nescientcni,  in 
quo  alios  facil  occultando  nescienies,  non  excusavii 
mendacium,  sed  roendacium  non  esse  monstravit;  non 
liolum  in  bis  usitatioribus  tropis,  verum  in  illa  etiam, 
qux  appcllalur  meiap]iora,qiiai  loquendi  consuetudiue 
omnibus  nota  est  (  Uilar,  de  TrinUale,  lib,  9  ).  Nam 
gemmare  vitc^,  fluctuarc  scgcics,  florere  juvencs, 
coiitendet  quispiam  essc  mendacium,  quod  in  liis  re- 
Lus  ncc  uudas ,  ncc  lapides,  nec  herbas ,  nec  arbores 
\idety  ubi  proprie  ibta  vcrba  dicuutur? 

4.  Porro  aulem  pro  tuo  ingenio  atque  eruditionc 
faciliime  perspicis  quantum  ab  bis  diflerat  quod  ait 
Apostolus :  Cum  viderem  quia  non  recle  ingrediuulur 
ad  veritatem  EvangelH ,  dixi  Pelro  coram  omnibui ,  Si 
lii, eum  $it  Judautj genliiner el  non  judaice  vivis^  quem" 
udmodum  iieniee  cogit  judaitarc  (  GalaL  ii,  14  )  ? 
Nulla  est  hic  tropica  obscuriias ,  verba  sunt  propria 
apertx  locutionis.  Uoc  profecto  Doctor  Geniium ,  bis 
quos  parturiebat  donec  Cbristus  furmarctur  iii  cis 
( Id.  IV,  19 ),  et  quibus  sub  divina  attestatio  e  prx- 
dixerat,  Qute  aulem  icribo  vobis ,  ecce  coram  DeOy  quia 
Hon  mcnlior  (id.  i,  20),  aut  veruni  dixit,  aut  falsiim  : 
81  falsum ,  quod  absit ,  qnx  scquantur  advertis ;  ct 
ambo  ista  cxborrescos  adiiionet  *  vcritalis  iiidicium , 
et  in  apostulo  Petro  mirabilis  buinilitatis  exempluni. 

5.  Sed  quid  hiiic  diulius  ?  cum  de  bac  qusstione 
iuter  nos,  ego  et  pnedictus  vcnerabilis  fraier  Uiero- 
ii>mus  saiis  litteiis  egeriinus ;  ei  in  boc  opcre  recen- 
llssimo,  quod  sub  nomiiie  Critobuli  advcrsusPelagium 
Biodo  edidit  {Lib,  1  advenut  Pelag,)^  eamdem  de  isia 
re  gcsta  dictisque  apostolicis  sententiam  tenuit,  qunm 
beatissinii  Cypriani  ctiam  nos  secuti  sunius  (Epizt.  71 
ad  Quinlum ).  lllud  potius  de  origine  aniinarum ,  nou 
propter  partus  adulterinos ,  sed  propter  innoccntiiun, 
quod  absit.  damnationem,  quod,  opinor,  nou  siulie 
quxritur;  si  quid  a  tali  ac  tanlo  didicisti  viro,  quod 
rcctc  responderi  ainbigentibus  possit,  quxso  nobis- 
cum  conimunicare  non  abnuas.  lla  quippe  mibi  in  epi- 
stolis  tuis  erudilus  ct  suavis  apparuisii,  ut  opene  pre- 
tium  sit  tccum  liiteris  colloqui.  Nescio  snne  quein  ii- 
brum  ejusdem  bominis  Dei ,  queni  prcsbytcr  Orosius 
altulit,  tuxque  Dilectioiii  dcscribeiidum  dedit,  ubi  de 
resurreciione  carnis  prxclare  disputasse  laudaiur, 
Jam  nobis  pclo  non  difleras  niiltere.  Ideo  quippe  non 
eum  citu  poposcimus,  quia  et  dcscribeiidum  et  enicn- 
daiidum  utique  cogitavinius ;  cui  utrique  operi  largis- 
mmum  jam  pulamus  tenipus  indultum.  Mcmor  nostri 
Dco  vivas. 

EPISTOLA  CLXXXI  *  (a). 

InnoceHtius^  Carthaginensis  concilii  PatribuSyConfinnans 
ipsorum  doctrinam  ac  sententiam  adversus  Pelagianos. 

>Lov.,  exkorreseas  amovei  veritaiis.  Ms.  vatic.,  exkorre" 
scens  adnwnetf  etc.  suspicamur  dilemma  istbuc  quod  pro- 
ponitnr.  scU.  auI  verum  dixit,  aut  faisum^  etc.,  inembro 
atk|iio  decnrtatum  esse.  Non  enim  subjiciiur  subinde,  si  ve- 
rum  dixitf  etc 

*  Receiisita  ad  bi;  cb.  fS.  gg.  rm.  th.  vc.  et  ad  Am.  Bad. 
Cr.  Lov. 


1?I!I0CENT11J8,  AURELIO,  NcilOIO  *,  R08TIClA9IO,  FiMlK 

TiANO,  EvAGRio,  AnTONio,  Palathio,    Ai«o»ato, 

VlNCENTIO,    PUBLUNO,  TbEASIO,  TdTO  ,  PARllOfllO, 

YiCTORi,  Restitoto,  alteri  Restitoto,    Rostico, 

FORTUNATIANO ,  AhPELIO,  AhBIVIO,  Fc1.ICI  ,  D0Nii« 
TIANO,  AdEODATO  ,  OCTATTO ,  SeR0TI5O  ,  llAJORnEO, 
PoSTHUmANO,  CrISPULO,  YlCTORl,  altCri  YlCTORI, 
LeUCIO,  MaRIANO,  FrUCTDOSO,  FAORTIflUKO»  QOOR- 

vultdeo,  Candorio,  Maiimo,  Megasio,  Rostioo, 

RUFINIANO,  PrOCULO,  SeVERO,  TBOMiB,  JaROARIO, 
OCTAVUNO,    PrXTESTATO,    SiXTO,    QoODYtTLTI^EO, 

Pentadio,  Quodvultdeo,  Ctpriano,  Seryiuo»  Pe- 
lagiano,  Marcello,  Yenantio,  Didtmo,  Satcbiiino, 
BizACENO,  Germano,  Gerbamano,  Lttcntio,  Majo- 
RiNO,  LivENTio,  Candido,  Ctpruno,  Romaniajio, 
Emiliano,  Africano,  Marcellino  '  et  caeteris  qui  in 
CartliagineiisiconcilioafTiierunt  dileclissiinis  fraitri- 
bus,  iii  Doinino  salutem. 

i.  Jn  requirendo  de  *  his  rebus^  quas  omfu  cum  sol^ 
Ucitudine  decet  a  sacerdotibus^  maximeque  a  vero  Justo» 
que  et  cathoUco  traetari  concUiOt  antiquas  traditionis 
exefnpla  servantes^  et  ecclesiasticcB  Vitemores  diecipUmt, 
nostrcB  religionis  vigorem  non  minus  nwne  iti  coasuiendo^ 
quam  anlea  cum  pronuntiaretis,  vera  ratieftte  firmastis, 
qui  ad  nostrum  referendum  approbasUs  eu£  judJdnm^ 
scientes  quid  apostolicm  Sedi,  cum  omneB  hoc  loco  po- 
siti  ipsum  sequi  desidererlius  apostolum^  debeatur^  a  que 
ipse  episcopatus  et  tota  auctoritas  nominio  /iujue  emarsit. 
Quem  sequenteSf  tarii  mala  damnare  rtMimua  quaM  pro" 
bare  laudanda.  Vel  id  vero  quod  patntm  huHtuta  sa- 
ardotali  cuslodientes  oficio  non  cenaelis  esu  eatcanda^ 
quod  illi  non  /mmana,  sed  divina  deereeere  senten^, 
ut  quidquid  quamvis  in  disjunctis  remotteqae  promnciit 
agcretur^  non  prius  ducerent  finiendum.  nisi  ad  hujus 
Sedis  notitiam  pervemret  :  ut  tota  hujus  auetoritate 
justa  quee  fuerit  pronuntiatio  (irmar^wr^  intieque  su- 
merent  ewteros  EcclesicB  {velut  de  nataU  suo  fonte  aquct 
cunctas  procederent^  et  per  diversas  totius  mundi  regiones 
puri  latices  capitis  incorrupli  manarent )  quid  pratcipe' 
rcntf  ifuos  abtuerent^  quos  velut  cmno  inemundabili  sor- 
didatos  mundis  digna  corporibus  unda  vitaret. 

2.  Gratulofigitur,fratrescharissimi,  quod  per  fratrem 
et  coepiscopum  nostrum  JuUum  Uttcras  ad  nos  desUna- 
stis,  et  cum  illis  curam  geritis  quibus  prcesidetis  Eccle- 
uiSf  solUcitudinem  vestram  pro  omnium  utiUtale  mon^ 
stratiSf  et  per  cunctas  totius  orbis  Ecclesias  omnibus  mm 
quod  prosit  decernendum  esse  deposcitis :  ut  suis  eonsla- 
bilita  reguUs  Ecclesia,  et  hoc,  quo  iliok  caveat,  pronuH' 
liationis  justce  firmala  decreto  talibuspavere  non  possit  ^ 
qni  perversis  instructif  imo  destrucU  verborum  argutiis, 

*  Sic  in  Mss.  Vatic.  et  Gallic.  At  bi  vulgatis,  DomiDato  niio 
Jurelio,  subdilur :  £1  mnnibus  sanctis  episcopis,  vel  cmtC' 
fts,  etc 

*  ita  Mss.  excepto  vatlc.  qui  pcst  nooien  xarceiHid  b»c 
uiter[)oait,  et  onmUms  sanctis  episcopis* 

*  Mss.  Gorb.  el  Germ.:  in  reqidreruiis  Dei  rebus. 

^  sic  Mss.  Gallic.  At  uous  e  vatic.  bal)et :  vt  sids  censta 
bilitm  reguHs  Eccleuce  et  hos  caveant  inaUutis  frmee  decre 
taUbuSf  et  alios  quorum  nondum  perfidia  patuity  qm  nerver^ 


^  ^   „     ^,  mstrucU,  elc.  fiad.  Am.  Fj*.  et  Lov. :  Ut  suis  eanstahUita  rr- 

(fl)  Alias  91 :  quae  autem  181  orat,  Italicse  UMcrtr.|a,  coo*      guUs  EccledOy  ex  hoc  quod  Ulos  cavcat  promaiiLamis  juM 
tlneiuriaci-istoUiiTRdPRuluiam.scripUpostbuiieriorcm.  •  fimmta  decretatibus 


T8I 


EP1ST0I.ARUM  Ci^ASSlS  IIL 


m 


iub  imagine  catkolicat  fidei  disputantes^  velut  pestiferum 
exhalanle$  virus,  ut  hominum  recte  senlientium  in  dete- 
riorem  partem  carda  eorrumpantf  tolam  veri  dogmatii 
quterunt  evertere  disdpUnam, 

3.  Sanandum  ergo  celeriut^  ne  longiui  ex$ecrandu$ 
ammi$  miortu$  irrep  :  $kut  medicus  eum  viderU  huju$ 
ierreni  corpori$  aliquem  e$$e  languorem^  magnum  $um 
arti$  ee$timat  documentum^  ti  cito  qui$  l/ffKt  interventu 
de$peratu$  tvadat;  vd  cnm  putre  vulnu$  aspexerit,  ad- 
hibet  fomenta  vel  eateta^  qvdhu$  iUud  po$nt  quod  natum 
faerat  vulnu$  obduei ;  ae  st  id  manene  tanari  non  poterrt^ 
necorpu$  re&quum  $ua  tabecorrumpat^  ferro  amptUatquod 
nocebat,  quo  reliquum  integru!m$ervet  et  intaetum.  PrcB^ 
Mendum  id  ergo  e$t^  quod  vetut  puro  $anoque  m mfiim 
corpori  vulnu$  obrepsit,  ne  eum  tardiu$  ab$tergitur^  in 
ip$i$  pene  vi$ceribu$  hu}u$  mali  non  exhaurienda  po$t 
$entina  conndat. 

4.  Nam  quid  no$  de  hi$  po$thac  rectum  mentibns 
emstimetnm^  qui  $ibi  $e  putant  debere  quod  boni  $uut, 
nec  illum  considerant  cuju$  quotidie  graUam  consequttn- 
tur  ?  Sedjam  t</t,  qm  tales  sunt^  nutlam  Dei  gratiam 
consequuntur^  qui  sine  illo  tantum  se  as$equi  pos$e  con- 
fidunt,  quantum  vix  illi  qui  ab  iHo  po$tulant,  accipere 
promerentur,  Quid  enim  tam  iniquum  poteet  es$e,  tam 
barbaruniy  tam  totiu$  reRgioni$  ignarumf  tamchri$tianis 
mentibu$  ininucum^  quam  huic  te  negare  debere  quid' 
quid  in  quotidiana  gratia  con$€queri$y  cui  te  ip$e  confi' 
ieri$  debere  quod  natus  €$  ?  Ergo  eri$  tibi  in  providendo 
prwstantior,  quam  potest  in  te  esse^  qui  te  ut  es$e$  effe- 
eil !  Et  cum  te  putes  ei  debere  quod  vivis^  quomodo  te 
non  putas  illi  debere  quod  quotidianam  eju$  con$equendo 
graiiam  talker  vivis  ?  Et  qui  ttos  ddjutorio  negas  indi- 
gere  divino^  (juasi  ex  nostra  in  totum  po$sibiUtate  per" 
fectos,  quomodo  non  ^  adjutorium  ejus  in  nos,  cum  tates 
a  nobis  etiam  esse  po$sumu$^  provocmmu  ? 

5.  Qui  enim  adjutorium  Dci  negat^  veltem  inierrogare 
quiddicat;  nos  non  mereri^  an  illum  hoc  non  posse 
prceitare?  un  uihil  esse  propter  quod  unusquisque  hoc 
debeat  postulare?  Posse  hoc  Deum,  opera  ipsa  testan' 
tnr ;  et  udjutovto  quotidiano  no$  egere,  negare  non  po«- 
sumus,  lloc  enim  seu  bene  vivimus,  provocamus^  ut  me- 
i:tu  sancliusque  vivamus ;  seu  prave  sentientes  a  bonis 
avertimur,  ut  ad  rectam  redeamus  viam,  ejus  auxilio 
ptus  egemus,  Nam  quid  tam  mortiferum^  tam  prcsceps 
videatur  ad  casum^  tam  expodtum  ad  omnia  pericuta^ 
si  hoc  sotum  nobis  putantes  posse  sufficere^  quod  liberum 
arbitrium  cum  nasceremur  accepimus^  uttrajam  a  Domino 
nihii  quo^amuSfid  est,auctoris  nostriottiti^eju^  potentiam 
ut  nos  ostendamus  liberoSf  abjuremu$,  quasijam  ampUus 
quod  possit  dare  non  habeat^  qui  te  in  tuo  ortu  tiberum 
fcdl  ?  nescienles  quod  nisi  magnis  prccibu$  in  no$  Dci 
gratia  implorata  de$cendaty  nequaquam  terrcna  tabi$  et 
muudani  corporis  vincere  conemur  erroree^  cum  pare$ 
no$  ad  re$i$tendum  non  tiberum  arbitrium,  $ed  Dei  «o- 

*  Bad.  Am.  Er.  ct  Lov.,  quomodo  Pero,  M  Mss.  Gallic  et 
vatic,  quomodonon.  Sic  lcgeDduni  esse  hiteHigitur  ex  oon- 
§<'quealil)us ;  auia  probare  ^iilt  lanocentius,  jusium  ^ita  sa;i 
(iruvocare  auxiiium  Dci,  quo  sanctius  vival.  Hioc  puuJo  infra 
uss.  iidcm  lial)cnt,  afti  bene  vmim$f  provocanuu;vilAfjtid. 
plureSi  precamur. 


lum  facere  possit  auxiliunu 

C.  Nam  si  itte  clamat  adjutorio  sthi  oprn  esoe  tUvino^ 
qm  digne  hoc  non  quwreret,  si  eui  tiberum  arbitrium 
ptus  prodesset ;  quippe  cum  tir  beatus  et  jnm  eteetus  a 
Bomino  nihil  egeret ;  tumen  ita  Deam  deprecatur  po- 
$tutan»^  i  Adjutor  meu$  esto  ;  ne  dereiimpuu  me^  neque 
de$picias  me^  Deu$  $atutm$  meush  {P$at.  xxti,  9)  :.fiot 
nobi$  tiberum  arhitfium ;  itte  nbi  Deum  postulat  adju'* 
torem  !  quod  nati  $umu$  posse  sufficere  rto«  dicimus^ 
ille  Dcum  ne  derelinquatur  exorat !  Non,  rogo^  manifeste 
discimus,  qmd  oremus  *,  CHtit  itte  tantopere  beaSu$^  «l 
ttt^ra  rftxtnttfs,  vir  ne  despidatur  exoptat  ?  Itti  enim 
neces$e  est  ista  arguant,  qui  itla  eonfirmmt,  DmM  tnim 
orathnis  ignarus^  et  $uee  naturm  nescius  aeeuselur,  qui 
cum  *  ictiif  teitfuiti  in  sua  ine$$e  natura ,  adjutorem 
dbi  Deum  et  aedduum  adjutorem^  nee  itti  sufidt  assi-* 
ifuutN,  sed  ne  atiquando  ittum  despiciat  ,  orationibtts 
pronu$  exoptat,  et  per  corpus  ontne  P$edterii  hoe  et  pres' 
dicat  et  ctamat !  Si  ergo  hoe  itle  tam  nuignus  sicut  nt- 
sidue  dicere^  ila  necessarium  eonfeseus  est  ut  doceret ; 
quemadmodum  Petagius  Cete$tiu$que  eeposHa  omni  re* 
$pondone  P$almorumt  tatique  abdieata  doetrina^  euassH 
ro$  $e  atiquibu$  e$$e  eonfidunt^  no$  adjutorium  Dd  nee 
debere  eiwerere^  nee  eo  egere ;  eum  omne$  $ttncti  nihH  u 
$me  hoe  agere  po$u  tes^tur  f 

7.  Liberum  enim  arbitrium  otim  itle  perpe$eu$,  dum 
$ui$  incon$uUiu$  utitur  bonis^  caden$  in  preevarieationi$ 
profunda  demersue  e$t ;  et  nihil  quemadmodum  ejnnde 
surgere  posset  invemt ;  suaque  in  eetemum  tibertate  tfe- 
eeptus  huju$  rmnee  jacuisset  oppressu,  nid  eum  poes 
Christi  pro  sua  gratia  retevassel  adventus  :  qui  per  novee 
regeneratioms  purificationemy  omne  preeteritmn  dtium 
sui  baptistnatis  tavacro  purgavH,  et  ejus  firmans  statum 
quo  reeUus  $tabitiusque  procedertt^  tamen  sumn  gratiam 
in  posterum  non  negadt.  Nam  quamvis ,  redemisut  ho^ 
mhem  a  preneritis  itte  peeeatie,  tamen  $den$itentm 
posse  peeeare,  ad  reparaiionem  sibi,  quemadmodum 
posset  ittum  et  posl  ista  corrigere^  multa  servadt :  ^no- 
tidiana  prmstut  ille  remedia^  qmbtts  nid  freti  confidqne 
nitamur,  nuttatenus  vincere  humanoe  poterimus  errores. 
Necesse  est  enim  ut  quo  awdtiante  vindmus,  eo  iterum 
non  adjuvante  vincamur,  Sed  pos$em  ptura  diecre^  nisi' 
vo$  constaret  cuncia  dixisse. 

8.  Quisquis  ergo  ftuic  assentiens  vtdetur  esse  senten^ 
tite,  qua  dicat  adjntorio  nobis  non  opus  esse  divino,  ini» 
micum  se  cathoHca:  fidd,  et  Dd  benefidis  profitetur 
ingratum.  Nam  *  nec  nostra  communione  sunt  digni^ 
quam  preedicando  tatiter  polluerunt.  Ipdenim  sua  sponte 
dum  sequuntur  ilta  quee  dicunt^  longiu^  a  vera  reiigione 
refugerunt,  Cum  enim  hoe  totum  ln  nostra  professione 
consistat,  quotidianisque  predbus  nihH  agamusnidqum^ 
admodum  Dd  nuuricordiam  consequamur;  quenwd' 
modum  ferre  possumus  istajactantes  f  Qm$f  rogo^  tantus 
iitorum  pectora  error  obcwcat^  tie,  it  ipd  nuttam  Dd 

^  Sic  Mss.  At  wHwx  plerique :  A'as  ergo  dkinnu  num^ 
feste,  Quid  oremusl 

*  Ms.  Corb. ,  qui  cum  se  sciat^  etc  Paulo  post  Lov.»  et  as- 
siduum  adjutorem  invocat.  At  Bad*  Er.  el  mss.  careni  \eriJ0 

ittVOGXt, 

*  A4iodm);£  mon»  ex  codice  vatic 


I 

.1 


m 


S.  AUGUSIINI  EPISCOPI 


m 


ffratiam  MiifnM/,  quia  nee  digm  tutit  nee  mereniur^  nee 
4e  alHi  emnmderent  quid  quolidie  tinguiit  graiia  divina 
hrgiiur?  Sunl  qmdem  itti  omm  eeeeiiate  dignittimi^  qui 
mec  koc  tibi  reliquerunt^  ut  h  auxilio  credant  revocari 
*tkerroribut  po$te  i/tvtito.  Negantetemm  adjutorium^ 
uon  a/tii,  ted  tibi  hot  penitut  abstulerunt ;  qui  avellendi 
tuni  tongiutf  et  ab  Eccietks  procui  removen<U  vitceribntf 
tu  diu  inuilut  nnUta  *  occupant^  intanabilit  pott  error 
tneretcat*  Si  enim  diu  tub  hac  [uerint  impunitate  vertaii^ 
meeette  ett  multot  in  hanc  tua  pravitatem  meniit  indu^ 
eant  decipiantque  innocentet^  vel  potiut  imprudentet, 
qui  fidem  cathoticam  tequunlur.  Putabunt  emm  eot  recte 
tenthre,  quot  adhuc  viderint  in  Eceletia  perdurare» 

■'   9.  Separetur  ergo  a  tano  corpore  vutnut  titMniitn, 
remoloquemorbi  seevieniit  afiatu  cautiut  quos  tunt  tin- 
eera  perdurent^  et  grex  purior  ab  hac  mali  pecorit  con- 
iagione  purgeiur,  Sit  toiiut  corporis  iUibaia  perfeciio^ 
quam  vot  tequi  et  tenere  hac  in  iltot  pronuntiatione  co^ 
gnovimut^  et  una  vobitcum  pari  atsennone  tervamut, 
Qui  ti  tamen  aliquod  in  te  Dei  adjutorium^  quod  hue- 
Mtque  negaveruntf  provocarint,  ei  oput  tibi  ejut  auxilio 
ette  eognoverintt  ut  hac  labe  in  quam  tui  cordit  tncnrro- 
Itpne  corruerantf  /tdfren/nr,  et  quan  in  lueem  de  fceda 
Iraeii  ealiginet  remotit  abdicatitque  omnibutt  quibut  tO' 
fiM,  neverum  atpicerent,  foedabatur  et  caligabat  atpectut, 
damnent  heec  qum  hucutque  tenseruni^  et  aUquando  ani- 
mum  rectit  ditputationibus  commodanies,  ab  hac  a/t- 
quantulum  labe  correcii ,  verit  te  tanandot  contitiit 
tribuant  atque  tubmittani.  Quod  ri  fecerint,  erit  in  po- 
tettate  ponUficum^  istit  aUquatenue  subvenire^  et  tatibut 
aliquam  curam  prmslare  vulneribus,  quam  sotet  lapsit, 
cum  renpuerint,  Eccleria  non  negare  :  ut  a  tuit  revo^ 
cati  pradpitiit,  intra  ovile  Domini  redigantur ;  ne  forit 
potili,  et  tanto  prwmdio  a  fide  munitionit  excluti,  peri' 
cuiis  ommbus  exponantur,  devorandi  luporum  dentibus 
utque  vexandi,  quibut  obmtere  hac,  qua  iUot  in  te  irri- 
taverant  doctrinceperverrilatefnon  pottint»  Sed  tatis  ve- 
ttrit  monitis,  sic  abundantibut  nostra  legit  exemplis, 
probaiur  esse  responsum ;  nec  quidquam  superesse  du- 
ximus  quod  dicamut,  cum  nihil  prceiermissum  a  vobis, 
uUtil  constet  ette  suppreuum,  quo  itU  refutati  et  penitus 
agnoscantur  esse  couvicti,  Ideoque  a  nobis  tettimonia 
nuUa  ponuntur,  quia  et  his  plena  relatio  est,  et  tatis 
conttat  tol  doctistimot  tacerdotet  cuncta  dixitte,  nec  (/<- 
cet  credere  vos  aliquid,  quod  ad  cautam  posrit  proficere, 
preeteriisu.  Ei  alia  manu  :  Bene  valete,  fratres.  El  ad 
latus  :  DaUi  vi  caL  *  febr.  pott  eontuUdum  Theodotii 
Augutti  VII,  el  Jutui  Quarti  y,  c. 

EPISTOLA  CLXXXII  •  (a). 
Innocentius  Romanus  pontifex,  Patribus  concitii  Mi- 

*  Sic  M8.  Gorb.  At  Ed(].,  ne  diutius  multa. 

*  Sic.  M8S. ;  at  Edd.,  ^uinfo  catendat,  omissis  coosulibus, 
quos  annotaviaius  ex  uss.  vatic.  Gorb.  et  Gera[i.,quanquaoi 
In  Gorb.  alter  oonsuhmi  uunut  seu  Luntttt  appellatur.  in  \  a- 
lic  autem,  tMcius,  uti  et  in  Germ.  in  quo  ex  prava  interpre- 
latione  notarum  v.  c.  scriptum  est ,  Lucto  Quarto  y  consu- 
Ubus. 

*  ReoenaiU  ad  bl.  ff.  th.  duos  v.  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  95 :  quae  autem  l^  erat,  nunc  in  Appendice  cnt 
I.  sxipia  ineunte  an.  417. 


levitani,  comprobans  iUorum  aeta   aauersu»  Peia^ 
uos, 

L^NocENTius,  SiLVANO  seiil,  Valsntuio,  et  cacterii  qii 
in  Milevitana  synodo  interfuenuit  dileclisslmis  fra* 
tribus,  in  Doinino  salutem. 

I.  Inter  ceUeras  Romanee  Eccleriee  curat^  et  apotto^ 
Ucm  Sedis  occupationes ,  quibut  dioertomm  *  contuita 
fideli  ac  modica  diueptatione  tractamut,  ftater  ei  coepi* 
tcoput  notter  Jutiut  Ditectiomt  vestrce  Uiieras,  quat  ex 
Milovitano  condtio  *  cura  fidei  propentiore  mitiuit,  mUn 
inopinanier  ingesdt,  Carthaginentis  etiam  tynodi  qaerelm 
parilis  seripta  subjungens.  Nimirum  extuhai  Keclmn 
tantam  toUidtudinem  committit  gregibut  exhibere  pa^ 
ttoret,  ul  non  solum  neminem  ex  his  patianiur  errare, 
ud  d  quas  magis  ovium  ucevas  detectationit  herba  tedu- 
xit,  ac  ti  in  errore  permanserint  ^  aut  tegregari  penilus 
veUnt ,  aut  iUicenter  dudum  petita  xitantes ,  custodiet 
prisiincB  circumspeclione  tutari ,  tn  utraque  parie  mde- 
licet  contutenUs,  ne  vel  tuuipiendo  talet  timiU  cteterm 
udueantur  exempto;  vel  tpemendo  redeunUt^  iHporum 
mortibut  videantur  ingeetm.  Prudent  admodum  et  ca- 
tliolicm  fiddplena  contultatio  *.  Quis  enim  aut  tolerare 
possit  errantem,  aut  non  redpere  u  corrigentem?  Nam 
ut  durum  arbiiror  conniventiam  prmberepeccantibus,  ita 
impium  judico  manum  negare  convertit. 

2.  Ditigenter  ergo  et  congrue  apostolid  contulitit  ho- 
noris  arcana{honoris  *,  tn^am,  iUiusquem^  prmterilla 
qum  sunt  exlrinucut,  uUidtudo  manet  omnium  Ecde- 
tiarum  [II  Cor.  xi.  28])  super  anxiis  rebut,  qum  tii  le- 
tienda  tententia^  aniiqum  uilicet  regutm  formam  tecuti, 
quam  toto  temper  ab  orbe  mecum  nottis  ette  tervatam. 
Verum  hmc  missa  fado ;  neque  eium  hoc  vestram  credo 
iatere  prudentiam  :  qui  id  enim  actioM  firmattit^  tusi 
uientet  quod  per  omnes  provindas  de  apotiotico  fonte 
petentibus  responsa  semper  emanent?  prmuriim  quoties 
fidd  ralio  ventilatur,  arbitror  omnes  fratret  et  coepiuo- 
pot  nottros,  nonnid  ad  Petrum,  id  ett,  sui  nominis  et 
honoris  auctorem  referre  debere,  vetut  nunc  retulii  ve- 
stra  Diteclio  ^  quod  per  tolum  mundum  potsit  omnibus 
Ecclesiis  in  commune  prodesu.  Fiant  enim  neccsu  esi 
cauAores,  cum  inventoret  matorum,  ad  duptidt  retatio- 
nemtynodi,  unteniim  nottrm  statulit  liderint  ab  ecete- 
daslica  communione  sejunctot. 

3.  Gemino  igitur  bono  chariiat  vettra  fungeiur.  Nam 
et  canonumpotiemini  grtitia  servaiorum,  et  benefiaote- 
tlro  totut  orbis  utetur.  Quit  enim  cathoticorum  viromm 
cum  adversariis  ChrisU  vetit  ulterius  miuere  sermotiem  ? 
qtus  saltem  ipsam  lucem  titm  lommunione  partiri  ?  x\o- 
vm  hmreuos  nimirum  fugtantur  auctores.  Quid  enim 
acerbius  in  Deum  fingere  potueruttt,  quam  cutn  adjuio- 
ria  divina  cassaretit,  causamque  quotidianm  precationit 
auferrent?  Hoc  est  dicere,  Quid  mihi  opus  ett  Deo?  Me- 

*  Ms.  vatic,  umvertorum. 

*  vatic.  uss.  duo :  Ex  Milevitano  notira  aucioriiaie  cmh 
cilw, 

« Mss.  vaUc.  et  concil.  idd.,  ptena  contuUaUattis  voltaUat. 
Bad.  Am.  Er.  et  Lov.,  ptena  contoUaio.  KoonuUi  cdd*.  con- 
tuUatio, 

*  sic  condl.  Edd.  At  unus  c  vatic.  Mss.  babet :  Oneris  ar^ 
cana,  oneris,  inquam ,  etc.  Alier  Vatic.,  honotit  arcaids.  Cr- 
et  Lov.,  apoitoltco  con^vAUis  honori. 


\ 


m  EPISTOLAUVN  CLASSI&  IIL 

rito  m  ho$  dictU  Bymnidicus :  c  Ecce  hominet «  iptt 
tton  potuerunl  Deum  adjutoreni  sibi  i  {PsaL  li,  9).  Ne- 
gantes  ergo  auxilium  Dei^  inquiunt  hominem  sibi  foste 
suficere^  nec  gratia  hunc  egere  divina,  qua  j^ivalus  ne- 
cesse  est  diaboU  laqneis  irretitus  occumbatf  dum  ad  om" 
uia  viue  per/ieienda  mandaia^  soia  tantummodo  libertate 
contendat,  0  pravissimarum  mentium  perversa  doclrina  ! 
Advertat  id  landem  quod  primum  hominem  ita  Ubertas 
ipsa  decepit^  ut^  dum  indulgenUus  frems  ejus  utitur^  in 
prcevaricathnem  prmsumpUone  ccncideril ;  nec  ex  hae 
pcluit  erui,  nisi  providentia  regenerationit^  ttatum  pri- 
ttinee  libertatit  ChrisU  Domini  reformasset  advenlus. 
Audiat  David  dicenlem,  <  Adjutorium  nostrum  in  nomine 
Donnni  i  {Psal,  cxxiii,  8);  et^  i  Adjutar  meus  esto^  ne 
derelinquas  me,  neque  despieias  nie,  Deus  salutaris 
meus  I  (Pfo/.  xxYi,  9)  :  qwe  incassum  dixerit,  si  tan" 
lum  in  ejus  erat  positum  voluntate  quod  a  Domino  /7e- 
bili  sermone  poscebat. 

4.  Quas  cum  ita  «nf ,  cumque  in  ommbus  divinis  paginis 
volunlaU  Uberce  nonnisi  adjutorium  Dei  legamus  esse  ne- 
ctendum^  eamque  nihil  poste  coslettibut  prcesidiis  desti* 
tutam ;  quonam  tnedo  huic  soU  possibiUlatem  hanc  per» 
'Inaciler^  ut  asserilis,  defendentes^  sibimet,  imo^  quod 
•st  dignius  doiore  communi,  jam  pUirimit  PeUigius  Ce- 
lettiutqite  pertuadent  ?  Muliifariit  equidem  ad  dettruen- 
dum  tale  nmgitterium  uU  pottemut  exempUt,  niti  uire- 
mut  Sanctitatem  vestram  ad  plenum  Scripturas  omnes 
eatlere  divinas;  prcBsertim  cum  vestra  relatio  lanlis  ac 
lalibus  teslimoniis  sit  referta^  ut  his  sotis  valeat  pratsent 
dogma  rescindi;  opusque  non  ette  reconditit^  cnm  et  iit 
quas  facile  vobit  occurrentia  potuitlit,  nec  audeant  ob- 
viare,  nec  pottint.  Ergo  Dei  gratiam  conantur  auferre^ 
quam  necotte  ett,  eliam  reslUuia  nobit  ttalus  prisUni  li- 
berlate,  qwsramus  :  quippe  qui  nec  alias  iUaboU  machi" 
1105,  nisi  eadem  possumus  jupanl$  vitare. 

5.  lUud  vero  quod  eos  vestra  fraternitas  asserit  prtg" 
dicare,  parvulos  eeterruB  vitte  prcenuit  etiam  ane  Bapti- 
tmatit  gralia  potte  donari,  perfatuum  ett,  Nisi  enim 
manducaverint  catnem  Filii  hominis^  et  biberint  sangui- 
nem  ejus,  non  habebuni  vitam  in  semeUpsis  {Joan,  vi» 
54).  Qiti  aulem  hanc  eis  sine  regeneralione  defendunt, 
videnlur  mihi  ipswn  Baptismum  velle  cassarCt  cum  prm- 
dicant  hos  habere  quod  in  eos  creditur  nonnio  BapU-- 
snuite  conferendum,  Si  ergo  nihil  volunt  offUere  non  re- 
iia^ct,  faleantur  necesse  est  nee  regenerationis  sacta 
fluenta  prodesse.  Verum  nt  superfluorum  hominum  pra- 
va  doclrina  celeri  verilatis  possit  rationediscindi^  pro- 
clamat  hoc  Dominus  in  EvangeUo,  dicens  :  c  Simle  in^ 
fimtet  venire  ad  me,  et  nolite  eot  prohibere;  talium 
esl  enim  regnum  ceclorum  i  {Luc.  xviii,16). 

6.  Quare  Pelagium  Cetetliumque ,  id  ett  inventoret 
vocum  novarum,  quof,  mcut  dixit  Apottoliit,  osdipeatio" 
nit  nihil^  ted  magit  vanitsimas  consueverunt  parere 
qHmslianes,  ecchsiastica  communione  privari,  apostolici 
vigoris  auctoritale  censemus^  donec  resipiscant  de  diaboli 
laqueis,  a  quo  caplivi  tenentur  secundum  ipsius  volunta' 
tem  ^ll  Tim,  ii,  ^ ,  26) ;  eosque  interim  donunico  oviU 
non  redpif  quod  ipit,  perverste  vios  secuU  tramitem^  de- 
tcrere  voluerunt :  absdndendi  sunl  enim  ^ui  vos  conmr- 


m 

oanu  ei  voluni  convcrtere  EvangeUum  ChrisU  (GaUit*  i» 
7).  Simul  aulem  pracipiinus  ut  quicumque  id  pertinacia 
simiU  defensare  nituntur^  par  eos  vindicla  constriftgai. 
Non  solum  enim  qui  fadunt,  sed  eUam  qui  consenlitmt 
facientibus  digni  sunt  morle  *  {Rom.  i,  5i) ;  quia  not 
mullum  iiiteresse  nrbitror  inter  commillentis  animum^  e 
consentientis  favorem.  Addo  et  ampUus :  plerumque  de* 
disdl  errare^  cui  nemo  consentit.  Ha*c  i^lur,  ftatm 
charissind,  in  supratUcios  maneat  fixa  senienlia;  o^ftnl 
aUrns  Domiiii,  careani  '  custodia  patioraU^  ne  duarum 
odum  dira  contagia  serpant  forsitan  per  vnlgut  incam^ 
tum,  rapadque  lupus  corde  ketelur  inlra  oviU  do«uini' 
cum  tantas  ovium  fusas  calervas^  dum  a  custodibus  dis" 
simulanter  habelur  vulnus  duarum,  Prospidendum  e$t 
ergo  ne  permittendo  lupos^  mereenarii  magis  videamur 
esse  quam  pasiores, 

7.  Jubemus  sane^  quofuam  Christut  Dominus  prapria 
voce  tigmficavit  nolle  se  mortem  morieniis^  tantum  ui 
revertatur  et  vivat  {Matlh.  ix ,  43),  $i  unquam  ad  m- 
num,  depotito  pravi  dogmatis  errore^  resipuerint^  da- 
mnarintque  ea  quorum  te  ipd  priBvaricalione  damnarmU^ 
dt  medidmnn  tolitam^  id  ett  receptaculum  tuum  ok 
Eccleda  non  negari :  ne  dum  eot  redeuntet  fordtan  pro* 
hibemut,  vere  exlra  ovile  remanentet  et  extpectaHlet^ 
hottis  '  ralridis  faudbut  glutiantur^  quat  in  temeUptos 
spiculis  mai(e  disputationis  armarunt,  Bene  fMtete^  from 
ires.  Datum  sexlo  calend.  februariat^  Honorio  et  C911* 
ttantio  virit  clariuiinit  contulibut. 

EPISTOLA  CLXXXII!  ^  («). 

Innocenlii  ad  quinque  Episcopos  rescriptum^  improba»» 
tis  doolrinam  Pelagii,  eumque ,  nisi  hceredm  ejurei^ 
danmandum  ette  pronuntianlit. 

Dilcctissimis  ft-atribus  AuEELio ,  Altpio,  Augusti.xo, 
EvoDio  el  PossiDio  episcopis,  lNNOce?(Tius,saIutein. 

1 .  FraterrUtaUt  vestrte  Ulterat^  plenat  fidd^  totoqne 
retigiomt^  catholicte  vigore  firmaiat»  a  duobnt  mittae 
conciliit  per  fratrem  et  eoepiuopum  nottrum  JuUum 
pergralo  suteepimut  animo^  quod  earum  tenor  ommt'^ 
que  contextio  in  consideraUone  quotidiancB  graUce  Dd^ 
et  in  eorum  correctione  qui  contra  tentiuntf  integra  rO' 
tione  eondstit ;  ul  et  illis  onmem  tollere  posdt  errorem^ 
et  idoneumt  dato  quovis  ^  nostrte  legis  exemplo^  quem 
sequi  tlebeant  dignum  posmnt  prwbere  doctorcm,  Sed  da 
his  jam  tatit^  ui  opinor^  tupra  diximut,  cum  vestris  re-% 
lationibus  respondenies  rescripdmus  quid  vel  de  illorum 
perfidia^  vel  de  vestra  sentenUa  sentiremus.  Sed  subirnU 
coatra  eos  subvenit  et  snppeditat  quod  dicatur,  nec  po* 
test  aliquando  deesse  '  quod  vincat^  cum  tam  miserum 
impiumque  sit  quod  noslrce  fidd  virtute  et  ipsa  pleniue 

>  Ex  Mss.  vat.  reslitninius ,  digni  sunt  morte ;  quod  deti- 
denbatur  in  Edd. 

*  vatic.  Ms. :  careant  duniaxat  cutUMUa; sic  etten  eooclti 
Edd. 

•  sic  Ms.  vatic.  At  vulgaii :  /Tfmonenlet  exspecianUs  hottlfi 
^  sic  MSB.  At  md.  Am.  Er.  el  lx)v. ,  datocuhU;  et  nm« 

semd  debeat. 

•  Edd.  plerique,  esse.  Mss.  vatic,  deetu. 

*  Castigau  ad  d).  fT.  ih.  duos  v.  Am.  Bad.  Er.  Ixiv. 

<a)  Alias  96 :  qiiae  auleni  (85  eral,  nunc  ip  Appendigc  e^ 
%  ^^da  inc«tc  an,  MJ» 


787  S.  ACCtSTINI  EPISCOTI 

tmtate  vmcatur,  Qm  enm  omnern  vU<b  spem  respult  at- 
que  conleinp^t,  imnnca  damnabiliqne  eor  suum  dispU' 
laHone  confundens,  cum  credit  nifnl  esse  quod  a  Deo 
accipiat^  nee  aliqmd  tupereiu  quod  petat  ad  tanandum 
$e ;  qui  mbi  hoe  abtluRt,  ulterins  quid  relxqwt  f 

2.  Si  ergo  sunl  aliqui,  quos  in  sui  defenswttem  per* 
tersitas  tanta  devinxil.  qm  huic  $e  dogmnti  dedant  at- 
que  conjurtgant^  spertmtcs  hoc  ad  catholicam  perlinere 
ibclrifHim,  quod  abhorrens  longius  el  penitus  approba- 
iur  adrersum^  infecti  illorum  el  monilis  et  verbis  ut  la- 
berenturinducti^  qualenus  ad  rectum  viw  Iratnitcm  red- 
etml  festinabunlf  ne  diulius  mentem  obsidens  velut  eo- 
rum  sennbus  pastus  error  invadal.  Nam  st  Petagins 
piocumque  resiitii  loco^  eorum  animos  qiti  facile  vei 
simpliciter  erederenl  disputanH^  hae  afHrmalione  dece- 
pil :  seu  hac  illi  in  urbe  sint  ( quos  nescientes  nec  ma- 
nifeslare  possumus  nec  negare^  cum  et  si  sHnl  iateant^ 
nee  aliqitattdo  audeanl  vet  itlum  pra^dicanlem  ista  dc" 
fendere^  vel  tatia  aliquo  noslrorutn  pfwsenle  jactare^  nee 
sn  ianla  popuU  nmltitudine  deprehendi  aliqms  fadte^ 
nec  aHcubi  pos»l  agnoui)^  sive  in  quovis  lerrarum  loco 
iegant;  Dd  noslri  msericordia  gratiaque  creiHmus 
quod  facile  corrigantur,  audita  ejus  damnalione  qui 
ftaeril  pertlnax  et  rcsistens  Imjus  dogmatis  auctor  in- 
uentus :  nec  interest  vdn  isti  fueriM^  dum  ubkumque  in- 
verdri  potuerint  stnl  sanandi, 

9.  Nobis  tamen  nec  persuaderi  potesl  eum  esse  pur* 
ffutum^  quamvis  ad  nos  a  nescio  quibus  Imcis  *  sinl 
Cesla  perlata,  quibus  itle  el  audilum  se  erederel  el  ab- 
eolutum  :  qwe  ulrum  vera  sint  dubitamust  quod  sub 
nutta  iUius  concitit  *  prosecutioiH  venertmt^  nec  eorum 
ttliquas  accepimuh  de  bae  re  lilleras^  apud  quos  islius 
rei  iste  prtcstilil  causas,  Quod  si  dk  sua  iile  potuisset 
purgalione  confidere^  lioc  ttiagii  crcditnus  quod  egisset^ 
tfuod  multo  verius  esse  polucrat,  ut  illos  cogercl  epi- 
stolis  suiSf  qui  dijudicavemntf  indicare.  Verum  cum  sinl 
aliqua  in  ip»s  posita  Gestis^  quw  objecta  partim  ille  rt- 
tando  suppressiti  partim  multa  in  se  verba  retorquendo 
tola  obscurilale  confudil;  atiqua  magis  falsu  argu^ 
menlis  quam  vera  ratione,  ul  ad  tempus  poterat  videri^ 
fmrgavit^  negando  atia ,  atia  falsa  interpretatione  ver- 
tendo, 

4.  Sed  utinam,  quod  optandum  magis  estf  jam  se  ille 
ad  veram  catholiciv  fidei  viam  ab  illo  sui  Iramitis  errore 
eonvertaU  ul  cupiat  velilque  purgari^  conuderans  quoti- 
Stmam  Dei  gratiam^  adjutorimHque  eognoseensy  ut  vi- 
deatur  vmim,  et  approbelur  ab  omnibus  manifesta  ra- 
tlotie  comcfM»  nonGestorum  indido^  sedadeathoticam 
ftdem  corde  eonverso  !  Vnde  non  possumus  illorum  nee 
eulpare  nec  approbare  judicium^  cum  nesciamus  utrum 
vera  mt  Gesla ;  aut  si  vera  sunt,  illum  corutet  ma^ 
sublerfu^sse,  quam  se  tota  veritate  purgasse,  Qni  si  cou^ 
fidil  novitquB  non  se  nostra  dignum  esse  damnaliotie, 
quod  dkal  jam  totum  hoe  se  refulasse  quod  dixeral, 
non  a  nabis  oceerM^  $ed  ipse  debet  potius  festinare^  ut 
fosnt  absolvi.  Nam  si  adbue  laliter  sentil^  quando  se 
nostro  juthcio  qtiibusvis  dcceplis  litteris^  cum  sctGl  da- 


mnandHm  se  esse,  comtmllet  ?  Qmod  §i  aceersiendus  esset , 
ab  iis  metius  fierel,  qui  magis  proxsmt  H  non  tongo  ter- 
rarum  spalio  videntur  esse  disjuneti,  Sed  non  deeiU 
cura,  si  medicinte  presbeal  ille  materietm,  Poie^  emm 
damnare  qnte  senserat,  ae,  datie  litieria^  errmris  uA^sSi 
regressimt  ad  nos  decel^  veniam  poshsiare,  fralres  dte- 
rissimi. 

5.  Librum  sane,  qtd  ejus  esse  dicereiur^  nobis  a  tt- 
stra  Charilale  iransmissum  evotvimns  :  im  ^o  «tifli 
eontra  Dei  graliam  tegimus  esse  eonseripla^  medla  bla* 
sphema,  nihitquod  placeret,  et  mhil  pena  quod  non  pe- 
ttiins  displieerel,  a  qnovis  damnandum  aiqtte  ealean- 
dtim;  cujussitnilia^  nisi  qvA  ista  scripserai^  nemo  alter 
in  nientem  reciperel  alque  senlhret,  Nam  Isoe  ioco  ialius 
de  lege  disputare,  velut  eoram  poeito  repsignanliqrs 
PelagiOf  necessarium  es%e  non  duximtse^  eum  vobiseum 
tolam  *  scientibus  pariqne  nobiscum  aeseneiome  gandea- 
tibus  coUoquamnr,  Tunc  emm  metius  heee  exempiA  po- 
nunlur^  quando  eum  iisquos  harum  cdnstai  remm  Im- 
prudentes  esse^  traelamus.  Ntim  de  naturee  posMBlaU^ 
de  libero  arbitriOf  et  de  onmi  Dd  gratia^  ei  guotidiam 
gtatiat  cui  non  sil  recte  sentienli  uberrimum  disputareJ 
Analhematizel  ergo  isla  quas  sennt^  ul  iili  qni  ejus  semuh 
nibus  fiurant  preeeeplisqui  cotlapsi^  quid  tamdem  kabeat 
fides  vera,  cognoseant.  Facitius  enim  revoeari  poierunt^ 
cum  isla  a  suo  senserinl  auetore  damnari,  Qmod  d  itts 
perUnadter  in  hae  voluerit  impielate  per^ere^  tgendum 
est  quatenus  veliis  posdl  subveniri^  quos  non  suus^  sed 
hujus  magis  error  induxit*;  ne  el  illis  htec  medidna  pereed 
cujtts  isle  talemnon  admittit  nec  postuiat  curam,  (Elalia 
manu) :  *  Deus  vos  ineotumes  custodiat ,  fraires  cha" 
rissimi,  Data  yi  eatendas  februarias ,  post  consuiatum 
gloriosJswui  TheodosH  Augusti  VB,  et  JmnH  Quarii 
Palladn  yTT.^ 

EPISTOLA  CLXXXIV  •  (a). 
Imnocbntios,  Auseuo  ei  Augustixo  episcopU. 

Acceptissimi  mihi  Germani  compresbyteri  iito  reeur' 
sus  vacuus  offido  nostro  este  non  debuil,  Per  cikarosettim 
salutare  chariuimos^  nalurate  quodammodo  nobis  vide^ 
tur  et  consequens.  Gaudefe  ergo  in  Domino  uestram 
Germanitatem  amantissimi  cupimuSf  et  pro  nobis  paria 
ad  Deum  vota  rependere  precamury  quia^  vt  bene  nosHs^ 
eommunibus  et  atlertns  plus  agimus  orationibmSf  quam 
dngularibus  aut  privalis. 


1  Mss.  vaiic»  lotam  rem.  Edd.  plerique,  Mniii.  Queme 
liu.s  totani :  oi  meliiiSy  rercrendo  ad  l^gem  :  lil  enmi  allu* 
sos  anJ  illud  nom.  vu,  i,  sciemibus  enim  teaem  toquer. 

•  sic  in  uss.  At  l/>v.  aiiique  plures  Edd.*:  Quos  non  seetus 
huc^  sed  magis  error  induxit. 

)  Ex  corb.  cod.  liuc  iranstulimm,  et  eMa  manK, 

^  Bad.  Am.  Er.  et  lov.  amiotant,  v  cat,  fcbr.  At  Mt.  Tatie. 
et  oonciL  Fdd.  vj  cat.  febr.^  prxtermissis  consulibiis,  q«i  de- 
signantur  in  corb.  otltce,  uon  quidem  uti  ex  SSrmondo  ns' 
fert  Noris  io  kist.  Pclaz.  lib.  i ,  c.  1 1 ,  scilicei  c  Dau  DridiH 
c  caX.  febr.  i  ost  consulatum  gloriosissimi,  i  etc ;  sea  sic : 
c  Daia  pridic  caL  febr.  gloriosissimi  Theodosii  Acgiisti  qni 
«  et  Junii  Quarti  paUadii  v.  C  conss.*  ubi  duo  |)eocasse  vidis 
tur  exscriptor :  primum,  quod  uotos  P.  C,  qiiac  pori  cmh 
stdiaum  signifi(»t)ant,  looo  movens  interi  reialus  esi,  pridie 
caL,  aiterum,  quia  cx  notis  vn,  fedi  qtd. 

'  Coilata  cum  cb.  IT.  duobus  v.  Am.  Bad.  Er.  ix)?. 


*  Mss.  sie  habent.  Kdd.  vero,  a  nostris  quibtisdam  taicis. 

*  l.di.  omittcbaut  coticilii ;  qux  vox  rcstituia  csl  ex  Mss. 


(a)  Alias  97 :  quae  autcm  184  orat,  dudc  ta  Appeodice  osl 
3.  scrii)U  circa  idem  tem|)us. 


,39  EPISTOLAUUM 

EPISTOLA  CLXXXIV  DIS  •  (a). 
Lttudam  Pciri  et  Abrahm  itudium,  Pelagianoi  obiler 
noUU,  fr^tque  parvubi  ab$que  bapHimo  deceden- 
ies^  utpoUeoncupieeentiaeeminatoifdamnttri;  tii/l- 
delei  vero,  qaorum  mulliplex  genus  €»/,  non  ScriptU" 
rm  ittcrm  auctoritate  corrigi,  sed  supplicibui  oratio' 
mbui  couverti.  Ubrorum  Civitatii  Dei  imtitutum  ac 
ordo.  . 
BonmisdiUctii»ms,  et  sanciiiflHi  Pbtbo  e«  Abrah.«, 
AcciisTtxus,  \n  Donuno  salutem. 
CAPUT  PRIMUM. — ! .  Sanclum  qnidem  slndinm  ve- 
strum,  qoo  a  mc  mulla  pulalis  csse  quxrenda  nt  conlcn- 
tiosiB  impieUiiibos  non  iiiermcs  resistere  valealis,  nec 
dcbcl  jusiitiD  spernerc,  nec  cliarilas  polesl.  Scd  dili- 
gentcm  adonnrui  rcsponsioncm  una  epistota,  qnamli- 
bet  sit  prolixa*  iioii  capil.  Piurimis  aulcm  opusculis 
nostris  aut  ad  omnia,  ant  peiic  ad  omnia,  qu»  re- 
quiriiis,  jam  me  rcspondisse,  quantum  polui,  noveri- 
tis  {h).  Quae  si  lcgalis,  qnoniam  sic  vos  audio  instl- 
tuisse  vium  ifi%  Dep  scrviiis,  ut  vobis  ad  legendum 
vaccl,  aut  omnis  vobis  pnlcbil  insinictio.  aut  non 
niutium  exisllmo  defutunim.  pracsertim  quia  incst  vo- 
bis  Doctor  interior,  ciijus  gralia  taicseslis.  Nam  quid 
hominem  ad  aliquid  disccndum  adjuvat  homo,  si  non 
simus  docibiles  Domlul  {Joan,  vi,  45)?  el  in  liac  ta- 
men  epislota  neqoaquam  exspecUtionem  veslram, 
sicul  Dominus  •djuval,  brcvi  saltem  rcsponsionc 

fraudabo. 

J.  Dominus  ait :  Qsd  crediderit  et  baptixatui  fuerit, 
iatvui  erit ;  qni  autem  non  crediderit,  condemnabitur 
{Marc.  XVI,  16).  Si  ergo  parvuli  cum  bnplizanlur,  non 
inaniter  dicitur,  scd  vcraciter  agilur,  ul  intcr  ci  eden. 
lcs  habeantur  (c),  unde  eliam  nova  proles  orc  Cliri- 
stianorum  omniom  nuncupantur ;  profeclo  si  non  crc- 
diderint,  condcronabuntur  :  ac  per  hoc,  quia  nihil 
i|;si  male  vivendo  addideriint  ad  originate  pcccaium, 
potest  eorum  merilo  dici  in  illa  damnatione  minima 
poeiia,  non  Umon  nulla  (rf).  Quisquis  autcm  putai  dl- 
versiutem  fuluram  non  esse  poenarum,  legat  quod 
scriptum  esl :  TolerabiUui  erit  Sodomm  in  die  judidi, 
^i  m  dvitati  {Mauh.  x.  15).  Non  ergo  a  dcceptori. 
bus  inlcr  regnum  ci  supplicium  mediiw  locus  qiiaera- 
lur  infaiitibus  (e) ;  sed  iranseanl  a  diabolo  ad  Chri- 

•  Haxj  epistola,  qu«  deest  In  B.,  ex  uno  GoUwcensi  >te. 
prompta  esl,  ul  in  praefat.,  col.  xxx vm  et  sqq.,annoUlur. ». 

(a)  vide  praef.,  coL  4WJ0 .  ubi  agilur  de  duabus  eijsldls 
ABWiSreoen8lftventls.-«critiaesublniliumanni417.  M. 

(b)  Eodem  ferme  exordio  utiuir  Augusanus  Ub.  ad  Oro- 
tijSoDntra  Priscillianisus,  cap.l,  n.  1.  t  Resp<m?fy«  ^ 
nuaerenU,  daectissime  flU  orosi,  nec  ad  omnia  d^eo,  qua 
«  fi  wo  commonitorio  posuisti,  nec  omnino  non  debeo,  ne 
iSuSum  iSSm  quod  mihl  gralissimum  cst  oonlempsisw 
.  vUear  elob  boc  tatemperanter  oiTendam.  Nam  m  qui- 

bw^  «^SsoSs  nostris  qua  vel  legisli  vel  le^m^JJ; 
\ SS!mX dicu  sunl  qua  valcant  adversus  haweam 
\  ffluaniSarura , »  etc.  uaDC  exemyU  cayisa  descrii^ 
iiS^Sr^  8Ui.paria  ac  paraUeia  indicare  sa- 

ic)  Dc  Peocatorum  Moritis,  Vib.  1 ,  n.  ^ ,  cl  lib.  3,  n^ 
episl.  98,  n.  10;  sernL  2W,  n.  U;  operis imper.edi  coi>- 
ira  Julianum  lib.  6,  cap.  3. 

(d)l)ePeocatflrumMeritis,lib.  1,  n.*l.        ^ 

(e)  Ex  O.  AoguitinD  op.  imporf.  Itt).  1,  cap.  W  «J2«S 
I  s^iud»  feUdutiSf  parvultenon  ba|)tiaitis  adiflcabanl 


CLASSIS  III.  790 

stum,  hoc  csi,  a  mortc  ad  vium,  ne  ira  Dei  maiicat 
supcr  cos  :  ab  h:|C  quippe  |ra  Dei  non  liberat  nisi  gra- 
tia  Dei.  Quid  est  autem  ira  Dei,  nisi  a  Dco  justo  pcena 
debiU  ^itque  vindicU?  ncque  cnim  Dcus  aliqua  com- 
rootionc  turbatur,  sicut  irascitur  mutabilis  animus; 
8cd  ea  qux  dicllur  ira  Dei,  nihil  esl  aiiud,  quam  jusu 
poena  peccati,  qnae  non  mirum,  quod  transit  in  po< 

steros. 

5.  Concupiscenlia  quippe  camaUs,  qua  seminantur 
et  eoncipiuntur,  non  erai  ante  peccatum,  nec  fuissct 
omiiino,  nisi  hominis  iiiobedieiitiam  poeiia  reciproca 
ctiam  suae  carnis  inobedieiitia  scqucretnr.  Quo  malo 
quamvis  bene  ulatur  nuptiarum  bonum,  non  Umcn 
sine  illo  fieri  potest  etiam  nuptialis,  id  est  libcrorum 
procurandorum  causa  licitus  honestusque  concubitus« 
Sinc  iUo  autcm  ficri  posset.  si  humana  in  eo  sUiu  la 
quo  condiu  est,  non  pcccando  natora  mansisset.  Pos- 
•ent  epim  mcmbra  eiiam  gcnitalla,  sicul  caocra,  ad 
opus  proprium  peragendum  nutu  voluiiUtis  moveri, 
non  asstu  libidinis  excitari.  Nam  quis  neget  ilia  De» 
verba,  Cre^ite  et  multiplicamini  {Gen,  i,  22),  non  raa- 
lcdictionem  peccatorum,  sed  benediclionem  fuisse  nu- 
ptiarum?  Per  hanc  ergo  concupiscentiam  quia  (a)nc- 
que  scminalus,  neque  conccptus  eslCliristus  (quonian» 
se  longe  aliicr  habuit  Virginis  partus  [b]) ;  pcr  hanc, 
inquam,  concupiscentiam  quidquid  hominum  scroina^ 
tur,  concipitur,  et  nascitur,  ne  puniatur,  opus  est  re- 
nascatur.  Quia,  etsi  de  rcnatis  parentibus  nascitur,.. 
non  potesl  huic  pnesUre  gcncratio  carnalis,  quod  illis 
non  praestitit  nisi  regencraiio  spiritnalis.  Sicut  noi» 
solum  de  oleastri,  sed  etiam  de  oUv»  semine  non  na» 
scitur  nisi  oleaster,  quamvis  olea  non  sit  oleaster  (c). 
MnlU  de  his  etiani  in  aUis  nostris  Utteris  diximus,  quae 
volo  potius  ut  legatis  quam  nos  eadcm  repctere  co- 

gatis. 

CAPUT  II.  —  *.  Infidelibus  vcro,  qui  nulla  tcncn- 
tur  Chrislianorum  auctoriute  Librorum,  operostua 
rcspondetur.  Neque  coruni  pravius  potcst  divinae 
Scripturae  pondere  corrigi,  adversus  quos  potius  ipsa»  ' 
qux  ab  eis  apertius  accusatur,  dcbet  utique  Scriptoffak 
defendl.  Quod  si  et  vos  Dominus,  ut  valeatis,  adjuve- 
ril,  parum  tamen  agilis  apud  cos,  quos  cupitis  csse 
christianos»  si  eorum  infideliUlero  veracibus-disputsi-^ 
tionibus  vincitis ;  nisi  eis  et  fidem  suppUcibus  oratio- 
iiibus  poscalis.  Et  ipsa  quippCy  ut  sciiis,  fides  munus 
csi  Dei,  qni  unicuiquc  pariitur  mensurani  fidei  ci  tale 
iniinus,  quod  inleliectum  necessarium  est  ui  praeccdat. 
Nun  cnim  propheta  faUitur  diccns :  Nisi  credideritis^  . 
non  intelligetis  (Isai.  vii,  9).  Et  quia  nisi «  ui  credfe- 
renl  non  pro  jam  fidelibus,  scd  adhuc  pro  infidellbus 
Judxis  orabai  Apostolus,  quando  dicebat :  Fratres^ 

pclagiaia ;  quem  pius  AnUstes  ibkl.  cap.  50,  tterUum  k>- 

t  cumt  sabe  appeUat.  .  .     «.^  r    • 

» ua  cod.  Gottw.  Edilio  vero  viennensis  omitui  msi;  forsi- 
lan  mluus  reae.  Hic  enim  mst  idem  sonal  ac  nomnst :  exemr 
[la  Iiabes apud  aiictores puriseims  Islimtaus. 

[1]  dS"^  liU.  lib.  tO.  nn.  M,  35,  et  episl.  »2  at-    ^ 

^%\  Epist.*  iOI,  n.  4i ;  ct  ooni.  duas  Epitt.  Pelag.  Ub.  I, 
n.  II* 


m  S.  AUGISTIM  EPlSCOPf 

bona  tolnntat  qnidem  cwrdu  meif  et  deffrecatio  ad  Denm 
ft  pro  UHs  in  salutem  (Rom,  x,  i);  pro  iltis  scilioct, 
qui  occitleranl  Ghristum,  qui  *  proreclo  istum  quoqne, 
si  poteslas  daretnr,  occidcrent.  Pro  qualibus  et  Domi- 
niis,  cum  pendens  irrideretur  (Luc,  xxni,  54),  et  bea- 
tus  Stopliaiiut,  cum  lapidnrctiir  {Act,  vii,  59),  oravit. 

GAPUT  III.  —  5.  Istonim  sane  inOdelium,  quos 
vcl  Geniiles,  vel  jam  vulgo  usita:o  vocabulo  Paganos 
appcllare  consuevimus,  quoniam  duo  sunt  genera; 
niiiiro  eorum,  qui  superstitiones,  quas(a)  putanl,  Gliri- 
tti-inae  religioni  antcponunt;  alterum  eorum,  qui  nullo 
Higionis  noroine  obstricti  sunt;  ego  in  quibusdam 
libris,  qnos  de  Givitate  Dei  praenotavi,  qiiorum  ad  vos 
etistimo  jam  pervenisse  nolitiam,  et  quorum  adhuc 
reliquos,  si  Doroinus  vohierit,  absolvendos  in  mediis 
iiieis  occupationibus  molior,  adversus  primiim  istorum 
gcnus,  quod  Apostohis  notat,  ubi  dicit,  Quce  immotant 
gentes,  damoniis^  et  non  Deo  tmfito/an((I  Cor,  x,  20) ; 
vel  ccrtc,  ubi  dicit,  Cotuerunt  et  serviermtt  creatura 
potiiu  quam  Creatori  {Rom,  i,  95) ;  decem  vohimina 
non  parva  confeci,  quorum  priora  quinque  illos  rc- 
dargiiuni,  qui  propter  adipiscendain  vel  reiinendam 
bumanarum  rerum  islam  tcrrcnam  tcmporalemquc 
felicitatem,  non  uniiis  summi  ct  veri,  scd  multorum 
deorum  cultum  nccessarium  csse  conlendont.  Poste- 
riora  vero  alia  quiuque  conlra  illos  sunt,  qui  se  ad- 
versus  salutarem  doctrinam  tumiJius  el  inflatios  cx- 
tollentcs,  ad  beatitudincm,  quae  post  lianc  vilam  spc- 
ratur,  ctiam  pcr  dxmonum  multorumque  deonim 
cultiim  existimant  pervenire.  Ubi  et  nobilcs  eonim 
philosoplii  in  tribus  liis  (6)  quinque,  scd  ultimis  libris, 
rcfelluntur  a  nobis.  Gasteri  ab  iindccimo  quoi  essc 
potueriiii,  qiiorum  jam  tres  absolvi,  quartum  in  ma- 
iiibus  habeo,  ca  qux  nos  de  Givitato  Dei  tencmus  et 
credirous,  continebunt ;  ne  aliena  tantummodo  rcfii- 
tare,  non  etiam  noslra  ii^  hoc  operc  assererc  voluissc 
vidcamur.  Isle  autem  post  deccm  qiiartus,  idemque 
totius  opcris  quartus  dccimus  liber,  si  Dominus  vo- 
lucril,  eiiodatas  habebit  omnes,  quas  niihi  proposiii- 
stis  iii  vesira  cpistola,  quxsiioues. 

6.  Porro  cum  altcro  infidelium  gencre,  qui  vet  vim 
nuliam  esse  diviiiam  credunt,  vcl  ad  eam  res  huma- 
nas  perlincre  non  credunt,  nescio  ulrum  scrino  sit 
habcndus  de  aliqua  quxstionc  .pictatis ;  quamvis  noii 
Ibre  quisqiuim  nostris  tcmporibiis  (c)  rcperiatur  ila 
stultus,  qui  vel  in  corde  suo  dicere  audeat :  Non  est 
Dcm  (Pm^  XIII,  i).  Illi  autem  alii  stulli  non  desunt 
qui  dixerint,  Non  videtnt  Dominut  {Psat,  xciii,  7) ;  id 
•st,  providcnliam  siia^n  in  hxc  terrena  non  tcndit(</). 

f  Ila  cod.  Gottw.  Al  Edd.  suhseqiiei^,,  quem  profecto  is/t : 
perperam ;  non  enim  ait  Aug.  infkJeles  qiioquc  christum 
ocdsuros  tuisse  si  data  luisset  ipsis  potestas ;  sed  Judaeos, 
oociso  Christo,  Paiiluin  qnoque  oocisuros  iuisse  nisi  a  ccn- 
turione  prohibiti  fuissent :  ac  nihilominus  Apostolum  pro 
Jucfaeis  orasse,  niminim ,  nt  mox  siihditur,  pro  quaHbus  et 
nemihus,  cum  pendens  imderetwr,  et  beatus  stepnamtSt  cum 
lapidaretur,  orark, 

(a)  Fortet  quas  niagni  putant. 

IbS  Forte^  borum  quinque. 

\c\  serm.  60,  can.  2,  num.  3. 

id)  Forte^  noo  lntcii<lil :  ita  sonu.  60 ^  c.  9 ,  n.  5 ,  idcni 
an;wnentum  tractaos ,  ait :  «  ocolum  in  to  uoa  intendit 
I  l^^ui  qui  («cit  luum  ?^ 


1» 

Verumtamcn  fn  his  libris,  quos  toId  «I  lcfal  Ghariii 
vestra,  dum  («)  aaserit  Civius  Dei,  ihni  aolan  c« 
Deuro,  qtiod  natiira  insiinm  vlx  uHa  onqa&iii  cislirptt 
impiotas ;  scd  etiaro  rerom  hamananiin  earam  geRR 
ab  ipsa  institutione  hominnm  nscfue  nd  bealiicaate 
justos  cuni  AngeKs  sanctis,  et  damnandos  impioscBi 
angells  maKgnii,  si  Deos  volnerit,  el  qoilm  fotaini 
crcdibile  fict. 

7.  Non  itaque  ulterius  oneranda  esi  haee  epibioh, 
dilectissimi.  Ubi  enim  speretls  per  ministeriam  ao- 
sirum  nosse  quod  vuliis,  satis  diximns ;  el  eoaden  li- 
bros,  si  nondum  habetis,  ut  habere  possitis,  perm- 
ctum  fratrem  et  compresbjterum  mcam  Firmoa  % 
qui  vos  multuni  dUigit,  nobisqae  dillgcnlias  intinaTk, 
ut  vestrx  mutux  dilectioni  graiias  agal,  pro  nostix 
tcnuilatis  racultale  curavimus. 

DE  EPISTOLA  SUBSEQUENTE. 

(LlB    11  HETRACT.,  CAP.  XLYin.) 

Kodem  tempore  scripsi  etimn  librum  de  Conoelkst 
Donatistarwn^  propter  eos  qui  notebant  iiio$  ie^bus  iwh 
perialibus  corrigi,  Hic  liber  sie  tnctptl  :  c  Limdo^  et  gr^- 
iulor,  et  admiror,  i 

DE  CORKEGTIONE  DONATISTARUll 
LIBER, 

SEU 

EPISTOLA  CLXXXV(f). 
Aif^is/tniis  Bonifacio  {tribuno  ac  deninm  comiii  in  Afri' 
ca,exepist,  ^O)^  commonstrans  iiH  Donatistarum 
liiBresim  nihit  habere  commune  CHm  Ariana^  etqua 
moderalione  per  metum  lequm  imperiaiium  Iteeretki 
possunt  ad  Ecclenee  sodetatem,  reduci  :  tumnuiia  d$ 
Donalistarum  et  CireumceUionum  immaniiate^  ac  pa- 
slremo  de  peccato  in  Spirilum  sanetum  non  remitteiS' 
do,  Idem  argumentum  tractavit  in  epistota  93. 
CAPUT  PRIMUM.  — I.  Laudo,et  gratulor,  et  admi- 
ror,  fili  dileciissimeBoniraci,quodintercuras  bellorura 
ct  armorum,  vehenicnter  desideras  ea  nosse  quus  Dei 
s.unt.  Vere  hinc  le  apparet  etiam  de  ipsa  virtvie  mili- 
tari,  fidei  servira  (luain  hab.cs  in  Christo.  Ut  eif  o  brc- 
viter  insinuem  Dilcclioni  tux,  inter  Arhiiioniro  et  Do- 
natistarum  quid  intersit  errorem;  Ariaoi  Patris,  et 
Filii,  et  Spiritus  sancti  divcrsas  substanlias  esse  di- 
cunt :  Donatist.-e  autem  non  hoc  dicunt ,  scd  unain 
Trinitatis  substanliam  confilenttir.  Et  si  aliqui  ipso. 
rum  minorem  Filium  esse  dixerunt  quam  Patcr  est ; 
ejusdero  tamcn  siibstaiiti»  non  ncgarunt :  plurimi  vem 
in  eis  hoc  sc  dicunt  omnino  credcro  de  Patre  et  Filio 

*  m  hHJus  recensiooe  coUati  sunt  a,  bg.  bl.  bn.  c.  oc.  ff. 
g.  gv.  j.  s.  t.  vc.  duo  sb.  quinquc  v.  Am.  Bad.  Er.  ix)v. 

(a)  Ex  velusti  codicis  natis  fugientibus  quas  legentiuin 
oculi  assequi  non  poterant,  vocem  dum  condutam  esse  qosc 
minim  in  mod^m  oralioncm  cruciat  ac  derormat,  quidam 
susnicantcs  ccnseot  legendum,  quod  qtddem  asseru, 

(b)  Firmus,  de  quo  bic,  Arer  erat :  eum  AugiuUuus  som- 
ma  amidtia  complectel  aiur.  «lonasticam  ageliit,  si  tamen  ii 
e^  de  quo  llieronymus  ad  Augustinum  epist  81 ;  qoi  ali- 
quandiu  cum  eodem  HieroDymo,  Paula,  Euslochio,  et  aliis 
sanclis  Bethlehem  oommorsitus  est.  Certe  oonveraatio  ejus 
ex  hac  ipsa,  ncc  noo  ex  S48  epist.,  ooQflnniri  aflktim  potem. 

(c)  Alias  00 :  qu»  aolem  189  erat,  onuc  in  Appei|dice  cs^ 
4.  !!Cri|'ta  circa  an.  417. 


793  EPISTOLARUM  CLASSIS  IIL 

el  Spirilu  sancto,  quod  catholica  credit  Ecclesia .  Nec 
ipsa  cum  illis  vertitur  quaestio ;  sed  desola  communio- 
ne  infeliciter  litigant,  et  contra  unitatem  Chrisii  re* 
helles  inimiciiias  perversitate  sui  erroris  exercent. 
Aliquando  autem,  sicut  audivimus,  nonoulli  ex  ipsis 
volentes  sibi  Gothos  conciliare,  quando  eos  vidcnt 
aliquid  posse,  dicunt  boc  se  credere  quod  et  illi  cre- 
dunt.  Sed  majoruro  suorum  aucloriiaie  convincuntur ; 
quia  nec  Donalus  ipse  sic  credidisse  asseritur,  de  cu- 
jns  parte  sc  csse  gloriantur. 

%,  Nou  tc  autcm  ista  conlurbent,  (ili  dilcctissime. 
llaereses  enim  et  scandala  fulura  praedicta  sunt,  ut  in- 
ter  inimicos  crudiamur ;  ac  sic  el  Odes  ct  dilcctio  no- 
8tra  possit  esse  probatior  :  fldes  utique,  nc  ab  eis  dc- 
cipiamur;  dilectio  autem,  iitetiaro  ipsis  corrigendis, 
quantuin  possumus,  ronsulamus;non  solum  inslanles 
ne  infirniis  noceant,  atque  ut  ab  crrore  nefario  H- 
berentur,  sed  etiam  orantcs  pro  cis,  ut  apcriat  Domi- 
nus  illis  sensum,  et  inleHigant  Scripluras.  Quia  in 
tanctis  Libris  ubi  manifcsialur  Dominus  Chrislus,  ibi 
et  ejus  Ecclesia  declantur  :  isii  aiitem  mirabiii  cac- 
citaie,  cum  ipsum  Christuro  praeter  Scripturas  ncsciant, 
ejus  lamen  Ecclesiam  non  divinarum  Litterarum  au- 
ctoritale  cognoscunl,  sed  humanaruin  calumniarum 
\*aniuite  connngunt. 

3.  Agnoscuiit  nobiaoum  Christum  in  eo  quod  legi- 
tur,  Foderunt  mattu$  mea$^et  pede$  meos;  dinumerave' 
runt  omnia  ossa  mea.  Ipsi  vero  consideraverunt  el  con- 
ipexerunlme;  diviserunt  sibi  veslimenta  mea,  et  super 
vestetn  meam  miserunt  sortem  :  et  nolunt  agnosccre 
Ecdesiam  in  eo  quod  post  paululum  seqiiitur,  Com- 
memorabuntur  et  convertentur  ad  Dominum  umvcrsi  /f- 
K  *s  terrtB ;  et  adorabunt  in  conspectu  ejus  universes  pa- 
Iriee  gentium  :  quoniant  Domini  est  regnum^  et  ipse  do- 
minabilur  gentium  (Psa/.  xxi,i7, 18, i9, 28, 29).  Agno- 
scunt  nobiscum  Cbristum  in  eo  quod  legitur,  Dominus 
dixit  ad  mif,  Fi/tt«  meut  es  tu ,  ego  liodie  genui  te  :  et 
nolunt  agnoscere  Ecclesiaro  in  eo  quod  sequiiur,  Po- 
9tula  a  me^  et  dabo  tibi  gentet  haredilatem  tuam^  et  pos- 
$e$sionem  tuam  ternunos  terrm  (Psal,  ii,  7,  8).  Agno- 
scunl  nobiscum  Christum  in  eo  quod  ipse  Dominiis  iii 
Evangelio  loqnitur,  Oportebat  Christum  pati^  et  resur- 
§ere  a  mortuis  tertia  die  :  et  nolunt  agnosccre  Eccle- 
siam  in  eo  quod  scquilur,  et  prcedicari  in  nomine  ejus 
fHBnitentiam  et  remissionem  peccatorum  per  omnes  gen» 
teSj  incipientibu$ab  Jeru$alem  (Luc,  xxiv,  46,  47).  Et 
Innuinerabilia  sunl  lestimonia  Librorum  sanctoruin, 
qux  in  bunc  libruro  coarctare  non  debui.  In  quibus 
sicut  apparet  Dominus  Cbrisliis,  sive  sccundum  divi- 
nilatem  qiia  aequalis  est  Patri,  qui  tn  principio  erat 
Yerbum ,  el  Verbum  erat  apud  Deum ,  et  Deu$  erat 
Verbnm;  sive  secundum  susccptae  camis  hiiini(iialem, 
qiia  Verbum  caro  factum  e«/,  et  habitavit  in  nobi$  (Joan, 
I,  i,  14) :  sic  apparct  etiain  ejns  Ecclesia,  non  in  sola 
Afrlca,  sicut  isti  impudentissima  vanitaie  delirant, 
sed  toto  orbe  terrarum  diiTusa. 

4.  Testimoniis  enim  divinis  lites  suas  pnefernnt, 
qnia  tn  causa  Caeciliaiii  quondam  Ecclesiae  Carthagi- 
ucnsis  episcopi,  cui  criinina  objeccnint  quae  ncc  |iq- 


794 
tiierunt  probarc  nec  possunt,  se  ab  Ecclesia  catholic^i, 
hoc  est,  ab  unitate  omnium  gentium  ,  divisenint. 
Quamvis  et  si  vcra  essent  qiiae  abeis  ebjecta  sunt  Cas- 
ciliano,  et  nobis  possent  aliquando  monttrari,  ipsiim 
jam  mortuuro  analbemalizaremus  (a)  :  sed  lainen  Ee- 
clesiam  Cbrisli,  quae  non  litigiosis  opinionibus  fingi- 
tur,  sed  divinis  attcstationibus  comprobaiur,  proptcr 
quemlibet  hominem  relinquere  non  debemiis;  quia 
bonum  est  confidere  in  Domino,  quam  confidere  in 
homlne  (P$al.  cxvii,  8).  Neque  enim,  quod  sme  In- 
juria  innocentl.T  illius  dixerim,  si  peccatil  Cai^cilianus, 
idco  haercditatem  siiam  perdidil  Christiis.  FacHc  est 
homini,  seu  vera,  seu  falsa  de  allero  hoininecredero; 
9cd  scelcratae  iinpudenlix  est,  propter  rrimina  honii- 
nis,  quT  orbi  lcrrarum  non  possis  ostendere ,  com- 
munionem  orbis  terrarum  velle  damnare. 

5.  Ulrum  Gcciiianus  a  traditoribus  divinorum  Co- 
dicum  rueril  ordinaius,  nescio;  non  vidi,  ab  inimicis 
ejus  audivi  :  non  milii  de  Lege  Dei,  non  de  prxconio 
Prophetarum,  non  de  sanctiuite  Psalmonim,  non  de 
Apostolo  Christi,  non  de  Christi  eloquio  recitatur. 
Eccli*siam  vero  toto  lerrarnni  orbe  dilTusam,  cui  non 
communicat  pnrs  Donaii,  universaruro  Scripturarum 
teslimonia  consona  voce  proclamant.  In  $emine  tuo 
benedicentur  omne$  gente$,  Lex  Deidixil  (Cen,  xxvi,  4). 
Ab  ortu  $oli$  u$que  ad  occa$umy  $acrificium  mundum  of- 
fertur  nomini  meo;  quoniam  glorificaium  e$t  nomen 
meum  in  gentibu$,  pcr  Prophetam  Doroinus  dixit  ( JTa- 
heh,  1,  41).  Dominabitura  nwri  u$que  ad  mare,  et  a  fu- 
mine  usque  ad  terminos  orbi$  terrarum,  pcr  Psalmum 
Doininus  dixit  (P$al.  lxii,  8).  Fructifican$  et  cre$cen$ 
in  univcr$o  mundo^  pcr  Aposlolum  Dominus  dixil  (Co- 
lo$$.  1, 6).  Eriti$  mihi  te$te$in  Jeru$aiem^  et  m  tota  Ju- 
dma,  et  in  Samaria,  et  u$que  in  finee  terrm,  Filius  Dei 
ore  suo  dixit  (Act,  i,  8).  Cascilianus  Ecclesi»  Cartba- 
ginensis  episcopus  humads  litibus  accusaiur :  Eccle- 
sia  Christi  in  omnibus  gentibus  conslituU,  divinis  vo- 
cibus  commendatur.  Ipsa  pielas,  veritas,  charitas,  nos 
non  pennittit  contra  Caccilianum  eorum  hominum  ac- 
cipere  testimonium,  quos  in  Ecclesia  non  videmus  cui 
Deus  perhibet  lesiimonium  :  qui  enim  divina  icsli- 
monia  non  scquunlur,  pondus  humaiii  testimonii  per- 
diderunt. 

CAPUT  il.  —  G.  Addo  quod  Caeciliani  causaro ,  ipsi 
ad  imperaloris  Constantini  judicium  accusando  mise- 
runt;  imo  vero  ipsum  Ca.'ciliaiium  post  episco()alia 
judicia  (6),  ubi  cum  opprimere  non  potucruniy  ad  su- 
pradicti  imperaioris  examen,  pertinacissimis  persecu- 
tionibus  perduxerunt.  El  quod  in  nobis  modo  repre- 
hendunt,  ul  decipiant  imperitos,  dicentcs  iion  del>ero 
cbristianos  contra  inimicos  Christi  aliquid  a  christia- 
iiis  imperatoribus  poslulare,  ipsi  priores  fecerunl 
Quod  ctiam  in  collaiiooe  quam  siroul  apiid  Cartliafk- 
nem  habuimus,  negarenon  ausi  sunt :  imo  et  glorinri 
ausi  sunt  qnod  apud  Imperatorem  inajores  corum  cri- 
minaliier  C  ixilianum  fucrint  insccuti ;  insuper  adden- 


(a)  Prodiicu  fuit  haec  epistola  in  quinta  Synrde,  ooHat.  5, 
cum  de  Tbeodoro  MO|)Suesteno  agcretur,  quarePeUirqtte  au 
is  nofisct  post  olrittun  Uamnari. 

\b)  Roiiianum  et  Arelalense. 


T95 

tes  uieiMlaciiim,  (|tiod  eum  Uric  viceriiil  fecerintque 
damnari.  Quomodo  ergo  ipsi  Don  sunl  persccutoret» 
qui  cum  accusando  persecuii  sinl  Cscilianum,  ei  ab 
60  rueriot  superati,  ralsam  sibl  gloriam  invpudenlissi- 
mo  mendacio  arrogare  Toluerunt ;  non  solum  culpam 
non  putantcs,  verum  eiiam  pro  sua  laude  jaclantes, 
si  prohnrent  C.TCiliaiium  mnjoribus  suis  accusantibiis 
Aiissedamnaium7Queniadmodum  aulem  in  ipsacolla* 
tione  modis  omnibus  vlcti  sint,  quoniam  valde  prolixa 
suiit  Gesta,  el  tibi  aliis  rebus  Roman»  paci  necessariis 
occupaio,  muitum  est  ut  legantur,  Breyiarium  (a)  eo- 
runi  tibi  legi  forsitan  poterit,  quod  credo  liabere  fra* 
Irem  et  coepiscopum  meum  Optatum ;  nut  si  non  ha- 
bct,  potest  racillime  accipere  dc  Ecclesia  Sitifensi  * : 
quaiido  quidem  eliam  liber  iste  jam  sua  prolixitaie 
curis  tuis  rorsitan  onerosus  est. 

7.  Hoc  enim  coniigit  Donatistis,  quod  accnsatori« 
btissancti  Danielis.  Sicutenim  in  illos  leones  (Doii.ti, 
S4),  sic  in  islos  conTcrsn  sunt  leges  quibus  innocen- 
tem  opprimerc  Tolnerunt ;  iiiAi  quod  propier  miseri- 
cordiam  Christi ,  magis  pro  eis  tunl  islx  leges,  qu£ 
illis  Tidentur  adversae  :  quoniam  multi  per  illas  cor- 
redi  sunl,  ei  quotidie  corriguntur ;  el  se  esse  corre- 
ctos,  atque  ab  illa  furiosa  pernicie  liberatos  gratias 
agunt.  £t  qiii  odcrant  diligunt,  niolcsiasque  sibi  fuisse 
saluberrimas  lcges,  qtiantum  in  insania  dclcstabanUir, 
tanium  rcccpta  sanilale  gratulantur;  et  in  residuos, 
cuin  quibiis  fuerant  pcriiuri,  jum  simili  dilectione  no- 
biscum,  ut  pnritcr  insiemus  ne  illi  pcreant,  cxcitan- 
tur.  Molestus  cst  enim  et  mediciis  furenti  phrenelico, 
et  patcrindiscipliiiatorilio;  ille  ligando,  iste  cxdendo; 
sed  ambo  diligendo.  Si  auiem  illos  negligant,  et  per- 
ire  permitlant,  isla  potius  mansuetudo  falsa  criidelis 
cst.  Si  cnim  cquus  ei  mulus,  quibus  non  est  iotellectus, 
morsibus  ct  calcibus  resistunt  hominibus  a  quibus 
eorum  curanda  vulncra  conlrectantiir ;  et  cum  inter 
dentcs  eonim  et  calces  sxpc  hoinines  periclitcntur,  el 
aliquando  vexcnlur,  non  lamcn  eos  descrunt,  donec 
per  dolores  et  molestias  medicinales  rovoceni  ad  salu- 
tom  :  qiiaiito  magis  homo  ab  homine,  el  frater  a  fra- 
tre,  ne  in  xtcrnum  pcucat,  Bon  cst  deserendus,  qul 
correctus  inlelligcre  potesl  quanlum  sibi  prxstabalur 
iHuieflcium,  qiiando  se  persecuiionem  perpeti  qocre- 
batur  ! 

8.  Sicut  ergo  Apostolus  dicit,  InfaligahHti^  cum  lem' 
pu$  habemut^'  opercmur  bonum  ad  omne${  Galat.  ti, 
40)  :  qui  possuot,  catholiconim  pncdicalorura  *  ser- 
monibus ;  qui  possunt,  cntholicorum  principum  legi- 
bus ;  partim  per  eos  qui  divinis  admonitionibus,  pnr- 
tim  per  eos  qui  jussis  imperialibus  pareni,  omncs  ad 
salutem  vocentur,  omnes  a  pemicie  rcTOcentiir.  Qiiia 
et  imperatores  quando  pro  ralsiiate  contra  veritatem 
constituunt  malas  legcs,  probantur  bene  credentes,el 
coronanlur  pcrscverantes  :  quando  autem  pro  verita- 
le  coDlra  falsitatem  conslituuntbonas  lcges,  lerrcntur 
8.x*vicntc8,  et  corrigunlur  inteHigentes.  Quicumque 


*  Kdd.,  siffeeful.  At  Mss.  trededm,  sitifeiuu 

*  EdiL,  profceiaorum.  AL  Nss.  plcrique,  prwdicctonan* 

ifi)  Brcvkulus  coUalionis  cxstat  totn.  7« 


S.  AUCUSTL'!!  EPISGOPI  TK 

ergo  legibus  Imperatmnm,  qa.e  conln  feriiatea  U 
feruntur,  oblemperare  non  Tuii,  aequlril  gnnde  fn- 
niium  :  qnicumque  aatem  legibos  impenuomm,  qv , 
pro  Dei  Tcritate  ferunlar,  olitempenire  im  tiiIi,  a^ ' 
quirit  grande  sapplicinro.  Nam  el  lemporilm  Frayht- 
tarum  omnes  reges  qui  in  populo  Dei  non  prahihn- 
runl  ncc  eTerleranl  qaae  oonira  Dei  praccepla  Akm 
inslitula,  calpaRtur ;  el  qoi  prohibucrunl  el  everte- 
runt,  superaliorum  neriu  laudaiiUir.  El  rexNahi- 
chodonozor,  com  serTus  esaei  idolonim,  oontlitoiia- 
crilcgam  legem  ut  simulacmm  odorarelar  ;  ted  ejis 
impix  constilutioni  qui  obedire  noluerani,  pie  fidelh 
lorque  recerunt :  idem  tamen  rex»  diTino  eorredM 
miracolo,  piam  ei  laudabilem  legem  pro  Terilale  con- 
stituil,  ot  quicumque  dicerol  blasphemiom  in  Ikm 
Terum  Sidrac,  Misac,  el  Abdenago,  com  dooMi  soi 
penitus  interiret  ( Dan.  iii,  5,  06).  Hanc  legem  si  qa 
conlempseranl,  ei  id  quod  raer.ii  consiiuilom  merilo 
perpcs:i  sont,  debaeronl  dicere  qood  ioli  dicoot,  le 
Jusios  esse,  quio  ex  lege  regis  peneculioocm  patie- 
banlur  :  qood  otique  dicerenl,  si  ila  inaanirenl,  sic- 
oli  isti  iiiMniimt  qoi  diTidonl  membra  Chrislif  el  exsif- 
flant  SocramcBla  Cbrisli,  el  de  persecoUoiie  glomnmr; 
quia  prohibentur  ista  faccre  legibus  imperalonoi, 
qiias  consiiiucrunt  pro  uniiaie  Gliristl ;  el  jadant  £y- 
laciier  innocentiam  suam.  ei  quam  non  possont  a 
Domiiio  accipere,  ab  bominibos  qoxnint  martjrum 
gloriam. 

9.  Veri  aotem  martyres  illi  sonl,  de  quibos  IkHol- 
nus  ail,   Beati  qtii  p€r$eculionem  patimntmr  propltr 
ju$titiam  ( Matlh.  t,  f  0).  Non  ergo  qui  propler  iniqui- 
laicm,  et  propter  chrisiianae  unitatis  impiam  diTisie- 
nem,  sed  qui  propler  josiitinm  persecotionem  palion- 
lur,  hi  marlyres  Tcri  sunt.  Nam  el  Agar  passa  esl  per- 
secutionem  a  Sara  ( Gennt.  xti,  6) ;  el  illa  erat  sanda 
qux  facicbal,  illa  iniqua  qu»  patiebator.  Numquid 
huic  persecutioni  quam  passa  esl  Agar,  comparandus 
cst  sanctus  David  quem  persecutos  esl  iniquos  SauJ 
( I  Reg.  xTui,  xix,  et  $tiq.)  ?  Yalde  utique  dislai,  noa 
quia  paliebaliir,  sed  qiiia  propler  justiliam  paliebai- 
lur.  Et  ipse  Dominus  cum  lalronibus  cmcifixus  esi 
( Lair.  XXIII,  S3 ) :  sed  quos  passio  jungeiMil«  caosa 
separabal.  Ideo  in  Psalmo  tox  illa  inlcUigciida  esl  tc- 
rorum  martyrom,  voleniium  se  discemi  a  mariyribos 
(alsis,  Judica  me,  Deu$,  et  tU$cerne  cau$am  meom  de 
gente  non  $ancla  ( P$aL  xui,  i )  :  non  dixit,  Disccnie 
jKRnam  mcam;  scd,  ii$cerne  cau$ttm  meam,  Potesi 
cniin  essc  impiorum  similis  poena,  scd  dissirailis  esl 
nmrtyrum  causa ;  quorum  el  illa  tox  cst,  Injuste  per^ 
$ccuti  $ttnt  me,  adjuva  me  (  P$al.  cxTin,  86 )  :  ideo  se 
digiium  existimavit  qui  adjuTaretur  juste,  qoia  illt 
pcrsequebanlur  injusie ;  nam  si  juste  illi  peiseque- 
renlur,  non  fueral  adjdvandus,  sed  corrigendus. 

10.  Si  autcm  puiant,  quod  ncmo  possil  josie  sii- 
qucm  pcrscqui,  sicul  in  collalione  dixcronl,  iilam 
csse  veram  Ecclesiam  qiuc  persecutioiiem  palitiu'» 
non  quas  (acit ;  omillo  dicere  quod  superius  comme- 
moravi,  quia  si  iia  csl  ul  dicunt,  Goicilianus  ad  vcram 
Kcclesiam  pcrlinebal,  quando  eum  majorcs  illorani 


797  EPISTOLARUM 

Qsqueail  Impentoris  judiciuin  aceusando  pcrseque- 
bantmr.  Nos  cnim  dicimus  ideo  illom  ad  Tcram  Ecclc- 
siam  pertinuisse,  non  quia  pcrtecurioncm  patiebatnr, 
tcd  quta  proptcr  justitiam  patiebatnr;  illos  autem 
Meo  foisse  abalienatos  ab  Ecclesia,  non  quia  perse- 
quebantur,  scd  qiiia  injuste  persequcbantur  :  nos  ita- 
qoe  hoc  dicimus.  lili  vero  si  non  quxrunt  caosas  qua- 
rc  quisque  faciat  persccnlionem,  rel  qnare  patiatur, 
sed  hoc  putant  esse  signum  Tcri  Christiani,  si  pcrso- 
cntionem  non  faeiat,  scd  patiaiur ;  sine  dubio  Ga^i- 
lianum  in  ea  dcflnilionc  constitaunt,  qui  non  racielKit, 
ted  patiebatur  :  niajores  autem  suos  ab  ea  dennilione 
foras  mitinnt,  qui  faciebanl,  non  patiebantur. 

41.  Sed  hoc,  ut  dixi,omitto;  illud  dico  :  si  Eccle- 
shi  Tcra  ipsa  cst  qux  perseciitioncm  paiitnr»  non  qu» 
feeit ;  qnaerant  ab  Apostolo  qoam  Ecclcsiam  signiff- 
cabat  Sara»  quando  persecutionem  faciebat  ancill». 
Liberam  quippe  matrem  nostram,  ccelestem  Jerusa- 
lom,  id  est  Teram  Dei  Ecclesiam,  in  illa  muliere  dicit 
fuisse  flguratam»  qus  affligebat  anclllam  ( Go/ol.  ir, 
%i'Z\ ).  Si  autem  mclius  discutiamos,  magis  illa  per- 
teqoebatur  Saram  superbiendo,  qnam  illam  Sara 
coercendo  :  illa  enim  dominae  faciebat  injuriam,  isia 
imponebat  superlMe  disciplinam.  Deinde  quxro,  si  bo* 
ni  et  sancti  nemini  raciunt  persecutionem»  scd  tan- 
tummodo  patiuntur,  cojus  putant  csse  in  Psalmo  to- 
eem,  ubl  legilur,  Persequar  immko9  meos,  H  eomprt' 
kendam  illos,  et  non  contertar  donec  deftdant  (  Pm/. 
iTii,  58 ).  Si  crgo  Tcram  dicere  tcI  agnosccrc  toIo- 
rous,  est  persecuiio  injusta,  quam  faciunt  impii  glccle- 
tiae  Gbristi ;  el  est  jusia  pcrsecutio,  quam  faciunt  im- 
piis  Ecclesi»  Ghristi.  Isu  iuque  beata  estquae  pcrso- 
cutionem  patiiur  propter  justitiam ;  illi  vero  miseri 
qui  persecutionem  patiuntur  propter  injustitiam.  Pro* 
inde  itta  persequiiur  diligcndo,  llli  saeTiendo ;  isU  ut 
corrigal,  ilii  ut  eTcrlant ;  isu  ut  rcTocct  ab  crrore, 
illi  ut  pnccipitent  in  errorem  :  denique  ista  persequi- 
lur  inimicos  et  comprehendit,  donecdenciant  in  Tani- 
tatc,  ut  in  Teriiate  proflciant;  illi  autem  retribuentcs 
niala  pro  bonis,  quia  cis  consulimus  ad  aetemam  sa- 
lulcm,  eiiam  tcmpnralem  nobis  C4>nantur  anrerre,  sic 
amantcs  homicidia,  ut  in  sclpsis  ea  perficianl,  quan- 
do  hi  aliis  perpctrare  non  possunt.  Sicol  enim  chari- 
tas  laborat  Ecclesiae  sic  eos  ab  illa  perditione  libera- 
rc,  ut  eorom  nemo  inoriatur ;  sic  eorum  laborat  furor 
aut  nos  occidere,  ut  siuc  crudeliutis  pascant  libidi- 
nem,  aut  etiam  seipsos,  ne  perdidisse  videantur  occi* 
dendorum  hominum  potesutem 

GAPUT  III.  — 12.  Qui  autem  nesciunt  consuctu- 
iMnero  illorum,  pulant  cos  roodo  seipsos  occidere, . 
qnando  abeorum  insanissima  dominatione,  per  ocea- 
sionem  legum  istarum  qux  pro  unilate  sunt  conslitu- 
tac,  Unti  populi  liberanlur.  Qui  autcm  sciunt  et  antc 
ipsas  lcges  quid  facere  solcant,  non  eorum  miranlur 
mortes,  scd  recordantur  morcs ;  maxime  quando  ad- 
huc  cultns  fuerat  idolorum,  ad  Paganorum  celcherri- 
inas  solemniiatcs  ingcntia  turl)arum  agmina  Tcniebant, 
lon  ut  idola  frangerent,  scd  ut  intcrflcerentur  a  cul- 
toribus  idolorum.  Nam  iliud  si  acccpla  legi^ma  potc- 


GLASSIS  HL  70g 

sute  facere  Tcllent,  si  quid  eis  aocidisset,  possenl  ha- 
bcrc  qualcmcumqne  umbRim  nominis  martyruro ;  sed 
ad  hoc  soluro  veniebant,  ut  intcgris  idolis  ipsi  perime- 
rentur  :  nam  singuli  quique  Talentissimi  juTcnes  cul- 
tores  idolorum,  quis  quot  occiderei  ipsis  idolis  voTcre 
consue\'erant.  Quidam  eliam  se  trucidandos  armatis 
Tiaioribus  Ingerebant,  percussuros  eos  se,  nisi  ab  eis 
perimerentur,  terribilitcr  comminantcs.  Nonnunquam 
eta  judiclbus  transeuntibiis  extorquebant  Tiolenier,  ut 
a  camiflcibus  vcl  ab  offlcio  ferireniur.  Unde  quidam 
illos  sic  illusisse  pcrhibctur,  nt  eos  Unqoam  percu- 
tiendos  ligari  ct  dimitti  juberel,  atque  iu  eorum  im- 
peium  incmentus  et  ill;esus  evaderet.  Jamvero  pier 
abrapU  pnrcipitia,  per  aquas  ct  flammas  oecidere 
teipsos,  quotidianus  illis  ludus  fult.  Hsec  enim  eos  trui 
mortis  genera  diabolus  docuit,  ul  mori  volentes,  quan- 
do  non  invcniebanl  quem  terrerent,  ut  ejus  gladio  feri- 
rentur,  per  saxa  se  mitterent,  aut  ignibus  gurgitibus- 
qnedonarent.  Quis  antcm  illos  hnc^c  docuisse  creden- 
dusest,  possidenscor  eorum,nisi  ille  qni  et  Salvalori 
nostm,  ut  se  de  pinna  tcmpli  prxcipiuret,  lanquaro 
de  L.cge  suggessit(  Ltic.  iv,  9)  ?  Giijns  siiggestlonero 
a  se  ntique  prohiberent,  si  magistruro  Christuro  in 
corde  portarcnt.  Sed  quia  in  so  diabolo  potius  dede- 
mnt  locum,  aot  sic  pereont  qoemadmodom  grex  ille 
porcomm,  quem  de  monte  in  mare  turba  dxmonum 
dejecil  ( Mare.  v,  13 ) ;  aut  illis  mortibus  erepti,  ei 
pio  matris  Catholicae  grcmio  collccli,  iu  liberantur, 
qiicmadmodum  csl  a  Domino  liberatus,  quem  pater 
cjus  a  dxmonio  sananduro  obtolil,  dicens  quod  ali- 
qoando  cadere  in  aqtiam,  aliqoando  in  ignem  soleret 
(Matth.  XVII,  U). 

15.  Unde  magna  in  eos  fit  misericordia,  com  eiiain 
per  istas  iroperatoraro  leges ,  ab  illa  secu ,  nbi  per 
doclrinas  daeroonioram  mendaciloqooram  mala  isu 
dldicernnt,  prius  eriplunlur  iiiviti,  ut  in  Catholica 
postea  bonis  pneceptis  et  moribus  saiientur  as^ucti. 
Nam  multi  eorum  qoorum  jain  in  unilatc  Christi,  pi«ro 
fldei  fervorem  charitatemqnc  miramiir ,  cum  magna 
Lctitia  Dco  gralias  agunt  qund  illo  crrore  caraerant, 
nbi  mala  isu  bona  puUvcrunt  :  qiias  gratias  roodo 
Tolcntcs  non  agerent,  nisi  prius  etiam  nolentes  ab  illa 
ncfarit  sodeute  discedercnt.  Qiiid  de  illis  dicamuty 
qni  nohis  qnotldie  confiientur  quod  jam  olim  volebant 
esse  catholici ;  ted  inter  eot  liabiiabant,  inter  quos  id 
quod  volebant  esse  non  potcrani  per  inflrmilatem  li- 
moris ,  ubi  si  iinum  verhum  pro  Catholica  dicerent, 
et  ipsi  et  domus  eoram  funditos  everterenlor?  Qoit 
cst  lam  dcmens ,  qui  negct  istis  debolsse  per  jussa 
impcrialia  subvcniri ,  nt  de  Unto  emerentor  malo, 
diim  illi  qoos  timebant  timere  cogontor,  et  eodem 
timorc  aot  eliam  ipsl  corriguntur ,  tot  certe  coro  tc 
correctos  esse  confingunt,  correctis  parcunt,  a  quibut 
antca  timebantur? 

II.  Si  autem  seipsos  ocddere  volnerint,  ne  illi  qui 
liberandi  sunt  libcrentur,  et  eo  modo  liberantioro 
tcrrere  picUlcro ,  ut  dum  tiroetur  ne  quidam  perdiii 
pcreant,  non  eroanUir  perdrUoni,  qoi  vel  jam  nole- 
baiit  pcrirc»  vcl  coerciti  potcrant  non  pcrirc;  quid 


TW 


S.  A13GUSTLM  EPiSCOPI 


liic  agii  chnritas  chriilijna ,  pracsenini  cuin  illi  qui 
suas  roortcs  TolunUrias  el  ruriosas  niinanlur ,  in  po- 
pulorum  liberandorum  comparatione  perpauci  sini? 
Quid  agit  ergo  fraiema  dilectio?  utnim  dum  paucis 
transiiorios  ignes  metuit  camiiiorum ,  dimiltit  omnes 
selemis  ignibus  gehennaram ;  et  tam  multos  vel  jam 
Tolenlcs,  vel  postea  non  valenics  per  caiholicam  pa- 
cem  ad  viiam  venire  perpeiuam,  relinquit  in  inleritum 
sempitemutn,  cavendo  ne  quidam  voluntario  morian- 
lur  intcritu,  qni  vivunt  ad  impedimcntum  salutis 
aliomm ,  quos  non  permiltunt  secuiidum  Gbrisii  do- 
ctrinam  vivere ,  ut  eos  doceant  quocumque  tempore 
secundum  consuetudinem  doctrinx  diabolic^e  ad  eas, 
quae  in  illis  niodo  timentur ,  niorles  voluntarias  fesli- 
nare  ?  an  potius  conservat  quos  potcst ,  etsi  sponte 
pereant  quos  conservare  non  potesl?  Ut  enim  omncs 
Tivant,  ardeiiier  exoplat ;  sed  omnes  ne  pereant,  plus 
laborat.  Gratias  auiem  Domino,  quod  et  apud  nos, 
non  quidem  in  omnibus ,  sed  valde  bi  pluribus  locis, 
ei  per  alias  Africae  partes ,  sine  ullis  istorum  insano* 
rum  mortibus,  pax  catholica  cucurrit,  et  currit.  Ibi 
autem  illa  funcsta  contingunt ,  ubi  est  tam  furiosum 
et  inutile  hominum  genus ,  qui  et  aliis  temporibus 
•adem  facere  consueverunt. 

CAPUT  IV.  — 15.  Et  prius  quidein  quam  ist(c  lcges 
a  catholicis  imperatoribus  mitlereutur,  pacis  atque 
«lutatb  Cliristi  paiilalim  doctrina  crescebat,  el  in  eam 
quisque  sicut  discebat,  et  volebat,  et  poterat,  ex  ipsa 
parte  transibai;  cum  tamen  apud  illos  perdilorum 
bominum  demeniissimi  greges  in  diversis  causts  quie- 
tcm  iDnocentium  periurbarent.  Qiiis  non  dominus 
servum  suum  timcre  compulsus  esl,  sl  ad  illorum 
patrocinium  confugisset?  quis  eversori  miiiari  saltein 
audcbat  *  ?  quis  consuroptorem  apothecarum ,  quis 
qtiemlibet  poterat  exigere  debitorem,  auxilium  eomm 
derensionemque  poscentem  ?  Timore  fusiium  et  incen- 
diurum  inoriisque  prxsentis,  pessimorum  servorum, 
ut  liberi  abscedereiit,  tabulae  rrangebantur.  Extorta  de- 
bitoribus  Ghirographa  reddebantur.  Quicumque  dura 
illorum  verba  conlem|)serant ,  durioribus  verberibus, 
quod  jiibebant,  racere  cogebantiir.  Innocentium  qui 
eos  offenderant ,  dorous  aut  deponebantur  ad  solum, 
aut  ignibus  cremabaniur.  Quidam  patresramilias  lio- 
nestn  loco  nati ,  et  generoso  cultu  cducati ,  vix  vivi 
post  eoruin  cxdes  ablali  sunt ,  vel  vincii  ad  roolam, 
et  eam  in  gyrum  ducere,  tanquam  jumenla  contempii- 
bilia ,  verbere  adacti  suni.  Quod  enim  de  legibus  au- 
xilium  a  civilibus  potcstalibus  advcrsus  eos  aliquid 
valuii?  quis  in  prxscniia  eoram  orficialis  anhelavit? 
quis,  quod  illi  noluisscnt,  exaclor  exegii?  quis  eos 
qiii  eorum  cxdibus  exstincti  sunt ,  viiidicare  tcntavii, 
aisi  qiiod  propria  de  illis  poenas  poscebat  insania,  cum 
alii  provocandis  in  se  gladiis  hominum ,  quos ,  ut  ab 
eis  rerireniur,  inorte  terrcbaiii,  alii  pcr  varia  prxci- 
pitia,  alii  per  aqiias,  alii  per  ignes  se  in  mories  vo- 
luniarias  usqiicquaque  miticbant,  el  anima*-  rcrales 

*  Am.  Bsd.  Er.  el  Mss.  plures  :  ^udebal  auctori  quU  ctM- 
tumptorem.  Forte  pro,  auacbal  aui  prohiheri  consuntptorem : 
•t  paulo  post  vss.  habent,  apothecarium. 


a  se  sibi  illatis  suppliciis  pnijicielMiiil  f 

16.  llorrebant  ista  plurioii  in  ipsa  sopersiiiioie 
h.Tretica  constituti ;  et  com  inoocenliae  sux  soflieoi 
arbitrarentur  quod  sibi  talia  displicerenl ,  dioebatv 
eis  a  catliolicis  :  Si  innocentism  Teslram  mala  istaain 
polluunt,  quomodo  dicitis  orbem  cbrisUaniun  velU- 
sis,  vel  certe  ignotis  Cacciliani  peccaiis  esse  pollotMa! 
quomodo  vos  nerario  scelere «  ab  anitale  catholio, 
tanquam  ab  area  domioica  separaiis,  quae  osqQeal 
tempus  ventilationis  necesse  est  ul  habeat  et  fraflNs* 
tum  in  horreo  recondendum ,  et  paleam  ignibus  cftH 
sumendam  (Ifa/lA.iii,  12  j  ?  Atque  ita  quibosdam  niii 
reddebaiur,  ot  aliqoi  ad  onilatein  caifaolicam,  etiaa 
inimiciiias  perdiiorum  parati  susliiieie,  trausirai; 
sed  plures ,  quamvis  id  vellent ,  eos  laincn  lioiiiines, 
quibus  tanta  ruerat  licentia  Keviendi,  inimicos  racere 
non  audebant :  nonnulli  quippe  illos ,  com  ad  noi 
transissent,  crudclissimos  passi  sonl. 

17.  Accidit  eiiam  ut  apud  Carlhaglnem  qoemdHi 
diaconum  suum,  nomine  Maximianom,  contra  episoo- 
pum  suum  supcrbienlem ,  quidam  episcoporum  ejos- 
dem  partis,  racio  scliismate  ^t  in  plcbe  Carthaginis 
divisa  parle  Donali  ordinareni  episcopum  contra  epi- 
scopum.  Qtiod  cum  eorum  pluribus  dispiiceret,  eanh 
dem  Maximianum  cum  aliis  duodecim  qui  ejos  onJi- 
nationi  pnesentes  affuerani,  damnavcrunl,  cxteris 
autem  ad  eamdem  societatem  schismatis  pertiiieiiii- 
bus,  die  constiluto,  racultaiem  rcdeundi  dederust 
Sed  poslea  ex  ipsis  duodeciin  quosdam ,  et  ex  illis 
quibus  dilatio  daia  ruerai,  posi  diera  positum  redeoa- 
tes,  propter  pacem  siiam  iii  suis  honoribos  suscepe- 
runt;  et  quoscumque  extra  ipsorum  commonioneai 
damnaii  baptizaverant ,  rebaptizare  non  ausi  sonl. 
Coepit  hoc  eorum  racium  conira  illos  pro  Catholica 
roulium  valere,  ut  ora  eorum  penitus  clauderentar. 
Quae  res  cum  ( sicut  oportcbai )  ad  sanandos  ab  scbf- 
smate  animos  hominuro  spargeretur  inslaniius,  ei 
quaqiiaversum  poierat ,  caiholicorom  semionibus  as 
dispulationibus  monstraretur  cos  pro  pace  Donali  et 
dainnatos  suos  in  honorem  suum  iniegrum  soscepisse, 
ei  baptismum  quem  damnali  vel  etiam  dilati,  roris  ab 
Ecclesia  eorum  dederant,  non  ausos  ruisse  rcscindere; 
et  orbi  terrarum  contra  pacem  Glirisii  contaminatio- 
nem ,  nescio  quorum ,  objiccre  peccaiorum  ,  ct  eva- 
cuare  baptismum  in  illis  qtioque  Ecclesiis  datum,  unde 
in  Arricam  venit  ipsum  Evangelium  :  plurimi  confoii- 
debantur,  et  nianiresia  veritaie  erubescentes  corri- 
gebaniur,  solilo  crebriiis,  et  mulio  magis  tibicuniqiie 
ab  eorum  sxvitia  rcspirabat  aliquanta  liberias. 

18.  Tum  vero  illi  sic  exarserunt,  et  taittis  siint 
odionim  siimulis  incitaii ,  iit  conira  eorum  insidias 
alque  violeniias  el  aperiissima  lairocinia ,  vix  u\Ut 
nostne  communionis  Ecclesiae  possent  esse  secur»« 
vix  ulla  via  iola  qiia  iter  agerent  quicumque  advcrsut 
eorum  rabiein  pacem  caiholicam  prxdicarent,  eo- 
riimquc  demeniiam  perspicua  veritate  convincerenl. 
Usquc  adeo  prorsus  iion  solum  laicis ,  vel  quibuslibet 
clcricis,  sed  ipsis  quoque  episcopis  calholicis  quodaro- 
modo  pro|M>ncbalur  diu*a  condiiio.  Aut  cnim  taceodi 


Ml  £PlSTOLAIVUM 

mt  teritas,  aal  eoruro  iminaniias  pcrfereiiila.  Sed  si 
veriias  taceretur,  non  solum  nemo  fuerat  ejus  silen- 
lio  liberandus,  sed  multi  eliain  ilioruin  scductioiie 
|)crdendi :  si  aolem  veritaiis  prxdicatione  fiiror  eoriim 
ad  saeviendum  provocnrelur,  aliquibus  libenilis  no- 
•Irisque  flrmatis,  nirsiis  a  seqiieDda  veriuite  formido 
knpedirct  infirmos.  Gum  igitur  liis  angustiis  afQigere- 
lur  Ecclesia ,  quisquis  existimat  omnia  potius  susti' 
penda ,  quam  Dci  auxilium ,  ut  pcr  chrisiianos  impe- 
ratores  ferrctur,  fuisse  poscendum,  pamm  aitenditnon 
bonam  de  iinc  negligentia  rcddi  potuisse  raiionem. 

CAP.  Y.— 19.  Quod  enim  dicunt  qui  conira  suas  iin- 
piclateslt  gos  juslasinslitui  nolunt,  non  pctiisse  a  regi- 
bus  tcrrue  Apostolos  Ulia,  non  conslderant  aliud  fuisse 
limc  tempiis,  ct  omnia  suis  temporibus  agi.  Quis  enim 
tunc  in  Clirislum  crediderat  imperator,  qiii  ei  pro 
piclale  conlra  iinpictatcm  leges  ferendo  scrviret, 
qiiando  adhiic  illud  prophcliciim  complebalur ,  Qnare 
fremuerunl  genles^  ei  populi  meditali  sunt  inania  ?  Asli- 
ierunt  reges  lerrce ,  et  principes  convenerunt  in  uniun 
adversus  Dominum,  ei  adversus  Christum  ejus  :  noiidiun 
autcin  agebaluri  qtiod  paulo  post  in  eodem  psalino 
dicitur,  Et  nunc  reges  intelligite ;  erudiniini  qui  judicatis 
lerrram.  Servite  Domino  in  limore,  el  exsultate  et  cum 
tremore  {Psal.  ii,  1,  !2,  10,  11).  Quomodo  ergo  regcs 
Doinino  serviunl  in  tinioie ,  iiisi  ea  qux  conlra  jussa 
Domini  fiuiit,  religiosa  scvciilate  prohibendo  alque 
pleclendo?  Aliier  enim  servit,  quta  homo  est;  aliter, 
quia  ctiam  rcs  est :  qoia  bomo  est,  ei  servit  vivendo 
(Ideliler ;  quia  vcro  eiiam  rex  est ,  servii  lcgcs  justa 
praccipieiiles  et  contraria  prohibcnles  coiivenieiiii  vi- 
gore  sanciendo.  Sicut  scrvivit  Ezechias,  lucos  et 
lciiipla  idoloru.li,  et  illa  excelsa  qux  coiilra  praecepla 
Dei  fueranl  conslructa  desiruendo  (IV  Reg,  iviii,  i) : 
sicut  scrvivii  Josias,  taliacl  ipse  faciendo  {Ibid^,  xxiii, 
4,  5)  :  sicut  servivii  rex  Ninivilarum,  untversam  civi- 
tilein  ad  placandum  Dominuin  compellendo  {Jome  ui, 
6  9):  sicut  servivit  Darius ,  idolura  frangenduin  in 
potestatem  Danieli  daiido,  et  inimicos  ejus  leonibus 
iiigerendo  (Dan,  xiv,  21,  41) :  sicul  servivit  Nabucho* 
doiiosor ,  de  quo  jam  diximus ,  omncs  in  rcgno  suo 
posiios  a  blasplicmaiido  Doo  legc  terribili  prohibendo 
{Id.  111,  9G).  In  hoc  crgo  serviunt  Domino  rcges,  in 
qiiaiiluni  sutil  regcs,  cuni  ca  faciunt  ad  servienduin 
illi,  quui  non  possunl  faccre  iiisi  reges. 

20.  Ciiin  iiaque  nondiim  reges  Domino  servireiit 
tcniporibus  Apostolorum  ,  scd  adhuc  meditarentur 
inaiiia  adversus  Doininum  el  adversus  Chrisium  ejiis, 
ni  Prophetaruin  pricdtcia  omnia  complerenlur,  non 
uiiiiiie  lunc  possenl  impietatcs  leglbus  prohiberi,  scd 
poiius  excrceri.  Sic  enim  ordo  temporum  volvcbalur, 
dl  cl  Judxn  occiderentprxdicatorcsChristi,  pulantes 
se  oflicium  Deo  facere,  sicut  prxdixerat  Chrislus 
(Joan.  XVI,  2),  et  Genles  fremerent  adversus  Cliri:»lia- 
nus,  cl  omiics  paiienlia  mariyriim  vinceret.  Posiea 
vero  quam  coepit  impleri  quod  scriplum  esi,  Et  ado- 
rubunt  eum  omnes  reges  terra;  omnes  genles  servient  iUi 
(Psal  Lxxijl);quis  menle  sobrius  regibus  dicat,No- 
lilc  curarc  in  rcgiio  vesiro  a  quo  tenealur  vcl  oppu- 


CLASSIS  III.  SM 

gneiur  Ecdesla  Domini  vestri ;  non  ad  voc  pertineal,  iii 
regno  veslro  quis  veHt  esse  sive  religiosus ,  stve  sacri- 
legus  :  quibus  dici  non  pote.st,  Non  ad  vos  periineai,  im 
regno  vestro  quis  velit  pudicus  esse,  qtiis  iinpudicus  ? 
Cur  enim  cum  datum  sit  divinitus  hoinini  liberum  aibi- 
trium,  adtilteria  lcgibus  puniantur ,  ct  sacrilegia  per- 
millantur?  An  (idem  non  servare  levius  est  animam 
Deo,  qitam  feminam  viro?  aut  si  ea  qii;c  noii  coniein* 
ptu,  sed  ignoranlia  religionis  commiUuntur,  milius 
vindicanda,  nuinqiiid  ideo  negligenda  sunt? 

CAPUT  \I.  —  21.  Meliiis  est  quidem  (quis  dubita- 
veril?)ad  Deum  coleiidum  docirina  homines  ducl , 
quam  paenas  limore  vel  dolorc  compclli :  sed  non  quia 
isii  mcliores  sunl,  idco  illi  qui  lalcs  non  sunt,  negli- 
gendi  suiit.  Multis  enim  profuit  ( qiiod  experiineiitis 
probaviinus  et  probamus)  prius  tiinore  vel  dolore 
cogl,  ut  poslea  possent  doceri,  aut  quod  jani  vcrbis 
didicerant,  opere  scctari.  Proponunt  nobis  quidam 
sentcntlam  cnjusdam  sxcidaris  auctoris,  qui  dixit : 

rudore  et  liberalilate  Xiben» 
Reluiere,  satjus  esse  credo,  quam  mctu. 

( Terent.  in  Adetph,  act.  1,  sccn.  1. ) 

lloc  quidcm  verum  esl ;  sed  sicut  meliores  sunt  quot 
dirigit  amor,  ita  plurcs  sunt  qitos  corrigil  limor.  Nain 
ut  de  ipsa  auctoreistis  respondeaiur,  apud  illuin  etiam 
legunt  : 

Tu  nisi  malo  coaclus,  recte  facere  nesds. 

Porro  auiem  Scriptura  divina,  et  propter  illos  meliorut 
dixil,  Timor  nonest  in  charitate;  sed  perfecla  chariluM 
foras  nuttit  timorem  (iJoan,  iv,  18);  et  propter  bos 
inferiorcs,  qui  plures  sunl,  ait,  Verbis  non  cmenda' 
bitur  servus  durus ;  ti  eittm  et  intellexerit^  non  obediii 
(Prov,  XXIX,  19).  Cum  dixit,  vcrbis  eum  non  emen- 
dari,  non  eum  jussit  dcscri,  sed  tacile  admonuit  unde 
debeat  cmendari  :  alioquin  non  diceret ,  Verbis  non  . 
emendabitur ;  sed  lanlummodo  diccrel,  Non  emenda* 
bilur.  Alio  quippe  loco  dicit  non  solum  scrvum,  sed 
et'am  filium  indisciplinatum  plagis  esse  coercendum  ; 
et  inagno  fructu  :  nam ,  Tu  quidem^  inqiiit,  percuti» 
eum  virga;animam  vero  ejus  liberabis  a  morle  (Id.  xxiii, 
1 4) ;  et  alibi  dicit,  Qui  parcit  baculo,  odit  fHium  suum 
(Id.  xni,  24).  Da  cniin  qui  recta  flde  veroque  intel- 
lcctu,  totis  anim.i;  su.x  viribus  dicat,  Sitivit  animamea 
ad  Deum  vivum;  quando  veniam^  et  apparebo  ante  fa» 
ciem  Dei  (PsaL  xli,  3)?  el  huic  tali,  non  &oluin  tcin- 
pAraliuin  poenarum ,  vel  imperialium  legum,  sed  nee 
gehennarutn  liinor  esl  necessarius,  cui  tam  desidcra- 
bilc  boiium  est  adhxrere  Deo,  ut  non  solum  ab  illa  fe- 
licitale  alienari,  tanquam  magnum  supplicium  perbor- 
rescai,  veruni  eiiam  differri  moleste  ferat.  Sed  lanien 
anlequam  dicant  boni  filii,  Concupiscenliam  habemus 
dissolvif  et  esse  cum  Christo  (Philipp,  i ,  23) ;  multi 
prius ,  taufiuam  mali  servi  et  quodammodo  improbi 
fiigilivi,  ad  Dominum  suum  temporalium  flagelloruiB 
verbere  revocnntur. 

22.  Quis  eniin  nos  potcst  ampliusamare  qiiain  Chrt- 
stus,  qui  animam  suam  posuit  pro  ovibus  suis  (Joan* 
z,  15)?  Et  tamen  cum  Petrum  ct  alios  A|)osiolos  sok) 
verbo  vocassct,  Paulum  prius  Saulum,  Ecclcsix  sinr 


s. 


108 

postea  magnom  sdificilorem,  sed  borrendum  antca 
tasutorem,  non  solum  voce  compescuit,  verum  eiiam 
potestate  prostravii,  atqne  ul  infidclitatis  tenebrLs  sx- 
Yientem  ad  desiderandum  lumen  cordis  nrgeret  *  prius 
eorporis  caiciute  percusstt.  Si  pcena  illa  non  esset,  non 
ab  ea  postmodum  sanaretur :  et  quando  aperlis  oculis 
nihil  videbat,  si  eos  salvos  haberet,  non  adimpositio- 
nem  manus  Ananiae ,  ut  eorum  aperiretur  obtutus , 
tanquim  squamas,  quibus  clausos  fuerat,  inde  cecidisse 
Scriptura  narraret  (Acf.  ix,l-l8).Ubiestquodisticla- 
nare  consueverunt :  Liberum  est  credere ,  vel  non 
credere?  coi  vim  Gbrisius  inudil?  quem  coegit  ?  Ecce 
habeiit  Paulom  apostolom;  agnoscant  in  eo  prius 
eogentem  Chrislum,  et  postea  docentemprius  ferien- 
lem ,  et  postea  consolaiiiem.  Mirum  esi  aulem  quo- 
modo  iile  qui  poena  corporis  ad  Evangelium  coactus 
iutravit,  plus  illis  omnibus  qul  solo  verbo  vocati  suni, 
in  Evangelio  laboravit  (I  Cor.  xv,  40);  et  quem  major 
timor  compulit  ad  chariutem  ,  ejus  perfecU  charius 
foras  misit  limorem. 

25.  Cur  ergo  non  cogeret  Ecclcsia  perditos  filios  ut 
redireiii,  si  perdili  filii  coegerunt  alios  ut  perirent  ? 
Quamvis  ctiam  illos  quos  non  coegeruni,  sed  untum- 
modo  seduxeruni,  si  per  terrihiles  sed  salubres  Icgcs 
iii  ejus  gremium  revocentur,  blandius  pia  mater  am- 
pleclitur,  et  de  illis  niullo  amplius  quam  de  his  quos 
niinquam  perdiderat ,  gratulatur.  Annon  pertinet  ad 
diligentiam  pastoralem,  etiam  tltas  oves  qnae  uon  vio- 
lenter  erepix,  sed  hlande  leniterqoe  seductx,  a  grcge 
aberraverint,  et  ab  alieuis  coeperhnt  possideri,  inveii- 
ias  ad  ovile  dominiciim,si  resistere  voloerint,  flageHo- 
rom  terroribos,  vel  eiiam  doloribut  revocare  :  prae- 
sertim  quoniam  si  apod  fugitivos  scrvos  ct  prxdones 
fucondiuie  moltiplicentur,  plus  liabet  joris  quod  in 
«18  dominicus  character  agiioscilur ;  qui  in  eis  qiios 
suscipimus,  nec  Umen  rebapiizamus ,  ininime  viola- 
lor?  Sic  eniin  error  corrigendus  est  ovis ,  ut  non  in 
<*a  corrompatur  signaculum  I\edemptoris.  Neque  enim, 
si  quisquam  rcgio  charactere  a  signato  desertorc  si- 
gnelur,  et  accipianl  *  indulgeiiliam,  atqoe  illc  redeat 
fld  militiam,  ille  auicm  esse  in  miliiia,  in  qna  nondum 
erat,  incipiat ;  in  aliquo  eorum  characier  ille  rescin- 
ditur,  ac  non  poiius  in  ambobus  agnoscitur,  et  honore 
dcbilo,  quouiani  regius  est,  approbaiur.  Quia  ergo 
non  possiiiit  inalum  csse  ostendcre  qtio  ci^unlur,  ncc 
ad  bonuin  se  cogi  oporicre  conlenduiit.  Sed  a  Christo 
coactum  ostendimus  Paulum  :  imitatur  iiaqiie  Kcclesia 
in  islis  cogendis  Doiniiium  suom,  qux  prius  ut  iicnii- 
ncm  cogeret  exspecuvit,  ut  de  lide  regom  atquc  gen- 
lium  pncdicatio  prophetica  complcrctur. 

2i.  Eliam  hinc  cnim  non  absiirde  inlelligilur  ilia 
opostolica  sententia ,  ubi  Paulus  bcatus  dicil  :  Parati 
uUiid  omnem  mobedienliam,  cum  compleia  fueril  prior 
obedienlia  veslra  ( 11  Cor,  x,  6).  Unde  et  ipse  Doininus 
ad  inagnain  coenain  suam  prius  adduci  jubet  convivas. 


*  Mas.  decem  :  ytUfne  infidelUatis  tenebris  smientem^  ut 
ad  desiderandinn  lumen  cordis  sitrcicrel. 

*  Bdd.,  acdpkit.  &!ss.  vcro,  accipurtt ,  scilicct,  qul  signat 
ei  qui  sigDfttur. 


AUGUSTINI  EPlSGOri  m 

pr»s:ea  cogi  :  nam  cum  ei  servi  sui  respoodJtsent , 
Domine^  factum  est  quod  jussiui^  et  adhue  e$t  locus ; 
Exile^  inquit,  in  vias  el  sepes^  et  quoscumque  imfenen^ 
I»,  cogile  inlrare  (Luc.  xiv,  22,  23).  In  illis  crgo  qui 
leniter  primo  adduai  siint ,  compleu  esi  prior  obe- 
dicniia;  in  isiis  autem  qui  coguuUir,  inobedientia 
Goercetur  :  nara  quid  est,  cogiie  inlrare^  com  primo 
diciuin  essei,  addmcite^  et  responsum  esset,  Faetmm 
est  quod  jussisti^  et  adhuc  est  tocus?  Si  minculonrai 
ierroribus  cogendos  voloisset  intclligi ;  magis  ad  eos 
qoi  prius  vocati  sont»  divina  miracula  molu  facta 
sonl,  maxime  ad  JiidjROS  de  quibus  dictum  est  Judcei 
mgna  pelunl  (I  Cor.  i,  22) :  in  ipsis  quoque  Gentilibus 
Ulia  lemporibus  Apostolorum  miracula  Evangelium 
comniendaverunt ,  ut  si  talibus  cogi  juberentur,  prio- 
res,  ut  dixi,  poiius  convivx  coacii  esse  merito  crede* 
rentur.  Quapropter,  si  potesute  qoam  per  religioncm 
ac  fidcm  r^um,  tempore  qoo  dcboit»  divuio  moiiere 
accepit  Ecclesia ,  hi  qui  inveniuntur  in  viis  et  in  se- 
pibus,  id  est  in  hxresibus  et  schismatibus,  cogontur 
intrare ;  non  quia  cogiintur  reprehcndant ,  sed  qoo 
coganiur,  atleudant.  Convivium  Domini,  uniUs  est 
corporisChristi,  noii  solum  iu  Saoramenlo  aluris,  sed 
etiam  in  vinculo  pacis.  De  ipsis  sane  possumus  veris- 
sime  dicere  quod  neminem  C(^ant  ad  bonum  :  quos- 
cumque  enim  cogunt,  non  cogunt  nisi  ad  malom. 

CAPUT  \ll.  —  25.  Yerumlamen  anteqoam  isix 
leges  qoibos  ad  convivium  sanctum  cogontur  inlrare, 
in  Africam  mitterentur,  nonnuUis  iratribos  videbator, 
in  quibos  et  ego  eram ,  quamvis  DonatisUrum  rabies 
usqoequaque  sxviret,  non  esse  petendum  ab  impera- 
ioribns  ut  ipsam  bxresim  jubercnt  omnino  non  essc, 
poenam  constitoendo  eis  qui  in  illa  eise  volinssent ; 
sed  hoc  potios  constituerent ,  ut  eorom  furiosaa  vlo- 
leiitias  non  paterentur  qui  veritatem  catholicam  vd 
praedicarent  loquendo ,  vel  legerent  constituendo. 
Quod  eo  modo  fieri  aliquaicnus  posse  arbitrabamur, 
si  lcgem  piissimae  memoriic  Theodosii,  quam  genera- 
litcr  in  omnes  hxreticos  promulgavii,  Vt  quisifHis 
turum  episcopus  vel  ciericus  ubilibel  esset  inventus ,  de- 
cem  libris  auri  mullarelnrf  expressius  in  Donatisus, 
qui  se  negabaiit  hxreticos ,  iu  confimtareiit ,  ut  nun 
onines  ea  multa  ferirentur,  sed  iu  quorum  regioiiibus 
aliquas  violeniias  a  clcricis,  vel  a  Circumcellionibtis*, 
vel  populis  eorum  ,  Ecclcsiu  catliolica  pateretur :  ui 
scilicel  post  protesUlioncm  Catholicorum  qni  fuissent 
Isu  perpes^i,  jam  cura  ordinum  ad  persolveiidani 
moltam  episcopi  sive  ministri  cxteri  lencrentiir.  lu 
enim  existimabamus  cis  icrritis ,  et  niUil  tale  f.icere 
audentibus ,  posse  libere  doceri  et  teneri  catholicani 
veriutem ,  ut  ad  eam  cogeretur  nemo ,  sed  eam  qu' 
sine  formidine  vellei,  sequerctur,  ne  fulsos  et  simo- 
Intores  catholicos  habcremus.  El  quamvis  aliis  fratri- 
bus  alitid  viderctur,jama*uic  gravioribus,  vel  mulu- 
rum  civitatum  ei  locorum  excmpla  cerncntibus  S  uhi 
firmam  et  veram  calholicam  videbnmus ,  quae  Umcn 


1  sic  unus  e  valic.  uss.  Alter ,  narrantibus.  Edd.  aotc», 
curraiHbus. 


m  EP^TOLAUUM 

U»i  Ulibuft  beneficiis  Dei  constituta  essct  alquc  firma- 
ta,  dum  per  priorum  imperatorum  leges  ad  commu* 
nionem  liomihes  catholicam  cogerentur;  obtlDuimus 
tamen  ul  illMd  potius  quod  dixi,  ab  imperatoribus  pe- 
teretur  :  decretuih  est  in  concilio  nostro  (a),  Fegati  ad 
Comiiatum  missi  sunt. 

26.  Sed  Dei  major  misericordla ,  qui  sciret  hartim 
legum  terror  et  quxdam  medicinalis  molestia  quam 
muliorum  esset  praTis  vel  frigidis  animis  necessaria, 
et  illi  duritiae  qwe  yerbis  emendari  non  potest,  sed 
tamen  aliqiuintula  severitate  disciplinae  potest,  id  egit 
nt  iegati  nostriquodsusceperant,  obtinere  non  posseiit. 
Jam  enim  nos  pracvenerant  ex  aliis  locis  qusMiam  epi- 
scoporum  querel»  gravissinue ,  qui  mala  fuerant  ab 
ipsis  miilla  perpessi,  et  a  suis  sedibus  exlurl>aii ;  pnc- 
cipue  horreiida  et  incredibilis  caedes  Maximiani  e|H- 
scopi  catbolici  Ecclesiie  Bagaicnsis  ^  efTccit  ut  iiosira 
legatio  )am  quid  agerct  noii  baberet.  Jain  cnini  lex 
fuerat  proinulgata ,  ut  taiit»  immanitatis  haeresis  Do- 
natislarum ,  cui  cnidclius  parci  videbatur  quam  ipsa 
sxviebat,  non  tantum  violenia  esse,  sed  oniiiino 
essc  non  sineretur  impune  :  non  tamen  supplicio 
capitalif  propler  sen-andaiu  etiam  circa  indignos  maii- 
suetudinem  christianam ,  sed  pecuniariis  daninis  pro- 
posiiis,  et  in  episcopos  vcl  minislros  eorum  exsilio 
constiluto. 

^l,  Sttpradictum  •  quippe  episcopum  Bagaiensem, 
quoniam  apud  ordinarium  judicem ,  dicta  inter  parles 
seoieutia ,  obUnuerat  basilicam  (6) ,  quam  ilii,  cum 
catiiolica  esset,  invascrani,  stantem  ad  ifllare  irruen* 
tes  liorrendo  impeta '  et  fiirore  crudeli ,  fustibus  et 
CHJusccmodi  telis ,  lignis  denique  ejusdem  aliaris  ef- 
fmcti  iminaniter  cecidenint ;  piigionc  etiam  percussc- 
ruiit  iii  inguine ;  quo  vulnere  sanguis  efDucns  eum 
exanimem  redderet,  nisi  ei  ad  vitam  major  sasvilia 
eorum  profuisset.  Nam  cum  graviter  saucialum  per 
terram  insupcr  iralierciit,  exundanii  venx  pulvis  ob« 
strusus  sanguineni  abslinuit ',  cujus  efiusione  ibai  in 
mortein.  Deinde  cuni  ab  eis  tandem  rclicium,  nosiri 
cum  psalmis auferre  tentarent,  illi  ira  ardentiore suc- 
eensi,  eum  de  porlanlium  mantbus  abstulerunt,  male 
multatis  fugalisque  Catbolicis,  quos  ingenti  niultitu- 
dine  supembant ,  et  facile  sacvicndo  lerrebanl.  Inde 
in  quamdam  turrem  lcvaium,  jam  defecisse  arbiirau- 
te^ ,  cum  ille  adhuc  viverct ,  abjccerunt.  Scd  quodam 
iiiolli  aggere  exceplus,  cl  a  quibusdam  nocte  traiiseun- 
tibus  per  lucernam  consiteclus ,  agnilus  atque  colie- 
cliis,  et  ad  religiosam  domiim  apporiatus ,  adliibila 
magna  cura,  posi  niultoii  dies  ab  illa  desperatione  rc- 
crcaius  est :  occisum  cum  taroen  fama  scelere  Doiui- 
listarum  etiam  trans  mare  nuntiaverai;  quo  poslca- 
quam  venit,  et  vila  ejus  inopinaiissiina  appnniit, 

*  m  excusls,  ragiend^,  m  mss.  aliqnot  raginemis,  in 
aliis  |iler'isqb<! ,  Fagaiensii :  scilicet  mutalo  B  In  / ' ;  ciitn 
scribendum  sit,  Bagaknm,  Consule  noi.  In  enisl.  83  o.  & 
ct  Ub.  3  cont.  Q  esooniuiD,  c.  43. 

*  loy .ytangumeobUnuii,  Bad.  Am.eCSr.,  ianguincm  obti- 
iidt,  At  Mss.  prope  omnes,  sangidnem  cbdinuit, 

fa)  Carthagfai.  an.  404,  die  96  JunU. 

(b)  Fundi  Calvianensls ;  lil).  3  conL,  Crescon.,  c.  43. 


GIASSIS  in.  801 

cicalrictbus,  suis  tatn  multis,  lam  mgentibus,  lam 
recentibus,  non  frustra  famam  mortuum  se  nuntiasse 
monslravit. 

28.  Auxillum  ergo  peUvit  ab  imperatore  chrtstiaiio» 
non  tam  sui  ulciscendi  causa,  quam  tueiidu  Ecclesiae 
sibi  creditx.  Quod  si  praetermisisset,  non  ejus  fulsiiet 
laudanda  patientia,  sed  iiegligcnlia  mcrito  culfianda. 
Neque  enim  et  apostotus  Paultis  vitx  suae  iransitoric 
consulebat,  sed  Ecclesix  Dei,  quando  contra  iilos  qui 
eum  occidere  conspiraverant ,  consilium  illoruui  tri- 
buno  ut  proderetur  ellecit :  unde  factum  est  ut  eiini 
ad  locum  quo  fuerat  perduceiidus ,  deduceret  miles 
annatus,  ne  illorum  pateretur  insidias  (/lc/.  xxui,  17- 
32).  Romanaseiiam  iegcs  implorare  minime  dubita\it, 
civem  Romanum  se  esse  proclimaiis,  qiios  tutic  afQigi 
vcrberibus  non  licebat  (Id,  xxii,  25) :  iieiiique  iic 
Judaeis  eum  iiiterimere  cupientibus  traderetur,  Caesa- 
ris  poposcit  auxiliiim  (Id,  xxv,  11),  Romani  quidein 
principis,  sed  non  cbristiani.  Ubi  satis  osteudit  quid 
facere  postea  debercnt  Cbrisii  dispetisatores,quando 
imperatores  christianos  pcricliiaiite  Ecclesia  rcperi- 
rent.  Iliuc  ergo  facium  est  ut  Imperator  religiosiis  et 
pius,  perlatis  in  notitiam  suam  Ulibus  causis ,  mallct 
piissimis  legibus  iliius  inipielatis  errorem  omiiino  cor- 
rigere,  et  eos  qoi  contra  Christum  Clirisii  sigiia  porta- 
reni,  ad  unitaiem  caibolicam  terrendo  et  coercendo 
redigere ,  quam  sxviendi  tantummodo  auferre  liccn- 
tiain,  et  errandi  ac  pereuudi  relinquero. 

29.  Jamvero  cum  Ipsx  leges  vcDissent  in  Africam, 
prx*cipue  illi  qui  qua*rebant  occasionem,  aut  soiviiiaiii 
furentium  mctuebant,  aut  suos  verecundabantur  of- 
fendere,  ad  Ecclestam  continuo  transierunt.  Multi 
etiam  qoi  soia  illic  a  parentibus  tradiu  consneiiidino 
tcnebantur,  qualem  vero  causam  ipsa  h;cresis  haberet 
nunquam  antea  cogitaverant,  nunquain  quxrere  et 
considerarc  volucrant,  roox  ubi  cceperunt  advertere, 
et  nibil  in  ea  dignum  invenire  propter  quod  tanta  da- 
mna  pateretilur ,  sine  ulla  diflicultate  catliolci  faciC 
sunt :  docuit  cnini  eos  solliciludo,  qoos  nrgligenles 
securilas  fecerat.  Istonim  aulem  omnium  prsecedea- 
tium  auctoritaiem  et  pcrsuahioncm  sccuti  siint  multi, 
qui  minus  idonei  crant  per  seipsos  intelligere  quid 
distaret  inter  Donatistarum  errorem ,  et  caiholicanj 
vcritatem. 

30.  lla  cum  magna  agniina  populorum  vcra  maler 
in  sinum  gaudens  recipcret,  rcicanserunt  turbjc  diira% 
cl  in  illa  peste  infelici  animosilate  sislenlcs.  Ex  his 
qiioque  plorimi  simulando  coinmunicaverunt,  alii  pau- 
cilate  laiuerunt.  Scd  illi  qui  simulabant,  paulatim  as- 
suesccndo  et  prxdicationcm  veritatis  audiendo,  maxi- 
mc  post  collationem  et  dispulalionem  qux  inter  nos  ct 
episcopos  corum  apud  Canhaginem  fuil ,  ex  magtia 
parle  correcti  sunt.  In  qoiboiBdam  vcro  locis,  ubi  pcr* 
tinacior  et  inipacalior  praevaluit  mnliiludo ,  cui  rcsi* 
stcre  non  poterant  pauciores  quorum  erat  iiiclior  dc 
communione  scntentia ,  aot  turbae  auctoritaii  pauco- 
rum  potentiorum  subdilae  in  malam  partem  obtempe- 
rarnnt ,  aliquanto  diutins  laboratum  cst.  Ex  his  sunt 

n  qnibus  adhuc  laboratur,  m  quo  labore  molta  Cail^o- 


811 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 


m 


I)il  Chnnanxos  advcrsus  Israel,  cum  Chananxi  abs- 
tulcril  labores  Isracl ;  sed  stabit  Nabuthxus  ad- 
versus  Acliab ,  quoniain  laborcs  Nubuth.Ti  nbstu- 
lil  Achab  :  Clinnanxus  quippe  impius ,  Nabuthxns 
{ustus.  Eodcm  modo ,  non  stabit  pngnnus  adversus 
chrislianum  qoi  nbstulii  laliorcscjus,  qiiando  idolorum 
cxspolinia  vcl  dirula  *  sunl  tcmpla  ;  scd  stabit  chri- 
stianus  advcrsus  pagnnom  qui  abstulit  labores  cjtis, 
qiinndo  martyrum  strnta  sont  corpora.  Sic  crgo,  non 
slabil  hxreticus  ndvcrsus  catholicum  qni  abstulit 
labores  ejus,  quando  prxvaluenmt  Icgcs  cntholicorum 
impcrntorum  ;  sed  stnbit  cntholicus  advcrsus  lixreti- 
f  iim  qui  abstulit  laborcs  ejus ,  quando  furorcs  prx- 
cnlcbant  impiorum  Circumcellionum.  Ipsa  quippe 
Srripturn  solvit  qUtTStionem  ,  qux  non  ait ,  Tunc  stn- 
liunt  horoincs ,  scd ,  Tune  $tabunt  jusii :  cl  idco  m 
magna  constantia ,  quia  in  bona  conscicntia. 

42.  Justos  autem  bic  nemo  cst  justitia  siia,  id  est, 
tnnqutm  sibi  n  seipso  facta  ;  scd ,  ut  dicit  Apostolus, 
Sicut  unieuique  Dcus  partitui  est  tnensuram  fidei,  Se- 
qnilur  aotcm  ct  adjungit  :  Sicut  etdm  in  uno  corpore 
imilta  membra  tiabemus^  oninia  autem  membra  non 
fumdem  aclum  Iwbent ;  ita  multi  unum  corpus  sumus  in 
Christo  (Rom.  xii,  3-5).  Ac  per  hoc  nemo  potest  essc 
justus ,  qoamdiu  fucrit  ab  unitate  hujus  corporis  sc- 
paratos.  Qucmadniodum  cniro  mcmbrum  si  prancida- 
tur  ab  hominis  vivi  corporc ,  non  potest  tcnerc  spiri- 
tum  Titse  ;  sic  homo  qui  prseciditur  de  Christi  justi 
corpore,  niillo  modo  polcst  spiritum  tcnerc  justitian, 
ctiamsi  figiirnm  mcmbri  tcneat,  quam  sompsit  in  cor- 
pore.  In  hujiis  ergo  compogem  corporis  Tcniant ,  et 
Inborcs  suos  non  dominnndi  ciipidiiate,  scd  bcne 
iJlcndi  pictntc  possidcnnt.  Nus  autcm  voluntatcm  no- 
stram ,  ul  jam  dictum  osi ,  nb  bujus  cupiditniis  sor- 
(iibus  ,  quolibct  itiimico  judicante  purgnmus ,  ({unnd^ 
cos  ipsos  quorum  labores  dicuntur ,  ut  nobiscum  et 
iilis  et  iiostris  in  socictate  calholica  utantur,  quan- 
iiim  valcmus  inqnirimus. 

CArUT  X.  —  43.  Scd  hoc  esi,  inquiunt,  qiiod  nos 

movel  :  si  injusti  siiinus,  quare  nosquxritis?  Quibus 

rcspondcmus  :  Quxrimus  vos  injiistos,  ne  permancaiis 

hijusii;  quxrimus  perditos,  ut  dc  inventis  gauderc 

possimus,  diccntes,  Mortuus  erat  fratcr,  ct  revixit; 

porierat,  ct  invcntus  est  {Lue.  xt,  32).  Quareergo 

me,  iiiquit,  non  bapiizas,  ut  abluas  a  peccatis?  Ue- 

fipondco :  Quia  non  facio  injuriam  cbaracteri  impera- 

toiis,  com  crrorcm  corrigo  desertoris.  Quare,  inquit, 

npud  te  vel  poenitenliam  non  ago?  Imo  nisi  egeris, 

«alvus  esse  non  poteris  :  quomodo  enim  gaodcbis  te 

( bse  •corrccium ,  nisi  doleas  fuisse  perversum  ?  Quid 

n  /0,  inquit,  apud  to6,  cum  ad  vos  transimos,  accipi- 

liius  ?  Respondeo  :  Non  quidem  acdpitis  Baptismum, 

*\\M  vobis  extra  compagem  corporis  Christi  inessc 

lutuit,  prodcsse  nonpotuit;  sed  accipilis  unitatem 

spiritus  10  vinculo  pacis  {Eph.  it,  3) ,  sine  qua  neino 

IKMeril  videre  Deum,  et  cbaritatem ,  qnx ,  sicut  scri- 

|fi:tm  est ,  eoopmi  muUitadimm  peceatorum  (I  Petr. 

IV ,  8).  Qiiod  tam  magnum  bonum ,  sine  quo  nec  lin- 

*  Alimf  donata 


guas  hominom  cl  Angclorum,  necscieniiam  omuitun 
sacrnmcntorum ,  ncc  prophetinm ,  ncc  tantam  fidem 
qua  montes  transferantur ,  nec  omnia  qux  possidet 
homo  distributa  pauperibns,  nec  corporis  in  ignibiis 
passionem  pntdesse  aliquid  Aposlolus  lcslis  cst  (I  Cor. 
XIII,  1-3)  :  hoccrgo  tam  magnum  bonum,  si  parvum 
vel  nullum  putalis,  merito  hifclicilcrcrratis;  mcrito 
si  in  unitatcin  calholicam  non  transilis,  pcritis. 

44.  Si  ergo,  inquiunt,  oportet  ut  nos  cxtra  Ecelc- 
siam  ei  advcrsus  Ecclesinm  fuisse  poenileat ,  ut  salvi 
esse  possimus;  quomodo  post  istam  poenitentiam 
apiid  vos  clerici ,  tcI  eliam  cpisnopi  permanemus? 
IIoc  non  ficret,  quoniam  revcra,  quod  falcndum  est, 
iicri  non  deberet,  nisi  pacisipsius  compcnsaiioiie  s:i- 
nnretur.  Scd  sibi  hoc  dicant,  et  multo  maxime  humi- 
liter  dolcant ,  qui  in  tanta  raorte  praccisionls  jncent, 
ut  isto  quodam  x-ulnere  matris  Catholicx  reviviscanl. 
Cum  enim  prxcisus  ramus  inseritur ,  fit  aliiid  vuTniis 
in  arbore  ,  quo  possit  recipi ,  ul  vivat  qui  sine  vita 
radicis  peribat :  sed  cum  rcccptus  recipicnti  coaluerit, 
et  vigor  consequifur  el  frucius ;  si  autem  non  coaluc- 
rit ,  ille  quidem  arescil,  scd  viu  arboris  permanebit. 
Esi  enim  et  tale  inserendi  genus ,  ut  nullo  pncciso 
ramo  qui  intus  est,  ille  qui  foris  est  inseratur ,  noD 
tamcn  nullo ,  sed  vel  levissimo  arboris  vulncre.  Ita 
crgo  et  isti  cum  ad  radicem  Catholicnm  vcniunt,  iicc 
eis  quamvis  post  erroris  sui  poenitcntiain  honor  cleri- 
catus  vel  episcopatus  aufertur ,  fit  quidem'  aliquid 
tanquam  in  cortice  arb«ris  matris  contra  integrita- 
tem  seTcriiatis  :  verumtamen  quw  ncque  qui  plautat 
est  aliquid,  nequc  qui  rignt  (I  Cor.  iii ,  7),  ad  Doi 
miscricordiam  prccibus  fusis  coalcsccntc  insitoruin 
pace  rnmorum  ,  charitas  coopcrit  multiludincm  pcc- 
caiorum. 

45.  Ut  enim  constiliicretur  in  Ecclcsia ,  nc  quis- 
quam  post  alicujus  criminis  poenilentiam  clcricatuiii 
accipiat,  vcl  ad  clericaium  rcdeal,  vcl  in  clericalu 
n.aiicat  (a),  non  desperatione  Indulgentiac,  sed  rigoro 
factum  cst  disciplin»  :  alioquin  contra  clivcs  daias 
Ecclesix  disputabiiur,  de  quibus  dicium  cst,  Qucb 
solveritit  in  terra^  soluta  erunt  et  in-ccelo  (MaUh,  xvi, 
19).  Sed  ne  forsilan  ctiam  delectis  criminibus  *,  spe 
honoris  ecclesiastici  animus  intumesccns  supcrbe 
agcret  poeniienliamy  scverissimc  placuit  ut  post  acl.im 
de  criminedamnabili  poenitentiam,  nemo  sit  clericus, 
Qt  desperatione  temporalis  altitodinis  medicina  major 
et  Terior  esset  homilitatis.  Nam  et  sanctus  David  de 
criminibus  mortiferis  poenitentiam  egit ,  et  tamcn  in 
boiiore  suo  perstitit.  Et  beatum  Petrum ,  quando 
amarissimas  lacrimas  fudii,  utique  Domiiium  negasse 
pcenituit,  et  tanien  Apostolus  mansit.  Scd  non  ideo 
Bupenracua  putanda  cst  |iostcriorum  diligentia,  qui 
ubi  saluti  nihil  detrahcbatur ,  humilitati  aliquid  addi- 
derunt ,  quo  saliis  tutius  miiniretur,  experti ,  credo, 
aliqiiorum  fictas  |)cenitcntias  per  affecutas  honorum 

*  Edd.,  e^am  de  eceteris  criminibus.  Mss.,  detectis. 

(a)  bmocenthis  Ptpa  l,  in  epistola  6  ad  Apuliae  episcopoB. 
Agapiuun, Macedonium,  etc.,  scribit,  cGonstitutos^QdM- 
«  caeain  ca.ioQcs,  pomitcntes  etiam  ab  hifimis  oOkfis  cl«ri- 
«  corum  excludere.  > 


113  EnSTOLARUM 

poieiitias.  Cogiiiii  eiiim  mulias  invenire  medicinas 
maltorum  experimcnla  morborum.  Verura  in  hujus- 
modi  causis  ubi  per  graves  dissensionum  scissuras 
non  bujus  aui  illius  hominisesi  pcriculum,  sed  popu- 
lorum  sirages  jaceat»  delrahendum  esl  aliquid  scve- 
riiati ,  ul  ma^oribus  malis  sanaiidis  cliarilas  sincert 

iiiibveiiiat. 

4G.  Habeaniergoisti  depraacrilodetesubiiierrorc, 
sicut  Petriis  habuit  de  meiidaci  timore«  amarum 
dolorem,  ct  voniant  ad  Ecclesiam  Christi  veram,  hoc 
est  malrcm  Calhoiicam  :  siiil  in  illa  clcrici » sint  epi- 
scopi  utililcr,  qiii  contra  illam  fuerunt  hosliliter.  Non 
invidemus,  imo  amplcclimur,  optamus,  hortamur,  et 
qiios  in  viis  et  sepibus  invenimus ,  intrare  cogimus ; 
etsi  nondum  '  qiiibusdam  persuademus  quia  non  res 
eorum,  sed  ipsos  quxrimus.  ApostolusPetrus  quando 
Salvator6m  negayit ,  et  flevit ,  et  apostolus  mansit, 
iiondum  acceperat  proinissum  Spiritum  sanclum :  sed 
niulto  magis  isii  cuin  non  acccperunl,  iibi  a  corporis 
compage  divisi ,  quod  solum  corpus  viviOcai  Spiritus 
sanctus,  exlra  Ecclcsiam  ct  contra  Ecclesiam  Eccle- 
six  Sacramcnla  tenuerunt ,  et  taiiquam  civili  bello, 
nostris  contra  nos  ercctis  signis  armisque  pu^navc- 
nmt.  Veniant ;  fial  pax  in  virlutc  Jcrusalem ,  qii» 
virtiis  charilas  esl  :  cui  sauclx  civilati  dictuin  esl, 
Fiut  pax  in  virtute  tua ,  el  abundanlia  in  tunibui  tuii 
{Psal.  cxxi,  7).  Non  sc  exiollant  advcrsus  malcrnam 
sollicitudinem,  quam  pro  ipsis ,  et  pro  tantis  poputis 
quos  deciplunt  vel  dccipiebant ,  colligendis  ct  habuit 
el  Iiabct :  noii  supcrbiant,  quia  sic  cos  suscipit;  noii 
refcrant  ad  elaliouis  sux  malum  quod  f;icit  ipsa  pro- 
pter  pacis  l)onum. 

47.  Sic  multitudiiiibus  per  schismata  et  haTCS4'S 
pereunlibus  subvenire  consuevii.  Hoc  displicuit  Luci- 
fero  (a) ,  quia  facium  est  in  cis  suscipiendis  aique 
sanandis  qui  veneno  perieraiit  Ariano ;  et  cui  displi- 
ciiit  in  tenebras  cecidit  schismutis ,  amissd  luinine 
cliaritalis.  Hoc  erga  istos  ab  initio  servavit  Africana 
Catholica  ex  episcoporum  sentehtia  ,  qui  in  Ecclesia 
Romana  inter  Co^cilianum  et  partem  Donati  judicave- 
runt,  damnatoque  uno  quodam  Donato  (6)  qui  auctor 
schismatis  fuisse  manifestaius  esi,  costeros  correcios, 
cttamsi  extra  Ecclcsiam  ordinnti  csscnt ,  in  suis  ho- 
iioribus  suscipiendos  esse  censueruut :  non  quod  etiam 
foris  ab  unitaie  corporis  Chrisii  possent  haberc  Spi- 
riluDi  sanctum  ;  sed  maxime  propter  eos,  qoos  foris 
positi  possent  decipere ,  et  a  suscepiione  illius  muiic- 
ris  impedire;  deinde  ut  etiam  ipsorum  infirmitas 
lcnius  excepta  intus  sanabilis  fierct ,  jain  niilla  per- 
tiiiacia  claudcnte  oculos  cordis  adversus  evidentiam 
vcrilatis.  Quid  autem  aliud  etiam  ipsi  cogiiaverunt, 
quando  Blaximianislas,  quos  in  sacrilego,  sicut  eonim 
concilium  {c)  indicat,  schismate  daninuvci-aiit,  vi  iii 


<  Sic  aliqoot  Mss.  Edd.  vero,  el  sk  mndum.  Ms.  Augusti- 
maaoram :  Et  ne  mtrandum  quibuidm ,  etc. 

(a>  calaritaao  eplscopo.  vkl.  lU).  dc  Agone  daistiaBOy 
c.  •'>0. 


(h\  casensi  Mgrcnsi« 
Sfi)  Bagaitanum. 


CLASStS  HL  SU 

qiiortim  jam  locuin  alios  ordinaverant ,  posteuquara 
viderunt  ab  eis  |M)pulos  non  ircccdere,  ne  omiies 
perderent,  in  suis  lionoribus  rcceperunt ;  ei  (^iplisino 
quem  forisab  eis  dauinali  dcdcrant,  iiuUani  cnnlra- 
dictionem  quxstionemqiie  moveruul  ?  Utiare  crgo  mi- 
rantur,  aut  queruntur»  aut  calumniantur  quod  cos  sic 
suscipimus  pro  vcra  pace  Cbiisii,  et  non  rccordamur 
quid  ipisi  tccerint  pro  vana ,  quu:  conlra  Christum  est, 
pace  bonati?  Quod  eorum  facium  si  contra  cos  tCDca- 
tur  el  inlclligentcr  asseralur,  quid  omnino  respon* 
deant  non  habcbunt. 

CAPUT  XI.  --48.  Quod  autem  dicunt,  Si  peccavi- 
mus  in  Spirilum  sanctum,  quia  exsufllavimus  bapii- 
smuin  vestrum,  ul  qiiid  nos  quaeritis,  ctim  rciiulti  no- 
bis  hoc  peccatum  omiiino  non  i)0ssil,  dicenlc  Doniiiio, 
Qui  peccaverit  in  Spiritum  ianctum^  non  reniiiteiur  d^ 
neque  in  hoc  iceculo^  neque  in  fuiuro {Matth.  xii,  32); 
iion  altendunt  quia  secundum  istuin  sensum  neiiiA 
libcrandus  esi.  Quis  enim  'uon  loquilur  adversus  Spi- 
ritum  sancluin  el  peccat  in  cum ,  sivc  qui  nondum  ea 
christinnus,  sive  qui  est  hxrelicus  Arianiis,  aut  Cuiio- 
niianus,  aut  Macedonianus,  qui  cum  dicunt  esse  crea- 
turam;  aut  Photinianus,  qui  ejus  omnino  negat  ali- 
qiiam  essc  snbstanliam ,  sed  unum  lantummodo  esso 
Deum  Patrcm ;  sivc  alii  ha^rctici ,  quos  commemorare 
loiigiim  cst?  NuIIi  ergo  istorum  liberandi  sunt?  au( 
i>)si  Jud:d,  quibus  Dominus  hoc  objecit,si  in  eUm 
crcdcront,  non  erant  bapiizandi?  non  cnim  ait  Salva- 
tor,  In  Baptisino  remiltetur ;  sed ,  non  remi/f^mr,  in- 
quit,  neque  in  hoc  iwculo^  neque  in  fuluro. 

49.  Intelligant  ergo  non  omne ,  sed  aliquod  signi* 
ficatum  esse  peccaium  in  Spirituro  sanctuin ,  quod 
omnino  non  remittetur.  Sicut  enim  cum  dixisset ,  Si 
non  venirem ,  peccatum  non  habereni  (Joan,  xv,  22), 
utique  non  omne  peccatum  intclligi  voluit,  qiiando- 
quidom  pleni  erant  multis  magnisquc  peccatis ;  sed  ali- 
quod  proprium  pcccatum,  quod  si  non  haberent,  pos- 
scnl  illis  omnia  dimiiti  quae  habebant,  id  esl,  qiiod  in 
eum  venientem  non  crediderunt;  hoc  enim  non  habe- 
rent  peccatum,  si  non  veniret :  sic  etiam  cum  dixit, 
Qui  peccaverit  m  Spiritum  ianctum,  vcl ,  Qui  verbum 
dixerii  advenui  Spiritum  ianctum ,  non  uliquc  omne 
quod  in  Spiritum  sanctum  peccatur  facto  sive  dicto,  ' 
sed  aliquod  ccrtum  ct  proprium  intelligi  voluit.  IIoc 
est  auiem  duritia  cordis  usque  ad  fincm  hujus  vitx , 
qua  homo  recusat  in  uniute  corporis  Chrisii,  quod 
vivificat  Spiriius  sanctos,  remissionem  accipere  pec- 
catorum.  Cum  eiiim  dixisset  disciptilis,  Aecipiu  Spi- 
rilum  ionctum ,  continuo  subjecit ,  Si  cui  dinuieriiii 
peccata^  tHmitUntur  ei ;  tt  cui  tenueritii^  tenebuntur 
(Id.  XX,  22,  23).  Huic  ergo  dono  gratinc  Dci  qui- 
cumque  restiterit  et  rcptignavcrit,  vel  qiioquo  m«Hio 
fucrit  ab  eo  alienus  usquc  in  finem  hujiis  lempo- 
ralis  vitae,noD  remitteiur  el,  neque  in  hoc  saeculo , 
neque  in  futoro;  hoc  sdlicet  lam  graiide  pecca- 
tum,  ut  eo  teneaniur  cuocta  pcccata,  quod  non  pro- 
batur  ab  aliquo  esse  commissum,  nisi  cum  de  corpore 
exierit.  Quamdiu  vero  hic  vivit,  eum,  sicut  dicit  Apo- 
slolss ,  paiietilia  Dei  ad  pmitentiam  adducU  -  scd  si 


815 


S.  AUCUSTINI  EPISCOPI 


SI6 


i|i8C  perseverantissima  iiiiquitate,  sicul  conscquenicr 
adjongit  Apostolus,  Secundum  duritiam  cordis  sui  et 
eor  impnmileni,  ihetauriiat  $ibi  iram  in  die  irte  et  reve- 
latiotdtjuiU  jndicii  Dei  {Rom.  ii ,  4 ,  5) ,  non  reinillc- 
ttir  ci ,  neque  in  hoc  sxculo,  neque  in  futuro. 

50.  Isti  aiitem  cum  quibus  agimus ,  vcl  de  quibus 
agimus ,  nou  sunt  dcsperaiidi ;  adhuc  enim  sunt  in 
corporc  :  sed  non  quxrant  Spiritum  sanctum ,  iiisi  iu 
Christi  corpore,  cujus  habent  foris  sacramentum,  sed 
rem  ipsaih  non  tencnt  iiitus  ciijus  est  illnd  sacramen- 
tum;et  ideo  sibi  judicium  inanducant  et  bibuiit(I 
Cor.  xi,  29).  Unus  enim  panis  sacramentum  est  uiii- 
tatis,  quoniam  sicut  Apostolus  dicit,  Vnu$  panis,  unum 
corjnti  muUi  tumus  (Id.  x ,  47).  Proinde  Ecclcsia  ca- 
tholica  sola  corpus  est  Chrisii ,  ciijus  ille  caput  cst 
Salvator  corporis  sui  {Eph.  v,  23).  ICxtra  hoc  corpus 
neminem  viYificat  Spiritus  sanctus ;  quia ,  sicut  ipse 
dicit  Aposlolos,  Charitas  Dei  di/fusa  est  in  cordibus  no- 
stris  per  Spiritum  sanctum  qui  datus  est  nobis  {nom.  v, 
5) :  non  est  autein  parliccps  divinae  charitilis ,  qui 
hostis  cst  unitalis.  Non  hnbcnt  itaque  Spiritum  san- 
ctam ,  qui  sunl  extra  Ecclesiam :  dc  illis  quippe  scri- 
piiim  esl ,  Qui  seipsos  segregant ,  animales ,  Spiritum 
non  habentes{Jud(B{0).Sed  nec  ille  eum  percipit,  qui 
fictiis  est  iii  Ecclcsia ,  quoniam  et  inde  scriptum  cst , 
Sanctus  euim  Spiritus  di$ciplinte  effugiet  fictum  {Sap. 
1,5).  Qui  crgo  vult  habere  Spirilum  sanctum,  caveat 
foris  ab  Ecclesia  remanere,  caveat  in  eam  simnlaius  * 
intraro  :  aut  si  jam  talis  intravit ,  cavcat  in  eadem  si- 
mulatione  persistcre,  ut  veraciter  coalescat  arbori 
Titsc. 

51.  Prolixiim  tibi  librum  direxi,  et  tuis  forlassc 
occiipationibus  onerosnm.  Si  ergo  potuerit  tibi  vel 
partibus  legi ,  dabit  tibi  Donilnus  inlellectum,  ut  ha- 
beas  quid  respoiideas  eis  corrigendis  atque  sanandis, 
quos  etiam  tihi  ipsi  tanquam  fideli  filio  mater  Eccle- 
sia,  ubi  potueris ,  ct  quomodo  potueris ,  sive  ipse  lo- 
quendo  et  respondendo,  sive  ad  doctoresEcclesix  per- 
ducendo,  in  adjutorio  Domini  corrigendos  sanandos- 
que  commendat. 

EPISTOLA  CLXXXVI  *  (fl). 
Alypiu$  et  Augu$tinu8  Paulino  epi$copo ,  ip$um  plenius 

in$tituente$  adver$u$  Pelagii  htBre$im, 
Doniino  beatissimo  et  in  Clirisii  visceribus  germani- 
liis  amplcctendo,  plus  quam  dici  potest  desiderabili 
frairi  et  cocpiscopo  Paulimo  (b),  Altpius  et  Aixu- 

\       STUCUS. 

GAPUT  PBIMUM.  — I.Tandem  aliqtiando providit 
Deus  nobis  rittcrarum  fldetissimum  perlatorem ,  om- 
nium  nostrum  merito  charissimum  fratrem  Janua- 

>  Edd.,  simidate,  M  Mss.,  dmuUUu$  inlrare. 
*  Adbihlti  sunt  ad  bujus  castlgatkMiem  oc.  if.  vc  duo  v. 
Am.  Bad.  Er.  Lov.  quibus  aocessil  Ms.  sulpitianus. 

(a)  Alias  106 :  qux  autem  186  erat,  nunc  ia  Appendice  est 
8.  scripta  drca  medinm  an.  M7. 

(b)  Non  uoQilado,  uti  codices  quosdaro  habuiase  mooeot 
Erasrous  et  Lovanionses;  sed  Paulino  Nolaoo  episoopo  datam 
ene  banc  eplstolam  Ilquet  prorsus,  cum  ex  lib.  de  Dono 
perMverantiae,  c.  21,  atque  ex  lib.  Prosperi  contra  OoUato- 
rem,  c.  43,  tum  etiam  ex  iis  qux  Auguslinvus  bic  n.  40  coin- 
BMmdrat  de  origlnis  vitlo  dicta  ab  illo  cui  acribit :  qns  qui- 
dem  verba  deproinpta  sunt  ex  Paulini  epiatola  id  Sevenun 
RUva. 


rium ;  per  qiicin,  etiamsi  non  scribercmus,  omnia  qiue  I 
circa  nos  sunt  possit  Sinceritas  lua  tanquam  per  vi- 
vcntem  atque  intelligenieni  epistolam  noscere.  Peb-  '■ 
gium ,  qucm  credimus ,  ut  ab  illo  distingueretur  qiii 
Pelagius  Tarenti  dicitur  *,  Britonem  fuisse  cc^nomi-  F 
natum  (a),  quod  ut  servum  Dei  dilexeris ,  novimus : 
nunc  autem  quemadmodum  diligas ,  ignoramus.  Nam 
et  nos  non  solum  dileximus ,  verum  etiain  diligiuius 
cuin ;  sed  alitcr  nunc  diligimus,  alilcr  aliqu.indo 
dileximus  :  tunc  eiiim ,  quia  nobis  rectx  fldei  videba- 
tur ;  nunc  aulcm ,  ut  ab  iis  qux  inimica  et  adversa 
gratix  Dei  scntire  dicitur,  illius  roisericordia  libcre- 
tur.  Num  cum  hoc  de  illo  aliquandiu  fama  jnctaret , 
non  utique  facile  credendum  fuii ;  solet  quippe  fama 
mentiri :  scd  propius  ut  crederemus,  acccssii  quod 
librum  quemdam  ejus,  ca  prorsus  pcrsiiadcre  inolien- 
tem  quuc  gratiam  Dei  per  unum  mediatorcm  Dei  et 
hominum  hominem  Jesum  Christum  generi  humano 
impcrtitam ,  de  fidclium  cordibus  creditam  deleant » 
lcgimus ,  traditum  nobis  a  famulis  Christi ,  qui  eum 
kilia  doccntem  studosissime  audierant,  fuerantqiie 
sectali.  Cui  quidcm  libro,  eisdem  roganlibus,  qaia  id 
fieri  oportere  videbamus ,  tacito  noinine  auctoris ,  nc 
oflensus  insanabilior  reddcretur,  unius  nostrum  dis- 
putationeresponsum  cst  (b).  Quo  libro  id  contlnelur*» 
et  multipliciter  atquK  abundanter  asscritur ,  quod 
etiam  quibusdam  liltcris  agit  ad  tuam  Vencrationeni 
datis  (c),  ubi  dicit  sc  non  dcbcre  existimari  sine  gratia 
Dei  defendere  libernm  arbitrium,  cum  possibilitatcfn 
volendi  atque  operandi,  sine  qua  nihil  l)oni  vclle 
alqite  agere  valeremus,  a  Creatore  nobis  insiiam 
dicerel  :  ut  videlicet  hxc  intelligatur  doctorc  ipso 
gratia  Dei,  qux  Paganis  atque  Cbristianis,  impiis 
et  piis,  fidelibus  atque  infidclibiis  communis  Cbt. 
2.  Uxc  niala  qnibus  Salvatoris  evacuaretur  adven- 

■ 

tus,  ubi  hoc  possumus  dicere  quod  de  Lege  dicit  Apo- 
stoliis ,  Si  per  naturam  ju$titia ,  ergo  Christu$  gratis 
mortuus  e$t  (Calat.  ii,  21),  refellebamus ,  ut  potern- 
rous,  in  cordibiis  eorum,  qui  ista  sentirent,ut  his 
cognitis,  cliain  ille,  si  fieri  posset ,  non  lacessiius  ista 
emendarct ;  atquc  ita  et  pcrnicies  dcsirucretur  crro- 
ris,  et  hominis  verecundix  parceretur.  Sed  posiea- 
quam  ad  nos  littene  de  Oriente  venerunt ,  eamdcm 
causam  aperlissime  veiitilantes,  nuUo  modo  jam  qua 
licuinqiie  episcopali  aucioritate  deessc  Eccle^is  dc- 
hueramus.  Missx  sunt  ilaque  de  hac  ro  ex  duobus 
conciliis ,  Calliaginensi  ct  Milevitano ,  relationcs  ad 
apostolicam  Scdem  (ci),  antequam  Gesta  ecclesiastira, 
quibus  apud  cpiscopos  pro\incia>.  Palxslinac  Pelagius 
perhibetur  esse  purgatus,  vel  in  manus  nostras,  vd 
in  Africam  pcrvenissent.  Scripsimus  ctiain  ad  heata: 

'  &ISS.  oc.  ct  Sulp.,  Terenti  dicitur. 

*  sic  us.  Sulp.  [responsum  est  quod  Ubro  contheiur. 

(a)  Pelagius  gente  Britamus  dicilur  a  Biario  Mercatore  b 
Oommonitorio ;  ab  Orosio  in  A|)olog.,  tirilanmcus  no$ier ;  a 
Prospero  in  Cannine  dc  ln|;ratis,  coluber  Lritanms;  iaque 
inde  putatur  suggillari  ab  Hieronymo  prae&t.  In  Jerem.:  5a^ 
torum  pultibu$  prtegravattu. 

[b)  iQ  lib.  de  Kalura  et  Gratia. 
lib.  de  Gratia  Christi,  c.  3S. 

175  et  176, 


Si7  EPISTOLARUM 

mcmorix  Papam  Innocenliumy  praclcr  conciUorum 
r«laik>nes,  liUeras  familiares,  ubi  dc  ipsa  causa  ali- 
qiianto  diutius  egimus  (a).  Ad  omnia  nobis  ille  rescri- 
psit  eo  modo»  quo  ^  fas  erat  atque  oportcbat  aposto- 
licae  Sedis  antistitem  (6). 

3.  Qu£  omnia  modo  legere  poteris,  si  eorum  forte 
ad  te  Tel  nuUa  vel  non  cuncta  penrenerant :  ubi  vide- 
bis,  servata  erga  hominem  moderatioue  qu'jc  debuit , 
ne  damnaretur  si  prava  damnaret  *,  ipsuni  tamen  no- 
vellum  et  pemiciosum  errorem  sic  ccclesiastica  au- 
ctcriiate  compressnm,  ut  multum  miremur  esse  adbuc 
quosdam  qui  per  quemlibet  errorem  gratix  Dei  co- 
nentur  obsistere ;  si  tamen  hocc  gesta  esse  didicerinit 
qu»  graiia  Dei  per  Jesum  Cliristum  Dominum  nostrum 
(quod  iidcs  vera  et  catholica  tcnet  semper  Ecclcsia) 
pnsilios  cum  magnis  a  morte  priini  hominis  ad  vitam 
sccundi  hominis  transfert ;  non  solum  peccatadolendo, 
vrrum  etiam  ad  non  peccandum  recteque  vivcndnm, 
cos  qui  jam  uti  possunt  voluntatis  arbitrio  sic  adju» 
vando,  ut  nisi  adjuvet,  nihil  pietatis  alque  justitix, 
sive  in  opere,  sive  etiam  in  ipsa  voluntate  liabere 
possimus  :  Dcus  quippe  operalur  in  nobis  et  vcUe ,  et 
operari,  pro  bona  volunlatc  (Philip,  ii,  15). 

GAPUT  II.  —  4.  Nam  quis  nos,  nisi  qui  venit  qusB- 
rerc  et  salvare  quod  perierat,  ab  illa  perditionis  massa 
ei  concrctionediscernit?4Inde  Apostolus  intcrirogat 
dicens,  Quis  enim  te  ditcemit  ?  ubi  si  dixerit  bomo, 
Fides  mea ,  vohmtas  mea ,  bonum  opus  meum ;  re- 
spondetur  ei ,  Quid  enini  habes  quod  non  accefnsti  ?  Si 
autem  uccepisti ,  quid  gloriaris  quasi  non  acceperis 
(I  Cor,  IV,  7)?  Hoc  ulique  totum  ideo,  non  ut  homo 
nou  glorietur,  scd  ut  qui  gloriatur,  in  Domino  gloric- 
tur  {Id.  I,  51);  non  ex  operibus,  ne  forte  quis  extol- 
latur  {Eph.  ii,  9) :  non  quia  bona  opera  '  frustrantur, 
cum  Dcus  reddat  iinicuique  secundiim  opera  ejus,  sit- 
quc  gloria  et  bonor  et  pax  omni  operanti  bonum 
{Rom,  u,  6, 10) ;  scd  quia  opcra  ex  gratia ,  non  ex 
oporibus  gratia ;  quoniam  fides  qux  per  dilectionem 
opcratur  {Galat,  v,  6),  nihil  opcraretur  nisi  ipsa  dile- 
ctio  Dei  diffunderctur  in  cordibus  nostris  per  Spiri  - 
tum  sanctum  qui  dalus  est  nobis  {Rom,  v,  5).  Nec 
ipsa  fides  esset  in  nobis ,  nisi  Deus  unicuique  parti- 
rclur  mensuram  fidei  {Id.  xu,  5). 

5.  Bonum  e^t  igiUir  hoiniiii  ut  cum  totis  viribus 
libcri  arbilrii  sui  veraciterdicat,  For/i/ticftiiemmeamaif 
te  custodiam  {Psai,  Lvni,  10) :  quia  ille  qui  putavit 
sine  ipsius  adjutorio  se  posse  custodire  quod  dedit, 
profectus  in  longinquam  regionem,  et  vivens  prodige, 

*  Sic  ieg.  ex  Mss.  [rescripU  eodem  modo,  quo  fat 
erat,  etc.].  Nec  non  paulo  inferins ,  ad  litleram  c  ex  Ms. 
Sulp.  Uk  textam  bsec  lectio  relata  est,  scilicet :  st  tamen 
hmc  gesta  esse  didiceruni  quas^  etc  [  Si  tamen  hoec  cesta  di- 
dicerunt :  quod^  elc.  ]. 

*  Mss.  vatic. :  Rrga  hommes  moderatione ,  ne  damnaren" 
lur,  siprava  damnarent. 

*  Edd. :  ista  pia  cogUaUone  frustrantur :  mendose,  ut  vi* 
tum  est  erudit&  virls-  qiii  substituerunt ,  retributkne  fru- 
sirwitur,  sed  opinamur  id  quod  ad  marginem  annotatum  lue- 
rat,  scilicei,  pia  cogiUUio^  irrepsisse  demum  in  tcxtnm : 
quippe  cnm  Bedae  vulgatus  eommentarius  ad  Galat.  3  et 
vetus  corb.  oodex  ejusdem  operissob  Flori  nomine,  babeaat 
tanluromodo,  b<ma  opera  fruUrantur, 


(a)  Epist.  177. 


Epistt.  181,  m  et  183. 


CLASSIS  UI.  818 

ctincta  consumpsit,  et  miseria  dunc  scrvitutis  attri- 
tus,  reversusque  in  scroetipsnm  dixit ,  Surgam^  et  ibo 
ad  patrem  meum  {Lue,  xv,  12-18) :  qnam  cogilationem 
l)onam  quando  haberet ,  nisi  et  ipsam  illi  in  occulto 
paier  miscricordissimus  inspirassct?  Qiiod  intelligens 
miiiistcr  ille  Novi  Testamcnli,  Non  quia  idonei  sumvf, 
inqiiit,  cogitare  aliquid  a  nobis  quasi  ex  nobismetipsis ; 
sed  suficientia  nostra  ex  Deo  est.  Unde  et  ilie  cuin 
dixissct,  Fortitudinem  meam  ad  te  custodiam  (II  Cor. 
ni,  5) ;  ne  vel  lioc  ipsum  quia  cusludit ,  suis  viribus 
arrogaret,  tanquam  ei  venisset  in  mentem  quia  nisi 
Dominus  custodierit  civitatem,  in  vanum  vigilant  qui 
custodiunt  eam  {Psai,  cxxvi,  1) ;  et  non  dorniit  nciuo 
dormitat  qui  custodit  Israel  {PsaL  cxx,  4);  adjuiixit 
causam  unde  iiat  idoneus  custodire,  vcl  quo  potiiis 
custode  servetur,  QuoRiam,  Deiu ,  inquit ,  susceptor 
meuses, 

6.  Recolat  igitiir  isie  si  potest  merita  siia,  undc  fa- 
ctum  sit  ut  Dcus  dignaretur  ejus  esse  susceptor,  ac  si 
Deus  esset  susceptus.  Rccolat  utmm  quxsierit,  an 
quaesitus  sit,  ab  illo  sciiicet  qui  venit  quaerere  et  sal- 
varequod  pcrierat  {Luc,  xiv,  10).  Nani  si  quoerere 
volucrit  anle  graliam  quid  ineriierit  ul  acciperet  earo, 
roala  sua  'poterit  homo  invenirc,  non  bona,  etiamti 
eum  unius  diei  vitam  habenlem  supcr  terram  gratia 
Salvatoris  invenerit.  Quia  si  aliquid  boiii  operatur 
homo  ut  gratiam  merealur,  non  ei  merces  impulator 
sccundum  gratiam,  sed  secundum  debitum.  Si  autem 
credit  in  eum  qui  justificat  impium,  ut  depntctur  fldes 
ejusad  justiliam  {Rom,  rr^  i,  5)  (justus  enim  ex  fidtt 
vivit[Ha6a(;.ii,  4]),  profecto  antcqiiam  gratia  justi* 
ficetur,  id  est  justus  efliciatur,  impius  quid  est,  nisi 
impfus?quem  si  debitum  sequcretiir,  quid  ejus  roe- 
rito  nisi  supplicium  rcdderetur?  Si  ergo  grntia ,  jam 
non  ex  operibus  est;  aiioquin  gratia  jam  non  est  gra- 
t'a  (Aom.  XI,  6).  Operibus  ehim  debitum  redditur^ 
gratia  gratis  datiir ;  unde  etiam  nuncupatur. 

CAPUT  III.— 7.  Siquis  autem  dixerit  quod  gratiam 
benc  operandi  fides  mereatur ;  negare  non  possumas, 
imo  vero  graiissime  confitemur.  Hanc  enim  fidcm  vo- 
lurous  h:ibeant ,  qua  iropctrent  charitatem  qwc  sola 
vere  bcne  operatur,  isti  fratres  nostri  qui  multuro  do 
suis  operibus  glorianiur :  chariias  autero  usqne  adeo 
donuro  Dci  est,  ut  Dcus  dicatur  (I  Joan.  iv,  8).  Qiii 
ergo  habent  fidero  qua  impetrent  justiflcationem ,  per 
Dei  gratiaro  perveneruni  ad  legem  justitix  :  iindo  di- 
citur,  Tempore  acceptabili  exauditfi  (e,  et  in  die  salutis 
adjuvi  te  {Isai.  xlii,  8).  Proinde  in  iis  qui  pcr  electio- 
nem  gratix  salvl  fiunt,  adjutor  Deus  operatur  et  velle, 
et  opcrari ,  pro  bona  voluntate ;  quoniam  diligentibus 
Denro  oronia  cooperantur  in  bonuro  {Rom,  viii,  i8)  : 
si  omnia,  utique  et  ipsam  dileciioncm  qiiam  fide  im- 
petramus,  ut  enro  qui  nos  prior  dilexit  ut  in  lllum 
credererous,  per  cjus  gratiam  diligamus,  ei  dilipmur 
qui  operati  non  snmus. 

8.  Qni  vero  suis  meritis  prxmia  tanquam  debita 
exspectanl,  nec  ipsa  merita  Dci  graiis  tribaunt,  sed 
viribus  propri»  voluntatis,  sicut  dictum  est  de  camal» 
Isracl,  persequentcs  legero  jastitiae » in  lcgrm  iustilkt 


9t0 


8.  AUGUSTlNt  CPISGOPI 


89>9 


iiiiu  pcrYCniuul :  quarc  ?  Quia  non  cx  iide ,  sed  Un- 
f|uani  ex  operibus.  Ipsa  est  enim  justitia  ex  fldc , 
qujim  rfentcs  apprclicn Jerunt,  de  quibus  dictum  est : 
Quid  ergo  dicemut  ?  Quia  Gentet,  qva  non  eognoverunt 
iuUitianif  apprchenderuniju$titiam;juttitiam  autemqum 
ex  fide  e$t.  lerael  autem  per$equens  legem  juetitim^  in  U" 
gemjtt$titia  non  pervenlt :  quaref  Quia  non  ex  fide^  ted 
tanquamexoperibu$.  O/fendemni  enim  in  iapidemoffen» 
mni$,  ticut  $criptum  eet^  Ecee  pono  fn  Sion  lapidem  of^ 
fen$iom$f  el  peiram  $candali;  et  qui  crediderit  in  cum  non 
confundetur  {Rom.  ix,oO  ^).  Ipsa  est  justiiia  ex  Gde, 
qua  credimus  nos  jusliflcari,  boc  e:>t,  justos  fleri  graiia 
Dei  per  Jesum  Gbristum  Dominum  nosirum ,  iit  in?e- 
niamur  1»  iIlo,non  babentes  nostramjustitiam  q^x  cx 
Lcge  est ,  scd  cam  qux  cst  per  fidcm  Cbristi.  Qusp  cx 
Dco  juslitia  {Philipp.  ui,  9)tn  flde,  in  flde  uliqne  esl  *, 
qua  credinius  itobis  justilinm  divmilus  ddri ,  non  a 
nobis  iii  nobis  nosiris  yiribus  fleri. 

9.  Na:!i  cur  illam  jusiitiam  qux  cx  Lcge  cst,  suam 
dixit  Aposlolus,  iion  ex  Deo?quasi  Lex  non  sit  ex 
Deo?  Qiiis  hoc  nisi  impius  scnserit?  Sed  quia  Lex  per 
litter.im  jubct,  non  per  Spiriium  juvat,  quicamque  sic 
audil  liticram  Lcgis  ul  ei  sufficere  videatur  cogno- 
Tisse  quid  jubcat  aui  prubibeat,  quo  id  se  arbitrii 
Kui  viriute  implctiirum  esse  confidat ,  nec  fide  confu- 
giat  adjuvandus  ad  Spiiiium  viviflcantem ,  ne  reum 
f«iciiim  littera  occidat ;  Is  profccto  zdiim  Dei  babet,  scd 
non  secundum  scicntiam.Iguorans  cnim  Dci  justiliam^ 
id  esl,  cam  quae  datur  ex  Deo,  et  suam  volens  consti- 
tiiere,  ui  lantummodo  ex  Lege  sit,  juslitix  Dei  non 
est  subjcctiis  :  Fini$  enim  legi$  Chri$tu$  ad  ju$titiam 
omni  credenii  ( Rom,  x,  2-4),  sicut  idem  aposlolus  di- 
cii,  ut  no$  $imu$justitiaDei  in  ip$o  (II  Cor.  T,2i).  Ju- 
siiflcnti  igitur  cx  flde,  paccm  liabemus  ad  Deum  per 
Dominum  nostrum  Jesum  Glirislum  {Rom.  t,  1) :  ju- 
stiflcaii  autem  graiis  per  gratiam  ipsius  {Id.  m ,  24), 
ne  fldes  ipsa  su|icrba  sit. 

10.  Nec  dicni  sibi ,  Si  ex  fide,  qiiomodo  graiis? 
quod  enim  fidcs  meretur,  cur  non  potius  redditur, 
qnnm  donaiur?  Nun  dicat  ista  bomo  fidelis,  quia  cum 
dixcrii ,  Ul  nicn^ar  justificationem ,  babeo  fidem ;  re- 
spondetur  ei,  Quid  emm  habe$  quod  non  accepieti  (I  Cor. 
iT,  7)?  Cum  ergo  fldes  impetrat  juslificationem ,  sicut 
nniciiiqne  Deus  pariitus  est  cliam  ipsius  mensuram 
lidei,  non  graliam  Dcialiquid  mcriti  prxccdit  bumani, 
scd  ipsa«gnitia  nieretur  augeri,  ut  aucta  mcreaiur 
perflci,  comiiante,  non  ducenie ,  pcd^ssequa,  non 
liracvia  voluntate.  Unde  iile  qui  dixil,  Fortitudinem 
tneam  ad  te  cu$iodiam,  causamque  reddidit  dicens, 
Quoniam  Deu$  tutceptor  meut  et;  tanquam  requirens 
quibns  id  meritis  fucrit  co^seculus,  nihilque  in  se  in- 
vciiiens  anie  gratiam  Dei ,  Deu$  meut^  inquit «  miteri- 
cordia  ejut  pragveniet  wie.  Quantumcumque ,  inquii, 
cfigiuvero  aniecedentia  meriu  mea,  mitericordia  ejut 
ftaeeniel  me.  Proinde  ab  illo  aitributam  fortiiudinem 
9uam  ad  lllum  custodiens,  eodera  serratore  non  per- 
didit ,  quo  largitore  suscepit.  Nec  ob  aiiud  mcretur 

^  Vl^  'ft^  ^"^  odUiooos.  ki  hof. :  Qum  ex  neo  esi 
V(,(ui,  in  ^e  uttque  ett^  qua,e{c. 


ampliora ,  nisi  p:e  fidclilerque  scieudo  a  qoo  sibi 
bona  sunt  omnia ,  et  boc  sciendo  non  ex  seipso,  ae 
Tol  hoc  '  sii  in  eo  quod  non  sit  ex  Deo.  Unde  optlme 
Apostolus  :  Notf  inqiiil,  noit  tpiritum  hujut  mundi  ae* 
eepimutf  ted  Spiritum  qui  ex  Deo  ett ;  ut  teiamut  qum 
a  Deo  donata  tunt  nobit  (I  Cor.  ii,  12).  Ac  per  hoc  et 
i|Kum  homuiis  meritum  donum  cst  gratnitura :  nec  a 
Paire  luminum ,  a  quo  desccndh  omne  dattini  opfi- 
mum  {Jacobi  i,  17),  boni  atiquid  acfcipere  qulsquam 
roereiur,  nisi  accipiendo  quod  non  meretiir. 

GAPUT  lY.— 11.  Mulium esi autem indulgentiua. 
ct  sine  ulla  dubiiaiione  magis  gralultum,  quod  Dei 
graila  per  Jesura  Ghristum  Dominum  nosirum  praesta- 
iur  infantibus,  ut  els  non  obsii  exAdam  generatio,  et 
prosll  in  Cbristo  regencraiio,  in  qoibus  et  ipsum  ac- 
cipieiidi  scnsumianioaniemisericordia  Dei  praivenii: 
qui  cerie  si  in  hac  parvula  xtate  de  corpore  exierini, 
viiam  xtcrnam  regnumque  coelorum  scicntes  acci- 
piunt,  ejus  inuneris  mcriio  quod  hic,  cum  utique  pro- 
fuil,  nescicnu^i.  Certe  in  ils  |>ost  priorum  doclrinam, 
Ifcia  noniilsi  priora  sunt  dona,  in  quibus  donandis  Dei 
graiia  sic  operaiiir,  ut  nec  volnntas  accipientium  vel 
prxirtiiiaiur,  vel  adjungaiur,  vel  subseqtiatur :  quan- 
doquidem  ianium  beneficium  non  solum  non  llbenti- 
bus,  verum  eiiam  reluciantibus  daiur;  quod  eis  ad 
magnum  impuiaretiir  sacrilegium,  si  jam  in  iis  ali- 
quid  valeret  volunuilis  arbitrium. 

12.  Iloc  diximus  propter  eos  qui  non  valenies  ii 
causa  graiix  inscrulabilia  Dei  judicia  perscrutari,  cur 
ex  Adam  massa  qtiae  profecto  ex  iino  in  condemnaiio- 
nem  ioia  coliapsa  est,  illud  vas  faciai  in  honoren,  il- 
lud  in  conlumeliam ;  ianaen  audent  parvulos  reos  pro- 
priorum  constiiiiere  peccatorum,  ui  qui  bona  malavc 
cogiiare  non  possunt,  putentur  per  libcrum  arbitrium 
vel  pcenaro  roereri  posse  vel  graiiam :  cum  potius  ap«- 
stolica  veriias  dicendo,  Ex  uno  omnet  in  condemnatio' 
nem  {Rom.  t,  16),  satis  osiendat  quod  nascantur  in 
poena,  ut  non  meriio,  sed  misericordia  renascaniur 
in  graiia.  Alioqoin  gratia  jam  non  est  graiia,  si  non  di- 
vinis  operibus  gralis  daiur,  scd  bumanis  meritis  red- 
ditur.  Qu»  sola  sic  disccrnii  a  poena,  ut  cum  pocna 
sit  ex  Adam  omnibus  debila,  gratia  vero  per  ununi 
Jesum  Christum  nulli  dcbita,  sed  graiuiia,  ut  vere  * 
sii  gratia,  inscrutabilia  judicia  Dei,  ianquam  Deus, 
csse  possint,  cum  parvulos  ipse  discernnt,  quos  mc- 
rita  nulla  disccrnuiit;  scd  iniqua  esse  non  possinf, 
quia  universx  vix  Dominl  misericordia  ci  veriias(Psa/« 
XXIV,  10).  Uiide  cum  prxbetur  alieri  misericordiii 
graiia,  non  babet  quod  de  humano  merito  glorieinr; 
quoniam  nou  ex  o|ieribus,  nc  forle  quis  extollatur. 
Gum  vcro  alieri  vindictx  rcddiiur  veriias,  non  habet 
cor  josie  queratur :  id  enim  reddiiur  quod  peccaio  jure 
debetur;  quoniam  unus  in  quo  omnes  peccaverunif 
uiique  etiam  In  singnlis  quibusque  puniiiir.  In  quo- 
nim  pcena  clarius  osiendilur  quid  vasis  misericonlMC 
per  non  debitam,  sed  veram  gratiam,  hoc  est  gratuj- 
lam,  conferatur. 

*  iis8.vatic.  eioc.,iif  tv/AocfMnijliPiia.KOQinai# 

*  )18S.  trcs.  ut  vera. 


821  EPISTOLARUM 

CAPUT  V.  —  13.  Unde  autcm  argumententur  ad* 
versus  Apostolum  apcrlissimc  dicenlem,  ^P^  unum 
hotmnm  pecealum  intravil  in  mundumf  el  per  pecea- 
lum  morSt  et  ita  in  onmei  hominee  pertran$iii,  in  quo 
omnes  peccaverunl  (Rom,  v,  12),  dicentes  cliam  par- 
vulbs  propria  pcr  liberum  arbilrium  liabcro  peccala, 
ixdet  atlcndere,  pigctquc  proferre,  sed  magis  com- 
pciiimur  diccre.  Quod  enim  potucnint  magna  et  acuta 
ingcnia  cogiiare»  aul  inopiae  cst  tacendo  vitarc,  aut 
arrognnti:u  conlcmnendo  practerire.  Ecce^  inquiunf, 
Esau  et  Jacob  inlra  vitcera  materna  luctantur,  et  dum 
uascuntur,  aller  iupplantatur  ab  altero^  atque  in  pede 
pracedentis  manu '  consequentis  et  tenentis  inventa,  pcr^ 
severans  quodammodo  lucta  conmncitur,  Quomodo  ergo 
in  infantibus  hm  agentibus,  nuttum  est  vet  ad  bonnm  vet 
ad  malum  proprice  voluntatis  arbitrium,  unde  prasmia 
sive  supplicia  meritis  pra:ccdentibus  subsequantur?  - 

14.  Ad  hoc  nos  dicimus,  idco  molus  ilios  ct  tan- 
(|uam  liligium  parvulorum  siguum  rerum  ruisse  nia- 
gnarum,  quia  non  fuit  arbitrium,  scd  prodigium.  Ne- 
que  cnim  daturi  sumus  et  asinis  libcrum  arbilrium 
voluntalis,  quoniam  bujus  generis  jumentum,  sicut 
scriptum  cst,  subjugale  sine  voce,  liominis  voce  re- 
spondens  vetuit  propheta  dementiam(}\Petr.\\^\^), 
Ili  aulem  qui  tales  non  prodigiosos  motus,  scd  vo* 
luiUarios  actus,  nec  de  parvulis,  sed  a'parvulisfactos 
csse  coniendunt,  quid  Aposiolo  rcsponsuri  sunt, 
qui  cum  et  bos  gcminos  ad  documcntum  gratuitae 
graiix  commemorandos  videret,  Nondum  enim  naiis^ 
iiiqmij  nec  aliquid  agentibus  boni  aut  ma/t,  vtsecundum 
eleetioncm  proposilum  Dei  manerel^  non  ex  operibus  sed 
ex  vocante  dictum  esl,  Quia  major  serviet  minori  {Rom, 
IX,  11-15)?  dcindc  adjungens  testimonium  propbekc 
longc  post  quidem  ista  dicenlis,  sed  tamen  iie  bac  re 
anliquum  Dei  consilium  declarantis,  Sicut  scriptum 
est,  inquit,  Jacob  dilexi^  Esau  aulem  odio  habui  {Mo' 
lach,  1, 2,  3}* 

15.  Nempe  Doctor  Gcnlium  in  fide  et  veritate  istos 
gcminos  noiidum  natos  nibil  boni  aut  mali  egisse  te- 
siniur,  ut  gratia  commendetur;  ut  quod  dicium  est, 
Major  serrnet  minorif  non  ez  operibus,  scd  ex  vocantc 
diclum  intcliigatur,  ut  sccundum  elcctionem  propo- 
siium  Dei  maneret,  non  meritum  hominis  anteiret. 
Non  enim  dicit  clectionem  volunlatis  humanae  sivc 
naiuRC,  cum  par  esset  in  utroque  mortis  damnatio- 
nisque  conditio;  sed  electionem  procul  dubio  gratix, 
qu»  non  invcnil  cligendos,  sed  facit,  de  qua  et  in  con- 
scqueniibus  ejusdcm  Epislolu  loquens  ait:  Sic  ergo 
et  in  hoe  lempare,  reliquiee  per  electionem  gratias  salva 
factte  sunl^  Si  autem  gralia,  jam  non  ex  operibus ;  alio' 
qnin  gratiajam  non  est  gratia  {Rom,  xi,  6,  6).  Cui  loco 
sniis  locus  istc  concordat,  ubi  commemoralnr,  non  ex 
operibus,  sed  ex  vocanlc  dictum  esse,  Major  serviet 
minori.  Uiquid  crgo  pncclarissimo  gratiae  comnien- 
datori  de  infantum  llbcro  arbitrio  et  nondum  nato- 
rum  acttbus  tam  impudenter  resislilur?  cur  meritis 
priTvcniri  gralia  perliibelur;  quae  gratia  non  esset,  si 
sccundum  mcritum  iniputaretur?  Cur  contra  saiulcm 

«Slciis.  vaUc[iiiaf}iu]. 


CLASsis  nr. 

qtue  missa  est  pcrdids,  quae  venit  indignis,  quamlibei 
acuta,  quamiibel  copiosa  et  ornala,  mirum  tamen  ai 
chrisiiana  dispulalione  conteiiditur? 

CAPIIT  VI.  —  16.  Sed  quomodo^  inquiunt,  non  eU 
imquiias  apud  Deum,  si  diligendo  discermt  quos  merita 
operum  nulla  diuemunt  ?  Ita  nobis  Iioc  dicilur  tan* 
quam  id  Apostolus  ipse  noii  vidcritt  uon  proposucrit» 
Don  respondcrit.  Vidit  utiquc  quid  iis  au  Jitis  humana 
posset  inGrmilas  vcl  ignorantia  cogilare,  et  eamdcm 
quaestioncm  sibi  ipse  proponcns,  Quid  ergo  dicemus  ? 
iiiquil,  numquid  iniquitas  apud  Deum?  Coniinuo  re- 
spondit,  Abtit.  Rationcmquc  rcddcns  cur  absity  id  csl; 
cur  non  sil  iniquilas  apud  Dcum,  non  ail,  Mcritacnim 
vcl  opera  judicat  ctiain  parvulorum,  cliamsi  adliac 
sint  in  malcrno  ulero  consiituii :  quomoilo  ciiiin  boc 
diceret,  qui  jam  dixcrat  de  nondum  naiis,  ct  de  iis  qui 
nibil  adliuc  egerant  boni  vcl  malt,  quod  non  ex  operi- 
bus,  sed  ex  vocante  dictum  sit,  Major  serviet  minori? 
scd  cum  vellet  ostcndcre  cur  in  iis  non  sil  iniquilas^ 
apiid  Deum,  ait,  Moysi  enim  inquit,  Miserebor  cui  mi" 
sertus  ero,  et  misericordiam  prccslabo  cui  misericor» 
fuero,  Quid  nos  hic  docuit,  nisi  cx  illa  massa  primi 
hominis,  cui  meriio  niors  dcbelur,  nonad  merila  ho- 
minum,  scd  ad  Dci  iniscricordiam  pcrlincrc  quoJ 
quisque  liberatur :  atque  ita  non  esse  iniquiiatcm  npod 
Dcum;  qiiia  iic(|uc  rcmillcndo*,  nequeexigcndoquod 
debclur,  injustus  est?  Ibi  cnlro  graiia  *  cst  indulgciiUat 
ubi  justa  posset  esse  vindicia.  Et  hinc  evidcntius  ap« 
parel,  a  pcDnadebilaUberatoctgratisjustificatoquan-r 
ttim  bcneficii  conferatur,  quod  alicr  xqualitcr  reus 
siiic  punicnlis  iniquitale  punitur. 

17.  Dcnique  subjiingit  et  dicit,  Igitur  non  volentig 
neque  currentis,  sed  miserentis  est  Dei :  hoc  proplcr  eos 
dictum  est,  qui  per  graliain  liberati  justificantur.  Pro- 
pter  cos  autem  super  quos  ira  Dei  manet,  quiactipsis 
Dcus  bcne  utiiur  ad  doccndos  alios  quos  libcrare  di- 
giiatur,  subjunxit  atque ail :  Dicit  enim  ScripturaPha- 
raonx^  Quia  ad  lioc  le  excitavi,  ut  ostendam  in  te  poten" 
liam  meam,  et  ut  aruiuntietur  nomen  meum  in  umversa 
lerra.  Deinde  ad  utrumque  concludens,  Ergo,  inquit, 
cujus  vult  miseretur^  et  quem  vult  obdurat;  profccto  neu- 
Irum  aliqua  iniquilate,  sed  utrumque  miscricordia  eS 
veritatc.  Ei  adhuc  tamcn  audax  movetur  infirmitas, 
eoruin  scilicei  qiii  secundum  conjecturas  cordis  hu-  '< 
niani  inscrulabilcm  allitudincm  judiciorum  Dei  cogK 
tare  conanlurl 

18.  Ilanc  quaestionem  sibi  ex  advcrso  opponeiis 
Aposlolus  ait :  Dicis  itaque  miAi,  Quid  adhue  conqueri* 
tur?  nam  voluntati  ejusquis  r«iM{tf?Nobis  hoc  dictum 
piitemus.  Quid  ergo  aliud  quam  quod  respondil  Apo* 
stolus,  respondcre  debemus?  aut  si  ct  nos  talia  roo- 
vent,  qoia  etnos  homiQessumus,siniuloporieloiones 
audiamus  dicentem,  0  homo^  tu  quis  es  qui  respondeag 
Deo?  fiumquid  dicit  figmentum  ei  qui  se  (inxil^  duore 
me  fecxsti  sic?  Annon  habct  potestatem  figulus  lutt^  ex 
eadem  massa  facere  aliud  vas  in  honorem^  atiud  in  con* 
tumeliam  (Id.  ix,  14-21)?  Hxc  massa  si  csset  ita  rae-  ' 

'  Edd.,  neque  permittendo.  At  alter  e  vatic.  Mss.,  neaua 
rcimUendo :  quam  lecaooem  Lov.  conjiciendo  assecutl  er«iu 
*  B«d*  Am.  lir.  et  }&&,  Fuxeosis,  qraia. 


HS  &  AUGUSTINI  EPiSCOPI 

dia,  ot  qaemadmcdam  niliit  iKmi  ila  nec  mali  aiiqnid 
mereretur,  non  rmslra  Tideretur  intquitas,  nt  ex  ea 
ficrent  vasa  in  contumeliam :  cum  Yero  per  lil>enim 
arbitrium  primi  liominis  in  condemnationem  unirersa 
defluxcrit,  procul  dubio  quod  ex  ea  Ount  Yas.!  in  bo- 
norem,  non  ipsius  justitise,  quac  gratiam  nulla  pr»- 
ccssit,  9cd  Dci  misericordinc ;  quod  vero  in  contume- 
S.im,  non  iniquitati  Dcty  quac  absit  ut  sit  apud  Dcom, 
>cd  judicio  deputandum  est.  IIoc  quisquis  com  Eccle- 
sia  catliolica  sapit,  non  contra  gratiam  pro  meritis 
disputat,  sed  miscricordiam  «t  jiidicium  Domino  can- 
lat,  nt  ncc  inisericordiam  recuset  ingratus,  ncc  judi- 
ciiim  acciisct  injustus  ^ 

19.  Alia  cst  uamque  ilia  consparsio  de qna  idem  di- 
cit  Apostoius  :  Si  autem  delibatio  gancta  e$t ,  ef  coii- 
ipartio ;  et  n  radix  saneta  esl^  et  ramt  {Rom.  xi,  16 ). 
llla  cst  cx  Abraham  ,  non  ex  Adam  ,  id  est  ex  com- 
munione  sacramcnti  et  siinililuJiiic  fidei,  non  ex  pro- 
pngine  mortali  :  ista  vero  vel  consparsio,  vel  sicut  in 
plerisque  codicibus  lcgilur  ,  massa  (a) ,  quoiiiam  tota 
mortis  est,  cnin  per  nnum  hominem  peccaium  intra- 
vit  in  mundum  ,  et  per  peccatum  mors,  et  l\}  in  oro- 
nes  iioinines  pertransiit ,  in  quo  omnes  peccaverunl; 
miscricordia  ex  illa  fit  aliud  vas  in  honorem,  judicio 
autcm  aliud  in  contumcliam.  Neque  ibi  pranxduiit 
mcrita  gratiam  liberantis;  neque  hic  efftigiunt  pee- 
cata  justilbm  punientis.  Quod  quidem  in  xlalibiis 
majoribus  adversus  contensiosos  non  tam  evidenter 

'  apparet,  ubi  pro  meritis  hominum  qualicumque  velut 
protecti  obscuritate  confugiunt :  sed  ideo  contra  eo- 
rum  contentionem  iilos  invehit  Apostolus » in  quibus 
Bondum  natis,  ne(iue  agentilHis  aliquid  boni  aut  mali, 
Ron  ex  operibuSf  $ed  ex  ftocante  dietum  esf ,  Major  «er- 
ifiet  minori, 

20.  Qua  in  re  quoniam  nimis  alta  et  inserutabilia 
snnt  judicia  Dei,  et  investigabilesyix  ejus  {Ibid.  33), 
interim  teneat  homo  non  esse  iniquitatem  apud 
Deum;  sed  qiia  seqoitate  cujus  vult  miserctur,  et 
quem  vult  obdurat ,  se  tanquam  hominem  ignorare 
foieatur :  ita  sane  nt  propter  illud  quod  inconcussum 
lenet»  non  esse  iniquilatem  apud  Deum ,  quamvis 
nemo  ab  illo  justificetiir  merilis  pRCcedcnlibus ,  ne- 
niinem  tamen  obdurari,  nisi  merito,  noverit.  Pie  nam- 
que  et  veraeiter  creditur  Deus  nocentes  atquc  impios 
)usti(icando  a  poenis  debitis  liberare  :  quemquam  vero 
immeriium  et  nulli  obnoxium  peccato  si  Dens  dam- 
nare  credrtnr,  alienus  ab  iniquitate  non  creditur.  Ubi 
ergo  liberaiar  indignos,  tanio  debetur  major  actio 
gratiarum,  qiianto  poena  justior  debel>alttr :  nbi  autem 
damnalur  indigniis ,  nec  misericordia  nec  veritas  ob- 
tineiur". 

21.  Quomotio  9  inquiunl ,  E$au  non  damnalur  huti- 
0nu$^  M  i  non  ex  operibu$,  $ed  ex  voeante  dictum  e$t^ 
Qma  major  $erviet  minori  ?  >  Sicui  emm  ilRu$  nuUa 


m 


*  Alias,  Irwftttt. 

*  Edd.,  nec  veriku  damnatur»  At  Mss.  omncs,  obtmeiwr. 
rroxlme  ante  Er.  et  Lov.,  ubi  autem  damnatur  digmi$,  Bad. 
vero  ct  Am.  necnoa  Mss.  duo  babeot,  indignu$ ;  et  meKas : 
qoippe  contra  iirgctur ,  Quonunio  Esau  non  damnatur  fndi- 
fftiu,  etc.,  sap(>le,  danuiatione. 

(a)  rburaauL 


jfrwce$$erant  opera  bona,  ut  adgratiam  perHneret^  m 
nec  huju$  mala  ut  ad  panam  perUmere  debereL  Nuifai 
piane  in  ulroqoe  epera  vel  bona  vel  mia  ,  led  pro- 
pria  :  uterque  antem  illi  uni  olmoxias  eral,  in  quo 
omoes  peccaTeninl ,  vl  omnes  in  iilo  morerentQr : 
quicumqoe  enim  ex  iilo  uno  mulU  in  aeiptit  fntvt 
eranl,  tancin  IHo  unus  erant.  Proinde  iilnd  peocatam 
solius  esset ,  si  ex  illo  nulias  exiissel  :  porro  aaiem 
in  quo  erat  natura  communis,  ab  ejus  vitio  esl  nuU 
lus  Immunis.  Si  ambo  qai  nondom  pmpria  vd  bona 
vel  mala  openbantur ,  rei  laroen  ex  origine  nasco 
iKintur ;  laudet  misericordiam  qtii  iiberatury  non  cuft- 
pet  jndicium  qiii  piinitiir. 

CAPUT  Vtl.  —  22.  Hic  si  dixerimus,  QwibIo  ne- 
iias  ambo  liberarentur ;  nihil  nobis  eonveiiieotius  di« 
cetur,  quam,  0  homot  tu  qui$  e$  qui  reepondaa»  Deot 
Novit  quippe  illequid  agat,  et  qiiantos  nunierus  esso 
dcbeat  priniitus  omiiiiira  bominuin,  deindesanelorum, 
fiicat  siderum,  sicut  Angelorum ;  atque,  ol  de  terro- 
ais  loqaamur^  sicttt  pecorum ,  ptscium  ,  volaiiliuai « 
sicul  arbomm  el  berbarum  ,  sicnt  deniqne  folionim 
capilloramqoe  nostrorum.  Nam  nos  humana  oogiU' 
lione  adhuc  possumas  dicere ,  Quoniam  boiia  sual 
cuDCia-ista  qax  fecit,  quaiito  melius  illa  daplicassei, 
et  multiplicassct,  ut  multo  cssent  plura  qnam  sunl : 
si  enim  non  ea  caperct  mundus,  numquid  non  po6Si'l 
eiiam  ipsum  faccre  qoaniiim  vellet  ampiioreui  ?  Cl 
tamen  qiianiumcumque  faceret  vcl  iUa  plura ,  vel 
istum  capaciorem  atquemajorem,nihiiomiDiis  eadem 
de  multiplicaiidis  eis  dici  posBenl,  et  nuUus  e&sot  im* 
moderatus  (a)  modus. 

23.  Elenim  eliam  illud  dici  potesl ,  sive  aU  gratia 
qua  justificanlur  iojusli »  de  qwi  nobif  dubilare  las 
non  est ,  sive «  ut  quidam  voluot ,  semper  praMsedal 
libcrum  arbitrium,  cujus  meritum  seqaator  vei  pcma 
vel  pra^mium,  cur  omnino  creati  sunl  quod  Deus  ila 
peccaturos,  ut  xtemo  essent  igne  damnandi,  sine  dii- 
hitatione  pro^vit?  Quamvis  enim  peccala  non  fece- 
rit»  naturas  tamen  ipsas,  qux  per  seipsas  sioe  dubio 
honae  sant ,  ^bas  Umen  ex  arbitrio  voliwtaiis  fu- 
lura  essent  viiia  peccaiorum,  et  in  multis  lalia  quibus 
esset  xlcrna  pcsna  reddenda,  quis  oisi  Dens  creavit? 
Quare,  nisi  quia  voluil?  quare  autem  Tolueril,o 
homo,  tu  qui$  e$  qui  re$pondea$  Deo  t  Numqmd  dicit 
figmentum  eum  ei  qui  $e  finxit »  Quare  atc  me  fecieti  ? 
Annon  haba  pote$talem  fignlue  luti^  exeadem  eonepar^ 
uone  facere  aliud  quidem  va$  in  honorem  ,  aliud  autem 
in  contumeliam? 

24.  Atque  ulinam  discamus  qiiod  sequilar  :  Si  a»^ 
tem  voUns  Deu$  o$lendere  iram ,  et  demon$trare  poten' 
Ham  suam^  pertulit  in  multa  patientia  va$a  tr«,  quet 
perfeeta  $unt  in  perditionem,  ut  notas  faeeret  diwitias 
gloria  tuee  in  va$a  nusericorduB.  Ecce  jam  raiio  red- 
dita  est  homini,  qaanta  dehuit  liomini;  si  tamen  vcl 
isiam  capit,  qui  pro  sui  arbilrii  liberlale  in  UnUB 
infirmiutis  servitute  contendit  :  eoce  dicue  sosi 
causs.  Tu  ergo »  quis  es  qui  respondeas  Deo ;  si  to- 
lens  Deus  ostendere  iram,  cl  dcmonstrare  poicirUafli 

(a)  Forta$sey  moderatus. 


m  EPISTOLARLK 

f  uam»  ^od  ri  nudis  bene  o(i  optimus  possit,  ituiUf 
'Juoiaitl  aon  coDdiiioDe  diviiia,  sed  vitiala  vdunUlis 
niquilate  natHra ,  quae  a  Deo  condltore  eondita  est 
bona ,  perlulit  in  multa  patientia  vasa  irae  apiata  in 
interitum  :  nonquod  iili  esscnt  necessaria,  sire  ange- 
lica  sive  iiumana  peccata  ,  cni  nec  jaslitia  creaturae 
cnjusquamest  nocesaaria;  sed  ut  notas  [acerct  divitias 
gloriae  suas  in  vasa  misericordia^ ,  ne  se  in  l)onis  ope- 
ribus  tanquaro  de  propriis  extollereni  viribus,  sed 
httmiiiter  inielligerent,  nisi  iilis  Dei  graiia  noii  de- 
bita ,  sed  fmtiiita  subvcniret ,  id  fuisse  reddendum 
meritis  suis »  quod  aliis  in  eadem  massa  redditum 
cemereiit? 

25.  Certus  est  ergo  Dei  pncscieniiae  dcfinitns  ou- 
merus ,  ei  multitudo  sanctorum ,  quibus  iUigetuUm$ 
Deum^  quod  eis  donavit  per  diiTusam  in  cordibus  eo- 
rum  Sphriiomeanctum  ,  ofluiM  eoopermiw  in  ^mjh, 
m  ^  mcymdum  frofoeUttm  voeoH  muU.  Qiidniam  quo» 
anu  jKTtBidvU,  HfnrdeiliHml  eonfomet  fUri  imetpniM 
FUa  itct,  Ml  nt  ffpse  prim)0^tH$  in  mn/ltf  fratribui. 
Quos  mttem  pr#(/esf mavif ,  illos  ei  vocavii :  luc  subaudire 
debemus,  tecundum  ffropotilum.  Sunt  enim  cl  alit  vo- 
cuLi,  sed  non  electi;  ac  per  boc  non  sccundum  pro- 
positum  Yocati.  Quot  auiem  vocavii  (boc  est  ucundum 
propo»tum)  illoB  ei  jutti^ani :  quot  mUem  jutlifica- 
vU^  iUot  el  glorifieavil  {Rom.  viii ,  28-30 ).  Hi  su:it  fi- 
lii  proniissioiiis ,  bi  sunt  eJecli  qui  per  eleciionem 
gratiae  saivi  iiunt ,  uhi  dictum  esi  :  Si  autem  graiia , 
;aMt  noit  ex  opejxkm  ;alioquin gratiajam  non  ett  gralia. 
Hx*c  sunt  vasa  misericordix  ,  in  quibus  Deus  etiam 
pcr  vasa  iro:  notas  facii  divilias  glorix  suae.  Horum 
fii  per  Spiriium  sanctom  cor  unum  ei  anima  una 
{Act.  IV,  3«) ,  qua  benedidi  Deum,  ei  non  oblivisci- 
uir  omnes  retributiones  ejus,  qui  propitius  fit  omaibua 
iniquitatibus  ejos;  qui  sanat  onmes  languores  ejus; 
qui  redimil  de  corruptione  Titam  ejos;  qui  coronai 
eam  in  miserieordia  {PtaL  cii,  %  «),  quia  non  vo- 
icntis  neque  cnrreDiis,  sed  misereniis  esi  Dm. 

26.  Ceieri  aoiem  bomines  ad  istam  socieiaiem  non 
periinenies,  quoram  taraen  et  animam  et  corpus  Del 
bonitas  operata  esi  ,  oi  quidquid  habet  ipsa  nauira 
praler  vitiuni,  qnod  eideminflixit  superbientis  volun- 
tatis  audacia  ,  propier  hoc  a  Deo  pncsciente  creaii 
suiit,  ut  in  his  ostenderei  libcrum  dcserioris  arbl- 
trium  suie  sua  gratia  qiiid  valeret ;  ei  in  eorum  justis 
ci  debiiis  pcenis  vasa  misericordiae,  quae  non  suorum 
operum  meritis ,  sed  graluita  Dei  gratia  suoi  ab  illa 
concreiione  discreu ,  quid  si)>i  coilaium  esset  addi- 
Bccreni ;  ui  omne  os  obsiniaiur  ( Bom  ra,  19) ,  el  qui 
giorialur,  in  Doraino  glorieiur  (ICori,  31). 

CAPUT  VIH.  —  27.  Quisquis  aliter  docet ,  ei  noo 
acquiescii  sanis  sermonibos  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
sti  qui  dixit,  Vemt  FUiut  honumt  qumrere  et  talvare  quod 
perierat  (Lue.  wx,  10) :  non  enim  ait,  Quod  periiurom 
fuerai,  sed  quod  perierat ;  quid  ostendeos,  nisi  pec- 
calo  primi  hominis  oniversi  generis  homani  periisse 
naturamTqui  ergo  aliier  docet ,  ei  non  acquicscens 
ei  qoae  secundom  pieUtem  esi  doctrin»  (H  Tim.  vi, 
8),  cottira  graiinm  Salvatoris,  ei  coDtra  sangoincm 


cLAssis  ra.  m 

Hcdemptoris  tanquam  salvam  ei  liberam  aaiiiram  de^ 
rcndii  humanam,  ei  cfaristiano  tamen  censm  voca- 
bulo  ^ffeciat;  quid  de  parvulerum  diacreiione  dicta- 
rus  esi,  cur  alins  in  vitam  secundi  hominis  assuma* 
(ur,  alius  iu  morte  priml  hominis  rclinquatur?  Si 
dixerii  liberi  arlNirii  merila  prxcessisse ;  respomdet 
Apostoios  qoae  supra  diximos  de  nondom  natis  neqim 
aliqoid  ngeniibus  boni  aoi  mali.  Si  autem  diserii  qued 
adhuc  in  libris  quos  nuperrime  Peiagius  perfaibeHir 
edidisse,  defendilur ;  qoamvis  jam  videatur  anatbema* 
iizasse  in  episcopall  judido  Palxslino  eos  qoi  dicuni 
quod  peccaium  kdat  ipsum  solum  I«serii ,  ei  noii 
genus  faumanum  :  si  dizeris  ambo  sme  jiidieio  naftoSv 
nec  aliquid  de  prinii  hominis  damnaiiooe  iraxisse ; 
profecio  quoniam  negare  non  audet  in  regnom  coelo- 
rum  adoptari  eum  qui  fucrit  regeneraius  in  Cbrislo ; 
respondcat  quid  dc  illo  futurum  sii,  qui  nulla  sua 
cuipanon  baptizatus ,  ista  fuerit  temporali  morte  prac- 
venlus.  Si  non  putamus  esse  dicturum  quod  innocen- 
tem  Deus,  nec  iiabentem  originale  peecaium  ante  an- 
nos  quibtts  liabere  poterai  proprium ,  aHcrna  morte 
damnabii;  cogitur  ilaque  respondere  quod  Pelagius  io 
ecclesiastico  jiidicio,  ut  aliqno  modo  catbolicus  pro- 
nuniiaretur,  analhemalizare  compulsus  est,  infaiites, 
eiiamsi  non  babiizentur,  habere  vilam  sslernam : 
hac  enim  negata,  quid  nisi  mors  aetema  remQiebit  f 

28.  Ac  per  hoc  oontra  seoieDiiam  Domini  dispoU- 
bit  dicenlis,  Patret  vettri  numdueaverunt  manna  in  dth 
terto,  H  mortui  tuni :  tnc  etl  pamt  qui  de  ccelo  deteendU^ 
ut  si  quit  ex  ipto  manducatieril  non  moriatur;  non  enim 
dc  ista  morte  loquebatur,  quam  necesse  est  paliantor 
etiam  qoi  de  ipso  pane  manducant :  et  paulo  posi, 
Amen,  amen  dico  vobis,  Niti  manducaverUit  carnem  fiik 
hondmt,  el  (nberitis  ejut  tanguinem,  non  habebitit  vitam 
in  vobit  (Joan.  vi,  49,  50,  U) ;  utique  illam  qusc  posi 
hanc  mortera  futura  esi :  et  contra  apo&tolicae  Sedis 
aiideritaiero,  ubi  de  liac  ipsa  re  cum  ageretur,  boe 
testimonium  adhibitum  esi  evangelicum,  ne  panruU 
non  bapiizali  vitam  posse  baberecredantur  {Innoceni^ 
in  Epist.  183,  n.  5) :  ei  contra  ipsius  PcbgU  verbjt 
apud  episcopos  a  quibus  audiobatur,  expressa,  ubl 
anatliomatizavii  eos  qui  dicereni  inlantes  non  bapii- 
zatos  babcre  vitam  aeteniam. 

29.  Quod  proplerea  commemoravimos ,  qoonian^ 
quidem  apud  vos,  vel  iii  vesira  poiius  civiute,  si  ta-» 
uien  verum  esi  quod  audivimus,  tania  pro  isto  errore 
quidam  obstiiiatione  niluntur,  ut  dicaut  facilius  esse 
ut  eiiam  Pelagiiim  deserant  atque  contemnant,  qui 
hau;  senlientes  anaihematizavii,  quam  ab  Iiojus  scn- 
lcniiae,  siciil  eis  vldetur,  veritate  discedani.  Si  auteoft 
ceduni  Sedi  apostolica,  vel  potius  ipsi  magistro  el 
domino  Apostolorum,  qui  dicil  iion  hahilurosTiUro  i» 
eemeiipsis,  nisi  mi^ndacaverini  camem  filii  homiiiis. 
el  biberint  sanguinem,  quod  nisi  bapUzaii  non  utiqoe 
possuni;  nempe  aliquando  fatebuntur  parvulos  noB 
baptizatos  viiam  habcre  non  posse^  ac  per  hoc,  qoa»- 
libet  tolerabilios  oinnibiis  qoi  eliam  propria  peccau 
commiltunt.  Umen  aterna  morie  moltari. 

30.  Quae  cum  iu  sint,  aodeant  dispotare,  ci  quibuf 


Kl  S.  AUGUSTLM 

possuiil  persuadcrc  conlcndant,  Dcum  Juslum,  apnd 
quem  non  est  iniquilas,  parvulos  a  peccalis  propriis 
innocentes,  si  nec  illo  ex  Adam  obligali  et  obstricli 
•unty  morte  pcrpetua  damnaturum.  Quod  si  absur- 
dissimum  est  et  a  justitia  Dei  penilus  nlienum,  el  ta- 
men  nullus  qui  so  meminit  caihoiicx  Odei  chrislia- 
naro,  negat  aut  dubitat  parvulos  non  accepta  gratia 
regeneraitonis  in  Christo,  sine  cibo  camis  ejus  et 
sanguinis  potu,  nou  habere  in  se  vitam,  ac  per  hoc 
poen»  sempiternx  obnoxios ;  profecto  rcslat  ut  quia 
ipsi  non  egerunt  aliquid  boni  aut  mnli,  ideo  mortis 
eorum  justa  sit  poena,  quia  in  illo  moriuntur,  in  quo 
omnes  peccavemnt;  uiule  in  isto  solo  jusiiQcaniur  \ 
a  qiio  peccatum  nec  originale  trahi  potuit,  nec  propriuni 
perpclrari. 

31.  Ipse  vocavit  nos  non  solum  ex  Judseis,  vcrum 
eiiam  ex  Gentibus ;  quoiiiaui  el  illius  Jorusalcm  Glios, 
qux  interfecit  Prophetas,  et  lapidavit  missos  ad  sc, 
qnamvis  ipsa  nolenle  collegit  ipse  quos  volult  (Maith. 
XXIII,  37) ,  et  anle  iiicarnalionem  suam,  sicut  ipsos 
Proplietas,  et  posteaquam  Vcrbum  caro  factum  est, 
sicul  Apostolos  et  hominum  millia  qui  et  prctia  rc« 
riini  suarum  anle  pcdes  Aposlolurum  posuerunl  (Act. 
II,  41,  e<  IV,  4,  3i,  33).  Omnes  quippe  illi  filii  sunt 
JtTusalem  noientis  ut  colligercntur,  qui  tamen  illa 
nolente  '  collecli  sunt;  de  quibus  dicit  :  Si  ego  in 
Beelzebub  ejldo  dcemoma,  filii  veitri  in  quo  ejiciunl? 
Ideo  ip$i  judices  vettri  erunt  (Matth.  xii,  27).  De  iis 
pnedictum  ernt :  Si  fuerint  filii  Urael  sicut  arena  ma" 
rii^  reliquice  ialvce  fient  (hai,  x,  22 ;  Osee  i,  10 ;  Hom. 
IX,  24-27).  Non  potcst  excidere  vcrbum  Dei,  ncc  re- 
pulit  plebcin  suam  quam  pnescivil,  qux  tainen  reli- 
quix  per  eleclioiiem  gratix  salvse  facUc  sunt.  Si  au- 
tetn  gratia^  qiiod  sa^pe  dicendum  cst,  jam  non  ex  ope- 
ribui ;  alioqmn  gralia  jam  non  est  gratia  :  non  haec 
utique  noslra,  sed  Apostoli  verba  sunt  (Rom.  xi,  2, 
5,  6).  Quod  ergo  ad  Jerusalcm  nolentem  colligi  filios 
8U0S  ille  clumabai,  hoc  nos  clamamus  adversus  eos 
qtii  filios  volentes  Ccclcsiae  colligi  nolunt :  nec  saltcm 
post  judicium  (a)  quod  de  ipso  Pclagio  in  Palaestina 
Tactum  cst,  corriguntur ;  de  quo  damnalus  exisset, 
iiisi  objccla  sibi  conlra  gratiam  Dei,dicta  qux  obscu- 
rarc  non  poluit,  ipse  damnasset. 

CAPUT  IX.  — 52.  Pncter  illa  enim  qn»,  quo  modo 
poluit,  ausus  cst  qualicumquc  ratione  defenderc,  ob- 
jecia  quxdam  sunt,  qux  nisi  remota  omni  tergiver- 
satlone  anaihcmatizasset,  ipse  anathematizaius  cxis- 
sct'.  Objcctum  cst  enim  eum  diccre  :  Quia  Adam  me 
peccaret,  sive  non  peccaret,  moriturus  esset  :  et  quod 
peccatum  ejus  ipsum  solum  leeserit,  et  non  genus  huma- 
num  :  et  quod  infantes  nuper  nati  in  iUo  tlatu  sint,  in 
quo  Adam  fuit  ante  prmaricationem  :  et  quod  neque  per 
mortem  vel  per  prwvaricationem  Adas  omne  genus  hu» 
manum  moriatur ,  neque  per  resurrectionem  Christi 
9mne  genus  humanum  resurgat  :  et  infantes,  etiamsi 
ton  baptizentur,  habere  vitama:temam  :  et  divites  bapti- 

«  Ms.  sulp.,  ttrt/Scmi/ur. 
•  Msi.  vatic,  ilfo  votcnu. 
(d)  DiospoUuuum. 


EPISCOPl 


828 


xatos,  nisi  omnibHS  renuntient,  si  quid  boni  visi  fuerint 
facere,  non  reputari  illis,  nec  eos  habere  poue  regnnm 
Dei :  et  gratiam  Dei  atque  adjutorium  non  ad  nngubs 
actus  dari,  sed  in  tibero  arbittio  esse  vel  in  lege  atqme 
doctrina  :  el  Dei  gratiam  secundum  merila  noslra  dari : 
et  /ilios  Dei  non  posse  vocari^  msi  omnino  absque  pee- 
cato  fuerint  effecti :  et  non  esse  Uberum  arbitrium,  n 
Dei  indiget  auxilio;  quoniam  in  propria  voluntaie  habei 
unusquisque  facere  aliquid,  vel  non  facere  :  et  tnctoriam 
nostram  non  ex  Dei  adjtUorio  esse^  sed  ex  libero  arbi- 
trio  :  et  quod  pcenitentibus  venia  tton  detur  secundum 
gratiam  et  misericordiam  Dei,  sed  secundum  tneritum  et 
laborem  eorum  qtii  per  pasnitentiam  digni  fuerint  ntise- 
ricordia. 

33.  IIxc  omnia  Pclagius  sic  anathematizavit,  quod 
saiis  Gesta  ipsa  tcstanlur,  ul  nihil  ad  ea  quoquo  modo 
dcfcndenda  dispulalionisallulerit;  undeillconsequeos 
nl  quisquis  se(|uitur  iHius  cpiscopalis  auctoritatcm 
jiidicii ,  ct  ipsius  Pelagii  confessionein ,  hxc  tenere 
di;beat,  quse  scmper  tenuitcaiholicaEcclcsia  :  Adam, 
nisl  pcccasset,  non  fuissc  moritnrum  :  quod  peccatum 
ojiis  nou  ipsum  solum  Ixserit,  sed  et  genus  huma- 
num  :  el  quod  infantcs  nupcr  nati  non  sint  in  illo 
statu,  in  quo  Adam  fuit  ante  pnevaricationcm,  uf  ad 
ipsos  perlincat  cliam  quodbreviier  ait  Aposloliis,  Per 
unum  hominem  mors,  et  per  unum  hominem  resurrectio 
mortuorum,  Sicut  euim  in  Adam  otnties  moriuntur^  ita 
et  in  Christo  omnes  vivificabutUur  (I  Cor.  xv,  21,  22). 
Unde  flt  ul  inranles  non  baptizali,  non  solum  regnuni 
ccelorum ,  verum  etiam  vium  xternam  liabcre  iioo 
possint.  Confiteatur  etiam,  diviles  bapiizalos,  etiamsi 
divitiis  suis  non  cnrcant,  et  sint  tales  qualcs  ad  Ti- 
motheum  describilAposloIosdicens,  Pracipedivitibus 
hujus  mundi  non  superbe  sapere,  neque  sperare  in  in- 
certo  divitiarum ,  sed  in  Deo  vivo ,  qui  prceslai  omtna 
abundanter  ad  fruendum ;  divites  sint  in  operibtu  bonis, 
facile  tribuant ,  communicent ,  thesaurixent  sibi  funda- 
mentum  bonutn  in  futurum,  ut  apprehendatit  veram  vi- 
tam  (I  Tim.  vi,  17-19),  non  eos  regno  Dei  posse  pri- 
vari.  Fateatur  graliam  Dei  ct  adjutorium  etiam  ad 
singulos  actus  dari ;  eanique  non  dari  secundum  mc- 
rila  nostra ,  ul  vera  sit  gralia ,  id  est  gratis  data  pcr 
ejus  misericordiam  qiii  dixit,  Miserebor  cui  misertus 
ero,  et  misericordiam  prcestabo  cui  misericors  fuero 
(Exod.  xxxiii ,  19).  Fateatur  fiiios  Dei  vocari  posso 
illos  qui  quotidic  dicunt ,  Dimilte  nobis  debita  nostra 
(Matth.  VI,  12) :  quod  utique  veraciter  non  diccrenl, 
si  essent  omnimodo  sine  peccaio.  Faieatur  esse  libe- 
rum  arbitrium,  etiam  si  divino  indiget  adjutorio.  Fa- 
leatur  quando  contra  tentationes  concupiscentiasquc 
illicitas  dimicamus,  qiiainvis  ct  illic  habcamus  pro- 
priam  volunlatem,  non  tamcn  ex  illa,  sed  ex  adjuiorio 
Dei  noslram  provenire  victoriam.  Non  enim  aliter  ve- 
rum  eril  quod  Aposlolus  ait :  Non  volenUs  neque  cur- 
rentis^  sed  miserentis  est  Dei.  Fatealur  secuudum  gra- 
liam  el  miscricordiam  Dei  vcniam  poenitcntibus  dari, 
non  secundum  meriia  eorum ;  quandoquidem  etiam 
ipsam  pflenitcntiam  donum  Dci  dixil  Aposlolos,  ubi  ait 
d^  qiiibusdam  :  Ne  forU  ^W  tUis  Deus  pctnitentiam 


8^9 


EPISTOLARUM  CLASSIS  IH. 


m 


(II  Tim.  11,  25).  Ilxc  omiiia  sunplicilcr  sine  iillis  fa* 
teaiar  ambagibus,  si  qiiis  in  auctorilatem  catholicain 
et  iii  ipsius  Pelagii  exprcssa  ecclcsiaslicis  Gestis  vcrba 
consentit.  Neque  enim  illa  qusp.  his  sunt  contraria^ 
veraciteranathematizata  esse  credendum  est,nisi  ha:c 
quibus  siint  coiitrarin,  fideli  corde  leneantur,  et  aperta 
confessione  promantur. 

CAPUT  X.  — *  ^.  Nec  in  istis  librts  rccentioribus, 
quos  idem  Pelagius  post  illud  judiciiim  dicitur  edi- 
dissc,  qunmvis  adjutorio  divinac  gralix  conscntire  vi- 
deatur,  quid  de  hac  rc  sentiat  satis  cvidenter  apparet. 
Aliqnando  enim  ita  pnribus  momentis  potestatem  yo- 
lunlatis  aequa  lance  perpcndit ,  ut  quantum  ad  pec- 
candiim ,  tantum  ^  ctiam  ad  non  peccandum  valere 
definiat :  qnod  si  ita  est,  nullus  locus  adjutorio  gratiae 
reservatur ,  sine  qua  nos  dicimus  ad  non  peccandum 
nihil  voluntalis  arbitrium  valere.  Aliquando  autem 
qiiotidiano  gratix  Dei  muniri  nos  confitetur  auxilio , 
quamvis  habeamus  ad  non  peccandum  forte  ac  flrmum 
ILbcrum  arbitrium  :  qiiod  utique  invalidum  ct  inftr- 
mum  debuit  confileri,  donec  sancnlur  omnes  languo- 
res  nnimrc  nostnc.  Non  cnim  pro  iiifirmilalc  corporis 
precnbnlur,  qui  diccbat ,  Miserere  mei ,  Domine^  quo- 
mam  iuprmut  sum ;  $ana  me,  Domine,  quoniam  conktf' 
bnta  sunt  ossa  mea  :  nnm  ut  ostcnderet  pro  anima  se 
rognre,  sccutus  adjunxit,  et  anima  mea  turbata  e$t  valde 
{Psnl.  VI,  3,  4). 

35.  Yidetur  ergo  auxilinm  grntine  tanquam  cx  nbiin- 
danli  putare  conccdi,  id  est,  ut  etiamsi  non  concedntur, 
habcamus  lamcn  ad  non  peccnndum  forte  ac  firmum 
liberum  arbitrinm.  Quod  ne  existimemnr  de  illo  tc- 
mere  suspicari ,  et  fortasse  quis  dicat  *  sic  cum  sen- 
tlre  forte  ac  firmum  ad  non  pcccandum  liberum  arbi- 
trium  (qunmvis  sinc  Dci  gratia  id  efRcere  atque  adim- 
plcre  non  possit) ,  sicut  sanos  oculos  firmos  diciinns 
ad  videndum,  quod  tamcn  nullo  modo  facere  possiint, 
si  dcsit  Incis  aiixiliiim  ;  alioloco  quid  diceret,  vel  qiiid 
piitaret  ostcndit,  ubi  ait,  Ideo  Dei  gratiam  hominibns 
dari^  ut  quod  facere  per  liberum  jubentur  arbilriumy  fa- 
cilius  possint  implere  per  gratiam.  Utiqne  cnm  dicit, 
facilius,  quid  vult  intelligi,  nisi  et  gratia  sidesit,  possc 
pcr  libenim  arbitrium,  vel  facile ,  vel  etiam  difficile 
qin;  divinitns  jnbentnr  impleri  (a)  ? 

5G.  Ubi  est  ergo,  Quid  est  homo,  nisi  •  quod  memor 
es  ejus  (Psal.  vni ,  5)  ?  Ubi  postremo  illa  testimonia, 
qti.T  JernsolymitanTC  antistes  Ecclesiai  (6) ,  sicut  in 
cisdem  Gestis  legitur ,  ipsi  Pelagio  se  dixisse  comme- 
morat,  ciim  ad  eum  perlatum  esset  quod  sine  gratia 
Dei  dicerct  absqiie  peccato  hominem  esse  posse?  H.tc 
snnt  enim  ab  illo  dicla  tria  tcstimonia  valde  magna 
confra  hujusmodi  impiam  praesumpUonem,  quod  Apo- 
stolus  ait :  Plus  omnibus  illis  laboravi ;  non  ego  autem^ 
ied  gratia  D^  meeum  (I  Cor.  xv,  iO) ;  et,  Non  votentis, 
neque  currentis,  sed  miserentis  est  Dei  {Rom.  ix,  iG) ; 

t  Sicjnxta  Ms.  salp.  Lov.,  ut  aliquantum  etiam.  AnUqniores 
Rdd.  et  Mss.  quatnor,  ut  quantum  etiam.  [  ut  aUquantum 
etiam.  1 

*  Bad.  Am.  et  Blss.,  dicat  non  sic  eum. 

*  Edd..  homOf  quod.  At  Mss.,  homo,  mst  quod. 
(a)  vid.  lib.  de  Gratia  Christi,  c.  7,  26  et  se-iq. 
(fp)  Joanncs. 


et,  iVfit  Dominus  wdipcuverit  domum ,  in  tanum  labo* 
raverunt  wdificanles  eam  (Psa/.  cxxTi,  i).  Qiiomodo 
ergo  quod  Deus  jubct,  sine  adjutorio  ipsius  vel  diflicile 
impletur,  cum  si  Dominus  non  xdificct,  in  vnnum 
xdificans  laborasse  dicatur ;  ncque  scriptum  sit ,  Esl 
quidem  volentis,  atqoe  currentts,  faciKus  antcm  mise- 
rcntis  est  Dei ,  sed  scriptom  sit ,  Nen  volentis,  nequ» 
currentis,  sed  miserenlis  cst  Dei;  non  qtiia  nuUa  esl 
hominis  voluntas  atque  cursus  ^ ,  sed  qtiia  nihil  po- 
lest,  nisi  ille  misereatur:  nec  ^postolus  dixerit,  El 
ego,  sed  dixerit,  Non  ego  auiem,  sed  gratiaD^  mecum: 
non  quia  ipse  nihil  boni  agebat,  sed  quia  nihil  ageret, 
si  illa  non  adjuvaret  ?  Quanqiiam  illa  possibilitas  li- 
beri  arbitrii  tam  in  bonum  quam  in  malum  ex  aeqoa 
Inncis  pcrpcnsione  ncc  huic  facililaii  locnm  relinquil, 
quam  saltcm  videtur  essc  conressus  dicendo,  Faciliu» 
possunt  imptere  per  gratiam ,  facilius  impletur  per  gra* 
tiam  bonum  *  ,  fadllime  autem  sine  gratia  fit  matum  : 
proftxto  ista  possibililas  non  xqua  lance  perpcnditur. 

CAPUT  XI.  —  57.  Sed  quid  plura  ?  Non  solum  ad 
islos  vitandos  cauti  esse  debemus ,  vcrum  etiam  ad 
doccndos  vel  monendos,  si  patiantur ,  pigrescerc  non 
dcbeinus.  Pltiseis  tamcn  sine  dubitatione  prncsfamus, 
si  ut  corrigantur  oremus,  ne  cum  lantis  ingcniis  vel 
pcrcnnt,  vel  nlios  pcrdant  pncsumptione  damnabili : 
qiiia  zelum  Dei  habenl.sed  non secundum  srienliam;  id 
est,  justiliam  qua:  a  Deo  est  ignorantes^  et  suam  voten" 
tes  constituere,  justitia:  Dei  non  sunt  subjeeti  {Rom,  x, 
2,  3).  Quibus  utiqiie,  quoniam  christiani  nppellantur, 
magis  observandum  est  quam  Judxis ,  dc  quibus  hoc 
dixit  Apnstolus,  ne  ofTcndant  in  tapidem  olTetmoni» 
(1d.  IX,  5^),  velut  argnte  defendendo  naturam  ct  li- 
bcrum  arbilrinm ,  qnemndmodum  philosopbi  liiijus 
mundi,  qiii  vehementer  egemnt  ut  puiarentur  vcl  pu- 
tnrent  sibi  beatam  vitam  virtule  proprioi  voluntntiA 
efficere  (a).  Caveant  ergo  isti  ne  per  sapicntiam  verbi 
cvacuent  criiccm  Christi  (I  Cor.  i,  17) ,  et  hoc  sit  eis 
ofTcndere  in  lapidcm  offensionis.  Natura  enim  humana 
etiamsi  in  illa  integritate  in  qua  condita  est  pcrmanc^ 
ret,  nullo  modo  seipsam  Creatore  suo  non  adjuvante 
servaret :  cura  igitur  sine  Dei  gralia  salutcm  rion  pos- 
sit  custodire  quam  accepit ;  quomodo  sine  Dei  gratia 
polest  repnrore  qiinm  pcrdidit  ? 

58.  Nor  autcm  ideo  pro  istis  non  orarc  dcbcmus, 
quia  si  non  corriguntur ,  eorum  imputandiim  est  vo* 
lunlati ,  qu*  nolunt  crederc  etiam  ad  hoc  ipsnm  sibl 
necessarianr  gratian>  Salvatoris,quod  putanl  consistcre 
iR  sblis  viribus  voluntatis  Nam  et  illi  quibus  sunt  isti 
in  hac  causa  omnino  simillimi ,  de  quibus  hoc  dixil 
Apostolus,  quod  ignorantes  Dei  juslitiam ,  et  suam  vo- 
ientes  constituere,  juslilia  Dei  non  sunt  subjecti,  pror 
fecto  sux  volunlatis  vitio  non  crcdebant.  Non  enim  lU 
esscnt  iiifideles ,  co^bantur  in  vilium ;  scd  nolcndo 

i  Sic  Mss.  melioris  notae.  At  Bad.  Am.  et  Er. :  Non  quia  m 
Ula  est  honmds  atque  volurOatis  concursus.  IjOV.  :  Aon  qma 
nuUus  est  hommU  atque  volunlatis  cursus.  Mss.  duo ,  vchm- 
tas  alque  concursus. 

*  Mss.  duo  omittunt,  per  gratiam  bonum.  codex  excusns 
l^vanii,  an.  1647 :  Faciuus  possunt  miptere.  Si  enim  per  gror 
tiam  tex  facilius  impletur^  etc. 

(a)  vid.  sujTa,  episl.  135,  n.  2  et  seqq. 


m 


S.  AUGUSTLNl  EPiSCOPI 


m 


credcrc,  iiifidelilatls  crimine  non  carcbnnt.  £l  tamen 
quia  voluntas,  ut  ad  vera  credeoda  moveatur,  non  sibi 
sufficit,  ni^i  per  graliam  Deus  opiluletur,  diccnlc  ipso 
Doinino  cum  de  non  crcdcntibus  loqueretur ,  Netno 
venii  ad  me,  niii  ei  dalum  fuenl  a  Patre  (Jooh.vi,  66) ; 
propter  hoc  et  Apostolus,  quamvLs  eis  instantcr  Evan- 
gelium  pracdicarct ,  parum  tamen  esse  eredebat,  nisi 
pro  illis  etiam  oraret  ut  credcrent :  ait  CDim,  Fratret^ 
bona  volunlas  quidem  cordii  mei,  et  deprecaiio  ad  Deum 
fit  pro  UU$  in  salutem ;  et  tunc  adjunxil  illa  qu»  dixi- 
mus  ,  Tetlimomum  emm  iUis  perhibeo  quia.  zelum  Dei 
hubent,  ted  non  teamdum  scientiam,  etc.  Oremus  crgo 
pro  illis,  sancte  frater. 

CAPUT  XII.  — 39.  Ccrnis  quippc  nobiscuin  qitam 
malo  crrore  tencantur.  Fragraiii  cnira  epislolx  luoB 
odore  sincerissimo  Christi»  ubi  gcrm:uiissimiis  gratix 
ipsius  dilector  et  confessor  appares.  Sed  quod  diu  te- 
cum  ex  liac  re  loqueodnm  putavimus,  primo  quia  ju- 
cundissimum  est ,  fecimus  :  quid  eniin  debct  cshc 
jucundius,  vcl  infirmis  graUa  qiia  snDautur,vol  pi- 
gris  gratia  qua  excitantur ,  vei  volentibus  gratia  qua 
jnvantur  ?  deinde,  ut  si  quid  nostra  disputatione  Deo 
adjuvante  possemus,  tua,  non  fides ,  sed  fidci  contra 
lales  admiiiiculeiur  assertio,  sicut  nos  quoque  in  banc 
facultatem  lux  Germanilatis  lilteris  adjuvamur. 

40.  Ou^d  euim  uberiiis  et  veracissima  confessione 
ptcnius,  quam  illud  est  in  quadam  epistola  tua,  ubi  na- 
turam  nostram  non  mansisse,  ut  condita  est,  sed  vi- 
tiatain  esse  per  illum  generis  bumani  patrem,  humilUer 
depiorasti  dicens  iPauperegoet  dolens.qui  adliuc  terrenas 
imaginii  iqualore  concrelut  tum,  et  plut  de  primo  quam 
de  tecundo  Adam  carnit  tentibut  et  lerrenit  actibut  re* 
fero,  quomodo  tibi  audebo  me  pingere^  cum  ceelettit  tnia- 
ginit  inficiator  prober  corruptione  terrena  f  Utrinque  me 
eonclu(Ut  pudor,  Erubetco  pingere  quod  tum ;  non  audeo 
pingere  quod  non  $tm :  odi  quod  tum ;  el  non  tum  quod 
«ino.  Sed  quid  mitero  mUn  proderit  oditte  iniquitatem, 
§1  miare  virtutem ;  cum  id  potiut  agam  quod  odi ,  nec 
elaborem  piger  id  potiut  agere  quod  amo  ?  Ipte  ditcort 
et  intetlino  belto  dittrahor ,  dum  tpiritut  advertut  car- 
nem ,  caro  adcersut  tpiriium  dinucat ,  et  lex  corporis 
lege  peccati  legem  mentis  impugnat.  Infelix  cgo^  qui  in 
Vie  venenatum  inimicx  orboris  guslum  nec  crucis  ligno 
digessi  !  Durat  enim  mihi  illud  per  Adam  *  virus  paler- 
num ,  quo  universitatem  gnxeris  sui  pater  prmaricatut 
infecit  (Paulinut,  in  Epist.  8 ,  ad  Severum) :  et  caeiera 
qunc  de  hac  miseria  multa  connectis  '  ingcmiscendo, 
exspectans  redemptioncm  corporis  tui,  et  nondum  re, 
icd  spe  salvum  te  csse  cognoscens  {Rom,  viii,  23,24). 

41.  Scd  foriassis  tu  alium  in  te  transfigurasti,  cum 
h.TC  diceres,  nec  aliqiias  de  came  concupiscente  ad- 
versus  spiritum,  quamvis  ei  non  consentias,  molestias 
Ifliportunas  pateris  et  odiosas  :  verumtamen  et  tu , 
•t  quisquis  kec  patitur,etgratiamChristi  per  quam 
de  corpore  mortis  hujus  liberetur  cxspectat,  nondom 
quidem  evidenter  in  seipso,  scd  in  iilo  homiiie  lateD«> 
lcr  ibi  erat,  qunndo  cibus  vetitus  tangebatur,  et  con- 

*  Apud  raulinum  legilur,  ab  Adam, 

*  M:tt».  tres,  contexis. 


cipicbatur  longe  lateque  pcr  cunctos  itura  perdiuo. 
De  ornndo  autem,  e(  gcmitibus  flagitando  profiqendi 
ac  recte  vivendi  adjulorio ,  quas  tua  non  fenret  epi- 
stola  '?  quid  est  tui  quantumcumque  sermonis,  ubi 
non  sit  sparsum  gemebunda  pietate  quod  in  oratione 
dicimus,  Ne  nos  inferas  in  tentationem  {Matth,  yi,  45). 
Inviccm  itaque  nos  et  consolemur  in  his  omnibas «  et 
cxbortemur ,  et  quanturo  dat  Dominus  adjuTemos. 
Quae  autem,  et  dc  quibus  audierimus  quae  multum  do- 
lemus  et  facile  credere  nolumus;  audiet  a  communi 
amico  Sanctitas  tua,  quo  in  Dei  misericordia  cum  sa- 
lute  remcanic  speranuis  nos  de  omnibus  (ieri  posse 
certissimos. 


DK  SUBSEQUENTE  EPISTOLA. 

(lIB.  n  RETRACT.  CAP.  XLIX.) 

De  prcesenlia  Dei  scripsi  tibrum ,  ubi  nottra  intentio 
eontra  hceresim  Pelagianmn  maxime  vigilai,  non  expresti 
nominatam  :  sed  in  eo  etiam  de  prcesentia  natures^  quem 
Deum  verum  et  summum  dicimus ,  et  de  templo  ejut 
operose  ac  subtiiiter  disputatur.  Hic  liber  sic  ineipii : 
c  Fateor  me^  frater  dileclissime  Dardane.  i 

DE  PRiESENTIA  DEl 
LIBER, 

SEU 

EPISTOLA  CLXXXVII  *  (a). 

Rcspondet  ad  duat  quagstionet  Dardanij  intm^oganiit 
primo  de  ChrislOf  quomodo  nunc  in  coelo  wit^  qui  la- 
troni  in  cruce  dixerit  eum  secum  illo  die  futurum  in 
paradiso ;  num  forte  quia  Christus  ubique  ejatiit ,  os 
quia  paradisus  in  coelo  situs  esi :  secmdo  de  parvuliSf 
utrum  non  Deum  noverint-,  etiam  in  utero  exittenies, 
tiquidem  Joannet  in  utero  extultavit  ad  preetentiam 
nmtris  Dondni. 

CAP.  PRIMUM.— 1.  Fateor  me,  fratrer  dilectissime 
Dardane  (b) ,  illustrior  mibi  in  charitate  Cbristi^quam 
in  hujus  saeculi  dignilale,  littcris  tuis  tardius  respon* 
disse  quam  debui.  Cujus  rci  causas  noUem  quxreres , 
ne  molcslius  me  feras  diutius  excusantem ,  quam  per* 
tiilisti  tardius  rescribentem  ;  cuin  ego  te  malim  offcn- 
sioiii  meae  facile  ignoscere ,  ^uam  de  roea  defensione 
judicare  :  quxcuroque  illx  causae  fuerint ,  crede  nul- 
luni  tui  apud  me  csse  poluissecoiitemptum.  Imo  enim 
velocissime  rescripsisscm ,  si  lc  contcmpsissem.  Nec 
moiio  quia  tandem  aliquando  rescripsi ,  ideo  saltem 
tandem  aliquando  dignum  aliquid  te  lectore  molitus 

^  Edd. :  Quem  iua  non  feriret  episiota.  Sed  melius  Uss., 
quas  iuanon  fervei,  id  est  quae  ex  tuis  episloliSy  etc. 

*  Correcta  ad  a.  bg.  bl.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  j.  n.  s.  vc.  vd. 
duos  bn.  duos  sb.  duos  t.  quiaque  v.  et  aa  Am.  Bad.  Rr.  Lov. 

(d)  Alias  37 :  quae  autem  187  erat,  nunc  in  Appendice  est 
6.  scripta  sub  medium  an.  417. 

{b)  tntelligitur  fere  ex  iis  quas  in  hoc  viro  a^oscit  com 
subluni  digmtate  conjunclas  animt  dotes,  illum  ipsnm  essc 
Dardanum  pra^ectura  Galliarum  insignem,  cui  etiam  Hiero- 
Dvmus  proponenti  quxstionem  quamdam  de  terra  promis- 
sumis  rescripsit  drciter  annum  chrisli  414,  in  haec  verba : 
c  Quaeris,  Dardane,  duristianonim  nobilissime ,  et  ncA>illuin 
«  christianissime , »  etc.  Et  epistolom  Aaicns  :  «  Haec  tibi, 
«  ait ,  vir  eloquentissime ,  in  duplicis  pnefecturae  bnocTe 
« transactae,  nuoc  in  christo  honuratior,  tumultuaria  el  lcefi 
« lucubratione  dictavi. » 


855  EmrOLARUM 

suni ,  el  quod  inerilo  possim  luo  nomine  proenotare ; 
ied  rcscribere  utcumque  jam  malui ,  quam  pati  et 
hanc  sestatem '  me  hujus  ofQcii  debitore  transire.  Ncc 
tua  me  dignitas  terruit  fecitque  conctantem ,  cum  sH 
humaniias  tua  gratior  quam  illa  suspectior.  Sed  unde 
te  magis  amo,  binc  diflicilius  unde  sufliciam  tantas  ayi- 
ditati  religiosi  tui  amoris  invenio. 

2.  Huc  accessity  quod  prxter  mutuae  charitatis  flam- 
mam ,  qua  fit  ut  etiam  eos ,  quos  nunquam  vidimus , 
diiigamus,  dum  eos  haliere  quod  diligimus  credinras, 
ubi  me  utique  praiYcnisti ,  fecistique  ut  ycrear  in  me 
decipi  opinioncm  atque  exspectationem  tuam  :  prxter 
boc  ergo  mihi  tales  quaestiones  in  lua  epistola  propo- 
suisti,  qu»  si  a  quolibet  propositse  forent,  otio  quoque 
meo,  quod  mihi  deOt,  non  parvum  negotiura  fierent*. 
Cum  vero  abs  te  proponuntur,  cui  profunda  rimanti 
solutionis  carum  superficies  nequaquam  sat  est,  et 
proponuntur  occupatissimo  aliorumque  curarum  mo- 
libus  vallato  et  obstricto ;  tux  prudentiae  est  et  beiie- 
volenlije  cogilare  quam  te  placidum^baberedebeara, 
vel  quod  diu  non  respondi ,  vel  si  etiara  nunc  pro  tuje 
intcntionis  granditatc  non  respondero. 

CAPUT  II.— 5.  Quxris  igitur,  Mediator  D»  et  homi- 
num  homo  Chrislus  Je$u$  quomodo  nunc  esse  credalur 
in  corIo  ,  cum  pendens  in  ligno ,  jamque  morituru$ ,  /a- 
troni  credenti  dixeril  :  Hodie  mecum  eri$  in  paradi$o 
{Luc.  xxm,  43).  Et  hinc  fortasse  intelligcndum  dicis 
paradisum ,  qnasi  in  aliqua  cceli  parte  positum ,  aut , 
quia  ubique  Deus  sit ,  hominem  quoque  illum  qui  in 
Deo  sit  ubique  dilTusum ;  ex  lioc  nimirum  iiitclligi 
voleiis  etiam  in  paradito  esse  potuisse  qui  iibique  sii. 

4.  Ubi  ego  quaero ,  vel  poiiut  agnosco  qucmadino- 
dum  accipias  hominem  Cbristum.  Non  uliquesicut 
quidam  hxrelici ,  Verbum  Dei  et  carnem,  hoc  est  siiie 
anima  humana  ;  ut  Verbum  esset  carni  pro  anima  : 
vel  Verbum  Dei  et  animam  et  camem,  sed  siiie 
mente  humana;  ut  verbum  Dei  esset  animx  pro 
mciite  humana  (a).  Non  ulique  sic  accipis  hominem 
Cbristum,  scd  sicut  superiut  lociitus  es,  ubi  aisti 
Cliristum  omnipotentem  Deum  ea  te  ratioiie  creduli- 
tatis  accipere ,  ut  Deum  non  crederes ,  nisi  perfectum 
ctiam  homincm  credidisses.  Profecto  cum  dicis  lio- 
minein  pcrfectum ,  totam  illic  iiaturam  humanara  vis 
intelligi  :  non  est  autein  homo  pcrfectus,  si  vel  anima 
carni,  vel  animae  ipsi  mens  humana  defuerit. 
I  5.  Si  ergo  secundum  hominem  quem  Verbum  Dcus 
siiscepit,  putamus  dictum  esse,  Bodie  mecum  eri$  in 
paradi$o^  non  ex  his  verbis  in  coelo  existiraaiidus  est 
essc  paradisus  :  neque  eiiira  ipso  die  in  coelo  futurus 
erat  homo  Christus  Jesus  ;  sed  in  infemo  sccun- 
dum  animum ,  in  sepulcro  aulem  sccundura  car- 
licra.  Et  de  carne  quidcm  quod  co  die  in  sepulcro 
sil  posita ,  manifeslissimura  est  Evaiigeliuin  :  quod 
vcro  ilh  anima  in  Infernum  descenderii ,  apostoiica 
doctrina  pnsdicat;  quandoquidem  beatus  Petrus  ad 

<  Edd.,  cetatem,  At  Mss.  sexdedin,  miatem 
*  sic.  uss.  oiooct :  ubi  Er.  et  lx)v.  habeot,  quod  mild  deest^ 
rum,  parvum  neqotium  facerent. 

<a)  Ariani ,  ex  Ub.  de  Haoreslb.,  c.  48 ;  ct  ApoUinarislx, 


CLASsis  iir:  ssi 

lianc  rein  tcstimonium  de  Psahnis  adhibet,  ubi  prae* 
dictum  essedemonstrat,  Quoniam  non  dereiinquetani'' 
mam  meam  in  infemOj  neque  dabi$  $anctumtuumvidere 
corruptionem  (Act.  ii,  27,  et  P$al.  xv,  10).  Illud  de 
anima  dictum  est,  quia  non  ibi  est  derelicta,  uiide 
tam  cito  remeavit :  illud  dc  corpore,  quod  in  sepulcro 
corrumpi  celeri  resurrectione  non  poliiit.  Sed  in  se- 
pulcro  paradisum  nullus  intelligit.  Et  si  qiiisqiiam 
esset  ita  absurdus ,  ut  hoc  sapere  conaretur ,  eo  quod 
illud  sepulcrum  in  horlo  erat;  certe  hinc  ab  isia  opi- 
nione  rovocarelur,  quod  ille  cui  dictum  est,  Hodie 
mecum  eri$  in  paradi$o ,  non  illo  die  fuil  cum  Christo 
in  illo  sepulcro :  necejusfidci  pro  magno  munere  ofTer- 
retur  sepultura  camis,nrhilgaudii  vel  dolorisin  morie 
scnlientis,  ciim  iile  de  rcquie  ubi  sensus  est  cogitaret. 

6.  Ke.sUt  igitur  ul ,  si  secundum  Iiominem  dictum 
esl ,  Hodie  mccum  eri$  in  paradi$o ,  in  infenio  intelli- 
gaiur  esse  paradisus,  ubi  erat  eodie  futurussecun- 
diim  humanara  aniraani  Christiis.  Utrura  aulera  sinnt 
ille  Abrabae,  ubi  dives  impius  cum  in  lormentis  esset 
inferni,  rcquiescentem  pauperera  vidit,  vel  paradisl 
ccnseiidus  vocabulo,  vel  ad  infcros  pertinere  exisii- 
maiidus  sit ,  noii  fucile  dixcrim.  De  illo  quippe  diviie 
legimus  diclum  esse,  Mortuu$  e$t  autem  et  dives^  et  $6- 
pultu$  e$t  in  infemo ;  el,  cum  apud  infero$  in  tornienti$ 
e$$et.  In  pnuperis  autcm  morte  vel  requic  non  suiit 
iilferi  iioininali :  sed,  Contigit,  iuquit,  ntori  inopcm 
illum,  et  auferri  ab  Angeli$  in  $inum  Abrahas.  Deinde 
ardenli  diviti  dicit  Abraharo ,  Inter  no$  et  vo$  cliao$ 
magnum  /irmatum  e$t  {Luc.  xvi ,  22-26)  :  tanquam  in- 
ter  inferos  sedesque  beatorum.  Non  eniin  facile  ali- 
cubi  Scripturaram  inferoram  noroen  posiluro  inveiii- 
tur  in  bono.  Unde  etiam  qiKcri  solet ,  si  nonnisi  poe- 
nalta  recte  intelliguntur  inferna ,  quomodo  aniinam 
Domini  Christi  pie  credamus  fuisse  in  iiifemo.  Sed 
bene  rcspondctur  ideo  descendisse,  ut  quibus  oporiult 
subveniret :  uiide  beatus  Pctms  euiii  dlcit  solvissc  do- 
lores  iiiferai ,  in  quibus  impossibile  erat  tencri  cuin 
{Acl.  II ,  2i).  Porro  si  ulraque  regio  et  dolentium  ct 
requiescentium ,  id  est,  et  ubi  dives  llie  torquebatur » 
et  ubi  pauper  iile  laetabatur ,  in  inferno  esse  credenda 
est ;  quis  audeat  dicere  Dominuin  Jesum  ad  pornales 
iiifemi  partes  vcnisse  tantiiraniodo ,  nec  fuisse  apud 
eos  quid  in  Abraliae  sinu  requiescunt  ?  Ubi  si  fuit,  ip^e 
est  intcliigendus  paradisus  quera  latronis  aniraoi  iUo 
die  digiiatus  est  polliceri.  Quae  si  ita  sunt ,  gcnerale 
paradisi  nomen  est ,  ubi  felicitcr  vivitur.  Neqiie  enim 
quia  paradisus  est  appellatus  ubi  Adam  fuit  ante  pec- 
catum ,  prapterea  Scriptura  probibita  est  etiam  Ec- 
clesiam  vocare  paradlsiira  cura  fructu  poraorum. 

CAPUT  III.  —  7.  Est  autem  sensns  raulto  expedi- 
tior ,  et  ab  his  omnibos  ambiguitatibus  liber ,  si  non 
secundum  id  quod  homo  erat ,  sed  secundum  id  quod 
Deus  erat  Cbristusdixisse  accipiatur,  Hodie  mecum  eri$ 
in  paradi$o.  Ilomo  quippe  Christus  illo  die  sccundum 
carnem  in  sepulcro ,  secundum  animara  in  infcnio  fu- 
turus  erat :  Dcus  vero  idem  ipse  Christiis  ubique  scm- 
per  est.  Est  enim  lux  quae  lucet  eliam  in  tenebris , 
quamvis  eam  tenebrae  non  Gomprehcndant  {Joan.  i,  (>)« 


8» 


S.  AUGUSTINI  EPISGOPI 


%5$ 


Est  Virtus  et  Sapieniia  Dei ,  dequa  Siriptum  (ni  quod 
miingat  a  fine  usque  ad  finem  fortiter,  et  disponat  om- 
nia  suaviier  (Sap,  vni,  4);  et  altingat  ubique  proptor 
iuam  munditiam ,  et  nihil  Inquinatum  in  eam  Incurrat 
(/(/.  Tii,  i4).  Ubicumque  ergo  sit  paradisus,  quisquis 
beatorum  Ibi  est ,  cum  illo  ibl  est ,  qul  ubique  est. 

8.  Cum  ^nim  sit  Chrisius  Deus  et  homo ;  Deus  uti- 
que  unde  dicit,  Ego  et  Paier  unum  sumus  [Joan,  x,  50); 
homo  aulem  unde  dlclt ,  Pater  tnajor  me  est  (Id.  xiv , 
28) ;  idemque  Pilius  Dei  unigenitus  a  Patre ,  et  filius 
hominls  ex  seminc  David  secundum  carnem  :  utrum- 
que  in  illo  observandum  est  cum  loquilur »  vel  cum  de 
illo  Scriptura  loquitur,  et  quid  secundum  quid  dicatur 
iuiuendum.  Nam  sicut  unus  homo  est  anima  ralionalis 
ct  caro ,  slc  el  unus  Christus  est  Verbum  ct  homo. 
Proinde  quod  ad  Vcrbum  altinet,  crealor  est  Chrislus; 
Omtua  enim  per  ipsum  facta  sunt  (Joan.  i,  3) :  quod 
vero  ad  homiuem ,  crcatus  *  esl  Chrislus ;  Factus  est 
culm  ex  semine  David  secundum  carnem  (Rom>  i  >  5) ,  ct 
in  similitudinem  hominum  factus  (Philipp.  ii,  7).  Iteui 
qula  In  homine  duo  sunt ,  anima  et  caro  ;  secundum 
animam  Irlstis  fuit  usque ad  mortem  (Matth.xwi^ZS), 
secundum  camem  passus  est  mortem  (Act.m,  18). 

9.  Nec  tamcn  cum  Filium  Dei  Chrisium  dicimus, 
homlnem  separamus ;  aul  cum  eumdem  Christum  fi- 
Hum  hominis  dicimus ,  separamus  Deuni.  Secundum 
honiinem  namque  in  lerra  erat,  non  in  ccclo  ubi 
nunc  es( ,  quando  dlcebat ,  Nemo  ascendit  in  coslum, 
tdsi  qui  de  ccslo  descendit,  Filius  hominis  qui  est  in  ccelo 
(Joan.  iii,  15):  quamvis  secundum  id  quod  Filius 
Dei  erat,  essel  in  coelo ;  secundufn  id  vcro  quod  fllius 
hominis  erat,  adhuc  essct  In  terra,  nondumque  asccn- 
disset  in  coelum.  Siniiliter  cum  secundum  id  qttod 
Filius  Dei  est,  sll  Dominus  glorlx  ;  secuudum  id  au- 
lem  quod  est  filius  homlnis,  crucifixus  sit;  ail  tanicn 
Apostolus :  Si  enim  cognovissent^  nunquam  Dominum 
glori(B  crucilixissent  (I  Cor.  ii,  8).  Ac  pcr  hoc  ct  filius 
homlnis  sccuudum  Deum  crat  in  coelo ,  et  Filius  Del 
secundum  hominem  crudfigebatur  In  terra.  Sicut 
crgo  polull  recte  dici  Dominus  gloriae  cruciflxus,  curo 
ad  solam  cai^icm  illa  passio  pertiueret :  ita  recte  dici 
poluit,  Hodie  mecum  eris  in  paradiso,  cum  juxta  huma- 
nam  humllltatem ,  per  carnem  in  sepulcro ,  per  ani- 
niam  in  inferno  illo  die  futurus  essct ;  juxta  divinam 
vero  immutubiliialem  nunquam  de  paradiso,  quia 
ubique  est  semper,  recesslsset. 

10.  Noli  itaque  dubiUire  ibi  nunc  essc  homincm 
Christum  Jesum,  unde  vcnturus  est;  mcmoriterque 
rccole,  et  fldelitcr  teoe  chrisiianam  confessioncm, 
qiioniam  resurrexit  <a  morluis,  ascendit  in  coeium, 
sedet  ad  dexteram  Patris,  nec  aliunde  quam  inde 
vcnturus  est  ad  vivos  mortuosque  judicandos.  Et  sic 
venturus  est,  illa  angelica  voce  testante,  quemadmo- 
dum  ire  visus  est  in  cochim  (Act.  i,  10,  II),  id  cst  in 
cadem  carnis  forma  atque  subsUinlia ;  cul  profccto 
linmortalitalem  dcdit ,  naluram  non  abstulit.  Sccun- 
dum  hanc  formam  non  est  putaudus  ubique  di(Tiisus. 
Cavendum  est  cnim  ne  ita  divinitatcin  astruamus 

*  Edd.,  ereatwraest.  uss.  scptemdecun,  creaius  est. 


hominls,  ut  veritatem  corporis  auferamus.  Non  est 
autem  consequens  ut  quod  in  Deo  est,  iia  sit  ubique, 
ul  Deus.  Nam  et  de  nobis  veracissima  Scriplura  dicit 
quod  m  iUo  vivimus,  movemwr  etsumus  (Act.  xvii,  28} , 
nec  tamen  sicut  ille  ubique  sumus ;  sed  alltcr  homo 
lllc  in  Deo,  quoniam  aliter  et  Deus  ille  in  homine, 
proprio  quodam  et  singulan  modo.  Una  enim  persona 
Deus  et  homo  esl,  et  utrumque  est  uuus  Cbristus  Je- 
sus ;  ubiqae  per  Id  quod  Deus  est,  In  coelo  autcm  per 
id  quod  homo. 

CAPUT  IV.  —  11.  QUanqiiam  ct  in  eo  ip5;o  quod 
dicltur  Deus  ubique  difTusus ,  caniall  resisleudum  cst 
cogitationi,  et  mciis  a  corporis  sensibus  avocanda,  ne 
quasi  spaliosa  magniludlne  opinemur  Deuni  per  cun- 
cla  diflundi ,  sicut  humus ,  aut  humbr ,  aul  aer ,  aul 
lux  ista  diffunditur  (omiiis  enim  hiijuscemodi  magni- 
tudo  niinor  est  in  sui  parte  quam  in  toto  )  ;  scd  ita 
potius  sicutl  est  magiia  sapientia,  etiam  iii  homioe 
cujus  corpus  cst  parvum.  Et  sl  duo  sunt  sapienics, 
quorum  sit  altcr  corporc  grandlor,  neutcr  sapientior, 
iion  est  llla  in  majore  major,  minor  in  miiiore,  aat 
miuor  in  uno  quam  In  duobus ;  sed  tanta  iii  hoc 
quanla  in  iilo,  cl  taiita  in  unoquoquc  qiianta  iii  ulro- 
que  :  nequc  eiiim  sl  scquarucr  sunt  oinnino  sapienles, 
plus  sapiuiit  aiubo  quani  singuli ;  quemadmodum  si 
xqualitcr  siiit  immorlales ,  non  phis  vivunt  ambo 
quam  singuli. 

12.  Ipsa  dcnique  Immortalitas  corporis,  quac  in 
Christl  carne  prsccessil ,  nobisque  in  flne  fuiura  pro- 
niiltitur,  cuin  magna  sil  res,  non  est  profeclo  mole 
niagiia  ;  sed  licct  corporalilcr  habeatur,  iiicorporci 
quxdam  cxccllcnlia  esi.  Nam  cuni  ipsum  iinmortale 
corpus  minus  sit  in  pnrte  quam  iu  toto ,  linmortalitas 
ejus  tam  plciia  cst  in  partc  quam  in  loto ;  el  cuni 
slnt  aliis  alia  majora  ,  non  tamen  aliis  alia  immorta- 
liora  sunt  membra.  Sicut  nunc  quando  ex  omiii  parie 
sani  sumus  secuhdum  modum  prxseiitis  iu  Corpore 
sanilalls,  non  quia  major  cst  manus  lota  quam  digi- 
tus,  ideo  maiius  totlus  sanitatem  majoreni  diciraus 
esse  quam  digiti ;  sed  in  illis  iiisequallbus  xqualis  est 
Ipsa,  quando  Ita  breviora  grandioribus  comparantur, 
ut  quod  tam  maguum  esse  non  potcst  quam  est  aliud, 
posslt  tamen  esse  tam  saniim;  Esset  autem  major  sa- 
nltas  lii  majoribus  menibris,  si  essent  majora  saniora : 
cum  vero  non  est  iu  ,  sed  inajora  atque  minora  tam 
saiia  sunt,  dispar  est  piorecto  In  membrorum  molibus 
quautitas,  sed  par  est  in  disparibus  sanitas. 

13.  Cum  ergo  sit  corpus  aliqua  substantia  ,  quan- 
titas  ejus  est  In  magnitudine  molis  ejus ;  sanitas  vero 
cjus  non  quantitas ,  sed  qualitas  ejus  est.  Non  ergo 
poiiut  obtinere  qnantitas  corporis,  quod  potuit  quali- 
tas.  Nam  ila  dlsiantibus  partibus,  quae  siroul  esse 
non  possiint,  quoniam  sua  qua^que  spatia  locorum 
tcneiil,  minores  minora,  et  majora  majores,  noo  po- 
tuit  e^  in  slnguHs  qnibusque  partibus  tota  vel  lanta ; 
scd  ainplior  est  quantitas  In  aniplioribus  partibus, 
brcvlor  in  brevioribus,  el  In  nulla  parte  tanla  quania 
pcr  totum :  qualitas  vero  corporis ,  quoe  sanltas  dicl- 
lur ,  cum  saniim  corpus  est  lotum ,  tanla  cst  in  roa- 


85*7  •     CPISTOLARUM  CLASSIS  ID. 

joribus ,  quatUa  in  minoribus  parlibus ;  non  cniin 
qua;  minus  magnrc  sunt ,  ideo  minus  sanx  sunt ,  aut 
qux  ampliorcs  ideo  saniores.  Absit  ergo  ut  quod  po- 
tcst  in  corpore  qualitas  creati  corporis ,  noii  possit  in 
scipsa  subsiantia  Creatorii* 

14.  Est  crgo  Deus  per  cuncta  diffusus.  Ipse  quippo 
ait  per  prophetam ,  Calum  el  tcrram  ego  impleo 
{Jer.  XXIII,  24) ;  et  quod  paulo  ante  posui  de  sapien- 
tia  ejus,  AttingH  a  fine  usque  ad  finem  fortiler^  et  dii- 
ponit  omnia  suavitcr  ( Sap»  viii,  i ) ;  ilemquc  scriptum 
cst,  Spiritus  Domini  rcplevit  orbem  terrarum  {Id,  i,  7) ; 
cique  dicilur  in  quodain  psalnio ,  Quo  abibo  a  spiritu 
tuOf  et  a  facie  tua  quo  fugiam  f  Si  ascendero  in  ccnlum,  tu 
ibi  es ;  si  descendero  ad  infemum^  ades  *  {Psal,  cxxxviii, 
7 ).  Sed  sic  cst  Deus  per  cuncta  dtlTusus,  ut  non  sil 
qualitas  mundi ;  sed  substanlia  creatrix  muiidi ,  sine 
labore  regens,  et  sine  onere  continens  mundum.  Non 
lamen  per  spatia  locorum ,  quasi  mole  diffusa ,  ila  ut 
in  dimidio  mundi  corpore  sit  dimidius ,  et  in  alio  di- 
midio  dimidius,  atquc  lla  per  totum  totus ;  sed  in 
solo  coelo  lotus,  et  in  sola  terra  loius ,  et  in  ccdo  et 
in  terra  totus,  el  nullo  contentus  loco,  sed  in  seipso 
libique  totus. 

45.  Ita  Paler,  ita  Filius,  ita  Spiritus  sanclus,  iia 
TritHtas  tfi.us  Ocus.  Ncquc  enim  mundum  intcr  se  in 
tres  partcs  diviserunt,  quas  singulas  singuli  implerent, 
qiiasi  non  baberct  ubi  essel  Fllius  aut  Spiritus  san- 
ctus  in  mundo,  si  lotum  occupasset  Pater.  Non  iia  se 
habel  vera  incorporea  immutabilisque  divinitas.  Non 
enim  corpora  sunt,  qubrum  amplior  sit  in  tribus 
quam  in  singulis  magnitudo ;  ncc  loca  suis  molibus 
icnent ,  ut  disiantibus  spatiis  simul  csse  non  possint. 
Si  enim  anima  in  corpore  constiluta,  iion  solum  nullas 
nngustias,  vcnim  eliam  quamdam  latitudincm  inveiiit, 
non  corporalium  locorum,  scd  spiritualium  gaudiorum 
cum  fit  quod  ait  Aposlolus,  Nescilis  quoniam  corpora 
vestra  templum  in  vobis  Spiritus  sancli  est,  quem  habetis 
a  Deo  (I  Cor.  vi,  19) ;  ncc  dici  nisi  slultissime  polesl, 
non  Iiabcre  locum  iii  nostrd  corporc  Spiritum  san- 
clum,  quod  totiim  nostra  anima  implevcrit :  quaiiio 
slullius  dictlur  ullis  nngnstiis  impedirl  alicubi  Trini- 
tatcm ,  ut  Pater  et  Filius  ct  Spiritus  sanctus  ubiquc 
simul  csse  non  possint ! 

CAPUT  V.  — 16.  Verum  illud  est  mullo  mirabi- 
lius ,  quod  cum  Deus  ubique  sit  totus ,  non  tamen  in 
omnibus  habitat.  Non  enim  omnibus  dici  potcst  quod 
ait  Apostolus,  vel  quod  jam  dixi,  vel  etiam  illud : 
Nescitis  qtua  templum  Dei  estis,  et  Spiritus  Dei  habital 


prrcsenliam,  scd  non  ubiqiie  per  babilalionis  graC^au. 
Propicr  banc  enim  habitationem,  ubi  procul  dubio 
gratia  diiectionis  ejus  agnoscitur,  non  dicimus ,  Paicr 
nostcr  qui  es  ubique,  cum  et  hoc  verum  sit,  sed, 
Paler  noster  qui  es  in  ccelis  {Matth.  yi,  9) ;  ut  templum 
cjus  potius  in  oratione  commemoremus,  quod  et  nas 
ipsi  esse  debemus,  et  in  qiiantum  sumus,  in  tantuin  ad 
ejus  socielatem  et  adoptionis  familiam  pertincmns. 
Si  enim  populus  Dei  nondum  faclus  xqualis  Angelis 
ejus  adhuc  in  ista  pcregrinatione  dicilur  teinplam 
ejus,  quanlo  magis  est  templum  ejus  in  codis,  ubi  cst 
populus  Angclorum,  qiiibus  aggregandi  ct  coxquandi 
suinus ,  cuni ,  fiiiiLt  percgrinationc ,  quod  proroissum 
c^t  sumpserimus ! 

17.  Cum  igitur  qui  ubiqiie  cst,  non  in  omnibus 
bnbitct ;  cliam  iii  qiiibus  babitat,  non  xqualiter  habi- 
lat.  Nam  unde  est  illud  quod  Elisaeus  poposcit,  ut 
diipliciter  in  eo  flcret  Spiriius  Dci  qui  cral  in  Elia 
( IV  Reg.  II,  9 )  ?  et  unde  in  oinnibus  sanctis  suiit  alii 
aliis  snnctiores ,  nisi  abiindanllns  habcndo  habilaio- 
rem  Deum  ?  Quomodo  ergo  vcrum  supra  diximu.^, 
quod  Deus  ubique  sit  tolus,  quando  in  aliis  cst  am- 
plius,  in  aliis  minus  ?  Sed  non  esl  negligcnler  intucn- 
diitn  quod  diximus,  in  seipso  csse  ubique  totum.  Non 
ergo  in  eis  quia  aiii  plus  eum  capiunt ,  alii  miiius  '• 
Ideo  enim  ubique  esse  dicilur,  quia  nulli  parii  rcrixn 
abscns  est ;  idco  totus,  quia  non  parti  rerum  pnrlem 
suam  praRsentem  pncbel,  etalieri  parli  altcram  par- 
tem ,  xquales  xqualibus,  minori  vero  minorem ,  ma- 
jorique  majorem ;  sed  non  solum  universitati  crca- 
ttinc,  verutn  ctiain  cuilibet  parti  ejus  totus  pariler 
adcst.  Hiqne  ab  eo  longe  cssc  dicunlur,  qui  peccando 
dissimillimi  facti  sunt ;  ct  bi  ei  propinquare,  qui  ejus 
similiiudinem  pie  vivendo  recipiunt.  Sicut  rccte  di- 
ciinlur  oculi  tanto  csse  ab  hac  luce  longius,  quantn 
fiierint  cxciores.  Quid  enim  lam  longe  est  a  liice 
qiiam  caccita<,  ctiamsi  lux  prxsto  sit,  alque  oculoa 
pcrfiindat  exstinctos  ?  Propinqiiare  aiitem  luci  merilo 
perbibentur  oculi ,  qui  sauitalis  accessu  aciem  reci- 
piondo  proficiunt  *. 

CAPUT  VI.— 18.  Porro  autem  quod  parum  dis- 
tincte  putavimus  posse  intelligi  cum  diceremus  Denm 
esse  ubique  totum,  nisi  adderemus,  In  seipso,  video 
diligentius  exponendum.  Quomodo  enim  ubique,  si 
in  seipso?  Ubique  scilicet,  quia  nusqiiam  est  absens. 
In  seipso  autcm,  quia  non  continetur  ab  eis  quibus 
est  prxsens,  tanquam  siiie  eis  esse  non-possit.  Nani 
spatia  locorum  toUe  corporibus,  nusquam  erunt,  ci 
tn  vobis  {Id,  iit,  16)?  Unde  et  e  contrario  de  quibus-    '  quia  nusquam  eruni,  ncc  eruiit.  Tolle  ipsa  corptira 


dam  dicit :  Quisquis  autem  Spiritum  Christi  non  habet, 
hic  non  est  ejus  ( Rom.  viii,  9 ).  Quis  porro  audeat 
opinari,  nisi  quisquis  inseparabilitatem  penitus  Trini- 
tuiis  ignorat,  quod  in  aliquo  habiUire  possit  Patcr  aut 
Filius,  iii  quo  non  babitet  Spirilns  sanclus,  aut  in 
aliquo  Spiritus  sanctus  in  quo  non  et  Pater  et  Filius  7 
Unde  fatendum  est  ubique  esse  Deum  per  divinitatis 

*  Post  ades^  haec  in  vulgatis  addontur :  Quia  substantittli- 
ler  Deus  ubique  diffusus ,  qux  verba  abmnt  a  novemdecim 
iUis.  vidcnturqiie  e  margine  buc  translaia  esse. 


qualitatibus  corporum,  non  erit  ubi  sint,  el  idco  nc- 
cesse  est  ut  non  sint.  Etenim  cum  per  lotam  suam 
molem  corpus  asqualiter  sanum  est,  aut  aBqualiler 
candidum,  non  est  in  una  qtiam  in  alia  parte  e)us 
saniias  major  aut  candor,  nec  major  in  toto  quam  ia 
parte  ejus ;  quia  non  simiiis  aut  candidius  totam  con« 
stat  csse  quam  partem.  Si  autein  inaequaliter  sit  sa- 

^  Mss.  magno  conseDsu  :  jtlia  fb»  etm  capumlf  aiiM 
fKtmit. 

*  Sic  Mss.  quindedm.  At  Rdd.,  acicm  recipkmh*  hum  n* 
cipnHt, 


%.  AVGUSIINI  £PlSCOPi 
oom  siHt  inxqualiter  caudidum,  fieri  polebi  ui  in      pes  ejus  immorUlilttly  emmiu. 


m 


minore  parle  sil  saiiitas  major  aul  candor»  cum  mi- 
iiora  quam  niajora  sAniora  yel  candidiora  sunl  mem- 
bra ;  usqoe  adeo  non  mole  conslal  quod  in  qualilati- 
bu8  magnura  dicilur  esse  vel  parvum.  VerumUmen 
ii  moles  ipsa  corporis,  quantacumque  tcI  quantula- 
cumque  stt,  peniios  aureraiur,  qnalitales  ejos  non  erit 
ubi  sint,  quamvis  non  mole  metiendae  siat.  At  vero 
Deus  non,  si  minus  capitur  ab  illo  cui  prxsens  est , 
Ideo  ipse  minor  est.  Totus  cnim  in  seipso  csl,  ncc  in^ 
qriibus  est,  iia  est  ut  indigeat  eis»  tanquam  non  possit 
e>se  nisi  in  eis.  Sicut  autem  nec  ab  illo  abest,  in  quo 
iioti  habilat,  et  totus  adest,  quamvis  eum  illc  non  ba- 
bcal ;  ila  el  illi  in  quo  babiut,  totus  est  prxsens  , 
quamvis  eom  non  ex  toto  capiat. 

19.  Neqoe  enim  ad  babitandum  dividit  se  pcr  bo- 
minuqi  corda  seu  corpora,  aliam  sui  parlem  huic 
Iriiiuejis,  illi  aliam,  sicut  lux  ista  per  adilus  et  per 
feiiestras  domorum  :  sed  potius,  si  quemlibet  sonuin, 
cum  corporea  res  sit  ac  transitoria,  surdus  non  capit, 
surdaster  non  totum  capil,  atque  in  his  qui  audiunt 
cum  pariler  ci  propinquant,  tanto  magis  alius  aiio 
capit,  quanlo  est  acutioris,  tanto  auti-m  minus,  quanlo 
est  obtusioris  auditus,  cum  ille  iion  varie  magis  mi- 
nusve  insoncl,  sed  iu  eo  ioco  in  quo  sunt,  omnibus 
aDqualiter  praesto  sil ;  quanto  exceiientius  Deus  nalura 
iiicorporea  et  immutabiliter  viva,  qui  non  sicut  sonus 
per  moras  temporum  tcndi  et  dividi  potest,  nec  spatio 
•erio  tanquam  loco  suo  iiidigct,  ubi  prxsentibus  proi- 
sto  sit,  sed  xtenia  stabililate  in  seipso  manens,  totus 
adessc  rebus  omnibus  potcst,  et  singiilis  toius,  quani- 
vie  in  quibus  babiiat,  babeant  eum  pro  su£  capaciia- 
tis  diversitale,  alii  amplius,  alii  iniiius,  quos  ipsc  sibi 
dKectissimum  templum  gratia  suae  bonitatis  aedili- 
fical! 

20.  Et  donationum  quidem  dictae  sunt  divisiones 
tanquam  per  partes  et  membra  unitis  corporis,  ubi  ct 
siniul  onmes  unum  templum,  et  singiili  singula  icmpla 
sumus ;  qiiia  non  est  Deus  iii  omiiibus  quam  in  sin- 
giilis  major  :  et  fil  plcrumque  ut  plurcs  eum  minus 
capiant,  uiius  amplius.  Sed  cum  dixissct  Apostobis , 
Dimhnes  aulem  donatiomm  sunl;  conlinuo  subjccit, 
Idem  aulem  Spiritus  :  item  cum  ipsas  donationum  di- 
visiones  commemorasset ;  Omnia  autem  hasc^  inquil , 
operatur  unus  atque  idem  Spiritus^  dividens  propria 
unicuique  prout  vult  (IGor.  xii,  4,  11).  Dividens  ergo, 
non  rpso  divisus,  quia  ipse  unus  alque  idcm.  Illae 
vero  divtsiones  dictae  sunt,  sicut  menibroruin  in  cor- 
pore  ;  quia  non  idcm  valent  aures  quod  oculi,  alqu^ 
ita  inembra  cxtcra  diversis  officiis  coiicorditer  distri- 
buta  :  qusc  lamen  cum  sani  sumus,  nna,  neque  di^ 
vcrsa,  ncc  alibi  majore,  aiibi  minore,  scd  cum  sint 
ipsa  disparia,  conimuiii  et  parili  salulc  congaudcnl. 
Ilujus  corporis  caput  est  Cbristus,  hiijus  corporis 
unilns  nostro  sacrincio  coinmendatur :  quod  brcviter 
signiricavit  Aposlolus,  diccns,  Unus  panis^  unum  cor- 
fus  multi  sumus  (I  Cor.  x,  17 ).  Pcr  caput  nostrum 
reconciliamur  Deo,  quia  in  illo  est  divinitas  UBigenili 
facta  particcps  mortalitatis  nostrae,  ut  et  nos  partici- 


21.  IIoc  sacramcntum  longe  est  a  ciMtlibas  sapicB- 
tium  superborum,  et  ideo  non  chrisiiafioniiii»  ac  per 
hoc  nec  vcre  sapicntium.  Illorum  etiam  dico  sapien- 
tium  qui  cognoverunt  Deum ;  ^iita  eognoie€»ie$  Deaai, 
sicot  dicit  Aposlolus,  noit  sicut  Deum  gtorificawermt , 
aut  gratias  egerunt  {Rom.  i,  21).  Nosti  aulem  in  qos 
sacriflcto  dicatur,  Gratias  agamus  Domino  Dco  nostre. 
A  cujus  sacrificii  humiliLnie  longe  abest  lyphus,  el 
colhurnus  illorum.  Et  ideo  multum  mirabilis  res  est 
qucmadmodum  quorumdam  iiondum  cognosceniium 
Deum  sil  iiihabitator  Deus,  et  quoruindam  cognosccu- 
tium  non  sit.  Nec  illi  cniin  ad  leinpliim  Dci  pertiueni, 
qui  cognosccntcs  Deum,  non  sicut  Dcum  gbirificavc- 
runt,  aut  gratias  egerunt ;  ut  ad  tcniplum  Dei  pcni- 
nciit  parvuli  sanclilicali  S.icramento  Chrisii,  regene- 
rnli  Spiritu  sancto,  qui  cerlc  per  xtalem  oondum 
possuiit  cognoscerc  Deum  :  undc  qiicm  potoerunt  ilH 
nosse  iiec  babcrc,  isti  potucrunt  liabere  anlequam 
nossc.  Deatissiini  autcm  sunt,  quibus  hoc  esi  Deom 
habere  qucd  nossc  :  ipsa  quippe  notltia  plenissima , 
verissima,  felicissima  est. 

GAPUT  VII.  —  22.  Hinc  jam  oportet  etiaro  illam 
quam  post  epistoiai  luac  subscriptionem  addidisti,  pcr- 
traciare  quaestionem  :  Si  adhuc  ignorant  parvuH  Deum^ 
(luomodo  Joannes  eliam  antequam  nasceretur^  ad  adven- 
tiun  et  prtssentiam  matris  DomUd,  in  suce  matris  utcro 
fotiut  extultare.  Gum  eiiim  commemorasses  te  legisse 
librum  meum  de  Baplismo  Parvulorum,  addidisti  et 
aisli  :  De  -pnggnantibus  quid  sentias  opto  cognoscere » 
cum  credulilatis  fidem  pro  puero  mater  Joannis  Bapti' 
stce  responderit. 

23.  Uaecsuiit  certc  verba  Elizabeth  matris  Joannis : 
Beata  tu  inter  mulieres^  et  beatus  fructus  ventris  tui : 
Et  unde  hoc  mihi^  ut  veniat  mater  Domini  tnei  ad  me? 
Ecee  enim  ut  (acla  est  vox  salutationis  tuce  in  auribut 
meis^  exsultavit  in  gaudio  infans  in  utero  meo  (Luc.  i, 
42-4 1).  Uoc  ahtem  ut  diceret,  sicut  Evangelista  pnc- 
loculus  est,  repleta  esl  Spirilu  sancto,  quo  procul  du- 
bio  revelante  cognovil  quid  illa  exsultalio  significarct 
infantis ;  id  cst,  illius  venissc  malreni,  cujiis  pnccur- 
sor  ipse  et  demonstrator  essct  fulurus.  Poiuit  crgo 
esse  ista  significalio  rci  lantae  a  majoribus  cognosccii- 
dae,  non  a  parvulo  cognitae.  Nam  neqiie,  cum  hoc 
ante  in  Evangelio  narrarelur,  dictum  est,  Grcdidit 
infans  iii  ulero  ejus ;  sed,  exsultavit :  neque  ipsa  dixit» 
Exsultavil  iii  fide  infans  in  utcro  nieo ;  scd,  cxsuitavit 
in  gaudio.  Videmus  autem  exsullationeni  non  solum 
parvulorum,  scd  ctiam  pccorum,  non  utique  de  aliqua 
fide,  vel  religione,  vef  qualicumque  ralionaii  cogni- 
tione  venieniem.  Sed  hxc  plane  inusitnta  et  nova 
cxstitit,  qiiia  in  utero,  et  ad  ejus  adveiitum  quae  ho- 
minum  Saivatorem  fuerat  paritura.  Ideo  mira,  idco 
in  magnis  signis  deputanda  :  idco  hacc  exsiiltatio,  ct 
taiiquam  matri  Domini  reddila  resalulatio,  sicut  solciit 
miracula  fieri,  fncla  est  divinitus  in  infaiite,  non  hu- 
mnnitus  ab  infante. 

24.  Qiianquam  etiamsi  usquc  adeo  est  in  ilio  pncro 
acccleratus  usus  rationis  et  voluntatis,  nt  luira  i« 


U\  EPISTOLARUM 

sivra  malcriui  jam  possct  agnosccrc,  crcdcrc,  con- 
sciuire,  quod  iii  aliis  parvulis  xlas  exspcclalur  ul 
t>08siiU ;  eiiam  hoc  in  miraculis  liabciidum  divinx 
potcniix*,  non  ad  humausc  trahcndum  esi  exemplar 
naiurx.  Nam  qiiando  Dcus  voluit,  ctiam  JQmeniuni 
mutum  ralionabililer  est  loculum  ( 2Vum.  xxii,  28): 
nec  idco  sunt  admoniti  homines  in  dcliberationibus 
8U1S  cliam  asinina  exspectare  consilia.  Quocirca  nee 
quod  racluin  est  in  Joanne  contemno,  nec  inde  regu- 
lam  qiiid  sentieiidum  sit  de  parviilis  Rgo  :  imo  id  in 
lllo  proplcrca  mirabililer  pncdioo,  quia  in  aliis  non 
InTcnio.  Ilabet  quidem  aliquid  simile  etiam  illa  iii 
Rebcccsc  utero  lucta  geminorum ;  verum  et  hoc  usque 
adeo  prodigium  fuit,  ut  divinum  propterea  mulier 
oraciilum  quncrerct,  et  audiret  diiobiis  illis  infantulis 
duos  populos  (uisse  ftguralos  (Gen.  xxv,  ^,  23). 

25.  Nelscirc  antem  divina  parvulos  qui  ncc  humana 
adhuc  novcrint,  si  vcrbis  vcliinus  ostcaderc,  vercor 
ne  ipsis  sensibus  noslris  facere  videamur  injuriam  , 
quando  id  loquendo  suadcmus,  ubi  omnes  vires  offi- 
ciumque  scrmonis  faciUime  superat  evidentia  vcrita- 
tis.  Annon  vidcmus  etiam  cum  articulatas  vocls  qua- 
liacumqiie  signa  edcre  eoeperint,  atque  ad  inilium 
fandi  transirc  ab  iiifantia,  adhiie  eos  lalia  sentirc  ac 
dicere,  in  quibus  si  remansissent,  annisque  acceden» 
tibus  tales  esse  pcrsistcrcnt,  nullus  eos,  vcl  futuus 
nimium,  fatuos  esse  dubitarei  t  Nisi  forte  id  restat , 
ut  in  vagitn  inranliae  ,  vel  in  ipso  adhuc  uteri  silentio 
credamus  parvulos  fuisse  sapleiites,  postea  vero  quam 
nobiscum  ccepcrunt  loqui,  ad  hanc  ignoraniiam  quam 
vidcmus  crcscendo  ycnisse.    Quod   opinari  vides 
qnam  sit  absnrdum,  cum  puerorum  sensus  in  quaUa- 
cumque  vcrba  pronimpens,  qul  certe  ad  ea  quae  ma- 
jorcs  snpiunt  pene  nullus  est,  tamen  comparatus  illi 
in  qiio  nascuntur,  intelligentia  did  potcst.  Unde  au- 
tein  in  ipso  taiito  salutis  prae^iilio,  qiuindo  eis  chri- 
siiana  gratia  subvenitur,  quod  vocibus  quibus  possunt 
ct  motibiis  reluctantur,  non  eis  imputaiur,  atquo 
omnis  renisus  ipsoriim  nihili  penditur,  doncc  in  eis 
Sacramcnla  peragantur,  qnibus  id  quod  de  originali 
iiamnaiione  tractum  est  expietur,  nisi  quia  in  tan» 
tiim  nesciunt  qiiid  faciunt,  nt  nec  lacere  judiccntur  ? 
Porro  si  jam  utcrenlur  rationis  et  voiuntatit  arlHtrio, 
qtio  illi  sanctiGcationi  adliit>eri  deberet  assensus, 
quantum  mali  esset  resistere  tantx  gratiae ,  qnam- 
qtie  non  solum  nihil  prodesset  qiiod   ficret,  venun 
eiiam  inde  reatus  accresceret,  quis  christianiis  igno- 
rct? 

CArUT  yilf.  —  26.  Dicimus  crgo  in  baptizatis 
parvulis,  quamvis  id  nesciant,  habitare  Spiritum  san- 
ctum.  Sic  eiiim  eum  m^sciunt  quamvis  sit  in  eis, 
quemadmodum  nesciunt  eimentem  suam ;  cujus  ineis 
ratio,  qua  uti  nondiim  possunt ,  velut  quacdam  scin- 
ttlla  sopita  est,  excitanda  xtatis  accessu.  Neque  boc 
in  parvulis  mirum  debet  videri,  cum  Apostolus  qui- 
hiiadam  ctiam  majoribus  dicat,  NeseUU  qma  tempkun 
Dei  Mfis,  el  SfrirUus  Dei  habilat  in  vobii  (I  Car.  iii, 
16)?  de  qualibus  ps^ulo  ante  dixerat,  AnmaruaMem 
H9mo  non  perciptl  qm  $unt  Spiritus  Dd ;  quos  eliam 
5A!f':T     AUOUST.   U. 


CLASSIS  III.  8^2 

parvulos  vocal,  noii  cariiis  xialc  scd  inciUis  (Id.  ii, 
14,  et  III,  i,  2).  Non  itaquc  pcrcipicbant  cognitiune 
Spiritum  sanctum  qui  habitabat  in  eis;  et  habitanie 
in  se  Spiritu  sancto,  adhiic  aiiimalcs,  noiidum  S)pirilua- 
les  erant,  quia  nondum  potcrant  habitatorcm  suuin 
Spiritum  cognitione  percipcre. 

27.  Habitare  autem  idco  ct  in  talibus  dicitiir,qu!a 
in  eis  occulte  agit,ut  sint  templum  cjus ;  idque  inpro- 
ficientibusetproficiendo  perscveraniibus  pcrficit.  Spe 
enim  salvi  facti  iiimuf ,  sicut  Apostolus  dicit ;  cum  alio 
loco  dicat,  Salvos  nos  (ecit  per  lavacrum  regeneratie  - 
nis  (7it.  111,  5).  Cum  ergo  hic  dicat,  Salvos  nos  fecU, 
tanqnam  salus  ipsa  jam  data  sit,  qucmadmodum  iii- 
telligcndum  sit,  illic  exponit,  ubi  ait :  Sve  enim  salvi 
facti  sumus,  Spes  autcm  qum  videtur^  non  estspes;quod 
emm  videi  ^ftiit,  quid  sperat  ?  Si  autem  quod  non  tride' 
mus  speramus^  per  patientiam  exspectamus  (Rom,  yiii. 
24, 25).  Multa  namquedicuntur  in  Scripturis  tanquani 
£icta  siiit,  cum  in  spe  adhuc  esse  intelligantur.  Undo 
est  et  illud  quod  Dominus  discipulis  ait,  Omma  qua: 
audivi  a  Patre  meo  nola  feci  vobis  (Joan,  xv,  i5) :  quoil 
usque  adeo  secundum  spem  dictnm  est  futurorum,  iit 
eis  poslmodum  dicat»  Muka  habeo  vobis  dicere^  sed  non 
polestis  portare  modo  (Id.  xvi,  i2).  Agit  ergo  in  qui- 
bus  mortalibus  adhuc  habitat,  ipsam  aedificationc*» 
habitaculi  sui,quam  non  in  ista,  sed  in  alia  post  haiic 
vilam  perficit,  quando  absorbebitur  mors  in  victoriani 
diceturque  illi :  Ubi  est^  mors^  victoria  tuat  ubi  est^ 
mors^aculeus  ftitiifQuid  est  autem  mortisaculeus,  nisi 
peccatum  (ICor.  xv,  54-56)? 

28.  Propler  quod  nunc  ctiam  renati  ex  aqua  et 
Spiriiu,  omnibusque  peccaiis  sive  originis  ez  Adam, 
in  quo  omnes  peccaverunt,  sivc  faciorum,  dictorum, 
cogitationumque  nostrarum,  in  illius  lavacri  munda- 
tione  deleiis ;  tamen  quia  manemus  in  hac  vita  hii- 
mana  quje  tentatio  est  super  terram,inerito  dicimus : 
I>iiiit(teii04ti  debita  nottra{Matth.  ti,  i2).  Et  hanc  ora- 
tionem  dicit  universa  Ecdesia,  quam  mundat  Salvalor 
lavacro  aqux  in  yerbo,  ut  eam  sibi  exhibeat  glorio- 
sam,  non  habentem  maculam,aut  rugam  {Eph.  y,  26, 
27),  aut  aliquid  ejusmodi ;  tunc  utique  cum  perficic- 
tur  in  re,  ubi  nunc  proficiendo  ambulatur  in  spe.  Naiii 
quomodo  est  nunc  non  habens  maculam,  aut  ru- 
gam,  aut  aliquid  ejuamodi,  quae  yel  in  omnibus  ad 
eam  pertinentibus  homuiibus  qui  jam  ratione  menlis 
utunturet  voluntatis  arbitrio,  mortaiisque  caniitsar- 
cinam  portanl,  vel  certe,  quod  etiam  ipsos  contentio- 
sos  nccesse  est  fateri,  in  multis  suis  membris  veraci- 
ter  dicit  :  Dinuite  nobis  debita  noUraf 

29.  Cum  itaque  proficienies,  in  quibus  mortalilNis 
habitat,  dumdediein  diemrenovantur,  magis  magis- 
que  jusUficet,  exaudiat  orantes,  mundet  confitentes, 
ut  exhibeat  sibi  templum  immaculatum  in  aeternum; 
meritb  dicitur  non  habitare  in  eis  qui  cognoscentes 
Deum,  non  sicut  Deum  glorificayerunt,  vel  gratias 
egerunt.  Colendo  enim  et  serviendo  creaturae  potius 
quam  Creatori  {Rom,  i,  2i,  25),  non  unius  veri  Dei 
templum  se  esse  yoluerunt  :  atque  ita  dum  volunt 
eum  habere  cum  multis,  facilius  efiecerunt  ut  eum 

[Yingt-stpt ) 


f 


845 


S.  AUGUSTIiNl  EPISCOPI 


S44 


non  haberenf,qiiam  ul  diis  muliis  falsisve  roiscerent. 
Et  merito  dicitur  habitare  in  eis  quos  secnodum  pro- 
positum  Tocatosjuslificandos  gloriOcandosque  tusce- 
pit,  etiam antequam  incorpoream,  qure  ubique  lola  est » 
V  alcant  cjus  nosse  naturam,  quantum  nosci  ex  parte 
p  er  speculum  et  in  xnigmate  ab  homine  in  hac  viia 
( l  Cof,  XIII ,  ii) ,  cum  plurimum  profecerit ,  potest. 
S  untenim,  in  quibus  habitat,  niulli  tales  qualibus  dicit 
A  posiolus :  Non  polid  vobis  loqui  qua$i  spiritualibuM^  sed 
q  ua^  carmlibui,  Tanquam  parvulis  in  Christo^  tac  vo- 
b  i$  potum  dedi,  non  escam  :  nondum  enim  poleralis ;  sed 
n  ec  adhuc  quidem  potestis  ( /(/.  iii,1 , 9).  His  quippe  etiam 
illud  dicii  iNescitis  quia  templum  Dei  estis^et  Sphilui 
Dei  tmbitat  in  vobis  {Id.  ti,  19)?  Hos  tales  si  etiam  an- 
lequam  pervcniant  ad  spiritualem  mentis  aetalem,  ubi 
non  lacte  alantur,  sed  solido  cibo,  dies  vitas  hiijus 
exlremus  invcnerit ;  perQciet  in  eis  habitator  illorum 
quldquid  bic  inlelligentiae  minus  habuerunt,  quoniam 
ab  uuilate  corporis  Christi  qui  nobis  via  factus  est,  et 
a  (empli  Dei  socieiatc  non  recesserunt.  Unde  ut  non 
rccedant,  regulam  fidei  pusillis  magnisque  commu- 
ucm  in  Ecciesia  perseveranter  tenent,  et  in  quod  per- 
vcnerunt  in  eo  ambulant,  donec  eis  Deus  revelet,  si 
quid  aliter  sapiunt,  oogitationes  suas  carnales  non 
dogmatizant ;  qula  non  obdurant  ^  contentiosis  defen  - 
sionibus  immanendo,  sed  quodammodo  ambulando, 
id  est  proficiendo  desudant,  inlelligentiae  perspicuita- 
lem  inipetrantes  per  fidei  pietatem.  -*-. 

CAPUT  IX.—  SO.  Quaecum  ita  sint,  duo  ista  qive 
in  uno  fiunt  homine,  nasci  et  renasci,  ad  duos  homines 
periinent :  unum  ad  illum  primum  Adam,  alterum  ad 
secundum  qui  dicitur  Christus.  Sed  non  pnt»,  ait 
Apostolus,  quod  spirituale  e$t^  sed  quod  oidmale ;  post" 
M  $pMtuale,  Primui  homo  de  terra,  terrenu$ ;  i«- 
emndus  homo  de  calo^  ccele$ti$  :  quali$  terrenu$^  tale$ 
et  terreni ;  ei  quali$  eale9ti$  ,  tale$  et  c€ele$te$,  Siaii 
portavimu$  hnaginem  terreni,  portemu$  et  imaginem  eju$ 
qsd  de  cotlo  e$t :  item  dicil,  Per  unum  honnnem  mors, 
et  per  untm  handnem  resurreetio  mortuorum,  Sicut 
enim  in  Adam  omne$  moriuntur^  Ua  et  in  Chrieto  omne$ 
witi/icabuntur  {Id.  XY»  i(>-49,  21,  i2).  Omne$,  et  omne$ 
ideo  dixit,  quia  in  mortem  iiemo  nisi  per  ilium ,  in 
Titam  nemo  nisi  pcr  islum.  In  primo  patuil  quid  bo- 
miiiis  arbilrium  valeret  ad  moriem ;  in  secundo  au- 
lem  qnid  Dei  adjutorium  valeret  ad  vitam.  Denique 
prinms  homo,  nonnisi  liomo ;  secundus  vcro,  Deus  et 
homo :  peccatum  enlm  factum  cstreliclo  Deo;  justi- 
tia  non  fit  siiie  Deo.  Ac  per  hoc  ncc  moreremur  nisi 
per  carnalem  propoginciii  dc  inctiibris  illius  Yctiire- 
mus ;  nec  vivcrcmiis  nisi  por  spintiinlcin  coniiexio- 
iiem  mcmbra  bujus  cssnnus.  Ideu  nobis  opus  fuit  na- 
8ci,  et  renasci,  ilh  autciii  pi<»p(rr  nos  lanlummodo 
nasd.  Nos  enliii  a  pcccato  ad  jusiitiaiu  renascendo 
Iranslmus;  illc  auteni  a  niillo  pcccato  ad  justitiam 
transitum  fedl :  sed.  in  eo  qiiod  baptuatits  est,  no- 
straeregenerationb  Sacramentum,  sua  humiliiate  al- 
liaieommendaYit ;  Yeterem  tamenhominem  noslmm 

*  iOY.,  o0iiurdRliir.  BmI.  Am.  nr.  ei  nsi.  [  leriqoc,  obdu- 
fmn. 


passione,  novum  autem  resurrectione  s^^iAeans. 

31.  Inobedientia  namque  concupiscenliae  qos  ha- 
bltat  in  came  mortali ,  qua  fit  ul  eadem  etiam  men:* 
bra  prxter  volunlatis  moveanlur  arbitrium*  ad  eom 
modum  redigitur  justitia  conjugali,  ul  licite  Gopulatis 
pareniibus  generentur,  qiiibus  sit  necessariom  rege- 
nerari.  Non  tamcn  per  hujusmodi  conTenieniiam  ma- 
rlsetfeminx  venire  voluil  carnem  suam  Christiis; 
sed  de  virginc  nihil  tale  in  ejus  concepUi  concupi- 
scente,  siiuiliiudinem  carnis  peccali  sumpsil  ilie  pro 
nobis,  qua  caro  peccaii  mundaretur  in  nobis  {Rom. 
Yiii,  5,  4).  Sicut  cnim  per  uniwdeUcttsm,  ail  Aposto- 
lus,  m  omnes  hominesad  condemnationem  ;  ita  per  hiukj 
justifieationem  in  omnes  howine$  ad  justifieationem  vilm 
(Id.  Y,  i8).  Nemo  cnim  nasciliir,  nisi  operante  concfi- 
piscentia  carnali,  quae  tracta  est  ex  primo  iiomine  qui 
est  Adam ;  et  nemo  renascitur,  nisi  operante  gratia 
spirituali,  quac  data  est  per  secundiim  hoiniiiero,  qoi 
est  Cbristus.  Quaproptcr  si  ad  illuin  uasceiido  perti- 
ncmus,  ad  hunc  renascendo ,  nec  renasci  quisquam 
potest  antcquam  natus  sit;  profecto  ille  singularitcr 
natus  est,  cui  renasci  non  opusfuit;  quia  non  ex  pec- 
cato,  in  quo  nunquam  fuit,  transitum  fecit.  neque  iu 
iniquitate  conceptus  est ,  ^t  eum  in  deliclis  matcr 
ejus  in  utero  aluit  :  quia  Spirilus  sanctus  supervenit 
in  eam,  et  virtus  Altissimi  obumbravil  eam ;  unde 
quod  natum  esl  ex  ea  Sanctum ,  vocatiir  Filius  De*. 
Nuptiarum  enim  bonum  non  exstinguit,  sed  modificat 
inobedientium  raembrorum  malum,  ut  limilala  quo- 
dammodo  concupiscentia  caraalis,  Aai  saltem  pudici- 
lia  conjugalis.  Virgo  auiem  Maria  cui  diclum  esl,  Et 
9irtu$  AUi$sind  obumbrabit  tibi  {Lue  i,  35),  in  san- 
clam  concipiendo  prolem ,  sub  tali  umbraculo  nullo 
ardore  concupiscentisebujusaesluavit.  Hoc  crgo  exce- 
pto  lapide  angulari,  non  video  quomodo  aedificentor 
homines  in  domum  Dei  ad  habendum  in  se  inliabitaD 
lem  Deum,  nisi  cum  fuerinl  renati ;  quod  non  possoni 
esse  anlequam  nati. 

GAPUT  X.  —  32.  Quamlibel  iUqiie  senleniiam  de 
praegnantibus,  imo  debominibus  habeaniusadhuc  iulra 
materna  visccra  constitutis ,  utrora  existimemus  eos 
necne  donari  posse  aliquo  sanctificalionis  modo ;  vel 
propter  Joanuem,  qui  nondum  in  hane  edilus  lueero, 
tamen  exsultavit  in  gaudio  :  quod  utique  iiisi  opera- 
lione  Spiritus  sancti  fieri  poiuisse  qnis  credai?  vcl 
propter  Jeremiam,  cui  Dominus  dicit,  Priu$quam  ex- 
ire$  de  vulva^  sanctificavi  te  {Jerem,  i,  5) :  tamen  illa 
sanctificatio  qua  efficimur  et  stnguli  templa  Dei,  el  in 
onum  omnes  lemplum  Dei »  non  esi  nisi  renatorum ; 
quod  nisi  nati  homines  esse  mn  possunl.  NuUus  au- 
tem  vilam  in  qua  nalus  est,  bene  finiel,  olsi  renalos 
antequam  finial. 

33.  Uuod  si  quisqoam  dicil  jam  esse  nalom  homi* 
nem,  etiam  cum  adbuc  est  in  ullero  roalris,  teslimo- 
niumque  adhibet  ex  Evangeiio ,  qnia  diciom  esi  ad 
Josepb  de  praegnante  Yirgine  Domiui  maire,  Quod 
enim  iu  ea  natum  esl,  de  Spirihs  saneto  €$i  (  JfolfA.  i, 
90 ) ;  nonH]oidnam  hoic  oatiYilati  aeeedii  seeonda  na- 
livitas?  Alioqoio  non  erit  jam  seconda,  sed  iMia. 


m 


EPISTOLARUU  CUSSIS  in. 


841 


Dominus  autem  cum  kinc  ioqucrelur»  NUi  atiM,  mquil, 
renatus  (uerii  denuo  {Jfaan.  iii,  3) ;  cam  scilicel  com- 
puUns  primam  natlviiatem,  quae  6t  matre  paricnle» 
non  concipiente  atque  praegnante,  quse  fit  ex  en,  non 
qux  fit  in  ea.  Neque  enim  renatum  dicimus  hominem 
quem  mater  peperit ,  tanquam  iierum  natus  sit ,  qui 
jam  semel  natus  fuerai  in  ulero  :  sed  illa  naiivitate 
non  computata  qnae  gravidam  facit^  natus  dicitur  bo* 
roo  partu,  ut  possit  renasci  ex  aqua  et  Spirilu*  Secun* 
dum  quam  ex  matre  naiivitatem,  etlani  ipse  Dominiis 
in  Betlilehem  Judaedicitur  natus  {Matth.  n,i ).  Si  igi- 
tur  homo  regenerari  per  gratiam  Spiritus  in  utcro 
poiest>  quoniam  restat  illi  adliuc  nasci,  rennscitur  ergo 
antequam  nascitur;  quod  fieri  nullo  modo  potcst. 
Proiiide  in  coropagem  corporis  Chrisli  tanquam  iii 
vivaro  slruciuram  templi  Dei,  qu»  est  ejus  Ecclesia, 
iiaii  homines,  non  ex  opcribus  jusiiiiae  quae  feceniuti 
sid  renascetido  per  gratiam  transferunlur  (anquam  de 
ninssa  ruin»  ad  aedificii  firmamenium.  Praetcr  hoc 
cniin  acdifidum,  quod  bealificandum  consiruitur  ad 
a^lemam  h:ibit:iUoncm  Dei,  vita  hominis  omnis  infe- 
lix,  et  mors  est  poiius  appellanda  quam  viia.  Quisqnis 
crgo  habilabitur  a  Deo,  ne  ira  Dei  maneat  super  eum 
ab  hoc  corpore,  ab  hoc  templo,  ab  hac  civiiate  *■  non 
erit  alienus.  Omnis  autem  non  renatus  alienus  est. 

CAPUT  XI.  —  34.  Sacramenlum  porro  regcnera- 
tioiiis  nostrae  manifestum  csse  voluit  manifestaius  Mo- 
diator.  Erat  autcra  anliquis  justis  aliquod  occuRiim, 
cum  lamen  ct  illi  eadero  fide  salvi  fierent,  quae  fuerat 
suo  tempore  revelanda.  Non  enim  audemus  fldelCB 
leinporis  nostri  prxferre  amicis  Dei  per  quos  nobia 
isla  prophetata  sunt ,  cum  Deiun  Abraham  et  Deum 
Isaac  et  Deum  Jacob,  ila  se  Deus  esse  commendet»  ut 
hoc  dicat  suum  nomen  in  aeternum  ( Exod,  iii,  i5). 
Quod  si  circumcisio  anliquis  sanctis  pro  Baptismo 
fuisse  creditnr,  quid  respondebitur  de  his  qui  antequam 
lioc  pracceptum  esset,  Deo  phicuerunt,  non  tamen  sine 
fidet  Quia  tine  fide,  ut  scriptum  est  ad  Hebraeos,  fm- 
posHbile  est  Deo  plaetre  ( JIe6r.  xi,  6 ).  Habentei  autem^ 
inquil  Apostolus,  eumdem  SpMtum  fidei,  propter  quod 
tcripium  ett,  fCredidi^  propter  quod  et  locutUi  ttim;  el 
nos  credimui,  propter  quod  el  loquimur  (II  Cor,  iv,  i3). 
Non  dicerct,  eumdem,  nisi  el  illorum  idem  ipse  esset 
Spirilus  fidei.  Sicut  autem  iUi ,  quando  idem  Saora- 
iiiciilum  occulium  erat,  credebant  Cbristi  incarnaiio- 
ncm  futuram,  sic  el  nos  credimus  factaro  :  et  a  nobis 
.nuiem  et  ab  iliis  futurus  exspectatur  ad  judiciuro  ijus 
advenlus.  Non  est  enim  aliud  Dei  mysterium ,  nbi 
Chrisius,  in  quo  oporteat  vivificari  mortuos  in  Adam; 
quia  ricut  in  Adam  omne$  moriuntur^  ric  et  in  Chritio 
omne$  mvificabuntur  ( i  Cor.  x  y,  S2)»  quemadmodum  80- 
perius  disseruimus. 

CAPUT  XII.  —  35.  Quamobrem  Deus,  qui  ubique 
l-raescns  est,  et  ubique  totus,  non  in  omnibus  habitaly 
sed  in  eis  tantnm  qnos  efficit  beatissbnuin  tcmpium 
suum,  vel  beatissima  templa  sua,  eruens  cos  a  poie- 

<  Msa.  Yiue.  quatoor  et  attquoi  GaDic,  o^  to  vUa; non 
raait:,  si  reeras  ad  suoerlora  verba,  Mn^ifam  tn  mam  4hi* 
cluitmu 


slate  tenebrarum,  cl  transferens  in  regnum  Filii  ciui- 
ritatissuae  {Coloss.  i,  i5),  quod  incipit  a  regenera- 
tione.  Aliter  autem  dicitur  tcmplum  ejus  in  signiflca- 
tione,  cum  flt  per  manus  hominum  de  rebus  inanlnkiSi 
sicut  tabernaculum,  lignis,  vclis,  pcllibus  atque  hn- 
jusmodi  roobilibus;  sicut  etiam  pcr  Salomonem  regemi 
templum  lapidibus,  lignis,  mctaliis  constructum :  al»- 
ter  vero  re  ipsa  vera  quae  illis  significationibus  figu- 
rata  est.  Unde  dicitur ,  Et  to$  tanquam  lapides  ttvt, 
cedificamm  domu$  $pirituali$  (I  Pir/r.n,  5) :  et  unde 
liem  scriptum  est,  No$  enim  tempia  Dri  mi  itimtcf , 
mcut  DeuM  didi,  Quoniam  inhabitabo  in  iHi$  et  inambu^ 
iabo ;  et  ero  illorum  Deu$,  et  iv$i  erunt  miM  vleb$  ( II 
Cor.  Yi,  i6). 

56.  Nec  roovere  nos  debet,  quod  per  quosdam  ad 
hoc  tcmpluro  non  perlinentes,  vel  nondum  periinentes 
id  est  in  quibus  non  habitat,  vel  nondum  habitat  Deus, 
aliquid  virtulis  operatur;  sicut  per  illum  qui  in  no» 
miiie  Christi  expeilelKit  dxmonia,  cum  Christum  non 
sequcrelur,  quem  pennltti  jussit  propter  multis  utilem 
commendalionem  nomiiiis  sui  {Mare.  ix,  57-58).  Hul« 
tos  quoque  ait  sibi  in  novissinia  die  dicturoe,  In  no- 
mine  tuo  mrtute$  multa$  fecimu$  :  quibus  ulique  non 
responderei,  Non  vo$  novi  {Matth.  vii,  22, 25),  si  ad 
teroplum  Dei,  quod  inhabitando  beaiiflcat,  pertinerent» 
Comelius  ctiam  centurio  antequam  regeneratione  in- 
corporaretur  huic  templo,  missum  ad  se  angelum  vi* 
dil,  audiitque  diceniem  quod  exauditae  sint  orationes 
ejus,  el  eleemosynae  acceplae  {Aci.  x,  4).  Agttenin 
faaic  I>eu8  tanquam  nbique  praesens,  vel  per  sancloa 
Angelos  suos.  k^i 

57.  Nam  illa ,  priusquam  exirel  de  vulva,  sanctifi- 
catio  Jeremiae,  quanqnam  nonnulli  hoc  in  tjpum  Sal- 
vatoris  accipiant,  qui  regeneraiione  non  eguit ;  lamen 
etiamsi  de  ipso  Prophela  accipiatur,  potesl  et  secua- 
dum  praedestinationem  non  inconvenieuter  intelligi : 
sicut  fllios  Dei  appellal  Evangelium  nondum  regeno* 
ratos,  ubi  Caipfaas  cum  de  Domino  dixissel,  Expedii 
vobi$  ut  unM$  moriatur  homo  pro  popuio,  H  non  iolm 
gen$  pereat;  mox  Evangelium  secutum  adjunxil,  Hoe 
auiem  a  $emeiip$o  non  dixit ;  $ed  cum  e$$et  pontifex  anm 
iUiu$  prophetarii  quia  Jetu$  morilurut  erai  pro  genie; 
ei  non  tanlum  pro  gente ,  $ed  ui  fitio$  Dei ,  qui  erant 
di$perri,  congregarei  in  unum  {Joan,  xi,  50-52 ).  Filios 
Dei  appellavit  uiique  praeter  Ilebracam  gentem,  in  cae- 
teris  ctiam  omnibus  gentibus  constitutos,  nondum  fi* 
deles,  nondinn  baptizatos.  Quomodo  ergo  bei  filios, 
nisi  secundum  praedestinationem,  secundum  quain  et 
Apostolus  dicit  quod  nos  clcgerit  Deus  in  Christo,  anle 
constitutionem  mundi  {Eph.  i,  4)?  llia  vero  in  unom 
congregatio  iactura  eos  erat  filios  Dei.  Neque  enim  k$ 
mmm  dictum  est  aliquem  corporalem  iocum,  ciun  de 
tali  vocatione  gentium  propheta  praedixeril,  Ei  adom» 
bunt  eum^  mmtqmtque  de  ioco  itio,  onmet  intultB  foi- 
lliim  ( Soph.  n,  ii ) ;  sed  congregarei  fii  «tttuii  dictimi 
est,  in  unum  spiritum,  et  in  «num  corpus,  ciyus  unum 
caput  esl  Christus.  Talis  oongregatio  aedificatio  esl 
templi  Dei.  Taiem  congregaiionem  non  generatlo  our* 
nalis,  sed  regcncratio  spiriiuaiis  Didi* 


S  AUCpU^TINl  EPISCOPI 


ei  sdpta  Id  habeat,  ol  noo  dicaaios  q$$eii|aBUf  ado* 
latoris,  ne  de  occullii  boRiinum  lcmore  Jndicare  vi- 
deamor»  certe  erranlia  laodaioris  aodire.  OmiM  qiiippe 
daium  optimum^  ei  omne  donnm  perfeeium ,  sicul  dicil 
eiiam  apoatolus  Jacobos,  deeuxium  e$t,  deeeendens  a 
Patre  luminum  ( Jaeoki  i,  17)  :  liinc  ergo  et  sancta 
virginitas ,  qoa  te  filia  volentcm  gaudentemque  yicit, 
natu  po&lerior,  actu  prior,  genere  ci  te ,  lionore  ante 
te ,  xlate  subsequens ,  saitctitate  prsccedens ;  in  qua 
etlam  loom  esse  coepit  qood  in  te  csse  non  poiuit. 
lUa  qnlppe  camaliter  non  nupsit,  ot  noa  tantoro  sibi, 
sed  etiam  tibi  ollra  le  spiritiiatiler  aogeretur :  quo- 
niam  el  lu  ea  eompensatione  minor '  illa  es,  quod  ita 
nopslstl  ot  nasceretor.  Ha>c  Dci  dona  sont,  el  vestra 
qoidem  sont,  sed  non  ex  vobls :  babells  enlm  tbesao* 
rom  istom  in  terrenis  corporlbos ,  el  adboe  fragilibus 
lanqoam  In  Tasis  fictilibus ,  ul  eminenlia  virtotis  sit 
Dcl ,  el  non  ex  vobls.  Nec  mireminl ,  qoia  dicimos  el 
vestra  csse,  el  ez  vobls  non  esse  :  nam  el  panem  qoo- 
lldbnom  dicimus  nostrom ,  sed  tamen  addimus ,  Eh 
tiobU  (Lue.  XI,  5),  ne  potclor  esse  ex  nobis. 

7.  Proinde  sicol  scriptom  est,  Sine  intemdalone 
oraie^  in  omnibue  gratiae  agiu  (I  The$t.  y,  17,  18) : 
oratls  eniniot  perseveranler  el  proflcicnicr  babentls; 
gratias  agilis ,  quia  non  ex  vobis  habeiis.  Qois  enim 
vos  ab  illa  ex  Adam  massa  mortis  perdilinnisque  dis- 
ccmit?Nonne  llle  qui  yenit  quxrere  el  salvare  quod 
pericrat  {Lue.  xix,  10)?  An  vcro  quando  Apostolo 
dicenle  aodierit  bomo,  Qtitf  enim  te  di$cernitf  respon- 
soms  esl,  Dona  volunusmea,  fldes  mca,jusliiia 
mea,  et  non  contlnuo  quod  scqiiitur  auditums,  Quid 
emm  habee  quod  non  aceepislif  Si  autem  et  aerepiiti, 
qmd  gloriarit  quasi  non  acceperit  (1  Cor,  iv,  7)  ?  Nolu- 
iiios  ergo  ot  virgo  sacra ,  cum  audit  vel  Icgit ,  Spirv- 
iuaiet  diviliai  nultut  liM  prteier  te  eonferre  poterit :  in 
iit  jure  landmda^  in  iit  merito  caiterit  pra^ferenda  es, 
quiB  niti  ex  te  et  in  te  ctte  non  pottunt  :nolumus  prorsus 
ita  glorietur  quasi  non  acceperit.  Dicat  qiiidem ,  In 
me  sifitl,  DtfiM,  vota  Itia,  quce  reddam  laudit  *  tibi  {Ptat, 
LV,  42) :  sed  quia  in  ll!a,  non  etiam  ex  illa,  memine- 
rit  etiam  diccre ,  Dondne^  in  voluntate  tua  proftUtitti 
decori  meo  virlutem  {PtaL  xxix,  8) :  quia  etsi  eliam  ex 
illa  propter  arbitrium  proprium  sine  quo  non  opera- 
mqr  l)onom ,  non  tamen  sicot  iste  dixit,  nonniti  ex 
tUa.  Propriom  qoippe  arbltrium  nisi  Dei  gratia  juve- 
lor,  nec  ipsa  bona  voluntas  esse  in  nomine  polesi. 
Deui  ett  enim ,  inquil  Apos|o1us,  ^iit  operatur  in  vobit 
et  velle,  et  operari,  pro  bona  voluntate  {Philipp.  ii,  iS) : 
non,  sicul  isti  sentlunt,  tantommodo  scieptiam  reve- 
lando,  iit  noverimus  quid  facere  debeamus ;  sed  ctiam 
inspinmdo  charil^^em ,  ut  ea  qose  discendo  novimus , 
e^lam  diligendo  faciamos. 

8.  Nam  otiqoe  npverat  ille  quam  magnum  bonum 
efsel  OQDtinentia  qui  dieebat,  Et  cum  tcirem  quia  nemo 
poteU  eae  cooltnait,  nin  Deut  det,  Non  soliim  ergo 
sciebat  quanlom  essel  boc  bonum,  et  quam  dcsidera- 

*  Lov.,  major.  sed  melios  alli  Edd.  et  Mss. ,  minor.         '^ 
s^Edd.,  taudet  tibi.  At  llas.,  taudis  tibi,  juxia  gra^cum  lcx- 


e^ 


biliier  essel  coneopisceodum,  Teram  etiam 
dante  Deo  esse  non  posset :  dococrnl  enim  enm  sa- 
pienlia ;  nam  hoc  dicit,  Et  hoe  iptum  erai  iapientia^ 
tdre  cujui  ettet  hoe  donum,  Nec  tameo  ei  scienlia  sof- 
fecil ;  sed  ait :  AdH  Dondnum^  et  depreeatue  sttm  iUum 
{Sap.  viu,  21).  Non  igilur  tantummodo  In  hoc  bqs  ad- 
juvat  Deus,  ot  sclamos  quid  agendum  sit,  Temm  eiiara 
01  amando  agamus  quod  disccndo  Jam  scimos.  Neme 
itaqoe  potest  esse  nou  solum  sclens,  venim  etiara 
coniinens,  nisi  Deos  del.  Unde  cum  Jam  lUe  tiaberet 
scientiaro,  precabator  ot  haberet  el  continentlam,  oi 
essct  etiam  in  illo  quod  sciebal  quia  non  essel  ex  iUo : 
aut  si  propter  liberum  arbiirium ,  proprium  aliqoan- 
tum  ct  ex  illo,  non  lamen  nisi  cx  illo;  quia  nemo  po^ 
test  esse  conlinens ,  nisi  Dcus  det.  Iste  autem  de  spi- 
rilualibus  divltiis ,  in  quibos  est  otique  eliam  ipsa 
lominosa  et  speciosa  coniinenlia,  nou  all,  In  le  el  ex 
le  esse  possonl :  sed  ait,  nist  exteet  in  te  eae  non  poo' 
iunt;  ot  quemadmodom  non  ei  sunt  alibi  nisl  in  illa , 
sic  el  Bon  aliunde  nisl  ex  ilia  esse  posse  credantor. 
el  ob  boc  (quod  miseralor  Dominus  a  corde  ejua 
avertat  I )  sic  glorielur,  quasi  non  acceperil. 

CAPUT  IIL  —  9.  Et  nos  quldcro  de  sanclai  vir^i- 
nis  disdpiina  el  homilitale  chrisiiana ,  in  qua  nolrita 
el  educala  esl,  iioc  exislimamos,  quod  llla  verba  cuin 
legerct,  si  tamen  legit,  ingemuit ,  et  pectus  bumiiitcr 
loludit,  ac  furlassis  et  flevit,  Dominomque  cui  dicala 
ei  a  qno  sanctificata  est  fidenter  oravit ,  ul  quomodo 
illa  non  snnl  verba  Ipsius,  sed  altcrius,  ita  non  sit  Lv 
lis  et  fides  cjus,  qua  se  aliquid  habere  credat ,  de  quo 
in  se  non  in  Domino  glorietur.  Nam  gloria  quidcin 
ejus  in  ipsa  est,  non  in  verbis  alienis,  sicut  Apostolus 
dicit :  Opui  autem  tuum  probet  unutquiique^  et  tunc  in 
temetipio  gloriam  habebU^  et  non  in  altero  (Gaiat.  ti,  4). 
Sed  absit  ut  gloria  sua  ipsa  sit ,  et  non  ille  cui  dici- 
lur :  Cloria  mea^  el  exattant  caput  meum  (Pial.  ui,  4)  I 
Iia  quippe  est  in  ea  salubriler  gloria  ejus ,  cum  Deus 
qui  in  illa  est,  ipse  esl  gloria  ejus,  a  quo  babet  omnia 
bona  quibus  esl  booa ;  et  habebit  omiiia  quibus  me- 
lior  eril,in  quantum  in  hac  vita  melior  csse  polerit;  et 
quibus  perfecta  eril,  qoando  fueril  divina  gratia,  non 
humana  iaude  perfecta.  In  Domino  enim  laudabitur 
anima  ejos  (Ptal.  xxxiii,  i),  qoi  satiavit  in  lionis  de-> 
siderium  ejus  {Ptal.  cu,  5) ;  quia  et  hoc  desiderium 
ipse  inspiravil,  ne  virgo  ejus  sic  in  aliquo  Ixuao  gio- 
rietor  quasi  non  acceporil. 

10.  De  hoc  ergo  ejus  affeciu  otrum  npn  lallamar, 
inde  nos  fac  polius  rescribendo  certiores.  Nam  illud 
optime  novunus ,  cum  omnibus  vestris  culiores  vos 
esse  el  foisse  individoae  Trinilatis*  Sed  non  hiuc  soion 
error  humanas  obrepit ,  ol  aliquid  secus  sentiatur  de 
individua  Triaitale.  Sonl  enim  ct  alia  in  qoibos  per-p 
nicicsisslme  erratur,  sicut  hoc  est,  oode  diuiios  for- 
tasse  qiiam  satis  esset  veslrx  fideli  castaeqoe  pmden- 
itx  in  hac  epistola  locoii  sumus.  Qoaoqoam  qoi 
i>onom  qood  ex  Deo  esl,  ncgat  esse  ex  Deo,  nescimos 
col  facial  Injoriam  nisi  Deo,  ac  pcr  hoc  ilii  utlque  Tri- 
nilaii :  quod  mnlum  absil  a  vobis,  siail  abesse  crcdi* 
mus !  Absii  omnino  ut  talo  aliquid  in  animo.,  qod  di- 


S53 


EPISTOLARUM  CLASSIS  lU. 


854 


ciaiiis  Uio,  Tel  mrae  tirglnis  dWx  tiix«  sed  tn  cujus- 
quun  exiremi  meriti  ramoli  vel  famalae  vestrae  libcr 
iste  fecerit,  ez  quo  nonnuUa  verlKi  qux  focilius  iniei- 
ligi  posscut  ponenda  credidimus. 

il.  Si  autem  diligentius  inlendatis  etiam  illa ,  qu» 
Ibi  videtur  velut  pro  gralia  sive  adjutorio  Dei  dicere » 
>ic  invenictis  ambigua,  ul  possint  referri  vel  ad  natu- 
rnm,  vel  ad  doctrinam,  vel  ad  remissioncm  peccato- 
rum.  Nam  et  quod  coguntur  confiteri,  orare  nos  debere 
ne  iniremus  in  tcntationem,  possunt  ad  hoc  referre» 
ut  hnclcnus  nos  ad  id  respondeant  adjuvari,  quatenus 
oranlibus  atque  pulsantibus  nobis  aperialur  intelli- 
genlia  veritatis,  ubi  discamus  quid  facere  debeamus, 
non  ut  vires  accipiat  voluntas  noslra,  quibus  id  quod 
discimus  faciamus.  £t  quod  nobts  in  gratia  vel  adju- 
torio  Dei  dicunt  Dominum  Christum  bone  vivendl 
propositum  exemplum  ,  ad  eamdem  doclrinam  revo- 
cant ;  quia  scilicet  in  ejus  exemplo  discimus  quemad» 
modum  vivere  debeamus  :  non  auiem  volunt  ad  hoc 
no&  juvari,  ut  quod  discendo  coguoscimus,  ctlam  dili« 
gendo  faciamus. 

i2.  Aut  certe  in  eodem  Ilbro  inyenite  allqaid ,  sl 
poiestis ,  ubi  oxcepta  natura ,  excepto  quod  adjeam- 
dcm  naturam  pertinet  arbilrio  voluntatis»  exeepta  re- 
raissionc  peccatorum  et  revelatione  doctrinae,  tale  Dei 
adjutorium  confiteatur,  qualeconfitetur  ille  qui  dixit: 
Ctuii  scirem  quia  nemo  pote$t  e$se  eontineiu ,  mst  Deui 
det,  et  hoe  ipium  erat  sapientitB,  tdte  cujui  euet  hoc 
donuin;  adii  Dominum  et  depreeatus  sum  illum,  Neque 
euim  iste  aut  naluram  precando  volebat  accipere ,  in 
qua  conditus  erat ;  aut  de  naturali  voluntatis  arbilrio 
satagebat ,  cum  quo  conditus  erat ;  aut  remissioneai 
peccatorum  desiderabai ,  qui  polius  contlnentiam,  ne 
peccaret,  opiabat ;  vel  quid  faciendum  esset  scire  cu- 
piebat,  cum  jam  se  scire  fateretur  cujus  essct  hoc 
donum :  sed  utique  tantas  voluntatls  vires ,  tantum 
dilectionis  ardorem  volebat  accipere  Spiritu  sapien- 
tix ,  qui  sufficcret  ad  implendam  magnitudinem  con- 
tincnii».  Si  ergo  tale  aliquid  illic  invenire  potueritis, 
uberrimas  gratias  agemus ,  si  rescribendo  inslnuare 
ilignemini. 

i5.  Satis  enim  dici  non  potest  quanlam  cupiamus 
in  eorum  hominum  scriptis,  qui  propter  acrimoniam 
atque  facundiam  Icguntur  a  plurimls,  apertam  confes» 
sionem  illius  gratiaR  reperiri,  quam  vebemenler  com- 
mcndat  Aposiolus,  qui  etiam  ipsius  mensuram  fidei 
(sine  qua  impossibile  est  Deo  placere  [Hebr.  zi>  6]» 
ex  qua  justus  vivit  [Rom.  i,  i7],  qua:  per  dilectipnem 
i^pcratur  [Galat.  v,  6],  ante  quam  et  sine  qua  omnino 
nulia  cujusquam  bona  opera  existimanda  sunt ,  quo- 
jiiam  onme  quod  non  est  ex  fide  peccalum  est  [Rom» 
XIV,  23]).Deuni  dicit  unicuique  partilum  {Id.  xn,  5) : 
nec  sola  revclatioue  sclentix  nos  divinitus  adjuvari, 
ut  pic  jusleque  vivamus,  qax  sine  cluiritate  inflat 
(i  Cor.  Ynn,  i) ;  vcrum  eiiam  inspiratione  chnritatis 
fpsius,  qu.-c  plenitodo  Icgis  est  {Rom.  xiii ,  iO) ,  et 
qu»  cor  nosirum,  «t  scientia  non  inflet ,  acdificat.  Sed 
^wlhac  nasquam  tale  aliquid  in  eonim  litieris  potui- 
mus  icvciuns. 


ii.  Haxime  autem  noc  lu  Uio  Tibro  esse  vellemus« 
ex  quo  descripta  illa  yerba  posuimus ,  ubi  virgineiii 
Christi  ita  laudans  tanquam  spirituales  divitias  nullus 
ei  praeter  ipsam  conferre  possit ,  et  tanquam  nisi  cx 
ipsa  esse  non  possint ,  non  vult  eam  in  Pomino  glo- 
riari,  sed  slc  gloriari  quasi  non  acceperit.  In  quo  libro 
quamvis  nec  ipsius  nec  tuae  Reverentiac  nomen  ex- 
prcsserit,  tamen  a  maire  virginis  ut  ad  e^m  scriberct, 
a  se  postulatum  esse  commcmorat.  In  quadam  vero 
epistola  sua  idem  Pelagius,  ubi  et  nomen  suam  aper- 
tissime  ponlt ,  nec  nomen  sacrae  virginis  tacet ,  dicit 
ad  eam  se  scripsisse,  et  cjusdem  sui  operis  testimonlp 
probarenititur  segraiiam  Dei  quam  vel  tacere  velne» 
gare  asserilur,  apertissime  confiteri.  Sed  utrum  ipso 
sit  liber,  in  quo  de  spiritualibus  divitiis  illa  verba  por 
suit,  vel  uirum  ad  vcstram  pervenerit  Sanctitatem,  re^ 
scrlpiis  vestris  petimus  nos  dignemini  facere  ccrtiores^ 

EPISTOLA  CLXXXIX  *  (a). 
Ronifaeio  in  militia  merenti  prascribit  vitce  ralionem  i 

ostendens  otnter  Ucere  chrisiiano  pro  publica  paee 

arma  traetate. 
Domino  eximio,  et  merito  inslgni  atqoe  bonortbili 

filio  BoNirACio,  AuGOSTi!ios ,  in  Domino  saluteniL 

i.  Jam  rescrlpseram  Charitati  tuae ,  sed  cam  epi- 
stolae  dirlgendae  occasio  quacreretur ,  supervenlt  di* 
lectis6in;ufc  filins  meus  Faustus,  pergens  ad  Eximieiat 
tem  tuam.  Qui  cum  ipsas  litteras  qiias  jam  feceram,  ac^ 
cepisset  tuae  Bcnevolentiae  perferendas,  suggessit  mihi 
multum  te  desidcrare  ut  allquid  libi  scriberem  quod  te 
aedificet  ad  sempitemam  salutem,  cujus  tibt  spes  est 
in  Domino  noslro  Jesu  Cbristo.  Et  quamvis  mihl  oc- 
oupato  tantum  institit  at  facere  non  differrcm ,  quan- 
tum  scls  quod  te  sinceriter  diligat.  Festinanti  ergo 
ut  occurrerem ,  malui  festlnanter  aliquid  scribere^ 
quam  religiosum  tuum  desiderium  relardare ,  do?. 
niine  eximie ,  et  merito  insignis  atque  honorabilis  011«, 

2.  Quod  ergo  brcviter  possum  dicere,  Dilige  Do^ 
minum  Deum  tuum  in  toto  corde  tuo ,  et  in  tota  anima, 
tua,  et  in  tota  virtute  tua  ;  et ,  ditige  proximum  tuum 
tanquam  teipsum  :  hoc  est  enim  verbum  quod  brevia- 
vit  Dominus  supcr  terram,  dicens  iu  Evangelio,  In 
his  duobus  praceptis  tota  iex  pendet  et  Prophetce 
{Matth.  XXII,  37,  59,  ^O).  In  hac  ergo  dilectione 
quotidie  profice ,  et  orando,  et  bene  agendo ,  ut  Ipso 
adjuvante  qui  tibi  eam  praecepit  aique  donavit,  nu- 
triaiur  et  crcscat,  donec  baec  te  perfecta  pcrficlat. 
Ipsa  est  enim  charitas ,  quae ,  sicut  Apostolus  dicii, 
dilfusa  est  in  cordibus  nostris  per  Spiritum  sanctum  qui 
datus  est  nobis  {Rom.  v,  5) :  Ipsa  est  de  qua  item  di- 
cit,  Plenitudo  legis  charitas  {Id.  xiii,  iO) :  ipsa  est  per 
quam  fides  operatur ;  unde  iterum  dicit,  Neque  circum  ^ 
cisio  quidquam  valet^  neque  prceputium;  sed  fides  qua 
per  ditectionem  operatur  {Gatat^  y,  6). 

3.  In  hac  ergo  omnes  sancti  patres  nostri  et  Pa- 
trlarehae  et  Prophetae  et  Apostoli  placuerunt  Deo.  In 
hac  omncs  veri  martyres  usqiie  ad  sanguinem  contra. 

•  Correcu  ad  a.  bg.  c.  cc  flT.  g.  gv.  J.  1.  n.  s.  duos  sU 
duos  t.  duos  vc.  quatuor  v.  Lov. 

(a)  Alias  205 :  quae  autesi  189  erat,  nunc  in  Appeodic% 
est  8.  scripu  circ^  an,  4t.8,  it— ^ 


S55 


S.  AUGUSTJNt  ETISCOri 


»6 


(liaboliun  ccrtaTeranl ;  ct  qula  in  eis  non  refriguit  ncc 
ilefccU,  idco  Ticcruut.  In  hac  omnes  Gddes  boni  quo- 
lidie  proficiunt,  penrenire  cupientes  non  ad  regnum 
inorlalium,  sed  ad  regnum  coelorum ;  noii  ad  tempo- 
t-alem ,  sed  ad  scmpitemam  lixredilatero ;  non  ad  au- 
lum  et  argentum,  scd  ad  divitias  incorruptibiles  \n- 
gelorum ;  non  ad  aliqua  bona  hujus  sxculi ,  in  quibus 
cum  iimore  vivilur ,  nec  ea  quisquam  s^^cum  potesl 
auferre  dum  moritur,  sed  ad  videndum  Deum  :  cujus 
suavitas  ct  deleclaiio  cxcedit  omnem  non  solom  ter- 
restrium ,  verum  ciiam  ccelestium  corporum  pulchri- 
tudincm ,  excedit  omnem  decorem  animarum  quan- 
lumlibct  jiistarum  atque  sanctarum  ;  excedit  omncm 
specicm  supernorum  Angelorum  atquc  Virtulum; 
czccdit  quidquld  dc  illo  non  solum  dicilur ,  verum 
ciiain  cogitatur.  Ncque  banc  tam  magnam  promissio- 
ucm,  quia  valde  magna  est,  ideo  desperemus,  scd 
potius,  qiiia  valdc  magnus  eam  |>romisit ,  accepturos 
nos  esse  credamus  :  sicut  enim  dicit  beatus  Joannes 
apostolos ,  Filii  Dei  stimtix,  et  nondim  apparuit  quid 
erimus  :  scimM  quia  cum  apparuerit ,  nmiles  ei  eri- 
ntut,  quoniam  videbimus  eum  sicuti  est  (I  Joan,  iii,  2). 

4.  Noli  existimarc  neminem  Deo  placcre  posse, 
qui  in  armis  bellicis  militat.  In  his  erat  sanctus  Da- 
vid  9  cui  Dominus  lam  magnum  perliibuit  tcstimo- 
nium  :  m  bis  etiam  plurimi  illius  temporis  justi.  In 
h's  erat  et  ille  Centurio  qui  Domiiio  dixit ,  Non  sum 
dignui  ut  intres  sub  tectum  meum ;  sed  tantum  dic  verbOy 
el  sanabitur  puer  meus,  Nam  et  ego  homo  sum  sub  po- 
tcstate  constilulus ,  habens  sub  me  milites ,  et  dico  huic , 
Vade^  et  vadit ;  ct  atii ,  Veni ,  et  venit ;  et  scrvo  meo , 
Fac  hoc,  et  facit :  de  quo  cl  Dominus,  Amen  dico  vo- 
bis,  non  inveni  tantam  fidem  in  Israel  (Malth.  viii ,  8- 
10).  In  Iiis  crat  et  ilie  Cumclius  ad  qurm  missus  an- 
gclus  dixit,  Comeli,  acceptte  sunt  eleemosyniB  tuce ,  et 
exauditw  mnt  orationes  tuas :  ubi  eum  admonuit  ut 
ad  l)eatum  Peirum  apostolum  mitteret,  et  ab  illo 
audirel  qux  facere  debcret;  ad  quem  aposioium, 
ut  ad  cum  vcniret ,  etiam  religiosum  miliiem  misit 
(Act,  X,  4-8).  In  bis  erant  et  illi  qui  baplizandi  cum 
venissent  ad  Joannem,  sanctum  Domini  praecursorem 
ot  amicum  sponsi,  de  qno  Domiiius  ipse  ait,  In  natis 
viulicrum  non  suirexit  major  Joanne  Baptista  {Malth, 
XI,  II),  et  quxsiisscnt  ab  eo  quid  facerent;  respon- 
dit  cis,  Neminem  concusserilis  ,  n2i//t  calumniam  fece- 
ritis;  su^iat  vabis  stipendium  vestrum  [Luc,  lu,  14). 
Non  eos  utiqne  sub  armis  militare  probibuit ;  quibus 
suuin  siipeiidium  sufficcre  debere  prxcepit. 

5.  Blajoris  quidom  ioci  sunt  apud  Deum,  qui  omui- 
bus  isiis  siecularibus  aciionibus  derelictis»  etiam 
iiitnina  coniincnlia  castitalis  ei  scrviunl ;  Sed  tinui- 
quisque ,  siciit  Apostolus  dicit ,  proprium  donum  habet 
a  Deo ;  alius  sic  ,  alius  autem  sic  (1  Cor,  vii ,  7).  Alii 
ergo  pro  vobis  oraiido  pugnant  conlra  invisibiles  ini- 
uiicos;  vos  proeis  piignando  iaboratis  conlra  visibilcs 
barbaros.  Diiiiaui  uiia  fidcs  essct  in  omnibus,  quia  ct 
niinus  luborarciur,  et  faciiius  diabolus  cum  angelis 
siiis  vinccrctur !  S^  quia  in  Iioc  sxculo  nccesse  est 
ut  civcs  rcgni  coeloruin  inlcr  crranlcs  cl  impios  ten- 


lationibus  agitcntnr,  ut  exereeantur ,  el  Unquani  ia 
fomacc  slcut  auram  probentur  {Sap,  m,  0} ,  non  de- 
bemus  ante  tempus  velle  cum  aolis  sanctb  el  jnsiis 
vivere,  ut  hoc  suo  tempore  mereamur  accipere. 

6.  floc  ergo  primum  cogita,  quando  armaris  ad  pa- 
gnam,  qiiia  virtus  lua  etiam  ipsa  corporatis  donum 
Dci  esi.  Sic  cnim  cogiiabis  de  dono  Dei  non  facerc 
contra  Deum.  Fidc^  enim  quando  promittitur,  eti.ini 
bosli  servanda  cst  contra  quem  bcllum  gcritur; 
quanto  mngis  amico  pro  qiio  piignninr !  Pacem  lia- 
bcre  debct  voluntas,  bcllum  neccssitas  ,  ut  liberei 
Deus  a  nccessilate  ,  ct  conscrvct  in  pace.  Non  enim 
pnx  qnaeritur  ut  bellum  excitetur,  scd  bellum  gcritur 
ul  pax  acquiratur.  Esto  ergo  etiam  bellando  pacificus. 
ut  eos  quos  expognas,  ad  pacis  utilitatem  vlncendo 
perducas  :  Beati  enim  padfici,  ait  Dominus ,  qnomam 
ipsi  filii  Dei  vocabuntur  (Matth.  v,  9).  Si  aalcm  pax 
humana  tam  dulcis  est  pro  temporali  salute  morta- 
lium,  quanto  est  dulcior  pax  divina  pro  aetema  salute 
Angeloruin  I  Itaque  hostcm  pognantem  Decessitas 
pcrimat,  non  voluntas.  Sicut  rcbellanti  et  resislenti 
violcntia  redditur,  ita  viclo  vcl  capio  misericordia 
jam  debctur ,  maxime  in  quo  pacis  perturbatio  non 
timeiur. 

7.  Ornet  morcs  tuos  pudicilia  conjugalis,  omel 
sobrictas  et  frugaltias  :  valde  enim  turpe  est ,  ul 
qucm  non  vincit  homo ,  vincat  hbido ;  el  obruaior 
vino,  qtii  noii  vincitur  ferro.  Divilke  sxculnres  si  de~ 
sunt ,  noii  pcr  mala  opera  quaerantur  in  mundo ;  si 
autem  adsunl ,  per  bona  opera  serventur  in  cctAo. 
Aninium  virilem  cl  cbristianum  ncc  debent ,  si  acce- 
dinit,  exiollere,  nec  dcbcni  frangere,  si  recedunt. 
Illud  potius  cogilemus  quod  Dominus  ait,  Vbi  est  the^ 
saurus  tuus,  ibi  erit  ct  cor  tuum  (Matth,  vi,  21) ;  el 
ulique  cum  audiiniis  ut  cor  sursum  habeamus »  non 
mcndacitcr  rcspondcre  debcmus,  quod  nosti  quia  re- 
spoiidcmus. 

8.  Et  in  his  quidem  benc  studiosum  te  esse  cogno- 
vi ,  ct  fama  tua  mullum  dciector,  multumque  tibi  in 
Domino  gratutor,  ita  ut  ha:c  epistola  magis  libi  sil 
spcciilum  ubi  qualis  sis  vidcas,  quam  ubi  discas  qua- 
lis  essc  debeas  :  veramtamen  quidquid  sive  in  ista 
sive  in  Scripturis  sanctis  iiivcneris ,  quod  tibi  ad  bo- 
nam  vitam  adbuc  minus  est ,  insia  ui  acquiras  el 
agcndo  et  orando ;  et  ex  iis  qux  habcs  gratias  age  Deo 
tanquam  fonti  bonltatis  undc  babes ;  atque  in  omni- 
busbonis  actibus  tuis  illi  da  claritatcm,  tibi  humilita- 
tcm.  Sicut  enim  scriplum  est,  Omne  datum  optimum 
et  omne  donum  perfectum  dcsursum  est^  descendens  a 
Patre  luminum  (Jacobi  i,  17).  Quantumcumque  au- 
tcm  in  Dei  ct  proximi  charitate  atquc  in  vcra  pietate 
profcccris,  quanidiu  in  hac  vita  conversaris,  sine  pec- 
cato  tc  csse  non  credas  :  de  ipsa  quippe  legilor  in 
LiUcrissanclis,  Numquid  non  tentatioest  vita  humana 
super  terram  (Job.  vii,  1)?  Proinde  quoniam  sem|)cr, 
qiiaindiu  cs  iii  lioc  corporc ,  nccessarium  est  tibi  in 
oralionc  diccrc  quod  Doniinus  docuit ,  Diinitte  mo- 
bis  debila  noslra^  sicut  el  nos  dimittimus  debitoribui 
nostris  (Mallh.  vi,  12);  mcmcnto  cito  iguosccre »  si 


s:i7 

0  iis  m  le  pcccavcril,  cl  a  te  Teniam  postulavcrit ,  ut 
^cracitcr  pos»is  orare,  cl  pcccatis  tuis  vcniam  valcas 
iiiipctrare.  Hac  Dilcctioni  quidcm  tuae  festinantcr 
scripsi »  quoniam  me  restinalio  pcrlatoris  urgebat* 
Sed  Dco  gratias  ago ,  quoniam  bono  desidcrio  tuo 
oualitcrcumque  non  dcfui.  Semper  te  misericordia 
Dei  protcgat,  domine  cximie,  et  merito  insignis  atque 
lionorabilis  flli. 

EPISTOLA  CXC  •  (a). 

Optato  demonstrat  qmd  de  amnws  origme  certum  sir, 
quid  merito  vocetur  in  dubium ,  satagendumque  ene 
hac  in  quantione  ut  salva  sit  imprimis  fides,  qua  cre- 
dmus  neminem  nasci  ex  Adam  niit  vinculo  damna^ 
tionis  obslrictum^  neminenufue  inde  tiberari  nisi  re- 
nascendo  per  Christum, 

Domino  beatissimo,  et  sincera  dileclione  desiderabili 
fratri  et  coepiscopo  Optato,  Augu8TI.nu8,  in  Do- 
mino  salutem. 

CAPIIT  PiUMUM.  —  i.  Quamvis  tuae  Sanctiutis 
nullas  ad  me  ipsum  datas  acceperim  litteras;  tamcn 
quia  illae  quas  ad  Haurilaniam  Cxsaricnscm  misisti» 
me  apud  Caesaream  pncscnle  vcnenmt,  quo  nos  in- 
jiincta  nobis  a  vcnerabili  papa  Zosimo  apostolicse 
Scdis  episcopo  ccclesiastica  necessitas  traxerat :  (a- 
ctiim  cst  ut  ea  quae  scripsisii,  eliam  ipse  perlegerem, 
tradenle  mihi  camdem  epistolam  luam  iainiilo  Dci 
sancto  Renato,  in  Christo  nobis  fratre  charissimo ; 
quo  petenle,  ct  mihi  licet  aUis  occupato  vchemcnter 
instantc,  ad  ca  sum  respondere  compulsus.  Accessit 
huc  ctiam  alterius  sancti  et  cum  debito  honore  no* 
minandi  fratris  nostri,  ct  quantum  ab  illo  comperi, 
necessarii  tui  Murcssis ',  cum  in  supra  dicto  oppido 
rcmorarcmur,  adventus ;  qiii  mihi  retulit  ctiam  sibi 
missas  de  hac  rc  lilteras  Vencrationis  tuae,  et  me  de 
hac  ipsa  quxstione  consuluit,  ut  quid  inde  scntirem, 
vcl  meis  vel  suis  rescriptis  ad  te  faceret  pcrvenire  : 
U trum  scilicet  animx  ut  corpora  propagalione  nascan- 
lur,  sintque  ex  illa  una  quae  primo  hominicreata  est; 
an  Creator  omnipolens,  qui  uiique  usqiie  nunc  opcra- 
lur,  sine  ulla  propagatione  novas  faciat  smgulis  pro- 
prias. 

2.  De  qua  re  antcquam  aliquid  admoneam  sinceri- 
talem  tuam,  scire  te  volo  in  tam  muliis  opusculis  meis 
nunquam  me  fuissc  ausum  de  hac  quaestioiic  definilam 
proferre  sentcntiam,  et  iinpudcntcr  rcfcrrc  in  litteras 
:i(l  alios  informaudos,  quod  apud  me  non  fucrit  ex- 
plicaium.  Quarum  autem  rerum  aique  causarum  coii- 
sideratione  permovcar,  ut  in  ncutram  assertioucm 
mcus  inclinetur  asscnsus,  sed  adhuc  intcr  utramque 
disccptam,  niinis  longiiin  cst  hac  cpisiola  expromere; 
Dcc  tam  ncccssarium,  ut  hoc  omisso  non  possit  de 
hac  quxstione  quod  satis  est  disputari,  etsi  non  ad 

^  rnus  e.  vatic.  mss.,  Mourensis.  Altcr  vat.  ct  GalUc.  qui- 
luur,  Muretuis.  Aiii  duo  Gallic,  Muruiis, 

Ituic  cmaculandx  adhibitisunt  a,  bg.  bl.  bn.  c.  cc.  cb. 
^  n<  gg-  gv.  0.  r.  s.  duj  e.  duo  sb.  duo  t.  duo  vc.  quinquc 
V.  Aii).  baJ.  Er.  Low 

{q)  Alias  157  :  ousc  autcm  493  cral,  nuuc  in  Appcndicc 
c^  0.  scripta  pauio  rost  mcdium  on.  418. 


EPISTOLARUM  CLASSIS  IVl.  853 

aufcrendam  CQnctationem,  e^rte  ad  cavendjm  tcm<y 
rititcm. 

3.  lilud  cnim  ubi  vel  maximc  fides  chrisliana  con- 
sistit,  quod  Per  hominem  mors  et  per  hominem  remr- 
rectio  mortuorum  :ncut  enim  in  Adam  omnes  moriuntur^ 
ita  et  in  Christo  onmes  vivificabuntur  (lCor.  xv,21,^); 
el  quod  Per  unum  hominem  peccatum  in  hunc  mundum 
intravit^  et  per  peccatum  mors  :  et  ita  in  omnes  hominet 
mors  pertransiit  in  quo  omnes  peccaverunt ;  et  quod  Ju* 
dicium  quidem  ex  uno  in  condemnatiouem  :  gratia  uur 
tem  ex  muttis  delictis  in  justificationem  vita ;  et  quod 
Pir  unius  detictum  in  omnes  homines  ad  condemnatio' 
nem^  et  per  unius  justificationem  in  omnes  homines  in 
jusiificutionem  vitm  ( Rom.  y,  ii ,  IG ,  i8 )  :  et  si  qua 
alia  lestimoiiia  declarant  nemiiicm  nasci  ex  Adam, 
nisi  viiicuh)  delicti  et  damnationis  obstrictum,  nemi- 
ncmque  inde  libcrari  nisi  rcnascendo  per  Christum  ; 
Um  iiiconcusse  tenere  debemus,  ut  sciamus  eum  qui 
hoc  negayerit,  nallo  modo  ad  Christi  fidem,  et  ad 
eam  quae  per  Christum  datur  pusillis  et  magnis,  Dei 
gratiam  pertinere.  Unde  si  origo  animae  lateai,  dum 
tamcn  redemptio  clareat,  periculum  non  est  :  neque 
enim  iu  Christum  credimus  ut  nascamur,  scd  ut  rc- 
nascamur,  quomodocumquc  nati  fucrimus. 

4.  Haclenus  auiem  dicimus  sine  pcriculo  latcre 
animx  origincm,  ut  non  tamcn  eam  partem  Dci  esse 
crcdamus,  sed  creaturam.  Ncc  de  Deo  natam,  sed  ab 
illo  factam,  atque  in  ejus  genus  adoptandam  mirabili 
dignatione  gratix,  non  parili  digniiate  natunc.  Nec  cam 
corpiis  csse,  scd  spiritum ;  noii  Crcalurcm  uliquc,  scd 
creatum.  Ncc  ideo  venisse  in  lioc  corpus  corrupiibilc 
quo  gravatur,  quod  ad  illud  eam  vitx  in  coelestibut 
vcl  in  quibusiibct  aliis  partibus  mundi  antea  male 
gebUc  merita  compuleriiit.  Nondum  cnim  natos  Apo- 
stolus,  cum  de  Rebeccx  geminis  ioqucretur,  nihil 
cgisse  dicit  lK)ni  vcl  mali ;  ut  noii  cx  operibus,  quibus 
nullis  alter  distinguebaiur  ab  altcro,  scd  cx  vocante 
diccretur,  minori  serviiurum  esse  majorem  ( Id.  ix, 
il-l5). 

CAPUT  11.  —  5.  Ilis  igitur  firmissime  constitutis , 
si  lam  reconditum  atque  additum  est  in  occultis  opc- 
ribus  Dei ,  ut  nec  Scripturarum  divinarum  manifesto 
doquio  dcclarctur,  utrum  proptcrea  nihil  i>oni  vel 
mali  nondum  nati  egisse  cretlendi  sint ,  quia  non  ex 
aliis  propagalas,  sed  mox  ex  iiihilo  crcatas  animas 
singuli  accipiunt ;  an  quia  cum  essent  originaliter  in . 
p:ircntibus,  adhuc  ipsi  nulli  erant  qui  suas  et  proprias 
vitas  agcrent :  illa  tamcD  sit  fidcs  salva,  qua  credimus 
nullum  hominum,  sive  majoris ,  sive  parvulx  quam* 
libctctrecentis  xtatis,  liberari  a  contagione  mortis 
antiquae  et  obligatione  peccati  quod  prima  nativitatd 
conlraxit,  nisi  pcr  uaum  mediatorem  Dei  et  homi* 
num,  hominem  Christum  Jesum  (1  Tim.  ii,  5). 

0.  Cujus  hominis  ejusdcmque  Dci  saluberrima  fido, 
eliam  illi  justi  salvi  facti  sunt ,  qui ,  priusquam  vcui* 
rei  in  caruc  \  crcdiderunt  in  carne  vcnlurum.  Eadeiii 
iiumque  fides  est  ct  nostra  ct  iliorum ,  quoniam  boc 
ilii  crcdidcrunt  futurum,  quod  nos  credimus  factum  : 

*  UbS.  [  loriquc  consiaatcr  haVcnt,  in  cnmvm 


859 


&  ADGUSnNI  EPISOm 


onde  dieit  apostolos  Paulus ,  Habenm  fmlm  eumdem 
Spiritum  fidei ,  iecundum  quod  scriptum  est ,  Credidi^ 
propter  quod  loculus  sum^  et  nos  credimus,  propter  quod 
et  toqtdmur  (U  Cor.  n,  i5).  Si  ergo  eomdein  Spirituin 
fidei  et  illi  habebant  qui  Tenlunim  in  carne  Christum 
pnenunliaruni,  quem  etiani  illi  qni  eum  vcnisse  nun- 
tiarunt;  sacramenla  esse  potuerunt  pro  tcmporum 
diversitate  diversa  ,  ad  unitatcm  tamen  ejusdem  fidei 
concordissime  recurrentia.  Scripium  est  in  Actibus 
Aposlolorum ,  loquente  apostolo  Petro  :  Nunc  ergo 
quid  lenlalis  Deum  imponere  jugum  supra  coUum  disci- 
pulorum ,  quod  neque  patres  nostri ,  neque  nos  porlare 
potuimus  ?  Sed  per  gratiam  Domini  Jesu  credimus  nos 
salvos  fieri  f  quemadmodum  et  illi  {Act,  xv,  10,  ii). 
Si  ergo  et  ilii,  id  est,  patres,  porlare  jugum  legis  ve- 
leris  non  valentcs,  per  gratiam  Dominl  Jesu  salvos  se 
fieri  crcdiderunt ;  manlfestum  est  quod  haec  gratia 
etiam  antiquos  juslos  vivere  fecit  ex  fide  :  justus 
enim  ez  fide  vivit  (Habac,  ii ,  4). 

7.  Lcx  auiem  subintravit  ut  abundaret  delictum ; 
ut  supcrabundaret  gratia  (Rom,  v ,  20) ,  per  quam  sa- 
oarciur  delicli  abundantia.  Si  enim  data  esset  lex 
qux  viviQcare  posset ,  omnino  ex  lege  esset  justiiia. 
Cui  lameii  bono  Lex  data  sit ',  consequenter  adjun* 
xit  dicciis  :  Sed  conclusit  Scriptura  omnia  sub  pec^ 
cato ,  ut  promissio  ex  fide  Jesu  Christi  darelur  creden- 
tibus  (Galat.  iii,  21  ,  22).  Danda  itnque  fucrnt  Lcx , 
qux  manifestius  sibi  ipsum  ostenderet  bominein ,  ne 
superbus  animus  humanus  a  seipso  se  posse  esse  ju- 
Btum  putaret ,  et  ignorans  Dei  Juslitiam  ,  id  est  qux 
homini  ex  Deo  est,  et  suam  volens  consiitucre,  id  e.st 
quasi  suis  viribus  partani,  justitiae  Dei  subjeclus  non 
fleret  (Rom,  x,  5).  Oporlebat  itaquc  ut  addilo  maiidato 
cujus  vox  esl ,  Non  concupisces  (Exod.  xx,  17) ,  siw 
pcrbo  peccatori  eliam  prxvaricationjs  crimen  acce- 
dcrei;  at<|ue  ita  gratix  medicinam  non  sanata  per 
Legcm,  sed  convicta  infirmilas  quxreret. 

8.  Proinde,  cum  omnes  justi ,  hoc  est  veraces  Dei 
collores,  sive  aiitc  incamationcm ,  sive  post  Incarna- 
lionem  Chrisli,  nec  vixerint,  nec  vivant,  nisi  ex  fidc 
Incarnationis  Chrisli ,  in  quo  est  gratiue  pleniludo ; 
profeclo  quod  scriptum  est,  Non  esse  aiiud  nomen 
sub  ccbIo  ,  in  quo  oporleat  salvos  fieri  nos  (Act,  iv,  12) , 
cx  ilio  lempore  valct  ad  salvandum  genus  bumanum, 
cx  quo  in  Adam  vitiatum  est  genus  humanuin.  Sicut 
emm  in  Adam  omnes  moriuntur^  ita  et  in  Christo  omnes 
vivificabuntur,  Quia  sicut  in  regno  morlis  nemo  sine 
Adam»  ita  in  regno  viUe  nemo  sine  Christo.  Sicul  pcr 
Adain  omnes  injusti,  iia  perChristum  omnes  justi 
lioniines.  Sicut  per  Adam  omnes  mortalct  In  poena 
facii  sunt  fllii  sxculi ,  ita  et  per  Christum  omnes  im- 
liiortales  iu  gratia  flunt  filii  Dei. 

CAPUT  III.  —  9.  Cur  autcm  creentur  etiam  illi 
quos  Crealor  pnescivit  *  ad  damnatiouem  non  ad  gra- 
tiam  pertinere,  bcatus  Apostolus  lanto  succinciiorc 
brevitaie,  quanlo  majore  auctoritate  comroemorat. 

*  sic  M8B.  plurcs  mclioris  notx,  necnon  Batl.  Am.  ct  Er. 
Ai  I Av.  b^liet :  Qui  tamen  quare  i  ex  bona  data  stl. 

*  Viaoriutis  cadex,ro/iftl.  GcriQ.  cl  (Xtrl).,  novU, 


Deom  enim  dicil  Tolentem  ommltre  hmsi ,  «l  mmm 
strare  potentiam  tuam ,  atlulisse  in  muita  pmien^m 
tror,  quce  perfecta  sunt  in  perdilionm ,  et  «1  noUm  fs 
ret  diviiias  glorim  sucs  in  vasa  misericordiee  ;  c|ueiD  so- 
perius  dixerat  tanquam  figulum  luti  ex  eadem 
facere  aUud  vas  in  honorem^  aliud  in  contumeliam  (|{< 
IX ,  22 ,  21).  Merito  autem  videretur  injnstani ,  qiKjd 
flunt  vasa  irae  ad  perdiiionem ,  si  non  esset  ipsa  uni* 
versa  ex  Adam  massa  damnata.  Quod  ergo  fiunt  Indo 
nascendo  vasa  ir»,  periiiiet  ad  debitam  poenam : 
quod  autem  flunt  renascendo  Tasa  miserioordiae , 
pertinet  ad  indebitam  graiiam. 

iO.  Ostendit  ergo  Deus  iram  suam ;  non  utique  «ni» 
mi  pennrt>alionem ,  sicut  est  qu»  ira  bomiiiis  biiiico- 
patur,  sed  jusiaro  flxainque  vindictani ,  quia  dc  slirpe 
inobedientix  ducitur  propago  peccati  aique  aupptidi. 
Et  homo  natus  ex  muliere^  sicut  in  libro  Job  acriptom 
est,  brevis  est  vita  et  plenus  iracundim  (Job.  xnr,  i,  «ec. 
LXX).  Ejus  eniro  rei  vas  est ,  qua  plenus  est :  unde 
irae  vasa  dicuntur.  Oslendit  et  potcntiam  suam ,  qua 
bene  etinro  utitur  malis,  roulta  illis  naturalia  et  tem- 
poralia  bona  largiens ,  eoruroque  maliilam  ad  exer> 
eendos  et  comparaiione  admonendos  bonos  accom- 
niodans ,  ut  in  eis  discant  agcre  gratias  Deo  quod  ab 
•is,  non  suis  meritis,  qnas  in  eadem  massa  paria  fiie- 
ront  S  sed  illius  miseratione  discreti  sont.  Quod 
maxime  apparet  in  parvulis ,  de  quibus ,  cum  per 
Christi  graliam  renascuiitur,  et  istam  vitam  in  illa  le- 
nera  aetate  flnientes  in  aeternam  transcunt  et  bealam, 
dici  non  polest  quod  libero  discemuntur  arbiirio  ab 
aliis  inrantibus  qui  sine  hac  gratia  in  ipsius  masss 
damnalione  moriuntur. 

il.  Si  autem  hi  soli  crearentur  ez  Adam,  qui  es- 
sent  per  gratiam  rccreandi ,  et  praeter  illos  qui  in  Dei 
filios  adopiantur,  nulli  alii  liomines  nascerentor,  la- 
teret  bcneficium  quod  donarelur  indignis ;  quia  nullis 
ez  eadem  damnabili  stirpe  venientibus  debitum  sop» 
pKciuro  redderetur.  Cum  vero  attulit  in  multa  paiien- 
tia  vasa  ine ,  qux  perrecta  sunt  in  perdiiionem ,  non 
solum  ostendit  iram  et  demonslravit  potcntiam  suani 
redhibendo  vindictam,  et  bene  uleiido  non  bonis,  sed 
eltam  noias  fecit  divitias  glorioe  siiae  in  vasa  miscri- 
cordine.  Ita  enim  quid  prxstetur  sibi  dicit  gratis  josti- 
ficatns ,  dum  non  suo  merlto ,  sed  gloria  largissimae 
I>ei  misericordiae  disccrnliur  a  damnaio,  cum  quo 
eadem  justilia  fuerat  et  ipse  damnandus* 

12.  Tam  multos  autem  creando  nasci  voluit ,  quot 
ad  suam  gratiam  non  pertinere  pncscivity  ut  multitu- 
dlne  incomparabill  plures  sint  iilis  quos  in  sui  rcgni 
gloriam  filios  promissioiiis  prii:dcsiinare  digiiaiusest; 
ut  etiam  ipsa  rejectorum  multitudine  ostendcretur, 
qnam  nullius  momenti  sit  apud  Deum  justum  quanla« 
lihet  numerositas  justissimc  damnatomm.  Aique  ut 
hinc  quoque  inielligant  qui  ex  ipsa  damnatione  redi- 
muntur,  hoc  fuisse  debitum  massae  illi  universaD, 
quod  tam  magnae  parti  ejus  reddiium  ceraerent,  non 
solum  in  eis  qui  originali  pcecato  multa  adduat  roalc 

I  rnus  >  at.  codex  :  Qtn  in  eadcm  nuissa  pares  /keruM, 
Alicr  >ai.,  qua:..,  puriter^  eic.Edd.,  qiti...  porta.Scd  melius 
Mss.  <^uami'lurcs,  qna:,,  paria;  sciUcctt  racrita. 


^l 


EPIBTOLARUM  a\SS16  m. 


m 


TolunUlis  arbilHo,  Tenim  eliam  iii  Uro  mnUi»  par- 
vulis  qoi  Unturomodo  Tinculo  peccati  originalis  ob- 
fttricti ,  sine  gralia  Mediiitoris  ei  bac  loce  npiuntur. 
Tou  quippejsu  roassa  justx  damnaiionis  recipen^t 
debiiam,  nisi  ex  ea  faceret  non  solum  jusius,  sed  etiain 
raisericors  0fulns  alia  vasa  iii  honorero  sccuiidum 
gratiaro,  non  secamlam  debitum;  dum  ei  pfirvulis 
subvenit,  qiionim  nulla  mertU  diei  possunt,  et  ma- 
jores  pnevenit»  ut  habere  aliqua  meriu  possint. 

CAPIJT  IV.  —  13.  Quae  aim  iu  sint,  ai  assertlo 
tua  non  eo  tendil »  ul  novas  animas  dicas  propter  in» 
nocentiam  noviUlis  suae ,  antequam  ad  peccandom  11* 
bero  ttUntur  arbltrio,  damnationi  originali  obuoxiaa 
esse  non  posse;  sed  cas  fide  catholica  conGteris, 
eliaro8i  in  iila  lenera  aitate  de  corpopc  exierint ,  in 
daronationem  perditionis  ituras ,  nisi  Sacpaineuto  Mc- 
diatoris,  qul  venit  quxrere  et  salvum  fiicere  quod 
perierat  {Lue.  xn,  10) ,  liberentur  :  qiucre  ubl ,  vel 
unde  y  vel  quando  coeperint  damnailonis  moritiim  ba- 
bere ,  si  novae  sunt ,  iu  sane  ut  Deum  non  facias , 
nec  aliquam  naturam  qiiam  non  condldit  Deus,  vel 
peccati  earum  vel  Innocentum  damnatlonis  auctorem. 
£t  si  invenerls  quod  le  quaerere  admenul »  quod  ipse 
adhuc,  fateor,  non  inveni,  defende  quanlum  potes^ 
atqiie  assere  aiiimarum  infanlium  ejusmodi  esse 
uoviintein ,  ul  nulla  propagatione  ducanlur ;  et  nor 
biscum  quod  inveneris  fraieriia  dileclione  commu- 
nlra. 

4^.  Si  autem  non  inveneris  quare  vel  quomodo 
fiant  animse  infantium  peocatrices ,  et  nihil  in  seipsis 
habcntes  maliliae,  a  quocoganlur  ex  Adam  trahere 
unde  damnenlur»  cum  eas  credas  non  ex  illa  prima 
peccairice  propagalas,  sed  novas  alque  insonles  in* 
cludi  carne  peccati ;  iiec  sio  jaro  temere  iii  aliam  sen- 
lentiam  tua  defleolalur  assensio ,  ul  eas  ex  llla  una 
credas  propagando  traduci ;  ne  forte  alius  invenire 
possitquod  ipse  non  possis,  aut  aliqaando  invenias 
quod  nunc  non  potuerls.  Nam  el  illi  qui  animas  ex 
una  propagari  asserunt ,  quam  Deus  prinio  boroioi 
dedil,atque  lu  eas  ex  pareniibua  Irabi  dicunt,  si 
Tertuliianl  opinionem  sequuntur,  profeclo  eas  non 
spiritus ,  sed  corpora  esse  contenduul ,  et  eorpuleutls 
seminibus  exoriri  :  quo  perversius  quid  dici  potest? 
-fieque  boc  Tcrtulliauuro  soroniasse  mirandum  est, 
qui  eiiam  ipsum  creaiorem  Deum  non  esse^isi  corpus 
opiiiatur  (a), 

i5.  Qua  demeniia  rcpulsa  a  corde  alque  ore  chri* 
stlano ,  qiiisquis  animam ,  sicuti  est,  doo  esse  corpos 
sed  spiritum  confilelur,  et  lamen  in  filios  ex  paren^ 
libus  duci ;  in  eo  quidem  nullis  coareUlur  angustiis , 
quod  omnes  animas,  eliam  parvulorum ,  quos  Ecde- 
sia  non  utique  in  falsam ,  sed  in  veram  peccatorum 
remissionem  baplizat,  vera  fides  praedical  trabere 
origiiiale  peccatum  propria  primi  bominis  volunute 
eommissimi ,  et  In  omnes  posleros  geoeratione  trana- 
miuum ,  sola  regeneraiione  purgandum :  sed  com 
eoDsiderari  et  pertracUri  ccepcrit  quid  dicatur,  mi- 

(a)  TcriiiK.  lib.  oont.  Praxeani,  c.  7.  vidc  Aug.  lib.  10 
de  Gcncsl  ad  l!tt.,  c.  33. 


rum  sl  ullos  sonsDS  eQmpreheDdll  humaMf  qoonam 
modo  unquam  lueema  de  lucema  aeeendaliir  ol  sine 
detrimento  alterius  alter  lode  ignis  exisui,  slc  «nima 
de  anima  parenlis  fiai  in  prole,  vel  traducaltur  in  pro« 
lem ;  utrum  incorporeum  semen  anim» ,  siia  qua* 
dam  ^  occulu  el  invisibili  via  seorsnm  ex  patre  cur- 
rai  in  mairem  cum  fit  conceplus  in  femina ;  an ,  quod 
est  incredibilius ,  in  semine  corporis  lateat.  Cum  aii- 
lem  fluunt  irriU  sine  ullis  conceptibus  semina ,  ulrum 
semen  aiilnuc  non  simul  exeat ,  aii  sumuia  celeriuio 
atque  atomo  temporis  unde  exierat  recurrai,  an  pe- 
roai :  el  si  perit ,  quomodo  ipsa  cujus  moriale  semen 
esl,  immorlalis  est  anima;  an  iinmorialiiaiem  tunc 
accipii,  quaodo  tematur  ul  vivat,  sicut  jiistitiam 
quando  formalur  ut  sapiai.  Et  quo  pacto  eam  Dcus 
fingal  in  horoine,  cliamsi  anima  somiDaliler  Irulialur 
ex  aiiima ,  sicul  fingit  in  homine  corporis  membra , 
quamvis  corpus  seminaliter  trahalur  ex  corpore.  Si 
enim  non  etiaro  spiritualis  creatura  fingeretur  a  Deo , 
non  scripturo  essel ,  Qui  fingit  spiritum  homims  in  ipsa 
(Zaeh.  xu,  i)  :  et  ID  eo  quod  l^itur,  Qui  fingit  «ih 
gillatim  corda  hominum  [Psal.  xixii,  i5) ;  si  per  corda 
significatae  sunt  aiiimae,  fingi  eas  posse  quis  dubitet? 
sed  qworitur  utrum  ex  una  anima  hominis  primi ;  sic- 
ut  fingit  singillatim  facies  hominum,  ex  uno  Umen 
corpore  hominis  primi. 

CAPIJT  V.  -^  i6.  Cum  haec  atque  hujusmodi  de 
bac  re  mulu  quabswior,  quae  nullo  sensu  camis 
explorari  possunl,  et  a  nostra  experienlia  longe 
remoU  sunl,  alque  in  abditissimls  natune  sini- 
bus  latent;  non  embescendum  est  homini  confi- 
tcri  se  nescire  qnod  nescit,  ne  dum  se  sciro 
roentitur,  nunquam  scire  mereatur.  Quis  autem  ne- 
gal  non  uiiius  Untum ,  scd  oronis  animae  cr^^torem 
Deum  atque  factorem ,  nisi  qui  ejus  eloquiis  aperlis- 
aime  refragaiur?  Sine  ulia  quippe  ambiguiute  per 
prophelam  dicit,  Omnem  flalum  ego  feci  {Is(U.  lvii, 
i6) ;  animas  videlicet  intelligi  volens,  quod  verba  conse- 
queniia  manifesunt.  Non  iiaque  unum  qiiem  facio  ex 
lerra  homlni  primo  inspiravit,  sed  omnem  flalutn 
ipse  fecil,  ipse  adhuc  facit.  Quacritur  tamcn  utrum 
omnem  flatum  ex  iUo  uno  flatii ,  sicut  omnc  corpua 
hominis  ex  uno  illo  corpore ,  fs^ciat  :  an  vero  nova 
quidem  corpora  faciat  ex  uno,  animas  autero  nova^ 
OX  nihiio.  Quis  eoim  congrua  suis  originibus  genera 
rerum  etiam  de  seminibus  facit»  nisi  qui  ipsa  scminOi 
^iie  seopiiQibus  fecit?  Sed  ubi  res  naturaliter  obscum 
noftrum  modalom  vincit,  el  aperU  divina  Scriptara 
non  subvenll,  temere  hinc  aliquid  definire  bamans^ 
conjeclura  pracsupiil.  Secundum  vius  autem  quaa 
proprias  habere  incipiunt,  novos  bcmines  dici^m^ 
na.sci,  sive  anima»  ii^e  corpore.  Al  vero  secundum. 
originale  peccatam  veteros  nascanUir;  ideo  Daplvt 
smaie  renovantor. 

i7.  Aliquid  ergo  certam  de  animae  orlgitto  nondum 
in  Scripturis  canonicls  oomperl.  Nam  ii  qui  noTa.<i  siim 
uIU  propagine  asseranl  animas  fieri,  hiter  lestunouia 

*  M95.  scptcm,  anitmc  sutr.  auadam  ctc. 


8C5  Ss  AUGUSTINI  EPISCOFf 

quibiu»  id  nituntur  ostcndere,  ponunt  etiam  llla  duo 
qnx*  paulo  ante  commenioravi,  Qui  pngil  tpirilum  ho" 
minis  in  ip$o ;  et,  Qui  finni  mngiliatim  corda  lionmum; 
de  quibus  vides  qucmaduioduro  possit  a  resisteutibus 
responderi :  utrum  enim  cum  fmgit,  ex  alio  fingal, 
an  cx  nihilo,  incertum  cst.  lllud  tamen  Inter  cxtera 
testimonium  videtur  esse  pnrcipuum ,  quod  In  libro 
Snlomonis  Ecclesiasiae  legitur  :  Et  revertetur  pulvis  in 
tcrram^  sicul  erai ;  et  spiriiut  reverietur  ad  Dcum ,  qui 
dedii  eum  {Eccle,  xn,  7).  Sed  facillime  respondetur, 
Corpus  in  terram  de  qua  faclum  est  prtmum  liominis 
corpus,  et  spiritus  ad  Oeum  a  quo  facia  esi  prima  lio- 
niiiiis  aniina  :  siciit  enim  uoslruin  corpus ,  iiiqulunt, 
qnanivis  ex  primo  illo  corpore  propag-atum  sit,  co  ta- 
mcii  redit  unde  ipsutn  priinum  corpiis  efTectuin  est ; 
sic  aiiitna  iiostra,  qiiainvis  ex  illa  anima  propogata, 
noii  ad  niliilum,  qiiia  immorlalis  est,  sed  ad  illutii  rc- 
dita  quo  ipsa  prima  anima  facla  cst.  Ac  pcr  lioc  il!ud 
quod  scriptum  csl  de  spiritu  cujiisqiie  boiiiiitis  quod 
redeat  ad  Deum  qui  dedit  eum,  non  sulvit  istam  ob- 
scurissimam  quaislionem ;  quia  sive  ex  illo  uno,  slve 
cx  nullo  alio,  Deus  utiquc  dcdil  eum. 

18.  Ilcmque  illi  qui  propaginem  animnrum  iiicoiisi- 
derala  tcnieritute  defcndunt,  inter  alia  lestimonia 
qiinc  sux  causae  suffmgari  arbiiranlur,  nuHum  quasi 
.iDanirestius  et  expressius  pro  se  possunt  pulare  profe- 
renduin,  quam  id  quod  inGcnesi  scriptum  cst :  Onmes 
autem  animte  qum  introierum  eum  Jacob  in  ^gyptum , 
qui  exierunt  de  femoribus  ejus  (  Cen.  xlvi,  26 ).  IIoc 
enim  velut  evidcntissimo  testimonio  possuni  credi 
anini»  in  fttios  ex  parentibus  propagari ;  quoniani  sa- 
lis  aperte  diclum  videlur,  animas  eliam  de  femoribus 
Jacob,  non  sola  exiisse  corpora  flliorum.  Ut  eo  niodo 
eliam  illiid  inteliigi  velint  a  parte  lolum ,  qnod  dixit 
Adam,  cum  illi  mulicr  ejus  ostenderelur,  Hocnuncos 
ex  ossibus  meis^  ei  caro  de  carne  mea  {Id.  n,  23) :  iion 
cnim  dixit,  Et  anima  de  aiiima  mea ;  sed  iia  fieri  po- 
tcst  ut  came  nominata  utrumque  intelligatur,  siciit 
liic  animas  nominayit,  et  tamen  eliam  corpora  iii  (iliis 
iutelligi  vuluit. 

i9.  Scd  boc  teslimoiiium  certe  qunsi  tam  clanim 
niqiie  inanifeslum  eiiodandx  huic  qua^slioni  non  sufll- 
ccret,  nec  si  ila  lcgeretur  genere  feminino,  quce  exte^ 
runt  de  femoribus  e/tis,  ut  animas  inlelligeremus  qux 
exicrunt  K  Ideo  autein  non  sufliccret ,  quoniam  et 
animx  nomine  corpus  solum  posse  significari ,  modo 
qiiodam  locutionis  ostt*ndilur  quo  significatur  per  id 
quod  continetur  illud  qiiod  ci)ntinct ;  sicut  ait  quidam, 
Vina  eoronant  {  Virg.  jEneid.  7  ),  cum  coronarentur 
vasa  vinaria  :  vinum  enim  continetur,  et  vas  contiiiet. 
Sicut  ergo  appellamus  ecclesiam  basilicam,  qun  cun- 
tinelur  populus  qui  vere  appellatur  Ecclesia;  ut  no- 
inine  ecclesiae,  id  est,  poptili  qui  continclur,  significe- 
iiius  locuni  qui  conliitet :  ita  quod  aiiimae  oorporibus 
continentiir,  intelligi  corpora  filioritm  per  noniinaias 
aninias  possunt.  Sic  eitim  inclius  accipiiur  eiiam  illud 
qitod  Lex  inqiiinari  dicit  cum  qui  inli-avcril  super 


m 

animam  mortuam  (ATiiiii.  ix,  10),  hoc  esl  Miper  de- 
funcii  cadaver,  ut  nomine  aiiima!  morluac ,  mortmB 
corpus  iiitelligatur,  quod  animani  contineboit;  quia  ei 
absentc  |;opulo,  id  csl,  Ecclesia,  locus  lamen  iOe  oihi- 
lominus  ecclcsia  nuncupatur.ilxcrcspondereiiUir,!!, 
ut  dixi,  feniininogencre  posituni  esscC,  queeexienaa  dc 
femoribus  Jacob ,  id  est,  qox  anintae.  Nunc  Tcro  €« 
masculinum  gcnus  sit  positoro ,  id  est ,  qui  exknau  it 
femoribus  Jacob ;  quis  non  ila  intelligerc  nialit,  OniBCi 
aiiiinx  eorum  qiii  exieruntdefemoribus,  id  esl,  aninke 
hominum  :  ut  etiam  sic  pcissint  iiilelligi  secuiuimii 
corpus  tantummodo  exiisse  homines  de  remorilms  pi- 
iris,  quorum  erant  ill»  animx,  per  quainiin  nunnerttni 
nilelliguntur  tol  liomittes? 

CAPUT  VI.  —  20.  Vellem  autem  K^ere  libeUuin 
luum  cujus  mentionem  lecisti  in  lilleris  tuis,  ne  forte 
aliqua  ibi  leslimonia  noii  arobigua  posuisii.  A  mc  au- 
lcm  cuin  quxsiissel  amicus  mihi  charissiinus  el  divi- 
narum  studiosissimus  litteranim ,  quid  de  huc  quae- 
siione  sentirem,  eique  remota  verecundia,  binc  aestus 
meos  et  ignorantiam  fassus  essem  (a),  scrifisil  inde 
loiige  trans  mare  ad  doclissimum  virum  :  cui  re- 
scripsil  ille  ul  potius  me  coiisulerei  (6),  nesciciis  quod 
jam  feceral ,  nec  aliquid  a  nie  certum  ac  definiium 
audire  potueral.  Significavit  tamen  in  cadcm  breu 
epistola  siia ,  se  potius  fieri  quam  prnpagari  animas 
credere :  simul  etiani  admonens  aiiimariim  propagi- 
nem  (quia  ipse  in  Oricnte  est)  occidentalem  Ecclesiam 
solere  sentire.  Hac  ego  majore  occasione  comperta, 
scripsi  ad  eum  non  brevem  librum,  consulens  eum,  el 
petcns  ut  prius  me  doceat ,  et  lunc  ad  me  miitat  quus 
doccam  (c). 

21.  Qui  liber  meus  ut  non  doctoris  sed  iiiquisiloris, 
et  poiius  discere  cupicnlis,  apud  ine  lcgi  poicst :  iiiitli 
vcro  uspiain  iion  debel ,  vel  cuiquam  furas  dari ,  nisi 
cuin  rescripla  Domino  adjuvante  percepero ;  id  quod 
ille  senlit ,  promptissime  ac  iibeutissime  dclensunis, . 
si  nie  docere  potuerit  quomodo  aiiimae  non  ex  Adam 
veniant,  el  lamen  ex  illo  justam  sortem  damnatioiiis 
inveniant,  nisiad  remissioiiem  peccatoruni  renascendo 
perveniant.  Absit  eiiim  ut  credamus  vcl  aniiiias  par- 
vulorum  in  lavacro  rcgeneralionis  falsain  acdpere 
pcccatonim  mundationem,  vel  Dcuni  esse,  aulaliquam 
naturam  quam  non  condidit  Deus,  illius  ex  qua  mun- 
dantur  iiiquinationis  auctorcm.  Duncc  ergo  aul  ille 
rescribat,  aut  ego,  si  Deus  voluerit ,  aliquo  modo  di- 
scam ,  si  nullam  de  iila  peccatrice  origiuem  ducil , 
qiix  causa  sit  animse  subi-uitdi  origliialc  peccatuui, 
quod  necesse  est  esse  in  oninibns  parvqlis ;  el  quo 
cam  nec  Deus  cogit  insoiitcm ,  quli  peccaiidi  auctor 
noii  est,  nec  uUa  mali  iiatura,  quia  non  esl ;  nibii  tato 
audeo  praidicare. 

22.  Te  autcm ,  si  libenter  vel  paiieMer  admitiis, 
cliarissime  fralcr,  admoneo  ne  hxrcsim  novani  ininus 
cautus  incurras,  qua^  aniiquissimai  fidei  stabilila  mo- 
litur  fundamcnln  convcllcrc  advcrsus  Dei  graliam  dis* 


«  ?ic  Bad.  Am.  F.r.  et  ilui.  sMss.  Al.  I.ov.,  intdligcremm 
Ufqr.cquaqt^c  cxire. 


(a)  iQ  pist.  lioe.,  aii  MarcelUiuiin. 

(b)  llierui.  su{«r:t,  iji  opist.  HXi. 
(f)  Eptsl.  1(56. 


B6S  EPISTOLARUM 

poUndo ,  quam  Dominus  Chi  islos  pusillis  et  mngnis 
JDeffabi.i  booitate  Inrgiiur  :  cujus  vcl  auctores»  vd 
cerie  acerrimi  notissimique  siiasores  cum  Pelagios  ei 
Celestius  eistitissent,  conciliorum  cpiscopalium  vigi* 
lantia  in  adjulorio  Salvatoris  qiii  suam  ttictur  Ecde- 
&lam ,  eliam  a  duobus  venerabilibiis  aiUistitibus  apo- 
stolicx  Sedis ,  papa  Innocentio  ei  papa  Zosimo ,  nisi 
correcti  etiani  egerint  pcenilenliam ,  loto  chrisiiano 
orbe  damnati  suni.  De  qiiibus  exempla  recentium  lil- 
terarum,  sive  qiu^e  specialiler  ad  Afros,  sive  qux  uni- 
vcrsaliter  ad  omnes  episcopos  de  memorala  Sede 
mntiarunt,  ne  forie  ad  vestram  Sanctitatem  nondum 
pcrvenerint ,  vobis  curavimus  mitti  ab  eis  fratribns 
quibus  et  has  littt?ras,  ut  tuae  Vcnerationi  dirigerent, 
dcdimus.  Hi  aulem  non  ideo  sunl  hxretici,  quia  dicunt 
animas  origiiiem  de  illa  prima  pcccatrice  non  ducere, 
quod  vcl  aliqua  forUisse  ralione  vera  dici  potest ,  vel 
sine  fidei  lalie  ncsciri :  scd  hinc  conantur  cHlcere 
(inide  oinniiio  npertissimi  hxrctici  judicantur)  animas 
parviiloruin  nihil  mali  ex  Adam  traherc,  qnod  sit  la- 
vacro  regenemlionis  expiauduin.  Nam  Pelngii  de  hac 
re  argiimcnkitio,  qiia;  inter  alin  ejus  damnabilia  etiam 
liileris  apostolicx  Sedis  adjuncta  est ,  ila  se  habei : 
Si  aninia,  inquit,  ex  traduce  non  esl,  ted  $ola  caro  loji» 
tum  habet  traducem  peccati ;  tola  ergo  pcenam  meretur, 
lujusium  esl  etiim  ut  hodie  nata  anima  non  ex  massa 
Adce^  tam  antiquum  peccatum  portet  alienum;  quia  nulla 
ratione  eoweditur  ut  Deus  qui  propria  peccata  dimittil^ 
uuum  imputel  alienum. 

i3.  Si  ergo  iia  potes  animarum  asserere  sine  nlla 
propagine  iiovilalem,  ul  ralione  jtista  et  a  (ide  cntlio* 
lica  non  aliona,  ctiam  sic  peccato  priini  horainis  osten- 
dantur  obnoxix ;  asscrc  quod  sentis,  ut  potes.  Si  au- 
tcm  non  eas  alilerpotes  a  propagatione  Tacere  alienas, 
nisi  ut  simul  facias  ab  oniui  peccati  vinculo  liberas ; 
coliibe  te  ab  biijusmodi  disputatione  omnimodo.  Non 
.  est  enim  falsa  etiam  in  parvulorum  bnptismaic  rcmis- 
sio  peccalorum,  nec  verbo  tenus  dicitur,  sed  veraciter 
agitur.  Nam  ut  jam  vcrbis  utar,  qux  in  ipsa  cpistola 
bcatissimi  anlisiitis  Zosimi  leguntur  :  FideUs  Dominui 
in  verbis  suis ,  ejusque  baptismus  re  ae  verbis^  id  est^ 
opere^  confessione  et  remissione  vera  peceatorum,  in 
omni  sexu ,  cplfile,  conditione  generis  humani  eamdem 
plemtudinem  tenet.  Nullus  enim  nisi  qui  peceati  servus 
est^  liber  efficitur,  nec  redemplus  dici  potest^  ntsi  ^t 
vere  per  peccatum  fuerit  anle  captivus ,  ftciil  srrtpliim 
est :  c  Si  vos  Filius  iiberaveril,  vere  liberi  eritis  i  {Joan, 
viii ,  36).  Per  ipsum  enim  renascimur  spirituaiiter,  per 
ipstan  crucifigimur  mundo,  Ipsius  morte^  mortis  ab 
Adam  omnibus  nobis  introductce  atque  transmissoB  iiiii- 
tersm  animcs  Ulud  propagine  conlractum  chirographum 
rumpitur^  in  quo  nuUus  omnino  natorum ,  antequam  per 
Baptismum  liberelur^  non  lenetur  obnoxius  (a).  In  his 

(a)  zosimus  lanocenlio  Ponlifici  an.  417  socccdcDs,  delu- 


uiediiiin  an.  418,  eniissn  |.er  unlversum  chrisUanuni  orbcin 
iTacioria,  ul  v(»cat  Mercalor  in  (onmionit.  c.  3  :  cujus  Tra- 
cloriie  fragnieniiini  hic  habes,  pneler  altehim  pcrbrcve  re- 
latuin  a  lYospcr»  in  appcndice  C|:istol£  Coalestini  ad  epi- 
MX)pos  Galliac :  cxtera  uou  exstiot. 


CLASSIS  111.  856 

vcrbis  aposlolicx  Scdis  tam  antiqiia  atque  fundaia, 
cerla  ct  clara  est  catholica  fides,  ut  nefas  slt  de  ilia 
dubilare  christiano. 

i4.  Quoniam  ergo  mortc  Christi ,  non  unius  atit 
aliquarum,  sed  universx  animx  propngineconlractuni 
mortis  chirogmpbum  rumpitur :  si  potes  animas  sic 
alienas  a  prop:igiiie  defendere ,  ut  tamen  hoc  chiro- 
grapho,  quod  solu  Clirisli  morie  rumpendiim  e^t, 
rectissima  ratione  demonstrentur  obstrictai ,  nec  siia 
propagine,  sed  carnis  hoc  debito  juste  appareant  obli- 
gatae  :  non  solum  nemine  prohibente  defcnde,  vcrum 
etiam  id  nobis  quomodo  iccum  defendere  possimas 
osteiide.  Si  autem  aliler  non  potest  quod  de  anima- 
rum  novitale  senlis,  asscrerc,  nisi  ut  eas  dicas  pec- 
cato  priiiii  hoininis  non  lciieri ;  aut  per  propagincni 
non  stiam,  sed  camis,  auctorc  Dco ,  vel  nescio  qua 
mali  natura,  innoccntissimas  Heri  peccairices  :  mclius 
origo  auimai  latet,  duin  tamcn  cain  non  dubitcmns 
Dci  esse  creaturam ,  quam  vcl  Deus  peccati  auctfM* 
dicalur,  vel  contra  Deum  alicna  mali  nnlura  inlrodu- 
caltir,  vcl  baptisma  parviilorum  irrituin  ducatur. 

25.  Utaulem  et  a  me  tiia  Dilectio  de  hac  quiislione 
aliquid  aiidiat  definilum ,  non  parvi  xsiininndum, 
iino  pnccipue  neccssnriuin  atque  rctinenduin,  quo- 
modolibet  se  origo  habeat  aniinarum,  sive  ex  illu  una, 
sive  ex  nulla  a!in  prop^igentur ;  Medialoris  tamcn  ani- 
mam  iiullum  cx  Adam  traxisse  peccatum  dubiiare  fas 
non  cst.  Sienim  nulla  propagatur  ex  altera,  ubi  omnes 
tenentur  propngata  carne  pcccati  '  :  quanto  imiius 
credendum  est  ex  propagine  peccatricis  animam  ve- 
nire  potuisse,  cujus  carovenitex  virgine,  non  libidine 
concepta,  scd  fide,  ut  essct  in  similitndine  carnis  peo- 
cati  {Rom.  vui,  3),  non  in  cnrne  peccali !  Si  auiem 
pcccato  primx  animx  peccatricis  idco  c;clcnc  lenen- 
lur  obnoxix ,  quia  ex  illa  sunl  pro;  agatx ;  profcclo 
illa  quam  sibi  Unigeniius  coaptav  t,  nul  pcccaliim  hide 
non  traxit,  aut  omnino  ijnde  non  tracta  cst.  Ncqiie  cnim 
non  potuit  animam  sibi  trnhere  sine  peccato,  qiii  sol- 
vit  nostra  peccata ;  aut  qui  novam  crcavit  ci  cami 
quam  sine  pnreiite  fecit  ei  terra ,  non  poliiit  novam 
creare  carni  quam  sine  viro  sumpsit  cx  femina. 

26.  Il^ic  siciit  polui ,  non  quidein  ad  me  datis ,  scd 
lamcii  ad  charissimos  iiostros  Saiictilalis  tiix  litteris , 
non  perilia  qunm  dcsidera^ti,  sed  sollicita  dileclione 
rcspondi.  Si  grate  accipis,  ct  adinoniiionem  frateriiani 
ct  utilem  ,  non  errando ,  scd  prudenlcr  coasideraiido 
cum  Ecclesix  pace  conservas,  Deo  graiias.  Si  auiem 
me  isla  nondum  nosse  mirnris ,  vel  eiiain  nec  miraris, 
et  me  aliquid  cerlum  de  origine  animaruni  .salva  isla 
fide  quae  certissima  aique  clarissima  est,  mutuaclv^ 
ritalc  docere  non  renuis,  mulio  uberius,  Dcogratias. 
Mctnor  noslri ,  Domino  senipcr  vivas ,  domine  beati» 
simc,  et  sincera  dilcciione  dcsidcrabilis  fraier 


«  Mss.  scptem,  pronagata;  came  peccati  :  ininus  I»eno, 
tamelsi  viil^ata  lec.io  iiaud  salis  inlegia  videaiur.  I  oi u*^ 
posl  tcmutur,  supilciuluin  csi,  rcw. 


i57 

EPISTOLA  CXa  •  (•). 
Sixto  ptttbylero  {poitea  pontifid  Romano)  ^i  contro 
Pelagianot ,  qmlm  fatn$te  runwr  fntrat.  defen^onem 
graticB  Dei  iuuejritiet »  gratulaiur ;  exhortant  ul  per- 
gat  impudentei  cohibere ,  diuimuiantibui  mederi. 
Domino  venerablli  et  in  Chrisil  clnritate  soscipiendo 
sancto  fratri  et  compresbytero  Sixto,  AoousTniim, 
in  Doroino  saUitom. 

1.  Ex  quo  Hipponem  litterae  Benignitatis  tuse  per 
tanctum  fralrem  nostrum  Firmum  prefibyteruro  di- 
rccue  me  absenle  Tenerunt,  posteaquam  illascum 
remeissem ,  quamyis  jam  indc  profecto  earum  perla- 
lore ,  legere  potui ,  hrec  prima  eademque  gratissima 
rescribendi  occurrit  occasio  per  dileciissimum  filium 
nostnim  Albinum  acolylhum.  Quod  autem  quibus  si- 
ixiiil  scripsisti ,  tanc  non  eramus  simul ,  ideo  faclum 
est  nt  singulorom  singulaS)  non  unam  amborum  epi« 
«lolani  sumeres.  A  me  quippe  digressus  est  perlator 
hiijus  per  venerabilem  fratrem  ct  coepiscopum  meum 
Alypium ,  qni  luae  Sanctitati  aliam  rescriberet ,  trans- 
iturus;  ad  quem  ciiam  ipsas,  qiias  ego  jam  legercm, 
liitcras  tuas  ipse  porlavit.  Qux  nos  quanta  Ixtitia  pcr- 
fuderiiit ,  qnid  homo  aiiatnr  loqui  quod  non  potcst 
eloqiii  ?  ncc  teipsum  satis  nosse  arbitror,  sed  nobis 
crcde,  qnnnlum  boni  feceris  talia  nobis  scripta  mit- 
lendo.  Sicut  enim  tu  testis  es  animl  tui ,  ita  nos  no- 
stri ,  quemadmodum  sit  affiectus  illarum  sinceritate 
luculeiitissima  litterarum.  Si  enim  brevissiroam  epl- 
siolam  tuam ,  quam  de  hac  ipsa  re  ad  bealissimum  se- 
nem  Aurelium  per  Leonem  {b)  acolythum  dlrexisti  ^ 
exsultnnli  alacritaie  descripsimus ,  et  qnibus  potcra- 
mus  magno  studio  legebamus ,  ubi  nobis  cxposiiisii 
quid  de  illo  perniciosissimo  dogmate ,  vel  qnid  coiiira 
de  gralia  Dei ,  qnam  pusillis  magnisque  largitur ,  cui 
est  illud  inimicissimum ,  senllas  :  quanla  nos  putas 
isU  tua  prolixiora  scripta  vel  ersultatione  legisse,  vel 
cura ,  nt  Icgantur ,  quibus  Tahiimus  aliis  obtulisse , 
alque  adhiic  quibus  valemusofrerre  I  Quid  enim  gratius 
legi  vel  audiri  potest,  quam  graiiae  Dei  tam  pura  dc^ 
ft  nsio  adversus  inimicos  ejus,  ex  orecjus,  qui  eornm- 
dem  iniinicorum  magni  momenti  patronus  ante  jacla- 
baiur  ?  aut  unde  ubcriores  Deo  debemus  agere  gralias, 
qiiam  quod  ejus  sic  defeiiditur  gralia  ab  eis  quibusda- 
liir,  adversus  eos  quibus  vel  non  dalur ,  vel  ingralum 
esi  qiiod  datur ;  qiiia  ut  eis  gratuni  sit»  occullo  ct  justo 
jiidicio  Dei  noii  dalur  ? 

2.  Quapropler,  domine  Tcncrabilis,  et  in  Chrisli 
charilate  suscipiende  sancte  frater ,  quamvis  opiime 
facias,  cum  de  hac  rc  scribis  ad  fraires,  apud  quos 
se  illi  de  lua  solent  eirerre  amicitia  ;  lamcn  hiec  cura 
major  tibi  restal ,  ut  non  solum  saliibri  severitate  plc- 
ciantur  qui  errorem  illum  chrisiiano  infestissimiim  no- 
tnini  audent  garrlre  liberius ,  scd  etiam  ii  diligcntis- 


8.  AUGUSTINI  EPISCOPl  ^ 

sime  caveantur  vigilandji  fKislonili  « ,  propUJr  hitt 
miores  et  simpliciores  dominicjis  otcs  »  cui  ediii  ^ 
sius  quldem  ac  limidlus ,  sed  lami»  insosiimre  mi 
sant,  penelrantet  domoi,  sicut  Bit  Aposfoliis,  eto 
leraquaesequunlurexercita  iinpietale  fac^les(II7a 
III ,  6»  et  tqg).  Nec  illi  negligendi  ftunt»  qui  maqmu 
profundum  sileniium  supprimiint  timore  quod  sa- 
tiunt,  sed  tamen  eamdem  perTeraiUlcm  sentlren. 
desinunt.  Nonnuli  quippe  eortim ,  anlequam  i^a  iieHi. 
lenlia  manifestissitno  eiiam  Sedis  aposioiica!  judido 
damnarelor,  Tobis  iunotescere  poiuerant,  quosmiK 
repente  reticuisse  perspicitis;  nec  utmm  sanati  iiM 
sdri  potest,  nisi  cum  non  solum  dogmata  illa  falsaD- 
cuerint ,  Tcruro  eiiam  iliis  rera  coniraria ,  eo  qoo  Ob 
solent  stodio  defensaverint :  qui  lamen  lcuius  pntfecio 
snnt  iracundi.  Qtiid  enim  eos  terreri  opus  est,  qws 
satis  territos  ipsa  laciturnitas  moR8trat?NecideoUa- 
quam  sani  pnelereundi  suot  diligentia  medidnx, 
quomm  vulnus  in  abdito  est.  Elsi  enlm  lenendi  imb 
sunt,  tamen  docendi  sunt ;  et  quanlum  eiisiimo,  fod- 
lius  possunt ,  dum  in  eis  Umor  sererilatis  doctoran 
adjuvat  veritaiis ,  ul  opitulante  Domino ,  graila  (jv 
iniellecla  aique  dilecta  etiamloquendocxpn^ncntqaod 
jam  loqui  non  audent. 

EPISTOLA  CXCII  •  (a). 

Auguttinui  CiBlestino  diacono  (posfM  pontifici  Ronum), 

de  mutua  benevoUniia. 
Domiiio  venerabili  niminmque  desiderabili ,  sanclo 

fratri  el  condiacono  Coblmtiko,  AoousriifiTs ,  is 

Domino  salutem. 


i.  Qiiamvis  longe  abseas  faerim ,  quando  per  Pro- 
jecium  •  dericiim  ad  me  directa  Hipponem  Sancytaiii 
tuaB  scripla  veneruiit;  tamen  posleaquam  Tcni,  eisqoe 
leciis  rescriptorum  debitorem  me  facium  esse  cognovi, 
reddendi  tempus  opperiehar  :  et  ecce  sublto  profectori 
a  nobis  cbarissimi  frairis  nostri  Alblniacolyihigratis* 
sima  occurrit  occasio.  De  liia  igitur  quas  mihi  exopla- 
tissima  est  salute  lalatus,  Sanctitati  tuae  salutaUoBein 
debiiam  reddo.  Semper  autem  debeo  charilaiem ,  qu« 
sola ,  etiam  reddita ,  semper  detinet  debiiorem.  Red- 
dilur  enim  cum  impenditur,  debetor  auttm  etiamsi 
reddita  fuerit ;  qiiia  nullum  cst  tempus  quando  im- 
pendonda  jam  iion  sit.  Neccum  redditur  amitiiiur,  sed 
potius  reddendo  multiplicatur  :  habendo  enim  red<h 
tur,  non  carendo.  El  cum  reddi  non  possit  nisi  habea* 
tur ,  nec  haberi  potesl  nisi  reddatur :  imo  ctiani  eum 
redditur  ab  homiiie ,  crescii  in  homine ;  et  lanio  ma- 
jor  acquiritur ,  quanto  pluribus  reddiiur.  Quomodj 
aulcm  negetur  amicis ,  qux  debetur  ei  inimicts  ?  Sed 
inimicis  cauta  impendiiur ,  amicis  secura  rependiiur. 
Agit  tamen  quantum  poiest,  olab  his  etiam  quibus  pro 
malis  bona  reiribuit,  id  recipiat  quod  Impendii.  Opta- 

CoUaU  esl  cum  bl.  ir.  m.  r.  sb.  duobus  V.  Am.  Bad.  Er.      pii^-.^^^®  "  ^  **'*«'*«*>^  «iwwiriir  diSgemia 

•  in  Mss.  qualuor  Gallic,  Prolectum.  In  iiadem  n«iio  i«« 
necnon  in  duobi»  vatic.  pro  Mini,  scribilur  ^IvSl     * 

(a)  Alias  62 :  quae  autem  i03  eral,  nunc  ia 
ost  tf .  scnpta  eodem  tempore. 


Lov 

(o)  Alias  i04 :  qus  autem  191  erat,  nunc  in  Appendicc 
e.si  10.  scrii^u  versus  fiacm  an.  m. 

(b)  Arbitrantur  bunc  ipsuni  esse  Leonem  magnum,  qui 
postca  Sixio  in  Roroana  sede  suocessit,  aono  440.  Gonsule 
oucsneliauain  ediiionein  of.erum  Leottis,tom.  %  dissert.  I. 


m  EPISTOLARUM 

niiis  quippe  fleri  amicttin,  qucm  vcraciter  diligimus 
iniroicum  :  quia  non  cum  diligimits  nisi  velimosbonuni ; 
quodutiqaenoneriC,nisiamiseritinimicitiarummaIum. 
2.  Non  ergo  sic  impendituf  charitas,  ut  pecunia. 
Excepto  enim  quod  impendendo  illa  diminuitur,  haec 
augetur ;  etiam  illo  inter  se  difTerunt,  quod  pccuniam 
cni  dedcrimus,  tnnc  ei  benevolenliores  erimus»  si  re- 
cipere  non  quaeramus  :  non  autem  potest  esse  verus 
chnritatis  impensor,  uisi  rtierit  benignus  exactor.  Quo- 
niam  pecunia  citm  recipitur,  accedit  cui  dalur ,  sed 
recedit  a  quo  datur :  charilas  vero  non  solum  apud 
eum  crescil,  qui  hanc  ab  eo  quem  diligit,  exigil, 
etiamsi  non  recipit;  sed  etiam  illc  a  quo  eam  recipit, 
tunc  incipit  habere  cum  reddit.  Proinde,  domine  Tra- 
icr,  mutuam  tibi  charilatem  libens  reddo,  gaudens- 
qne  recipio  :  quam  recipio,  adhucrepeto:  quam  red- 
doy  adhuc  debeo.  Unum  enim  magistrum,  apud  quem 
condiscipuli  sumus,  per  ejus  Apostolum  dociles  atidire 
debemus  prascipientem  ac  dicentcm  iNemni  quidqnam 
debeaiis^  msi  ui  itmcemdUigatit  (Rom.  xiir,  8). 

EPISTOLA  CXCIIl  •  (a). 

Anguitinus  Mercatori ,  eicusans  cur  ad  ipstus  priorcs 

litteras  nondum  responderit,  ottendensque  Velagianos 

in  quogstione  de  baptismo  parvuhrum  hoc  ipso  esse 

prope  convictos ,  quod  fatentur  parvulos  quodammodo 

eredere  per  eos  a  quibus  baptiumdi  offeruntur :  deinde 

eosdem  ex  Enocfii  et  FAice  ante  obitum  translatione, 

sive  ex  pdelium  vivorum  ad  Christi  adventum  raptu^ 

frustra  contendere  mortem  non  esse  poenam  peccati. 

Domiiio  dilcclissirao,  el  in  Chrisii  membris  sinceris- 

sima  charitatc  pra^dicando  filio  Mercatori  (6)»  Au^ 

GusTiiirs,  iii  Domiiio  salulem. 

CAPUT  PRIMCM.  —  i.  Liltene  Dilcctionis  to«, 

quas  prius  abs  te  missas  apud  Carthaginem  accepi, 

tanto  me  aircceruiil  gaudio,  ut  etiam  in  posterioribiis 

te  succenseiitem  quod  tibi  non  rescripserim,  gratissi- 

meacceperim.  Ipsa  quippe  indignatio  tua  non  erat 

siniultatis  inilium,  sed  indicium  charitatis.  Ut  autcm 

a  Carlhagine  non  rescribercm ,  non  occasio  deruit 

pcrlaiorum ,  sed  alia  magis  urgeutia ,  donec  inde 

proficisccnmur ,  nos  occupatissimos  et  iiiteiitissi- 

inos  contincbant.  Cuin  vcro  iiide  digre>si  suinus, 

perreximiis    usque    ad    Muuritaniam    CaDsaricnsem 

(c),  quo  nos  ccclesiaslica   necessitas  traxit;   per 

*  llic  primum  proditexUs.  monasterti  S.  Bertlni  io  Belgio. 

(a)  rrodil  nunc  primom  ex  pervetnsto  oudicc  monasteril 
S.  Bertinl  in  Belglo.  Qiiai  porro  193  eral,  nunc  iu  AjiLen- 
oice  est  12.  skripta  eodem  tempore. 

{b)  Uic  i|,se  esi  dubio  procul,  cul  ftiario  praenomen  fnit , 
auctor  vulgatorum  recens  o\  osculonim  contra  Pclagiajios. 
Porro  epistolam  hanc  recensuit  fX)S5idlus  in  lndici:lo,  c.  4; 
cjusdemquetertiam  panem  Uranstuiit  Augustinus  in  liiiruiii 
de  oclo  Dulcitii  Quaeslionibus,  proxime  ad  hxc  verba 
quaest.  3 :  «  De  illls  autem  qul  rai>ientur  in  nubibus,  in 
«  quadam  e(<istcia,  quani  soriisi  ad  iilium  meum  noiuine 
«  ^icrcatorcm,  i  rocul  dubio  iiotissiinum  vobis  (sic  porro  le- 
«  gitur  in  omniLus  .vss.,  non  auiem  sicuti  haclenus  excusi 
•  habuenint,  «  qiue  incipit  :  Procul  dubio  notisstmuni 
«  vobis.  >  etc),  aun  me  oonsuluissct  de  quibusdam  qua> 
«  adooibus  Pettgianorum*  qui  oegaat  mortem  peccato  esse 
«  retributam,  quatenus  disputaverim,  iu  sulxJitis  lego. -^ 
«  lUi  autem,  inquam,  de  qiiibus,'!  etcxtera  quae  hic  rciirae- 
sentantur  a  cap.  4  uaque  ad  tfnem  epislolae. 

(c)  suscei  ti  a  so.  in  Mauriuniaui  caesarieosem  itineris 
mcminit  Augustinus  su;  ra,  hittio  e\.isi.  190,  et  bi  lib.  ^ 


CLASSIS  itL  m 

quas  lolas  terras  cum  intentionem  nostram  huc  atque 
illuc,qune  ingerebantur  sensibus  diversa  raptarenc. 
nullius  ut  tibi  rescriberem  adfuit  admonitoris  instan- 
tia,  nulla  occnrrit  opportuniias  perlatoris.  Deinde  re- 
means,  alias  apud  nostros  jam  qiierela  exasperatas 
litteras  toae  Sinceritatis  inveni,  et  alium  adversus  no- 
vos  hxreticos  librum  refertum  sanctamm  testimoniis 
Scripturamm ;  quibus  lectis  excursisque,  etiam  lllis 
quae  primum  miseras,  quia  et  charissimi  fratris  nostri 
Albini  (a)  Ecclesiae  Romanse  acolythi  opportunissima 
se  oiTerebat  occasio,  rescribendiim  fuil. 

2.  Ego  itaque  te,  fili  dilcctissime,  scribcntccn  mihi, 
vel  admeconsideranda  tua  scripla  mittentem,  absit  ut 
negligenter  accipiam  ,  vel  superba  vanitate  conte- 
mnam,  prttsertim  cum  mihi  de  te  gaudium  tanto 
majus  sit ,  quanto  magis  inopinatum  improvisumque 
provenit :  fatcor  enim  ,  lantum  te  profecisse  nescie- 
bam.  Et  quid  nobis  esse  debet  optatius,  quam  ut  abun* 
dent  qui  errores  infeslanfes  cathoiicam  fidcm  et  in- 
sidiantes  infirmis  ineniditisque  fratribus  nsquequaque 
redarguant ,  et  Ccclesiam  Cbristi  advcrsus  profanas 
vocum  noviuites  (I  Timoth.  vi,  20)  acriter  fidelilen|ue 
defendant ;  quandoquidem  sicut  scriptum  est ,  Mul- 
titudo  sapietuium  tanitas  est  orbis  terrarum  {Sap.  ti, 
26)  ?  Inspexi  ergo  cor  tiium  in  scriptis  tuis  qnantiim 
potui,  etinvcni  amplectendum,  el  hortandum  ut  pcr- 
severantissima  diligentia  in  anteriora  te  exlendas, 
adjuvante  Domino  vircs  tuas,  qui  tibi  eas  quas  iiu- 
triret  dedit. 

CAPOT  U.  —  5.  N<'n  aulein  parum  vcrilali  pro- 
pinqnarunt  in  quacstione  de  baptisino  parviiloriini, 
quos  devios  in  viam  rcvocare  conamur,  cum  infanteui 
qiiamlibct  recenti  parlii  niatris  effusum  ,  tamen  per 
eos  a  quibos  baptlzandus  oflertur^  credere  confiteiitur 
(b).  Cum  enini  dicunt,  slciit  scribis,  non  infantcs  ila 
credere  in  remlsslonem  pcccatorum,  lanqnam  et  illis 
remiltanturf  qnos  nnllum  piitant  liabere  peccatum; 
sed  (quia  ipsi  qiioqoe  idem  lavacrum  pcrcipiiint,  qiio 
fii,  in  quibusciimquc  fit|  remlssio  peccatorum)  hanc 
fieri  credcre  in  aliis ,  qux  non  fii  in  eis  :  ciim  crgo 
dlcuni,  Non  ita  credunt,  scd  ita  credunt ;  profecto  cos 
non  ambigunt  credere.  Audiant  iliqiie  Domiiium  : 
Qui  eredit  in  Filium ,  habet  vilum  cetemam;  qm  autem 
ineredulut  est  Filio ,  non  tidedit  titam,  ted  ira  Dei 
manei  tuper  eum  {Joan.  in,  36).  Quapropter  infanles, 
qnia  per  allos  fiunt  credentes,  a  quibus  bapiizandi 
offeruntur ,  per  illos  uiiqiie  siint  incredull ,  si  apmJ 
talos  sunt,  qui  eos,  dum  niiil  prodesse  creduni,  oflc- 
rendos  esse  non  crednnt :  ae  per  hoc  si  per  credentcs 
credunt ,  et  habent  vitim  sternam ;  profecto  pcr  in- 
crodulos  mcreduli  sunl ,  et  non  videbunt  vitam  ,  sed 
ira  Dei  manel  supcr  eos.  Non  enim  diclum  esi,  \en\i 
super  eos ;  sed ,  mana  tuper  eotf  quia  ex  origine  enil 
jain  in  eis,  nee  omnino  nisi  gratia  Dei  per  Jesom 
Cbristuro  Dominum  nostrum  auferiur  ab  eis.  Dc  li.ic 

Rctract.»  e.  81 ;  nec  non  Possidius,  c.  {4 :  qulbut  n  locis 

oousiare  cotestliauc  eplstolam  dauun  nissesiiblinef II ati.4 la 
{a)  Hic  li^  perlator  fuit  superioruro  Utteraruui  ad  mx« 
tnm  et  ad  Cirlestinum, :  unde  coujecturam  «ajiere  licHi 
Uercatorem  id  lenporis  arud  Romam  ctun  iilis  iiciase. 
ib)  vld.  mfira  in  e[4st.  104,  cap.  iO|  n.  4&. 


871 


S.  AUGUSTLNi  EPISCOPI 


r* 


irn  lcgitur  eliam  in  libro  Job  :  Homo  nalui  cx  mulkrey 
krevis  tUm  et  plenut  iracundim.  Undc  igiiur  ira  Dei 
super  innoccnliam  parruli ,  ni$i  originalis  sorle  ac 
Mrde  pcocati  ?  de  qua  in  eodcni  libro  iiidcm  scriptum 
cst,  non  esse  ab  hac  mundum  nec  infantem  ciijus  est 
nnius  diei  vita  super  terram  (Job  xiv,  1, 5,  $ec,  LXX). 

4.  Non  crgo  in  istis  nibil  egit  qiiod  adversus  cos 
instaiitissimc  dispuiatur,  et  eonim  auribus  cntholicaps 
Toces  hinc  alque  iiide  circumsonaiit ,  quandoquidera 
vulentt*s  argimicntari  contra  Sacrameiita  Ecclesix, 
coiifcssi  sunt  Umcn  pnrvulos  crederc.  Non  eis  ergo 
promiilant  vilam ,  eliamsi  non  rueriiit  baptizaii  ;  de 
qiia  enim  alia  vita  dicilur,  Quiincrediduseti  Filio^  non 
vidcbii  vilam  ?  Nec  eos  a  rcgno  ceelorum  sic  ralean« 
,tiir  alicnos,  iit  tnmcn  a  damnatioue  dcrcndaiit  :  nam 
qiiid  iitsi  damiintio  significatur  per  iram ,  quam  Do- 
miiiiis  siipcr  non  credcntcm  mancre  teslaiur?  Mul- 
t4ini  prorsus  acccssum  est ,  ot  sine  scrupulosa  con- 
fliclaiiune  causa  nuiia  est.  Si  enim  concedunt  parvulos 
crc<Iere  ,  procul  dubio  sicut  eos  teiiet  illa  scntcntia, 
Qui  non  renatut  fuerit  es  aqua  ei  Spiritu ,  non  inlra- 
bit  in  re^numcwlorum  (Joan,  ni,  5);  sic  ctiam  isU  qiio! 
cjusdem  Domiiii  est,  Qui  crediderit  et  baptizatut  (uerit, 
taivut  erit  :  qui  autem  non  credideril ,  condemnabilur 
{Marc.  xvi,  16).  Quia  crgo  cum  parvuli  baplizantur 
faieulur  isti  cos  esse  crcdcntcs,  damnari  non  dubitetit 
non  crcdenles  :  et  audoant  jam  dicere ,  si  po«^sunt,  a 
jii.sto  Deo  damnari  nihil  mali  ex  origiiic  tralicnlcs,  *ii 
peccnti  contagium  non  habentes. 

CAPUT  III.  --  5.  lUiid  vero  quod  in  liileris  tuis 
commcmora.^ti ,  objicere  nobis  ImiocIi  el  Eliam  quod 
inorliii  non  riierint,  sed  cum  suis  corporibus  ex  ista 
lioininum  conversalione  translali ;  quid  eos  ad  hoc 
unde  agitur  adjuvct,  non  inlelligo.  Ut  enim  omiitam 
qiiod  ipsi  qiioque  moriluri  poslea  perhibcnlur,  sicut 
plcrique  cxpouuiit  Apocalypsim  Joaniiis  de  duobus 
illis  prophctis ,  dc  quibus ,  tacitis  eorum  nominibus,' 
li»qnilur,  quod  isti  duo  saiicii  cum  suis  tunc  corpori- 
Lus  apparcbunt,  in  quibus  nunc  vivunt,  ut  etiam  ipsi 
qucmadmodiim  ca.aeri  martyrcs  pro  Christi  vcritate 
morianlur  (Apoc.  xi,  5-7)  :  ut  ergo  hoc  omittam,  isia 
qu;rslioiic  dilata,  quomodolibet  sese  habcal,  qiiidistos 
adjiival,  quxso  tc?  Ncque  enim  hinc  oslendunt  non 
propter  peccalum  homines  sccundum  corpus  mori. 
N.nn  si  Deus,  qiii  tam  multis  fidelibus  suis  donat  ipsa 
pcccata,  vuluit  quibusdam  etiam  istam  pocnain  donarc 
pcccati ;  qui  iios  sumus  qui  rcspondeamus  Deo ,  cur 
•lius  sic ,  alius  autem  sic  ? 

6.  Dicimus  ergo  quod  apertissiine  Apostolus  ait, 
Corput  qnidem  morluum  ett  proptcr  peccatum ;  tpiritut 
autem  vila  ett  propter  juttitiam.  Si  autem  Sptritut  ejut 
qui  tutcitavit  Chritlum  a  mortnitf  liabitat  in  vobit;  qui 
tutcilavil  Christum  a  mortut^  vivificabil  et  mortalia 
frpora  vesira  per  inhabitantem  Spiritum  ejus  in  vobit 
{Rom.  Yiii,  ii).  Nec  Umcn  ista  sic  dicimiis,  ut  ncge- 
iniis  Dcum  posse  in  quibus  volucril,  nunc  laccre  sinc 
morle  qtiod  sinc  dubilaliono  crcdiinus  in  tam  multis 
faciurum  cssc  pnst  mortcm  :  ncc  idco  tamen  illud 
fabum  erit,  quod  per  unum  hominem  pcccatnm  in  hunc 


muadum  intravit,  ct  per  pcccatum  mor$^  etUain  omms 
hominet  pertrantiit.  Iloc  cniori  dictiiin  osi,  qnia  nisifcr 
peccatum  mors  intrasset,  nulla  mors  esset«  MaiBd 
cum  dicimus,  Omnes  proptcr  peceiUi  mittuntor  in  f^ 
beniiaro,  numquid  ideo  falsum  dicimus,  qoia  mb 
omnes  homines  mittunlnr  in  gelietmMi  ?  lUod  qoifpc 
ideo  verum  est,  iiou  qola  omnis  iiomo  miltaior,  urf 
quia  nullus  nisi  peccatonim  meritis  miiUtar.  Taiiseo 
e  contrario  etiam  illa  senlentia,  Ptr  umu9  jntiifM»' 
nem  in  omnet  hominct  ad  juttificaiionem  mtee  (id.  y,  {% 
18) :  non  enim  omnes  homines  pcrlincnt  ad  jostifica- 
Uonem  Christi ;  scd  hoc  dictam  csC,  quia  nemo  jatti* 
iicatur  nisi  pcr  Cliristum. 

7.  Magis  ergo  illa  qo^tio  non  immcrilo  raovel,  cn 
poena  pcccaii,  peccato  non  rcnrianonte,  rcnianet;  iil 
Crt,  si  morsetiam  corporis  poena  pcccaii  cst,  isla  po- 
tius  aliqua  quxstio  esl,  cur  moriatur  infans  cuni  fu^ 
rit  baplizatus,  qonm  cur  mortiius  non  sit  Elias  cimi 
fuerit  justificalus.  Illius  enim  nuito  peccato  moTct  cnr 
sccuta  sit  poena  peccati ;  hiijiis  eiiam  finiio  pcccaio 
movcre  non  debei  si  non  sequatur  pct^na  pecciiti.  Si 
crgo  illam  quxstionem  de  morte  iKipiizalorum,  cur, 
facLi  abolitioiie  peccati,  sequ-.ttur  laiiien  qiia.*dani  pona 
peccati,  in  libris  de  Ikiptisiiio  Parvulomm,  quos  tibi 
scio  esse  notissimos,  quantiim  poluimus  domino  adjo- 
vante  dissolvimus  (a) :  quanto  iiiinus  ista  movcre  bos 
debet  ubi  dicitur,  Quare  jusius  Elias  moriuus  non  est, 
si  mors  pcena  peccati  est?  quasi  diccroiur,  Qiiarepec- 
cator  Elias  morluus  non  esi,  si  mors  poena  pee* 
caii  esi  ? 

8.  Nisi  forle  aliud  ex  alio  inoveiii  ei  dicunt :  Si 
Enoch  et  Elias  usijiie  adeo  non  habeliani  pcccatum» 
ut  ncc  mortcm,  quo!  pcccati  est  poe  a,  p.iiorcntor; 
quomodo  nemo  hic  vivlt  sine  peccato  ?  Qiiasi  non  cis 
probabilius  rcspondcatur :  ideo  quos  finiiis  pcccatis 
Yiiluit  Dominus  vivcrc,  non  hic  pcrmis^i  suni  vivere. 
quoniam  liic  quisquam  sine  peccato  non  poiesi  viTcrc. 
Scd  lixc  atque  hujusmodi  adversus  istos  dici  potue- 
ru:it,  si  pro  ccrto  aliiindc  coiivinccrent  illos  nuiiquABi 
essc  morituros.  Cum  vero  id  docere  non  possint,  mc- 
liusquc  illos  venturos  esse  credalur  ad  mortem^  nihii 
est  cur  eos  velini  nobis  objiccre  caos»  sux  nulla  cx 
pnrtc  aliquid  profuturos. 

CAPUT  IV.  —  9.  llli  aulcm  de  quibus  dixit  Apo- 
stoliis,  cuni  loqucretur  dc  rcsurrectionc  mortuoruni» 
Et  not  viventet  qui  reliqui  tumutt  timul  cnm  iliit  rajM* 
mur  in  nubibut  obviam  Chritto  in  aera ;  ct  iia  tcmper 
cum  Domino  erimut  (i  Thess.  it,  IG),  afferunl  quideni 
aliqiiid  quicslionis ;  scd  pcr  scipsos,  noii  propicr  istos. 
Nam  etsi  non  sunt  ctiam  ipsi  niorituri,  quid  istos  ad- 
juvent  omnino  non  video,  cum  lalia  de  his  dici  pos- 
sint,  qiinlia  de  illis  dicta  sunt  duobus.  Sed  revera. 
qnanluin  ad  verba  bcati  Apostoli  perlincl,  Tidetur  ns- 
screrc  quosdain  in  fine  soiciili  adveiiiente  Domino, 
ciim  fiiiura  est  resurreciio  mortuorum,  non  esse  mo- 
ritiiros,  scd  vivos  rcpertos  in  illam  immortalitatem 
qiix  snnclis  cliain  cxtcris  datur,  rcpcnte  mutandos, 
et  simul  cum  illis  ropicndotf  ^icut  dicit,  in  ^iv.bibus  : 

(a)  Lib.  %  ca|).  30  el  seqqp 


m  liPisTCL  vnuM 

nec  aliquid  aliud  mihi  visum  cst,  qnolirs  de  his  vnr- 
bis  Tolui  cogilare. 

10.  8ed  vellcm  hinc  poliiis  nudirc  ducliores,  nc  il- 
lls  etiam,  qui  puumt  aiiquos  morte  non  pnccedeulc 
vividcatos  ad  vitam  pcrpelunm  iransituros,  diccre  in- 
veniatur  Aposlolus  :  StuUe,  tuquod  iemvuu  non  vivi- 
fiealur^  ni$i  prius  moriatur.  Nani  ct  illud  quod  in  pic- 
risque  codicibus  legitur»  cmncs  rettirgemut  (I  Cor.  xv, 
36,  51),  unde  fieri  poterit,  nisi  omnes  moriamur? 
Resurrectio  quippe,  nisi  mors  pro^ccsserit,  nulla  est. 
Etquod  nonnulli  codicrs  lial)ont,  omiies  dormiemus, 
multo  facilius  ct  aperiius  id  cogit  iutciligi ;  et  si  quUl 
aliud  tnle  in  sanctis  Liilcris  invcnilur,  ad  id  videtur 
Impcllcre  ut  nullus  hominuiii  exiatimetur  imninrt:ili- 
tatem,  nisi  mors  prxccsscrit,  adeptunis.  Proinde  ubi 
dixit  Apostolus ,  El  nos  viventes  qui  reliqui  sumus  in 
adventum  Domini^  non  prmeniemus  eos  qtd  ante  dor- 
mierunl.  Ipse  enim  Dominus  in  jassu^  in  voce  archnn^ 
geli,  et  in  tuba  Dei  descendet  de  eoslo ;  et  mortui  in  Chri- 
$lo  resurgent  primi :  deinde  nos  vivetiteSt  qui  reliqui  iti* 
mus,  simul  cum  illis  rapiemur  in  nubibus  obviam  Chrislo 
fn  aera;  et  ita  semper  cum  Domino  erimus;  vellein, 
sicut  dixi,  de  his  audire  dociiores,  et  si  modo  potue- 
rint  hx*c  ita  exponi,  ut  in  eis  possit  intelligi  omnes 
homines  qni  vivunt,  vd  post  nos  victuri  sunt,  cssa 
morituros,  corrigere  qiiod  hinc  aliquando  aliter  seiisi. 
Neque  enim  dcbemus  iiidociles  esse  doctores :  et  certe 
mclitts  hoino  conrigitur  pnrvus,  quam  frangitiir  dums ; 
cum  iis  qux  scripsimos,  ita  nostra  vel  aliorum  exer- 
eeatur  et  erudiatur  inGrmiias,  ut  tamen  in  eis  nulla 
velut  canonica  constituatur  auctoritas. 

11.  Si  enim  in  his  verbU  Aposloli  nullus  alius  scn- 
auspoiucrit  reperiri,  ct  hoc  cum  intelligi  voluisse  cta- 
ruerit  quod  videntur  verba  ipsa  clamare ;  id  est,  (|uod 
futuri  shit  in  fine  sxculi  ei  in  adventu  Domini,  qiii 
non  exspolieiitur  corpore,  sed  supcrindaanlur  iiiinior' 
talilntc,  ut  absorbeatur  mortale  a  vita  (U  Cor.  v,  l)  : 
huic  scnlenliae  prociil  dubio  convenict  quod  in  rcgula 
fidei  confitcmur,  venturum  Dominum  judicaturum  vi- 
vos  et  mortuos ;  ut  noa  hic  intelligamus  vivos  justos, 
mortuos  au.em  injustos,  quamvis  judicandi  shit  justi 
et  injusti ;  sed  vivos  quos  noiidum  exiisse,  morluos 
autem  quos  Jam  exiisse  dc  corporibus  adventus  ejiis 
Invenict.  Qux  si  ita  tssc  constilcril,  illa  verba  excu- 
tienda  erunt,  quomodo  sic  accipiemus,  Tu  quod  semi- 
nas  non  vivificalury  nisi  prius  moriatur ;  el,  omnes  re- 
surgemns,  sivc,  omnes  dormiem^s^  ut  non  advcrsentur 
huic  sentcnliu;,  qua  quidjin  creduntur  ctiam  cum  suis 
Gorporibus  iii  x^lcrnum,  non  degusiata  morie,  victuri. 

12.  Sed  utrumhbct  horum  veracior  et  pcrspicacior 
hitcUectiis  iiivenialur,  quid  nd  cnusaro  pertinct  islo- 
rum,  sive  omnes  dcbita  morle  pleciantur,  sive  ali- 
quibus  ab  hac  condiiione  pnrcatur ;  cum  tamen  cou- 
stet  mortcm  non  soliim  animo},  verum  etiam  corpuris 
lecuturam  non  fuibse,  si  peccatum  non  prxcessissct, 
et  gratix  mirabiliore  virlulc  justos  a  morte  ad  xter- 
iiain  beatitudinem  revivisccrc,  quam  in  mortis  expe- 
rientiam  non  venire?  Uxc  piopier  illos  de  quibus 
Diihi  scripsisii,  siiiis  dicta  siiit;  quamvis  cos  jam  non 

Sangt.  August.  II. 


CLASSIS  Itl.  VII 

cxistimem  dicere,  ciiamsi  lion  pcccnssct  Adam,  fuisM^ 
Vi  1  corpore  moriluruui. 

15.  C.4'lcrum  qiiod  attinct  ad  qiKcslioncm  resurre- 
ctionis,  proptcr  illos  qiii  crcduntur  non  csse  morituri, 
sed  cx  hac  mortalitatc  ad  iinmortalitatem  sine  mcdia 
iiiorte  transiluri,  inquisilio  diligcniior  adliibenda  est ; 
ct  si  quid  liinc  absolutum  ac  defiuiiuin  disputntione 
rationabili  alqiie  perrccia  vel  audisii,  vel  lcgisli,  vei 
etiam  ipse  cogitare  |>otuisti,  sive  adhuc  aiidire,  aut 
h*gere,  aut  cogilare  potueris,  pelo  mihi  mitterc  noii 
grnveris.  Ego  enim  (qund  coiifitcnduni  est  Chariiati 
tiLc)  plus  amo  discere  quam  doccre.  Naiu  hoc  adino- 
neiiiur  ctiam  dicenle  apostoio  4acobo  :  $ii  autem  omnis 
homo  velox  ad  audiendum ,  turdtis  ad  loquendum 
(Jacobi  I,  19).  Dt  ergo  disciraus,  invitare  nos  debet 
suavitas  veritalis ;  ut  autcin  doceamus,  cogcre  ncces- 
silns  charilalis :  ubi  potius  opuiiidum  est  ut  transeat 
ista  neces>itas  qua  lioiiiiuein  docel  aliquid  homo,  ui 
simus  omnes  docibiles  Dci ;  quamvis  hoc  siinus,  cum 
ea  qii£  ad  veram  pie!atcm  pertiiieiit,  disctmus,  eliam 
qiiatido  illa  docere  videlur  homo.  Quin  nciiuc  qui 
planlat  e»t  aliquid,  neque  qui  rigat ;  scd  qui  incre- 
mentum  dat  Deus  (( Cor.  in,  7).  Cum  itaque  si  Deua 
iiicrcmentum  non  daret,  iiihil  cssent  Apostoli  plaiita*- 
torcs  et  rigntores;  quanlo  mngis  ego  vcl  tu,  vel  qui«> 
libet  hiijtis  teinpiris  homines,  quando  nobis  videmui 
esse  doctores ! 

EPISTOLA  CXCIV  •  (a). 

Augustinus  Sixto  Uomano  presbytero  {et  poslea  Ponti- 
fici),  instruens  illum  adoasus  Pelugianorum  argu" 
menta. 

Domino  in  Doniliio  dominorum  dilectissimo,  sancto 
fratri  et  compresbytero  Sixto,  AitcusTixus,  in  Do- 
mino  salutem. 

CAPI3T  PlilMUM.— i .  Epittola  ^  quam  per  charUsi- 
mam  fratrem  noslrum  AlbiniMn  acolytbum  mlsl,  pro^ 
lixiorem  me  missurum  essc  promisi  per  sanctuni  fra- 
Irem  et  compresbytcrum  nostrum  Firmum,  qui  nohis 
littcrasattuIitSinceritatistuae,  plenas  sinceriiale  fidoi 
tuae,  qnse  nobis  tantum  gaudium  contulerunt,  quan- 
tum  magis  possumus  babere  quam  dicerc.  Qtiod  enim 
fatendum  est  Cbaritatt  twc,  tristes  eramus  nimis,  cum 
fama  jaclaret  iiiimicis  christian»  gratiae  te  favere. 
Sed  ut  haec  trislitia  de  nostris  cordibus  tergeretur ; 
primo,  te  priorem  anathoma  eis  in  populo  frequen- 
tissimo  proRuntiassc  eadcm  fama  non  tacuit :  deindc 
cum  litteris  (b)  apostolicc  Sedi^  de  illorum  damnalionc 
ad  Africam  liiissis,  tu»  qiioqiie  littenc  ad  venerabi- 
lem  seiiem  Aurelium  consccutic  sunt;  qua;  tametsi 
breves  erant ,  tuum  tamen  vigorem  advcrsus  eoruiii 
errorem  salis  indicabant.  Niinc  vcro  cum  apertius  et 
latius  qiiid  de  illo  dogmate  contraquc  sentircs,  in  lit- 

'  Edd. :  /n  Epistola  quam,  Expun^enda  e^at  particula  in^ 
qux  abest  a  Mss.  Enimvero  de  prohxiore  c|  istola  qnam  se 
poUiciium  esse  dicit  Augustinus,  nihtl  habelur  in  et,  qnoe 
per  Albinum  transuiissa  luii  [in  epiUola]. 

*  ReceDSuiimis  baoc  ad  b.  bl.  cb.  fi*.  gg.  m.  rm.  vc.  vv. 
duos  sb.  duos  t.  qualuor  v.  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Ahas  1(KS  :  qu»  autem  194  erat,  nuoc  iu  Appcndice 
est  13.  scripta  pauto  post  sui;eriores  cpistolas. 
(I^)  Zosiuii. 

(Vingt-huit.J 


B1S 

leris  luis  fides  ipsa  nobiscum  Romanoo  Ecclcsix  lo- 
qucrelur,  cui  potissimum  l>ealus  apostolus  Paulus  de 
gratia  [>ei  per  Jesum  Ctirisium  Dominum  noslrum , 
multa  el  muUipliciler  est  loculus;  non  solum  illud 
onnie  trislilix  nubilum  fugit  de  cordibus  noslris,  sed 
etiam  tantum  ibi  laeiitiae  lumen  infulsit,  ut  nihil  egissc 
in  nobis  videretur  ille  moDror  et  timor,  nisi  succes- 
surorum  ampliorem  flagrantiam  gaudionim. 

2.  Itaque,  fraler  charissime,  qunmvis  non  le  videa- 
mns  oculis  carnis ,  animo  tamen  in  fide  Cbristi ,  in 
gnuia  Christi,  in  membris  Cbristi  tenemus,  ample- 
ciimur,  osculamur;  et  remeante  a  nobis  ad  le  nostro- 
rum  invicem  colloquiorum  sanctissimo  et  fldelissimo 
pcrlatore ,  quem  Toluisti  esse  apud  nos  non  soium 
advcciorem  scriptorum  tuomm ,  vcrum  etiam  narra- 
lorem  tcstemque  factorum ,  rescripta  persolvimus ,  el 
aliquanto  diulius  tecum  scrmocinamur,  admonenles 
iit  docendis  instes ,  quibus  lorrendis  salis  ,  quantum 
•comperimus,  institisli.  Sunt  enim  quidam,  qui  jusiis- 
sime  damnatas  impieiates  adhuc  liberius  defendendas 
puiant;  et  sunt  qui  occullius  penctrant  domos,  et  quod 
in  aperto  jam  clamare  meiuunt ,  in  secreto  seminare 
non  quiescunl :  sunt  autem  qu:  omnino  siluerunl, 
magno  timore  compressi ,  sed  adhuc  corde  relincnt 
quod  ore  jam  proferre  non  audenl;  qui  tamen  esse 
possunt  fratribus  ex  priore  ipsius  dogmatis  defcn- 
sione  notissimi.  Proinde  alii  severius  coerceiidi,  alii 
vigilanlius  vcsligandi»  alii  tractandi  quidem  lenius,  sed 
iion  scgnius  sunt  docendi,  ut  si  non  timentur  ne  per- 
daut,  non  tamen  negligantur  ne  pereant. 

CAPUT  11.  —  3.  Quod  enim  pulant  auferri  sibi  li- 
berum  arbitrium,  si  nec  ipsam  bonam  voluntaiem 
sine  adjotorio  Dei  hominem  liabere  consenserint ; 
non  intelligunt  non  se  firmare  humanum  arbilrium , 
sed  impellere  S  ut  per  inania  feraiur,  non  in  Domino 
tanquam  in  petra  stabili  colloceiur :  paraiur  enim  vo- 
luntas  a  Domino. 

4.  Quod  autem  personarum  acceplorem  Deum  se 
credere  existimant»  si  credant  quod  sine  ullis  prxce- 
deniibus  mcritis,  cujus  vult  miseretur,  ei  quos  digna- 
tur  vocat,  et  quem  vult  religiosum  facit;  parum  at- 
tcnduntqiiod  dehiia  reddatur  pcenadamnato.indebita 
gratia  liberato,  ul  nec  ilie  se  iiidignum  queratur,  nec 
dignum  se  iste  glorietur ;  atque  ibi  poliiis  acceptio- 
ncm  nulUm  fieri  persoiiarum ,  ubi '  una  eademque 
massa  damnationis  ei  oflensionis  involvil,  ul  liberaius 
de  iion  liberaio  discat  quod  etiam  sibi  supplicium 
conveniret,  nisi  gratia  subveniret.  Si  auteni  gralia , 
utique  nullis  meritis  reddiia ,  sed  gratuita  bonitate 
donata. 

5.  Sed  Injuslum  ett,  inquiunt,  m  una  eademque  mala 
eausa  hune  Hberarit  illum  fmniri,  Nempe  ergo  justum 
esl  otrumque  puniri  :  quis  hoc  negaverit?  Agamus 
trgo  gratias  Salvaiori ,  dum  nobis  iion  reddilum  cer- 
iiimns  quod  in  damnalione  similium  eliam  nobis  de- 
bilum  fuisse  cognoscimus.  Si  enim  omnis  homo  libe- 
rareiur,  utique  latcret  quid  peccalo  pcr  jusiiliam 

>  ttB.  tres,  mfirmare,  Alii  totidem,  inflare, 
*  Uaus  e  vatic  Ibs.,  ubi  cmties  una. 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPl  '  m 

debentur;  si  iiemo,  quid  gralia  la^irelur.  Ul  ergoki 
hac  diflicillima  quxstione  yerbis  potiiis  uUmor  Apo- 
stoli,  Volens  Deut  ostendere  iram^  et  demomirare  po- 
tenliam  tuam,  aUulit  in  muUa  patieniia  voMa  irm^  fM 
perfeela  suiU  in  perdilionem ;  et  ul  notas  faceret  diriiiu 
glorim  ntee  in  vata  misericordia  :  cui  non  poiest  figroea- 
tum  dicere ,  Quare  iic  me  fecistif  cuoi  habeal  potesktr 
lem  ex  eadem  massa  facere  aliud  vas  in  Uonarem,  atiai 
in  conlumeliam  {Rom.  ix ,  20-25).  Ubi  qiiia  universi 
ista  massa  merito  damiiata  esl,  contumeliam  debitaa 
reddit  justitia,  honorem  donal  indebitum  gratia,  noa 
meriti  pnerogaliva ,  non  fati  necessitate,  non  leffleri- 
tate  fortuna^ ,  sed  altitudine  diviiianim  sapientke  et 
«cicnlis  Dei ;  quam  non  aperit,  sed  claosam  roiralor 
Apostolus,  ciamans  :  Oaliitudo  diviiiarum  $apientiiB  ei 
scientias  Dei!  Quam  inscrutabilia  suni  judicia  ejus,  d 
invcstigabiles  vios  ejus!  Quis  enim  cognovii  sensum  Do- 
mini  ?  aut  quis  consiliarius  ejus  fuit  f  aui  quis  prior  dS' 
dit  i7/i,  et  retribuetur  ei?  Quomam  ex  ipso^  ei  per  ipsmn^ 
et  in  ipso  sunt  omnia :  ipsi  gloria  in  seecuia  seecul»- 
rum.  Amen  (Jd.  ii,  55-36). 

CAPUT  III.  —  6.  Nolunl  autem  ut  sit  ipsi  gloria  ia 
juslificandis  impiis  gratuita  gralia,  qui  ejus  ignorantes 
josiitiam ,  suam  volual  consiituere  (  id.  x,  3) :  vel 
jam  conclamantium  rcIig>osorum  el  psomm  Tocibus 
pressi ,  ila  se  faientur  ad  habendam  seu  faciendam 
jusiitiam  divinitus  adjuvari ,  ul  sui  praecedat  aliquid 
meriti ,  quasi  priores  voIeiUes  dare  ut  reiribuaiur  eis 
ab  illo  de  quo  dictum  esl,  Quis  prior  dedii  iili^  ei  re- 
tribuetur  ei ;  et  stio  pulantes  praeirc  roerito  illum  *  de 
quo  audiunt,  aut  potius  audire  nolunt ,    Quoniam  es 
ipso^  et  per  ipsum^  et  in  ipso  sunt  omnia.  Quarum  ao- 
tem  divitianim  esi  altitudo  sapientix  et  scientiac  ejus, 
ex  Iiis  sunt  divitiic  gloriae  ejus  in  vasa  misericortlia;» 
qux  vocnt  in  adoptionem ;  quas  divitias  notas  vull 
facere  ciiam  per  vasa  irae,  quae  perfecta  sunt  in  per- 
ditionem.  Et  quap  sunt  viae  invesligabiles,  nisi  de  qui- 
bus  in  Psalmo  canilur ;  Universas  vio!  Domini  misericor' 
dia  et  veritas  {Psal.  xxiv,  10)?  Igitur  invesiigabilcs 
sunl  misericordia  et  veritas  ejus :  quoniam  cujus  vull 
miseretur,  non  justitia,  sed  misericordiae  gratia  *;  el 
quem  vult  obdurat,  non  iniquitate,  sed  veriiate  viu- 
dictae.  Quae  tamen  misericordia  el  veritas  iia  sibi  oc- 
curruiit ,  quia  scriptum  est,  Misericordia  ei  veriias  ob- 
viaverunt  sibi  {Psal.  lxxxiy,  11);  ut  nec  misericordia 
impediat  veritaiem,  qua  plectitur  dignus ,  nec  veritas 
misericordiam,  qua  libcralur  indignus.  Qwe  igitur  sua 
merita  jaciaturus  est  liberatus,  cum  si  digna  suis  me- 
ritis  reddereniur,  non  esset  nisi  damnatus?  Nullane 
igitur  sunl  merita  justorum  ?  Sunl  plane,  quia  jusli 
sunt.  Sed  ut  justi  fierent ,  merila  non  fuerunt :  justi 
enim  facti  sunl ,  cum  jusiificali  sunt;  sed  sicut  dicil 
Apostolus,  Justi/icati  gratis  per  gratiam  ipnut  { Rom. 
ni ,  2i). 

7.  Cum  igitur  huic  graliac  inimici  infestique  sinf 
isti,  Pelngins  tamen  in  ccclesiastico  judicio  Paljc- 

'  Mss.  novem  :  Et  sua  putanies  preeire  meriia  ad  Ulum. 
*  sic  ead.  Am.  et  Fr.  At  Lov. :  non  justitice,  sed  nnsericor' 
gratia.  Ilss.  }ileriquc  :  ^onjuatitia^  sed  ndiericordik 


177  EPISTOLARUM 

itino  (a)  (Don  enim  aliler  inde  impuniliis  exiissel), 
analliemalizavit  eos  qui  dicunl  gratiam  Dci  sccundum 
meriu  dari.  Sed  niliil  aliod  in  corum  eliam  poste- 
rioribus  dispuUtionibus  invenitur,  quam  meritis  dari 
eam  gratiam «  de  ciijus  commendatione  maxime  ad 
Romanos  aposlolica  Epistola  loquilur,  ut  inde  se  pnc- 
dicatio  ejus  velut  a  capite  orbis  toto  orbe  diffunderel : 
ea  est  enim  qua  Justiflcatur  impius,  id  est,  flt  justus 
qui  prios  erat  impius.  Et  idco  percipicndx  biijus  gra- 
tiac  merita  nulla  praecedunt,  qiioniam  merilis  impii» 
non  gratia,  sed  poena  debctur  :  dcc  ista  esset  gratia , 
8i  non  daretur  graluita,  sed  debila  redderelur. 

8.  Sed  cum  ab  istis  quxntur  quam  gratiam  Pcla- 
^ius  cogitaret  siiie  ullis  prxccdenlibus  meritis  dari , 
qiiando  anathemalizabat  eos  qui  dicunl  graliam  Dci 
secundum  merita  noslra  dari ;  respondent  sine  uUis 
prxcedenlibus  mcritis  gratiam  ipsam  Immanam  esse 
naturam  in  qua  conditi  sumus :  neqtie  enim  antequam 
esseinus,  mereri  aliquid  poleramus  ut  essemus.  Abji- 
ciatur  a  Christianorum  cordibus  isU  fallacia  :  nam  ^ 
omiiino  non  isUm  gratiam  commendat  Aposiolus,  qoa 
creali  sumus  ut  homincs  essemus ,  sed  qua  justiGcati 
cum  mali  homines  essemus.  Isu  est  enim  gratia  pcr 
Jesum  Cbristum  Dominum  noslrum.  Etenim  Christus 
iion  pro  nullis  ut  homines  conderentur,  sed  pro  im- 
piis  mortiius  est  Ot  jusiiflcarenlur :  jam  quippe  hoino 
erat  qui  diccbat,  Miter  ego  homo ,  quis  me  Hberabit  de 
corpore  mortis  hujus?  Gratia  Dei  per  Jesum  Christum 
Dotmnum  nostrum  (Rom.  vii,  24,  25). 

9.  Possunt  quidcm  diccre  remissionem  pcccatorum 
esse  gratiam,  qnx  nullis  prxcedcntibus  meritis  datur : 
quid  eiiim  habere  boni  meriti  possunt  peccatores?  Scd 
ncc  ipsa  remissio  peccatoruin  sine  aliquo  merilo  esi, 
si  fldes  hanc  impctrat :  neque  euim  nuUum  cst  mcri- 
Iiim  fidei;  qua  flde  ille  dicebat,  Deus^  propitius  esto 
miht  peccatori ;  ct  dcscendit  Jusliflcatus  merilo  fldelis 
hnmiliutis*,  quoniam  qui  se  humiliat,  exaltabilur 
{Luc,  XVIII,  13, 14).  ResUt  igitur  ut  ipsam  fldem  unde 
oinnis  justitia  sumit  inilium ,  propler  quod  dicilur  ad 
Kcclesiam  in  Cantico  canlicoruin,  Venies  et  pertransies 
ab  initio  fidei  {Cant,  iv,  scc,  LXX) :  resUt,  inquam, 
iit  ipsam  fidem  non  bumano ,  quod  isti  extoUunt  *, 
tribuamus  arbitrio,  nec  ullis  prxcedenlibus  mcritis, 
quoniam  inde  iiicipinnt  bona  quaecumque  sunt  me« 
riu ;  sed  graiuittim  doniim  Dei  esse  fateaintir,  si  gra- 
liam  vcram,  id  est  siac  merilis,  cogiUmus  :  qnia, 
sicut  in  eadeiii  Epistola  lcgilur,  Deus  unicuique  parti- 
tur  mensuram  fidei  (Rom,  xii,  5).  Opera  quippe  bona 
fiunt  ab  homine;  fides  autem  fit  in  homine,  sine  qua 
illa  a  Dullo  fiunl  boinine.  Omnc  eniin  quod  non  est  ex 
flde,  peccatum  est  {Id,  xiv,  25). 

40.  Quapropter,  ne  se  vel  ipsius  oralionis  ineritum 
extollat,  etiamsi  ad  vincendas  lemporalium  rerum  cu- 
pidilates,  et  diligenda  bona  aeterna  alque  ipsum  fon- 
tem  omnium  bonorum  Deum,  adjulorium  datur  oranti ; 

'  Blss. :  Non  onrnino,  non  isUrni, 
■  Bad.  Am.  et  Er.,  fideUs  hunutiatust  quDtus  ronscntiunt 
il  8s.  septem. 
*  sic  Blss.  plures.  At  Edd.  habent,  quo  isti  extoUwUur. 

(a)  Dios[K>litano. 


CLASSIS  ili. 


878 


fidcs  orat  qu;e  dau  cst  ni)n  oraiiti ,  qux  utique  nisi 
dala  esset ,  orare  non  posset.  Quomodo  enim  invoca" 
buntf  in  quem  non  crediderunt?  quomodo  eredent^  quem 
non  audierunt?  quomodo  audient  sine  pnedicante?  Igitur 
fides  ex  auditu^  audiius  antem  per  verbum  Christi  (Id. 
X,  14,  17).  Proinde  minister  Cbristi  hujns  fidci  prx- 
dicator,  s^indum  graliain  quae  dala  est  iHi(i(/.  xv, 
15, 16 ),  planUlor est et  rigaior :  Nec  Umen  qui  plantat 
est  aliquid ,  neque  qui  rigat ;  sed  qui  incrementum  dat 
Deus  ( i  Cor.  in,  5-8 ) ,  qui  unicuique  partitur  men- 
suram  fidei.  Unde  et  alibi  dicitur ,  Pax  fratribus  ct 
charitas  cum  fide ;  qtiam  ne  sibi  tribuerent  continuo 
subjunxit ,  a  Deo^  Patre  et  Domino  nostro  Jesu  Christo 
{Eph,  VI,  23)  :  quia  ncc  oinnium  est  fldes,  qui  au- 
diunt  verbum ,  sed  quibus  Dcus  partilur  mensuram 
fidei ;  sicot  nec  omnia  germinant  qux  planUnlur  ct 
riganlur,  sed  quibus  Deus  dat  incrementum.  Cur  autein 
ille  credat,  ille  non  credat,  cum  ambo  idem  audiuiit, 
et  si  miraculum  in  corum  conspectu  flat ,  ambo  idem 
vident ;  altitudo  est  divitiarum  sapientiae  et  scienli.^e 
Dei ,  cujus  inscruUbilia  sunt  judicia ,  et  apiid  quem 
non  est  iniquius,  dum  cujus  vult  miseretur ,  et  quem 
vult  obdurat  {Rom,  ix,  14,  18)  :  neque  enim  pro- 
ptcrea  sunt  isu  injusU,  quia  occulu. 

11.  Deinde  post  remissionem  pcccatorum,  nisi  mun- 
daUm  domum  habitet  Spirilus  sanctus,  nonne  cum  aliis 
septem  redit  spirilus  immundus ,  et  criint  novissim^ 
hominis  illius  pejora  quam  erant  prima  ( Matth,  xii. 
44 ,  45 )  ?  Ut  autem  habilet  Spiritus  sanctus ,  nonne 
ubi  vult  spirat  ( Joan,  ni,  8  ) ;  et  charius  Dei ,  sim». 
qtia  nemo  l)cne  vivit,  dtffonditur  in  cordibus  nostris , 
non  a  nobis,  scd  per  Spirilum  sanclum  qui  dalus  csi 
nobis  ( Rom.  v,  5 )?  Hanc  cnim  fldem  Aposlolus  de- 
fliiivit ,  diccns  :  Neque  circumcisio  est  aliquid ,  neque 
prwputium;  sed  fides^  quce  per  dilectionem  operatur 
( Galai.  V,  6 ).  IsU  quippe  fides  est  Christianorum  , 
non  dxmoniorum  :  nam  et  dncmones  crcdunt  et  con- 
tremiscunl  {Jacobi  ii,  19  ) ;  sed  numquid  etdiligunt  ? 
Nam  si  noii  crederent,  non  dicerent,  Tu  es  Sanctus  Dei ; 
vel,  Tu  es  Filius  Dei  {Luc ,  iv,  41).  Si  aulem  diligerenl, 
non  dicerent,  Qtdd  nobis  et  tibi  (  Matth.  viii,  29)? 

12.  Fides  Igilur  ad  Christum  nos  Irahit,  qu»  uWi 
desuper  gratuilo  munere  nobis  darelur ,  non  ipse  di- 
ceret :  Nemo  potest  venire  ad  me ,  nisi  Pater^  qui  misit 
me,  attraxerit  eum.  Unde  el  pauio  post  ait,  Verba  qum 
ego  locutus  sum  vobis,  spiritus  (t  vila  sunt.  Sed  sunl 
quidam  ex  vobis^  qui  non  credunt :  deinde  Evangclistu 
siibjungit ,  Sciebnt  enim  ab  initio  Jesus  qui  essent  cre- 
dentes ,  et  quis  esset  traditurus  eunv  Et  ne  qnisquam 
existimarel  cre<lcnle8  sic  ad  ejus  prxscicntiam  perti- 
ncre,  quomodo  non  crcdenlcs,  id  cst,  ut  non  eis  fldes 
ipsa  desupcr  daretur,  scd  (antuminodo  voluntas  eoruni 
pncnoscerclur ;  mox  adjccit  aique  ait  :  Et  dicebat, 
Propterea  dixi  vobis ,  quia  nemo  potest  venire  ad  me » 
nisi  fuerit  ei  datum  a  Patre  meo.  Ifinc  eral  quod  corum 
qui  audierani  loquenten  de  carne  sua  et  sangoine  suo* 
quidam  scandalizati  abscesserunt ,  quidam  credendo 
manscruiit  ( Joan.  vi,  44-66 )  :  quia  ncmo  potest  ve- 
nire  ad  illum,  nisi  cui  datum  est  a  Palre,  ac  per  hoc  ci 


ab  ipsoFilio,  eta  Spirito  sanclo.  Nequc  enim  separau 
sunl  dona  ycI  opera  inseparabilis  Trinilatis ;  sed  Filius 
sie  honorans  Patrem,  non  afferl  ullias  disuniiae  docu- 
inentum,  scd  mngnum  prxbel  humiliiatis  exemplum. 
15.  Hic  iterum  isli  liberi  arbilrii  defehsorcs,  imo  dc- 
ceptoresquia  inflatores,  ei  inflalores  qoia  pnesumpto- 
res,  non  advcrsnm  nos,  sed  adversus  Gvan|^lium  locu- 
(ori ,  quid  aliud  dicunt  quam  id  quod  Aposlolus  sibi , 
quasi  a  Ulibus  diccrelur  ,  objccil?  Dicis  ilaque  mihi , 
Quidadhuceonquerilurfnam  voluntati  ejus  quis  rcsislit? 
Hanc  contradictionem  sibimctipsi  lanquam  ab  allcro  op- 
posuit,  velut  ex  eorum  vocc  qui  noluntaccipere  quod  sti- 
perius  dixeral :  Ergo  cujus  vult  ndseretur^  el  quem  vult  ob- 
durat.  Talibusitiiquedicamuscum  \poslolo,  nonenim 
melius  illo  invenire  possumus  quid  dicamus  :  0  homo, 
iH  quis  es  qui respondeas  Deo  ( Rom.  ix,  48-20 )  ? 

14.  Quaerimus  namque  mcritum  obdurationis ,  ct 
invenimus.  Merlto  namque  pcccati  nniversa  massa 
danmaU  est ;  necobdural  Deus  imperiiendo  maliliam, 
sed  non  iinpertiendo  misericordiam.  Quibus  euim  non 
impertitur,  ncc  digni  suut,  ncc  mercntur  :  ai  polius 
iit  non  impcrtiatur,  hoc  dio'ni  sunl,  boc  mcrcnlur. 
Quxrimus  autem  mcritum  misericordioc ,  ncc  iuve- 
iiimus,  quia  nulliim  cst,  nc  gratia  evacuelur,  si  non 
gralis  donalur,  sed  meiilis  redditur. 

15.  Si  eiiim  dixcrimus  fidcm  prxccssissc ,  in  qua 
e^iscl  merilum  gratise,  quid  nierili  habcbat  homo  amc 
lideni,  ut  accipcret  fidcm  ?  quid  cnim  habet  quod  noii 
acccpil  ?  si  aulcm  accepit ,  quid  glorialur  quasi  non 
acceperit  (1  Cor,  iv,  7 )?  Sicul  cnim  non  habcret 
liomo  sapicntiam ,  inlellcclum ,  cotisilium  ,  fortittidi- 
nem,  scienliam,  pictatem,  tiinorcm  Dei,  nisisecunduin 
propheticuin  eloquium  acccpissot  Spirilum  sapicnli» 
ci  inlellcctus,  cunsilii  et  fortitudinis ,  scienti;e  et  pie- 
tatisac  tiinoris  Dei  (hai.  xi,  2,  5);  sicut  non  ha- 
beret  virlulcm,  cliariutem,  continenliain,  nisi  acccpto 
Spiritu  de  (|Uo  dicit  Apostolus ,  Non  enim  accepistis 
Spiritum  timoris ,  sed  virlulis ,  et  charitatis ,  et  conti- 
Hentio!  ( II  Tim.  i,  7  )  :  iu  non  haberet  fidem  nisi  acce- 
pisset  Spiriliim  (idei,  de  quo  idem  ipsc  dicit,  Habentes 
autem  eumdem  Spiritum  fidei,  secundum  quod  scriptum 
est^  Credidif  propter  quod  tocutus  sum ;  et  nos  credimusy 
propter  quod  et  loquimur  (II  Cor.  iv,  13).  Non  autcm 
luerito  acccpisse,  sed  misericordia  ejus  qui  cujus  vult 
niiseretur,  manifcstissiine  ostendit,  ubi  de  seipso  ail : 
Misericordiam  consecutus  sunXt  ut  fidelis  essem  ( 1  Cor. 
VII,  25). 

CAPUT  IV. — 16.  Si  dixerimus  meritum  praecedcre 
orationis,  ut  donum  gratijR  consequatur  :  impelrando 
quidem  oratio  quidquid  impetrat ,  evidenter  donum 
Dci  esse  ostcndit,  ne  hoino  exislimet  a  seipso  sibi  esse, 
quod  si  in  potesUle  haberelur,  non  utique  posccretur ; 
veruinumen  ne  saliem  orationis  puUreniur  pnecedere 
nerita ,  qiiibus  non  gratuiu  daretur  gratia ,  sed  jam 
nec  graiia  esset ,  quia  debita  redderetur ,  etiam  ipsa 
oratio  liiler  graliae  munera  reperHur.  Quid  enim  ore- 
ntiK,  ait  Doclor  Genlium,  ncul  oportel^  nescimus  ;  sed 
ipse  Spmtus  interpellal  pro  nobis  gemitibus  tnenana- 
bmbus.  Quid  est  9M^Msn\i  interpellatf  nisi,  interpellare 


S.  AUGUSTINl  EPISCOPI 

nos  facii?  Indigeniis  enim  certtssimuni  mdidtiai  et 
interpcllare  gcmiiibus.  Nollius  auCeai  rei  esse  infir 
gcntcm  fas  est  credere  Spirilum  sanclam.  Sed  ita  £•' 
ctum  esl,  interpetlat,  t]uia  Inlerpellare  nos  facil,  nobii- 
que  inlcrpcllaiidi  et  gemendi  inspinit  aflbcian; 
sicut  illud  in  Evangclio  :  Kon  erdm  vas  estis  qm  Ih 
quimini.sed  Spiritus  Patris  vestri^  qui  toqtdlur  inMa 
(  Matth.  X,  20 ).  Ncqae  enim  ct  hoc  ita  ti  de  nobb 
Uiiquain  nihil  facicntibns  nobis.  Adjaloriom  igitar 
Spirittis  saiicti  sic  expressum  est»  ut  ipse  facereific^ 
retur  qiiod  ul  faciamus  facit. 

17.  Nam  non  esse  intelligendum  spirilom  nostrani, 
dequo  dicium  cst,  inlerpellat  gemitibug  inenarraMHkMi^ 
sed  Spirllum  sanclum ,  quo  noslra  innrmitas  adjoTS- 
tur ,  salis  ipse  demonstrat  Apostolus.  Inde  cnim  ctt- 
pit,  Spiritus,  iiiquit,  adjuvat  infimiitaiem  nostrm; 
deinde  ita  subjiinxit,  Quid  etiim  oretnus,  sicui  oportetf 
ncscimus;  el  cxlcra.  De  hoc  quippe  Spirilo  apertius 
alibi  dicil  :  Non  enim  accepistis  spiritum  sertitsii 
ileruni  in  timore  ;  sed  acccpistis  Spiritum  adoplioms  Ji- 
liorum  in  quo  clamamus,  Abba,  Pater  (  Rom,  viu,  26, 
15).  Rccc  Iiic  non  dixit  quod  ipse  Spiriliis  clamel 
orando ;  scd ,  in  quo  ctamamus ,  Abba ,  Pater,  Alio  la- 
meii  loco  ait  :  Quoniam  filii  Dei  estis^  misit  Deus  S^- 
ritum  Fitii  sui  in  corda  vestra,  clamantem^  Abba,  Puiff 
{Galat.  rv,  6).  Non  bic  ait,  in  quo  clamanius ;  sd 
ipsum  Spiritum  clamantem  dicere  tnaluit,  quoerficiliir 
ui  clamcmus  :  sicut  sunt  illa ,  Ipse  Spiritus  interpeUit 
geimtibus  inenarrabitibus ;  ei ,  Spiritus  Patris  veslriesl, 
qtd  loquitur  in  vobis, 

18.  Sicnt  ergo  nemo  rccie  sapit ,  recte  intelligii, 
lecte  consilio  ac  fortiludine  pnevalet ,  ncmo  sdenicf 
pius  est,  vel  pie  sciens,  neino  tiniore  casio  Deoiu 
tiiiiet ,  nisi  acceperit  Spiritum  sapientiae  ei  intelleclos 
consilii  et  fortiludinis,  scientiac  et  piclalis  et  timoris 
Dei ;  nec  habct  quisquam  virtutcm  veram,  clmriutcm 
sinccram ,  contineniiam  rcligiosam »  nisi  per  Spiritam 
virlutis,  et  cliariiatis,  et  coniinenti;c  :  ita  sine  Spirita 
fldei  non  cst  rectc  quispiam  credittirus,  ncc  sine  Spi- 
ritii  orationis  salubriter  oralurus.  Non  quia  lot  suiit 
spii-itQs ,  scd  omiiia  hxc  operalur  unus  atque  idem 
Spirilus  divideiis  propria  unicuiquc  prout  vult  ( 1  Cor. 
XII,  11);  quia  Spirilus  ubi  vull  spirat  ( Joan.  ni,  8 ) : 
sed  quod  raieDdiim  est ,  aliter  adjuvat  noiidum  iuha- 
biuns,  alitcr  inhabiUns.  Nam  nondum  inliabiUns  ad- 
jiivat  ut  sint  ndelcs,  inliabiuns  adjuvat  jam  Gdeles. 

CAPUT  V.  — 19.  Quod  est  ergu  inerilum  bomiois 
aiiie  gratiam ,  quo  merito  percipiat  gratiam ,  eum 
oinne  boiiuin  meritum  nostrum  non  in  nobis  iadal 
nisi  gratia ;  et  ciim  Deus  coronat  mcriu  nostra,  nihil 
aliud  coroiiel  quam  munera  sua?  Sicuteniin  ab  initio 
fidci  niisericordiam  consecuti  sumus,  non  quia  fideles 
eramus,  scd  ut  esseinus;  sic  in  fine,  quo  erit  vita 
xteriia,  coronabit  nos,  sicul  scriptum  est,  tn  mism- 
tione  et  misericordia  (  Psal.  cii ,  4 ).  Non  iUque  fni- 
stra  Deo  canUtur ,  Et  misericordia  ejus  pnBveniet  ms 
( Psal.  Lviii  ,11);  et ,  Misericordia  ejus  sutfsequaw 
me{Psal.  xxii,  6).  Unde  ct  ipsa  viU  asteriia,  qo» 
utique  in  fiiic  sine  fine  habebiiur ,  et  ide^  nieriiis 


m 


EPISTOLARUM  CL\SSIS  IH. 


m 


pra:ccdenlibus  rcddiUir;  lamen  quia  eadein  nuTiu 
quibus  reddilur,  non  a  nobis  paraU  sunl  pcr  nosiiam 
sufacieiiUam ,  sed  in  nobis  facla  per  graiiam,  ctiam 
Spsa  graiia  nuncupalur,  non  ob  aliud  nisi  quia  gralis 
dalur ;  ncc  ideo  quia  non  meritis  dalnr,  sed  quia  dala 
ninlel  ipsa  meriu  quibus  dalur.  Ubi  autem  invcnimus 
etiam  vitam  xtcmain  graiiam  nuncupari ,  habcmus 
apud  eumdem  gratiae  magniGcum  defeQSorem  aposto- 
him  Paulum  :  Stipendium^  inquil,  peceati  mor$  esl; 
pratia  autem  Dei  viia  mterna  in  Chritto  Jesu  domino 
nostro  ( Rom,  vi,  23 ). 

20.  Vide,  obsecro  tc,  in  quanta  brevitate  qunm  vi- 
gilanter  verba  posuerii,  quibusdiligenter  consideratis, 
quxstionis  hujiis  aliquantuliim  dilucescal  obscurilns. 
Cum  enim  diiisset,  Stipcndium  pecculi  mors ;  qiiis  non 
eum  congriienlissitnc  cl  coiisequcnter  addere  jiidica- 
rei,  si  dicerel,  Slipondium  autem  justiiias  vita  a^terna? 
ct  verum  esl ;  quia  sicut  merilo  peccaii  tanquam  sti- 
pendium  redditur  mors ,  ila  merilo  jusiitix  laiiqiinm 
stipendium  vita  xterna.  Aui  si  nollel  dicere,  Jiistitix, 
diceret,  fidci;  quoiiiam  justiis  ex  lide  vivil  (Ilabac. 
II,  4,  el  Rom.  i,  17).  Undeetiam  el  merces  appcliatur 
l^uriinis  sanctarum  Scriplunirum  locis  :  nusquam 
porro  dicla  cst  merces  justitia  vel  Qdes,  quia  justitise 
vel  (Idei  rcddilur  mcrces.  Quod  est  autem  merces  opc- 
ranlj,  boc  militanli  stipendium. 

21.  Sed  beatus  Apostoius  adversus  elationeih,  quic 
usqiie  adco  magnis  tentat  irrepere ,  ul  el  sibi  proptcr 
ipsam  dicat  datum  angelum  Satana^,  a  quo  colaphizn- 
reiur ,  iie  veriicem  pnrsumpiionis  erigeret  (II  Cor, 
XII,  7)  :  adversus  hanc  ergo  clationis  pestcm  vigilan- 
tissimc  miiiians,  Slipendium^  inquit,  peccati  mors. 
IXccte  siipendium,  qnia  debctur,  quia  digne  retribni- 
tur,  quia  merilo  rcdditur.  Dcindc,  nc  jiisiilia  de 
liumano  se  extollcrct  bono  ineriio»  sicut  liumannm 
nicrituni  maliim  non  dnbilalur  cssc  pcccatum ,  iion  a 
conlrario  rclnlit,  dicens,  Stipcndiuin  justiiix  vita 
a>terna ;  scd ,  gratia,  inquit,  Dei  vita  mterua.  Et  hxc 
nc  pr«Tter  Mcdiatorem  aliqua  nlia  via  quxrerctur,  ad- 
jccir,  m  Christo  Jesu  Domino  nostro  :  tnnqnam  dicerct, 
Audito  qiiod  stipendium  peccaii  sit  mors,  quid  tc 
disponis  extollcre,  o  humana,  iionjnslitia,  sed  noml- 
nc  justiliae  plane  snperbia  ?  quid  te  disponis  extollere, 
ct  contrariam  inorli  viiam  xlernam  tanqiiam  debitum 
stipendium  flagitare  ?  Cni  debelur  vita  aiierna ,  vera 
juslilia  esl :  si  autcm  vcra  justilia  est,  ex  lc  non  esl, 
dcsnrsum  est  dcscendens  a  Patrc  luminum  {Jacobi 
1, 17).  Ut  haberescam,  si  tamcn  habcs  eam,  profeclo 
accepisti  :  qiiid  enim  liabcs  qiiod  non  acccpisti 
(I  Cor.  IV,  7)?  Quapropicr,  o  homo,  si  acccpturus  cs 
vitam  «Ttcrnain ,  justitiae  quidcm  stipendlum  esl ,  sed 
tibi  gratia  est,  cui  gralia  esl  et  ipsa  juslitia.  Tibi  enim 
lanquam  debila  rcdderelur,  si  ex  tc  libi  csset  justilia 
uii  dcbctur.  Nunc  vcro  de  pleniludine  cjus  accepimiis 
non  solum  gratiam,  qiia  nunc  jusle  in  laboribus  usqiie 
in  finem  vlvimus ,  sed  ctiam  gratiam  pro  hac  gratia 
(Joan.  1, 16),  ul  in  requie  postca  sine  fine  vivamus. 
IIoc  nihil  salubrius  6de5  credil,  quia  nihil  verius  in- 
l^llorlus  invcnit :  el  debcmus  audire  propheiam  di- 


ccntem ,  Nisi  credideritis ,  non  inteUigeAs  (Ism.  vn,  9, 
sec.  LXX). 

CAPUT  VL  —  22.  Sed  excusabunl  w,  inquit,  homi- 
nes,  qui  nolunl  recte  et  fideliter  vivere^  dicenles :  Quidno$^ 
fecimus  qui  male  vivimus ,  quandoquidem  graliam  unde 
bene  viveremus^  non  accepimus  ?  Non  possunt  veraciter 
dicere  nihil  mali  se  fecisse  qui  male  vivunl :  si  enim 
nihil  niali  raciunt,  bene  vivunl;  si  autem  male  viviinl, 
de  suo  malo  vivunt,  vel  quod  originaiiter  traxerunt, 
vel  quod  insuper  addidcrunt.  Sed  si  vasa  sunt  ira^,  * 
qux  pcrfocta  sunl  ad  pcrditionem ,  quae  illis  dehita 
reddiiur,  sibi  hoc  imputent,  quia  ex  ea  massa  facta 
sunt ,  qiiam  propier  udIus  pcccatum ,  in  quo  omnes 
peccaverunt,  mcrito  Deus  jiisleqiie  damnavil :  si  autem 
vasa  sunl  inLsericoiHliae,  quibus  ex  cadem  massa  faclis 
supplicium  debitum  reddcre  noluit,  non  se  inflent^ 
sed  ipsum  glorlficenl ,  qui  eis  misericordiam  non  de- 
bitam  praestiiit,  et  si  quid  aliler  sapiuni ,  et  hoc  quo- 
qne  illis  Ipse  rcvclabil  {Phitipp.  iii,  15). 

23.  Poslreino  qnonam  se  isti  excusabunt  modo?' 
Nempe  illo  qiicm  brcviter  tanqunm  ex  eorum  voce  sibi 
ohjccit  Apostolus,  ulincanl  :  Quid  adhuc  conqueritur  f 
nam  voluntati  eju*  qms  resislit  ?  lloc  esl  enim  dicere, 
Quid  de  nobis  flt  querehf  qnod  Deam  offendamus 
male  vivcndo ,  cum  illius  voluntaii  nemo  possit  resl- 
stere,  qiii  iios  obduravit  misericordiam  non  prx* 
stando?  Sl  ergo  ilios  non  pudet  hac  excusatione,  non 
nobis,  sed  Apostolo  contradicere ,  cur  nos  pigeal  ei». 
quod  dixit  Apostolus,  hoc  idem  atque  identldem  di- 
ccre  :  0  homo ,  lit  ^uff  es  qui  respondeas  Deo?  Num- 
quid  dicit  figmenlum  ei  qui  se  finxit^  Quare  sic  me 
fecisli  ?  annon  habet  potestatem  figulus  luti ,  ex  eadem 
massa ,  utiqiie  merito  rccleque  damnata ,  facere  aliud 
vas  in  honorem  IndebHum  propter  miscricordiae  gra- 
tiani ,  aliud  in  contumeliam  debitam  propter  inc  jusii- 
tiain ,  ct  ul  notas  faciat  diviiias  glorias  surc  in  vasa 
misericordi» ,  sic  osteiidens  quid  eis  targialur,  cum. 
id  supplicium  rccipienl  vasa  \tx,  quod  pariter  on[ini- 
bus  debcbatur?  Satis  sit  interim  christinno  ex  fide 
adhnc  viventi ,  et  nondiini  ccmcnli  qiiod  pcrrectum 
est,  sed  ex  parte  scienti  (1  Cor.  xiii ,  9, 10)-,  nosse  vet 
credere  quod  neminem  Dens  liberet  nisi  gralaita  mi- 
sericordia  per  Dominum  nostrum  Jcsnm  Christum,  el 
neminem  damnel  nisi  aequissima  veritale  per  eumdem 
Dominum  nostrum  Jesum  Christum.  Cur  autcin  illum 
potius  quam  illum  tiberet  aut  non  libcrcl ,  scrulelnr 
qtii  potest  judiciorum  cjiis  lam  magnum-profundum, 
vcrumuiinen  caveal  prxcipitium.  Numquid  enim  esl 
Iniquilas  apud  Deuni?  Absit :  sed  inscrutabilia  sniii. 
judicia  ejus,  et  investigabiles  vi.e  cjus. 

24.  Et  in  inajoribns  duntaxal  xtatibus  mcrito  dici 
polesl  :  Hi  noluerunl  intelllgere,  ut  bcne  agerenl 
(Psat.  XXXV,  4).  Hi,  quod  gravius  csi,  intellexerunl, 
et  non  obedieninl :  qiiia,  sicul  scriptum  est,  VerHs 
non  emendabitur  servus  durus;  si  enim  et  tnteltexertt^ 
non  obediet  {Prov.  xxix ,  19).  Undc  non  obedicl ,  nisi 
sua  pessima  voluntaie?  Cui  gravW)r  damnatio  divina 
aequilatc  debetor  :  cui  enini  plus  datur ,  plus  exigitnr 
ab  eo  {Luc.  xii,  47, 48).  Istos  qnippe  Scni^tura  dicit. 


883 

inexcusabilcs ,  quos  non  latel  vcritas  el  in  eis  pcrse* 
Tcrat  iniquilas.  Revelalur  enim  ira  Dei  de  ccelo ,  ait 
Apostolus,  tuper  omnem  impietatcm  et  inju$litiam  ho- 
mnum  eorum  qm  veritatem  in  injusliHa  detinent :  quia 
quod  notum  est  Dd^  manifeiium  est  in  iUii.  Deus  emm 
iitii  mamfe$Unii.  ImnnbiHa  enim  ejus  a  ereahtra  mundi, 
per  ea  qum  faeta  suntf  intellecta  eontpiciuntur ;  sempi- 
tcma  quoque  virtu$  efut  ac  divinitas^  ut  mt  inexcusabiles, 

25.  Si  ergo  istos  inexcusabiles  dtcit,  qui  invisibilia 
illius  per  ea  quae  facta  sunt,  intellecta  conspicere 
potuerunt ,  nec  obcdierunt  tnmeu  veritati ,  sed  iniqui 
et  inipii  permanserunl ;  ncque  enim  non  crignoverunt, 
Acd  cognosccnles^  inquit,  Deum,  non  ut  Deum  glorifi- 
caverunt^  aut  gratias  egerunt  (Rom.  i,  18-21) :  quanto 
niagis  inexcusabiles  sunt ,  qui  ex  lcge  cjus  instructi 
conndunt  se  ipsos  duccs  csse  cxoorum ,  el  alios  do* 
centes,  seipsos  non  doccnt ;  qui  pnedicant  non  furan- 
dum ,  et  furantur ;  et  cxlera  qux  de  Ipsis  A|iosloIus 
loquilur !  Eis  quippe  dicit :  Propterea  inexcusabilis  es, 
0  homo  omnis  qui  judicas  :  in  quo  enim  alium  judicas, 
temetipsum  condemnas ;  eadem  enim  agis  quce  judlcas 
(Id.n,\). 

2G.  Didt  etiam  ipse  Dominus  in  Evangelio  :  Si  non 
wenissem  et  locutus  eis  fuimem^  pucatum  non  haberent ; 
nunc  autem  excusutionem  non  habent  de  peccato  suo 
{Joan.  XY,  22).  Non  utique  pcccalum  nullum  habe- 
rent,  qui  pleni  erant  aliis  magnis  inultisque  peccalis; 
sed  hoc  peccatum  vult  intelligi  non  eos  habituros 
fuisse,  si  non  venisset,  quo,  cum  audissent  eum,  non 
crediderunt  in  eum.  llanc  eos  excusalionem  non  ha- 
bcreasscrit,  qua  possint  dicere  :  Non  audivimus,  ideo 
non  crcdidimus.  Humana  quippe  superbia  tanquam 
pncsunicns  de  viribiis  lilicri  arbitrii  excusatam  se 
putat,  qunndo  ignorantix,  non  voluntatis  videiur  csse 
quod  peccat  ^ 

27.  Sccundum  hanc  excusationem ,  inexcusabilcs 
dicit  Scriplura  divina  quoscumque  scientes  peccare 
convincit«  Dei  tamen  justum  judicium  nec  illis  parcit, 
qui  non  audierunt :  Quicumque  enim  $ine  Lege  pecca- 
verunty  sine  Lege  peribunl  (Rom.  ii,  12).  Et  quamvis  se 
ipsi  excusare  videantur,  non  admittit  hanc  cxcusaiio- 
nem ,  qul  scit  se  fccisse  hominem  rectum  eique  obe- 
dienliae  dedisse  prxceplum ,  nec  nisi  ejus ,  quo  male 
usus  est,  lil)cro  voluntaiis  arbitrio,  ctiam  quod  trans- 
iret  in  postcro«  manasso  peccatum.  Ncque  eniin 
damnantur  q«u  non  pcccaverunt,  qunudoquidem  illud 
ex  uno  in  omncs  pcrlransiit ,  in  quo  aute  propria  in 
lingulis  quibusque  peccata  omnes  communiter  pecca- 
vcrunt  [Id.  v,  12).  Ac  per  hoc  incxcusabilis  est  omnis 
pcccalor,  vcl  reaiu  originis,  vel  addiiamento  eiiam 
proprlu  voluntatis;  sive  qni  novii,  sivc  qui  ignorat, 
sive  qui  judicat,  sive  qui  non  judicat :  quia  et  ipsa 
ignorantia  in  eis  qui  inielligcre  noluerunt,  sine  dubi- 
uitioiie  peccatum  est ;  in  cis  autem  qui  non  potucrunt, 
IKBiia  peccati.  Ergo  io  utrisque  non  est  justa  excusa- 
tio,  6od  justa  damnatio. 

28.  Ideoautetn  divina  cloquia  cos  incxcus.ibilcs  di- 


S.  A13G13STINI  EPISCOPI  88( 

cunl,  qui  non  ignorantcs,  sed  scicntcs  pcccant,  ut  sc- 
cundum  judicium  supcrbix  sux ,  quo  niuiuiiii  confi« 
dunt  dc  viribus  propriu*  voIuntati8 ,  se  Inexcosabilei 
vidcant ;  quia  de  ignorantia  jam  non  babenl  excusa- 
tionem  suam,  et  nondum  '  est  josiiiia ,  cui  pnesuine- 
bant  sufQcere  voluntatem.  At  Tcro  ille  cul  Dooiinns  et 
sciendi  et  obedicndi  largitus  est  graliam »  Per  Legem^ 
Inquit,  ro^ntVio  peccati(Id.  ui.SO);^!,  Peecatum 
non  cognovi,  ni$i  per  Legem :  nam  concufnuentim  «- 
taebamy  nisi  Lexdiceret,  Non  concupisees.  Nec  vult 
inlclligi  hoininem  prxceplricis  Icgis  ignnrum ,  sed  li- 
bcratricis  indigum  graiiac,  ubidicit»  Condeiector  U^ 
Dei  secundum  interiorem  hondnem  :  et  cum  hac  noo 
solum  Bcientla,  vcrum  etiam  ei  dcleclatione  legis, 
postca  dicit,  Miser  ego  homo^  quit  me  Uberabil  de  cor-. 
pore  mortis  hujus?  Gratia  Dei  per  Jesum  Chri$um 
Donunum  no$trum  (Jd.  tii,  7,  22,  24,  25).  Nenio  iUi- 
que  liberat  a  vulneribus  illius  trucidatoris,  nisi  bnjus 
gratia  Salvatoris.  Nemo  liberat  venumdalos  sub  pcc- 
Cixlo  a  vinculis  captivantis,  nisi  gmtia  redimentis. 

29«  Ac  per  hoc  uoiversi  qui  seinnequiiiiset  iniqui- 
tatibus  excusatos  volunt,  ideo  justissime  puniuiitur, 
quouiam  qui  liberantur,  nonnisi    gralia    Uberantur. 
Nam  si  excusatio  illic  justa  esset,  non  liide  jam  gratia, 
sed  justiiia  liberaret.  Cum  vero  non  liberat  nisi  gra- 
tia,  nibil  justum  inyenit  in  eo  quem  liberat;  non  vo- 
luntatem ,  non  operationem ,  non  saliem  ipsain  excu- 
sationem  :  iiam  si  harc  justa  est,  quisquis  ea  utitur, 
U)erito»non  graiia  liberatur.  Novi  museniin  liberari  per 
gratiam  Gbristi  quosdam  etiam  eoriim  qui  dicujit, 
Quid  adhuc  conqueritur  ?  nam  voUintali  ejut  qui$  reu- 
$tit?  Quxsi  Justaestexcusatio,  non  jam  gratuiia  gralia, 
scd  propter  hujus  excusationis  jusiitiam  liberantur. 
Si  autem  gratia  est  qua  liberantur,  profecto  hxc  ex- 
cusatio  jusia  non  est.  Tunc  enim  vera  graiia  est,  qoa 
homo  liberatur,  si  non  secundum  debitum  justitis  re- 
tribuitur.  Nihil  ergo  fit  in  eis,  qui  dicuiit,  Q^id  adkuc 
conqueritur?  nam  voluntati  eju$  qui$  retlttitf  nisi  qu»d 
legitur  in  libro  Salomonis,  Jnsipientia  viri  violat  ms 
ejus  :Deum  autem  causatur  in  cordetuo  (Prov,  xix,  3). 

30.  Quamvis  itaque  Deus  faciat  vasa  irae  in  perdi' 
tionem,  ut  ostendat  iram,  et  demonstret  potentiam 
suam,  qua  bene  etiam  utitur  malis ;  et  ut  noias  laciat 
divitias  gloriae  sux  in  vasa  misericordiae,  qux  iacit  io 
honorein,  non  damnabili  massse  debitum,  sed  soae 
gratiae  Urgitate  donatum  :  tamen  in  eisdem  irae  vasis, 
propicr  meritum  massae  in  conlumeliam  debitam  ia- 
ctis,  id  est  -in  hominibus  propter  uaturae  quidem  bona 
creatis,  sed  propter  vitia  supplicio  dcslinatis,  iniqui- 
tatem,  quam  rectissime  veritas  improbat,  damnarf 
novit  ipse,  non  facere.  Sicut  enim  voluntati  ejus  tri- 
builur  humana  natura,  nullo  dubitante  hiiidanda ;  sic 
bominis  voluntati  culpa  tribuitur,  nullo  recusanie  da- 
mnanda.  Qu»  voluntas  homiuis  aut  haeredilarium  vi- 
tium  transmisit  in  postcros,  quos  in  se  habuit  cun 
peccaret ;  aut  acquisivit  etiam  cxtera  vitia,  curo  io 
Bcipso  unusquisque  pcrditc  vivcrct.  Scd  neque  ab  illo 


•  Ijov.,  voluntatU  cstqiufd  peccat.  At  edilioiiosaniiauiores 
ei  MS8.  novem  habeat»  mdetur  esse  quod  peccut. 


>  sic  Bad.  Am.  Er.  et  meUoris  ootx  Mss.  At  Lor.  habettd 
dum  non  e«/,  cic. 


88 


EPISTOLARUM 


i|u<)d  ori;^inalilcr  trahitur,  neiiuc  ab  liis  qux  unus- 
quisque  in  viia  propria  vel  non  *  inlelligendo  vel  no- 
lcndo  inielligere,  mala  congregat,  vel  etiam  insiructus 
ex  tcge,  addilamento  prxvaricationis  exaggernt.  quis- 
quani  liberalur  et  justificalur,  nisi  gratia  Dci  pcr  Je- 
suiYi  Ciiristum  Dominum  nostnim ;  non  solum  rcmfs- 
sione  peccatorum  sed  prius  ipsius  inspiratione  fidei 
et  timoris  Dci,  impartito  salubriter  orationis  aflectu 
ei  effectu,  doncc  sanet  omnes  languorcs  nostros,  ct 
redlmat  de  comiplione  vitam  nostram,  et  coronct  nos 
in  miseralione  ct  niisericordia  {Psal.  cii,  5,  4). 

GAPUT  VII.  —  51.  Vcrum  isli  qui  pcrsoiiarum 
acceptorcm  fieri  existiniant  Dcum,  si  in  una  cadem- 
qiie  causa  super  alios  vcniat  misericordia  ejus,  super 
alios  vero  niaueat  ira  ejus,  nenipe  totas  vires  arga- 
nieniationis  humanoe  in  parvulis  perdunt.  Nam  ut  iii- 
tcrim  taceam  quod  non  est  pneter  panrulos,  quamli- 
bet  materno  utero  rccentissimos,  ea  poena  de  qua 
loquens  Apostolus  ait,  Per  uniu»  dtlictum  in  omnes 
homines  ad  eondemnationem ;  unde  non  libcrat  nisi 
umis  ille,  de  quo  idem  ait,  Fer  uniusjuslificationem  in 
omnes  hotmnes  ad  justipcationem  wtce^Rom.  v,  18)  :  ut 
ergo  hoc  interim  omittam,  et  boc  soliim  de  [lanrulis 
dicam,  quod  ipsi  quoque  aucloritate  evangelica  lcrriti, 
vel  potius  christianomm  populorum  concordissima 
fidci  *  conspiraiione  perfracti,  sine  ulla  recusalione 
eoncedunt,  quod  nullus  parvulus,  nibi  renatus  ex  aqua 
el  Spiritu,  intrat  in  regnum  coelorum  (Joan,  in,  5) ; 
quam  quaeso  allaturi  sunt  causam,  quod  alius  sie  gu- 
bcmatur  ut  baptizatus  hinc  cxeat,  alius  infidelium  ma- 
nibus  traditus,  vel  etiam  fideliura  priusquam  ab  eis 
baptizandus  offeratur,  exspirat?  An  hoc  fato,  vcl  for- 
tunae  daturi  sunt?  Non  ophior  eos  in  tantam  demoo- 
tiam  prompturos,  quantuiumcumque  uomen  christia» 
num  tenere  cupicntes* 

52.  Cur  ergo  in  regnum  coeloram,  non  accepto  re- 
generationis  lavacro,  parvuiiis  nulius  iiitrabit?  nuin 
quidnam  ipse  sibi  parentes  infideies  vel  negligcntes, 
de  quibus  nasceretur,  elegit?  Quid  dicam  de  inopina- 
tis,  et  rcpentiiiis  innumcrabilibus  mortibus,  quibus 
soipe  etiam  religiosomm  cbristianoram  praeveniuntur 
et  Baptismo  prxripiuntur  infantes;  cnm  e  contrario 
sacrilegomm  et  ifitiniconim  Christi  aliquo  modo  in 
christianoram  manus  venicntcs,  ex  hac  vita  non  sine 
Sacramento  rcgcnerationis  emigrent?  quid  hic  dicturi 
siint,  qui,  ut  graiia  dari  possit,  nonnulla  prxcedcre 
merita  humana  eontendunt,  iie  sit  pfersonaram  acce- 
plor  Deus?  qux  tandem  hic  merita  prroesserunt?  Si 
corumdem  cogilaveris  parvulorum,  nulla  sunt  propria, 
utrisque  est  illa  massa  communis  :  si  parentnm  at- 
tenderis,  bona  sant  illa  quonim  filii  rcpentinis  morti- 
bus  sine  Christi  baptismate  perienmt;  mala  vero  illa 
quoruin  filii  per  Cliri8tiam>rum  aliquam  potestatein  ad 
Sacramenta  Ecclesiae  pcrvenerant.  Et  tamen  *  provi- 
dentia  Dei,  cui  nostri  capilli  numerati  sunt,  sine  cu- 
jiis  voluntate  non  cadit  passcr  in  terram  {Matlh.  x, 

>  lnexcasi8deerathicnegatio,quam  resUtubnus  qoin- 
que  MflS.  iuctoritate. 

•  sicoumes  Gdd.,  excepto  ix)y.  qjui  hai)cl,  fieri. 

*  laEdd.felCttrtaittfR. 


CLASSIS  ffl.  m 

29,  50).  qux  nec  futo  premilur,  nec  fortuitis  casibus 
impeditur,  nec  ulla  iniquitate  corrumpitur,  ut  rena- 
scantur  nd  hxrediialem  coelestem,  non  consullt  oronf- 
bus  parvulis  filioram  suoram,  et  nonnullis  consulit 
etiam  parvulis  impiorum.  hte  infans^de  fldelibus  cob^ 
jugatis  orlus,  Iisiitia  parentum  susceptus,  matris  Ttl 
nntricis  somnolentia  suffocatiis  fit  extorris  et  expers 
fidei  sunrum  :  ille  infans  de  sacrilego  stupro  nnscitur, 
cradeli  timore  matris  exponitur,  alienoram  miseri- 
cordi  plctnte  colligilur,  eorum  christiana  sollicitudine 
baptizatur,  fit  xterai  consors  et  particeps  regni.  Isla 
cogitent,  ista  considerent,  hlc  audeant  dicere  Deum  vo^: 
acceptorem  in  sua  gratia  personarum,  vel  remunera- 
torem  praecedeniium  meritorinn. 

55.  Nam  etsi  conabuntur  majoris  actatis  aliqiia  me- 
rila  suspicari  seu  bona  seu  mala,  quid  de  islis  infan- 
^jbos  dicenc,  quorum  nec  isle  sibi  uUis  propriis  meri- 
tis  malis  potuit  acquirere  violentiam  suffocantis,  iiec 
bonis  ille  dilig)entiam  baptizantis  ?  Nimiae  vaiiitatis  et 
caccitalis  sunt,  si  eiiam  his  consideratis  nondum  di- 
gitantur  exclamare  nobiscum :  0  aliitudo  divitiarum 
sapientia  et  scientiw  Dd!  Quam  inscrutatnlia  suntjudi* 
cia  ejuSf  et  investigabiles  vicB  ejus  (Rom.  xi,  55) !  Non 
itaque  misericordiae  gratuitse  Dci  pertinacissima  ad- 
versentur  insania.  Sinant  Filium  hominis  in  qualibet 
xtate  quxrere,  et  salvum  fhcere  quod  pcrierat  {Luc.  xix^ 
iO) :  nec  de  inscrulabilibus  judiciis  ejus  audeant  ju 
dicare*  cur  in  una  eademque  causa  super  alium  ve- 
niat  misericordia  ejus,  super  alium  maneat  ira  ejus.^ 

CAPUT  VIII.  —  54.  Qui  enim  sunt  isti  qui  respon* 
deant  Deo,  quandoquidem  ille  Rebeccae  habenti  gemi- 
nos  ex  uno  concubitu  Isaac  patris  nostri,  cum  illi  noii- 
dam  nati  nihil  egissent  boiii  vel  mali,  ut  secundum 
electionem  propositum  ejus  maneret,  electionem  sci-' 
licet  grati»»  non  debiti,  eleclionem  qua  eligendos  fa- 
cit  ipse,  non  invenit ;  iion  ex  operibus,  sed  ex  vo- 
cante  dicit,  minori  serviturum  esse  majorem?  in 
qiiam  sententiam  bentus  Apostolus  etiam  lestimonium 
prophetae  longe  posterioris  assumpsit,  Jacob  dilexi, 
Esau  autem  odio  habui  (Malach,  i,  2,  5) ;  ut  intellige- 
retur  hoc  apertum  postea  per  propheUim,  quod  anlC' 
quam  illi  nascerentur,  erat  in  Dei  praedestinatione 
pergrathim.  Quid  enim  diligebat  in  Jacobantequam. 
iiatus  fecisset  aliquid  boni,  nbi  gratuilum  misericor- 
dise  sux  donuin?  et  quid  oderat  in  Esau  antequam 
natus  fecisset  aliquid  mali ,  nisi  original*  pcccaUim  ? 
Nam  neque  iu  illo  diligeret  jusiitiam ,  qiiam  nullaiii 
ille  fecerat;  neque  in  isto  odissel  naturam,  quam  bo 
nnm  ipse  fecerat. 

55.  Mirum  est  autem  cum  bis  coarctantur  angustiis, 
in  quanta  se  abrupta  prfficipitcnt  meloentes  reiia  ve- 
rilatis.  /d^o,,inquiunt,  nondum  natorum  alium  odt" 
rat^  alium  diUgebat^  quia  eorum  futura  opera  ffreevidebaU 
Quis  istum  acutissimum  sensum  defuisse  Apostolo 
non  miretur?  Hoc  qoippe  ille  non  vidit,  quando  sibi 
velut  adversantis  objecla  quaeslione ,  non  id  potiut 
tam  breve,  tam  apertum,  tam  (sicut  isti  pulant)  verain 
absolutumque  respondit.  Cum  enim  rem.stupendam 
proposuisseU  qoomodo  de  nondum  natis  nec  aliquid 


W7 

agciilibus  boiii  aul  mali  reclc  dioi  potueril,  quod  unutn 
lleus  diiexcrit,  alium  odio  liabuerit,  ipsa  sibi  objccu 
qiuestioiie  motum  cxprimcns  auditoris ,  Quid  ergo  di- 
ccmu$  ?  inquil,  numqtdd  iniquilas  apud  Deum  ?  Absit. 
Uic  ergo  erat  locus ,  ut  diccrct  qiiod  isti  sciitiunt : 
Fulura  enim  Deu$  opera  proevidcbat,  quando  minori  ma- 
jorem  serviturum  e$$e  diccbat.  Non  autcm  hoc  Aposto- 
lu8  dicit,  scd  poiius  nc  quisquam  dc  suorum  opcrum 
aiideal  meritis  gloiiari,  ad  Dci  graiiam  ei  gloriam 
commendandain  voluil  valcrc  quoil  dixit.  Cuni  enini 
dixissel,  Absit  ut  sit  iniquila$  apud  Deum ;  (anquam  ei 
diceremus ,  Unde  lioc  ostcndis ,  ciim  asseras  non  ex 
0{)eribus ,  scd  ex  vocante  dictum  cssc  ,  Major  $erviet 
minori  ?  Moysi  enim  dicit.  inqiiit,  Mi$erebor  cm  miser- 
tu$  ero,  et  mi$ericordiam  praatabo  cui  mi$ericor$  [uero» 
Jgltur  non  tolenti$  neque  currinti$ ,  $ed  mi$erenti$  e$t 
Dei.  Ubi  nuiic  merila,  ubi  opora  vel  prabteriia  vel  fu- 
tiira  lanquam  liberi  arbiirii  viribus  adimiilcta  vel 
adimplenda  ?  Nonnc  apertamprotuIitApostolusdegra- 
liiitae  gratiae ,  boc  est  verai  gratiffi  cominendatione 
sententiani?  Nonne  stultam  fecit  Deus  lia.'reticorum 
sapienliam? 

36.  Quid  autcm  agcbatur,  ut  hoc  Apostolusdiccrct, 
ut  eorum  geminnrum  commemoraret  exemplum?  qiiid 
persuadero  moliebatur?  quid  inculcarc  cupiebat?  Nom- 
pe  hoc  quod  ipsoriiin  oppiignat  amentia,  quod  su- 
|)crbi  *  non  capiuiit,  quod  sapcre  nolunt  qui  ignoran- 
tes  Dei  justiiiam,  ct  siiam  voleiitcs  constiluere,  justi- 
tiliae Dei  non  suiit subjccii  (Hom.  x,  3)  :  de  ipsa  quippe 
gratia  satis  agcbat  Apostolus,  ct  idco  promissionis 
lilios  commendabat.  Quod  enira  proniiltit  Deus,  non 
facit  nisi  Dcus  :  liabct  namquc  ali<|uid  ralionis  ctve* 
ritatis,  ut  liomo  promitlal,  et  Deus  faciat;  ut  autcm 
homo  Bc  facerc  dicat  quod  promiserit  Dcus,  superbse 
impiclaiis  csi  rcprobus  scnsus. 

37.  Comnicndans  crgo  filiospromissionis,  hoc  pri- 
nmm  signincaium  ostciidit,  pcr  Isaac  filium  Abrahx. 
Kvidentius  nainque  opus  Dei  npparct  in  co,  quem  non 
gcnuil  usitalusordo  natuncdc  stiTilibusvisccribuset 
scnectuie  confcciis,  ul  in  Gliis  Dci,  qiil  futuri  privnun- 
liabantur,  hoc  essct  signum  diviiii  operis,  n' n  huma- 
ni.  In  leaac,  inquit,  vocabitur  tibi  $emen  :  hoc  e$t,  non 
qui  filii  cffrNff ,  ii  plii  Dei ;  $ed  filii  promi$$ioni$  dcpu- 
tantur  in  $emen.  Promi$$wni$  enitn  verbum  hoe  e$t :  Ad 
hoc  tempu$  veniam,  et  erit  Sara:  filiu$.  Non  $olum  au- 
fcm,  inquit,  $ed  et  Hcbecca  ex  uno  concnbitu  haben$, 
I$aac  putri$  nostri.  Qiio  (lerlinnit  iil  addcrel,  ex  uno 
concubitUf  nisi  ul  noii  solum  de  suis,  neque  dc  parcn- 
tum  m^riiis  aliorum,  scd  nc  dc  ipsiiis  quidem  unius 
p:itiis,  mutala  forle  in  mclius  voluntate  gloriarctur 
4acob,  diccns  ideo  se  a  Greatore  dilectum,  quia  pater 
ejus,  quaniio  euin  seminavit,  mclioribus  laudabilior 
inoribus  fuit?^  Mfio,  inquii,  concubitu;  unum  tuncad 
eos  seminandos  merilum  patris,  unum  ad  concipicn- 
dos  meritum  matris  :  quia  etsi  malcr  cos  doncc  pare- 
ret  ^jsceribus  portavit  inclusos«  el  forte  voluiilates  af- 
fcctionesque  variavit,  non  uni  scd  ambobus  utique 
variavit,  quos  pariier  ventrc  porlavit. 

>  ldd.y  m^tna.  At  Mas.  plurcs,  tuperH. 


S.  AUGISTINI  tPISGOn  «« 

38.  lutenlio  igitur  intucnda  est  Apostoli »  quomods 
proptergratiam  commcndandam  noIU  eumdeqDodi- 
clum  est,  Jacob  dtUxi^  nisi  in  Domtno  gloriari :  it 
ctim  ex  eodem  patre,  eadem  matre,  uuo  concubitB, 
aiitequam  aliquid  egissent  boni  aul  mali,  altenu 
Dciis  diligit,  odit  alterum;  inlelligat  Jacob  ex  nu 
niassa  originalis  iniquitaiis,  ubi  fratrem  suuro,  can 
quo  habuit  communem  causam,  yidet  per  justitiui 
mcruissc  damnari,  nonnisi  per  gratiam  se  potuisae 
disceriii.  Nondum  enim  nasccntibus,  nec  agentibns 
bonum  aut  malum,  ut  $ecundum  eiectionem  propontim 
Dci  maneret,  non  cx  operibu$,  §ed  ex  vocarOe  dktMM 
e$t  ei :  Major  $erviet  nmori. 

59.  t^loctioiiem  aulem  grati:e  nuUis  fieri  opennB 
|irjcccdcntibus  merilis,  alio  loco  apcrlissime  idem  spo* 
stolus  oslcndons  :  Sic  ergo,  inquity  el  iii  hoc  temport 
rdiquite  $ecundum  etectionem  gratias  saivai  factee  smtf. 
Si  autem  gratia,  jam  non  ex  operibus  ;  alioquin  grotie 
jam  non  e$t  gratia  {Rom.  xi,  5,6).  Secundum  hanccrgo 
gialiam,  ctiam  propheticum  tcslimonium  consequen- 
lor  assuinens,  Sicut  $criptum  e$t,  iiiquit,  Jacob  ddeii, 
Esau  outcm  odio  habui ;  et  continuo,  Qsud  ergo  dtci' 
mu$  ?  iiiquit,  numquid  iniquita$  eHapud  Deum?  Absit. 
Sed  quarc,  Ab$it?  an  propter  opera  quae  futura  pne- 
scicbatamlK)rum?Iino  et  hoc  absit  :  Moyti  emm  £- 
cit,  Mi$erebor  cui  mi$ertu$  ero^  et  muericordiam  prm- 
$tabo  cm  mi$ericor$  fuero.  Igitur  non  voieniis  neqne  cur- 
renti$,  $ed  mi$erenti$  e$t  Dei,  Alque  ut  in  vasis  quae 
pcrfccta  sunt  in  pcrdiiioncm,  quxdamnatae  debitaesl 
massx,  agnoscant  vasa  cx  eadem  massa  in  lionorem 
facla  quid  eis  mlsericordia  divina  largila  sit,  Dicit 
eniniy  inquil,  Scripturaad  Pharaonem,  Quiaadkocte 
excitavit  ut  ostendm  in  te  potentiam  mcam^  ei  ut  gUh 
rificetur  nomcn  meum  in  univer$a  terra,  Denique  ad 
uirumque  concliidit,  Ergo  cuju$  vutl  mitereiur^  etquem 
vuU  obdurat  :  lioc  facit  apud  quoni  non  est  iniqnilss. 
Miscrctur  ilaquc  graluilo  dono ;  obdurat  autcm  justis- 
simo  mcrito. 

40.  Sed  dicat  adbuc  vcl  supcrbi  iiindclis  elalio,  vd 
puniti  damnabilis  excusalio,  Quid  adhuc  conqueriturf 
nam  voluntali  eju$  qtti$  re$i$lit?  dicat,  ct  audiat  quod 
coiiveiiit  homini,  0  /ioimo,  tu  qm^  es  qui  re$pondca$ 
Deo  {Id.  IX  ,7  23)  ?  et  cxtcra,  dc  quibus  jain  quan- 
tum  polui  satis  ac  s^cpo  disscrui.  Audiat  huec  et  iion 
conlemiiat.  Quod  si  contcmpserit ,  etiam  ut  conie- 
nineret,  se  inveniatobduraiuin  :si  autem  non  coniem- 
pscrit,  etiam  ut  iion  contemiicrel,  socrcdatadjutum; 
sed  oliduratum  debito,  adjutum  gratia  '.     ^ 

GAPUT  IX.  —  41.  Neque  enim,  si  duorum  dr 
Isaac  patriarcha  geniinorum,  quod  quidcm  jamostai- 
dimus  quanla  cxcilate  dicalur,  futura  pRcvidit  Deus 
opera,  qui  vixerunt  atquc  scnuerunt,  ct  proplerea  Ja- 
cub  dilcxit,  Esau  aulein  odio  habuit»  idco  morituroni  i 
eiiam  parvulorum  potest  quisquam  dicere,  ut  huic  ao 
pcrcipieadiim  Baptisinum  noii  consulat,  Illi  autem 
consulat,  Dctim  fuiura  opera  eorum  praevidcre :  quo- 
modo  enim  futura  dicuntur  qiuc  nulki  eruut  ? 

42.  Sed  Deu$f  inquiunt,  in  ei$  quo$  hine  emferl^  prte- 

*  Mss.  duodcdm,  obduratumdebhefadjutumgru^ 


S89 


EP1ST0LAR13U  CLAS9IS  III. 


880 


9idei  quemadmodttm  VfVlvnii  esset  qtdsque  st  viverct  :ei 
ideo  ^uem  nequiler  tmitfttisse  viclurum^  sineBaptismo 
facit  emori ;  sic  in  eo  puniens  opera  mata,  non  qum  /e- 
nl,  sed  qucB  facturus  fuit.  Si  ergo  diviiiilus  diam  qa2& 
cominissa  non  suiil,  mala  opcra  puniuiitur ;  primo  al- 
lendaiil  qunm  falso  polliceantur  in  damnntionem  par* 
viitos  non  ituros  qui  sine  Baplismate  moriuiitur,  qui 
propterea  non  baptizantur,  quia  male  Ticturi  crnnt,  si 
viyerent :  proptcr  ipsam  quippe  malam  viiam  procul 
diibio  damnabuntur,  si  etiam  mala  quse  fueraiit  futura 
damiiantur.  Deindc,  si  eis  ad  percipiendum  Baplisma- 
tis  consulitur  sacramenlum,  quos  novit  Dcus  si  vive- 
rcnt  bene  fuisse  victuros,  cur  non  omnes  teiientur  in 
vitn,  quam  bonis  opcribns  ornaturi  sunt?  cur  etiam 
ecrum  qui  baptizauiur  quidnm  diu  viventes  pessimc 
vivutit,  ct  osqiie  ad  apostasiant  aliquaiido  pcrvcniunt? 
ciir  ipsum  primuin  conjuginm  peccatorum,  quos  uii- 
que  nuverat  Dcus  pcccaturos,  non  de  panidiso  aute 
projecit,  iie  ibi  ('omroittercnt  quod  lam  sancto  loco 
csset  iiidignum,  si  juste  pcccata  etiam  nondum  coro- 
niissa  puniimtur?  qnid  deniquc  pncstatur  ei  qiii  mpi- 
tur,  ne  nialiita  inutet  intellectuni  cjiis,  etne  (ictiode- 
cipiat  animain  ejtis  {Sap.  iv,  il),  si  juste  ctiam  illa 
piiniuiitur,  quae  licet  noii  fcccrit,  fuent  tnmen  vivcndo 
fucturus?  Postremo  cur  iion  ad  pcrcipieiidnm  rege- 
ncrationislavacrum,  eimagisconsulilurmorituro,  qui 
niale  fuerat  victurus  si  vivcrct,  ul  ci  peccata  qux  fue- 
mt  commissurus,  remitiautur  iu  Baptismo?  Quisenim 
cst  tam  vccors,  qui  ea  ncgct  per  Bapiismum  posse 
diiiiitti,  quj}  sine  Baplismo  dicit  possepuniri? 

CAPUT  X.  —  45.  Scd  dlsputamlo  advcrsus  eos 
qtii  usquci|uaqoe  caiivicli  ciinm  noii  commissorum 
pcccatoriim  Dcum  pcrsiiadcrc  inoliuntur  ultorem,  vc- 
rciidum  est  nc  iios  in  cos  ista  niigcrc  cxislimciniir; 
ilii  autcm  nullo  modo  tam  hebeies  esse  crcdantur,  ut 
h;cc  vel  senliant,  vcl  ciiiqnnm  pcrsunderc  conc.tur  : 
vcriinilamen  nisi  cos  bsec  diccrc  audiissem,  rcfellcn- 
da  cssc  non  nrbilmrcr.  Circnmstipnnlur  cniin  ct  divi- 
iinruin  anctoril;ite  lcciionum,  ct  aniiqniius  tradilo  ct 
rciciiio  firmo  Ecclesioc  rilu  iii  bnptismaicpnrvulorum, 
ubi  apcrtissiinc  dcmonstraninr  iiifnnlcs,  etcum  cxor- 
cizaiilnr  ct  cuni  ci  ^e  por  cos  n  quibus  gcstaiilur,  re- 
ir.iiitiarc  respondciit,  a  dinboli  doniiiintione  liberari ; 
et  non  iiivcnicntcs  qua  cxeaiil,  pcrguiit  in  pra*cipheui 
stiiltiiiam,  dum  noliint  muLirc  ^entcntiani. 

ii,  lllud  sanc  slbi  vidCnlur;.cuti5Siine  diccrc  ;  Qno- 
modo  peccatum  transit  in  /ilios  fidctium^  quod  in  paren- 
tibus  non  dubilamus  dimissum  est^  per  Baptismumf 
Qiinsi  proptcien  pOssit  noii  babcre  gencralio  carnnlis 
qtiod  sola  tollit  rcgencralio  spiritunlis :  nut  vero  in 
C.iplismo  conciipiscciitioc  carnis  infirniitas  contiiiiio 
saiiclur,  sii  ut  coiitinuo  rcatus  cjiis  aboletur,  sed  gra- 
tia  rcnasccndi,  noii  coiiditione  nasccndi.  Uiide  quis- 
qiii-i  per  hanc  coiicupiscentiam ,  cliam  dc  rcnato  na- 
scitur,  sine  dubitatione  oberit  nalo,  nisi  ct  ipse  simi-p 
litcr  renascntur.  Veriim  qiiidquid  est  in  hac  qujeslione 
difncultatis,  iu  in  ngro  Clnisti  non  impedit  operarios 
ejiis  quomiuus  ab  eis  iii  reiiiissiouem  peccatorum  ba- 
ptizeninr  iiifantcs,  sive  de  lidelibus.  sive  de  iiilidelibus 


nati  sint,  sicut  agricoias  non  impedil  quomiuus  ab 
eis,  iiisercndi  cura ,  in  oleas  convertantur  oleastri, 
sive  de  oleastru;,  sivc  de  olcis  oriantur.  Nam  et  hoc, 
si  ut  respondeal,  rustico  proponatur,  qiKC  causa  sil  ut 
cum  aliud  sit  olea,  aliud  okaster,  non  tamen  nisi 
oleaster  de  scmine  utroque  na»catur;  non  omittit  in- 
sercndi  operationemy  etiarosi  non  possit  istam  solvere 
qiKustioncm  :  nlioquin  diim  ex  olivx  semiiie  exoria 
virgnlla  iion  aliiid  quam  oleas  esse  existimat,  efflcit 
desidia  vaiiitaiis  ut  totus  ille  ager  amam  sterilitaie 
silvcscat. 

'  45.  Nam  illud  qiiod  excogitaverunt ,  cum  veritatis 
ponderc  prcmercntur,  quia  fidelis  Dominus  in  verbii 
suis,  et  propierca  ejiis  EccUsia  nullo  modo  fallaciter 
pnrvulos  in  rcmissionem  pcccatorum  bnptiznt,  sed  ut 
(idc  ngntur  quod  ngitiir,  uiique  (it  quod  dicitiir  :  quod 
crgo  cxcogitnveruiit,  cum  lixc  eos  apertissimn  moles 
vcritnlis  uigeret,  quis  non  cliristiniius  irridi  at,  quain- 
libet  vcrsulissiuiiim  ccriiat  ?  Dicunt  enim ,  Veraciter 
qiddem  rapondere  parvutos  per  ora  gestantium ,  t/i  re- 
missionem  se  credere  pcccatorum  ;  non  tamm  qtua  sibi 
rcmittantur^  sed  quia  credanl  quod  m  Ecclesia  vel  in 
Baptismo  remittantur ,  in  quibus  inveniuntur^  non  in 
quibus  nutta  sunt :  Ac  per  lioc  noluiit  eos  ita  baptiMori 
in  remissionem  pcecatorum  tanquam  in  eis  fiat  ipsa  re- 
tiifMlo ,  quos  eontendunt  nuttum  habere  peceatum ;  sed 
quonhm  iicet  nne  peccato ,  in  eo  tamen  Baptismaie 
baptizantur ,  quo  fit  in  quibusque  peccatoribus  remismo 
peccatorum, 

46.  Fieri  quidcm  potest  ut  h?ec  vcrsipelPd  astutiP 
subtilius  et  aciitius  ex  otio  rcrcltaiur.  Verumtamen 
secundum  istnm  suam  calliditatem  non  Inveniunt  quid 
ad  hoc  respondcant,  quod  exorcizantur,  ct  exsufflan- 
tur  iiifantes :  lioc  enim  procul  dubio  fallaciter  Ut ,  si 
diabolus  eis  non  dominatur  ;  si  autem  dominalur,  ct 
ideo  non  fallacitcr  exorciznnlur  ct  exsuninntur,  pcr 
quid  doininatur,  iiisi  per  pcccatum,  princcps  uliquc 
pcccatorum  ?  Proindc  si  jain  erubcscunt  ncc  audeiit 
diccrc  liaec  in  Ecclesia  mendacitcr  geri,  faleaiitur, 
quod  perierat,  etiam  in  parvulis  quxri  :  neque  eniin 
nisi  propler  pcccatum  pcricral,  qtiod  ni&i  pcr  gmtiam 
nou  potcst  quxri,  non  potest  invcniri.  Sed  Deo  gra- 
tias,  quod  saltcm  cuin  argumenlautur  contra  remis- 
sionein  pcrcatorum,  ne  ficri  crcdalnr  in  parvulis,  jam 
tnnien  ,  quamvis  pcr  corda  ct  ora  mnjonim ,  crcdere 
pnrvulos  confitentnr.  Sicut  ergo  aiidiunt  Dominum 
diccnteni,  Qiii  non  renatus  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu 
sancto^  non  introibit  in  regnum  OBlorum  ( Joan.  ni,  5  )^ 
prnpicr  quod  eos  baptizandos  csse  concedunt,  sic 
audiant  cumdcm  Douiinum  diccntem,  Qui  non  credi- 
dertt,  condemnabitur  (  Marc,  xvi,  IC ) :  quin  sicul  eQ& 
renasci  pcr  ministerium  baptiznntium,  ita  etiam  crc^ 
dcre  pcr  corda  et  ora  contitcntium  coofiteutur.  Ai^- 
dcant  crgo  dicere  quod  a  justo  Dco  innocens  coh- 
dcmnabitMr,  si  nullo  vineulo  peccati  origiiialis  ia- 
ncctitur. 

47.  Si  scrmo  istc  prolixus  est  et  oiwrosus  occupa- 
tionibus  tuis,  da  vcniain ;  quia  ut  hxc  ad  te  scribererti, 
ci  occiipatus  lilteris  luis,  itidicil^us  erga  iu>s  bencvo- 


t9t 

lentke  lu£,  tccum  isfa  colloqiiercr,  etiam  ego  Tim 
feci  intemimpendis  ocnipalioiilbus  meis.  Si  qua  illos 
atia  excogiiare  adversus  fidem  calholicam  scieritis, 
et  quascumque  adversus  eos ,  ne  dominici  gregis  in- 
llrma  devastenl ,  vos  quoque  fideli  et  plane  pasloraK 
dilcctione  disscritis  ,  nota  Tacite  nobis.  Hxreticorum 
quippe  inquietudine,  ut  Scripturas  vigilanlius  perscru- 
temur ,  unde ,  ne  ovili  Gliristi  noceant ,  eis  possit  oc- 
curri,  ianquam  de  somno  ignavix  nostra  cxcitatur 
industria  :  ita  per  muUiplicem  gratiam  Salvatoris, 
eCiam  quod  inimicus  in  periiiciem  machinatur,  Deus 
convertit  in  adjutoriom  ;  quoniam  diligentibus  Deum 
omnia  cooperantur  in  borium  (Rom.  vni,  28).  Semper 
fn  Deo  vivas  memor  nostri,  frater  cbarissime. 

EPISTOLA  CXCY  *  (n). 

Bieronymui  Auguttino,  gratulans  ilU  quod  /utreticorum 
omruum  merueril  odium;  quod  qmdem  gaudei  iibi 
cum  iUo  e$se  commune. 

Domino  sancto,  ac  bealissimo  papoB  Accostuio, 

HlBRONtMOS. 

Omni  quidem  tetnpore  Beutitudinem  tuam  eo  quo 
decet  honore  veneratut  tum ,  et  habilantem  in  te  <Ulexi 
Dominum  Saivatorem :  ted  nunc,  ti  fieri  potett^  cumulo 
aliquid  addimut  et  plena  comptemut ,  ut  abtque  tui  no- 
nunit  mentione  ne  unam  quidem  horam  preeterire  patia- 
mur :  qui  contra  flanlet  ventot  ardore  fidei  perttiiitti, 
maluistique^  quantum  in  te  fmt,  totus  liberari  de  Sodo- 
m»,  quam  cum  pereuniibus  commorari.  Scit  quid  dicam 
prudentia  tua.  Macte  virtute  ;  in  orbe  celebrarit^  Catho- 
Uci  te  conditorem  antiquw  rurtum  fidd  venerantur  alque 
nupidunt,  et  quod  ngnum  majorit  gtorioB  est^  omnet 
kanretici  detettantur :  et  me  pari  pertequuntur  odio ;  ut 
'Ptot  gladHt  nequeunt,  voto  interficiant.  Incolumem,  et 
uei  memorem  te  Chritti  Domim  clementia  tueatur^  do- 
mine  venerande,  et  beatittime  papa. 

EPISTOLA  CXCVI "  (b). 

AugutUnut  AteiUco  epiteopo,  docent  qum  tit  utilitat 
Motaicog  legit,  quam  Judosorum  more  obtervare  non 
Ucet  Chritlianit :  hot  emm  vere  ette  Itraeiitat  juxta 
tentum  tpirituaiem ;  attamen  ittud  nomen  vulgo  ipgit 
imponendum  non  ette.  Peiagianot  obiter  notal  in 
danmabiiem  Judaitmum  inciditte, 

Domlno  beatissimo  fratri  et  coepiscopo  Aseluco, 
AoGusTiifos,  in  Domino  salutem. 

CAPUT  PRIIICN.--t .  Litlcras  Sanctitatis  tu«,  quas 
ad  venerabtlem  senem  Donatiaiium  (c)  de  cavendi  iu- 
daismi  disceptaiione  misisii ,  ad  me  ipse  dignatus  est 
mittere,  atqoe  ut  eis  rcsponderem,  pclcndo  vebemen- 
tius  imperavit :  quem  vcritus  coniemncre,  ut  possnm 
Dofflino  adjuvante  respondeo;   gratum  exisiimans 

•  GoUaUGiimc.  mr.  tt.daobiis  vd.  aex  v.  Am.  Bad.  &. 

LOV. 

••  Recewlla  ad  a.  bg.  M.  c.  rc.  ff.  g.  gv.  1.  n.  r.  rro.  s. 
ic.  duos  ab.  duos  t.  quainor  v.  Am.  Bad.  Er.  Lov. 
(a)  Alias »:  qiue antem  I05erat,nunc in  Appendice  est 

elVB^i^iS',1^  ermmmclnAppendlce 
{€)  Prinialfla  BbMew  provM». 


S.  AUGCSTINI  EPISCOPI 


m 


eiiam  Charilali  tuae,  quod  ad  te  scribendo,  illi  ju- 
benti,  qiiem  pro  suis  meritis  ambo  veneramiir,  ob- 
temperare  non  renui. 

2.  Christianos ,  maxime  ex  Gentibus  venientcs , 
judaizare  non  oportere  Paulus  apostolus  docet,  ubi 
ait,  Dixi  Petro  coram  omnibut,  Si  lii ,  cum  tit  Judceus^ 
gentiiiter  et  non  judaice  vivis^  quemadmodmn  Gentes 
cogis  judaizare  ?  Et  seculus  adjunxit :  Nos  natura  Ju» 
dan^  et  non  ex  GenUbus  peccalores.  Scientes  autem  quo* 
niam  non  jusUficalur  liomo  ex  operibus  Legis  ,  nfsi  ptr 
fidem  Jesu  Chrisli^  et  nos  in  Jesu  Christo  credidimuM^  ut 
juslificemur  per  fidem  Christi^  et  non  exoperibut  Legit ; 
quoniam  ex  operibut  Legit  non  juttificabitur  omnig  caro 
(GaUit.  II,  li-iG). 

5.  Non  solum  autem  illa  opera  Legis,  qu»  sunl  io 
yeteribiis  sacramentis ,  et  nunc  revelato  Testaineuto 
Novo  non  observantur  aChristianis,  sicuti  est  circuin- 
cisio  praeputii ,  et  sabbati  cariialis  vacatio ,  et  a  qui« 
busdam  escis  abstinentia,  et  pecorum  in  sacrificiis 
iminolatio,  et  neomenia,  et  azymum,  et  cxtera  hujus- 
modi ;  verum  etiam  illiid  quod  in  Lege  dictiim  est, 
Non  concupitcet  (  Exod.  xx,  17 )  ( quod  uti(|ue  ci 
Ghristianis  nuilus  uinbigit  csso  diceiidum),  non  jusli- 
Acit  hominem  nisi  per  (idcm  Jesu  Christi  et  gratiaiu 
Dei  per  Jesum  Christuin  Dominum  nostrum.  Idein 
ipse  qiiippe  dicit  apostolus :  Quid  ergo  dicemut  t  Lex 
peecatum  ett  ?  Abnt.  Sed  peccatum  non  cognovi » imt 
per  Legem :  nam  concupiscenliam  nesciebam^  ni»  Lex 
diceret,  Non  concupisces*  Occamne  autem  accepta^  pec^ 
calum  per  mandatum  operatum  est  in  me  omnem  concu' 
piscenUam.  Sine  Lege  enim  peccatum  morluum  ett>  Ego 
atitem  vivebam  aUquando  sine  Lege,  Adveniente  autem 
mandato  peccatum  revixit.  Ego  atttem  mortuut  sum ;  et 
invenlum  est  mihi  mandalum  quod  erat  in  vitam^  hoc 
etse  in  mortem.  Peccatum  enim  occasione  accepta  per 
mandalum  fefelUt  nie^  el  per  iiiud  occidU.  Itaque  Lex 
quidem  sancta^  et  mandalum  sanctumetjustum  et  bonum. 
Quod  ergo  bonum  esl,  mUu  factum  esl  mors?  Absit.  Sed 
peccatum  ut  appareat  peccalum^  per  bonum  mihi  opera-^ 
tum  est  morlem ;  ut  fiat  supra  modum  peccatum  pec- 
cans  per  mandatum.  Scimus  enim  quia  IjCX  spirituaiis 
est ;  ego  autem  camalis  sum ,  venumdatus  sub  peccato. 
Quod  enim  operor^  ignoro ;  non  enim  quod  volo  hoc 
ago ,  sed  quod  odi  iUud  facio.  Si  autem  quod  noio  lioc 
facio,  consentio  Legi.quoniam  bona  est  (Rom.  vii,  7-16). 

4.  Videmus  itaque  in  his  apostolicis  verbis  Legem 
non  solum  non  esse  peccaium ,  sed  ctlim  esse  saii- 
ctam,  et  mandatum  sanctum  et  jiisium  ct  bonum,  qiio 
dictum  est,  Non  concupisces.  Sed  pecraluin  pcr  bo- 
num  fallit,  et  per  illud  occidit  cos  qui  cum  sint  car- 
nales,  putant  suis  viribusLegem  spirilualem  se  posse 
complere ;  et  per  hoc  fiunt  non  solum  peccatores , 
qiiod  essent,  etiamsi  Legem  non  aocepissent,  sed  etiara 
pricvaricatores ,  quod  non  essent  nisi  Legem  acccpis- 
sent :  sic  enim  alio  loco  dicit,  Vbi  Lex  non  est,  nec  prm- 
varieaUo  (Id.  iT,  45).  Lex  ergo  subintravit ,  sicut  alibi 
ipse  tcstalur,  «l  abundaret  delictum.  Ubi  autem  ahuH- 
dami  deUctmn  tttperahmdavit  et  gratia  (/</.,  v,  iO)* 

CAPUT 11.  —  5.  Haecesi  Igitur  utilitas  Lcgis,  quia 


/ 


m  EPISTOLVRUM 

Oilcndil  hominem  sibi  ipsi,  at  scint  inrirmitaiem  siiam 
et  Tidcal  qucmadinodum  per  prohibilioDcm  augeatur 
potius  carnalis  concupiscenlia  quam  sanetur.  Appe- 
tuQtur  enim  ardenlius  quae  Iveiantur ,  dum  id  quod 
spiritualiter  jul)etur ,  canialis  observare  compellitur. 
Ul  autem  sit  spiriuialis ,  qui  Legem  impleat  spiritua- 
lem ,  non  fit  ipsa  Lege ,  sed  gratia ;  hoc  est,  non  im- 
perio,  sed  beneficio;  non  jubeaie  liiteray  sed  juvanle 
Spiritu.  Incipit  autem  homo  secundum  gratiam  in  in- 
teriori  bomme  renovari  (  UCor.y  iv,  16),  ut  meute 
agat  qood  amat ,  nec  cami  consentiat  agenti  quod 
qdit ;  id  est ,  non  iit  omiiino  non  conctipiscat ,  sed  ut 
post  concupiscentias  suas  non  eat.  Quod  quidum  tam 
magnuin  est ,  ut  si  omtii  moilo  ficrot,  et  quamvis  in- 
siiit ,  dum  sumus  in  corpore  niortis  hujus ,  dcsideria 
pcccati,  si  nuili  eorum  tamen  adbiberemus  assensum, 
non  esset-unde  dicercmus  Patri  noslro  qui  csl  in  C(e- 
lis  :  DindiU  nohh  dehiia  noUra  {Maith.  vi,  12).  Nec 
tamen  ideo  tales  jam  esscmus ,  quales  erimua  cuni 
mortale  hoc  induerit  iinmortaiitatcm  :  tunc  enim  non 
solum  nuUi  desideiio  peccaii  obediemus,  scd  nulla 
erunt  desideria  talia ,  qiiibiis  non  obedire  jubeaniur. 

6.  Nunc  ergo  ubi  dicilur,  Jam  non  ego  operor 
illud ,  $ed  id  quod  in  me  huhilat  peecalum-  ( Rom. 
VII,  i7),  de  concupisceniia  carnis  dicilur,  qux  ope- 
ralur  in  nobis  motus  suos,  ctiam  quando  cis  non 
obcdimus ,  dum  nou  rcgnat  peccatum  in  nostro  mor- 
tili  corpore  ad  obediendum  desideriis  ejus ,  nec  eKlii- 
bcmus  membra  nostra  arma  iniquitatis  peccato  {Id, , 
VI,  i2,  i3) :  in  qua  justitia  nondum  consummata  per- 
severanter  proficientes,  ad  ejus  consummationem 
quandoque  veniemus ,  ubi  peccati  concupiscentia  non 
coliibenda  atqua  frenanda ,  sed  nulbi  sit.  Uoc  enim 
Lcx  posuit  dicendo ,  Non  eoncupitce$ ,  non  quod  hic 
valeamus,  sed  ad  quod  proficieiido  leiidamus.  Yerum 
hoc  fil  non  Lege  qux  hoc  imperat ,  sed  fide  quae  hoc 
impeirat ;  non  litlera  qua  jubetur »  sed  Spiritu  quo 
doiiatur  :  non  ergo  ineritis  operantis  hominis ,  sed 
largicntis  gratia  Salvatoris.  Utilitas  itaque  Legis  est , 
ut  liominem  de  sua  infirmilate  convincat,  et  gratiae 
mcdicinam  qiix  in  Cliristo  est ,  iinplorare  com|)ellat. 
Omnis  enim  qui  invocaverit  nomen  Domini ,  talvus  erii 
{Joel  11,  52,  et  Act,  ii,  2i).  Quomodo  eryo  invocahuni , 
tii  quem  non  crediderunl  f  quomodo  credeni ,  quem  non 
audieruni  ?  Unde  paulo  post  dicit :  Igitur  fidet  ex  au- 
ditu ;  auditut  autem  per  verhum  Chritii, 

7.  Quac  cum  ita  sint ,  qui  se  Israelitas  esse  cama'* 
lilcr  gaudeiit,  et  prxter  gratiam  Gbristi ,  in  Lcgeglo- 
riantur ,  ii  sunt  de  quibus  item  Apostolus  ail  quod 
ignoraniet  Dei  juttiliam ,  ei  mam  volentet  conttHmert , 
jugtiiite  Dei  non  tuni  tubjecti  (Rom.  x,  14, 17, 3).  Dei 
quippe  dixit  justitiam  ,  qux  honrini  ex  Deo  est;  suam 
vero,  quam  putant  sibi  sufficere  ad  facienda  mandata 
sine  adjutorio  et  dono  ejus  qui  Lcgem  dedit.  His  au- 
tein  siinilcs  sunt  qui  cuin  profilcantiir  se  esse  chri- 
stianos,  ipsi  gratiai  Cbristi  sic  adversar.lur,  ut  8c  hu- 
m:inis  viribus  divina  existiment  implere  mandata ;  ac 
sic  etiam  ipsi  ignorantes  Dei  justitiam ,  et  suam  vo- 
leiites  constituere ,  justitix  Dci  non  sunt  subjecti ,  et 


CLASSIS  III. 

non  quidem  nomitie ,  sed  tamen  errore  jiidaizanl. 
IIoc  genus  hominum  capiia  sibi  inveneral  Pelagiuqi 
et  Celcstium,  impieiatis  hujus  asscrtores  acerrimos  ; 
qui  recenti  judido  Dei  per  diligentes  et  fiddes  servM 
ejus  etiam  catliolica  communione  privati  suiil,  et  pn>- 
pter  cor  impcBiiitens  adhuc  in  sua  damnatione  per- 
sistunL 

8.  Quisquis  ab  isto  carnali  et  animali ,  atque  ideo 
non  immerito  reprebensibili  atquedamnatHli  Judaiamo 
esse  qunerit  alienus,  non  solum  veteres  illas  obaerva- 
tiones  a  se  facere  debet  alienas ,  qiuc  jam  rcvelato 
Testamento  Novo ,  posteaquam  venerunt  ea  qiias  per 
illas  significabantur  esse  futura  ,  procul  dubio  esse 
necessariu!  destiteruiit,  ut  non  judicetur  in  dbo  el 
potu ,  et  iti  parte  diei  resli  et  neoinenisc  et  sabbaio- 
ruiii,  qiiod  est  iimbra  futurorum  {Coloss,  ii,  16, 17)  : 
verum  etiam  illa  qiiaf  in  Lege  ita  prxcepta  siint ,  ut 
valeant  ad  iiiformandos  mores  fidelium  ( id  est ,  iif 
ahneganlet  impietatem  et  tascuiaret  cupiditatet ,  tempO' 
ranier  etjusieei  pievivamus  m  hoc  tasculo  \Tit.  ii,  li]; 
unde  esl  cliain  hoc  qiiod  ex  Lcge  maxiine  comiiien- 
daiiduin  elegit  Apostolus ,  Non  concupiscet »  et  qiUD« 
cumque  de  Deo  et  proiunio  diligeiido  sine  uilis  figuris 
aacramentorum  pnecipiuntiir  in.  Lege,  in  quibus  doo* 
bus  pncccptis  etiam  ipsc  Doiniiius  Christus  dicit  lo* 
tam  Legcin  Propbetasque  i^endere  [Matth.  xxii,  40])» 
sic  accipit ,  sic  amplectitur ,  sic  obscrvanda  es<e  non 
dubilat ,  ut  quidquid  in  eis  proficit  non  sibi  tribual » 
sedgratix  Dei  per  Jtisiim  Cbristum  Domiiium  nostnun. 

CAPUT  111.  —  9.  Ycrumtamcn  cum  quisque  islo 
modo  fuerit  vems  germanusque  Chrisiianus  ,  utrum 
etiam  Judxus  aut  Israeliia  dicendus  sit ,  merito  qua: 
ritur.  Quod  quidem  si  non  carne,  sed  spiritu  boc  ea^e 
intclligitur,  non  dcbet  ipsuin  nomen  sibi  iu  consue- 
tudine  sermonis  imponere ,  sed  spirituaii  intelligentia 
retinere,  iie  propter  ainbiguitatem  vocabuli,  qiiam 
non  disccrnit  quotidiana  locutio ,  illud  profitcri  videa- 
tur  quod  cst  inimicam  iiomini  christiano.  Uanc  autem. 
quxslionem ,  id  cst,  ulmm  qai  Cbrislinnus  est,  etiam 
Jttda:us  vd  Israclita  possit  iiitelligi ,  idem  bcalus  no- 
bis  aperit  et  dissolvit  apostolus ,  ubi  dicit :  Ctrcaiii- 
citio  quidem  prodest ,  si  Legem  custodias  :  st  auiem 
pranjoricator  Legis  sis ,  circumcisio  tua  priepulium  facia 
est.  Si  igitur  priBputium  juslitias  Legis  custodiat^  nonne 
prieputium  ejut  in  circumeimnem  repuiahitur ,  et  jadiV 
cabit  quod  ex  natura  esi  pneputium ,  Legem  perficiens  ^ 
te  qui  per  Hiteram  ei  circumcisionem  prmaricator  Legis 
es  ?  Non  euim  qui  in  nuuufetio  Judaut  ett » neque  qum 
in  manifesto  in  carne  est  drcumcido ;  sed  qui  in  ahscoH' 
dito  Judeeus  est,  ei  circumcisio  cordis ,  qwB  spiritu  e$t^ 
non  Uttera ,  cujus  laus  non  ex  hominibus ,  sed  ex  Deo 
est  {Rom.  u,  25,  20).  Cuiu  igitur  audiamtts  Aposlo- 
lum  Christi  commendantein  nobis  Judxum  in  abscoiw 
dilo,  non  carnis  crrcumcisionCy  sed  cordis,  et  spi- 
ritu ,  non  littera ;  quis  est  iste ,  nisi  Christianus? 

10  Sic  Itaque  sumtis  Juda;i ,  non  cariialiter ,  scd 
spit  itualiicr  ^  quemadmodum  suinus  ifemcn  Abrah» 
non  secundum  carnem ,  sicut  illi  qui  de  ipso  nomine 
carnali  superbia  gloriantur ,  scd  secundum  spiritum 


tK  S.  AOGUSTINI 

ftdel,  qaod  non  illi.  Seimas  enlm  nos  ruisse  promis- 
M9»  qtiando  el  dixil  Deus  :  Patrem  multarum  gentium 
pom  te  {Gen.  irn.  4).  Et  quam  mulla  de  hac  re  dical 
Aposlolus  novimas.  Didmu$  enimy  inqoit,  quoniam  de- 
99Uata  e$t  Abrahm  fidet  ad  justitiam.  Quomodo  ergo 
dejfiutata  e$tf  eum  in  circumcisione  e$$et ,  an  cum  esset 
in  ffrwpulio  ?  Non  in  circumcisione,  $ed  in  priBputio,  Et 
ti§num  accepii  drcHmcisionis,  $ignaculumju$titi(efidei, 
qum  e$t  lit  prcFputio  :  ut  $it  pater  omnium  credentium 
wer  profpulium ,  ut  depuletur  et  iUis  adjmtitiam ;  ut  sit 
paler  cireumcivonis ,  non  iis  soium  qui  ex  circumci- 
sione  $unt ,  sed  el  ii$  qui  $equuntur  vesligia  fidei ,  qiue 
est  in  praputio  pairis  no$tri  Abraham.  El  paiilo  post : 
Ideo ,  inquit ,  ex  pde ,  ut  $ecundum  gratiam  firma  $it 
promissio  amni  semini ;  non  ei  tnntum  quod  ex  Lege  est^ 
§ed  et  ei  quod  ex  fide  e$t  Abraham^  qni  est  pater  omnium 
no$trum,  $icut$criptume$t^  Quia  patrem  multarum  gen- 
iium  po$ui  te  (Rom,  it,  9-17).  Iiein  ad  G.ilatas  :  Sicut 
Abraliam ,  intiuil,  eredidit  Deo ,  et  depututum  e$t  illi  ad 
justitiam.  Intelligile  ergo  quoniam  qui  ex  fide.  hi  $unt 
filH  Abraham.  Providen$  autem  Scriptura  quia  ex  fide 
ju$tificat  gente$  Deu$,  prmnuntiavit  Abrahce,  Quia  bene- 
dicentur  in  te  omne$  gente$  :  ita  ut  qui  ex  fide  $unt ,  be- 
nedicanlur  cum  fideli  Abraham.  Jam  afiquaiito  post  in 
eadem  Epistola  :  Fratres^  inquil,  $ecundum  hominem 
dico;  tamen  homiiti$  eonfirmatum  testamentum  nemo 
irrilum  fncit  aut  superordinat.  Abrahce  dictce  suut  pro- 
mi$sione$  et  $emini  e}u$,  Non  dicit ,  Et  $eminibu$,  tan- 
quam  in  mullis;  $ed  tanquam  in  tino,  Et  $emini  /»0» 
quod  e$t  Christus.  Item  paulo  post :  Omnes  enim  vos  , 
inquit ,  unum  esti$  in  Chri$to  Jesu ;  $i  autem  vo$  e$tis 
Chr'$ii ,  ergo  Abrahas  $emen  e$tis ,  secundum  promissio- 
nem  hteredes  (Galat.  111,  6-29). 

II.  Socundam  isium  ergo  intellectuin  apostolicum 
inveniunlur  huixi  qiii  Clirisliani  non  sant ,  cum  ex 
eame  Abniha*origincm  ducani,  non  cssc  filii  Abrah:c. 
Cum  enim  dicil,  Inteiligile  ergo  quoniam  qui  ex  fide,  hi 
$unt  filii  Abrahag;  prorecto  signilicat  eos  qiii  ex  lide 
non  sunt ,  non  esse  fdios  Abrahae.  Ac  per  hoc ,  nisi 
Jadieis  eo  modo  sit  patcr  Abraham,  quomodo  cst  uo- 
bis,  quid  cis  prodest,  qtiod  decarne  ejus  cxortisuiil, 
et  nomcii  siiie  virlute  '  teniierunt  ?  Cum  autcm  ad 
Cbrislum  transeuiit,  ct  iiicipiunt  esse  ex  fidc  filii 
Abrahx,  tunc  erunt  Jiidici ,  non  in  manifcsto,  scd  in 
abscondiio,  circunicisione  cordis;  spirilu,  non  lillera; 
qiiorum  laus  non  sit  ex  hominibus ,  sed  ex  Dco.  Ab 
liacautcm  fide  aliciiuli,  in  raniis  fraclis  dcputalnintur 
ex  illa  oica  in  cujus  rndiccin  id;-in  dicit  apostolus  in- 
serl  olcaslritm,  id  estgcntes  (Hom,  xi,  46-25);  r|tiod 
liliquo  non  fit  pcr  carncm ,  scd  pcr  (idctn ;  iicqitc  pcr 
Lcgem,  sed  pcr  graliam;  nccpcr  liltcrain,  sed  per 
^plritmn ;  neqtte  cnrnis  circumciNionc ,  scd  cnrdis ; 
DCC  in  iniinireslo ,  sed  in  abscondilo ;  noc  Inudc  ex  ho- 
minihus ,  scd  cx  DcO  :  ut  sil  unusiptisquc  Christia- 
nns,  siciit  noii  can:alis  sed  spiritiKilis  Abr.iluc  niiiis; 
Ita  iion  carunlis  sed  spiritualis  Judxiis ,  nec  cnrnnlis 
8cd  spirihialis  lsraclit:i.  Namet  dcistonomiiicsicApo- 
Stolus  loqiiitur  :  Non  etiim  omnes  qui  ex  l$raet,  hi  sunt 

*  tuiis  evaiic.Mss.,  m]|(?/€. 


EPiscon  m 

Israel :  neque  qui  sunt  semen  Abraham ,  omfi«f  /E/ii ; 
$ed  in  I$aac  vocabitur  tibi  $emen  :  hoc  e$t ,  non  H  qm 
fitn  carm$,  hi  filH  Deiy  $ed  filli  promi$sionis  depuianiur 
in$emen  (!d,  ix,  6-8).  Nonne  mirabilin  magnasont 
ista ,  profundomqne  injrsterium  ,  ut  mulli  ei  Israd 
nati ,  non  sint  Israel  ^  ct  mulli  non  sint  filii ,  cum 
sint  scmen  Abrahoe  ?  Quomodo  enhn  non  sunt ,  quo- 
modo  nos  *  sumiis  ?  nisi  quia  non  sunt  fitii  promissionis 
ad  Christi  gratiam  perlinentes ,  sed  filii  carnis  no< 
men  inane  gestaiites  ?  Ac  per  hoc  nec  illi  sunt  Israel, 
sicut  sumu>  nos ;  nec  nos  somus  Israel,  sicat  sunt  illi. 
Nos  enim  stimus  secundum  spirilualeni  regeneratio- 
nem ,  illi  secuadum  carnalem  gcnerationem. 

12.  Intuendiim  est  qiiippe  ac  disceriiendum,  aliiim 
esse  Israel  qui  propier  carnem  nomeii  accepit,  alium 
vero  qiii  propter  spiritum,  rem  quae  illo  nomine  sigiii- 
ficatur,  obtinuit.  Numquid  enim  ex  Agar  ancilla  Sane 
iiati  suni  Israditx?  nonne  Ismael  cx  illa  natus  esi,  ct 
non  Israclitarum,  sed  Ismaelitanim  gentcm  suo  semi- 
ne  propngavit  ?  De  Sara  namiiue  venii  Israel  pcr  Isaac» 
qtii  ex  promissione  natus  est  Ahraha!.  Tamen  cuni 
sccundum  propaginem  cariiis  se  ita  res  habeat ,  veiii- 
tur  ad  intcllcclnm  spirilnaleni ,  et  invcniuntiir  ad  Sa- 
ram  non  pertinere  carnales  Israelitae,  qui  cx  illa  car- 
nis  origiirem  ducunl;  et  pcrtinere  ad  eain  poliiis 
Cbristiani,  qui  non  secundum  Ismael  filii  suul  carois, 
sed  secundum  Isaac  filii  sunt  promissionis,  non  ad 
ip«ius  Isaac  cnrnalc  semcn,  sed  ad  spirituale  myste- 
riuin  perlinenles.  Ila  quippe  ad  GalaLis  Aposlolus 
loquilur,  Dicite  mihi,  $ub  Lege  e$$e  volente$^  Legem 
non  audisiis  ?  Scriptum  est  enim  quod  Abraham  duos 
filios  habuity  unum  de  ancilla,  et  unum  de  iibera,  Sed 
ilie  quidem  qui  de  anciUa,  secundum  carnem  nalus  est : 
qui  autem  de  libera,  per  repromis$ionem ;  quce  $unl  in 
aUegoria.  Hac  enim  $unt  duo  Testamenta.  Unum  qui- 
dem  a  monte  Sina,  in  servilutem  generan$^  quod  esl 
Agar  :  Sina  enim  mon$  c$l  in  Arabia ,  qui  conjunctu$ 
est  huic  quce  nunc  esl  Jcrusaicm^  et  servit  cum  filiis  suis. 
Quce  aulem  sursum  est  Jerusalem ,  Ubera  esl ;  quce  esi 
nwter  nostra.  Scriptum  est  emm ,  Lcelare  sterilis ,  qum 
non  paris^  erumpe  et  exclama^  quce  non  parturis;  quia 
muUi  filii  desertCB ,  magis  quam  cjus  quce  habet  virum. 
Nos  autem^  fralre$y  $ccundum  I$aac  pronussionis  filii 
$umu$,  Scd  $icut  tunc,  qui  $ccundum  carnem  naiu$ 
fuerat ,  per$equebalur  eum  qid  secundum  spiritum ,  ita 
et  nunc,  Scd  quid  dicit  Scriptura?  Ejice  anciUam  ei  fi^ 
lium  cju$ ;  non  enim  hare$  erit  fil\u$  ancillcB  cum  filio 
liberce.  Nosautem,  fratres,  non  $umus  anciUce  fiUi^  scd 
libera:;  qua  UbertaU  Cliristu$  nos  Uberavit  (Galat.  iv, 

21-31). 

i5.  Ecce  sccundum  islam  spiritunlem  aique  apo- 
siolicim  inteUigenliam  nos  poiiu^  perlincmus  ad  libe- 
ram  Sarain,  qui  cx  illa  uullam  carnis  propngmcm 
trahimus  :  Judxiaulem,  qui  ex  illa  cariiis  propagiiiem 
traliuiit,  ad  Agar  potius  ancillam  pcrtiiicrc  monstrau* 
tur,  de  qua  carnis  propngationcm  non  trahunt.  In  ne- 
potibus  etiam  Abrahx  et  Sarx,  id  esi  filiis  Isaac  el 

t  Sic  Mss.  At  Edd.  babent,  ex  isroet  non  naU ;  $ini  itraH. 
•  Bad.  Am.  Er.  :  Quomodo  enim  non  sunt,  auomodo  swu. 


P97  EPISTOLARUM 

llel)ecc;c,  illis  gcminis  Esau  cl  Jacoh,  (pii  posic:i  vo- 
calus  csl  Isracl,  hoc  ipsiiin  iiingnuin  cl  prorimdum 
inyslerium  reperilur.  De  quo  ideni  a)>osiolus  loqiteiis, 
cum  per  Isaac  promissionis  filios  commcmorassel  ad 
Clirisii  graiiam  porlinenles  :  Son  sotum  autem,  inquil. 
$ed  el  Rebecca  ex  mo  concubilu  fwbcnsy  l$aac  palris 
uostri,  Nondum  emm  naliSf  ncc  qui  cgerint  aliquid  boni 
ant  maliy  vt  secundum  eleciiouem  propoutum  Dei  mane-' 
ret,  non  ex  operibus,  sed  ex  vocante  dictum  est  ei,  Quia 
major  serriel  viinori ;  sicut  scriplum  est ,  Jacob  dilesi , 
Esauaulem  odio  liabui  (Rom.  ix,  10-15).  Uxc  ccrle 
doclrina  aposloilca  atque  calholica  salis  evidcnlcr  in- 
dical  nobis,  sccundum  originem  carnis  ad  Snrain  Ju- 
d;EOS ,  id  est  Israeliias;  nd  Agar  vero  Ismaeruas  per* 
(inere  :  seciindum  aulcm  myslerium  spirilus,  ad 
Saram  Chrislianos,  ad  Agar  Judoios.  llem  seciindum 
origiiicm  cnrnis  ad  Esau,  qui  diclus  cst  etiam  Edom, 
genlem  Iduinxorum ;  ad  Jacob  autem ,  qui  dictus  est 
etiam  Israel ,  gentem  Jud^corum  :  porro  secundum 
mysterium  spiritus,  ad  Esau  Judseos ,  ad  Israel  perti- 
nereChrislianos.  Iia  quippe  impletur  qiiod  scriptum 
est,  Major  serviet  minorl^  id  esl,  prior  natus  populus 
Judacorum  posleriori  nato  populo  Chrislianonim. 
Ecce  quemadmodum  sumus  Isracl  adoptionc  divina , 
non  humana  cognatione  gloriontes ;  nec  in  manifcslo, 
sed  in  occuUo ;  nec  litiera ,  sed  spiritu ;  iiec  carnis, 
9cd  cordis  circumcisione  Judxi. 

CAPUT  lY.  —  14.  Qux  cum  iia  se  habeant,  nou 
tnnieii  dchemus  consuetudinem  scrmonis  humanl  in- 
cptn  loqiiacilate  confundere»  et  in  rebnsdiscernendis 
rrequcntala  vocabula  perturbata  significationc  niisce- 
re,  ut  eos  qiii  Christiani  sunt  et  appcllaiione  iisita- 
tissima  Chrisiiani  vocantur ,  inusitalo  vocibiilo  ali- 
quis  affectet  appellare  Judxos;  vel  cum  sit  i)iS6 
voceturque  Christianus,  Israelilae  |)0tiu6  nomiiie  de- 
lectetur ;  et  quod  in  mysterio  debet  seinper  iiitHlligerc , 
parcius  autcm  ore  proferre,  lioc  in  quolidiana  loqiien- 
di  coiisuctudine  magis  eligal  freqnenlare  inepta  tnso* 
lenlia,  et ,  si  dici  pofest,  im|)erita  scientia.  Nuroquid 
eniin  Apostoli,  per  qnosea  didicimns,  ista  ncsciebaiit, 
quomodo  nos  potius  sirous  semcn  Abrakc  secundum 
Isnac  promissionis  hxredes;  et  Judxi  spiritii,  non 
liKcra ;  cordis  circumcisione,  noti  camls  ;  et  noii 
sccundura  cariicm  Israel ,  sed  Israel  Dei  ?  Sciebaiit 
utiqueistn  mulio  sapientius  certiiisqae  quam  iios;  ct 
tamcn  in  loqucndi  consuetudiiie  Judaeos  et  Israelilas 
eos  appellabant ,  qui  secundum  carnem  de  Abm- 
hx  slirpc  veiiientes,  ab  omnibus  vocitabantur  hoc 
iiomino. 

15.  Judcei  nqna  petunl,  ait  apostolus  Pauhis,  cf 
GrtBci  sapienHam  qna*runi  :  nos  autem  pnvdicamuM 
Christum  cmcifixtmj  Jndans  quidem  scandalmn^  CJen- 
tibus  autem  stuUitittm ;  ipsis  antem  vocatis  Judeeit  et 
CrasciSj  Chrislum  Dd  Vtrtutem ,  ef  Dei  Sapienthm  (I 
Cor.  XI,  22-^4).  Quos  dixii  Gra*cos,  bos  ctiamGen- 
linm  noiniiie  significavit,  eoquod  hxe  lingua  maxime 
excellit  iii  Gentibus  :  Judseos  tanien  ipsos  vocnvil, 
quos  omnes  boc  noniine  appellaiH.  Nain  si  Chrisliam 
ipai  suDt  luda*i,  Christianis  est  ergo  scandaluni  Ciui- 


CUSSIS  III.  898 

sius  ctucinxus,  de  quo  dictum  est :  Judgris  quidem 
scandalnm.  Quis  Iioc  nisi  insnnii^siinus  senliat?  Item 
dicii :  Sineoffensione  esloteJudwis  et  Grwds  et  Kccletm 
Dei  (Id,  X ,  52).  Quomodo  ista  distingucret,  si  el 
Ecclesiam  Dei  in  quoiidiana  loqucndi  consiictudina 
Judacos  appcllare  del>eret?  Item  ait :  Quos  et  voeavU 
nos,  non  solum  ex  Judasis,  sed  eiinm  ex  Gentibus,  Qno- 
modo  vocavit  ex  Judais,  si  potius  cx  non  Judu^is  vo* 
cavit ,  ut  cssciit  Jiid:ci  ?  Uem  dc  Uraditis  :  QuiderffQ 
dicemus  ?  inqiiit  :  Quia  gentes  qua:  non  sectabanlur 
justiiiam,  apprelioiderunt  justitiam;  justitiam  eutem 
qua  ex  fide  est,  Israel  autem  persequens  legem  justiiim  ^ 
in  legem  justilios  non  pervenit,  Quare  ?  Quia  non  ex  fide^ 
sed  quasi  ex  operibus  :  offenderunt  euim  in  lapidem 
o/fensionis  (Bom.  ix ,  2i,  50-52).  Itcin  :  Ad  Israel  au- 
tem  quid  dicit  ?  Tota  die  extendi  manus  meas  ad  popu» 
Inmnon  credentem  et  contradiccntem  (Jd,  x,  21).  El 
seculus  adjnugit  :  Dico  ergo ,  Numquid  repulit  Deu§ 
ptebem  suam  ?  Absit.  Nam  et  ego  Israelita  sum^  ex  se  > 
mine  Abrali(e  de  triba  Benjamin,  Non  rcpulit  Dcus  ple" 
bem  suam,  quam  prascivit  (!d,  xi,  1,2).  Quomodo 
hic  appellavil  Aposlolus  Isrncl  non  crcdcntem  et  con- 
tradiconlcni,  si  Cbrisliaiii  sunllsracl,  vel  quomodo  se 
appellavit  Israelilam  ?  Numquid  cx  eo  quod  Christia- 
nus  factus  erat?  Non  utique ;  sed  ex  vo  quod  secun- 
dum  carnem  fuerat  ex  semine  Abrnhnm,  de  Iribu 
Benjnmin;  quod  iion  sumus  nos  sccundum  carneni, 
qiinmvis  secundum  fidcin  simus  scmen  Abrah.i; ,  ac 
pcr  hoc  ct  Israel.  Sed  aliud  est  quod  :igfioscil  altioria 
intclligenlia  sacrameiiti,  aliud  quod  exposcit  qiioiidia- 
na  consuetudo  vocabuli 

1G.  Denique  Aptus  *  istenescio  qiiis,  de  quo  scri« 
psi.^ti  quod  doceat  judaizare  Christinnos,  eo  inodo  se, 
sicut  insinuavit  Saiictitas  tua,  Jud;cuin  et  Israelitam 
vocnt,  ut  ab  escis  prohibeat,  a  quibus  pro  tcmporis 
illius  congrucntin  Lex  per  sanclum  famulum  Dei 
lloysen  data  prohibebat,  et  cxtcras  illius  tcmporis 
observaiioncs ,  j:mi  niinc  apud  Cbrisiinnos  abttlitas 
rcmotasque,  persuadeat ;  quas  unibras  futuroruni 
appellat  Aposiolus  (Coloss,  ii,  16,  17),  ut  et  proidielia 
in  illis  intcllignttir,  el  corum  obscrvatio  jam  evacuatai 
nionslretur  :  undc  apparct  quare  se  istc  Aptus  velit 
Israelilam  Judxunique  vocilari,  non  spiriliialitcr,  seJ 
omitiiio  carnaliter.  Nos  autcm  nec  illis  observationi- 
biis,  qux  No\  0  Tcsiamcnto  revelalo  cvaciiatie  sunt , 
tcnerour  obslricti,  ct  pr.iccpia  Legis,  buic  etiam 
tempori  necessnria,  qiialia  sunt,  Non  aduUerabk^ 
Non  homiddium  facies^  Non  concupisces  (Exod.  ix* 
15-17),  ct  si  quod  est  aliud^mamlalum ,  qiiod  in  hoe 
scrmone  recapitiilatur ,  DHigcs  proximum  tuum  tath' 
quam  teipsum  (Rom,  xiu^9);  non  viribus  hiimanis, 
quasi  nostram  constitucntes  justitiam ,  secl  gratia 
Dei  ptT  Jesiim  Cliristum  Dominimi  nostriim,  in  ea 
justitia,  qux  nobis  ab  illo  cst,  observanda  ess^c  didict- 
mus  et  doeemus.  Nec  lamen  ideo  nos  negnimis  sencii 
Abrahx^  quibus  dicit  Apostolus,  Vos  ergo  Abrahm 
temen  esAs  (Galat,  iii,  29) ;  aut  Jiidsos  in  ahsrmdilA, 
de  qiialibus  idero  dieit,  Non  enim  qui  in  manifeeto  Ju'- 

*  Fdd.,  jptius.  At  Mas.  va*Jc.  et  alil  prope  onmesy  .plm 


tM  S.  AIJGUSTINI  EPISCOPI 

dmu  eti,  neque  qum  in  manifesto  in  earne  est  circuHurt- 
jfo;  $ed  qui  in  abscondito  Judanu  eU,  et  circumeitio 
eordis,  quee  e$t  tpiritu ,  non  littera,  eujut  laut  non  ex 
hmmnibut^  ted  ex  Deo  ett  (Rom,  ii,  i8,  ^) ;  aul  Israeli- 
tas  spiriluales,  ad  eum  scilicei  perlinenles  cui  fninori 
pranlictum  est  serviturum  esse  majorem  :  sed  liacc 
Tocabula  nobis  non  indecenter  imponimus;  eaque 
mysteriorum  inieUigentia  continemus,  non  verborom 
imolenlia  Tcntilamus. 

EPISTOLA  CXCVir  (a). 
Auguttinut  Hetychio  Salomlano  epitcopo^  de  die  suprt' 

mo  mundi  non   inquirendo^  deque  Uebdomadibus 

Danielit, 

Doniino  bcatissimo  Hestcbio  (6),  AuGnsTmns. 

1.  Ad  Sanctitatem  tuam  filio  luocompresbyteronostro 
remeante  Cornulo  *,  per  quem  litleras  tuae  Yeneralio- 
1118  accepi,  quibus  exiguitatem  meam  Tisilare  digna- 
tus  es,  tandem  rescripla  persolvo,  el  debilum  rcsa- 
lutaliotiis  obsequium,  multum  mc  commendaiis  acce- 
ptissimis  Domino  prccibus  luis,  domine  l)ealissime 
frater.  De  prophelicis  autem  dictis  sive  praediclis,  de 
quibus  Toluisti  ut  aliquid  scriberem,  melius  mihi  vi- 
sum  est  sancli  Hieronyini  hominis  dociissimi  exposi- 
tiones  eorumdem  verborum(iie  illas  forie  non  ha- 
beas  )  de  opusculis  ejus  excerptas  dirigcrc  Beatitudini 
tux.  Si  nutcm  jam  eas  habehus,  nec  inquisilioni  tuae 
satisraciebant,  quid  de  his  scnlias,  peto  mihi  rescri- 
bere  non  graveris ;  el  quemadmodum  ipse  eadem 
propheiica  oracula  intelligas.  Ego  enim  maxime  illud 
de  Hcbdomadibus  Danielis  secundum  tcmpus  quod 
jam  transactum  est,  intelligendum  puto  :  nam  de  Sal- 
Tatoris  advenlu,  qui  exspectatur  in  flne,  tempora  di- 
numerare  noii  audeo ;  uec  aliquem  prt^phetam  de  hac 
re  numerum  annoriim  existimo  prxikiiisse,  sed  iilud 
|K>tiiis  pranralere,  quod  ipse  Dominus  ait,  Nemo  po- 
tett  cognotcere  tempora,  quat  Pater  potuit  in  tua  pott' 
ttate  (Act,  1,7 ). 

2.  Quod  enim  in  alio  loco  ait,  De  die  autem  illa  et 
hora  nemo  tcit  ( Matth,  xxiT,  36 )»  sunt  qui  sic  acci- 
piiint,  ut  putent  se  posse  computare  tempora ;  diem 
Tcro  tantummodo  ipsuin  et  horam  neminem  scire  : 
ubi  omitto  dicere  qiiemadmoduni  soleant  Scripturoe 
dicm  vel  horam  etiam  pro  leinpore  ponere.  Sed  cerie 
illud  de  ignorantia  temporinn  apertissimc  dictum  est. 
Nani  cum  hinc  Dominiis  hiterrogatus  esset  a  discipu- 
lis  suis  :  Nemo,  inquit,  potett  cognotcere  tempora^  quat 
Pater  posuitin  tua  potettnte.  Non  ciiim  dixit,  Dicm, 
Tcl,  lloram,  sed,  tempora;qtix  in  brevi  spatio  non 
solent  di(  i,  sicut  dics  tcI  hora,  maxime  si  grxcum 
iiitueamur  cloqnium,  cx  qua  lingua  in  nostram  eum- 

*  1IS8.  Tictor.  Gorb.  et  unus  e  Tatic.  hic  et  hi  subsequeQte 
epiitola  praeferunt,  coronatum, 

Correcu  est  ad  bL  cb.  ff.  r.  tc.  duos  sb.  duos  t.  duos 


900 


f .  Am.  Bad.  Er.  Lo?. 

(a)  Alias  78  :  quae  autero  107  erat,  nunc  \a  AppeDdice 
est  16.  ScripU  Tidetur  sub  Goem  an.  418,  aut  init.  419. 

(b)  ilic  erat  saloniianus  episcoi  us,  ex  mss.  nostris  Ger- 
maneosi  et  Corbeiensi,  testante  eliam  Augustino  in  lib.  20 
de  CiTit.  Dei}  c  5  :  non  quidem  apud  Afros,  uU  satis  mtel- 
ii«itur  ex  epist.  199,  n.  46,  «  sunl  eoim  apud  nos,  boc  est 
«  hi  Airica,»  elc.,  sed  apud  Dalmaias;  idemque,  opioamur, 
cum  eo  «1  Kuamua  pa.  a  scripsit  an.  418. 


dem  librum,  ubi  hoc  scriptiim  esl,  scimusesse  trans- 
latum  ;  quamvis  latine  satis  expiimi  non  potucrit.  Ibi 
enim  gracce  legitur,  xp^^^  4  xkc/to^^.  Nostri  autem 
utrumque  hocverbum  tempora  appellant,  siTe  xp^voik, 
siTe  xaipdu;,  cum  tiabeant  \\:ct  duo  inier  se  non  negli* 
gendani  diflTerentiam.  Kacpo&c  quippe  appellant  Grsci 
tempora  qnacdam,  non  tamen  quae  in  spationiro  to- 
Inminibus  transcant,  sed  qu»  in  rebus  ad  aliquid 
opportunis  vei  imporlunis  sentiuntor ;  sicut  messts, 
Tiiidemia,  cator,  frigus,  pax,  bellum,  et  si  qua  siui- 
lia  :  xpipf^i  autem  ipsa  spatia  temporum  ▼ocani. 

3.  Ei  boc  certe  fpsi  Apostoli  noa  ita  quaesierant, 
qnasi  unum  noTissimum  diem  tcI  horam ,  id  est  exi- 
guam  diei  partem  scire  Toluissent ;  sed  utrom  jam 
esset  opportunum  tempusquo  regnum  repraesentare^ 
tur  Isracl.  Tunc  aiidierunt,  Nemo  potesi  cognotcere 
tempora,  qum  Pater  potmt  in  tua  potettate^  id  est  xp^ 
«ov«  ^  xaipoui  :  quod  si  latine  dicereiur,  imnpora  aui 
opporlunitatet,  nec  sic  quod  dictum  esi,  esset  expres- 
sum ;  quia  sItc  opportuna,  siTC  imporluna  sint  tempo- 
m,  xai^oi  dicuniur.  Tenipora  ergo  computare,  boc  est« 
XP^Wi  ut  sciamus  quando  sit  finis  hujus  saeculi  vel 
adTeiilus  Domini,  nihil  mihi  aliud  Tidelur»  quam  scif« 
velle  quod  ipse  ait  scire  neminem  posse. 

4.  OpportiiniUs  Tcro  iliius  tcmporis  profecto  non 
erit  anlequam  praediceiur  ETangeliuin  in  uniTerso  or- 
be  in   (cslimonium  omn'd)us  gentibus.  Apertissima 
eiiim  de  hac  re  legitur  sententia  SalTatoris  dicentis : 
Et  prwdicabitur  hoc  Evangelium  regni  in  universo  orbe 
in  testimoniwa  omnibut  gentibut^  et  tunc  veniel  finit 
(  Matth.  xxiT,  14 ).  7iinc  veniet,  quid  est,  nisi  ante 
uon  veniet  ?  Qiianto  posi  ergo  Tcniat,  incertum  nubts 
est ;  ante  Umen  non  esse  veiiturum  dubiure  utiqiie 
non  debcmus.  Si  crgo  suscipcrent  huiic  laborcm  ser- 
Ti  Dei,  ut,  pcragraio  orbe  lerrarum,  quantum  possent 
coIIigercDt  quid  remanct  genlhim  ubi  iiondum  est 
ETangeliuin  pr;cdicalum,  hinc  adverlere  utcumqne 
possemus  quantum  hoc  tcmpuslonge  sit  a  line  saMruli. 
Quod  si  propier  quxdam  loca  inaccessibiiia  et  inho- 
spiU  fieri  posse  uon  creditur,   ut  a  serTis  Dei  pera- 
gretur  orbis,  el  quot  qiianlxque  sint  adbuc  gentes  si- 
neChristi  Evangclio,  ridoiiter  renunticiur ;  multo  mi- 
nus  existimo  in  Scriptui  is  posse  comprehendi,  quanU 
usque  ad  (inem  riiiura  sint  tempora,  quandoquidem  m 
eis  legimus  :  Nemo  poiest  cognotcere  tempora^  quas  Pa- 
ter  posuit  in  sua  potestate,  Unde  si  jam  nohis  certissi- 
roe  nunliatum  fuissct  in  omnibus  gcntibus  ETangelium 
praedicari,  nec  sic  possemus  dicere  ({uantum  temporis 
remanerei  usque  ad  rinem ;  sed  magis  magisque  jam 
propinquare  merito  diceremus.  Nisi  quis  forle  respon- 
deai,  UnU  ccleriute  praedicaio  Evangclio  Romanas 
gentes  et  plerasqiie  barbaras  occupaus,  atque  iu 
nonnullas  non  paulatim,  sed  subito  ad  fidem  Christi 
fuisse  conversas,  ut  non  sit  incredibile  paucis  annis, 
etsi  non  Tilx  noslrx  qui  jam  senuimus,  certe  juTenum 
qui  venturi  sunt  ad  senecUm,  universas  omniiio  resi- 
diias  gentes  Evangclio  posse  compleri.  Sed  si  iu  erit, 
facilius,  cum  factum  fuerity  probari  experiendOy  quam 
legendo,  aiiteouam  fiat,  iuTeniri  potest. 


$01  EPISTOLARtH 

5.  lloc  me  compulil  diccrc  ciijusilam  opinio,  quem 
presbylcr  quoque  HieroiiynHK  lemeriiaiis  noial  (a), 
quod  ausus  fueril  Danielis  Hebdomadas  de  advcnla 
Clirisli  Tuturo,  non  de  priclerilo  exponcre.  Si  quid  au- 
(em  pro  merilis  polioribus,  sanctae  humiiiiaii  cordis 
tni  Dominus  melius  rcvelavit  sive  rcTelaverit,  pelo 
iiobiscum  communicare  digncris,  et  lixc  noslra  rescri- 
pta  sic  accipere,  tanqiiam  liominiSf  qui  mallem  qui- 
ilem  eorum  qusc  a  mo  inquisisti,  habere  scientiam 
qiiam  igiiorantiam ;  sedquia  id  nondum  potui,  magis 
eligo  cautam  ignoranliam  confiteri,  quam  falsam 
sciciitiam  profiteri. 

EPISTOLA  CXCVIII  *  {b). 

UvsyckiM  AuguitinOf  tlgmficaM  con$ideratii  divinis  le- 

ilimoniis  de  steculi  fine  videri  9tbi  diem  quidem  el  ko- 

ram  (rustra  inquiri ;  attamen  cognosct  posse  ex  signis 

num  jam  inslet  tempui  adventus  Christi,  quem  ul  cito 

venlurum  pie  exspectari  docet. 

Domino  beaiissimo,  et  charitate  sincerissima  vene- 
rando  fratri  et  cocpiscopo  Augustino,  HBSTCHioSy 
sn  Doinino  salutem. 

1.  Desideranti  et  exspeetanti  mihi  sanctus  compresby- 
ter  noster  Comutus  Ulteras  pertulit  quas  misisti^  qum  me 
lceti/icarunt^  quia  memoriam  nostri  bonam  habere  digna" 
tus  eSy  qui  et  rruhi  paucis,  sermone  proprioUanctce  men- 
lis  tuoe^  de  his  qurn  pelieram,  in  transitu  significasti,  AU' 
quanla  autem  de  opusculis  sancti  compresbyteri  Hiero- 
nymi  adjunsistiy  utmeam  quwstionem  lectione  ejus  ope» 
ris  desanctis  Scripturis  expiere  possem.  Et  quia  dignatue 
es  id  pelere  a  nobis,  ut  quid  ^senserimus  de  ipns  qumtio- 
nibus,  per  lilteras  tuce  nncerissimm  charitati  innnuare» 
mus  ;  ad  ea  de  quibus  scripta  legi,  prout  inteilectus  ex^ 
guus  mecB  mediocritatis  sentire  potuit  aut  inteUigere^ 
infra  scripsi, 

2.  Ciim  Dei  omnipotentis  condiioris  totius  creaturag 
arbitrio  ei  potestate  cuncta  geranlur ;  vel  quw  (acta  sunt^ 
vel  quoe  etiam  futura  sunt^  sanctorum  Prophetarum  vo- 
cibus  cognoscuntwr,  qm  priusquam  fierent  ea  qwe  futura 
erant,  voluntate  divina  hominibus  sunt  locuti,  Vnde  satis 
ndmiratione  plenum  est  si  ea  Deus  qnce  prtedici  voluit ,  ad 
hominum  seneus  penilus  non  pesse  pervenire  constiluit, 
secundum  hoc  capitulum  quod  Dominus  beatis  Aposlolis 
locutus  eslf  dicens :  c  Nemo  potest  cognoscere  tempora^ 
qwB  Pater  posuit  in  sua  potestate,  i  Primum  quia  in 
antiquissimis  libris  Ecciesiarum  non  ita  icriptum  est, 
4  Nemo  potcst ;  i  sed  scriptum  est,  i  Non  est  vestrum 
nosse  tempora  vet  momenla ,  quai  Pater  posuit  in  sua 
potestale :  i  quce  ratio  sermonis  sequenti  verbo  recle 
eompletur ,  cum  didl^  c  Sed  eritis  mihi  testes  in  JerU" 
salem,  et  in  Judoea,  et  in  Samnria,  et  usque  ad  uitimum 
terroe  i  (Act,  i,  7,  8).  Non  ergo  Apostoios  testcs  con" 
summationis  mundi,  sed  nonunis  et  resurrectionis  sucb 
voiuit  intelUgi, 

5.  Nam  de  temporibus  cognescettdis  ipu  Dominus 
monet :  c  Quisnam  est  fideiis  servus  et  prudens ,  quem 

*Ad  eoidem  Gdd.  excepto  uno  sb.  et  insuper  ad  gg.  ca- 
stigilaest. 


(dS  Hieronymus,  iu  Dan.  c.  9. 


Alias70  :  ^oae  autem  iU8  erat,  nunc  148.  Scripti 
^ulo  post  siipenorein. 


CLASSIS  HL  90i 

constituit  Dominus  super  fandiiam  suam,  ut  det  iUis  d* 
6iim  tft  lempore?  Beatus  iiie  scrvusquem  vemens  Domi' 
nus  ejus  invenerit  m  facientenu  i  Famiiia  Christi  verho 
pradicaiionis  pascitur,  et  fiddis  famulus  invemtur^  qui 
in  lempore  exspectantibus  Dominum,  necessariam  escam 
credentibus  preestat.  Maius  enim  servus  sie  reprehendi' 
tur  :  c  Quod  st  dixeril  maius  servus^  Moram  facit  do^ 
minus  meus  venire ;  veniel  dominus  ejus  in  die  qua  ite- 
scit,  et  hora  qua  ignorat ;  i  el  reliqua,  Item  arguit  quara 
tempus  non  agnoscatur^  dicendo  :  c  Hypocritoe ,  faciem 
coeli  nostis  probare,  tempus  hoc  quare  non  agnoscitis  • 
(Luc.  XII,  42,  45, 45, 56)?  Item  Aposloius  *  i  In  novis- 
simisdiebus  instabunl  tempora  perieuiosa  i  (II  7tm.  iii, 
i):et  reiiqua,  Item  Apostoius :  i  De  tcmporibus autem 
et  momentis  non  necesse  habemus  vobis  scribere  :  vos 
enim  ipsi  diiigenler  scitis  quia  dies  Donuni,  sicul  fur  in 
nocte^  ita  veniet.  Cum  enim  dixeriul,  Pax  et  securitas  ; 
tunc  subilaneus  iliis  apparebit  interitus,  quomodo  dolo- 
res  parturieutis,  etnon  effugient  >  (IT/ieu.  v,  1-3).  Item 
Apostoius  :  c  Non  retinetis  memoria  quia  cum  essem 
apud  vos ,  hwc  dicebam  vobis  ?  Et  nune  quid  dcfineol, 
sciUst  ut  rcveltitur  in  suo  tempore*  Nam  mysterium  tm- 
quitatis  jam  operatw ;  tantum  qui  tenet ,  modo  teneat, 
donec  de  medio  fiat :  et  lunc  reveiabitur  iiie  iniquus^  quem 
Dominus  Jesus  interficiet  spiritu  oris  sui  >  (11  Theu,  iiy 
5-8 ).  Item  Dominus  in  Evangelio  increpat  Judmos : 
i  Et  tu,  «i  cognovisses  tempus  risitationis  tucB,  forsitan 
permansisses ;  nuncautem  abscondita  sunt  abocuiis  tuis  > 
{Lue.  XIX,  42).  Et  Dominus  sic  prcedieat  ad  Judeeos : 
i  Ponnitentiam  agite;  compiela  sunt  lempora  ^  credite 
Evangeiio  >  (Marc,  i,  15).  Et  ad  Judwos  quidem  recte 
completa  dicebat,  quia  eorum  tempora  post  ejus  proedi- 
calionem  et  triginta  et  quinque ,  vei  quadraginta  amos 
finita  sunt,  Et  in  Danieie :  c  Quoadusque  interfecta  est 
bestia,  et  perOt ,  et  corpus  ejus  datum  est  ut  combu» 
ralur;  et  reliquarum  Ifestittrum  regnum  Irattsiatum  est^ 
et  magnitudo  vitce  dala  est  eis  usque  ad  tempus  et  f«m- 
pus ;  I  quod  groece  dieitur,  lui  xf^jo»  xal  xai^C.  Et  tn- 
sequiiur :  i  Et  eece  cum  nubibus  coeii  qitasi  Fiiius  komi-^ 
nisveniens  >  (Dan.vii,  11-13).  Mysterium  bestioe  e  reii* 
quarum  bestiarum  translatione  inleiligentibus  ScnptU" 
ram  manifeslum  est* 

4.  Adventus  Domini  diiigendus  est  et  exspeetandus* 
Est  enitn  magna  beaUtudo  diiigcntibus  ejus  adventum^ 
sicut  tesHmonium  perhibet  beatusapostoiusPaulut:  c  Dfi 
coeterOfi^inquit^  irepontaestmihicoronajustiUas^  quam 
reddet  mUii  Dominus  justus  judex  in  iila  die  :  non  aii- 
tem  mihi  soium,  sed  et  iis  qm  diiigunl  adventum  Dond  ni  i 
(II  Ttm.  IV»  8).  Et  Dominus  inEvangelio :  c  7tf nc  justi 
fuigebuntsicut  sol  in  regno  patris  sm  >  (Matth.  xiiiy  45). 
Item  propheta  :  i  Eece  enim  tenebree  et  caiigo  operUnt 
terram  super  gentes  ;  in  te  vero  apparebit  Donunut^  et 
majestas  ejus  in  te  wdebiturt  (/lai.LX,^).  Itempr^ 
phela  :  c  Qui  vero  exspectant  Dondnum ,  exsuitabuMt 
cumvirtute;  produeent  pennas  sicut  aquiio!,  current  u 
non  laborabuntf  ambuiabuntet  non  esurientt(Id.  xl,31). 
Et  plurima  taiia ,  qute  ad  beatitudinem  eorum  pcrtinert^ 
qui  diiigunt  adventum  Dmnini,  inveniuntur, 

5.  Quod  ttutem  nemo  possit  mensuras  temporum  eol" 


963  S.  AUGUSTM  EPISCOPf 

Hgere^  mamfetium  est.  EvangelUm  quidem  didt ,  c  De 
die  ilUt  et  hora  nemo  icii :  >  ego  autem  i>ro  pouibilitate 
intellcctus  mei  dieo ,  neque  diem ,  neque  meneem  ^  neque 
OHimm  adventue  ipuus  sciri  posse ;  sed  signa  qum  mnt 
adventus  videndo  et  credendo,  et  exspectare  me  comenity 
et  credentibus  escam  hanc  retribuere,  ut  exspcetantes 
diUgant  adventum  ejui,  qui  dixit^  t  ilac  omitia  cum  rt- 
deritisj  scUote  quoniam  prope  esl  injanuis.  >  Signaergo 
evangeUca  et  prophetica  qua  in  nobis  completa  $uni,  ad^ 
ventum  Donuni  manifestant,  Nam  frustra  aut  qui  qnag' 
runt ,  ttut  qui  calumniantur  ,  dies  et  annos  in  compulo 
eomprehendere  qucarunt ,  cum  scriptum  iit ,  quia  c  m« 
abbreviati  fuissent  dies  illi,  non  fieret  sniva  omnii  caro : 
sed  propter  electos  breviabuntur  dies  f7/ti  {31att.  ixiv,36, 
55,  22).  Certum  est  tempus  carere  computo  ,  quodbre" 
viamlwn  est  a  Domtiio,  qui  iempora  constituit ;  appro^ 
pinquasse  aulem  adventum  ejus ,  cujus  signa  adventus 
aliqua  videmus  ex  Hs  quce  fncta  suni,  esse  compteta,  et 
Uerum  dicit :  «  //i«  autem  fieri  incipientibus,  resfHrobiiis 
et  tevabitis  eapita  vestra  ,  quoniam  appropinquabit  re- 
demplio  vestra,  t  Quw  'aulem  eigna  dixit  videndOf  mn- 
mfestum  est  in  Evangelio  sancti  Imco!  : «  El  Jerusalem 
calcabitur  a  gcntibus ,  donee  impleantur  tempora  gen^ 
fnim.  •  Hoe  factum  est^  et  fieri  nulU  dubium  est.  Et  in  • 
tequitur  :  t  Et  erunt  signa  in  soie ,  et  tuna ,  et  in  stellis, 
et  in  terra  pressura  gentium.  >  Ea  quce  patimur  confi'' 
ieri  et  peena  eompetlit,  st  forte  non  curet  voluntas :  nam 
in  uno  tempore  et  signa  in  cmlo,  et  pressuram  gentium 
in  terris  ab  hominibus  videri  et  sustineri  manifestum  est(a). 
Et  insequitur:  <  Arescentibus  hominibus  pra  timore,  ei 
exspectatione  quai  supervenient  nniverso  orbi,  >  Nullam 
fatriam ,  nutlum  tocum  nostris  temporibus  tion  affligf^ 
isut  humitiari  certum  esi^  sicui  dictum  esiy  <  proe  timore^ 
el  exipectatione  qwB  tupervemeni  univereo  orbi  >  ( Luc, 
XXI,  24-28)  :  et  omma  signa,  quee  tuperius  Evangetium 
iegentibus  manifestai^  ex  maxima  parte  compteta  sunt, 

6.  Quod  autem  dictum  est^tEt  pra:dieabitur  hoe 
Evangelium  in  universo  ntundo  ,  ei  tmc  veniei  finis  > 
^Matth,  XXIV ,  14) ;  primum  quod  ipsius  Dormni  repro- 
inissio  tatis  fuity  ut  ipsi  Apostoli  ejus  nominis  et  resur- 
recUonis  testes  fierent  m  Jerusatemy  et  in  Judm,  et  in 
Samaria,  et  usque  ad  extremum  terroe,  et  Apostolus  hae 
auctoritate  docet :  t  Sed  dico^  numquid  non  audiemnt  ? 
In  omnem  terram  exivit  sonus  earum ,  et  in  fines  orbis 
terrcB  verba  eorum  t  {Rom,  x,  18).  Item  :  c  Propterspem 
qum  reposita  est  vobis,  quam  ante  audistis  m  verbo  veri- 
latis  Evangetii ,  quod  advenit  in  vos «  stctU  et  in  omni 
munio  est  fructificans  et  crescens  >  {Coloss,  1,5,6).  Sed 
ab  Apostoiis  nuntiata  '  fides  in  gcntibus,  habuit  multos 
persecutores,  ut  retenta  tardius  invalescerei,  ut  ittud  fm- 
ptneiur^  c  Ante  hcec  omnia^  primum  in  vos  manus  im- 
mitteni  suas,  et  persequentur^  et  tradent  vos  in  synagO' 
gas  ei  in  cvstodias,  ducentes  ad  reges  et  ad  prcendes, 
propter  nomen  meum  i  {Luc.  xxi,  12) :  ut  illud  impte- 


M4 

retur  quod  scriptum  erat;  c  Et  velociter  reegdifieaberis  a 
qwbus  destmcta  es.  >  Nam  ex  quo  ciemeniiarimi  tn^- 
raiores  chrisiiani  Dei  votuntate  esae  ccepersmi ;  fun- 
quam  paulatim  fides,  eausa  persecuiionig  ,  erescehai  hs 
seecuio,  factis  regibus  Chrisiianis,  ubique  in  parw  tem- 
pore  Christi  Evangelium  penetravii. 

7.  Expositio  sane  beati  Dattieiis  de  ttebdomadibas, 
quam  vir  sanctus  compresbyter  noster  Hieronymus  ex- 
posuity  qualiter  dociores  Eceteuarum  tradidisseni,  iecte- 
rem  suspendit.  Nam  si  ipse  doetissimus  vhr  eompresbyter 
nosier  ait  periculosum  essede  magistrorum  Ecclenarum 
judicare  sententiis ,  et  alterum  prceferre  alteri  ;  quanto 
magis  hoc  lector  facere  non  potest^  quod  magisier  facere 
dubitavit!  Nos  autem  credimus  quod  Dormnus  mi: 
i  Quia  coslum  et  lerra  tranmni ;  ioia  auiem  unum^  vd 
unus  apcx  non  transiet  a  Lege,  donec  omnia  fiani  >  {Matth. 
T,  18).  Quomodo  ergo  mysterium  Hebdomadarum  dt 
imptetum  usque  ad  nativitaiem  et  pasdonem  ChrisH,  ad" 
miror ;  cum  illud  in  dimidio  hebdomadce  Propheta  /#- 
cutus  est^  dicendo  :  c  In  dimidio  hebdoinadee  toiletur  sa- 
crificium  meum,  et  supplicatio,  desolaiionum  interitts, 
ei  ad  sacrificium  abominaiio  >  {Dan,  ix,  27).  Hcec  ergo 
abominatio  sl  jam  completa  fuerai ,  quomodo  Dominus 
monet  et  dlcit :  <  Cum  videritis  abominationcm  desob- 
lionis,  quod  dictum  eU  per  Dimelem  propheiam,  stan- 
Um  in  loco  sancto  ,  qui  legit ,  intelligai  »  {Matth.  xiiv, 
15 )  ?  Ego  autem  ne  petitionis  Beatitudinis  tuce  con- 
temptor  essem,  hcec  quemadmodum  sensi^  scripsi  adtuam 
Charitatem.  Plenius  autem  dignare  nos  verbo  graiife  ium 
rescribendo  instruere  et  Iwtificare. 

EPISTOLA  CXCIX  *  (a). 

DE  PINE  SiECULl  (6). 

Augustinus  HesycluOy  commonstrans  quomodo  sint  intd- 
ligen^a  Scripturce  loca  quas  varie  loquuntur  de  fiue 
sceculi;  quodque  proestat  non  inquirere  iempus  adeett- 
tus  Christi,  sed  hoc  agcre  ut  unusquisque  ad  exdpiah 
dum  itlum  sit  paratus. 
Doniiuo  beatissiino,  el  veiierabiliter  suspiciendo  fnilR 
et  coepiscopo  IIesychio,  Augustlni;^,  in  Domiiio  sa- 
lulem. 

CAPUT  PRIMUM.—  1.  Accepi  liiteras  Veiicralionis 
tux,  quibus  vaidc  salubriter  exhortaris  ul  Salvaloris 
iiosiri  diligalur  et  desideretur  adventus.  Facis  hoc  ut 
servus  boiius  ejusdem  patrisfamUias,  avidus  lucroniiii 
Domiiii  tui ,  et  volens  babere  plurimos  socios  diie- 
ctionis  qua  ipse  prxcipue  et  perseveranler  accende- 
ris.  Intuentes  igitur  quod  commeinorasti  de  Apostolo, 
quia  Dominuin  dixit  redditururo  coronam  jusUiix» 
non  tantum  sibi ,  sed  et  omnibus  qui  diligunl  inani- 
fesutionem  ejus  (II  Tim.  iv,  8),  ita  recte  vivimus^  ei 
iii  boc  sxculo  unquam  peregrini  agimus^  cum  se  ui 
bac  dileciione  cor  nosirum  proficienter  exleiidit ;  sive 


*  Mss.  duo  vatic.  et  omnes  Gallic.  uqo  cxcepto,  imtiata. 

ia)  Resplcit  fortassis  ad  insigiiem  illum  solis  defectum, 
qtfcin  aiino  418,  dic  19  jidii  conligisse  produnt  Historici ; 
qucmque  « tanta  siccitas  secuta  est ,  uti  scribit  Philostor- 
«  j^ius,  ut  muUomm  homlnum  aliorumque  aoimalium  in- 
c  suetam  ubique  morlcm  iofcrrct.» 


*  Hanc  emendavuiHis  ad  a.  bg.  bl.  c.  oc.  d).  H,  g.  os.  gt. 
j.  n.  r.  s.  sb.  vc.  duos  bu.  duos  c.  duus  t.  quatuor  v.  Aia. 
Bad.  Er.  Lov. 


(a)  Alias  80  :  quae  autem  199  erat,  nunc  202.  Scripta  i  ost 
supenorem,  an.  419. 

{b)  Cum  lii)rum  ederet  vicesiinum  de  Civitate  Dei,  cap. 
5,  memioit  epistolae  liujus,  « qiiam  rescripsi»  inquit.  ad 

<  heatae  meniorise  vinim  iiesvchiuin  Salonitanae  urbis  epi- 

<  scopumi  cujus  epistoise  tiiiuus  esi,  de  Fiae  ssecuii.« 


905  EPISTOLARUM 

citius  sive  lardius  veniat  quain  pulatur,  cujus  maiii- 
festatio  (Ideli  chariiate  diligitur,  et  pio  desideraiur 
affecm.  Servus  quippe  ille  qui  dicit ,  Maram  facit  do^ 
minui  meui ;  et  perculit  conservos  suos,  manducat  et 
bibit  cum  ebriosis  (Lue.  xii ,  45),  noii  ulique  diligil 
manifesuiionem  ejus.  Ex  moribus  enim  apparet  ani- 
mus  ejus;  quos  mores»  licel  breviier,  ideo  magister 
bonus  curavil  exprimere,  id  est  superbiam  atque  luiu- 
riam  ,  ne  quod  dicebat ,  Moram  facil  dominu*  meui , 
desiderio  domini  sui  dicere  crederelur,  quo  ardebai 
ille  qui  dicebal :  Siiivil  anima  mea  ad  Dewn  vivum  : 
quando  veniam,  et  apparebo  ante  faciem  Dei  {PtaL  xu , 
3)?  Dicendo  eiiiiii,  quando  veniam?  nioras  se  pcrpeli 
molesle  ferebal ;  quia  eiiam  quod  tempure  accelera- 
tur,  desiderio  lurdum  videlur.  Quomodo  autein  tardus 
est  ejus  advcnlus ,  vel  quomodo  longe  fulurus  est, 
cum  ipsi  Aposioli,  tcmpore  quo  adhuc  erant  in  cariie, 
dixcriut,  Novissima  hora  est  (1  Joan.  ii,  18)  ?  qiiamvis 
a  Domino  audierint ,  Non  est  vestrum  uire  lempora. 
lioc  ergo  ncscicbant  quod  nescimiis  cl  nos  (quantum 
ad  me  atlinel  dico,  ei  eos  qui  hoc  mecuiii  nesciunl) ; 
ettamen  quibus  dictum  est,  Non  esl  vestrum  sdra 
tempora,  quw  paler  posuit  in  sua  potestate  {Act,  i,  7), 
diligebanl  ejus  nianifestationem  ,  et  dabant  conservis 
suis  in  tempore  cibaria ,  ncc  perculiebant  cos  domi« 
nando  eis,  nec  iuxuriabantur  cum  amatoribus  mundi, 
dicentes,  Moram  facit  Dominus  meus, 

2.  Alia  est  ergo  ignorantia  tcmporum ,  alia  labes 
morum  amorquc  viliorum.  Nam  ct  apostolus  Pauius 
quando  dicebat,  Non  cUo  moveamini  mente^  nequs  iiT' 
reamini ,  sive  per  verbum  sive  per  epistolam ,  tanquam 
per  nos  missam ,  quasi  instet  dies  Domini  (11  Thessn  ii , 
t) ;  nolebat  ulique  ut  credcrent  eis  qui  jani  propin- 
quare  Domiiii  arbitrabanlur  advenlum  :  nec  tamen 
volebat  ut,  tanquam  servus  ille»  dicerent,  Moram 
facit  Dominus  meus  venire ,  et  traderent  se  superbiae 
liixiirixque  perdendos ;  sed  sic  eos  iiolebat  de  pro- 
pinquanie  die  novissimo  falsts  auscuUare  rumoribus, 
ut  tamen  vellet  eos  paralos  adventum  Domini  sui , 
lumbis  accinclis  et  lucernis  ardoniibus  oppcriri  {Luc. 
XII ,  55,  56) :  quibus  dicil ,  Vos  aulem^  fralres^  non 
cstis  in  tenebris ,  ut  vos  dies  ille  tanqur.m  fur  compre- 
liendat,  Omnes  enim  vos  filii  lucis  estis  et  filii  diei ;  non 
sumus  noctis  neque  tenebrarum  (I  Thess.  v,  4,  5).  Ille 
aulem  qui  sic  dicit,  Moram  facit  Dominus  meus  venirCf 
ut  perciitiat  conservos  suos,  et  epuletur  cum  ebriosis, 
non  est  Hlius  lucis,  sed  tenebrarum ;  et  ideo  enm  tan- 
qiinm  fur  dies  ille  comprehendet :  quod  uiiiisquisque 
dcbet  etiam  de  die  hujus  vilae  su%  novissimo  forini- 
dnre.  lu  quo  enim  qiiemquc  invencrlt  snus  novlssimus 
dies^  in  huc  eum  comprehcndet  niundl  novisslmus 
dies ;  quoniain  qualis  in  die  islo  quisque  moritur,  talis 
in  die  illojudicabilur. 

3.  Ad  hoc  pcrtiiiet  quod  in  Evangelio  secundum 
Marcuni  ita  scriptum  est :  Vigilate  ergo,  quia  nescitis 
quando  dominus  domus  veniat ;  sero,  an  media  nocte^ 
an  galli  cantu^  an  mane,  ne  eum  venerit  repente^  inM- 
niat  vos  dormientes,  Quod  autem  vobis  dico^  omnibusdico, 
Vigitaie  {Marc,  xni,  55, 57).  Quibus  enim  omnibus  diLit, 

Sargt.  AuauiT.  11. 


CLASSIS  UL  906 

nisi  electls  et  dileclis  suis  ad  corpus  ejus  pertinentibus, 
quod  est  Ecciesia?  Non  solum  ergo  illis  dixit,  quibui 
tunc  audientibus  loquebatur;  sed  eliam  illis  qui  fue- 
runl  posl  illos  ante  nos,  et  ad  nos  ipsos,  et  qai  erunl 
post  nos  usque  ad  ejus  novissimum  adventum.  Num- 
quid  autem  omnes  itiventurus  esl  dies  iUe  in  hac  vitaj 
aut  quisquam  diclurus  esi  quod  ad  defunclos  etiam 
perlineat  quod  ait,  Vigilate^  ne  cum  repente  venerit , 
inveniai  vos  dormientes?  Gur  ilaque  oinnibus  dicit, 
qiiod  ad  eos  solos  perlineat  qui  tutic  erunt ,  nisi  quia 
eo  niodo  ad  omnes  perlinet,  quomodo  dixi?  Tunc 
enim  unicuique  venict  dies  illo ,  cutn  vencrit  ei  dies 
ui  tali^  hinc  exeiil ,  qualis  juJicandus  est  illo  die.  Ac 
pcr  hoc  vigilare  dcbct  oiniiis  chrislianus,  ne  inipara- 
tuin  invcniat  eum  Domini  advcnlus.  Imparatum  aulcm 
invcnicl  ille  dies,  quem  imparatum  invencrit  sux  vitae 
hujus  uliimus  dies.  Cerleenim  hoc  saltcm  nianifestu:n 
erat  Apostolis ,  non  eorum  tcmporibus ,  cum  hic  in 
carne  viverent,  Dominum  esse  venluruin  :  et  tainen 
quis  dubitet  eos  prxcipue  vigilasse  ct  servasso  qnod 
oauiibus  dixit,  ne  imparatosrepeiilevcniensinveniret? 

CArUT  II.  —  4.  Nondum  sane  inlelligo  quonani 
roodo  accipi  debeat  quod  scripsit  Sauctiias  tua,  pio- 
pterea  dixisse  Domiuum  Apostolis,  Non  est  vesirum 
nosse  tempora  vei  momenta,  quae  Pater  posuit  in  sua 
po<«s/a/e ;  quoniam  secutus  adjunxit,  Sed  eritis  milti 
testes  in  Jerusalem,  et  in  Judcea,  et  in  Samaria,  et  usqui 
ad  ultimum  terrce  {Act,  i,  7,  8).  Quem  Scripturx»  sen- 
sum  sic  exponis ,  ut  dicas  :  Non  ergo  Apostolot  teslei 
comummationii  mundi^  sed  nominis  et  resurreciionis  sum 
voluit  intelligL  Non  quidem  ille  ait,  Non  est  vestruiu 
prxdicare  tempora ;  sed,  Non  est  veslrum  nosse :  Teruni 
si  ita  vis  inlclligi  quod  ait,  Non  est  vestrum  scire,  ac  si 
diccret ,  Non  est  Tcslrum  scientes  facere,  id  est , 
non  est  vcslrum  hoc  docere;  quis  nostrum  docere 
audeal ,  vel  se  scire  prxsumat  quod  Deus  ille  magisier 
ncc  eos  discipulos  docuit,  a  quibus  prxscnlibus  inter- 
rogatus  cst  pr.rsens,  ncc  illi  tam  sancii  magnique  do- 
ctores  Ecclcsiain  docere  potueruiit? 

5.  An  respondcbitur,  han;  non  docuisse  Apostolos, 
sed  Prophetas  ?  Hoc  enim  aisti ,  et  verum  est ,  quod 
ea  qua:  futura  sunt^  sanelorum  Prophetnrum  vocibui 
cognoscuntur ;  qm  priusquam  fierent^  inquis,  ea  qum  fu 
tura  erant ,  voluntate  divina  hominibus  sunt  locuti,  Sed 
si  venratio  tua  satis  admiratione  plenum  esse  dicit,  st  ea 
Deus  quee  prcedici  voluit^  ad  hominum  sensus  penitus  noft 
posse  pervenire  constituit ;  quanto  majore  adniirationf 
plen:imcsl,si  ea  quxPropbel»  hominibus sunt  loculij 
hxcApostolivel  scire  sunl  prohibiti  vel  doccre!  Quc~ 
modo  autem  Prophelse  isla,  de  quibus  agiiur,  tempora 
docentes ,  non  intelligerentur  ab  Apostolis ,  si  intclll- 
guntur  a  nobis?  aut  si  eos  Apostoli  inteilexerunt,  istam 
mensuram  temporis  prophetantes;  quomodo  non  do- 
cerent  quod  inlcllexerunt,  quando  per  eorum  prsco- 
nium  et  ipsi  Prophetx  innotescebant,  qui  eos  suis  Li- 
bris  ista  dticuerunt?  £t  ideo  per  quas  Litteras  et 
ipsi  didiceiant,  per  easdem  poterant  alii  quoque  ir. 
his  gentibus  disccrc ,  in  quibus  Apostoli  auctoritaiero 
proi»heticam  commcndabant.  Cur  ergo  eis  diotum  est| 

fVingt-neufJ 


Non  eH  veitrHiu  sciie,  vcl  si  ila  iiilcHigcndum  cst. 
Non  est  vcslrum  docere  tempora ,  qua  Pater  potuit  in 
$ua  pofM/afo  ;quando(iuidem6iceadocebanl,cum  hi  in 
quonim  Lilteris  discerentur,  per  illos  inhotescebant? 
Unde  credibilius  est ,  non  l>eum  noluisse  sciri  quod 
voluit  *  praedicari  •  scd  uoluisse  pnedicari  quod  vide- 
bat  non  utilitcr  sciri. 

6.  Cw  ergOj  inqiiis,  de  temporibut  cognoseendis  ipu 
Dominui  monet^  ubi  dicit :  i  Qmsnam  est  fidetis  sertms 
et  prudens^  quem  eonstituit  dominus  super  familiam 
euam,  ut  det  iUis  cibum  in  temporef  i  ctc.  Imo  vcro 
uionct,  non  ut  bonus  servus  cognoscat  (emporum  fi- 
ncm;scdut  omni  temimre  in  opere  bono  vigilet, 
quia  nescit  tcmporum  riiicm.  Non  monet  ut  tempora, 
quse  Pater  posuit  in  siia  potcsiatc ,  assequamur  super 
Apostolos;  sed  monet  ut  quoniam  nescimus  quando 
tcniat  Doiniitus,  in  cordis  pncparalione  iniitcmur 
Apostolos  :  unde  jam  supra  salis  loculus  sum.  Arguit 
aulcm  Jndoeos  quare  lcmpus  non  cognoscant,  dicens, 
hxjpoerito!^  faeiem  cceli  potestis  probare^  clc.  (Luc, 
XII,  k%  56) ;  quoniam  illud  tempus  non  agnoscel)ant 
quod  jam  volebat  agnosci,  id  est  primi  advenlus  sui , 
quo  in  eiun  credereiil  qui  allcrum  ejus  advcnlum  vel- 
lent  exspectare  vigilanles ,  quandocumque  futurus 
cssct.  Qui  enim  adveiitiim  Domini  non  cognoverit  pri- 
miim,  prxparare  Re  noii  potcrit  ad  secuiidum,  cre- 
dendo  in  eum  fidelitcrque  vigilando,  ne  illum  lanquam 
fur  in  tenebris  comprehcndat ,  sivc  tardius  venerit , 
sive  citius  quam  speralur. 

GAP13T  III. —  7.  Dicit  etiam,  sicutadmoncs,  apo- 
siolus  Paulus,  In  novismiis  temporibus  instabunt  tem" 
porapericulosa,  etreliqua  (II  Tim,  ui,  1).  Sed  numquid 
ideo  docet  tempora,  qux  Patcr  posuit  in  sua  pote- 
state?  aulideoquisquamuovitquara  longa  vcl  brevia 
sint  eadem  ipsa,  qux  fatendum  esl  essc  novissima? 
Cogilare  qiiippe  debemus  quam  olim  dictuni  sil,  Ft- 
lioli,  novissima  hora  est{\Joan.  ii,  18). 

8.  Rursiis  eumdem  apostolum  dixisso  commemo- 
ras :  De  temporibus  autem  ei  momeulis  non  necesse  ha- 
bemus  scribere  vobis :  vos  enim  ipsi  diligenter  scitis  quia 
dies  Domini  ncut  fur  in  nocte^  ita  veniet ;  et  eum  dixe^ 
rint,  Vax  el  securiias^  tunc  subitanens  ilUs  apparebit 
inleritus,  quoniodo  dolores  parturienlisy  et  non  efugient 
(I  Tiiess,  V,  i  3).  Et  hic  non  dixil  post  qunnium  tein- 
poris  Itoc  futurum  sit,  scdquomodo  fuiurum  sit;  id 
est,  non  quanta  erit  xtatisbrevilas  vd  prolixitas,  scd 
quantumlibct  intcrvallum  sitspatiumqiie  tcmporis,  non 
tamen  eis  lioc  veuiet  malum  novissimum,  nisi  cum 
dixerint,  Pax  et  securitas,  Quibus  verbis  videtur  Apo- 
Btolus  hiijus  novissimi  diei  vel  spcm  vel  timorem  ab 
hoc  nostro  tempore  removisse  :  non  enim  vidcmus 
ipsos  anuitorcs  bujus  s^uli,  quibus  subitancus  appa- 
rebit  intcritus,  jani  dicere,  Pax  et  securitas. 

9.  Quid  ergo  scire  sufOciat,  satis  ipse  demonstrat 
Apostoluf,  dicendo,  De  temporibus  et  mmnentis  non  opus 
habemus  vobis  scribere;  vel  sicut  alii  codiccs  habent, 
Non  opus  Itabetis  vobis  scribi,  Nec  secutus  adjunxit, 

'  Ijot.,  quod  noluU  pradicari.  sed  mclins  aliquoi  Mas.»!»- 
lut. 


S.  AUGUSTINI  EPISGOPI  M 

Tos  enim  ipsi  diligenter  scilis  qiiaiiiuin  lemporit  re- 
stet;  sed  ait,  Vos  emm  ipsi  diiigenier  eei^^  quiakm 
Domini  neut  fur  in  nocte,  Ha  veniet,  IIoc  txp^  wm 
opus  est,  Qt  curcnt  filii  lucis  esse  el  parato  oorde  vi- 
gilare,  qui  nolunt  ab  Qla  hora  sicui  a  noclumo  fare 
comprehendi.  Namsiadcavenduin  hoc  roalum,  idebl, 
ne  hora  Doinini  tanquam  fur  invenial  im|Kiratum,  ofni 
cssct  nosse  temporum  spatia,  non  dicerei  Apostda 
non  opus  esse  ut  hoc  scriherei,  sed  hoc  potluseisesst 
scribendum  tanquam  doctor  providentissimus  jodict- 
rct.  Nunc  autein  nec  ilUs  hoc  opus  csse  monstravit, 
quibus  sufficiebat  ut  scirent  iniparaiis  atquc  dormioh 
tibus  horain  Domini  sicut  furcm  esse  vcnturam,  atqos 
hoc  scicndo  essent  ipsi  vigilanter  paraii  posi  quaoia- 
libet  teinpora  veniret;  et  suum  scrvavii  modum,tt 
licei  a()ostolus,  non  lamen  pra»unierei  alios  doceie 
quod  Apostolis  Domlnum  dixisse  cognoveral,  iVos  ot 
veslrum  scire» 

iO.  Punis  etiam  quod  idcm  ipse  dixii  apestolu: 
Non  retinetis  memoria  quia  eum  esaem  apud  vof,  te 
dicebam  vobis?  El  nune  quid  detineai^  ecitis^  ulrereUtv 
in  suo  tempore,  Nam  mysteriumjam  operalur  imqmtS' 
tis ;  tantum  qui  tenet^  modo  teneat,  donec  de  medio  fuL 
et  tune  revelabitur  ille  iniquus^  quem  Dominus  JetusiM- 
terpciet  spirilu  oris  sm  (II  Thess.  ii,  5-8.  Vid.  Lib.flb 
de  Civitate  Dei^  c.  19).  Qux  verba  .npostollca  ulinaa 
non  tantummodo  ponerc,  verum  ciinm  cxponere  di- 
gnareris :  ila  sane  obscura  sunt  ct  niystice  dicta,  ut  ta- 
n:en  apparcateum  nihildc  statutis  dixisse  iemporiboi^ 
nullumque  eorum  intervallum  spatiumque  aperoisie. 
Ail  enim,  ut  reveletur  in  suo  tempore  :  nec  dixit  post 
quantum  temporis  hoc  fisturum  sit.  Deinde  subjuoxit, 
Jam  enim  mysterium  operatur  iniqmtatis.  Hoc  iniqnita- 
tis  mysterium  quomodolibet  intelligatur  quid  sit,  ab 
alio  sic,  ab  alio  aulem  sic ;  quamdiu  tamcn  operetur, 
occultum  cst.  Neque  id  expressit  Aposiolus  lanqaan 
liomo  cx  eorum  numero  quibus  dictum  esi,  Nou  ta 
vestrum  seire  tetnporo  :quamvisenimnondum  intereos 
cral,  quando  eis  hoc  dictum  est ;  ad  eorum  iaroen  col- 
lcgiiim  aiquc  socictatem  ciiam  Ipsum  uon  ambiguBOi 
pcrtiiicrc. 

II.  licm  qiiod  scquilur,  Tantum  qm  modo  ienet^  te» 
neut^  donec  de  medio  fiat :  et  tune  revelabitur  ille  tii»- 
quus^  quem  Dominus  Jesus  inlerficiet  spiriiu  oris  t», 
docet  nos  Antichristum  manifestum  futuniro  :  stqoi- 
dem  ipsum  videturaliquanio  evidentiori  significationo 
tetigisse  inlerlicicndum  spirilu  oris  Domlni  Jesu  Chri» 
sti;  sed  post  quantum  temporis  istud  erit,  nec  sallem 
obscure  locutus  est.  Quisnam  sit  cnim  qus  modo  tenet, 
vel  quid  teneai,  vel  quid  sibi  velit  quod  aii,  de  medie 
fiat,  potest  quisque  se  coarctare  ut  Intelligat,  vel  ali- 
quatenus  suspicetur,  quoniam  quoquo  modo  scripfom 
legit :  qiiamdiu  autcm  teneat^  et  posl  quanta  tcmponm 
spatia  de  medio  fiat,  hic  omnino  tacetur. 

GAPUT  IV.  — 12.  Jtem  Dominus,  inquis,  tn  Evoh 
gdio  increpat  Judmos,  dicens : «  Et  tu^  ss  eogncmsses 
lempus  vintationis  tua,  forsitan  permansisses ;  mmc  «h 
tem  abscondita  tunl  de  oeuUt  tuit  >  (Liic.  xix,  42).  Sed 
boc  ad  teinpus  pruni  advcntus  Domliii  portincf.  noa 


009  EPISTOLARUM 

sccundi,  de  quo  nunc  quxsiio  est.  Dc  sccundaquippe 
advcnlu  8U0  diiil,  Non  eti  vettrum  scire  tempora^  non 
dc  prinio :  dc  illo  enim  ab  co  quxsierunt  Discipuli 
qnein  sperabant»  non  dc  isto  qucm  jam  videbant.  Si 
eiiim  primam  ejusadvcnlum  Judxi  cognovissent,  iiun- 
qwam  Dominum  glorix  cnicinxissent  (I  Cor,  n,  8);  ct 
idco  non  cvcrti,  scd  pcnnancrc  poluissent.  Jamvero 
quod  ait  ad  cos,  Pmtientiam  aglte;  compleia  guntlcm- 
pora,  credite^  Evamjelio  {Marc,  i,  15),  ctiam  ipse  fir- 
masli  de  iis  lemporibus  dictum  esse  Jud.'corum»  quae 
conlinuo  post  paucos  annos  fucraiit  trnnsitura,  ct  iiunc 
novimus  jam  essc  transacla,  cversa  scilicct  civitate  in 
qiia  regnum  eorumrueratconstilulum. 

13.  Proindc  quod  cx  Daniclc  dc  interrccta  beslia 
posuit  Vcncrabilitas  tua,  ct  dc  rcliquarum  bcsliarum 
rcgno,  ct  inter  bxc  dc  filio  hominis  venienlccum  nu- 
bibus  coeli,  manifestum  csse  dixisti  inlelligentibus 
Scripturam.  Sed  si  dignalus  fucris  exponerc  quomodo 
ista  pcrtineant  ad  cognoscendum  tcmporis  sp:«tium 
posi  quod  crit  Salvatoris  adveiilus,  ita  ui  invciiianlur 
siiie  ulla  ambigiiitate  manifcsta ;  fatebor  etinm  ipse 
ciim  magna  aclioiie  graiiaruro,  illud  quod  ait  Douii- 
niis,  Non  ett  vetlrum  icire  tempora,  tantiimmodo  Apo- 
stolis  cssc  dictum,  non  poslcris  corum,  qui  ca  rucraiii 
cognituri. 

CAPUT  V.  —  14.  Diligcn.lus  crgo  cst,  et  cxsp.c- 
clandus  Doniini,  sicul  saiicle  borlnris,  advcntiis;  mn- 
giiainque  dicis  cssc  beaiitudinem  diligeniibus  cjiis  ad- 
ventum,  ct  adhibes  Apostoli  tcsliinoiiium,  cujus  verba 
sic  ponis :  De  cmtero  reponla  ett  nuhi  eorona  justitioi, 
quam  reddct  mihi  Dominui  justus  judex  in  itla  die :  non 
tolum  aulem  nii/it,  tedit^  qui  diligunt  adventum  Do- 
mini  ( W  Tim  iv,  8).  Tunc  enim,  sicul  ex  Evangclio 
cumincinoras,  Justi  fulgebunt  ncut  sol  in  regno  Patris 
sui  (Matth-  xiii,  43) :  ctquod  propbeti  dicit,  Ecceenim 
caligo  et  tenebrm  operient  terram  tuper  genlet ;  in  te  vcro 
appareJfit  Dominut^  et  majettat  ejut  in  te  videbitur  (isat. 
LX,  2) :  ilem  quod  scriptum  csl,  Qm  vero  extpectant 
Dcminum,  extultabunt  cum  virtute ;  producenl  pennat 
ticut  aquiltB^  currcnt  et  non  laborabmit^  ambulabunt  et 
•lon  eturienl  (Id.  xl,  31). 

15.  lloc  plane  piissime  et  Terissime  dicis,  com- 
mcndans  corum  bcatiludinem,  qui  diligunt  adventum 
Domini.  Scd  ct  illi  quibus  dicebat  Apostolus,  Noncito 
moveamini  mcnte^  quasi  instet  diet  Domini^  diligcbant 
utique  advcnium  Domini :  nec  eos  hoc  dioens  Doclor 
Gcntium  ab  illa  dileclioiie  frangebat,  qua  ulinflamma'» 
rentur  volebat;  ct  ideo  nolebat  ul  credercnt  eis  a  qui- 
bus  audiebant  instarc  dicm  Domini,  ne  fortc  cum  traiis- 
issct  tcropus  quo  eum  crediderant  esse  venturum,  et 
vcnisse  non  cerncrent,  ctiam  cxtera  failaciter  sibi 
promiiti  arbilrantes,  el  de  ipsa  mercede  fidei  dcspe- 
rarciit.  Non  ergo  ille  diligit  adventum  Domini,  qiii 
cum  asscrit  propinquarc,  aut  ille  qui  asscrit  non  pro- 
pinquare;  scd  ille  potius  qui  eum,  sive  prope  sivo 
longc  sit,  sinceritate  fidel,  firmiiale  spei,  ardorc  cba- 
ritatis  exi^pcctat.  Nam  si  tanto  magis  diligitur  Domi- 

>  Edd.,  credUe  Evangetk.  At  Mss.  habcnt,  tn  Evangetio^ 
iuxu  graecum  pmeune  en  td  Exmgelib, 


GLASSIS  111.  910 

nus,  quanto  magis  crcditur  ct  pncdicatur  Citius  esse 
vcnturus;  magis  eum  diligebant  qui  ejiis  advenlum 
jam  instare  diccbant,  quam  hi  quos  Apostolus  eis  cre- 
dcrc  prohil)cbat,  vel  ipse  Apostolus  qui  hoc  utique  non 
credebat. 

CAPUT  VI. —  16.  Si  autem  onerosa  non  est  infir- 
miias  mca  Sanctitali  tu»,  pcto  apcrlius  non  graveris 
expoiierc  quomodo  dixeris  neminem  possc  iemporum 
menturat  coUigere;  ne  forie  ct  hoc  mihi  videaturquod 
etiam  Charitati  tux,  et  frustra  quilibct  nostrum  in- 
strui  cxspectet  ab  allcro.  Ciim  hoc  cnim  dixisses, 
dciiide  subdidisti  ct  nisti  :  Evangelium  quidem  dicit^ 
1  De  die  et  hora  nemo  tcit  i  (Matth,  xxiv,  36) :  ego  aii- 
tem^  inquis,  pro  potsibilitate  intetlectut  nmdico^  neque 
mentem  neque  annum  adventut  iptiut  tciri  potte.  Ita 
cniiu  hoc  vtdctur  sonarc,  tanquam  non  possit  sciri 
qiio  anno  ventoriis  sit,  sed  possit  sciri  qiia  hebdomade 
annorum,  vel  qiia  dccade ;  tanqiiam  dici  possit  atque 
dcfiniri  intra  illos  vel  illos  septem  annos,  aut  intra  il- 
los  vcl  illos  dcccm  annos.  Quod  si  ne  hoc  quidem 
coinprchcndi  potcst,  quai^o  ulrum  sic  snltem  possil 
definiri  tcnipus  adventus  ejus,  ut  eum  vcnturum  esse 
dicnmiis  iiilra  istos,  verbi  gratia,  quinquaginta  vel 
ceiiliim  nnnos,  vel  qiiotlibct  seu  majoris  numcri  scu 
niinoris  nniiorum,  scd  iii  quo  eorum,  nos  ignorarc. 
IIoc  si  jam  comprehendisti,  multum  cst  quod  compre- 
licndere  poluisti.  Idipsiim  est  autem  quod  rogo  iit 
nobis  bcnignus  imperlias ,  ndhibcns  idonea  docu- 
mcnla  quibus  id  potucris  indagnrc :  si  autem  neqiie 
boc  tc  comprehcndisse  prxsumis,  hoc  seutisquod  ego. 

17.  Novissima  enim  esse  ista  tempora,  multis  re- 
rum  signls  apparcntibus,  quae  Dominnm  praDdixisse 
lcgimus,  omnes  qui  ea  crcdimus,  cemimus.  Sed  et 
mille  annorum  tcmpus,  si  eorum  finis  esset  saeculi 
finis,  possct  universuro  dici  novissimum  tempus,  vel 
ciiam  novissimus  dies,  qiiia  scriplum  cst,  MUle  anni 
ante  ocutos  tuot,  tanquam  diet  unut  (Ptal.  lxxxix,  4) ; 
ut  quidquid  per  eosdcm  inille  annos  gercretur,  novis- 
simo  tcmporc  vcl  novissimodic  dicereturgeri.  Ilenim 
cnim  dico,  quod  in  hac  causa  sacpc  dicendum  est  : 
consideremus  ante  qunm  miiltos  annos  dixcrit  beatus 
Joannes  evangelista,  Novitnma  twra  esi,  NHm  si  lunc 
csscmiis,  hoc  audiio,  quando  crederemus  tol  annos 
postea  transituros,  ac  non  potius,  ipso  adhuc  Joanne 
incorporeconstituto,  Dominum  sperarcmus  esse  ven- 
turum  ?  Neque  cnim  dixit,  Novissimum  tempus  esi, 
aut  novissimus  annus,  aut  mensis,  aut  dies ;  sed,  No^ 
viuima  hora  est :  et  ccce  ista  hora  qiiain  longa  est !  nec 
tamcn  est  ille  mcntitus  :  sed  utiqiie  uitclligcndus  esl 
horam  pro  tcmpore  |K>suisse.  Qtiod  noimiilli  sic  acci- 
piunt,  ut  scx  aiinorum  inillia  Gonsiituant  velut  unuro 
dicm,eumquc  in  partes  velut  horas  duodccim  partian- 
tur,  ut  sic  quingentos  annos  postrcmos  hora  videatur 
halx^rc  postrcma :  in  quibus  annis  jaro  Joanncs,  in- 
i|uiuni,  loqucbaiur,  qiuindo  novisslroam  boram  esse 
dicebat. 

18.  Sed  aliud  est  qosso  aliquid,  aliud  suspicari. 
Cur  cnim  non  potius.si  sex  annoniro  roillla  dcpuian- 
dus  est  nnus  dies,  non  duodecima,  scd  viccsima  quaria 


)tl  &  AUGUSTINI 

parg  ejus  ana  hora  esl,  i<l  est,  non  qtiingenii,  ted  di^ 
centi  quioqulgintQ  anni^Totus  enim  dies,  iotus  cir- 
cuinitriS  solis  verius  nuncupotur,  non  ab  Oriente 
vsquc  in  Occidentem,  scd  ab  Oricntc  osfiuo  in  Orien- 
lem,  undc  toto  die  pcracto,  id  cst  viginti  ct  qoatuor 
lioris,  rursu<(  exoriiur :  ac  per  hoc  hora  ista  novissuna, 
ex  quo  tempore  id  locutus  est  Joannes,  anie  ferme 
septuaginta  annos,  ut  miniroum,  ]am  rcpcritur  esse 
iransacla,  et  nondum  Tcnii  terminus  sxculi.  Iluc  ac* 
cedit,quia  inst>ccla  diligenter  ecclfsiastica  historiai 
reperitur  Joannes  aposlolus  longe  anlc  fuisse  dcfun- 
ctus,  quam  quinque  niillia  quingcnli  anui  a  gencris 
humani  eiordin  complorcntur.  Nondum  erat  iiaquc 
hora  novissimn,  si  sev  milliuni  anuorum  pars  duodc- 
cima,  id  cst  quingenli  anni,  vciut  unius  horx  spalium 
deputatar.  Pcrro  si  sccundum  Scripturas  unum  dicm 
miiie  annos  esse  ponamus,  mulio  magis  olim  iransiii 
iam  longae  diei  hora  novissima ;  non  dico  si  vicesima 
qiiarta  pars  ejus,  qui  sunl  anni  paulo  amplius  quadra* 
gint),  scd  si  duodcciuia  dcputetur,  quse  illos  annos 
duplos  habet.  Unde  convcnienlius  ille  apostolus  cre- 
ditur  horam  posuissc  pro  tcmpore;  qux  horn  quam 
longa  sit,  ignoramuK,  quia  non  est  nostrum  scirc  lem- 
pora,  quae  Palcr  posuit  in  sua  potcstate :  quamvis 
eam  novissimam  esse  noverimus,  multo  magis  uiique 
nos,  quam  qui  fuerunt  au:e  nos,  ex  quo  cssc  vcl  dici 
ceepii  hora  novissima. 

GAPUT  VII.  —  i9.  Quod  autem  idco  vidctur  Ye- 
neraiioni  luae  compreliendt  non  posse  tcmporum  mcn- 
siiras,  ut  definiatur  quo  anno  fulurus  est  finis,  qwa 
s<*cundum  promissiimcm  Domini  hrcviabuntur  dics 
illi,  pronsus  non  inleiiigo.  Si  cuini  sic  breviabuntur,  ui 
fiaiii  ex  pluribus  pauciores ;  qunero  secundum  quam 
vcritatem  futuri  erant  plures,  nisi  breviarenlur  ?  llcl)- 
domades  enim  sancti  Daniclis  non  .id  primum  Domini 
adventum,  sicul  pluribus  visuin  cst,  sed  ad  secunduro 
polius  cxistiroas  pcrtiuerc.  Itanc  ergo  breviabuntury 
ut  vel  una  in  cis  hebdomada  minus  fuiura  sit,  ei  falsa 
erit  proplietia,  qux  tanta  dtligcntia  numcrum  luibdo- 
madaruixi  dcfinire  curavit,  ut  quiddam  diceret  eiiam 
dimidio  hebdomadis  impleiidum  ?  Miror  si  per  pro* 
phetiam  Ghrisli  destruitiir  propheiia  DaBielis.  Dcinde 
quale  esi  ut  putemus  ignornsse  Danielem,  vel  potius 
angelum,  a  quo  ista  dicchat  hreviaturum  Dominum 
dics  ilios,  et  errasse  ut  hoc  diceret ;  vel  scissc  qui- 
dem,  sed  ei  quem  docebat  fuisse  mcniiium  ?  Quod  si 
absurdumest,  curnon  potius  credimus  sccundum  id 
qnod  breviaturus  est  Dominus  dies  illos,  Utt  hel)do- 
madas  prophotMSse  Dnnielem?  si  tamcn  ad  secundum 
Domini  advcnlum  (qiiod  ncscio  qucmadmodum  possii 
osiondi),  illo  nuincrus  rcfcrtur  annorum. 

20.  Pi»sirenio,  mullo  ccrtios  Fecuriu^tjiie  dlcitiir 
Doinini  adventuiu  intra  septuaginin,  .nut,  iit  pluri- 
miiin,  intra  ceutum  aniios  futurum,  si  hebdom.ides 
istacipsum  pKenuntiant.Annienim  qiiadringenti  nonn- 
ginta  suni  in  hebdomadibus  septuaginla  :  a  nativitate 
auicni  Dcroini  hodie  computantur  anni  ferme  qua- 
dringenti  vlgiiiti ;  a  resurreciioneautero  vel  ascensione 
cju»;  '«nDi  plus  minus  trocenti  nonaginta.  Ac  per  hoc. 


EPISGOPI  III 

si  CK  quo  naius  esi  oompuietiir,  seplingiiiU  ami  tfA- 
qui;  sl  ex  qvo  passus  esl,  circiier  ceniwi  rtniaMit : 
inira  quos  Danielis  omnes  hebdonuides,  si  de  ■•fii- 
simo  ejus  advenlu  prophclat»  sunt,  impldNiDlar.Qii 
crgo  dicit,  Intra  toi  annos  eril,  Cune  falsnmdidta 
ultra  crit :  scd  quia  breviabuntnr,  paneiores  poien« 
esse,  non  plurcs.  Rccte  itaque  diciiur,  Intra  hos  oit, 
quoiiiam  quaniniiilibei  brevieniur,  vemm  eritzipn 
nanique  breviatio  si  eo  modo  iiHelligenda  est  at  pn* 
ciorcs  fiant,  nlira  eos  diem  I>orotni  venire  ikmi  patiiir, 
sod  magis  magisque  intra  eos  quanio  fuerint  laucto- 
res.  Non  igitur  ista  breviatio  (urbat  compatatorai 
qui  eo  modo  dcfiiiicrit,  ui  dicat  intra  tot  annosdiea 
Domini  esse  venturum ;  sed  adjuvat  potios,  quoobii 
quanto  magis  ad  paucitatem  redigeninr  dies,  nati 
magis  erit  intra,  ct  ullra  essc  non  poierit :  atiiK 
ideoverum  crit  quod  ita  definitur,  ut  dicaior,  htn 
tot  nnnos  erit,  qunmvis  iiesci»lur  qoo  tnno  futi- 
runi  sit. 

21.  Proinde  tola  qua>6iioesl  uiniin  Dnnielis  ii«M«> 
mades  primo  advcntu  Doniini  implcke  sint,  an  fioeo 
sxculi  prophelaverint,  an  ad  ulnimqoe  pertineaiL 
Ncque  eniro  qui  etiaro  hoc  saperent,  defoeruni  di- 
cenles,  teropore  primi  adventus  Clirisii  esse  coinpi^ 
tas,  ct  indc  usque  ad  fincm  sxculi  totidem  rorsmesse 
complendas.  Equidem  video  qiiia  si  primus  eas  noi 
complevii  adventus,  necessc  cst  ut  secundus  casconh 
pleat ;  quoniam  prophetia  illa  non  potesi  esse  Ciisa : 
quae  si  tempore  prirol  adventus  iinpleta  est,  non  ofit 
inleliigi  quod  ctiaro  de  fiiie  saeculi  implebitur.  Ae  per 
huc  inccrturo  cst,  etiarosi  verum  esi ;  neque  nepit-  \ 
duro  quidero,  sed  neque  praesumenduro  esi  id  futat 
nim.  Relinquitur  itaque,  ut  qui  Tult  cogerc  i^a 
prophciiam  crcdi  soMSuIi  fine  complendam,  cootendat 
quniitum  potest,  et  ostendat  si  potesi»  primo  advenli 
Domini  non  fuisse  completam,  contni  ioi  exposiiores 
divinorum  eloquioruroy  qui  h  'nc  non  solum  eonipula* 
iione  lemporuro,  vcrum  etinro  rebus  ipsls  complcisfli 
fuisse  demonstrant,  maxiroc  quod  ibi  scriptom  est, 
Et  tmgelHr  Sanctu$  tanctorum :  vel  propler  quod  ii 
eadcro  prophetia  hebrxi  codices  expressius  liabefir, 
Occidelur  ChristuSf  et  non  erit  eju$  {Dan*  iz,  S4. 2(>^ 
id  e^t,  non  erit  ejus  civitatis ;  quoniam  sic  alieuatm 
est  a  Judxis,  qui  euro  propterea  Salvatorem  re- 
deroptoreroque  sunro  non  esse  crcdiderunl,  quia  occi- 
dcre  potuenint.  Ncque  eniin  in  fine  sxculi  uiigeodiK 
aut  occidendus  est  Ghristus,  ut  ista  propheiia  Daiiie- 
lis  tunc  exspecteiur  iiiiplenda ,  quac  nondum  credator 
impleta. 

GAPUT  VIII.  —  22.  Qiiod  auteni  de  signis  evanse- 
licis  el  prophctieis,  qiiae  fieri  ccmimus,  propinquora 
Domiiii  ndvcnium  sperare  dcbeamus,  quis  n(*gai?  qiKr 
tidie  qiiippc  niagis  mngisquefit  proxlmus.  Sodquantd 
intervallo  propinquet,  lH)C,dictum  esi,  iMii  e$i  9e$tnm 
$cire,  Vide  quando  dixii  Apostolus,  Nune  emm  pn» 
jHor  e$t  no$tra  so/tcs,  ^tiam  eum  eredidimut.  Nox  prtf' 
ce$$itf  die$  autem  apffropinquamt  {Rom.  xta^  II,  12}: 
et  ecce  quot  anni  iransieruni  l  nec  tamen  quod  dixil 
falsum  est.  Quanto  mag:is  nuac  aiqeudnui  est  propit- 


•15  EPISTOLARUM 

i|iiare  I>oiiiini  adventuin;  qiuindo  tanius  cst  ad  finem 
laclus  accesfius !  Aposiolus  cerle,  Sptn/ta,  iiiquit,  mo' 
nifesie  dieii  quia  iu  noviwim  iempoiibus  recedent  qui- 
ilam  a  fide  (ITtm.  iv,  1).  Nondmn  utique  erant 
eadem  tempora,  luereticorum  scilicet  et  lalium, 
quales  eodem  sermone  dcscribit ;  sed  jam  venerunt : 
ac  per  lioc  in  novissimis  tcmporibus  videmur  ctiam 
per  ipsos  de  fine  sxculi  commoneri.  Itemque  alibi  di- 
cens,  Hoe  autem  sdtotef  quoniam  in  novissimis  diebus 
instabunt  tempora  sasva,  vcl,  sicut  alii  codices  habcnt, 
periculosa :  deinde  qualia  futura  sinl  exprimeiis,  Erunt 
enim  honuneSt  iiiquit,  seipsos  amantes,  atnatores  pecU" 
nuB,  etatif  superbi^  blasphemi,  parentibus  non  obedien" 
teSf  ingratif  scelesli,  irretigiosi,  sine  affectione^  delractO' 
tcs,  ineonlinenteSf  immites,  sine  benignitale^  prodilnres^ 
procaeeSf  ceecati^  voluptatum  amatores  magis  quam  Dei^ 
habentes  speciem  pietalis^  virlulem  autem  ejns  abnegan- 
tes*  Mirum  si  tales  homines  aliquando  derucrunt.  De- 
nique  quia  et  tunc  erant,  adjungit  ac  dicit,  Et  hos  de- 
otla.  Ex  his  enim  sunt  qui  penetrant  domos,  Non  ait, 
Penetrabunt,  tanquam  et  bic  futurum  prxnunlians, 
sicut  supra  dixerat,  Instabunt  tempora  periculosa ;  sed 
ait,  Penetrant  domos^  et  captivas  ducunt  mulierculas 
(II  Tim.  in,  1-6):  non  ait,  Duccnt,  vel,  ducturi  suiit; 
scd,  jam  ducunt. 

23.  Ncc  putandus  est  hoc  loco,  pro  lemporis  futuri 
verbis,  pncsentis  tcmporis  verba  posuisse ;  quaiido- 
quidem  illos  ab  co  cui  scribit,  evilari  admoncbat.  Nec 
lamen  frustradixit,  Innonssimis  diebus  instabunt  tem- 
pora  pmcu/osa;  ct  hinc  ea  periculosa  futura  demca- 
strans  tales  homines  fuluros  essc  pncdixil,  nisi  quia 
lanto  plurcs  erunt,  magisqiie  ubuiidubiiiil,  qiii^nto 
inagis  propiiiqualur  ad  fiiiein.  Vidcinus  ei^o  talcs 
nunc  abund;|fe.  Scd  qiiid,  si  abundantiores  erunt  post 
iios,  et  omnino  abundaiiiissiini  qiiando  jam  jainqiic 
ipse  finis  inslabit,  qui  qiiamdiu  aberit  ignoralur?  No- 
vissimi  quippe  dies  dicti  suiit,  et  in  ipsis  primis  Apo- 
siolorum  diebus ,  cum  Doniini  in  ccelum  recens  essct 
ascensus,  quando  die  Pcntccosles  misit  promissum 
Spiritum  sanctuni,  et  quidam  slupebant  adinirantos 
eos  qui  linguis  quas  non  didicerant,  loqiiebantur,  qui- 
dam  vcro  irridcntcs,  musto  plenos  csse  dicel)aiit.  Quo. 
die  Petrus  loquens  ad  illos  qiii  de  hac  rc  vnric  movc- 
bantur :  Non  enim  sicut^  inquit,  suspicaminif  cbriisunt 
ff/i,  cum  sit  hora  did  tertia,  Sed  attendite  quoniam  hoc 
est  quod  dictum  est  per  prophetam^  Erii  in  novissimis 
diebus,  dicit  DominuSt  effundam  de  Spiriiu  meo  snper 
omnem  carnem^  cic.  (\ct,  ii,  1,  17). 

24.  Jam  tuiic  crgo  crant  dics  novissimi ;  quanlo 
magis  nunc,  etiamsi  taiitum  dicrum  remansit  usque 
in  finem,  quantum  ad  hunc  dicin  a  Domini  asccnsioiie 
transactum  est,  vcl  aliquid  sive  miiius  restct  sive  am- 
plius?  quod  profecto  ncsciinus,  quia  non  est  nostrum 
scire  tempora  vcl  momcnla,  quae  Patcr  posuil  in  siia 
potestate  :  ciim  taincn  sciamus,  in  novissimis  tempo- 
ribus,  in  novissimis  diebus,  in  novlssima  hora  nos 
agcrc,  sicut  Apostoli ;  sed  multo  magis  qui  fuet  unt 
post  illos  ante  iios,  et  multo  magls  nos,  et  magis  qnam 
aus  qul  crunt  post  nos,  doiiec  ad  iUos  vcniatur  qui 


CL.VSblS  in. 


9U 


eruiil,  si  dici  poiest,  novissimoruin  novissimi,  ati|iie 
ad  ipsum  omnino  novissimuin,  qucm  vult  intelilgi 
Doiiiinus,  ubi  diciu  Et  resusciiabo  eum  in  novissimo 
die  {Joan.  vi,  40)  :  qiii  quain  loiigc  absity  compre- 
hciidi  iioii  potesl. 

C.VPUT  IX.  —  2.^.  Signa  qiias  iii  Evangelio  futura 
pr:i'dicta  suiit,  sicut  commeinorat  Sanctitas  tua,  se- 
cuniiuiii  Lucam  {Luc,  xxi,  7-35),  eadcm  sunt  secun- 
diiiii  Mallhceuni  (  Matth,  xxiv,  1  4i ),  et  secutidiiin 
Hareum  {Marc,  xiii).  Ili  enim  ires  iiarrant  qua:  dixc- 
rit  Dominus,  cum  inlcrrogaius  csset  a  discipulls  suis, 
quando  futura  cssent  quu:  de  templi  cversione  prae- 
dixerat,  ct  quod  signum  essi^t  adventus  ejiis,  et  C0!i- 
summalionis  scrcuru  Non  enim  discrcpmt  rebus,  sl 
alius  alii{uid  dicit  quod  aliiis  tacet,  aut  alio  modo  di- 
cit :  m.igis  aiiicin  coUala  inviccin  juvaiit,  ut  legeniis 
intellectus  regaliir.  Scd  de  oinnibus  disputarc  nuuc 
longuni  est.  liiterrogaiilibiis  eniin  Doininusea  resprm- 
dit,  qux  jam  cx  illo  teinpore  fuerant  sccutura,  sivc  de 
excidio  Jcrusalem,  undc  orta  est  ipsiiis  intcrrogalionia 
occasio;  sive  de  advon'u  suoper  Ecclesiam,  in  qtia 
iisquc  ad  linciii  veiiiiH^  non  ccssat :  in  siiis  enim  ve- 
niens  agnosciiur,  duin  cjiis  (|Uotidie  ineinbra  nasciin- 
lur ;  de  quo  adveiitii  ait,  Amodo  videbitis  Filium  ho^ 
minis  venieniem  in  nubibus  {Malth.  xxvi,  04) ;  dc  quibu& 
nubibus  dtctuni  esl  pcr  proplictam,  Mandabo  nti- 
bibus  meis  ne  pluant  super  eam  {  Isai,  v ,  G )  :  sive 
de  ipso  fiiie,  ui  quo  apparebit  vivos  jiidicalurus  ct 
mortuos. 

26.  Cum  iiaque  signa  dicai,  (ju.c  ad  iila  Iria  pcrli- 
Kcnt,  id  est,  ad  cxridium  iilius  civiiatis ;  ad  adveiitiun 
cjus  in  corporc  suo,  quod  cst  Eccle!»ia ;  ad  advcntuin 
ejus  in  capile  Ecelt^i;r,  qiiod  est  ipse  :  quod  eorum 
signortim  ad  qiiod  horum  trium  refercndum  sit,  dili- 
gcnii  Gonsidcratioiie  ccrnendum  est,  nc  forle  qiiod 
pcriiticl  ad  cversionem  Jcriisalcm,  ad  fiiicm  sa*culi 
refcrcndiim  pulctiiiis ;  aut  c  contrnrio  quod  ad  fincui 
s;rciili  iterlinel,  nfnrtnemiis  ad  civitatis  illius  excidiuni 
pertinere;  nut  qitod  pertinet  ad  ejiis  advcntiim  iii 
corporc  suo,  quod  cst  Ecclcsia,  dicamus  pertinere  ad 
ejus  advoiuum  iiovissiinnm  in  cor]>ore  siio,  qnod  est 
caput  Eccksix;  aiit  ruri^us  qiiod  poiiinet  ad  advcn- 
tum  ejus  novissimutn  per  seipsiiin,  ad  euin  |)crtinerc 
assevercmus  adveiitum  qui  Cbt  pcr  Ecclcsiam.  Iii  qui- 
bus  omnibus  sunt  quxdain  nianifesin,  quxdam  vcro 
sic  obscura,  ut  vel  laboriosum  sit  ea  dijudicare,  vel 
temerarium,  quatndiu  non  intelliguiitur,.<lcbisaliquid 
definlre. 

27.  Qiiis  enim  non  videat  ad  illam  clvitalem  pcrli- 
nere  quod  diclum  cst,  Cum  autem  videritis  cireumdari 
ab  exercitu  JerusaUm^  tunc  scitote  quia  appropinquavH 
detolatio  ejus  {Lue,  xzi,  20)?  Item  quis  non  videat  ad 
adveiitum  Domini  novissimiim  pertinere  quod  didum 
csl,  Cum  videritit  hcee  fieri,  scitote  quoniam  prope  est 
regnum  Dd?  Illud  autem  qood  dictum  est,  Vm  prce- 
gnantibus  el  nutrientibus  in  ittis  diebus,  Orate  autem  ui 
non  fiat  fuga  vestra  9neme  vel  sabbato,  Erit  enim  tuni 
tributaiio  magna^  qualis  non  fuit  ab  initio  munJ^  nequt 
fiet ;  sic  est  positumsecundum  Maithxum,  ci  «ccuQduiii 


m 


S.  AUGUSTIKI  EPISCOPI 


III 


Maicnin,  ul  incertiim  sil  ulrum  Je  excidio  iinus  clvi- 
tttis,  an  de  sxculi  fine  inlelligi  dcbcat.  Sic  enim  hoc 
Ipium  legitur  apud  !ilarcum,  Vir  aulem  prtetptantibui 
a  nulnentihui  in  Uli»  diebui,  Oraie  ut  Meme  non  fiant. 
Enmt  enhn  diet  Uli  tribulationii  tales,  quales  non  fue- 
runt  ab  inilio  ereaturai  quam  condidit  Deue,  uequeuunc, 
neque  fimU,  Et  nisi  breviatset  Dominut  dies  illos,  non 
fuissei  taha  omnis  caro  :  sed  propter  elutos^  quos  ele- 
git,  breviavit  dies.  Non  dissimililer  ot  Matth.Tiis.  Iloc 
autcm  Lucas  it:i  posuil,  ul  appnrcal  nd  illius  civitatis 
excldium  pertinere^  nam  sic  apud  eum  legtiur  :  Vas 
autem  pnegnantibus  et  nutrientibus  in  iilis  diebus.  Erit 
enim  pretsura  magna  super  terram,  et  ira  populo  huic ; 
et  cadent  in  ore  gladii,  et  captivi  ducentur  in  omnes  gen- 
tet ;  ei  Jerutalem  calcabituragentibus,  donec  impleantur 
tempora  nationum, 

28.  Unde  autem  ad  hoc  ventum  csl,  Matihxiis  ita 
scribit :  Cum  ergo  videritit  abominationem  desolalionis, 
quce  dicla  est  a  Daniele  prophela^  tlantem  in  loco  sancto, 
qui  tegit,  intelligat :  tunc  qui  in  Judasa  suut,  fugiant  in 
montes;  et  qui  in  tecto,  non  descendat  toltere  aliquid  de 
domo  sua ;  et  qui  in  agro,  non  revertatur  tollere  tunicam 
tuam.  Ya  autem  preegnantibus  et  nutrientibus  in  ilKt 
diebut,  elc.  Marcus  vcro  iln  :  Cumantem  videritis  abo^ 
minationem  desolationis  stantem  ubi  non  di  bel,  qui  legit, 
inteltigal  :  tuncqui  in  Judaa  sunt^  fuginnt  in  montes; 
et  qm  super  tectum^  ne  descendat  in  domum,  ncc  intro- 
eat  ul  totlat  quid  de  domo  sua ;  et  qui  in  agro  erit,  non 
revertatur  retro  loUere  vestimentum  suum.    Vcb  autem 
preegnandbus  et  nutrientibus  in  illis  dlcbus,  et  rcliqua. 
Lucas  vero  ut  ostendcrct  tunc  faclam  fuissc  abonniia- 
tioncm  desolationis,  qux  a  Daniclc  pncdicta  csf, 
quando  expiignata  cst  Jenisalcm,  Ii.tc  codcm  loco 
Domini  verba  commemorat :  Cum  autem  videritis  cir- 
eumdari  ab  exerdtu  Jerutalemj  tunc  tcitote  quia  appro- 
pinquavit  desolatio  ejus.  Apparct  itaque  tunc  ibipositam 
desol.-ilionis  abominationcm,  de  qua  duo  illi  evangc- 
listae  loculi  sunt.  Deniqueetiam  istcsimiliier  scquitur: 
Tunc  qui  in  Judoea  sunt,  fugiant  in  montes.  El  pro  co 
qiiod  dixeriint  illl,  et  qui  snper  teclum,  ne  descendat  in 
domum,  nec  introeat  ut  toUat  quid  de  domo  ;  isle  dixit, 
et  qui  in  medio  ejus  sunt,  discedant :  ut  ostcnderctur 
illis  verbis  apud  alios  cvangclistas  positis,  festinaiio- 
nem  fugae  fuisse  prrcceptam.  Et  pro  eo  quod  illi  po- 
sueruiit,  et  qui  in  agro  erit,  non  revertatur  retro  toUcre 
vestimentum  suum;  ni)crlius  isle  ait,  et  qui  in  regioni- 
bus,  non  intrent  in  eam ;  quia  dies  uUionis  hi  sunt,  ut 
impleantur  omnia  quoe  scripta  tunt.  Deindc  similitcr 
etiam  iste  sequitur,  ut  prorsus  manifcStuni  sit  dc  hac 
re  ipsa  omnluin  triiini  esse  hunc  Evangclii  lociim, 
Vo!  autem  pra^gnantibut  et  nutrientibus  in  itlis  diebus, 
et  c;rtera  ad  hoc  pcrtinentia,  qux  jam-commemoravi 
superius. 

49.  Lucas  crgo  patcfeclt  quod  ossc  posse  inccr- 
tum.  iion  ad  saiculi  finem,  sed  ad  cxpugnationem  Je- 
rusaicni  pertlnere  id  quod  dictum  est  de  aboniinatione 
dosolati^is,  et  quod  dictuin  est  de  dicruin  breviatione 
propter  clectos;  quia  etsi  ea  ipse  non  dixit,  dixit  la- 
mcn  apcftijs  cxtera  c|e  hoc  Ipso,  quo  et  ista  pcrti- 


ncre  monstravit  Non  enim  debemus  aiDbigere,  qoando 
eversa  est  Jcrusalem,  foisse  in  illo  populo  dedM 
Dei,  qui  ex  circumcisione  crediderant,  ehre  fuerant 
crcdituri,  elccti  ante  constitntionem  mandi,  proptsr 
quos  breviarentur  dies  illi»  ut  tolerabilia  mala  flerent. 
Nam  quidam  convcnientius  intcllcxlsse  mihividenUir, 
innla  ipsa  sigiiificala  nomiiie  dierum  ,  slcuC  dicti  «mt 
dics  niali  in  aliis  divinx  Scriptune  locis(£pAes.  v,  10): 
iicquc  enini  dics  ipsi  mali  sunt,  sed  ea  quse  fiunt  in 
cis.  Ipsa  ergo  dicta  sunt  brcviari,  ui  Deo  donanle  lo- 
lcrantiam  minus  sentireniur,  ac  sic  quae  magna  essent 
brevia  fiercnt. 

30.  Scd  sive  isto  modo  iiitelllgenda  sil  dienim  illa 
brcviatio,  sive  quod  ad  paucitatem  redige^ntur,  sire 
quod  cursu  solis  celcriore  brcviarentur ;  non  enim 
desunt  qui  et  hoc  existiment,  Ita  seilicet  dlctos  br^ 
viores  dies  futuros,  sicutfuii  longior  dicSy  orante  Jeso 
Nave  (Josue  x,  12-14)  :  tamen  Lucas  eYangelisla  et 
hanc  dicrum  brcviationem,  ct  abominationem  deso- 
lalioiiis,  quae  duo  ipsc  iion  dixit,  scd  Hatth.Tus  Mar- 
cusque  dixcrunt,  ad  eversionem  Jerusalem  docuit 
periinerc,  alia  cum  eis  dicens  apcriius  de  hac  eadem 
re,  qux  illi  posucrunt  obscurius.  Nam  Josephiis  qui 
Judaicam  scripsit  historiam,  lalia  mala  dicii  illi  po- 
pulo  tunc  accidisse,  ut  vix  credihilia  videantur  :  unde 
noii  iininerito  dictum  csl,  talcm  iribulationcni  ncc 
fuisse  a  crcalur;c  iiiitio,  nec  futuraui.  Scd  eisi  tcin- 
poro  Anticlirisli  talis  aut  inajor  forsitan  erii,  iiitelli- 
gcndum  est  de  illo  popiilo  dictum  ,  qiidd  ei  tilis 
ampliiis  futiira  iioii  erit  :  si  cnim  Aniichristum 
illi  primitus  ct  prajcipue  rcccpturi  suni,  facfurus 
csl  tiiiic  idcm  popiilus  iribulationcin  poiius  qu:un  pas- 
surus. 

31.  Non  csi  ergo  cur  piitemus  Hcbdomadas  pro- 
phclx   Daniclis,  vcl  proplcr  dicrum  breviationeoi 
fuisse  turbatas,  vcl  illo  jain  tempore  iion  fuisse  coiii- 
pletas,  scd  in  fine  sxculi  esse  complendas.  Non  enim 
ante  passionem  Domini  implctc  sunt,  Quod  qiii  pu- 
tant,  rcctissimc  tua  scnlcntia  refelUinlur,  qiia  dixisti: 
Ilopc  ergo  abominatio  si  jam  compteta  fuerat,  quomodo 
Dominus  mouet  et  dicit,  <  Cum  videritis  abominationem 
desolatlonis,  quod  dictum  cst  per  Danietem  prophciam, 
stantem  in  toco  sancto,  quilegU,  inteUigati  (Matth.  xxiv, 
15)  ?  Ilis  vcrbis  Bcaiitudinis  iux  iHimciito  corrigcndi 
suiit,  qui  dicunt  cam,  cum  ho^c  Dominus  Io<]ucrotur, 
vel  nnte   passioncm  rcsurrcclionomque   cjus  fuissc 
coniplolatn.  Qni  aulcm  dicuiit,  siciil  apprtis^^iine  ctiam 
Lucas  cvangclista  leslalur,  luuc  fuissc  faclaiu,  qiiando 
eversa  cst  Jcrtisalcm,  quid  eis  respondcatur,  vidcrc 
debcnt  qui  in  finc  sxculi  vcl  circa  fiiicm  existiniant 
bxc  futura  ;  quanquam  ipsa  desolationis  abomiiiatio 
proptcr  obscurilatem  dicti  non  uno  modo  ab  omnibui 
potucrit  intciiigi. 

32.  Et  quod  dictum  est,  Qui  est  in  tecto^  non  de- 
scendat  toUere  atiquid  de  domo  sua  ;  et  qui  in  agro,  non 
revertalur  toUere  tunicam  suam  ;  potesi  congruenlius 
intelligi  spirituallter,  quod  in  tribulationibus  omiiibus 
est  cavendiim,  ne  quisque  devictus  ad  camalem  vitam 
de  spirituali  sublimitate  desccndat,  aut  qiii  pmfcceral 


917 


EPISTOL.\RUII  GLASSIS  III. 


m^ 


iB  sintcriora  se  extendens,  defldendo  In  poslftrtora 
respicial.  Qood  si  in  omni  tribulatione»  quanlo  magu 
u  ilia  caYendam  pnccipt  debuit,  quaetaiis  fiiuira  prao- 
dicu  est  illi  civiuti,  quaiis  non  fuit  ab  iiiitio,  ncque 
fii^;  et  8i  in  ista,  quanto  mngis  in  illa,  qux  noTissima 
fulura  ost  orbi  terra,  id  cst  Ecclesia;  tolo  orbe  diffu- 
»» I  Nam  ct  ipsc  Lucas,  non  quidcm  qiiando  a  disci- 
piilis  suis  de  advenlu  suo  [W>minus  inlcrrogatus  est » 
ubi  hoc  Matthxus  commcmoravit  ct  Marcus,  sed  alio 
loco  ubi  Pharis.Ti  quaesienmt  ab  illo  quando  veniei 
regnum  Dci,  tale  aliquid  euni  dixisse  narravit :  In  illa, 
inquil,  hora,  qui  fuerit  m  lecto,  el  vaia  ejui  in  domOy 
ne  de$eendal  tollere  Ula ;  et  qui  in  agro,  simiUter  non 
redeat  retro  {Lue.  xvn,  20-31). 

3i3.  Scd  nunc  propter  computaiionem  temporum 
de  Danielis  llebdomadibus  agitur,  quas  si  circa  tem- 
pora  primi  advcnlus  Domiiii  completx  noii  sunt,  at- 
que  in  flnc  complendic  sunt,  Apostolos  hoc  ignorasse, 
vel  scisse  quidem,  sed  doccre  prohibitos  fuisse  quis 
crcdai?  Quanqiiam  si  hoc  ita  est,  uliliter  nesciunt 
gcnles  quod  Dominus  docerc  pruhibuit  eos  quos  gen- 
tlum  voluit  essc  doctores.  Si  auteni  jnm  coinplelae 
su  it,  qiiia  jam  est  unclus  S:mclus  sanctorum ,  Jam 
oocisus  esi  Clirislus,  iit  non  esset  civitatis  ejus,  jam 
de  templo  illo  sublatum  cst  sacrificium,  sublala  cst 
unciio,  mcrito  Aposlolis  dc  flne  quxrcntibus  respoii- 
sum  est,  Non  eit  veitrum  icire  tempora,  quce  Pater  in 
iua  poteiUOe  poiuit ;  quoniam  tempora  quas  pcr  Da- 
nielis  propheliam  scire-poieranl,  non  ad  flnem  sxculi, 
de  quo  quxsicrant,  pertincbant. 

GAPUT  X.  — >  34.  Signa  vcro  dc  codIo  ct  tcrra  , 
numquid  majora  nos  vidimus,  quain  qui  fucrunl  ante 
no8?  Nonne  si  gentium  legalur  hisloria,  tanta  mira 
rcperiuntur  cxtitissc  dc  ccclo  lcrraque,  ut  aliqua  eliam 
non  credanlur  ?  Sed,  ul  mulla  omittam  quse  persequi 
lon^um  est,  duos  solcs  qiiando  nos  vidimus  ?  quos 
visos  lilteris  mandavcruiil  qui  tunc  fucrunt,  anlcquam 
Dominus  venisset  in  carnc.  Quando  nos  vidimus  so« 
lcm  sic  obscuratum,  qucmadmoduin  obscuratus  est, 
cum  Limien  mundi  pcnderct  in  iigno  ?  nisi  rorle  de- 
fccliis  solis  et  lunae,  qoos  consueveruni  computaiores 
sidcnim  annotare  nt(|ue  prouliccre,  iiitcr  ca^lostia 
prodigia  numerabiinus,  qtiia  lunatn  sa.*pius  iii  stia  pio- 
niludine,  solem  vero  rariiis,  scd  tamcn  vidiiniis  in 
fliie  lunae  secunduin  corum  computum  derecissc.  Non 
erat  talis  solis  ille  dercclus,  quando  cnicifixus  esl 
Ghristus,  et  ideo  vcre  mirabilis  erat  et  proiligiosus. 
Pascha  quippe  fiicral  Judxorum,  quod  noniiisi  iiiJun» 
plciiitudinc  ccleliralur  :  ^*ciindum  aslrologorum  au- 
tcin  numcros  certum  csl  solem,  quaiido  luna  plcoa 
est,  non  posse  dcficcre,  scd  quando  flnis  est  lunoe ; 
non  quidem  scmper,  sed  aliter  nunquam,  ctim  secun- 
diim  illos  numcros  dcflcil.  Quid  ergo  lale  unquaiq 
quisquam  meminit  appariiisse  dc  coilo,  cx  quo  Do- 
niinus  illa  prxdixit,  quale  apparuil  tiuando  passiis 
esl?  Quare  si  apparcbiinl  elium  talia,  si  non  spirittia* 
liter  potius  inlclligeiida  sunl,  Itmc  apparcbunt,  qiiando 
fliiis  sic  appropinqiiabil  ul  dcbcani  apparcrc. 

^.  Bcllis  autcm  pcr  diversa  intcrvalla  temporuni 


et  locorum  quando  non  terra  conlrita  esl?  Nam,  ui 
nimis  antiqua  pncteream,  sub  imperatore  Gallieno , 
cum  Romanas  provincias  barbaries  usqueqaaqne  per- 
yaderet,  quam  mullos  fralres  nostros  qui  tunc  erani 
in  carne,  putlf^iyropinquum  flnem  credere  potuisse, 
quoniam  longe  post  ascensionem  Domini  ractum  esl  l' 
ac  pcr  boc  cliam  ista  qualia  fuliira  sinl,  cum  ruerit 
omnino  fliiis  proximus,  ignoramus;  si  lamen  haH:  non 
ila  praedicla  sunt,  ul  in  Ecclesia  potius  intclligi  de- 
beanl.  Dua;  quippe  genles  stiiil,  et  dtio  rcgna  ;  ununi 
scilicei  Chrisii,  alierum  diaboli,  de  quibus  dici  potuit, 
Exturget  gem  tuper  gentem^  et  regnum  super  regnum  : 
quod  non  desinil  fieri,  cx  quo  dictom  est«  Agite  pce- 
nitentiam;  appropinquavit  emm  regnum  caelorum  {Malth. 
III,  2).  Qiiod  vidc  quando  diclum  est,  el  ex  illo  quot 
anni  transierunt;  cl  lamen  verissime  dictum  est.  No« 
viftsimis  enim  diebus  Dominus  pcr  virginem  venil : 
ncc  diccrclur  isla  hora  novissima,  nisi  regno  appro- 
pinquanle  coelorum,  per  qunm  totain  horam  fiiint  qtjuo 
Dominus  propinquantc  siio  regno  fuliira  pnedixit : 
scd  hxc  bora  quanto  spalio  protendatur,  si  Apostolis 
dictum  est,  Non  at  veetrum  icire;  qiianlo  magis  qui- 
libel  homo,  qimlis  ego  stim ,  modum  suum  dcbot  agno- 
scere,ne  plussapiat  qtiam  oportelsnpcrc  (Rom,  xii,3). 

CAPUT  XI.  —  36.  Sed  confiteri  noi^  inquls,  posna 
noslra  compellit  adcsse  jam  finem,  dum  implctur  quod 
prtenuntiatum  at :  i  krescenlibui  honunibus  prce  timore 
et  exspectatione  qwB  supervement  univeno  orbi  i .  NuUam, 
fnqtiis,  patriam,  nuilum  loeum  noitrii  temporibui  non 
affligi  aut  tributari  certnmeit;  iicut  dictum  est,  f  Pra 
tuHQre,  et  exspeclationequoesupervenientuniverio  orbi,  i 
Si  ergo  ista  mala  qiia;  nunc  palilur  gcniis  htimanum , 
cerla  sunt  indicia  j  nn  DonilRtiin  csso  vcnttirtiui,  qtiid 
est  (|tio«i  ait  Apostolus,  Ciim  dixerint,  Pax  et  iecuritai 
(I  Theii,  T,  3)?  Cum  enim  dixissel  Evnngelium  , 
arescentibui  hominibui  prm  timore  et  exipectatione ; 
continuo  siibjunxil,  Nam  virtutei  coslorum  movebuntur: 
et  tunc  videbunt  Fitium  hominii  venientem  in  nube  cum^ 
poteitate  magna  et  majeitate, 

37.  Vidcamus  itaque  nc  rorle  melius  intelligntii^ 
non  ca  modo  impleri  qux  proMlicla  siint  illis  verbis». 
scd  luiic  poiius  esse  ventura,  qiiando  sic  eril  iribula- 
tio  univcrso  orbi ;  ut  ad  Ecclesiain  pcrtincat  quae 
universo  orbe  tribulabitiir,  iion  ad  eos  qui  Iribubbunt 
eam.  \[m  enim  diciuri  sunt,  Pax  et  iccuritai ;  ut  re- 
pentinus  illis  supcrvcniat  intcrilus,  el  cos  advenlus 
Domiui  sicut  fur  In  nocle  cotnprcheiitlat ;  quando  e 
cnntrario  gaudcbunl,  el  exsullabuni  quidiligunl  ma- 
lufestalioiiem  Doinini.  Nunc  autem  ista  mala,  quT. 
t:)nquam  stimma  cl  extrcma  crcdtinlur,  nlriqtie  gcnii 
el  ulriqiie  rcgno,  ct  Cbristi  scilicct,  cl  diaboli,  vido- 
mus  essc  communia  :  parilcr  quippe  his  ct  boni  affli* 
guntur  et  mali ;  nec  est  qui  dicat,  Pa$  et  ieenritai » 
ubicumqiiccontinguni,  vclmciuittir  ne  conlingant.ln- 
terquaetamcnmalaadhuc  usqucquaque  frequenianlur 
luxuriosa  convivia,  fcrvet  ebriosilas,  avaritia  grassa- 
lur,  perstrepunl  lascivi  cantus,  organa,  tibiac,  lyrac , 
ciiharae,  lcsserae,  mulia  et  varia  gencra  sonoram 
aique  ludorum  :  hoccine  e-t  arcsccrc  pra;  timore,  MH 


9\$ 


S.  AUGUSTUfl  EPBCXm 


puiius  madetoere  prae  libidine!  Sed  hxc  filii  leoe- 
bramiii  abandantiiti  habebunt,  el  exercebaiiy  cum 
dixeriDty  Pax  a  aamtoB. 

58.  QfM  ipei  filii  lacis  et  fllfi  diel,  qui  non  snDt  in 
tCDebris,  ut  eos  tanqoam  for  dies  ilie  comprehendat! 
nonne  adhoc  otantar  hoc  mundo  tanqoam  non  oten- 
tes!  Quia  etsi  ante  multos  annos,  Apostolonim  tem- 
poribos  dictum  est,  pia  tamen  sollicitudine  cogitant 
quod  dictum  est,  Temput  krm  nt  (I  Cot.  vii,  29). 
Nonne  a  niaxima  parte  eonim  noTellatur,  sedtficatur , 
emitury  possidelnr,  geruntur  adliuc  honores,  ducun- 
tor  uxores!  De  iis  loquor,  qui  exspecLintes  Dominum 
suum,  quando  veniat  a  nuptiis  (Ltic.  xn,  56),  non  se 
tameii  al)stinent  a  carnalibus  nuptiis,  sod  obedienlis- 
sima  charilaleaudiunt  Aposlolum  praecipientem  quem- 
admodum  vlvere  debeant  uxores  cum  viris,  viri  cum 
oxorilHis,  filii  cum  parentibiis,  parentes  cum  filiis , 
servi  cum  dominis,  domini  cum  servis  :  nonne  hi 
omnes  in  his  omnibus  utuniur  hoc  mundo!  Arant , 
naTigant,  comparaiit,generant,  militant,  administrant. 
Piito  quod  non  erunl  sic,  quando  ertinf,  quas  in  Evan- 
gelio  praedicla  sunt,  $\gna  in  toUf  et  /una,  et  stellit , 
et  in  territ  pretsura  gentium,  prv  confumne  tonitiit 
marit  et  ftuctuum ;  areteetitibut  hominibut  prce  ftmore , 
et  extpectatione  qum  tupmenient  Hnifierto  orbi  :  nam 
tirtutet  ccBlorum  movebunlur. 

59.  Haec  quippe  in  Ecclesia  melius  existimo  intel- 
ligi,  ne  Dominus  Jesus  appropinquante  scciindo  ad- 
veiitu  suoea  pro  magno  prxdixisse  videatur,  qu»  huic 
mundo  et  ante  primum  cjus  adventum  consneverant 
evenire,  et  irrideamur  ab  eis  qui  lixc,  qiiae  velut  no- 
vissiina  et  omnium  maxlma  horrescimus,  plura  in 
liistoria  gentium,  et  miilto  majora  legerunt.  Ecclesia 
esl  eiiim  sol  et  liiiia  rt  slclhp,  cui  dictum  est :  Spe- 
ciota  tlcut  lunOf  eiecla  ticut  tol  {Cant,  vi,  9).  Ab  bac 
aJoratur  Joscph  noslcr  in  hoc  mutido,  velut  in  A!gy- 
pto,  ex  huniillimo  sublimatiis  :  nam  illum  Josepb 
maier  certc  adorare  non  potuit,  quae  anle  defuncta 
•st  (Gen.  XXXV,  19)  quam  Jacob  venisset  ad  filium 
{Id.  XLVi),  ut  illius  somnii  prophetici  {id,  xxxvii,  9) 
veritas  adimplenda  Christo  Domino  servarelur.  Quando 
enim  sol  olMCurabilur,  el  luna  non  dabit  lumcn  siium, 
et  stellae  cadent  de  coelo,  et  virtutes  coelorum  movc- 
buntur,  slcut  ab  aliis  duobus  Evangelistis  hio  lociis 
commemoralus  est,  Ecclesia  non  apparebil ;  impiis 
tunc  persecutoribus  ullra  modum  saevieiitibus,  ct  re- 
molo  timore,  tanquam  arridente  mundi  fclicitnie  di- 
centlbus,  Pax  et  tecuritat  :  tunc  stellae  cadcnt  de 
coelo,  et  virtules  coelorum  movebuntur;  qiioniam 
niulti,  qui  gratia  fulgere  videbantur,  persequentibos 
cedent  ct  cadent,  et  quidcm  fideles  fortisslmi  turba- 
buntur.  Ideo  aiitcm  secundum  Matthaeum  ct  Marcum 
post  tribulaiionem  dierum  illorum  dicitur  lioc  futu- 
rum,  non  quia  transacta  lota  illa  perseciitione  acci- 
dent  ista ;  scd  quia  praecedct  tribulatio,  ut  seqnatur 
qoonimdam  defectio  :  et  qula  pcr  omnes  dies  iilos  ita 
ibct,  propterca  post  tribulationem  dierum  illonim,  sed 
lamen  in  elsdem  diebiis  fiel. 

40*  Quod  crgo  dictum  est  secuhdum  Lucam ,  Et  in 


Unit  prettwru  fMtwii ,  genlat  vulnil  loldlici,  nsn 
perUnentes  ad  semeB  Abraha,  in  quo  iMi«iMii#yyT 
omnes  gentes  {Id.  xxii,  IS) ,  sed  geDiM  qnsB  nd  m- 
stram  stabont,  qoando  oongr^bimiar  anCe  Joduen 
vivorom  et  mortoorum  omnes  gentes.  Ulraqoe  pan 
enim  erit  in  omnibos  genlibos ;  una  quae  premal ,  sl- 
tera  quae  prematur:  ona  qiijB  dicai»  Paat  €i  tt- 
euritat;  altera  in  qua  sol  obscoretnr,  el  non  dei  kn 
lomcn  soum,  et  dequa  eadanl  slellaB,  ei  in  qna  virts- 
tes  coelorum  moveantur. 

41.  Et  tunc  videbunt  Filium  hominit  vementem  n 
nubt  cum  potettatt  magna  et  majeslate.  Quod  vides 
duobus  modis  accipi  posse ;  sive  in  Eccleaia  Unriuam 
in  nube  venientem,  sicut  etiam  niinc  veiiire  non  cei- 
sat,  secnndum  id  quod  ait,  Amodo  videHiio  Fitimm  Ao- 
mtiits  tedentem  a  dextrit  tlr/atfs,  ei  mettieniem  in  uubi' 
but  coeli;  sed  ideo  tonc  cum  polestate  magiia  el  ma« 
jestate,  quia  m:ijor  potesUs  et  majestas  illius  apparebit 
sanctis,  quibus  magnam  virlutem  dubil«  ne  tanla  per- 
secutione  vincantur  :  sive  in  corpore  suo ,  in  qno 
sedet  ad  dexteram  Patris,  in  quo  etiam  morluus  estp  ct 
resurrexit,  ctascendit  in  coelum,  sccunduin  quod  scri- 
plumeslin  ActibusApostoIorum,  Hit  dictit  nutettutce- 
pit  eum,  et  tublatut  ett  ab  eit.  Et  quia  illic  cliain  diciuiB 
est  ab  Angelis ,  Sic  vcniet,  quemadmodum  vidittit  eum 
euntem  in  calum  {Act.  i,  9, 1  i),  roerito  credeiidus  esi, 
non  solu  ii  iii  vmh  m  ci.riore,  verum  ctiam  in  nube 
venturus ;  quoniam  sic  vcniet  sicui  abiii,  et  nobes 
eum  susccpit  abeuntem. 

42.  Sed  horuin  duonim  quid  hic  potius  eligeiidam 
sit,  jndic:;re  difficile  esl.  Promptior quidcm  seosus  tst 
ot  quisque  cum  audierit  vel  legerit ,  Ei  tunc  videkuni 
FiHum  hominit  vementem  In  nube  cum  poiettaie  magne 
et  majettate ,  ipsum  prorsus  accipiai  ejos  adventum , 
non  per  Ecclesiam ,  sed  per  seipsum ,  quando  veoui- 
rus  cs(  ad  vlvos  el  mortuos  judicandos :  sed  quonian 
Scriptune  scrutand»  sunt,  necearum  superficle  debe- 
mus  esse  contenii ,  quae  ad  exercitaiionem  nostram 
ita  inodificaMe  sunt,  ut  altius  se  penetrari  vclint,  di- 
ligeiiler  sunt  inspicienda  sequcntia.  Gum  enim  disis- 
Bct,  Ei  tunc  videbwit  FiliKm  hominit  venientem  in  nubt 
cum  potestate  magiu  et  majettate ;  adjuiixit  atqoe  ail , 
flit  autem  fieri  incipientibut ,  retpicite  et  ievaie  capiia 
vettra,  quoniam  appropinquat  redemptio  vetira.  Ei  dixit 
ilUt  timilitudinem  :  Videte  ficulneam  ei  omnet  arboret; 
cum  producuntjam  exte  fructum^  tdtit  quottiam  prope 
ett  a^ttat :  ita  et  vos  cum  videritit  hac  fieri,  eciiote  quO' 
niam  prope  ett  regnum  Dei.  Gum  ergo  dioil ,  Cum  vi- 
deritit  hcee  fieri;qux  intelirgere  poterimus,  nisi  ea 
qiiae  supra  commemorata  sunt?  la  his  est  autem  etiam 
quod  ait ,  Et  tune  vidcbunt  FiUum  hominit  vefdentem 
in  nube  cum  potettate  magnael  majettate.  Proliide  etiam 
hoc cum  v>um  ru tiI,  non  jam  erit  regnum  Dei,  sed 
j)ropeeril. 

43.  Ilunc  ordinem  videmus  et  diios  alioB  evangcli- 
slfis  icnere.  Apiid  Marcum  enim  cum  dicium  essci,  Et 
virtutet  qum  tuntin  calit,  movebuntur;  Ettunc^  inquit, 
videbunt  Filium  honunit  venienlem  in  nubibut  cmm  vir- 
tute  mulla  etgloria.  Dcindc  suhjuiigit  qiitid  Micas  iiiin 


diiil :  Et  iune  mUtH  Angehs  tuo$  et  congregabit  deeto$ 
8U0$  a  quatuor  uenlh^  a  $mnmo  terrte  u$que  ad  $um* 
mum  eceiL  Tunc  quod  ille  de  iica  et  de  aliis  arbori- 
bus,  isie  de  sola  ficu  ponens  :  A  ficu  autem  di$cite , 
iuquit,  parabolam.  Cum  jam  ramu$  eju$  Uner  fuerit, 
et  nata  fuerint  folia^  cognotciiie  quia  in  ftroximo  $it 
ee$ta$  :  me  et  to$  cum  mderiti$  hmc  (ierif  $citote  quod 
in  jfrojdmo  ut  in  o$tii$.  Quid  esl,  Cum  videriti$  hmc  fieri^ 
nisi  ea  quae  supra  dixil?  la  quibus  esl  eltani  iilud 
qucKi  ail,  Et  tunc  videbunt  Filium  homiiu$  venientem  in 
nubibu$  cum  virtute  tnulta  et  gloria :  et  tunc  milUt  Ait* 
geloe  $uo$^  et  congregabit  electo$  $uo$.  Non  itaque  tunc 
erit  finis,  sed  tunc  erit  in  proximo. 

AA.  An  diccndum  esl  non  ouinia  quae  supra  com- 
memorata  suut,  esse  inleiligenda,  ubi  ait,  Ciim  videri^ 
ti$  hac  fieri ,  sed  aiiqua  eorum ;  hoc  videiicei  exceplo 
quod  dictum  est ,  Et  tunc  tidebunt  Fitium  homini$  ve* 
NiVitleni,  clc.  ?  ipse  quippe  finis  erit »  non  tunc  proii- 
mus  erit  Sed  Matihxus  apeniit ,  nuliis  exceptis  esse 
accipieiiduin  quod  positum  est«  Cumviderilie  hosc  fieri: 
nam  et  apiid  ipsum  cum  dictum  essct,  Et  virtuie$  cob* 
torum  movebuntur ;  et  tunc  apparebit ,  inquit ,  $ignum 
FilH  homim  in  caio ,  et  tune  piangent  omnee  tribue 
terrm.  El  videbunt  Filium  hominie  venientem  in  nubibu$ 
eteii  in  virlute  multa  et  maje$tate :  et  miltet  Angeio$  $uo$ 
cum  tuba  et  voce  magna^  et  congregabuni  eiectoe  eju$  a 
quatuor  ventie,  a  $ummi$  cctlormn  u$que  ad  terminoe 
eorum.  Ab  arbore  autem  fici  di$cite  parakolam.  Cum 
jam  ramu$  eju$  tener  fuerit ,  et  folia  nata ,  $cili$  quia 
ffrope  e$t  ce$ta$  :  ila  et  vo$  cum  wderiti$  kcec  omnia^  Ki^ 
tole  quia  prope  e$t  injantti$, 

45.  Tunc  ergo  sciiuus  prope  esse ,  cum  viderimui 
non  aiiqua  eorum ,  sed  hxc  omnia ,  in  quibus  ct  hoc 
est ,  quod  videbitur  Filius  bomuiis  vcnieiis ,  et  miltet 
Aiigelus  suos,  et  dc  quatuor  mundi  partibus ,  id  C8t« 
de  toto  orbe  terrarum  congregabit  elecios  suos;  quod 
tota  hora  novissima  Dacit ,  veniens  in  suis  membris 
tanquam  in  nubibus,  vei  in  tota  ipsa  Ecclesia  quod  esi 
corpus  ejus,  tanquam  iu  nul>e  magna  fructiOcanto  ui* 
que  crescente  in  univcrso  mundo,  ex  quo  cccpii  prffi- 
dicare  et  dicere,  Agite  poenitentianf  appropinquamt 
emm  regnum  coeiorum  :  ita  ut  fortasse  omnia  qux  ab 
his  tribus  evangelistis  dicta  suui  de  ejus  advenlu,  di- 
ligentius  iiiler  se  coUata  atqiie  discussa,  inveniantur 
ad  hoc  periiuere,  quod  quoiidie  venii  in  corpore  suo, 
quod  est  Ecclcsia  (de  quo  adventu  suo  dixit ,  Amodo 
mdebiti$  Fiiium  homim$  eedentem  a  dcxtrie  virtutie ,  ei 
venientem  in  nubibue  cceii ) ;  exceptis  his  locis  ubi  ab  eo 
iile  advenliis  uiliinus  in  seipso,  quando  esi  vivos  ju- 
dicatums  et  mortuos ,  ita  promittitur  ul  propinquare 
dicatur,  el  quod  in  ultimo  sermonis  secundum  Mat- 
tbseum  ipse  omnino  adventus  evidenter  exprimiiury 
cujiis  superius  quibusdain  signis  propinqiiiias  iiUelii* 
genda  monslratur.  Ad  hoc  quippe  apud  MatthtTum 
scriiio  ipse  concluditur  :  Ctim  autem  venerit  Filiue  ho^ 
mini$^  inquit ,  in  maje$tate  $ua ,  et  omne$  AngeU  eum 
eo;  tune  eedebit  $uper  udem  majestatie  $uce,  tune  con" 
gregabuntur  anU  eum  omne$  gentee ;  ct  caetera  usque 
ad  illud,  ubi  ait,  Et  ibunt  M  in  $uppiieium  apternum ; 


EPISTOLARUM  CLASSB  lU  m 

juiA  autem  in  vilam  ceternam,  Ifoc  euiin  nuilns  anibigji 
de  Gbristi  adventu  novibsimo  et  de  fide  ssculi  praedt- 
ctum  fuisse.  Nam  et  illas  quinque  et  quinque  virginca 
(  Matth.  XXV,  1-13 ) ,  non  defuerunt  qui  non  contem- 
ptibili  disputatione  dttccre  votuerint ,  ad  hunc  eju) 
advenlum,  qui  nunc  fit  per  Ecclesiam,  perlinere.  Sed 
hxc  non  suni  temere  pollicenda ,  ne  aliquid  occurrai 
quod  valide  coDtradicai,  pncsertim  quia  in  lalibus  di- 
vinorum  eioquiorum  obscuritalibus ,  quilMis  nostrat 
inteliigentias  Deo  placuit  exercere ,  non  solum  alius 
alio  movetur  acutius  eorum  qui  Scripturas  sanctas  noa 
Improbabililer  iractant ;  scd  etiam  quilibet  unus  ilio* 
rom,  aiiquando  minus,  aliquando  melius  intelligit. 

CAPUT  XII.  —  40.  Nescio  tamen  ulrum  inluerl 
aliquid  ceriius  in  hac  quxstione  possemus ,  si  ulla  ra« 
tione  seu  facultate  possemus,  quam  illud  quod  in  epi« 
itola  priore  jam  posui,  quando  Evaiigelio  mnndus  uni- 
yersus  impleatur.  Qtiod  eiiiin  puiat  Yenerabilitas  tua 
jam  hoc  per  ipsos  Aposiolos  factum,  non  iia  esse  cer- 
tis  docomeiitis  probavi.  Suiit  enim  apud  nos,  hoc  est, 
in  Africa ,  barbane  innumerabiles  genies ,  in  quibus 
nondum  esse  pracdicatum  Evangelium ,  ex  iis  qui  du- 
cuntur  iiide  capiivi,  et  Romanorum  servitiis  jam  mi- 
8ceniur,quotidie  nobis  addisccre  in  promptucsi.  Pauci 
tamen  nnni  sunt ,  ex  quo  quidam  eorum  rarissimi  at- 
que  paucissimi,  qiii  («cali  Ilomanis  fiiiibiis  adlixrent, 
ita  ut  non  habeaiit  regcs  suoSy  scd  supor  cos  praifcctl 
a  Romano  constiiuantur  iroperio,  et  ilii  et  ipsi  eonim 
pra'focti  dinstiaiii  esse  coeperunt.  Interiores  aulein, 
qiii  sub  nulla  sunt  potestaie  Romana,  prorsus  nec  re- 
ligione  christiana  in  suorum  aliquibus  detinentur,  iie- 
que  ullo  modo  recte  dici  potest  istos  ad  proniissionem 
Dei  noii  pertinere. 

17.  Non  enim  Romanos,  sed  omnes  gcntes  Dominus 
seiuuii  Abrahae ,  medla  quoque  juratione  promibit 
(  Gen,  xxii ,  1G<18) :  ex  qua  promissionc  jain  factuni 
esiut  nonnulls  gentes  quu;  non  lencntur  ditione  Ro-^ 
niana ,  recipercni  Evangelium ,  et  adjungereutur  Ec- 
elesuc,  quffi  rructificat  et  crcscit  in  uiiiverso  mundo. 
Adhuc  enim  habet  quo  crescai ,  donec  fiai  quod  do 
Cliristo  In  Salomonis  figura  propheiaium  esi :  />0ini<* 
nabitur  a  mari  u$que  ad  mare ,  et  a  fiumine  u$que  ad 
ierminoe  orbi$  terras  {Psal,  lxxi  ,  8).  A  fiumine  scili* 
cel  ubi  bapti^atus  est ,  quia  iiide  coepit  Evangclium 
praKlicare  :  a  mari  autem  u$que  ad  mare  totus  est  or- 
bis  cuni  omnibiis  geniibus,  quoiiiam  niari  oceano  cin« 
giiur  universus.  Quomodo  autein  implcbitur  aliter  illa 
propheiia  :  Omne$  genU$ ,  quotquot  feeisti ,  venienl ,  ef 
adorabunt  eoram  U^  Domine  {P$ai.  lxxxt,  9)?Non 
enim  dc  locis  suis  migraiido  venieiit,  sed  in  lods  suis 
credendo.  Do  credeniibus  quippe  Dominus  dixii ; 
Nemo  pote$t  veniread  mf,  ntit  datum  fuerit  d  a  Pairo 
meo  (Joan.  vi,  66).  Propheta  autem  dicit :  Et  adora* 
buni  eum  unu$qui$que  de  ioco  $uo ,  omne$  in$uice  gen^ 
tium(Sophon.  ii,  11).  Ofiiii4><tiuu/0dixil,  tanquam  di* 
cerei,  Etiam  omnes  insuU;  hinc  Obtendens  quam 
Bulla  relinquatur  ierrarum  ubi  non  sii  Ecclesiat 
quando  nuila  rermqultur  insularum,  quarum  nonnuIhA 
eiiam  in  Oceauo  suni  constiiot» ,  et  qnasd^m  ^rQHI 


8.  AUGUSTINI  EPISGOPl 


Evangelium  jim  suscepisse  «lidicimus.  Atque  ila  et  in 
iiitulis  singulis  quibusqne  impictur  quod  dictum  cst, 
Domnabitur  a  mari  uMqiu  ad  nutre^  quo  URaquxque 
insuli  cingilur;  sicut  inuniverso  orbe  lcrrarum,  qusc 
tinnuam  omniiim  qiiodamnioilo  nnitma  est  insuki, 
quia  et  ipsam  cingit  Occinns,  ad  ciijiis  liltora  iii  occi- 
deiitalibus  parlibus  Ecclesiam  pervenisse  jam  nori- 
Bus,  et  quocumqne  littorum  noiidiim  porvenit ,  pcr- 
ventura  csl  uliqiic  fructiAcaiido  atque  cresccndo. 

48.  Si  ergo  quia  pmpheiia  vci*il»tis  mcnliri  non 
potest ,  necesse  est  ut  oinncs  gcnles,  qn(»t(iiiot  fecit 
Deus ,  adorciit  eum ;  quonioJo  adorabiinl  eum ,  nisi 
Invocent  eum  ?  Quomodo  autcm  invocabunt,  in  quem 
non  crediderunt?  aut  qnomodo  crcdciit  quem  non 
audlerunl?  quomodo  autem  audicnt  sine  pncdicante? 
nut  quomodo  prxdicabunt ,  nisi  iniltantur  (Hom,  x, 
14)  ?llitlit  eiiini  Angelos  suos,  ct  congrcgat  elcctos 
suos  a  quatuor  ventis  (Malih.  xxiv,  31),  id  esl  ab  uni- 
verso  orbe  terraruin.  In  quibusergo  gcntibus  nondum 
est  Ecclesia,  oportet  ut  sit,  non  ut  oinncs  qui  ibi  fiie- 
rint  credant ;  omnes  enim  genics  promissxsunt^non 
omnes  homines  omnium  gentium  :  non  enim  omnium 
est  fides  (II  Theu,  iii,  i).  Credit  itaque  omnis  gens  in 
omnibus  qui  elecii  sunt  ante  constilulionom  mundi 
{Eph.  1,  4),  iii  cxteris  non  credit ,  et  credcnles  odit. 
Ouomodo  cniin  et  illud  implebilur,  Erxlh  odio  om»t- 
bu$  geniibui  propler  nomen  meum  (Malth.  xxiv,  9); 
nisi  in  omoibus  gcntibus  sinl  et  qui  oderiiit ,  et  quos 
oderint?  ^. 

49.  Quo  pacto  igitur  ab  Apostolis  est  praedicatio 
ista  completa,  quando  adliuc  usquc  sunl  gonlcs  (qiKNi 
certissimuin  est  nobis)  in  quibus  niodo  ccepil ,  et  in 
quibus  nondum  coepil  implcri  ?  Non  ilaque  sic  dictuin 
est  Apostolis,  Eriti$  mihi  te$te$  in  Jeru$alem,  el  in  lota 
Judeea ,  et  Samaria ,  et  u$que  in  extremum  terras  (Act. 
I,  8),  tanquam  ipsi  soli,  quibus  tunc  loquobntur,  lan- 
tum  rounus  fuerinl  iinplcluri :  sed  sicut  eis  solis  vtde- 
tur  dixisse  quod  dixit,  Ecce  vobi$eum  sum  usqne  in  con- 
tMmmationem  $cecuii  (Matth.  xxvtii,  iO) ;  quod  lainen 
eum  universx  Ecclesiae  promisissc,  qiia:  :iliis  inorien- 
libuSy  aliis  nascenlibus  bic  usque  iii  sa^nli  consuni- 
mationem  futura  est,  quis  iion  iniclligal?  siciil  cis  et 
illud  ait,  quod  ad  eos  oinnino  non  pcrlinel,  et  lanicii 
sicdictum  est  tanquam  ad  solos  eliain  perlinerei,  Cum 
9ideriti$  htec  omma ,  $cilote  quia  prope  est  in  janui$ 
(Id.  XXIV,  35) :  ad  qu(»s  cuini  hoc  |>crlinct,  nisi  ad  eos 
qui  in  camc  tuiic  cninl,  cum  oiiiiila  complebunlur  ? 
quanlo  magw  illud  quodex  iiiagna  parie  per  eosagcn- 
duni  fuit ,  quamvis  ct  |K)slcris  coriim  eadem  aciio 
aervarctur? 

50.  Quod  autem  dixit  Apostohis,  Numquid  non  au- 
Merunt  f  in  omnem  terram  exiit  $onu$  eortcm,  et  in  fine$ 
orbi$  terraverbaeorum  (Rom.  x,  48,  et  Ptal.  xviii,5): 
quanivis  loculus  sii  pneteriti  tcmporis  verbis ,  taineii 
quod  futurum  fucrat  dixit,  non  quod  jani  (actum  atquc 
completum ;  sicul  ip^e  propheta  qiio  usiis  esl  tesle, 
nm  aity  ln  omnem  terram  exitm  us,  se«i,  Exiitf  inqiiil, 
Mifitt  eorum.  qnod  utiquc  iicuiduiii  faclu!ii  cmt :  qiiale 
9$i  etiam  iUud.  Voderunl  manu%  mcas  el  pcde^  (Psal. 


XXI,  17) ;  quod  tam  longe  postea  facioin  novinios.Sed 
ne  istas  tantum  proplieiicas  locuCiones ,  noo  ct  apa- 
siolicas  fuissc  cretlamus ,  nonne  idem  ipae  apostdai 
ait :  Qua  e$t  Ecele^ia  Dei  pi rt\  columna  et  prmamaaem 
teritati$,  Et  $inf  dubio  magnum  e$t  pieiatU  Sacromn- 
tum^  quod  mani[e$tatHm  e$t  in  carne^  juotifieaium  estiM 
epirilu,  apparuil  Angeli$,  preedieaimm  eoi  in  geniibn, 
ereditum  e$i  hi  mundo^  aetumptmm  eoi  in  gloria  (I  Tim. 
iti,  15,16)?  Nempe  manifesiam  esi  boc,  qnod  k 
extrcmo  posuit,  eiiam  nunc  nondum  csae  completaHi; 
qoanto  magis  lunc  quando  ista  diccbat?  Ecclesii 
qiiippe  tuno  assumctiir  In  gloria,  qnando  dicetur,  ft- 
nile,  benedicti  Pairi$  tnet,  percipile  reguum  (Maltk, 
ixv,  34) :  et  tamen  lanquam  factuni  Aiissel  dician 
est,  qiiod  certo  scicbatur  futuriim. 

51.  Multo  minus  roirandum  est  qnod  etiam  veriM 
pncscnlis  temporis  usus  est  iii  eo  quod  illuin  identi- 
dem  dixisse  memorasii ,  Propter  $pem  ,  tfuee  repouu 
e$t  nobis,  qnam  ante  audisti$  in  verbo  veritati$  Evanqe- 
lii,  quod  advenit  in  vo$,  $icul  et  in  omni  mnndo  e$l  fn- 
ctilican$  el  cre$cens  (Colo$$.  i,  5,  6),  quamvis  Evaog^ 
liiitn  nonduin  mundum  lcnebat  utiiversum  :  sed 
fruciincare  illud  in  universo  mundo  dixii  el  crcscere, 
ut  ita  significarct  quousque  fiiisset  rrucliflcaiido  ct 
crescendo  venturum.  Si  ergo  lalet  quaiido  Ecclesia 
friictiUcante  atque  crescenle  iiniversiis  omniiio  a  niari 
usque  ad  mare  orbis  implebilur ,  procul  dubio  laifl 
qunndo  finis  erit ;  ante  quippc  iion  crlt. 

CAPUT  Xlli.  —  52.  Ul  auicm  tibi  tanqiiom  saiiclo 
homiiii  Dei  ct  siiicerissimo  frairi  aperiam  de  liac  quay 
slione  quid  seiiliam  :  error  qiiidem  in  utrnque  vicin- 
dus  est,  qiianluin  ab  homiiie  vilari  potesl ,  sivc  citius 
sivc  lardiiis  quam  fuiunim  esl,  Dominus  Tciiliinis  esse 
crcdalur ;  scd  niihi  quisquain  iion  vidctur  crrarc  cuni 
aliquid  nescirc  se  scit,  scd  ciim  se  pulai  scire  qiiod 
iicscil.  Rcmoveamus  itaquc  dc  incdio  servuin  illiim 
nialum,  qui  diccns  in  corde  suo,  Moram  facii  Dotnimu$ 
meu$  venire,  doniinalur  c^nservis  suis,   el  cbriosis 
convivando  miscetur  (Matth.  xxiv ,  48 ,  49 ,  «/  Luc. 
xii,  45) :  isiequippe  prucul  dubio  Ooiniiii  sui  odil 
adveiitum.  Quo  servo  niulo  reinoio,  consiiiuainns  anto 
oculos  tres  sorvos  bonos ,  familiam  domiiiicain  dili- 
gciilcr  sobric<iuc  tractanies,  advcntum  Doiiiiui  sui  si- 
ticnlcr  dcsideranlcs,  vigilanter  exspeclunies,  fideliicr 
amantes :  si  unus  corum  citius,  aiier  tardius  Duiiii- 
num  putat  csse  vcnturum,  tcrlius  vero  suani  de  liac 
rc  igiiuraiiliam  coufilelur  ;  qu:inquain  oinucs  coiiso- 
ncnl  Evangelio,  quia  omncs  diligunt  manifostaiionein 
Domini,  et  cam  dcsidcianter  ct  vij^ilantcr  cxspcctaiii, 
vidcamus  tamen  quis  amplius  consoiiet. 

53.  Unus  dicil ,  Vigiiemns  ct  orcmus ,  quia  ciliiis 
vcnturus  esl  Doininus :  aller  dicil,  Vigilomus  et  ore- 
mus.  qnia  hrcvis  ei  incerla  csl  isla  vila,  quamvistar* 
dius  vciiturus  sit  Dominus  :  tertius  dicil ,  Vigiicmus 
cl  oremus,  qiiia  ei  hrcvis  ct  inccrla  esl  isla  viia ,  et 
ncscimus  lcinpus  qnando  vcnlurus  esl  Dominus. 
Rvangclium  dicil :  Videte,  vigUatCt  ei  oraie;  rte$citi$ 
enim  iiuando  temput  $it  (Marc.  xiii.  53).  01)Sccro  te» 
quid  ahiid  diccre  audimus  buoc  lcrliuin  ,  qiiam  quo4 


m  EPIST0LAR13M 

diccre  aiMlimus  Evangclium  ?  Omnes  qniclem,  pne  de- 
siderio  regni  Dci ,  boc  Tolunl  esse  verum  quod  dicil 
primus ;  sed  hoc  secuiidus  negnt ;  terlius  vero  non 
negal  aliquid  horum,  sed  ignorare  sc  fatelur  quis  ve- 
rum  dicat  iilonim.  Proindcsi  hoc  Tactum  rucrit  quod 
praediserat  primus ,  gaudebuiit  cum  iiio  secundus  et 
tertius;  omncs  enim  manirestalionem  Domini  diliguut. 
Euuluibunt  itaque  citius  vcnisse  qnod  diligunt.  Si 
autedKftictnm  non  fuerit,  et  apparere  cceperit  liocpo^ 
lius  e^  Terum  quod  dicebat  sccundus,  metuendum 
est  ne  inter  ipsas  moras  porturbentur  qui  crcdiderant 
quod  dixerat  primus ,  et  iucipbnt  Domini  adventum 
pon  tardum  pulare,  sed  nullum  :  qui  videsquanlus  sit 
interilus  animarum.  Quod  si  tantx  fldei  ruerint,  ut  se 
ad  secundi  pnedicia  convertant,  et  Domiiium  etiani 
lardantem  fideliter  et  pallenicr  exspecient ;  abunda- 
bunt  tamen  opprobria  et  insullniiones  alque  irrisiones 
iniinicorum  multos  innrmos  a  christiana  fide  avcrten- 
tjum,  dicendo  tam  fallaciter  cis  rcgiium  esse  promis- 
sum,  qiiam  (ailaciter  diceliatur  ciio  esse  venturum. 
Qui  auleni  credunl  qiiod  secundus  dicit,  tardiiis  Do- 
minum  esse  vcnturum,  si  falsuin  fuerit  iiivenium, 
citius  Domino  vcniciiie ;  nullo  modo  qui  ei  crc<Ude- 
rant  turbabuntur  in  fide ,  sed  inoplnato  gaudio  per» 
fruentur. 

54.  Quapropter  qui  dicit  Dominum  citiusesse  ven- 
turum,  oplabiliusloquitur,  sed  periculosius  fallilur. 
Utinam  ergo  sit  verum ;  quia  erit  molestum ,  si  non 
erii  veniin !  Qui  autem  dicit  Dominum  tardius  osse 
vcnlurum,  et  taiucn  credit,  sperat,  amat  ejus  adven- 
tuni ;  proreclo  dc  lardilate  cjus  etiamsi  fallilur,  rdici- 
tcr  fallitur  :  habcbit  enim  majorem  patientiam,  si  boc 
ila  erit ;  majorem  Ixlitiam  ,  si  non  eril.  Ac  per  boc 
ab  eis  qui  diiigunt  inanifeslationem  Domini ,  ille  au- 
ditur  suavius ,  isli  credilur  tulius  :  qui  aulem  quid 
horum  sit  verum  ignorare  se  confiteiur,  illud  optat, 
hoc  lolerat ,  in  nullo  corum  errat,  quia  niliil  eorum 
aut  arTirmat  aut  nogat.  Obsccro  tc  ut  me  lalcni  non 
spcmas ;  quia  ct  ego  le  diligo  id  affirmanlem  quod 
verum  esse  desiJcro ,  et  t;inlo  magis  nolo  fallaris, 
quanio  magis  amo  qiiod  polliccris,  et  quanto  magis 
video  periciilosum  si  fallcris.  Da  vcniam,  si  onerosus 
fui  sanctis  sensibus  luis  :  quanlo  eiiim  rarius  provenil, 
t^nto  me  tecum  saltcm  pcr  lilteras  loqui  diutius  dc- 
lcctavit. 

EPISTOLA  CC  •  («). 

AugmHnui  Valerio  coniUi,  transmitient  nuncupatum 
ip$i  iibrum  primum  de  Nuptiis  el  Concupiscenlia. 

Dcmino  illostri  el  mcrito  pncsiantissimo ,  atque  in 
Ghrisli  dilectione  charissimo  filio  Yalerio,  Au- 
GU8TIRU8,  in  Domino  salutem. 

1.  Cum  diu  molcste  haberem  quod  aliquoiies  scri- 
pserim,  et  nulla  tux  Stiblimitalis  rcscripta  mcruerim, 
ropcnte  epislolas  tres  tux  Benignitatis  accepi :  unam 

*  nuc  asdta  ex  tomo  7,  in  qoo  nraefigiliir  lUiro  I  de 
MipOis. 

(a)  Ei  tomo  7,  prxfixa  Ub.  f  de  Nupliis.  Qua;  porro  200 
otat,  Dunc  106.  Scripta  vidctur  cxeunte  a&.  418,  au( 
iKUQte  419. 


CLASSIS  Ul.  m 

non  ad  me  sofum  daiam  percoepiscopum  meum  Viii- 
demialeiii ,  et  non  longe  post  per  compresbyteruin 
Firinum  duas;  qui  vir  sanctus,  nobisque,  ut  ab  illo 
scirc  potuisti ,  lamiliarissiuia  cliaritato  conjunctus , 
multa  nobiscum  de  tua  excellentia  colloquendo,  et 
veraciter  insinuando  qualein  et  in  Christi  visceribui 
noverit,  non  solum  cas  quas  incmoraius  episcopus,  vel 
quas  ipse  attulit,  sed  etiam  illas  quas  non  accepisse 
querebamur,  litteras  vicit.  Et  ideo  de  te  narratio  ejiis 
suavior  nobis  erat,  quia  ea  dicebat  qux  ipse  non  po»- 
ses,  ne  quidem  me  inquircnie,  rescribcre,  nc  luarmii 
laudum,  quod  sancia  Scriptura  proliibet  {Prov.  xxvii, 
i),  fieres  prxdicalor.  Quanquain  ct  ego  verear  h^c 
ad  te  scribere,  ne  suspicionem  adulantis  iiicurrain  , 
doinine  illusiris  et  mcriio  pracstantissiine,  alque  iii 
ChrisU  dilcctione  charissime  fili. 

i.  Laudes  itaquc  luas  in  Christo,  sive  magis  in  te 
Liudes  Christi,  vide  quid  milii  delcctalionis  et  Ixtiiiie 
fuit  audire  ab  illo  qiii  nec  fallere  me  posBct  propier 
fidem  suam ,  et  eas  ignorarc  non  posset  propter  ami- 
citiam  tuam.  Sed  alia  ct  ab  aliis,  eisi  non  tain  multa 
vcl  ceria,  veruintamcn  audivimus,  fides  tua  quam  sit 
sana  et  catholica,  quam  pia  exspectalio  futurorum , 
quae  Dei  fratrumque  dileciio,  quam  non  supcrbe 
sapias  in  excelsis  honoribus,  nec  speres  in  incerto 
diviiiarum,  sed  in  Deo  vivo,  ct  dives  sis  in  operibus 
bonis ;  quam  sit  domus  tua  requies  solatiumqiie  san- 
ctorum,  et  terror  impiorum ;  quanta  tibi  cura  sit  ne 
quis  insidietur  membris  Christi,  coopcrtus  vclaminc 
nominis  Chrisii  sive  in  veteribus  cjus,  sive  iu  recen- 
tioribus  inimicis ;  quainque  sis  eorumdcm  iniinico- 
rum  providiis  saluti,  infcstus  errori.  IIjcc  atque 
hujusniodi,  ut  dlxi,  ct  ab  aliis  solemus  audire ;  sed 
niinc  ea  per  supra  dictum  fratrem  plura  cl  testatiora 
cognovinius. 

3.  Porro  autem  de  pudicilia  conjiigali,  ut  eam  quo- 

que  iii  te  laudare  et  amare  possimus,  numquid  audi- 

remus,  nisi  ab  aliqtio  interiore  familiari  tuo,  qui  vilani 

tuam ,  non  in  supcrficie,  sed  pcnitus  nosset  ?  Dc  hoc 

itaque  tuo  bono,  Dei  doiio,  me  quoque  deleciat  familia- 

rius  et  aliquanlo  diutiusloqiii  lecum.Sciomenonesse 

oneri  tibi ,  si  aliquid  prolixum  niitto ,  quod  lcgcndo, 

diutius  sis  nobiscum.  Nam  et  hoc  comperi,  quod  in- 

ter  tuas  mullas  magnasqiie  curas,  facile  ac  libenier 

legas,  nostrisqiie  opusculis ,  eiiam  qux  ad  alios  con- 

scripsimus,  si  qua  in  manus  tuas  venire  potuerunt, 

admodum  delecteris ;  quanto  magis  quod  ad  te  scribi- 

tur,  ubi  lanquam  pncsenti  loquar,  etadvertcro  digna* 

bcris  attcnlius,  ct  accipcre  gratius?  Ab  bac  ergo 

epistola  pcrge  ad  librum  qiiem  simul  misi,  qui  tux 

Reverenti»  et  cur  conscriptus  sit,  et  cur  ad  te  potis- 

simum  missus,  ipse  suo  principio  commodius  inil- 

mabit. 

EPISTOLA  CCI  *  (d). 

Jmperatores  nova   in    Pelagianos  eorumque  fauiores 
sanctione  edita,  mandant  Aurelio,  neenon  Auyuttina 

*  Aocedithuic  tomo  emeodala  ad  varios  Edd.  ei  Mas. 

(a)  Quae  porro  901  erat,  nunc  90.  ScripU  an.  416,  meQao 
juiMO. 


137  S.  AUGUSTlNi  CPISCOPI 

per  {jvidem  tenom  lUlcrat  uorvm  ipv  inscriptas , 
ut  adverius  damnatam  hwresimsubscriptionem  exigant 
a  cateris  episcopis. 

Imperatorci  lIonoRiDft  ei  Tbbodosius  Augusii,  Aurblio 

e[)'»copo,  salutem. 

f .  Dudum  gwdem  fuerat  constitutum  ut  Pelagius  atque 
Ceiestius  infandi  dogtnalis  repertores  ab  urbe  Roma  , 
fff/irf  queedam  catholicaf  veritatis  contagia,  petlerentur  , 
ne  ignorantium  nientes  sceva  persuasione  perverterent, 
in  quo  secuta  est  ctementia  nostra  judidum  Sanctitatis 
iHcry  quo  constat  eos  ab  universis  justa  sentenliw  exami" 
natione  damnatos.  Sed  quia  obslinati  criminis  pertinax 
nmlum^  ut  cofutitutio  gcminaretur^  exegit ;  recenti  quo- 
que  sanctione  decrevimus  ut  u  quis  eos  tti  quacumque 
provinciarum  parte  talilare  non  nesciens,  aut  propellere 
Mut  prodere  dislutisset^  preescriptce  pcenw,  velut  parti- 
ceps^  subjaceret. 

2.  Prascipue  tamen  ad  quorumdam  episcoporum  per^ 
Hnaciam  eorrigendam ,  qui  pravas  eorum  disputationes 
vel  tacito  consensu  astruunt^  vel  pubiica  oppugnaiione 
non  destruunty  pater  charissime  atque  amantissimet  San- 
etitatis  tuce  auetorilatem  imminere  conveniet ;  quatenus 
ln  abolitionem  prcpposterce  hceresis  omnium  devotio  chri^ 
stiana  consentiat,  Religio  itaque  tua  competentibus  scri- 
ptis  universos  faciat  admoneri ,  scituros  definitione 
Sanctimonii  tuihancdefimtionemsibiesse  prasscriptam,  ut 
quicumque  damnationi  memoratorum ,  quo  pateat  mens 
pura^  subscribere  impia  obstinatione  negiexerint^  epi" 
scopatus  amissione  multaii^  interdicta,  in  perpetuum 
expulsi  civitatibus ,  communfone  priventur,  Nam  cum 
ipn  juxta  synodum  Niecenam  confessione  sincera  con' 
ditorem  rerum  omnium  Deum,  imperiique  nostri  vene- 
remur  auctorem;  non  patietur  tua  Sanctitas  sectce  de- 
testabilis  homines  in  injuriam  religionis  nova  et  inusi- 
tata  meditantes ,  secretis  tractibus  occultarc  sacrilegium 
semel  publica  auctoritate  damnatum,  Una  enim  eadem- 
que  culpa  est  eorum  qui  aul  dissimulando  connivcntiam, 
uut  non  damnando^  favorem  noxium  prosstiterint,  pater 
eharissime  atque  amantissime,  (  E(  alia  manii) :  Divini- 
tas  te  per  nmltosannos  servet  \ncotumem,  Data  y  iduum 
juniarum ,  Ravenna^ ,  Monuxio  ct  Ptinta  consulibus. 
Eodem  tenore  eliam  ad  sanctum  Augustinum  episcopum 
data  (a). 


(a)  isthacc  verba  in  omnibus  antiquis  eodicibus  suoji- 
clantur  :  ubi  vides  id  quod  Aurelio  carlhagineosi  propter 
Sedia  dignilatem  ooncedebatur,  Augustino  Hipponensi  e|)i- 
scopo  ob  personse  meritum  ac  celel)ritatem  fuisse  delatum 
ab  tanperatorlbus.  llinc  ru^^sum  Theodosius  anno  430 ,  cum 
f  Sacram  scriberel,  »  inquit  liberaius  in  Breviario,  c.  5 , 
c  ad  oniTersos  episcopos  ut  E,  hesum  oonvenircnt,  et  o)n- 

•  ferrent  de  Nestorii  libris  et  Cyrilli  judicio,  scri|  sit  lin|.e- 

•  rator  sacram  et  beato  Augustino  iiipi  onensi  episoa|.o , 

•  per  Ebagnlum  MagisU^ianum,  ut  ipsi  coucillo  prarataret 

•  sni  pnesenliam.  *  Porro  Aurelius  Imperatorum  maudato 
paruit  quaraprimum.  uti  fldcm  (acit  quie  supcrest  ipsius 
engrclica  Epistola  ad  cpiscopos  provinciae  Byzacenae  et  Ar- 
iugitanse  data  calendis  au^ti ;  quicum  transmiilendum 
curavit  excmplum  imperialium  litterarum,  t  quarum ,  ait , 
t  slmul  exemplaribus  lectis,  (luemadmodum  sul)iscribcre 
«  unusquique  vestrum  debeat,  Dilectio  veslra  cognoscai.  > 
aanc  E|  isiolam  faabes  evulgatam  a  Magdeburgeusibus ,  a 
laronio  e^  alila* 


EPisTou  cai  •  («). 

Hierongmm  Atgpio  et  AugusHno  gratulaiaar  ,  ^smum 
opera  Celesiiana  hceresis  exstincla  mt ;  ei  excuiot  em 
nondum  refcllerit  Hbros  Anniani  Peiagiani. 

Domiuis  vere  sanctis  aique  omDi  aflrectiooe  ac  jure 
veuerandis,  Alypio  ei  Aogustino  episcopis  IIiebo- 
HYMui,  in  Christo  salutcm. 

CAPUT  PRIMUM.  —  i.  Sanctus  Innocentius  presbf^ 
ter,  qui  hujiis  sermonis  est  portitor,  anno  vreeterito^ 
quaii  nequtiquam  in  Africam  revermruM,  mea  wdDigna' 
tionem  vettram  scripta  non  sumpmt.  Tamen  Deo  gratias 
agimus  quod  ita  evenit ,  ut  nostrum  eilentium  vestris 
epistotis  vinceretis.  Uihi  enim  omnis  oceasio  gratisnma 
tsl,  per  quam  scribo  vestrce  Reverentiee;  testem  intocans 
Deum  quod  si  possel  fieri,  assumplia  aHs  columbse , 
vestris  aniplexibus  impticarer,  semper  qnidem  pro  merito 
virtutum  vestrarum,  sed  nunc  maxime ,  quia  cooperuto- 
rihus  et  auctoribus  vobis  »,  hwre^s  Cetesliana  juguleta 
est  :  qurn  ita  infecit  corda  muttorutn,  ut  cum  euperatos 
damnatosque  esse  se  sentiant ,  lamen  venena  mentium 
non  ondttant ;  et,  quod  sotum  possunt,  nos  oderint^  per 
quos  putant  se  libertatem  docendce  hcereseos  perdidisse. 

CAPUT  II.  —  2.  Quod  autem  quceritis  utrum  rescri- 
pserim  contra  tibros  Anniani  (b)  ,  pseudodiaceni  Ceie- 
densis,  qui  copiosissime  pascitur^  ut  atience  blasphemim 
verba  frivola  submiuistret :  sciatis  me  ipsos  libros  m 
schcdutis  missos  a  sancto  fratre  Eusebio  presbytero  sus- 
ecpisse,  non  anu  mutlum  temporis ;  et  exinde  velin- 
gruentibus  morbis,  vcl  dormitione  sanclce  et  venerabHis 
filia!  vestrw  Eustochii,  ita  doluisse,  ut  propemodum  coii- 
temnendos  putarem.  In  eodem  enimluto  hasitat ,  et  et- 
eepiisverbis  Hnnulis  atque  emendicatis,  nihil  aiiud  lo- 
quitur,  Tamen  multum  egimus;  ut  dum  epislolce  meee 
respoiidere  conatur,  apertius  se  proderet^  et  biasphemias 
suas  omnibus  patefaceret.  Quidquid  enim  in  ilia  mise- 
rabHi  sgnodo  Diospolilana  dixisse  se  denegat,  in  hoc 
opere  profitelur ;  nec  grande  est  ineptissimis  nceniis  re- 
spondere.  Si  autem  Dominus  vitam  Iribuerii  et  notcrio' 
rum  habuerimus  copiam,  paucis  Ineubratiunculis  re- 
spondebimus  ;  uon  ut  convincamus  hceresim  emortuam, 
sed  ul  imperitinm  alque  btasphemiam  ejus,  nostris  ser- 
monibus  confulemus  :  meliusque  hoc  faceret  Sanctitas 
vestra ;  ne  compellamur  contra  hcereticum  nostra  lau' 
dare.  Sancti  fUii  communes,  Albina,  Pinianus  et  Mela- 
nia^  plurimum  vos  salulant,  Has  litterulas  de  sanctu 
Bcthlehem  sancto  presbytero  hmocentio  dedi  perferen- 

'  Lov.,  4dJutoribus  vobis,  At  editiones  antiquiores  et vatic. 
aex  MS8.  habent,  aueloribus;  ex  iisdem  Mss.  duo  r-rasuii- 
tuut,  quia  operatoiibus. 

'  collau  cum  mr.  u.  sex  v.  Am.  Bad.  Er.  Lor. 

(a)  Ajias  2i :  quae  autem  302  erat,  nunc  01.  Scripta  ezeiia- 
te  an.  419. 

(b)  iiic  latmitate  donavit  homilias  aliquot  Joanols  Chmo- 
stomi  j  quam  operam  aiiimo  prorsus  haeretico  ab  irso  suce- 
I  lam  tuisse  intelliges  ex  prsefaiionc  ad  oronUum,  episoopam 
il  hun  Pela^iannm  qui  in  ^.hesina  synodo  damnatus  niit :  nec- 
non  ex  iiisius  ad  Evangelmro  Eitistola,  aj.ud  Bedam  tom.  6  : 
qUa  io  Epislcla,  Traauciani  noroinc  designare  Aogustmum 
videtur,  aut  Hieronymum.  Kcc  levis  coujeclura  est  hunc 


«  \lola  subiuiinslrcl. » 


0S9  CPISTOLARUM  GLAS9IS  111« 

doi.  Neplit  veilra  Paula  mterabiHter  precatur  ui  me- 
more$  ejus  ftlfi,  et  multwn  vot  talutat,  Incolumet  vot^ 
H  memoret  md,  Domm  noetri  Jetu  Chritti  tueatur  cU- 
meutia,  domint  vere  tancti^  atque  omni  affectione  vene- 
rabilet  patret. 

EPISTOLA  CCII  BIS  •  (a). 

Vptato  tignificat  tum  de  anima  origine  contuttalioni  abt 

Hieronymo  non  [uiste  responsum,  neque  te  hactenut 

quidquam  de  hac  qucetlione  atterere  autum  fuitie,  Ut 

te  imitetur  non  tuo  tantum  exmplo,  ted  etiam  iptiut 

Optad  Utterarum  inslitulo  ae  ratione  hortatur,  Petil 

denuo  ut  Libellum  Fidd  ad  te  mittat,  ac  ne  doctorum 

epitcoporum  traditionet,  doctor  novellut  et  rudit  cor- 

rumpere  aggrediatur.  Tandem  quid  de  anima  fidet 

doceat,  breviter  exponit ,  occurrentetque  aliquot  quee- 

tlionet  obilcr  tolvit, 

Domino  bealissimo ,  siiiccrilerque  charissimo,  et  de- 

sideranlissimo  fralri  ei  cocpiscopo  Optato  ,  Auco- 

6TLNUS,  in  Domino  salutem. 

CAP.  PRIMUM.— 1.  Perreligiosum  presbytcrumSa- 

turninum  tuae  Venerationis  litleras  sumpsi,  hoc  a  me 

magno  studio,  qnod  nondum  habeo,  flagilantis.  Sed 

cur  hoc  fcccris  causam  mihi  aperuisti,  quod  scilicel 

credas  de  hac  re  mihi  consuleiiti  jam  fuisse  respon- 

8um.  Utinam  ita  esset  t  absit  ut  te,  cujus  exspecta- 

tionera  avidissimam  noverim,  hujus  miinerls  commu- 

nicatione  fraudarcm.  Sed  si  quid  credis,  fraicr  cha* 

rtosime,  quinquo  ferme  anni  ccce  evoiuii  siint,  ex 

quo  in  Orientem  misi  librum  (b)  non  prxsumplionis 

sed  consultalionis  me» ;  et  adhiic  rescripta  noii  mc* 

rui,  quibus  mihi  enodarelur  hxc  quxslio  iii  qiia  me 

cupis  ad  le  certam  ferre  sententiam.  Utrumque  ergo 

roisissem,  si  utrumque  haberem. 

3.  Hoc  autem  quod  habeo,  sine  altero  qiiod  noo- 
dum  habeo,  cuiquam  debere  me  jam  mittere  vcl  cdere 
non  videtur  (c) ;  ne  ille  (d)  qui  mibi  forlasse,  ut  de- 
sidcro ,  responsurus  esl,  interrogationem  mcam  di- 
scepiatione  opcrosissima  elaboratam ,  sine  suu  re- 


090 


•  Hjpc  epislola,  quae  deest  ia  B.,  ex  uno  GoitT\iccnai  118. 
I  rompta  est,  ut  in  (jraefat.,  col.  49-30,  aonoUtur.     M. 

(a)  vide  waef.,  col.  49^,  ubi  agitur  de  duabus  epiatoUs 
AugusUni  recens  inventis.  Scrii>U  sub  finem  anni  419  vel  po- 
tius  sub  inUlum  anni  4^.       M.  .       *  , 

(b)  liarcellinus,  qui  oollationi  Carlbafffaiensi  praefuit  anno 
412,  ab  Augustino  sciscitalus  est ,  quid  ue  aaiDaanun  orighie 
tcnendum  esset.  RespondenssauclasDoctor  quatuordiversaB 
bac  do  qusestione  vulgatas  opioiones  retulit;  iu  tamen  ut, 
iuxU  Fiugentiuni,  «  nuliam  voluerit  hujus  rei  definium  pro- 
c  ferre  sententiam  »  Quod  aegre  fercns  Marcellinus,  ad  Hle- 
ronymum  eodem  anno  scri|  sit ,  ut  dubiuiionem  ignoran- 
tiamque  suam  tollcret.  ineuute  autem  an.  413,  uti  paulo 
Buperius  observatum  est,  rescriisil  Hieronymus,  siare  se  ab 
lis  qui  censerent  canimas  quotidie  a  Deo  ficri  et  miui  ia 
«  oorpora : »  hortans  eum,  ut  «  virum  sanctum  ct  eruditum 
«  Augusiinum  episoopum  consulcret,  qvd  viva,  ut  aiunt, 
«  voce  docere  enm  posset,  et  suam,  imo  ipsius  Hieronymi 
«  explicare  senlentiam. «  Haec  postrema  verba  Augustlnum 
hnLulerunt  ut  ad  Hleronymum  eiiistolam,  seu  ^wtlus  libeU 
hun  ooasnlutioois  de  origioe  animae  bominis  dhigeret ;  qoo 
de  Ubello  hic  potissimum  agitur.  vide  Augusthium,  EiisU. 
i65  et  166. 

(c)  idem  didt  epist.  190,  n.  31.  cQoi  Uber  meus,  inqHit, 
ut  non  doctoris,  sed  mquisitoris,  etpotiusdi8cerecuiiie.itls. 
«  apud  me  legi  potest :  mitti  vcro  uspiara  non  debet ,  vel 
«  cuiquam  forasoari. »  Ast  antea  Augustinum  allter  sensisae 
docet  ejufldem  epistola  ii^,  n.  15. 

{d)  Uierooymus. 


sponsione,  qanc  a<Hiuc  desperanda  non  eat ,  pcr  mn- 
nushoniinuro  notiliamqne  diffundi  jura  soecenseat, 
idque  jacUnliiis  quam  utiliiis  fecisse  me  judieet» 
quasi  cgo  potoerim  quxrere,  quod  ille  non  potoerit 
enodare,  cuin  lorslun  possit,  idr|iie  duro  faciat,ez« 
specundum  sit  («).  Magis  enim  6cio,  quod  aliis  occii- 
patur,  qiiae  minime  differenda  Buni,  plurisqve  pea- 
denda. 

3.  Quod  ut  tua  quoque  Sanctius  noverit»  attende 
pnnlisper  qoid  mihi  alio  anno  per  latorem  (b) ,  per 
qoem  scripseram,  remeantcm  scripscrit,  nam  hoc  ex 
cjos  episloia  in  isUm  trausiuii  (e) :  Incidit,  inqnlt, 
lemput  diffidUimum ,  quando  mihi  tacere  meliut  fuil , 
4juam  loqui;  ita  ut  nottra  ttudiace^renl^  ne  (d),  juxta 
AppHum,  camna  exerceretur  facundia.  Itaqueduobutlib^ 
lis  tuit,  quot  nomini  meo  dedicasti,  erudilissimit,  el  omfii 
eloquenlia  tplendore  fulgentibut ,  ad  temput  retponderg 
non  potui,  non  quod  quidquam  in  illit  reprehendendum 
pulem ;  ted  quia  juxta  beatum  Apottolum ,  f  UnutquU* 
que  f II  tuo  tenm  abundat  *■ ;  aliut  quidem  mc ,  aliut  au* 
tem  tic  I  (Rom.  xiv,  5).  Cerle  quidquid  dici  potuit,  ei 
tublimi  ingoiio  de  Scriplurarum  tanclarum  hauriri  fon^ 
libut,  a  te  potitum  atque  dittertum  etl,  Sed  quwto  Re" 
terentiam  tuam^  parum  perpatiarit  me  tuum  laudare 
ingenium,  Not  enlm  inter  not  enidiliottit  eauta  diueri' 
mut.  Cwterum  asmuli ,  et  maxime  haaretici ,  ti  dtvertag 
inter  not  ti*nlentias  videriiU,  de  animi  calwnniabuntur 
rancore  detceudere.  Mihi  autem  decretum  ett  te  anuwef 
sutcipere  *,  col^re,  mirari ,  luaq\te  dicta  quaei  mea  de* 
fendere,  Certe  et  in  dialogo  quem  nuper  edidi  («),  Bea* 
titudinit  tuat ,  ut  dignum  fuerat ,  recordatut  tum :  iiui- 
gitque  demut  operam^  ul  pemiciotittima  heereut  dg 
Eccletiit  auferalur^  quas  temper  timulat  peenitentiam  tif 
docendi  in  Eccletiit  habeat  facullatem  ;ne^  ti  aperta  ta 
iuee  prodiderity  forat  expulta  morialur. 

CAPLT  II.  —  4.  Ccrni»  ncmpe,  venerande  fratert 
hsec  mei  cliarissimi  vcrba  inquisitioni  meae  reddila^ 
non  eam  negasse  responsionem,  sed  excosasse  de 
tempore,  quod  in  alia  magis  urgentia  curam  cogere" 
tur  impendere.  Vides  etiam  quam  benevolom  ani- 
mum  crga  me  gerat,  quidve  comiDoncat ;  ue  8cilicel 


1  Apud  Aug.  et  iileron.  locls  citalis,  legitur  atmukt;  noa 
lU  oommode,  licet  in  Graeco  exstet. 

•  Edd.  necnon  aiiud  Aug.  et  Hleron.,  mupicere;  al  God. 
Gottw.  lectio  uieronymiana  magis  videtur.  sutdpimdma 
enim  ab  Hicron.  Aly|iius  dlcitur In  epist.  81  inter  Augosti- 
nianas;  eodcm  scnsu  eamdem  vocem  asurpat  Augmt. 
ei,isU.Si,  35, 41,0(0. 

(a)  Quippe  A  ugusiino  manebal  aUa  mente  ropostom,  qood 
ei  oiirn  abs  Hierouymo  fuerat  exprobratum  his  verbls :  «  Non- 
c  nulil  ramiliares  mei  et  vasachristi,qaonim  Jerosoiymiael 
« in  sanctis  locis  permagnacopia  est,  suggerebant  non  sim- 
«  plici  a  te  animo  foctum ,  sed  laudem ,  atque  ramusculos , 
c  et  gloriolam  populi  requirente  ut  de  nobis  cresoeres  :  m 
«  mulli  oognoficerent  te  provocare,  me  tlmere ;  te  acribere 
«  ut doctum,  me  tacere  ut hnperitum ;  et  tandemreperiaBe» 
«  qui  gamilitaU  meae  roodum  impoaeret.  *  Apud  Angnati- 
c  num,  epist.  72,  num.  2.  _      ,_^ 

Sorosium.  vide  epistt.  166, 160  et  172. 
Haec  et  subsequentia  usqae  ad  flaem  nom.  S,  mb^m^ 
tur  apud  Hieronymam  epiat.  7v ;  necnon  apud  Aogustima 
ejnist.  ni,  num.  1 :  verum  aiMid  priorem  incipit,  non  M- 

<nilegi(ur.  .    . 

(d)  ibid.  el ;  male :  sic  enhn  Hieronymi  mena,  oiailoidaqne 

scries  iQvertitur  ac  lurbatur. 
{e)  Lib.  3  adversus  Pelagianoa,  8nb  flo^ 


9SI  S.  AUGI5STINI 

qiind  Intcr  pos,  salva  ulii]ue  cliaritalc  ac  sinceritate 
amicitiac,  erudilionis  causa  facimus,  calumnlentur 
a*muli,  et  maxime  Iixreticl  de  animi  rancore  descen- 
dere.  Proinde  si  utnimqne  opus  nosirum,  et  ubi  cgo 
Inquisivi,  et  ubi  ipse  ad  inquislta  responderii  (a), 
homines  legerint ;  quia  ctiam  oportet  ut,  si  eadem 
qaaestio  sccundum  ejus  sententiam  sufDcicntcr  fuerit 
cxplicata,  me  Instructum  esse  gratias  agam ;  non  par- 
vus  erit  fruclus,  cum  hoc  cxierit  In  notitiam  plurimo- 
rum  :  ut  minores  noslri  non  solum  sciant  quid  de  hnc 
re  senlire  dcbeant,  qnx  inter  nos  diligenli  discepla- 
tione  discussa  est ;  vcrum  ctiam  Jiscant  ezcmplo  no- 
stro,  Dco  miseranle  atqiic  propiiio,  qiK^mndmodum 
inlcr  cliarissimos  fratres,  ila  non  dcsii  aUcrnn  inqui- 
sitionis  gratia  dispiilalio,  iit  lamen  ni:incal  inviolala 
dilectio. 

5.  Si  autcm  scriplum  meum,  tibi  res  obsciirissima 
tanlumiiDodo  Icgilur  Inquisiln,  sinc  illius  rescriplo, 
ubi  forsitan  appnrebit  invcnlum ,  cmnnarit ,  Intius 
pergat ,  pcrvciiial  etinm  ad  illos,  qui  comparanles ,  iit 
ait  Apostolus,  $enietipsos  sibimetipsis  (11  Cor.  x,  I^S), 
non  inlelligunt  quo  animo  a  nobis  fiat ,  qiiod  ipsi  co 
animo  facere  ncsciunt ;  et  volunlalcm  mcam  crga  ho- 
iiorandum  pro  suis  ingcnlibus  mcrilis  dilcctissimum 
amicum,  non  siciit  cam  vident,  quando  ncc  vidciit, 
sed  sicut  cis  libitum  eat ,  et  sicul  odio  suo  dicinnic 
suspicanlur,  exponcnt :  quod  profeclo ,  quantum  iii 
nobis  est ,  cavere  deliemus. 

6»  At  si  forle  quod  pcr  nos  innolcsccrc  nolumus , 
etiam  invitis  nobis ,  eis,  qtiibus  iioliimus  iniiotueril; 
quid  restabit ,  nisi  xquo  aiiimo  habcrc  Domini  volun- 
taiem  ?  Neque  euim  boc  scribcre  ad  qucmquam  debc- 
rcm ,  quod  semper  latere  voluissem.  Nam  si ,  quod 
absit ,  aliquo  vei  casu ,  vei  necessltale  nunquam  ille 
rescripserit :  procul  dublo  noslra  coiisuliatio ,  quam 
ad  eum  niisimus ,  quandoquc  maiiifestnbitur.  Nec  inu- 
tilis  iegcntibus  erit :  quia  etsi  non  illa  inveiiicnt  quae 
requirunt ,  invenient  ccrte  quemadmodum  sint  in- 
quircnda  ncc  lemcre  affirmanda  quae  ncsciunt ;  et  sc- 
cundum  ea  qux  ibi  legerint,  consulcre  etiam  ipsi 
quos  poterint,  studiosa  chariiate,  non  discordiosa 
conlentione  curabunt ;  donec  aut  id  quod  voliint  rc- 
periant ,  aut  ipsa  inquisitione  aciem  mcntis  cxerccant, 
ut  ulterius  inquirendum  non  esse  cogiioscant.  Nunc 
tnmen  qiiamdiu  jnm  consuiti  aniici  iionduin  est  de- 
Bperanda  responsio,  edendam  Don  esse  consuilatio- 
ncm  nostram ,  quantum  quidem  in  nobis  est ,  prilo 
quod  persuaserim  dilectioni  lu»  :  qiiaiuiuam  ct  ipse 
000  eam  aolam  poposceris,  sed  adjunctam  etiam 
ejus  quem  oonsului ,  responsionem  tibi  desideravcris 
niitti;  quod  utlque  facerem  ,  si  haberem.  Si  autcm, 
ut  YCrbis  tuae  Saiictitatis  utar,  qux  in  tua  opislola  po- 
suisti ,  sapiintim  mecB  lucidam  demotutrationem ,  quam 
mihi  pro  %njrii0j  ut  scribis,  vilce  meas  auctor  lucis  at- 
Iribuit ,  non  ipsam  dicis  consultationem  el  inquisitio- 
nem  meam ,  sed  mihi  jam  ejus  rci  quam  quxsivi , 
provcnisse  inventionem  putas ,  et  ipsam  potius  pos<:is, 
ut  mitlam ;  facerem ,  si  ita  essct  ut  puias.  Ego  eiiiiii 

(a)  vide  epist.  190,  nom.  Si. 


EPiSCOPI 

adhuc ,  fiiteor,  non  inveni ,  qnemadmodain  aniina  ct 
peccntum  ex  Adam  trahat  (ande  dubilare  fas  dm 
est),  et  ipsa  ex  Adam  non  Iralialur ;  quod  mihi  dili- 
gcntius  inquirendum,  quam  iiiconsulliiis  assereo- 
dum  csi. 

CAPUT  III.—  7.  Ilabent  litterae  luae,  nesdo  quot  se- 
nes ,  et  a  doclis  sacerdotibus  irutiiuios  viros ,  quos  ad 
iua  modicitatis  inteltigentiam ,  assertionemque  verilate 
pleninimam  revocare  non  poteras  ;  nec  lamen  expri- 
mis,  quxnam  sit  assertio  tua  vmriiaie  pienisama^sd 
quamseneSf  et  a  doctis  sacerdotibus  insiiiuios  virosre' 
vocare  non  poteras.  Si  enim  hoc  lenebant ,  vel  tenent 
bi  scncs ,  quod  a  doctis  saccrdotibus  accepeniut ;  quo- 
modo  libi  riislica,  et  minus  instrucia  clericonim 
tiirbn  molestias  gencraverat  in  his  rcbus »  in  quibus 
a  doctis  sacerdotibus  fuerat  instituiaf  Si  autem  sencs 
isti,  vel  tiirba  clcriconim  ab  oo,  quod  a  doctissacer- 
dolibus  acceperat,  sua  pra\i'ate  devialjat;  illnruin 
potius  auciorilalc  fucrat  corrigcnda,  et  a  lumului 
conlcntiosissimo  comprimcnda.  Scd  rursus  ciim  dicis, 
Te  novcllum  rudemquc  doctorem  taniorum  ae  taiium 
episcoponim  traditiones  limuisse  corrumpere ,  et  convet' 
iere  homines  in  meliorcm  parlem ,  ob  defunciorum  ta- 
juriam  formidasse;  quid  das  intclligi ,  nisl  quod  illi, 
quos  corrigcrc  cnpicbas ,  dociorum  atque  magnorum 
jam  dcfunctorum  episco|>orum  traditiones  noleiido 
desererc ,  novello  rudique  doctori  acquiescere  recusa- 
bant?  Qua  in  rc  dc  iliis  interim  taceo;  tuam  ycro  ai- 
sertionem ,  quam  dicis  esse  verilaie  plenissimam  velie- 
meiiter  scire  desidcro;  non  ipsam  dico  sententiam, 
scd  ejus  assertionem. 

CAPUT  IV.  —  8.  Iinprobari  cnim  abs  le  cos  qai 
afnrmnnt  omnes  animns  hominum  ex  illa  una  qiue 
protoplnsio  data  Cbt ,  per  gcncrniionum  succcssionem 
propagnri  atque  traduci ,  sufncicnler  quidem  in  no- 
stram  iiotitiam  proluiisti ;  sed  qiia  rationc  quibusve 
divinarum  Scripturarum  lestimonHs  id  falsum  esse 
mon&traveris ,  quia  lurc  lilterac  noii  contiiicnt ,  qaid 
ignoramus.  Deinde  quid  ipsc  pro  isto  quod  iniprolMis, 
tencas,  legenti  mihi  epistolam  luam,  et  quani  fr.itri« 
bus  antea  Caesnreensibiis ,  ct  quam  mihi  iiu;>errinie 
direxisti,  non  evidenicrapparet;  nisi  quod  vidco  te 
crcdcrc,  sicut  scribis,  Deum  fecisse  homines ,  ei  facere, 
el  facturum  esse;  neque  aliquid  esse  in  ceeiis  aui  tii 
terra ,  quod  non  ipso  constilerit  et  conslet  auciore»  Hoc 
sane  iin  vernm  esl ,  iit  dubilarc  hinc  niiilus  dcbcat. 
Sed  adhuc  te  oportet  exprimere ,  unde  faciat  aniinas 
Dcus ,  quas  negas  ex  propnginc  fieri :  utruin  aliunde ; 
el  si  ita  cst,  quidnam  illud  sil :  an  omnino  de  nihilo. 
Nam  illud  (kigenis  ct  Prisciilinni ,  vcl  si  qui  alii  ta!e 
aliqiiid  sentiunt,  qiiod  pro  mcritis  viue  prioris  tcr- 
rena  atque  mortalia  contnidantur  nn  ^  corpora ,  al>sit 
ut  scntias  :  huic  quippe  opinioni  prorsus  apostolica 
conlradicit  auctoritas,  dicens,  Esau  ct  Jacob  ,  ante- 
quam  nali  fuisscnt,  nihil  operatos  boni  vel   mali 
(JRotir.  IX,  11).  Igitur  non  ex  toto,  sed  ex  parte  nubis 
est  tua  de  hac  re  noia  scntentia ;  assertio  vero  ejus , 

*  Kdd  ,  tfi ;  optime. 


953  EPIST0LA1\UM 

iJ  cst,  iiiidc  doccatar  vcrum  cssc ,  qtiod  sentis,  nos 
pcnitas  latct. 

9.  Propicrea  pelivcram  prioribus  iiltcris  meis  (a) , 
ut  Libcllum  Fidci ,  qiicm  le  scripsissc  commcnioras , 
eii|uc  nescio  quem  ftretbyierum  fallacitcr  iubscripsisse 
conquereris,  mihi  millere  dignnreris;  ciuod  eliam 
nuDC  peto,  cl  quid  leslimoniorum  divinorum  huic 
quacstioni  reseraiidjR  ndhiberc  poluisti.  Dicis  cnim  in 
epistola  ad  Ccsnrecnscs  placuisse  vobi$ ,  ut  omnem  ve^ 
rilatis  ad  probationcm ,  etiam  judices  cognoscerent  scB" 
cular^Sy  quibus  ex  communi  dcprecalione  residcntibus , 
et  ad  fidem  universa  rUnantibus  id  Divinilas,  ut  scribig, 
misericordioi  snoe  infuhione  largita  cst ;  ut  majorem  af- 
firmationcm  pro  suis  sensibus  assertionemque  profeT' 
rent ,  quam  vcstra  circa  eos  mediocritas  cum  ingentium 
testimoniorum  auctoritatibus  retentabat.  Has  ergo  tcsti" 
moniorum  ingentium  auelorhates  iiigciili  itudio  sciro 
dcsidiTO. 

10.  Solnm  quippe  unam  causam  videris  sccutus, 
qua  contradictorcs  tuos  rcrellcrcs ;  quod  scilicet  ne- 
garent  csse  opus  Dci  animas  nostras.  Quod  si  sen- 
iiuiit,  mcrilo  eorum  sentcnlia  judicatur  esse  dam- 
nanda.  Nam  hoc  si  de  ipsis  corporibus  diccrent ,  pro- 
cul  dubio  fuerant  cmendandi ,  vei  deiestandi.  Quis 
c/iim  Christianus  negct ,  opera  Dci  esse  corpora  sin- 
gulorum  quoruriiqiic  iiasccntium?  ncc  tamen  ca  pro- 
pterca  ncgamus  a  parcntibus  gigni ,  quia  falcmur  di- 
viniius  fiiigi.  Qiiando  ergo  dicilur  sic  etiam  animarum 
noslrariim  incorporea  qiiscdam  sui  generis  scmina ,  et 
a  parciitibus  trahi,  ct  tamcn  ex  cis  animas  Dei  opere 
neri;ad  hoc  refutandum  non  humana  conjectura, 
sed  diviiia  Scriptura  tcslis  adhibenda  est.  Nam  dc  san- 
clis  Libris  caiionicx  auctoritalis  potuit  nobis  testimo- 
niorum  suppetcrc  copia ,  qua  probatur  Deus  anunas 
faccre  :  sed  tcstimoniis  talibus  ii  redarguuntur,  qui 
opcra  Dei  essc  singulas  qunsquc  animas  in  hominibus 
nascentibus  iiegant ;  non  ii  qui  lioc  fatentur,  et  tamen 
eas  sicut  corpora  Dco  quidcm  opcrante  formari ,  sed 
cx  parcntum  propagatione ,  contcnduiit.  Ad  hos  rc- 
fellcndos  tibi  diviiia  teslimonia  certa  quxrenda  sunt ; 
aut  si  jam  invcnisti ,  nobis  qui  nondum  invenimus , 
cum  impensissime ,  quantuin  |)ossumus,  inquirainus^ 
niutua  dilcctionc  niitlcnda. 

CAPUT  Y. —  il.  Tua  quippe  consultalio  brevis 
atque  postrcma  in  litteris  qiias  od  fralrcs  Cxsarccn- 
ses  {b)  misisli ,  ila  se  habet :  Exoro,  inqnit,  ut  me  fi* 
iium  vestrum  atque  discipulum ,  et  ad  hasc  mysteria  nu- 
per  proximeque  Deo  juvante  vcnieittem ,  qua  debeiis  et 
dignum  est ,  et  qua  prudentes  respondere  couvenit  sa- 
cerdotes ,  informatione  doceaiis  :  utrum  magis  iila  sit 
tenenda  sententia  qttas  aniniam  dicit  esse  de  tradncct  ^^ 
per  occultam  quamdam  originem  ordinemque  secretum 
in  omne  hominum  genus  cmterus  ammas  ex  Adw  proto» 

(a)  epiat.  190,  n.  30. 

{b)  ca!sarea  Mauritaniae  Cxsarcensis  urbs  nohnior.  Plio. 
Hist.  uat.  I.  9,  c  2 :  coppidum  ibi  cclebcrrhuum  Cssarea 
«  aiiiea  vocitatum  Jol ,  Jubse  regia.  a  divo  Claudio  oolouix 
*  jure  donata ,  cjusdem  Jussu  deduciis  veteranis. »  Etiam 
iium  superesi  sub  Algerii  nontine ,  uti  quibusdam  placct : 
aa  saosoo ,  cclcbris  sieculi  proxime  praetcriti  GcograihiiSy 


CLASSIS  HL  9)4 

plasU  trausfissione  defluere ;  an  pottus  ea ,  quam  onmet 
fratres  vestri ,  et  sacerdotes  hic  positt  relinent  ei  alb'- 
manl^  eUgenda  definitio,  credulitasque  retinenda  ^  qum 
Deum  auctorem  nniversarum  rerum ,  hominumqiu  caui* 
ctorum  ei  fuisse^  et  esse^  et  futurum  esse  testatur  et  cr^ 
dit,  llorum  igitur  duorum  qux  consulcns  proposuisti, 
vis  ut  eligalur,  tibiquc  respoiidcalur  alterulrum ;  quod 
fieri  dcberct  ab  scieiitibus ,  si  cssciil  intcr  se  duo  ista 
coniraria  ut,  aliero  elcclo,  conscquciiicr  cssct  alte- 
rum  rcspucndum. 

12.  Nunc  autcm ,  si  quispiam  non  allerum  e  duobus 
his  cligal ,  scd  ulruinqiie  veruiii  esse  respondeat ,  id 
est ,  ct  in  omnc  hominum  geuus  cxleras  animas  ex 
Adus  proloplassi  Iransfusione  deauerc,  et  nihilominus 
Dcum  aiiclorcm  uiiivcrsarum  rcrum ,  hominumque 
cunctorvm  et  fuissc ,  ei  cssc ,  ct  fulurum  essc  credat 
ct  dicat;  quid  huic  contradiccndum  csse  ceiises? 
Nuinquidnam  dicturi  sumus :  Si  ex  parentibus  animx 
pro^^agantur,  non  cst  Dcus  au(.  tor  omnium  rerum , 
quia  non  iacit  aniroas  ?  Rcsp(mdebiiur  enim  si  hoc 
dixcrimus :  Ergo  quia  corpora  ex  parentibus  propa- 
gantur,  non  est  Deus  auctor  oiniiium  rcrum ,  si  pro- 
picr  hoc  diccndus  est  uoii  facere  corpora.  Quis  autcm 
ncgct  auctorcm  humanorum  omnium  corporuiu  Dcumf 
scd  iliius  dicat  solius,  qiiod  de  tcrra  primitus  fin\it, 
aut  ccrte  ctiam  conjugis  ipsius;  quia  ct  ipsam  de  la- 
tcre  cjus  ipse  formavii ;  noii  autcm  eiiam  extero- 
rum ;  quia  ex  illis  cxlcra  homiiium  corpora  delluxisso 
negarc  non  possumus? 

CAPUT  VL  —  13.  Ac  per  hoc,  si,  adversus  quos 
tibi  e.t  in  hac  quaisiione  conflictus ,  sic  asscveranl 
animarum  ex  iliius  unius  derivatione  propoginem,  uC 
eas  jam  Deuni  negent  facere,  at(|iie  furniare;  insta  cis 
redargucndis,  conviiicendis ,  corrigendis  quantum, 
Doniino  adjuvantc,  potueris.  Si  autem  inilia  quxdain 
ex  illo  uno  ct  dcinccps  a  parentibus  atirahi,  ct  tanicn 
singulas  in  Iiomiiiibus  singulis  amnnant  ab  auctore 
omniiim  reruin  Dco  creari  atquc  formarl ;  quid  cis 
respondeatur,  inquire,  de  Scripturis  maxime  sanctis, 
qiiod  non  sit  ambiguum  (a)  iicc  aliter  possit  intelligi. 
Aut  si  jam  iiiveiiisti,  ut  supcrius  |iOStuiavi,  dirige  el 
nobis.  Qiiod  si  te  adhuc,  sicut  me,  latet;  insta  qui- 
dem  omnibus  viribus  eos  confutare,  qui  dicunt  aninui 
nott  ex  opere  divino ,  quod  cos  diiisti  in  episiola  tua 
prima  inter  secretiores  fabulas  murmurasee^  deinde 
propter  hanc  sententiam  stultam  atque  impiam  a  hto  con^ 
eoriio  et  KccUuoi  servitio  recessisse;  atque  adversut 
eos  omnibus  inodis  dcfende  ei  iuere ,  quod  in  eadeoi 
cpistola  posuisti,  Deum  fecisu  animas^  et  facere^  et 
facturum  eue;  neque  aliquid  esse  in  coelis  aul  in  terra , 
quod  non  ipso  consiiterit  aut  constet  auctore.  Hoc  enim 
de  omni  omnino  genero  creatune  verbsune  aiqua 
rectissimc  crcdilur»  dicitur,  defenditur,  comprobaturt 
Deus  enim  auctor  univcrsanim  rerum  hominumquo 
cunctoram  ct  fuii,  ci  est,  ei  futurus  est,  quod  In  ei- 
trema  iua  ad  coepiscopos  nosiros  provineiae  Caesa- 
reensis  consultatione  posuisli ,  aiqoe  m  id  potias  eli*  ' 

fo)  l^tgcsisUb.  2  do  Anima  ei  ejasorighic,  cap.  i4| 


m 


S.  AUCOSTINl  EPlSCOn 


(erent ,  exemplo  omtiium  rralram  ct  consacerdotumf 
<|ai  sunt  apud  vos ,  aique  id  retinent,  quodammodo 
oorlalus  es. 

44»  Sed  alia  quaeslio  est»  ubi  quxrilur,  ulrum  om- 
nium  animarum  etcorponim  auclor,  erreclorquc  Deus 
8it,  quod  verilas  babei;  an  aliquid  nalurarum  exorialur, 
quod  i|)8e  non  faciat,  qux  opinio  prorsus  erroris  est : 
alia  vero,  ubi  qii:eriiur,  uinim  Deiis  animas  bumannsex 
propagine,  an  siiie  propagine  faciat,  quas  (ainen  nb  illo 
(ieri  diibitare  tas  non  est.  Iii  qiia  quxslionc  sobriiim 
te  esse  ac  vigilantcm  volo ;  nec  sic  animarum  propagi« 
nem  deslriias,  ut  bxrcsim  Pelagianam  incaulus  incur- 
ras.  Nam  si  bumanorum  corporuin,  qiiorum  propaga- 
lio  est  omnibus  nota,  dicimus  taiiien  Dcuni ,  vcrcque 
dicimus,  non  iliiustantuni  primi  boniinis,  conjiigunive 
primorum ,  scd  omnium  c\  illis  propagaloriim  csse 
creatorem;  pulo  facile  iiite'ligi  eos,  qni  animarum 
defendunt  propaginem,  iion  cx  boe  nos  habcre  vclle 
deslrunre,  quando  Dcus  animas  facit,  cum  et  corpora 
fiicit,  quo!  dc  propagine  Geri  negarc  non  possumus; 
sed  alia  documcnia  esse  qumrenda ,  quibus  bi ,  qni 
sentiunt  propagari  animns ,  repellantur,  si  eos  errare 
veriias  loquitiir  :  deqtia  re  illi  inagis  fucrant,  si  flcri 
posset,  interrognndi,  propter  quorum  injuriam  defun' 
ctorum ,  sicut  seribis  in  epistola ,  quam  mibi  poste- 
riorem  misisti  in  meliorem  parlem  convertere  hontinei 
farmidabas,  Hos  enim  defunclos,  iales  taniosque  el  lani 
doctot  episcopos  fuisse  dixisti ,  ut  eorum  tradiliones  ti- 
meres  doctor  novellus  rudisque  eorrumpere  velle,  Itaque 
61  scire  possem,  lales,  ac  tanti,  et  tam  docli  viri  islnm 
de  animarum  propngaiione  snntcniiam ,  qnibus  vel  ^ 
tcstimoniis  asscrebant :  quam  tamen  in  litteris  ad 
Cxsareenses  datis ,  illorum  auctoritatem  nequaquam 
respicicns,  inventionem  novam  et  inauditum  dogtna  esse 
dixisti ;  cum  profeclo,  etsi  error  est ,  novum  ta- 
men  eum  non  esse  noveriinus,  scd  vctustum  et  anli- 
qaam  (a). 

CAPUT  VII.  —  15.  Quando  aulem  nos  aliquae 
causx  in  aliqua  quxstione  non  imineriio  diibitare 
compellunt,  non  etiam  hiiic  dubitare  debcmus  utrum 
dubitare  debeamus.  De  dubiis  quippe  rebus  sine  du- 
bitatione  dubltandum  est.  Vides  quemadinodum  Apo- 
stolus  de  se  ipso  dubitare  non  dubitct  (6) ,  utrum  in 
eorpore^  an  extra  corpus  mptiis  sit  in  terlium  ca^JMm; 
Hve  hoc,  sive  illud,  nescio,  Deus  scit  (11  Cor.  xii,  2,  3). 
Cur  ergo  milii,  quamdiu  nescio,  dubitare  noii  liccat , 
utrum  anima  mea  in  Istam  viiam  ei  propnginc  an 
sine  propaguie  venerit;  cum  ea  ulroiibet  modo  a 
summo  et  vero  Deo  factam  esse  non  dubilem  ?  (>iir 
mibi  fas  non  si(  dicere  :  Scio  animam  meam  ex  opcre 
Dei  subsistere,  et  prorsus  opus  Dei  esse ;  sive  cx  pro- 
pagine  sicut  corpus ,  sive  extra  pi-op;igine:n  siciit  illa 
qaoB  primo  homini  data  esl,  ncscio,  Deus  scit  ?  Utruin 

^  InEdd.  omittitur  vel,  quasi  abundet.  Forte  legcndum 
erat ,  iiuatHmSi  quibusvetestimomis ;  aut  ^xns^quaratione, 
quUnuve  letftmoftui.  sic  supra  dwu.  6,  htt.  c,  qua  ratione 
qmbusiDe  diinnarum  scripturarum  teslimonUs, 

{a\  Tertullianus  passim,  et  Irenaeus  oooura  bser.  lib.  %  c. 
ZL  -ioceni  animas  ex  tradace  Geri. 
\p)  Eadem  aut  ^milia  tnculcat  de  origine  animae ,  iib.  1. 


bonim  vii  at  confirmem.  Poisem,  si  nossem.  Qaod 
si  ipse  nosti ,  en  habes  me  cupidiorem  disoere  qood 
nescio,  quam  docere  quod  scio  (a).  Si  autem  nescls, 
siout  ego,  ora  sicut  ego,  ut  sive  per  quemlibel  senram 
suuin  (6),  sive  per  se  ipsum  Magister  ilie  no§  doceal, 
qui  dixit  discipulis  suis :  Ne  velitis  dici  ab  hammhus 
rabbi;  unus  est  enim  mAgisler  vester  Chriitus  {Maitk. 
xxiii,  8) :  si  tamen  scit  expedire  nobis,  ut  eUam  talta 
noverimus ,  qui  novit  non  solum  quid  doceat,  venim 
eliam  quid  nobis  dicere  expediat. 

16.  Nam  confiteor  Dileciiom  tuae  cupi<ytatein 
meam.  Cupio  quidem  et  bocscire,  quod  qiucris;  sed 
nuilto  magis  cupcrem  scire»  si  fieri  posseC ,  quaodo 
pra>scnietur  (c)  Dcsideralus  oinnibus  genlilHis^  et 
quatido  regnuin  fuiurum  sit  sanctorom,  quam  tindo 
in  hanc  terram  venire  coeperim  :  et  tamen  iUud  cum 
ab  illo,  qui  scit  omnia,  discipuli  sui ,  nostri  Apostoli, 
quxrerciil,  rcsponsum  acceperunt :  Non  est  veUrum 
nosse  tempus,  aul  tempora^  qum  Deus  posmt  in  sma  po* 
testate  (Act,  i,  17).  Quid  si  et  hoc  scit  (</),  nou  esse 
noslrum  scirc,  qui  prufccto  scit ,  quid  nobis  sit  ulile 
scire?  Et  illud  quidcm  pcr  iiium  scio,  non  esse  nostii 
scire  tempora  qux  Paier  posuit  in  sua  potestate. 
Ulrum  auiem  originem  animarum ,  quam  noudum 
scio,  noslrum  sit  scire ,  id  est ,  pertineat  ad  iios  id 
scirc,  nec  boc  quidem  scio.  Nain  si  saltein  hoc  sci 
rem ,  quod  nostrum  non  sit  id  scire,  non  solum  afBr 
mare  quamdiu  nescio,  verum  etiam  quxrere  jam 
desisterem.  Nunc  autem,  quamvis  tam  sit  obscurum 
ac  profundum,  ut  plus  illic  docendi  caveam  tenicrita- 
tem ,  quam  disccndi  habeam  ciipiditatem ;  lameu 
etiam  boc  volo  scirc,  si  possnm.  Et  licet  mullo  aw- 
plius  sit  necessarium ,  quod  ail  ille  sanctus,  Nolum 
mihifaCf  Domine,  finem  meum  [Psal.  xxxvni,  5),  (non 
enim  ait,  iuitium  meum)  {e)  quod  ad  isiam  qiiaesiio- 
nem  attinet,  me  iateret. 

CAPUT  VIII.  —  17.  Verum  de  ipso  qiioqiie  inilio 
meo  iiigratus  Doctori  inco  non  sum,  quod  animam 
humanam  spiritum  cssc  non  corpus,  eamque  rationa- 
biiem,  vel  intellectualcm  scio;  nec  eam  Dci  essc  na* 
turam,  scd  potiuscrcaturam  aliquatenus  morta!eni  (/), 
in  quantum  in  deterius  commutari,  et  a  viki  Dei ,  cii- 
jus  participatione  bcnta  sit,  alienari  poiest ;  eC  aliqiia- 
tenus  immortalcm,  quoniam  sensuin,  qiio  ei  post 
lianc  vitam  vcl  hem  vel  male  sit,  amiitere  noii  po- 
tcsi.  Scio  etiam  noii  eam  pro  aciibus  ante  cariiem 
geslis  includi  in  carne  meruisse;  sed  nec  ideo  esse  in 
homine  sine  sorde  peccati ,  etsi  unius  did^  sicut  scri- 

(a)  idcm  tcslatur  epist.  i48»  n.  4;  epist.  157,  n.  41 ;  de 
Gen.  ad  litt.  lib.  12,  c.  18,  n.  59. 

(b)  Adi  lib.  contra  PrisciUiaBistas,  num.  ult. 

(c)  Legenduin  torte  prmentietur,  sic  Conress.  Ub.  11,  eap. 
18  :  t  uirum  similis  sit  causa  cliam  praediceDdonmi  futuro- 
c  rum,  ut  rerum ,  quae  nondum  suni ,  jam  existentes  prae- 
t  seutiaatur  imagines;  couGtoor ,  Oeus  meus ,  nescio. »  fX 
mox  :  c  Quoqiio  modo  se  itaque  bai>eat  arcana  praeseoslo 
c  ftiuironim,  etc.  \M  antea  corrupte  legebatur  preaenUrk' 
t  rt^  pro  prtesentianturf  ei  prwsentia  pro  prassmsio.» 

(-d)  Eanidem  guaestionem  movet  de  Anima  et  cjus  originet 
lib.  4,  c.  4,  n.  5. 

(e)  Legendum  forte,  ndlem  quod^  etc. 

( n  «^onsule  lib.  oonira  Priscinian.,c.  i|  n.  1 ;  et  Bb.  2 
tra  Maximin  ,  c.  12»  n.  2. 


i    f$7  EPISTOLARUM 

'    fliiin  esl,  fuerit  vita  fjus  $uper  tcrram  (Job  itiv.  5,  se- 

I    €u»dum  LXX).  Ac  pci  hoc  scio  ex  Adam  per  sericm 

I    generAlioiiis  siiie  peccalo  nemiiiem  nasci ;  unde  et 

'     l^rYoii^  necessariiim  esl  per  graliam  rcgeiierationis  in 

Cbrislo  renasci  Il;cc  lam  mulU ,  nec  parva,  de  iniik) 

vel  origiiie  animarum  nostrarum,  in  qiiibus  plura 

Mnl  ad  cain  scientiam  pertinentia,  qiiae  fide  conslanl, 

el  didicisse  me  gratulor,  el  nosse  confirmo.  Quapro- 

p4cr,  si  nescio  in  originc  animarum,  nlrum  illas  Dcus 

kominibus  ex  propagine,  an  sine  propagine  faciat, 

ifiuis  lamen  ab  ipso  fieri  non  ambigo ,  scire  quidem 

el  hoc  magis  cligo ,  quam  nescire  :  sed  quamdiu  non 

possum,  nielius  hinc  dubito,  qnam  veltit  cermm  con- 

-  firmare  aliquid  audeo,  qiiod  illi  re^  sit  furle  contra- 

rtum,  dc  qua  dubilare  non  debeo. 

i8.  Tu  itaque,  mi  fr.iter  bone,  quoniam  consulis 
me,  et  vis  nnum  borum  defiiiiam ;  utrum  animoc  ce- 
ler»  cx  illo  niio  bomine ,  sicut  corpora  pcr  propagi- 
nem,  an  sine  propagine,  sicut  illiiis  unius  a  Crealore, 
Miigulis  singiilx  Qant  (ab  ipso  eiiim  Heri  sive  sic,  scu 
•tc  non  negnmus);  patcre,  ut  etiam  ipse  consulam, 
qiiomodoiiidoaniina  peccalunioriginaliter  Irabat,  unde 
originaliter  ipsa  noii  irabitur.  Omnes  enim  animas  ex 
Adam  trahcre  origitiale  peccatnin  similiter  non  noga« 
mus ,  ne  in  Pelagianam  li:eresim  detestabilem  imia- 
mns.  Si  hoc  quod  ego  interrogo,  nec  la  scis;  sine  me 
petientcr  utrumque  nescire,  cl  quod  tu  inlerrogas,  ct 
<|iiod  ego  :  si  auiem  jam  scis  qood  inierrogo,  cum  boc 
eliam  me  docueris,  lunc  et  illud  quod  vis  ut  respon- 
deain,  nihil  ibi  jam  intuens  (a)  respondebo.  Pcto  ergo 
ne  succenseas ,  quia  non  potai  confirmare  quod  qox- 
'  ris ,  sed  poiui  demonstrare,  quid  quxras ;  quod  cum 
hivcneris,  coiifirmare  non  dubitcs  qiiod  quxrcbas. 

49.  El  h<)C  qnidem  Sanctilati  tua;  scribendum  exi- 
slimavi,  qui  propagiiiem  aniniarum  jam  quasi  certus 
improbandam  putas.  CaDierum  si  illis  qui  hnnc  asse- 
ruiil,  rescribendum  fuisset,  fortassis  oslenderem,  quenh 
adinodum  id,  qiiod  se  nosse  arbilranUir,  ignorcnt ; 
et  iie  lioc  asscrcre  auderent,  quanlum  formidarc  de- 
bi*rcnl. 

20.  Sane  in  rcscripto  amici,  quod  huic  cpisfoLc  in- 
serui,  ne  le  forte  moveai  qu4>d  duos  libros  a  roe  mix- 
sos  commcmora\it.  quil)Uf«  rcspondere  vacuum  sibi 
tompiis  non  riiisse  respondit :  unns  est  de  bac  qiiae- 
stione,  non  ambo ;  in  alio  aulcm  illud  (b)  ab  illo  cen- 
sutendo  et  perlractando  quaesivi.  Quod  vcro  admonet 
et  hortatur,  ut  magis  dcmug  operam,  ut  pcml(  iosissi- 
ma  hxresis  dc  Ecclesiis  auferatur ;  illam  ipsam  Pela  - 
gianam  hxresim  dicit,  quam  cautissime  ui  devitcs, 

(a)  Locus  obscurus.  fpiem  ex  conjectura  sic  legendura 
quidam  censent :  Ai/m  ibifam  meinens  respondebo. 

(b\  sane  legeoduoi ,  aliujd  ab  iUo,  Quid  sit  aulem  istud 
aliua ,  ab  iiso  AugusUao  accii;c  Kctract.  lib.  2 ,  c.  AH. 
t  scri|isi  etiam,  inquit,  duos  libros  ad  uierooymum  seden- 
c  tem  ia  Bethlehem;  imum  de  origlne  animae,  alterum  de 
«  sententia  Jacobi  ul)i  ait,  Quicumque  totam  iegem  servave" 
«  rii ,  offMat  autem  in  vno^faaus  esl  omnhm  reus ;  de 
«  utroque  oonsulens  eum.  Sed  in  illo  priore  quaeslionem 
«  quam  pronosui,  ipse  non  solvi ;  in  posteriore  autem  quid 
«  uiibi  de  iUa  solTenda  videretur ,  iiite  non  taoui :  sed  utrum 
« lioc  approbaret  eliaro  Ule,  oonsului.  Rescripsit  autem,  lau- 
«  dans  eamdem  ooosultalioaem  meam,  sibl  tamcn  ad  res|jon- 
■  deodnm  otium  non  esse  respondlL  » 

SlNCT.  AUGUST.  IL 


CLxVSSIS  Hl.  d53 

quantum  possum,  fratiT,  admonco,  cum  deanimaruni 
originc  sivc  cogitas,  sivc  j:iin  dii^putas ;  nc  libi  subri- 
piat  (a)  esse  credendum,  ullam  prorsus  animani  nisi 
unius  Mediatoris,  non  ex  Adam  trahcre  origiualc  pcc- 
catum,  gencraiione  devinclum,  rcgcneralione  solven- 
dum. 

EPISTOLA  CCin  *  (6). 

Auguslinns  Largo^  ul  bona  scecuU  hujus  vana  ejcperlus 
conlenwat^  utque  ex  perpesnone  malorum  melior 
evadat» 

Domino  insigni  el  pnestantissimo,  et  dcsidernntissi- 
mo  Clio  Laroo  (^),  Aogcstiiics,  in  Dominosalutem. 
Accepi  lilleras  Eximictnlis  tux,  quibiis  ine  ad  te 
petisli  ut  scribercm.  Quod  qnidcm  non  dcsidcrares, 
ntsi  ct  hoc  quod  me  posse  scril>cre  cxisiiinasti,  grr«- 
tum  haberes  atquc  jucundum.  Id^aulcm  osl,  ut  vana 
s.TCuli  hujus,  si  inexperta  concupisii,  cxpcrla  contc- 
mnns.  Fallax  est  cniin  iii  cis  siiaviias,  ct  infnictuosus 
labor,  ct  perpetuus  limor,  ct  periculosa  sublimitas. 
Inilium  sine  providcnlia,  et  finis  cum  pocnitentia.  ita 
se  habent  omnia  quo;  in  isla  mortalitaiis  .Trumna  cu- 
pidiiis  quam  prudenlius  appctuntur.   Alia  est  autcm 
spes  piorum,  alius  iaboris  fructus,  alia  pcriciilorum 
mt^rccs.  Nam  in  boc  mundo  noii  timcre,  non  dolcre, 
non  Iahor«re,  noii  periclitari  impossibile  est :  scd  p!ii- 
rimum  intcrest  qua  cansa,  qiui  exspectatione,  quo 
lcrmino  ista  qnisque  paliatur.  Ego  qtiidcin  cum  am;;- 
lorcs  sacculi  biijus  intucor,  iiescio  quando  possit  esse 
ad  eorum  animos  sanandos  opportuna  sapientia  : 
quando  enim  res  vclut  prosperas  habent,  fasto  rc- 
spuuntr  salubres  monitus,  et  qiiasi  anilem  repulani 
camilenam ;  quando  autcm  in  adversis  agiint,  magis 
cogitant  evadere  unde  ad  pruBsens  anguntur,  quam  ca- 
pere  unde  curentur,  et  unde  pervcniant  ubi  angi  omni- 
no  non  possint.  Aliquando  tamen  quidam  cordis  au- 
res  admovent  atque  adliibcnt  vcritati,  rarius  inter 
prospcra,  crebrius  inter  adversa ;  sed  tamen  paiici 
sunt,  ita  enim  pnedicti  sunt :  intcr  nuos  tc  esse  cupi(^ 
quia  veraeiter  diligo,  domine  insigniset  prcslantissi- 
nie,  ac  desiderantissime  fili.  llaic  admonilio  tibi  sit 
mea  resalutatio,  quia  etsi  te  dcinceps  talia  pcrpeti 
quaiia  pertulisti,  nolo  ;  p!us  tainen  duleo  b;cc  ipsu  te 
sine  aliqua  in  luclius  vitas  mulaiioiie  fuisse  pcr- 
pcssum. 


*  Reoognita  ad  bl.  ch.  IT.  gg.  r.  sb.  vc.  duos  t.  duos  v. 
Aro.  Bad.  Er.  I^v. 

(a)  Forte  legendum  subrepat :  sic  eodem  plane  sensu 
tract.  51  in  Joan.,  n.  iO  :  «  sed  vide  ne  tU)I  sul)rerat ,  ut 
« teipsum  vdis  iulerimere. »  Et  lib.  2,  c.  6,  o.  iO,  de  Amma : 
«  Temere  credidisti  quod  libenter  audisti ,  et  subreisit  til)i 
« falsiloquium  pcr  suaviloquium.  >  na  quoque  Grcgorius 
Ua^us,  lib.  i  in Evang.,  hom.  12,  n.  1 :  «Ne  appetilus  lau- 
«  dis  subrcDat :  ubi  tamen  quidam  Uss.  babent,  mdfripi^i:. 

(b)  Alias82  :  quse  autem  303  erat,  nunc  23.  scrlpta  forte 
drc.  an.  420. 

(c)  Nescimus  an  hic  idem  sit  cnm  Larso  qui  prooonsiilaUim 
in  AlKca  gerebat  aa.  413  et  418,  ex  Tbeodos.  Ood.,  lih.  10, 
tit.  10,  leg.  27  et  38 ;  qui  etiam  anno  419  rroooosul ,  aoec- 
ptia Honorii litteris super  pseudoiapse  EuUuii  schisaiate  fc- 
licitcr  sublato,  ad  Aurenum  Carthagincnscm  rescrifisit: 
quanim  litteranim  eiempla  relcrt  Barouius  ad  eumdcaa 
an.419. 

fTrenU.) 


939 


S.  AUGUSTLNl  EPISCOM 


m 


EPISTOLA  CCIV  (a). 

AHguttmiu  Duicilio  tribuno  et  notario,  imperialiumque 

jtitsionum  advenui  Donatisttu  datarum  exseeutori,  cx 

Ub,  2  Retraet.^  e.  59,  iignificant  a  tejam  abunde  tih 

Usfactum  f^ste  quereUt  Donatittarum ;  et  ottendent 

eorum  vetaniam^  qui  nbi  necem  uitro  eontcitcebant, 

Domino  cximio,  et  honorabili  fllio  Dolcitio,  Acgo* 

8T»U8«  salulem  in  Domino. 

1 .  Non  debui  conlemnerc  pelilioncm  luam,  qiia  dc> 

iiderasti  a  me  institul  quemadmodum  tc  oporlcat  liac- 

reticis  respondere,  quorum  salus  in  Domini  miscri- 

cordia,  instanlia  quoque  tuae  strenuilatis  inquiritur. 

Quamvis  cnim  ingentes  eorum  multitudincs  (  uudc 

plurimum  gratulamur  ),  qnid  sibi  bencflcii  conferalar 

intciliganl ;  quidam  tamcn  eorum  Deo  ct  bominibus 

miscrabili  insiinctu  furoris  ingrati,  ubi  sais  cxdibus 

nos  vastare  non  possunt,  suo  nos  cxiiio  terrere  se 

crcdunty  aut  Ixtitiam  suam  quxrcnies  de  mortibus 

nosiris,  aut  tristitiam  nosiram  de  mortibus  suis.  Sed 

non  debet  tot  tantorumque  populorum  salulem  furio- 

sus  error  bominum  impedire  paucorum.  Quid  eis  vc- 

limus  non  solum  Dcus  ct  prudeiites  homines,  verum 

etiam  ipsi,  cum  sint  nobis  inimicissimi,   senliuni. 

Cum  enim  sua  pernicie  nos  terrendos  pulant,  non  do- 

bitant  nos  limere  nc  pcreant. 

i.  Sed  qiiid  faciamus,  vidcntes  quod  multi,  sdjavan- 
te  Domino,  per  occasionom  vestram  viam  pacis  inve- 
niant?  numquid  proliibere  vos  possumus  vel  debc- 
rous  ab  hac  unitaiis  instantia,  dum  metuimus  ne  qui- 
dam  durissimi,  et  in  seipsos  crudelissimi,  non  nostra, 
scd  propria  voluniate  se  perdant  ?  Optarerous  quldem 
lUomncs  qui  conlra  Christum  portant  signum  Chri- 
sti,  ct  contra  Evangdium  de  ipso  Evangelio,  qund 
non  intelligunt,  glorlantur,  a  sua  pervcrsitate  discede- 
rent,  et  nobiscum  in  ejus  unitate  gaudercni.  Sed  quo- 
niam  Deus  occalta  satis  dispositionc,  sed  tamen  justa, 
nonnullos  eorum  poenis  pRedestinavit  extremis ;  pro- 
ciil  dubio  melios,  incomparabili  numcrositaie  pluri- 
n)is  ah  illa  pestifera  divisione  et  dispcrsione  redinte- 
gratis  atque  collectis»  quidam  sois  ignibus  pereunt, 
qunm  paritcr  universi  sempilernis  ignibus  gehenna- 
rum  merito  sacrilegx  dissensionis  ardebunl.  Sic  eniro 
pereunlcs  istos  dolet  Ecclesia,  quemadmodam  rebel- 
lem  filium  sanctus  David,  de  cujus  salule  servanda 
soilicita  dilectione  mandavcrat.  Nam  eum  merito  ne- 
fandx  impictntis  cxstiiictum,  eiiam  cum  testimonio 
lacrymosai  vocis  ingemuit :  verumtamcn  superbo  et 
maligno  discedente  in  locum  suum,  populus  Dei,  qui 
fuerat  illius  tyrannide  divisus,  agnovitregem  suum ; 
et  dc  amisso  filio  moerorem  patris,  perfectio  consolata 
€8t  unitatis  ( 11  Reg,  xviii,  xix). 

3.  Non  itaquc  rcprchcndimuSf  domine  eximie  et 
honorabilis  fili,  quod  tales  homincs  apud  Thamuga- 
dem  prius  edicto  admonendos  existiroasti :  scd  quod 
ibi  dixistl,  NoveritU  vot  debita  neei  dandot,  putaverunt 
sicut  corum  rescripta  indicant,  hoc  te  fuisse  commi- 

*  oorrectajaxu  CT.  vc  v.  Am.  Bad.  Er.  Lov. 

(a)  Alias  61 :  quae  autcm  20i  crat,  aunc  173.  Scripla  cir- 
dtei  hoc  tcmitud. 


natum  quod  tu  illos  apprehensos  fueriis  orciiorns,tf»i 
inlcUigentcs  de  ilia  ncce,  qmim  ipsi  sibi  Toloni  inge- 
rere,  te  locnlaro.  Non  enim  lu  In  eos  jos  gladii  ott» 
legibusaccepisti,  aul  imperialibusc^yfisUlutis,  qinrsni 
tibi  injuncla  est  exsecmio,  lioc  praeceptura  est  ot  oe- 
centur.  Secundo  sane  edicto  DilecUonb  lus  pbaii» 
qnid  volueris  apemisti.  Quod  autem  etiam  ipsmi 
episcopuro  (a)  illoruin  putasii  litCeris  alloqneiidam  hii- 
manissime ;  ostendbti  qaanla  mansueUiiline  tempenh 
U  sint  in  catholica  Ecclcsia  etiam  qui  |K>teslate  elin- 
sUani  Imperaioris,  siyc  terrendo,  sive  pleetendo  corri- 
gendis  prxfiduntur  erroribus ;  nlsi  qiiod  booorificeu- 
tioribus  eam  verbis  tractasti  qaam  deeebat  basreticam. 

l.  Sed  quod  ejus  responsioni  me  respondere  voliii- 
sU,  credo  te  arbitratum  etiam  boc  TiiMDogadeasibiis 
debere  pracslari,  ul  fallax  doctrina  ipsius  a  quo  sedu- 
cebantur,  aliquanlo  diligenlius  refellalur  :  verum  not 
et  occupaUssimi  samus,  et  jam  in  aliis  plurimis  opo- 
sculis  nostris  hujusmodi  vaniloquia  refutavimas.  J:ii« 
enim  nescio  quoUes  disputando  elscribendo  monstn- 
virous  non  eos  posse  habere  roart  jrura  mortem,  quii 
chrisUanonim  non  liabent  vitam ;  cum  marlyrero  a  m 
faciat  pcena,  sed  causa.  Docnimus  ellam  liliervm  ar- 
bitrium  sic  homini  datumy  ut  tamen  el  divinis  legibus 
et  humanis  recUssiroe  gravium  siipplicia  consiituu 
sint  peccatorum ;  et  pertineread  rcligiosos  regester^ 
rae,  non  solum  adulteria  vel  homicidla  vel  bujusmodi 
alia  flagitia  seu  facinora,  veruro  eUam  sacrilegia  sevti- 
riute  congnia  cohibere  (b) :  rouliumque  illos  lalli  qoi 
patant  a  nobis  lales  istos  suscipi,  qualcs  sunl»  quia 
non  cos  rebapUzarous.  Quomodo  enim  tales  sosdpitiii- 
tur  qiiales  sunt,  cumsint  hxreUci,  ct  ad  nos  transcon- 
do  fiant  catholici  ?  Neque  cnim  proptcrea  corda  de|>r»- 
vata  non  licet  corrigi,  quia  Sacraroenla  semel  dau 
noM  licct  Iterari. 

5.  De  monibus  aulem  foriosissimis  quas  qutd  :ii 
eoruro  ipsi  sibi  infcniut,  de  qnibus  solent  deleslalHifs 
et  ahominabiles  esse  multis  eUam  suls»  qiiorumnieaies 
demenUa  iion  tanta  possedit,  cis  secundum  Scriptoras 
raUonesque  Chrislianonim  sxpe  respondimus  quo- 
niam  scriptum  est :  Qui  mbi  nequam^  ad  bonug  (Eccti. 
xiY,  5 )  ?  Aut  cerlc  in  cisdero  posiiiira  tcntationibiis 
roori  volentem  occidat  ct  proximuro ,  qui  sibi  expc- 
dire  et  liccre  putnt  occidere  seipsuro,  quoniam  Scri- 
ptura  dicit :  DiUget  proximum  tuum  tanquam  teiptMm 

(Lm(.  XIX,  18,  e/ JVarc.  xii,3l ).  Nullisautero  jiibeniibus 
lcgibus  vcl  legitimis  potestatibus ,  non  licere  allcrnai 
occidere ,  etiam  volcntero  et  peientero ,  el  viTcrc  jam 
non  valentero,  saUs  indicat  Scriptura  Regnorumy  ubi 
rex  David  regis  Saulis  interfectorem  jussil  occidi, 
cnm  ille  dixisset  ab  eo  jam  saucio  atque  semiviTO  pe- 
titum  se  fui!>sc  ut  hoc  faceret,  et  animam  corporis 
nexibus  obluctantem  solviquc  cupientem  uno  ictu 
vulneris  ab  illis  cruciaUbus  liberarct  (II  Reg,  i,  |.|C*). 
Proinde  quia  oronis  qui  sine  ulla  l^itimae  potestatis 
aiictoriiate  horoinem  occidit ,  homicida  esi ;  qiiisquis 
scipsum  occidit  non  sit  horoicida ,  si  noo  boiifto  e4. 


(a)  GaudcnUum  Thamugadeosem 

\b) 


in  Ei  ist  185. 


941  ePISTOLARUM 

llxc  omnia  muUimodis  in  aliis  plurimis  nostris  ser- 
monibtis  el  iitleris  diximus. 

6.  Yerurotamen,  quod  Tatendum  est,  de  isto  Raiio 
scninre ,  qtiem  summa  cxemploram  inopia  conrciati 
sc  in  Machabxorum  libris,  qnasi  ad  auctoritatcm  sce- 
ieris  quo  seipsos  perdunt,  pei^crulatis  omnibus  cccle- 
siastids  auctoritalibus ,  vix  aliquando  se  invenisso 
gloriantur,  adhuc  eis  nunquam  respondissc  me  re- 
c 'lo.  Sed ,  quod  tox  Charitati  et  prudcntibus  quibus- 
qiie  sufllciat  ad  islos  redarguendos,  si  ad  vitam  Chri- 
stianorum  dc  Jud?ca  gente  atque  illis  Litleris  parati 
sunt  omnium  factorum  *■  exenipla  transfcrre ,  tunc  et 
hoc  tninsferant.  Si  autcm  illic  sunt  plurima  eorum 
qnoque  liominiim ,  qui  Liltcranim  illarum  vcritale 
Inudati  sunt ,  vel  huic  jam  tempori  non  convenientia 
vel  etiam  illo  tempore  non  recte  fiicta ;  tale  eiiam 
hoc  est  y  quod  m  seipsnm  Razius  iste  commisit :  qui 
cum  essnt  apud  suos  nobilis,  ct  muUum  in  Judaismo 
prorecisset  ( qusi  sibi  in  comparaiionc  justitiae  chri- 
slianx  damna  et  siercora  fuissc  dicit  Apostolus  [PAi- 
Upp,  ni,  8] ),  et  propter  hoc  idem  Razius  Judxorum 
patcr  appcllaretnr;  qnid  inirum  est,  si  tanqiiam 
homini  elatio  superba  subrcpsit,  ut  maUct  manu  pro- 
pria  pcrimi,  quam  post  illam  in  suorum  aspectibus 
cclsiuidinem,  susiinere  indignam  in  hostium  manibus 
scnrittitem  ? 

7.  Solent  in  litieris  Genlilium  isia  laudari.  Tn  his 
aulem  Machabncorum  libris  qtiamvis  homo  ipse  fucrit 
laiidatus,  factum  tamen  ejus  narratum  est,  non  lan- 
dnlum,  ct  judicandum  potius  quam  imitandum  quasi 
anle  oculos  constittitum  ;  non  sane  noslro  jiidicio  ju- 
dirandum,  quod  nos  qu(Kiue  ut  homincs  liabere  pos- 
semus,  sed  judicio  doclrimc  sobrix,  qiio!  in  ipsis 
quoque  Libris  vetcribus  clara  est.  Longe  quippe  fuit 
iste  Raziui  a  verbis  illis,  ubi  legitur :  Omne  quod  tibi 
applicitum  fUerit  accipe ,  et  in  dolore  suitine,  el  in 
bumititate  tua  patientiam  habe  {EccU.  ii,  4).  Non  ergo 
fiiit  istc  vir  eligcndoi  morlis  snpicns,  scd  fcrcndx 
huniilitalis  impalieiis. 

8.  Scriplum  cst  quod  voluerit  nohiUter  et  viriUter 
mori ;  sed  numquid  idco  sapientcr  ?  Nohiliter  scilicet, 
nc  liberuitem  sui  generis  r^piivus  aniitlerel :  viriliter 
aulem,  quod  lant^is  vircs  animi  haberel,  quibus  ido- 
iieus  esset  ut  sc  ipse  perimerel ;  quod  gladio  cum 
implere  non  posset,  de  muro  se  prxcipitem  dedit,  et 
sic  adliuc  vivus  ahriiptnm  cucurrit  ad  pelram ,  atqiie 
ibi  jnm  exsanguis  intestina  sua  prodiixit,  qux  utraqiie 
mnnu  dissipata  spnrgebnt  in  populum,  ac  deinde  post- 
ea  defcssus  occuhuit  ( II  Machab.  xiv,  5746  ).  Magua 
Ihncc  sunt ,  ncc  tnmen  bona :  non  eiiim  bonum  est 
omne  quod  mngnum  est ;  quoniam  sunt  magna  eliam 
mala.  Deus  dixit  :  Innocentem  ei  junum  ne  accidoi 
( Exod.  xxiii,  7).  Si  ergo  isie  innocens  et  justus  non 
fuit,  cur  proponitur  imitandus  ?  Si  autem  innoccns  et 
justus  fuit ,  quarc  iiiterfector  innoceniis  et  jiisii ,  id 
est  ipsius  Razii,  insuper  putatur  esto  iaudandus  ? 

9.  Uaec  interim ,  ne  nimium  prolixa  fiat,  huic  epi- 
stol»  implenda;  satis  sint.  Debeo  aulem  Thamuga- 

1  Edd.,  umclonm  exempla.  At  Msk»  faeiomn 


CLASSIS  IIL  m 

densibus  ejusmodi  ministerium  charitalis,  quoninm 
mibi  et  voto  tuo  et  ab  lionorabili  et  eharissimo  fllio 
mco  Eleusino,  qui  tribunatum  apud  cos  egk,  l)cne 
insinuati  sunt ,  ut  ambabns  cpistolis  Gaudeiitii  Dona « 
tistarum  cpiscopi,  et  maxime  postcriori,  qunm  sccun- 
dum  Scripturas  sanctas  se  fecisse  arbitratur ,  iia 
respondeam,  ne  aliquid  pnetermissum  putctur. 

EPISTOLA  CCV  •  (fl). 

Augustinus  Contentio,  respondens  ad  ilUus  percontationes 
de  corpore  Christi  quale  nunc  sit ,  necnon  de  nostris 
corporibui  quaUa  futura  tint  in  resurrectione, 
Dilcctissimo  fratri  Co^sentio,  Acgostinos. 

CAPUT  PR1MUM.  —  i.  Quantum  ad  ociilos  attinct 
corporalcs,  quosdam  videmus,  nec  novimus;  quorum  n 
nobis  sludia  vitaque  nesciuntur :  qtiosdam  novimus, 
nec  videmus ;  quorum  nobis  charitas  et  afiectus  in  - 
notuit,  iii  quibus  et  ic  annumeramus;  et  ideo  to 
mngis  videre  dcsideramiis ,  ut  in  lis  sis  quos  et  vide- 
mus  ct  novimus.  Nam  illi  qui  ignoti  noslris  oculis  in- 
gcruntiir,  non  solum  desidcrabiles  non  sunt,  sed  vix 
loleratMlcs  snnt,  nisi  aliquibus  signis  pulchritudo  hi 
his  hominis  interioris  appareat.  Quorum  autem,  sicni 
tuus,  nobis  prius  animus  intcUigendo,  quam  videndit 
corpiis  apparuit,  jam  quidem  novimos  eos ;  sed  iden 
ctiam  vidcre  desideramns ,  ut  per  illud  quod  conspi- 
cilur  ocuUs ,  multo  jocundios  el  famillarios  eo  qucm 
Jam  novimus,  amico  interiore  perfroamur.  Verom  et 
boc  de  te  nobis  Deus  fortasse  donablt,  quieiioribus  ei 
tranquillioribnSy  sicul  optamos,  rebos  homanis ,  ul  id 
honeslx  charilatis  sil  polius  quam  molestas  necessi  - 
tntis.  Nonc  ad  ea  respondeam ,  sicot  Domino  adju- 
vante  potoero,  qiix  prxter  epislolam  in  alia  chariula 
a  nie  qoxrenda  misisil. 

i.  Quxris  iffrtim  nKfic  eorpu$  Domini  ossa  et  san- 
guinem  habeat,  aut  reliqua  camis  Uneamenta.  Quid  si 
adderes ,  ulrum  etiam  vestimenta  ?  Nonne  nugcrelur 
qii3>stio?  Qua  causa,  nisi  quia  ca  qux  iii  usu  vit» 
hujus  noslrae  corruplibilia  novimus,  sine  corruptione 
cogilare  vix  possumus,  cum  divinorum  miraculorum 
quaedam  documenta  jain  data  siiity  ex  quibus  liceai 
conjeclare  majora?  Nam  si  vcsiis  Israclitnrum  pcr 
lol  annos  in  eremo  sine  tritura  esse  potuit ,  si  morti- 
cina  peHis  calcearoentorum  lamdiu  sine  labe  duravit, 
potest  ubique  Deus  quorumlibet  corporum,  per  qunn- 
tum  voluerit  tempus ,  incorruptam  protcndcrc  quali- 
tatem.  Ego  proiiide  Domini  corpos  ita  in  coelo  csse 
crcdo,  ot  eral  in  terra,  quando  ascendil  in  coelom. 
Dixerat  autem  Discipolis,  u(  in  Evangclio  legimos, 
de  soa  resorrectione  dobitantibos,  et  illud  quod  vidc- 
bant,  non  corpus,  sed  spiritum  esse  putantibus :  Videte 
manus  meas  et  pedes  ;  palpate  et  videte ,  quia  spirittts 
ossa  et  camem  non  habelf  ricut  me  mdetis  habere  ( Luc* 
XXIV,  39 ).  Sicut  eorum,  com  essct  in  terra,  conlre* 
ctatos  csl  manibos,  aic  eorom  esl,  com  ircl  in  coclum, 

*  lianc  oontnlimos  com  a.  bg.  bl.  bn.  c  oc.  ff.  g.  gv.  J.  n 
r.  s.  t.  duobus  sb.  doobus  vc.  quatuor  v.  cum  Aoi.  Bad. 
Er.  Ijov. 

(a)  Alias  i46  :  qox  aotcm  205  erat ,  nuoc  189.  scrii  u 
drc.  an.  490. 


915  S.  AUGtSTlNI  EPISCOPI 

deducias  aspeciibus.  Ibi  vox  angelica  soiiuil :  Sk  ve- 
niei,  queniadmodum eum  vidittis euntcm  in  ca'lutn(Acl.  i, 
il).  Fidcs  adsiiy  cl  niilla  quxsiio  rcmancbit. 

5.  Nisi  forle  de  sangiiine  requirendiim  est,  qnia 
cum  dixissct,  Palpate  et  videte^  quia  spiritm  carnem 
et  osia  uon  Iwhct^  non  addidit,  sanguinem.  Non  crgo 
el  1108  addamus  inqulrere  quod  ille  non  addidit  diccre : 
et  de  compendio,  si  placet,  flnita  sit  quxstio.  Fortas-* 
sis  enim ,  accepta  occasione  sanguinis ,  urgebit  nos 
molcstior  perscrutator,  ct  dicet :  Si  saiiguis ,  cur  non 
et  pituita,  cur  non  et  fel  flavum  et  fcl  nigrum,  quibus 
qualuor  bunioribus  naturam  csimis  tcmperari  etiam 
iiicdicinae  disciplina  tesialur  ?  Sed  quodlibet  qiiisque 
addat»  corruplionem  addere  caveal,  ne  suae  fidei  sa- 
nitatcm  castitalemque  corrumpat. 

4.  Ex  consuciudine  reruni  expertarum ,  inexperia 
opcra  divina,  infirmilas  mclitur  huniana,  et  aculuie 
se  garrirc  arbilratur,  cuin  dicil :  Si  caro  est,  el  f^an- 
guis  est ;  si  sanguis,  ct  caitiTi  burnores ;  si  c;i:tcri 
bumores,  ergo  et  corruptio.  Eo  nioilo  diceret :  Si 
flaiuma  est,  et  ardct ;  si  ardet,  ct  urit ;  si  urit,  crgo 
viroruin  trium  in  fornaceiu  ignis  ab  impio  rcge  mis- 
soruni  corpora  iiiccndii.  Si  autcm  boc  in  Iribus  viris 
miraculum  (  Dan,  ui )  factum  esse  non  dubilat  quis^ 
quis  de  divinis  operibus  rcctc  sapit ;  cur  non  crcdatur 
qui  fecil  illa  corj.ora  non  posse  igne  corruinpi,  fecisse 
iJiud  corpus  nec  posse  corrumpi  igiic,  ncc  famc,  ncc 
niorbo,  nec  scnio,  iicc  uila  vi  alia  qiia  solet  bumaoa 
corpora  labcfactare  corruplio?  Quod  si  quisqiiam 
dicit,  non  cariii  irium  illorum  virorum  additam  cou- 
tra  ignem  incorruplioncmy  scd  ipsi  igiii  dctractam 
corrumpendi  facullatem ;  quid  vcrcmiir  iie  carncm 
facero  ncquiverit  non  posse  corrumpi,  qui  fecit  ignem 
non  posse  corrumperc  ?  Nam  si  illiid  non  de  carnis, 
sed  de  ignis  mutationc  intelligitur,  niulto  est  mirabi- 
lius  :  simui  euim  et  bominum  corpora  non  urebat  ne 
posset  nocere ,  el  ligna  furnacis  urebat  ui  posset  ar- 
dcre.  Sed  qui  eiiam  isla  non  credunt,  niniium  de  di- 
viiia  potestate  diffldunt,  ncc  cum  cis  vel  ad  eos  nunc 
sermo  nobis  est:  qui  autem  isla  crcdunt,  ex  his 
etiam  illa  utcnmquc  conjiciant  quse  fldelitcr  quxruiit. 
Valet  igit,iur  divina  potcnlia  de  ista  visibili  alquc  Ira- 
ctabili  natura  corporum,  qiiibusdam  manentibus,  au- 
ferre  quas  volucrit  qualitales  :  ac  pcr  Iioc  valet  etiam 
mcnibra  mortalla,  formx  lineamentis  manentibns, 
corruplione  vcro  mortalitatis  emortua ,  stabili  vigore 
flruiare ;  ut  absil  labes,  adsit  effigies ;  adsit  motio, 
absit  fatigalio ;  adsit  vescendi  potestas,  absit  esu- 
riendi  necessiias. 

CAP13T II.  —  5.  Quod  crgo  legitur  apud  Aposiolum, 
Caro  et  sanguis  regnum  Dei  non  posudebunt  (I  Cor, 
XV ,  10) ,  sulvitur  quidem  quxstio  etiam  isio  modo 
quem  lu  commemorasti ,  ut  carnis  ct  sanguiiiis  no- 
niine  opcra  carnis  et  sanguinis  intelligantur  :  vcriim, 
quia  iion  de  opcribus,  sed  de  modo  resurrcctionis  lo- 
quebatur  Aposlolus,  et  eam  quxsiionem  disputando 
versabat ,  mellus  eo  loco  InteUigitur  caro  el  sangnis 
pro  corruptione  caniis  el  sanguinis  posita.  Si  enim 
Aomcn  carais  siguiflcat  operaiionemj  ctjr  non  signifi- 


VA 
ccl  etiam  carriipiionem,  sicul  Jiciaiu  esl,  Omm  m 
fenum  ?  Nani  ct  hic  ipsa  comiptibiliUs  significata  cst : 
seqiiitur  eiiim ,  el  omnis  konor  camU  «1  /los  fem;  ft- 
num  aruit,  flos  decidit  (Isai,  xl  ,  6,  7).  Numqoidn» 
hoc  etiam  illi  cami  compcial ,  de  qa:i  dictum  esi : 
Palpate  et  tidete,  quia  spiriiue  otea  ei  camem  nonkM- 
bet^  dcu\  me  videtis  habcref  Nam  qnoBKMio  arescat 
aut  decidat ,  cum  scriptum  sil  quod  Christus  surgm 
a  nwrtuis^jam  non  morituTf  ei  mors  es  ulira  non  4om- 
nabitur  (Rom.  vi ,  9)  ? 

6.  Proinde  ipsam  apostolicam  sentcntbm  dcfoprr 
inspice»  totamque  considera.  Cuni  rcsurrectioneiii 
mortuorum  persuadere  veilei  eis  qui  dicebanl  qa«iit 
resurreclio  morluorum  non  est,  Christi  resurrcctiooe 
pracmissa  in  cxemplum  ,  inter  cxtera  quas  ibi  disse- 
ruit,  intiilit  sibi  qua^stionem  atque  ait  :  Sed  dicet  aU- 
quis ,  Quomodo  rcsurgenl  mortui  t  quo  auiem  corpon 
venient  ?  id  cst,  quali  corporc  ?  Deinde  adliibens  do- 
cumcnta  scminum  :  Slulte^  inquit,  iu  quod  miisjus, 
non  vivi/icatur^  nisi  prius  moriatur;  ei  quod  seminas^ 
non  corpus  quod  futurum  est  seminas ,  sed  nudum  gra- 
num ,  ut  puta  trillci  ^ ,  aut  alicuju*  cwterorum  ;  Deu 
autem  illi  dal  corpus  quomodo  voluerii ,  ef  uniaaqMi 
sennnum  proprium  corpus,  Secundum  lioc  ergo  dixe- 
rat ,  non  corpus  quod  futurum  eu  seminas.  Ne«|ue  eniii 
non  triiicum  erit  ex  tritico ;  sed  quia  neino  semiii4t 
herbam  ,  vel  stipulam ,  et  mulUplicia  iii  palca  tcgu- 
menla  granorum ,  ciini  quibus  tameii  semiiia  exsur- 
gunt,  ideo  ait,  sed  nudum  granum  :  hlnc  voleus 
oslcndcre  quia  si  Deus  potest  addc  re  quod  non  cnt 
in  nudo  seminc,  multo  magis  potcst  repararc  quoJ 
crat  in  hominis  corpore. 

7.  Jamvcro  quod  adjiingit,  ad  dirTcrcniiam  pcrti- 
net  rcsurgentiuin ,  proptcr  diversas  gl<irias  ndclium 
aiqiie  sanclorum.  Non  omnis ,  iiiquit ,   caro  eadei* 
caro  :  alia  quidem  hominum^  otia  autem  caro  pecormu, 
aHa  volncrum,  alia  piscium.  Et  corpora  coeiesiia^  et  cor- 
pora  tirrestria ;  sed  alia  est  ccelestium  gioria ,  et  alie 
lerrestrium.  Et  alia  gloria  sotis,  alia  gloria  iunw^et  atia 
gtoria  sUitarum.  Stella  enim  a  sietta  differi  in  gloria : 
sic  ct  resurrectio  morluorum.  In  his  omnibus  iste  scn- 
siis  est  :  Si  gcnera  cnrnis  cum  sint  cuncta  mortalia, 
differunt  tamen  inter  se  pro  diversitniibus  animan- 
lium  ;  ct  si  corpora  ctim  sint  omnia  visibilia,  difleriiiit 
tamcn  pro  diversitatibus  hicorum,  unde  alia  est  cai- 
lestium  gloi  ia  ,  aiia  terrestrium ;  et  si  in  locis  subli- 
mibus  cum  sint  cuiicia  coelesiia,  diflcrunt  ctinm  ipsa 
claritatibus  luminum;  non  mirum  est  quod  in  re- 
surreclione  morluorum  dislabit  glorb  nieriioruiii. 

8.  llinc  jain  vcnit  ad  illiid  quod  comtnuniler  habet 
omnis  caro  quac  ad  vitam  rcsurgit  xtcrnam,  ct  dicil : 
Seminatur  in  corrupiione,  snrget  in  incorruptione ;  <e- 
minatur  in  contumilia ,  surget  in  gloria  ;  senunatur  ra 
infirmilule^  surqet  in  virlute ;  seminatur  corpus  ammale, 
surget  Qorpus  tpiriluate.  Iii  his  vcrbis  Apostuli,  num- 
quid  fas  cst  putare  mciius  corpora  iiostra  resiirrectun 
quam  Christi ;  cum  dc  illo  sit  pro|)ositum  exempluni* 

*  »'ss.  trcs,  granum  farris  tritici.  Alii  duodedm,  Bad.  BTii 
psre  triiiii. 


DiS 


EPISTOLARtJM 


quod  iidelilcr  iiilendere ,  et  per  ejus  grali:iin  spcmre 
del)caniu$?  Ac  per  hoc  nullo  modo  potuii  corpus 
ChrisU  cum  corruplione  resurgcre ,  si  noslrum  in  in- 
corruptione  resurrectunim  promillitur ;  nec  polnit  il- 
lud  sine  gloria ,  si  nostrum  resurget  in  gloria.  Qux 
autem  ibi  gloria ,  obi  adbac  corruptio  ?  Nimis  itaque 
ai»surdum  est  ut  credamus  illudcorpuselin  infirmitate 
csse  seiDinatum,  id  est  mortificaium,  et  in  infirmitate 
resurrexisse ;  cum  corpus  nostrum  seminetur  in  in- 
firmitate,  resurgat  in  virlute;  et  dicat  idem  apostohis 
de  Cbristo  :  Etn  erucifixut  e$t  ex  inprmUate,  $ed  vivit 
ex  virlule  Dd  (II  Cor.  xiii,  4).  Quis  vero  tam  absurde 
sitpiat  f  ul  eredat  illud  corpus  aiiiniale  seminatum , 
animale  resuscitatum,  si  nostrum  semirtalur  aiuuialCy 
^urgetspirituale? 

9.  Constat  itaque ,  neqne  ullo  modo  dubitandum 
cst,  corpus  Christi ,  quod  licet  corruptionem  pulredi- 
nis  in  sepulcro  non  viderit ,  unde  8cri[vtum  est ,  Nec 
daln$  tanctum  tuum  vtdere  carruptionem  (P$al,  is^  iO), 
clavis  tamen  et  lancea  perrumpi  potuit,  nunc  omiiino 
in  incorruptione  coiisistere ;  et  quod  in  contumelia 
pnsftionis  mortisque  seminalum  est,  nunc  esse  in  glo- 
ria  vita!  setemae ;  et  quod  ex  infirmitate  potuit  cruci- 
figi ,  nuiic  in  Tirlute  regnare ;  et  quod  erat  corpus 
animale,  quoniam  ex  Adam  sumptum  est,  nunc  esse 
spiriluale ,  quoniam  spiritui  jam  inseparabiliter  coptf- 
latum  est.  Cura  enim  vellet  Apostolus  de  corpore 
auimali  adhibcre  testimonium  Scripturamm,  illud  po- 
suit  quod  in  Gencsi  legitur  :  Si  est^  inquit ,  corpu$ 
ammate,  e$t  et  $pirituate;  $icut  $criptum  e$t,Factu$ 
e$t  primu$  Adam  in  animam  viventem ,  vel ,  in  animam 
vivam  (1  Cor.  xv ,  4i).  Recolis  cerle  quemadmodum 
scriptuni  sit :  £t  iMufflavit  Deu$  in  faciem  eju$  ftatum 
vitas ;  et  factu$  e$t  homo  in  animam  vivam  (Gen.  ii,  7). 
Dicluin  est  autem  etiam  dc  animalibus  :  Producat 
terra  animam  vivam  {Id.  i ,  21).  Inteiligitur  ergo  cor- 
pus  atiiinale  dici  simile  caelcris  animalibus  propler 
nioriis  dissolutionem  et  corruptionem ,  quse  quotidie 
cibo  reficitur,  et  postea,  separata  animantiscompage\ 
dissolviiur.  Spirituale  autem  corpus,  quod  jam  cum 
spiritu  immortale  est. 

iO.  Quanivis  nonnulli  arbitrentur  tunc  fieri  corpus 
spirituale,  cum  jam  ei  ipsum  corpus  mutatur  in  spi- 
rilum ,  et  quod  homo  erat  ci  corpore  et  spiritu , 
utrumque  ac  totum  spiritus  erit,  quasi  dixerit  Aposto- 
lus,  Semiiiatur  corpus ,  surget  spiritus.  Dixit  autem , 
Seminatur  corpu$  animale,  $urget  corpus  $pirltuale : 
proinde,  sicut  auimale  corpus  non  est  anima,  sed  cor- 
pus,  ila  ct  spirituale  corpus  non  spiritum  debcmus  pu- 
tare,  sed  corpus.  Qiiis  porro  audeat  opinari,  vel  Chri- 
sti  corpus  non  spirituale  resurrexisse  ;  vel  si  spirituale 
surrexit,  jam  non  corpus  fuisse,  sed  spiritum  :  cum 
hanc  opinioneni  Discipulomm  rerellat,  ubi,  cum  eiiin 
videiites  existiiiprent  se  spiritum  vidcre,  ait,  Palpate 
et  videte^  quia  $piritu$  o$$a  et  camem  non  habet ,  sicut 
me  videti$  haberef  Jam  igitur  illa  caro  spirituale  erat 
corpus ,  nec  tamen  spiritiis  erat ,  scd  corpus,  nulla 
ulterius  morte  ab  aniiua  resoivenduni  alquc  scparan< 

*  Mss.  plures :  superala  ammentU  compage. 


CLASSIS  ni.  9i6 

dutn  :  sicut  corpus  anima.e ,  qiinle  aiiimatuin  est  Dei 
flalu,  ciiin  ractus  csl  hoino  in  aniiiiam  vivain,  etiam 
ipsuin  ex  animali  spiritualesine  mortis  interventu  fue- 
rat  roturam,  nisilransgressiopraeceptipriusrommisso 
peccato  Infligeret  poenam  ,  qnam  Deus  servatse  justi- 
tix  daret  coronaui. 

11.  Unde  Dominus  Christos  per  nos  ad  nos  vcnlt , 
cum  peccatores  joslus  invenii ;  pcr  straium  qnodaiii- 
modo  humilitalis  nostrae ,  sed  non  ctim  morbo  iniqui- 
tatis  nostrx.  Nam  per  animale  nobis ,  hoc  est  per 
mortale  corpus  appamit;  qui  utiquc  si  voluisset,  cuin 
corpore  immortali  primitns  advenisset.  Sed  quia  nos 
huinililate  Filii  Dei  sanari  oportebat ,  usque  ad  no- 
stram  infirmitatem  descendit ,  et  fidei  nostrae  mcri- 
tum  ac  prxmium,  virtutesuae  resurrectionis  ostendit. 
Ideo  sequitur  Apostulus  ei  dicit  :  Novi$simu$  Adam  in 
$piritum  mificantem.  Sive  inlelligatur  prinius  Adam  , 
qui  de  pulvere  ante  furmatus  cst,  novissiinus  auteui 
Adam,  qui  de  virgine  procreatus  est;  sive  in  unoquo- 
que  homine  utrumque  compleatur ,  ut  primus  Adain 
sit  homo  in  corpore  mortali,  novissimus  Adam  ideni 
ipse  in  corpore  immortali :  tanien  iiitcr  aiiimain  vi- 
ventem  et  spiritum  vivificantem  hoc  iiitcresse  voluit, 
ut  iilic  sit  corpus  animale,  hic  spirituale.  Aiiima 
quippe  in  corpore  animali  vivit  quidem,  sed  non  vivi- 
ficat  usque  ad  aufcrcndam  cormptionem  :  in  corporo 
vero  spirituali,  quoniam  perfecte  adhaereus  Doinino , 
unus  spiritus  est  (I  Cor.  vi ,  17) ,  sic  vivifical  ut  spi- 
rituale  corpus  efficiat,  absomens  omnem  cormptio- 
ncm ,  nollam  metuens  separationem. 

12.  Proinde  sequitur :  Sed  non  prius  quod  spirituate 
e$t,  $ed  quod  animate;  po$tea  quod  $pirituale.  Primns 
homo  de  terra,  terrenue ;  $ecundu$  homo  de  coelo,  cos- 
le$ti$.  Quali$  terrenus,  tale$  et  terreni;  et  qualie  C4ele- 
$ti$,  taU$  et  ccelestes.  Sicut  portavimu$  imaginem  ter^ 
reni,  portemu$  et  imaginem  eju$  qui  de  ccelo  est.  Quid 
est,  Quali$  terrenu$,  tate$  et  terreni;  nisi,  mortales 
ex  mortali  ?  et  quid  est,  Quaii$  costestis,  tate$  et  coetc' 
$te$ ;  nisi,  immortales  per  immortalem?  Illud  per 
Adam,  hoc  per  Christum.  Dominus  enim  ad  hoc  ter- 
renus  factus  est,  cum  esset  ccelestis,  ut  eos  qui  tcr* 
reiii  erant,  fiiceret  coelestes ;  hoc  est,  ideo  ex  immor- 
tali  mortalis  factus  est,  assumeudo  servi  formam,  non 
Domini  mutando  naturam,  ut  eos  qui  mortales  cratit 
faceret  immorlales,  impertiendo  dominicam  gratiani, 
non  servilcm  injuriam  retinendo  ^ 

13.  Cum  igitur  de  resurreclione  corporis  Apostolus 
disputans,  doceret  nostra  corpora  futura  ex  corrupti- 
bilibus  incormptibilia,  ex  contemptibilibus  gloriosa, 
ex  infirmis  fortia,  ex  animalibus  spiritualia,  hoc  cst,  ex 
mortalibus  immortalia,  subjecit  linde  agitiir,  atque 
ait :  Hoc  autem  dico,  fratres,  quia  caro  et  $angui$  rc» 
gnum  Dei  po$$idere  non  po$sunt.  Et  ne  quisquain  pii- 
larct  secundum  substanliam  carnis  hoc  Apostolum  dc- 
finiisse,  apemit  quid  diceret,  subjungcndo  :  nr^Ke 
corruptio  incorrupHonem  possidebit.  Tanquam  dicercl, 
Qiiod  dixi,  Caro  ct  sanguis  regnwn  Deinon  possidebunt^ 
ideo  dixi,  quia  corruptio  incorruptionem  non  possidckit^ 

*  ais.  cistcrc.,  et  scrvilem  injuriam  perpctiendx 


Ul 


lloc  ergo  loco  Domine  carois  ct  sanguinis,  corrupiio- 
ucin  mortalilalis  inteliigi  voiuil. 

14.  Denique,  tanquam  ei  diceretor,  Quoinodo  caro 
ciit,  ct  caro  noD  erit?  caro  quippe  eril,  quoniam  Do- 
rainus  post  resurrectionem  ait,  Palpale  et  videle,  quia 
splritui  otsa  el  camem  non  habei^  ncut  me  videlis  ha- 
bere;  caro  autcm  non  cril,  quoniam  caro  ei  sanguis 
regnum  Dei  non  possidebunt :  exponit  quid  dixerit,  ad- 
jicicDS,  Ecce  mysterium  vobis  dico^  omnes  quidem  re^ 
surgemus;  vel  sicut  gneci  codices  Labenl,  omnes  qm- 
dem  dormemus,  non  tamen  omnes  immutabimur,  Hanc 
immuutionem  ulrum  in  delerius,  an  in  mclius  intel- 
ligi  voluerit,  iiifcriora  dcmonslrant.  In  atomo,  inquil, 
lioc  est,  in  puncto  temporis,  quod  dividi  doii  polosi; 
fn  iciu  orti/f,  hoc  esl  in  summa  cclerilale;  t;i  novhsima 
iuba,  hoc  est,  in  iiovissimo  signo  quod  dabilur,  ul  isla 
compicantur  :  canel  enim  tuba^  inquit,  ei  mortui  re- 
surgent  incormpti ,  et  nos  commutabimur,  Ergo  istam 
commulaliouem  in  niclius  sine  dubitaiione  oporlel  in- 
lcliigi,  quia  onincs  cl  justi  et  in>usti  resurrecluri  suut : 
scd,  sicut  Domiiius  in  Evangclio  loquilur,  qui  bene  fe- 
ceruni,  in  resurrectionem  vitce  :  qui  vero  male  egerunt, 
tft  resurrectionem  judicii  {Joan.  v,  SD) ;  judicium  ap- 
pcllaiis  poenam  scmpilcrnam,  sicul  alio  loco,  Qui  non 
credit,  inquil,  jamjudicatus  esi  (/rf.  in,  18).  Proiiide 
illi  qui  ad  judicium  resurrecturi  sunt,  uon  commuU- 
buiuur  in  illam  iiicorruplclam  qiuB  nec  doloris  cor- 
ruptionem  pali  potcst.  illa  namciue  Qdelium  esl  atque 
sanctorum  :  isti  vero  perpetua  corruptioDC  ci  uciabun- 
iiir;  quia  ignis  corum  non  cxslinguelur,  ct  vernils 
conim  noD  morielur  (Isai  lxvi,  W). 

15.  Quid  sibi  ergo  vull  isU  dislinctio,  Ei  mortm  re- 
surgeni  incorrupti^  et  nos  eommulabimur ;  uisi  quia 
umues  ificomipli  resurgent,  scd  ex  iiis  eliam  jusii 
immulabmitur  in  illam  incorruptelam  cui  onmino  iiuUa 
possil  Docere  corruptio?  Ac  per  hoc,  qui  iu  eam  noo 
commutabunlur,  incorrupti  quidem  rcsurgeiit  integri- 
tale  inembrormn,  sed  umcD  corrumpcndi  dolore  poe- 
narum,  cum  audierint :  Ue,  maledicli^  in  ignem  mer- 
num,  qui  paratus  esi  diabolo  ei  angelis  ejus  {Maiih.  xxv, 
4I).'a  quo  auditu  malo  justus  noD  timcbit(Pw/.  cxi, 
7).  De  illa  vero  commuUlione  jiistorum  cum  dixisset, 
nos  commuiabimur :  Unquara  quxrcrcmus  quoraodo 
ialud  fiat,  vel  qualis  illa  commuUlio  jfulura  sit,  ad- 
Xungit  el  dicit :  Oportei  emm  corruplibile  hoc  induere 
incorruptelam,  ei  moriale  hoc  induere  immorlaUtatem 
(I  Cor.  XV,  35-53).  Non,  ut  opinor,  dubiUndum  est 
sccundum  hoc  dictum,  Caro  ei  sanguis  regnum  Dd  non 
pos^debum,  quia  non  ibi  erit  corruplio  et  morulius 
carnis  el  sanguinis  :  secuiidum  has  enim'  qualiuies, 
koc  loco  cariicm  ei  sanguinem  nuncupavit. 

16.  Quocirca,  ut  aliquid  exenipli  gratia  ponam 
quod  interlin  occurrit :  sicut  scripium  est,  Ne  forte 
ientaverii  vos  qid  teniai,  ei  inanis  sii  labor  nosier 
(I  Thess.  lu,  5!) ;  alque  liic  inlclligitur  diabolus,  Un- 
quam  Deus  omniuo  noD  leniet,  de  quo  allo  loco  Scri- 
ptura  dicit,  Ipuautem  neminem  ientai  {Jacobi  i,  13) : 
iiec  contraria  est  isu  scntcnlia  ei  qua  dicilur,  Tentai 
vp»  Vomijms  pcus  vezter  (Dait.  xiii,  3) ;  scd  solvilur 


S.  AUGUSTLM  EPISCOPI  M 

quxstio,  cum  vocabulum  lenUtkMiis  diversat  intelli- 
gentias  habeat,  eo  quod  alia  sit  tcDUtio  deoeptionis, 
alia  tenUlio  probationis ;  sccundum  illam  noo  lolelli- 
gitur  qui  tenut,  nisi  diabolus,  sccunduni  hanc  veru 
teiiUt  Dcus  :  iu  cum  dicitur,  Caro  possidebit  regnum 
Dei,  el,  Caro  non  possidebil  regnum  Dei ;  etiam  hujus 
Dominis  intelligentia  disccriiatur,  et  nulla  erit  qu.c- 
stio  :  quoniam  caro  secundum  substantiaio,  secuu- 
dum  quain  dictum  est,  Sfnriius  ossa  ei  eamem  non 
habei,  sicut  me  videtis  habere^  possidebil  regnuin  Dci ; 
c;)ro  aulem  cum  secundum  corruplionem  inielligitur, 
non  possideblt.  iloc  enim  expositum  est  cum  dicere- 
tur,  Caro  ei  sanguis  regnum  Dei  non  possidebuni^  iii  eo 
quod  continuo  additum  est,  neque  corruptio  incorm- 
ptionem  possidebit ;  sicut  saiis,  quantum  arbiiror,  dis- 
senuinus. 

CAPUT  III.  —  17.  Quodautem  quxris,  utrum  sin- 
gillalim  a  creatore  Deo  corporum  lineamenU  rorn:en- 
lur ;  noii  te  movebit,  si  quantum  potest  liumana  mens, 
poleiitiam  divinas  operalionis  iiitclligas.  Quomodo 
cnim  negare  poterimus  Deum  cliam  nunc  operari 
cuacia  quoe  crcaiitur,  cuin  Douiiiius  dicat  :  Patef 
meus  usque  nunc  operatur  {Joan.  v,  17  )?  Uude  ilb 
cessatio  septinii  diei  ab  ipsis  naturis  coiidendis  iiiiel- 
ligcnda  est  facU,  non  ab  earum  admuiisiraiione  qu.-c 
condiiae  referunlur.  Cum  ergo  natura  rerum  a  Crea- 
iore  administratur,  et  per  ordines  pnefiniiis  locis  et 
temporibus  suis  cuncU  nascuntur,  Deus  usque  nunc 
operatur.  Nam  si  Deus  nunc  isu  non  format,  qiio- 
modo  legitur,  Prtus^iiaifi  ie  formarem  in  utero ,  mom  te 
{Jerem.  i,  5) !  quomodo  etiam  accJpi  polesc,  Qmod  sk 
fenum  agri^  quod  hodie  est^  ei  cras  in  etibanum  ftitmf kt, 
Deus  sic  vesiii  {Matth,  vi,  30)  ?  Nisi  forte  credenduni 
est,  fenum  a  Deo  vestiri,  et  a  Deo  corpora  non  for< 
mari !  Cum  enim  dixit,  vesiit,  non  de  pneierita  ordi- 
natione,  sed  de  prxsenti  operatione  satis  indicat.  Unde 
cst  etiam  illod  Aposloli  de  seminibus,  quod  supra 
conunemoravi :  A'oii,  iuquit,  corpus  quod  futumm  est, 
senuiuUf  sed  nudum  ^ramini,  tf<  puta  inffct,  aut  alicm- 
Jus  caterorum ;  Deus  autem  ilti  dai  corpus,  quomodo 
voiuerit.  Non  dixil,  Dedit,  aul,  disposuit ;  sed,  dai : 
ut  Creatorem  intclligas  efficaciam  sapientiae  sux  re- 
bus,  qux  quolidie  suis  temporibus  oriunlur,  conden- 
dis  adhiberc.  Dc  qua  sapienlia  dictum  est,  Pertendii  a 
fine  usque  in  finem  fortiter  :  ct  non  dixit,  Disposuit ; 
sed,  disponii  omnia  suaviler  {Sap.  viii,  1).  Miiltum  est 
auiem  vel  tenuiter  sapere  quomodo  conimuUbilb  ei 
temporalia,  non  commutabilibus  et  temporalibiis  Cren- 
toris  motibus,  sed  xtema  et  sUbili  virtute  condanlur. 

CAPUT  IV.  — 18.  De  illo  sane  quod  percontan- 
dum  puusti,  utrum  baptizati  omnc^s,  si  abs<|ue  poeui* 
ieutia,  diversis  criminibus  irrctiti  de  corpore  exie- 
rint,  veniamquolibetlemporeconsecuturi  sint,  libnim 
non  parvae  quanliutis  jam  scripsi  (a) ;  quem  si  dcscri' 
bcre  curaveris,  forusse  niiiil  ulterius  hiiic  requires. 

10.  Vis  etiam  per  me  scire  utrom  Dei  flatus  lile 
in  Adam ,  idcm  ipse  sit  aiiima.  Brcvltcr  respondeo : 


(fl)  l.ib.  dc  ride  et  opcribus. 


m 


EPISTOLARUM 


aut  ifise  est,  am  ipso  anima  facta  est.  Sed  et  si  i|)se 
esl ,  faclus  cst.  De  anima  qaippe  loquitiir  per  Isaiani 
prophetam  Deus,  ubi  dlcit,  Omnem  flatum  ego  feci; 
(|uod  sequentia  saiis  indicant :  sequitur  enim,  Pro- 
pter  peecatum  modieum  quid  contriitam  illum  ( Ism. 
Lvn ,  i6, 17 ),  id  est ,  ipsum  flatum ;  et  csetera ,  qu» 
nisi  de  aninia  bumana  inlelligi  nequeunt.  In  bac  enim 
qu»stione  maxime  cafendum  est  ne  anlma  non  a  Deo 
fucta  natura ,  sed  ipsius  Dei  subsuniia  tanquam  uni- 
genitus  Filius,  qiiod  est  Verbum  ejus,  aut  aliqua  ejus 
particula  esse  credatur;  Unquam  illa  natura  atque 
siibsUntia,  qtia  Deus  est  quidquid  cst ,  commuUbilis 
esse  poasit  :  quod  esse  aiiimam  nemo  non  sentit,  qui 
se  animam  habere  sentil.  Cum  isla  dicUrem,  perlator 
]:im  yentum  exspecuns,  me  Teliementcr,  ut  navi- 
garet,  urgebat.  Itaque  si  quid  hic  incondile  atqiie 
inculte  dictum  legeris,  vei  si  toiuin  iu  esse  perspexc- 
ris,  doclrinae  da  operam,  linguae  Tcniam.  Et  alia 
mam  :  Deo  vivas,dilcctissime  flli. 

EPISTOLA  CCVl  *  (a). 

Valcrio  comiti  Felicem  epitcopum  eommendat. 

Doinino  mcrito  illustri  et  pncsUntissimo ,  atque  in 
Cliristo  charissimo  fiiio  Valerio,  Augustimus,  in 
Domino  saiulem. 

Quoiiescumque  a  me  petunt  bommes,  ui  eos  tux 
bcnigniuti  fideique  eommendein,  si  non  facio,  non 
iiiilii  recte  videor  de  tua  vel  erga  opis  indigot  miseri'- 
cordia,  vel  erga  iios  benevoleiitia  judicare.  iuque  fa- 
ciOy  et  mxime  ministros  Cliristi,  qui  Ecclesix  curam 
geriMit,  cujus  te  cobaeredem  et  filium  csse  gaudemus , 
iwR  Praesunti»  commendare  non  dubito,  domine  me- 
rilo  iliustris  atque  pncsUntissime,  alque  in  Cbristo 
charissime  fili.  Sanctus  itaque  frater  et  coepiscopus 
iiosier  Feiix  cuin  boc  me  rogassei,  utique  negare  non 
dcbui.  Commendo  ergo  tibi  episcopum  Chrisii  egen- 
tem  auxilio  viri  subiimis  :  fac  ergo  quod  potes ;  quo- 
iiiam  tibi  plurimum  posse  procstiiit  Domhius,  cujus  te 
Iticroriim  avidissimum  novimus. 

EPiSTOLA  CCVIi  *  (b). 

Auguitinut  Claudio  episcopo,  transmittent  ipsi  librot 
contra  Julianum  elaboratos. 

Bcalissimo  fratri  et  cocpiscopo  Clauoio,  Augustinus, 

in  Domino  salutein. 

Quoniani  milii  fraterno  cxciUlus  affeclu ,  Juliani 
quatuor  libros,  quos  adversus  unum  meum  (c)  scri- 
psit,  priusquam  peterem,  ipse  misisti ;  nihii  conve- 
iiientius  puUvi  esse  faciendum,  quam  ut  ea  quae  re- 
spondeo,  poiissimum  tu  legens  judices,  ulrum  recte 
coiigruenterque  responderim.  Nam  de  his  quatuor  li- 
bris  nonnulla  decerpU  scripserat  nescio  quis  ad  iliu- 
sircm  et  religiosum  virum  comitem  Vaierium,  advcr- 

*  necogniu  ad  Us.  valic.  et  ad  Lov. 

**  Asciu  ex  toroo  7,  in  quo  UlNris  cont.  Julian.  pneflgitor. 

(a)  Ahas  270 :  quae  autem  206  aat,  nime267.  SoipU  drc 
an.  420. 

Rx  tomo  7,  praeflxa  librts  contra  Julianum.  Qux  porro 
erat,  nunc  70.  Scripu  aa.  42i,  aut  paulo  post. 
(c)  librum  priiniim  de  Kupciis  ct  Concupisccntla. 


^'i 


CLASSIS  III.  doO 

sus  eumdem  iibrum  uieum,  quem  me  ad  illum  scri- 
psisse  cognoverat :  qu»  cum  in  manus  meas  eodem 
subiimi  riro  ciirante  Tcnissent,  illi  primo  non  dislnli 
secundum  volumen  adjungere,iu  quoilla  omnia,sicnt 
poiui,  refuUvi.  Sed  nunc  cum  eosdem  libros  diligeQ^ 
tiusinspicerem,  comperiillum  qui  nonnulla  inde  se- 
lcgerat ,  non  omnia  iia  posuisse  ut  in  bis  libris  legun- 
tur  :  unde  vidcrt  poterit  JuIiano,Tel  cuilibet  illorum, 
me  potius  fuisse  mentitum,  quia  iion  utique  sicut  hi 
quatuor  libri ,  iu  illa  quse  de  his  excerpta  et  me- 
morato  comiti  missa  sunt ,  innotescere  potuerunt* 
Qdisquis  ergo  el  illum  secundum  librum  meum  ad  co- 
mitem  identidem  Valerium  sicut  primura  conscriplum 
legit,  noverit  nie  in  quibusdam  non  respondisse  Ju- 
liano ;  sed  ei  potius  qui  de  libris  ejus  illa  selcgit,  et 
non  iu  posuit  ut  invenit,  sed  aliquantum  puUvii  esse 
muUnda,  forusse  ut  eo  modo  quasi  sua  faceret  qux 
aliena  esse  consiaret.  Nunc  autem  yeriora  credens 
cxcmplaria  quae  tua  Sanctitas  misit,  ipsi  auctori  video 
respondendum,  qui  unum  meum  quatuor  iibris  sois 
refellisse  jacut,  eC  usquequaque  spargere  fidei  Tcnena 
non  cessat.  Aggressus  sum  igitur  boc  opus  in  adjuto- 
rio  Salvatoris  pusillorum  atquc  magnorum ;  el  scio  te, 
ut  id  implerem  orasse  pro  me,  et  pro  iis  quibus  hu- 
juscemodi  labores  nostros  profuturos  credimus  etop- 
tamus.  Altende  ergo  jam  responsionem  mcam,  cujns 
principium  hanc  epistoiam  subsequelur.  Vale  in  Do- 
mhio  memor  nostri,  beatissime  frater. 

EPISTOLA  CCVIII  •  (a). 

Augustinus  Felides  virgini^  quas  malam  quorumdam 
Ecclesice  pastorum  vitam  iniquiori  animo  ferebat  (an 
Antonii  Fussalensis  de  quo  in  subsequente  epistola  f ), 
moncns  ne^  uandalis  offensa,  ab  Ecclena  cathoiica 
recedat, 

Domina:  merito  suscipicndx,  et  in  Christi  membris 
honorandsc  fili^  Felici^,  Augustinus,  in  Domino 
salutcm. 

i.  Non  dubito  animum  tuum  et  pro  tua  fide  et  pro 
aliorum  infirmiute  vel  iniquiute  turbatuin;  cuhi 
sanctus  Apostolus  plenus  visceribus  charitutis  confi- 
leatur  etdicat :  Quis  infirmatur^  et  non  ego  infirmorf 
quis  tcandaUzatur,  et  non  ego  uror  (II  Cor.  xi,  i9)  ? 
Unde  etiam  ego  ipse  compunctus,  et  pro  tua  quje  iii 
Cbrisio  csi,  salute  soliicitus»  bas  vel  consoialorias,  vci 
exhorUlorms  iitteras  ad  tiiam  Sanctiuiem  daiidas 
puUvi :  quoniam  in  Domini  nostri  Jesu  Christi  cor- 
pore,  quod  est  Ecclcsia  ejus  et  unitas  membrorum 
ejus ,  germanissima  nobis  facu  es ,  quae  Unquam  bo- 
norabile  membrum  in  ejus  compagc  diligeris»  et  no- 
biscum  illlus  sancto  Spiritu  vivis. 

2.  Unde  te  admoneo  ne  gravius  pcrturl)eri8  bis 
scandalis,  quae  ideo  rentura  pRedicU  sunt,  nt  quando 
Ycuirent  reminisceremur  esse  praniicU ,  et  non  eis 
Talde  commoveremur.  Nam  hznc  ipse  Dominus  in 
Evangelio  iU  pnedixit :  Va  mundo  ab  tcandalit ! opor" 

*  Bocensiu  ad  d).  sb.  vc.  duos  v.  et  ad  Lov. 

(a)  Alias  200 :  quae  autem  208  crat,  nunc  218»  ScripU  fort* 
circ.  an.  42p. 


$39  S.  AUGI'STIN1  F.PISCOPI 

roiivertal  in  luclam  gaudium  meum  quo  solco  gau- 
dere  de  vobis,  et  iiiler  lanla  scandala  quibus  uliique 
abundat  bic  mundus  aliqiiando  consolari ,  cogitans 
eopiosam  congregaiionem ,  et  casiam  dilectionero,  et 
tanctam  conrersalioiiem  vestram ,  et  largiorem  gra- 
tiam  Dei,  quae  dala  est  yobis,  ul  noii  sohim  carnalcs 
Duplias  coiitemneretis,  yerum  etiam  eligeretis  in  domo 
•ocietalem  unanimcs  habitandi ,  ut  sit  yobis  anima 
una  et  cor  unum  in  Deum. 

3.  Hxc  in  vobis  bona  ,  liacc  Dei  dona  considerans, 
inter  multas  tempestates  quibus  ex  aliis  malis  quali- 
tur  cor  meum,  solet  ulcumqne  rcquicscere.  Curreba- 
tis  bene;  quis  vos  fascinavil?  Suasio  illa  non  est  ex  Deo 
fKt  vocavil  vos  {Galal.  y,  7).  Modicum  fermenti  (I  Cor. 
▼  ,  6)  :  nolo  dicerc  quod  sequilur;  lioc  eniin  niagis 
cupio,  ct  oro,  et  liortor,  ut  ipsum  fermenlum  con- 
yertatur  iii  meiius ,  ne  tota  massa ,  sicul  pene  jam 
fecerat ,  convcrtalur  in  pejus.  Si  ergo  repullulaslis 
sanum  sapere ,  orate  ne  intrelis  in  leniaiionem  ,  ne 
Iterum  in  conteniiones ,  xmulationes,  animosilates, 
dissensiones,  deiractiones,  seditiones,  susurrationes. 
Mon  enim  sic  planlavimus  et  rigayimus  bortum  domi- 
nicum  in  vobis ,  ut  spinas  metamus  istas  ex  yobis.  Si 
aulcin  adhuc  vestra  tumultualur  infirmilas ,  orate  ut 
eruainini  de  tcntalione.  Qux  autem  conturbant  vos, 
si  adhuc  conlurbant  vos ,  nisi  correxerint  se,  poria- 
biint  judicium,  quxcumque  illoe  fucrint. 

4.  Cogitate  qiiid  mali  sit ,  ut  cum  de  Donatistis  in 
uiiitate  gaudeamus ,  inlerna  schismata  iu  monasterio 
lugeamus.  Perseverate  in  bono  proposito,  et  non 
desiderabitis  mutare  pncpositam ,  qua  in  monasterio 
lUo  per  um  multos  annos  perse\'erante  et  nuinero 
et  xtate  crevistis ;  quae  vos  matcr  non  utero ,  scd 
auiroo  susccpit,  Omnes  cnim  quae  illiic  venistis ,  ihi 
eam  aut  sanctae  pncpositx  sorori  meae  servientcm, 
|.laceiitcm,  aut  etiam  ipsam  prxpositam  quae  vos 
suscepit,  invenislis  :  sub  illa  estis  eruditoc ,  sub  illa 
vcbtae ,  sub  illa  mulliplicatx ;  et  sic  tumultuamini, 
ut  ea  vobis  mutetur ,  cum  lugere  dcberetis ,  si  eam 
vobis  mutare  veliemus.  Ipsa  est  enim  quam  nostis, 
ipsa  esl  ad  quam  ycnistis,  ipsa  cst  quam  per  lot  annos 
habendo  crevislis.  Novum  non  accepistis  ,  nisi  pnc- 
|H)Situm  :  aut  si  propter  illum  quxritis  novilatem,  et 
in  ejus  invidiam  contra  matrem  vestram  sic  rebclla- 
stis,  cur  non  poiius  id  petistis,  ut  ipse  yobis  muietur  ? 
Si  autem  boc  exhorrctis ;  quia  novi  quomodo  eum  iti 
Christo  ycncrabiliter  diligaiis,  cur  non  potius  illam? 
In  vobis  namque  regendis  sic  prxpositi  rudimenta 
Uirbantur,  ut  roagis  veiil  vos  ipse  deserere,  quam 
istam  ex  vobis  famam  et  invidiam  sustinere ,  ut  dica- 
tur  non  vos  aliam  quxsituras  fuisse  prxposilam,  nisi 
ipsum  ccepissetis  habere  prxpositum.  Tranquilletergo 
Deus  et  cumponat  animos  vestros ;  iioii  in  vobis  prse- 
valeat  opus  diaboii,  sed  pax  Christi  vincal  in  cordibus 
vestris  :  ncc  dolore  animi,  quia  non  fit  quod  vuliis, 
yel  qiiia  pudet  voluisse  quod  velle  non  debuistls,  cru- 
besceiido  curratis  in  mortem ;  scd  polius  pociii- 
tendo  resuniatis  virlulcm ,  ncc  habcaiis  pocnilcn- 


960 


tiam  Judx  traditoris  ,  sed  potius  1.1070138  Pelri  pa- 
storis. 

5.  Hxc  sunt  qux  ut  observetis  praectpiiDos  in  mo- 
nasterio  consiituke.  Primum  propter  quod  estis  iu 
onum  eongregatx ,  ut  unanimes  hatMtetis  10  damo,  ei 
sit  vobis  cor  iinum  et  anima  una  ui  Deo.  Et  non  dica- 
tis  aliquid  proprium,  sed  smt  vobis  ooiiiim  commonia : 
et  disiribuatur  unicuique  yestrum  a  praeposita  vestra 
yictus  et  legumentum ;  non  xqualiter  omniims ,  quia 
non  aequaliter  valetis  omnes,  sed  unicoique  sicut  opns 
fuerit.  Sic  enim  legitis  in  Actibus  Apostoloram,  Quia 
erant  eis  omnia  eommunia^  et  distribuebalur  singHlis 
prout  cuique  opus  erat  {Act.  ly,  52 ,  35).  Quae  aliquid 
babebant  in  sa^culo ,  quando  ingrcssx  sunl  monaste- 
rium,  lilmntcr  velint  illud  esse  commune.  Quae  autem 
non  habebant,  non  ea  quxrant  in  monasterio,  qux  nec 
foris  habere  potucrunt :  sed  tamen  earum  infirmitali 
quod  opus  est  tribuatur,  etiamsi  pauperies  earom, 
qnando  foris  erant,  nec  ipsa  necessaria  poterat  inve- 
nire;  acniinc  non  ideo  putent  seesse  felices,  quia 
invenerunt  victum  et  tegumentum ,  quale  foris  invc- 
nire  non  potuerunt. 

6.  Ncc  erigant  ccrvicem  quia  sociantur  eis,  nd  qnas 
foris  accederc  non  audebant ;  sed  sursum  cor  habcant, 
et  terrena  bona  non  qux'rant,  nc  incipianl  monasleria 
csse  diviiibus  utilia ,  non  pauperibus,  si  diviies  illic 
bumiliantur ,  et  paupcrcs  illic  inflantur.  Sed  rursus 
etiam  ill»  qusR  alii|uid  esse  videbanlur  in  sa^culo, 
non  habeant  fastidio  sorores  suas,  qux  nd  illam  san- 
ctaro  societatem  ex  pauperute  yenerunt  :  maf^is  au- 
tem  studeant  non  dc  parentum  divitum  dignitaie,  scd 
de  pauperum  sororum  societate  gloriari.  Nec  extol- 
lanlur,  si  comniuni  vit»  de  suis  facultatibus  aliqoid 
contulerunt;  ne  de  suis  divitiis  magis  superbiani, 
quia  eas  monasterio  partiuntur,  quam  si  eis  iu  saKni!o 
fruerentur.  Alia  quippe  quaecumquc  iniquiias  tn  m:ilis 
operibus  exercetur  ut  fiant ;  superbia  vero  etiam  bonis 
operibus  insidialurut  pereant :  el  quid  prodest  di<per- 
gcre  dando  pauperibus  et  pauperem  flcri ,  si  anin.3 
miscra  superbior  efficiatur  contemncndo,  quam  fuerat 
possidendo?  Omnes  ergo  unanimiter  et  coiicorditcr 
vivite;  et  honorate  in  vobis  invicem  Dconi ,  cujos 
tenipla  factie  estis. 

7.  Orationibus  instale  boris  et  temporibos  consti- 
tutis.  In  oratorio  nemo  aliquid  agat ,  nisi  ad  quod  est 
factuni ,  uiide  et  iiomen  acceplt ;  ut  si  aliqus  eiian 
pnrtcr  horasconstitutas,  sieisvacat,  orare  voluerint, 
non  eis  sint  impcdimcnto,  quse  ibi  aliquid  agere  yoioe- 
riiit.  Psalmis  et  hyinnis  cum  omtis  Deum ,  hoc  verse* 
tur  in  corde  quod  profertur  in  voce  :  et  nolite  can- 
tare,  nisi  quod  legiiis  *■  esse  caniandum ;  qiiod  aulen 
non  ita  scriptum  est  vt  canletur ,  non  cantetar. 

8.  Cirnem  vcsiram  domate  jejuniis  et  abstinentia 
esca:  ei  potus,  quantum  valciudo  peniiittit.  Quando 
nutem  aliqua  non  potest  jejunare,  non  tamcn  exlra 
hor.im  praiidii  aliquid  aiiinentorum  sumat,  nisi  cum 
xgroUit.  Cum  acceditis  ad  mensam,  donec  iiidcsurga- 
tis,  quod  vobis  sccundum  consucludincm  lcgitur,  suie 

*  AUqiiot  Mss.,  tegistis. 


961  EPISTOLAKUM 

turouUu  cl  coDlcntionibns  audite  :  ncc  solae  vobis  fau- 
ccs  sumaut  cibuin,  sed  ct  aures  percipiant  Dei  ver- 
bum. 

9.  Qu£  infirmnc  sunt  cx  pristina  consnetudine,  si 
aliicr  tractantur  in  viclu,  non  dobet  aliis  molestnm 
esse,  nec  injustum  videri,  quas  fecit  alia  consuetudo 
fortiores.  Nec  illas  fdiciores  putcnt,  quia  sumunt  qiiod 
non  sumunt  ips;e :  scd  sibi  potius  gratulenlur,  quia 
v;)ient  qnod  non  valent  ilhe.  Et  si  eis  quae  vencrunt 
ex  moribus  delicatioribus  ad  monasterium,  aliquid 
alimentorum,  vcstimcntoruro,  slramciitonim,  opcri- 
mentorum  datur,  qiiod  nliis  forlioribus,  et  ideo  feli- 
cioribus  non  dntur ;  c<^i(are  debctit  quibiis  nnn  dn- 
tiir,  quantum  de  sun  soicukiri  vita  \\\x  ad  isiam  de- 
scenderinl,  quamvi^  usqiie  nd  aliarum  qiix  sunt  cor- 
pore  fortiores,  friignlitntcm  pervonirc  ncquivcrinl. 
NfC  \\\x  debenl  couiurbnri,  quod  ens  vidcnt  amplius, 
non  quia  honoratttiir,  scd  quin  tolerantur,  accipere ;  ne 
conlingat  delestniida  perversitns,  ut  in  monasterio, 
ubi,  quantum  possunl,  fiuiit  divitcs  Inborios»,  fiant 
pnnperes  delicat;r.  Sane  qucmndmodum  a^grotantes 
necesse  hahciit  minus  nccipcre  ne  gmventur;  ita  post 
a^gritudinem  sic  tractand^  sunt  ut  citiiis  rccreeniur, 
etiamsi  de  huroilliroa  saeciili  paupertate  venerant,  taii- 
quam  hoc  illis  contulcrit  recentior  xgritudo,  quod  di- 
vitJbus  anterior  consuetudo.  Sed  cum  vires  pristinas  re- 
paraverint,  redennt  ad  feliciorem  consuctudinem  suam, 
quae  famolas  Dei  tanto  amplius  decct,  quanto  minus 
indigcnt :  ncc  ibi  eas  tencnt  voluntns  jnm  vegetas,  qiio 
iiecessitas  levarat  infirma^.  Ill:e  se  existimentdiliorcs, 
qiiae  fticrint  in  sustinenda  parcitale  fortiorcs.  Mclius 
cstenim  minuscgero,  quam  plushabere. 

10.  Non  sit  noUibilis  hnbitus  vestcr;  nec  aflectelis 
vestibus  placcre,  sod  moribiis.  Ncc  sint  vobis  lam  le- 
ncra  capitum  tegmiiia  ut  reiiola  subter  appareant. 
Capillos  ex  nuUa  partc  nudos  luibeatis,  noc  foris  vel 
spnrgnt  negligentia,  vel  componat  iiidtistria.  Quando 
proceditis,  simul  ambuhle  :  cum  veneritis  quo  itis, 
simui  state.  In  incessu,  in  statu,  in  habiiu,  in  omni- 
bus  motibus  vestris  nihii  fiat  quod  illiciat  ciijusquam 
libidinem,  sed\|uod  vestram  deceat  sancliiatem.  Oculi 
vesiri  etsi  jnciuntiir  in  aliqiiem,  figantur  in  neminem. 
Ncque  enitn  quando  proceditis,  viros  vidore  probibe- 
inini,  sed  appctere,  aut  ipsis  appeti  velle.  Nccsolo  ta- 
ctu,  scd  aflcctu  quoque  et  aspectu  appctilur,  et  appe- 
tit  femina.  Nec  dicatis  vos  habere  aiiimos  pudicos,  si 
habentis  oculos  impudicos  :  quia  impudicus  oculus  im- 
pudici  cordis  est  nuntias.  Et  cum  se  invicem  sibi, 
eliam  tacente  iingua,  conspecln  mutuo  corda  nuntiant 
impudica,  ct  secundum  concupiscentiam  cnrnis  alter- 
utro  delectnntur  ardore ;  eiiam  intnctis  ab  immaiida 
violatione  corporibus»  fugit  casiitas  ipsa  de  moribus. 
Nec  putare  debet  quae  In  masculum  figit  oculinn,  et 
iilius  in  seipsam  diligit  fixum,  non  ab  aliis  videri,  cuin 
hoc  facit;  videtur  omnino  et  a  quibus  videri  non  ar- 
bitraiur.  Sed  ecce  lateat,  et  a  nemine  homlnum  vi- 
dealur,  quid  faciet  de  ilio  supemo  inspcctore  quem 
tnlcre  nihil  potest?  An  ideo  puiandus  est  non  videre, 
qiiia  ianto  vidct  patientiuSy  quanto  sapicntius?  llli 


CLASSIS  III.  oet 

crgo  limeat  sancta  fcmina  displiccre,  ne  velit  viro 
mnle  placere :  illunicogiiet  omnia  vidcre,  nc  velit  viruin 
mnlc  videre.  lilius  namquc  ct  in  hnc  caiisa  comnien- 
daiuscst  timor,  ubi  scriptuin  est :  Aboimnatlo  e$t  Do- 
mino  defigenn  oculum  ( Prov.  xxvii,  20,  tec.  LXX ). 
Qunndo  ergo  siiniii  estis  in  ecclesia,  ot  uliicumqiie 
ubi  et  viri  snnt,  invicom  vcstram  pudicitiain  custodile. 
Deus  eiiim  qiii  habitat  in  vobis,  etlam  isto  inodo  cu- 
stodiet  vos  ex  vpbis. 

li.  Et  si  hnnc  de  qua  loquor,  oculi  pclulantiam  iii 
aliqua  veslnim  adverlcritis,  statiro  admoneie,  necoepta 
progrediantur,  sed  cx  proxiiuo  corrigantur.  Si  autcm 
ei  post  admonitionem  iterum,  vel  alio  quociiniqiie  die 
idipsum  eam  faccre  videritis,  jam  vclut  vulneratain 
sanandam  prodat  qiiaecumque  invenire  potuit  lioc, 
prius  tamen  et  alteri  vel  tertiae  demonstratnm,  ut  dua- 
rum  vel  trium  possitore  convinci  {Mallh.  xviii,  46), 
et  competenii  severiiate  coqrceri.  Ncc  vos  judicetis 
csse  malevolas,  quando  hoc  indicatis.  Magis  qnippe 
innocentes  non  estis,  si  sorores  vcstras,  qunsiiidicando 
corrigere  potcsiis,  lacendo  pcrirc  perinittitis.  Si  cnim 
soror  tua  vulnus  habcrct  in  corpore,  quod  vcilct  oc- 
cultari,  dum  timcret  secari,  nonne  crudeliter  abs  le 
silcrelur,  el  misericorditer  indicaretur?  Qunnto  crgo 
potiiis  eam  del)es  manifcstare,  ne  perniciosiiis  putro- 
scat  in  corde  ?  Scd  antcqunm  aliis  demonstrctur,  per 
qiias  convinccndn  e»t  si  negnverit,  pncposit.ne  dobet 
ostendi,  si  adtnonita  ncglexerit  corrigi,  neforte  pussit 
secretius  corropta  non  '  innotescere  caeteris.  Si  niitern 
negaverit,  tunc  neganii  *  adhibendac  sunl  ali;c,  u(  j.tm 
coram  omnibus  possit,  non  ab  una  teste  argiii,  scd  a 
duabus  Iribusvc  convinci.  Convicia  vero,  secundiini 
pnrposilae  vel  prcsbyleri  nrbitrium  dcbet  eincndnto- 
riam  susiincre  vihdictam  '  :  qiiam  si  fcrre  recusave- 
rit,  et  si  ipsa  non  abscesseril,  dc  veslra  societatc  pro- 
jiciatur.  Non  cnim  et  hoc  fit  crudeliter,  sed  miseri- 
corditer,  ne  conLigionc  pestifera  plurimas  perdat.  El 
hoc  quod  dixi  de  oculo  non  figendo,  etiam  in  cacteris 
inveniendis,  prohibendis,  Indicandis,  convincendis» 
vindicandisqiie  pcccatis  diligcnter  observctur,  cuiii 
dilectione  hominum  et  odio  vitiorum.  Quaccumque 
autem  in  tantum  progressn  fucrit  malum,  ut  occulte 
ab  aliquo  litteras  vel  quaelibet  munuscula  accipiat,  si 
hoc  ultro  confitetur,  parcatur  illi,  et  oretur  pro  ea.  Si 
autem  deprehenditur  atque  convincitur,  secundum 
arbitrium  pracpositae  vel  presbyteri,  vcl  etiam  episco- 
pi,  gravius  emendetur. 

42.  Yestes  vestras  in  uno  loco  habete  ^  sub  una 
custode,  vel  duabus,  vel  quot  sufnoere  potuerint  ad 
cas  excutiendas,  ne  a  linea  laedantur  :  et  sicut  pnsci- 
mini  ex  uno  cellario,  sic  induamini  ex  uno  vcstiario. 
Et  si  fieri  potcst,  noii  ad  vos  pertineat  quid  vobis  in- 
duendiim  pro  temporis  congruentia  proferatur,  utrum 
hoc  rccipiat  iinaquacquc  vestrum  quod  deposucrnt,  an 
aiiud  quod  altera  habuerat,  dum  tamen  unicuiqiits 

*  Edd.  carebant  hic  negatiooc,  quae  ex  Mss.  rcstituitur. 

*  MS8.  bahent,  ttmc  tnenHetau 

*  .vss.  omnes,  di$ciptinm. 

^  sic  in  M8S.  At  in  Aegula  viris  aptata  logitur ,  in  unum 
ludfeatis. 


m 


S.  AUCDSTIXI  F.PISCOri 


m 


quod  opiis  est  non  negclor.  Si  aulem  hioc  inier  tos 
oonleiitioncsel  marmura  orinntur,  etconqucrilur  ali- 
qii»  dctcriusaliquidjseaccepisse  qnam  prius  habuerat, 
et  iiidignam  se  judicat  cssc  qiise  *  ita  Ycstiatur,  sicut 
alia  soror  ejus  vestiebatur ;  liinc  tos  probate  qmntom 
vobis  desit  in  illo  interiore  sancio  babitn  cordis,  qusc 
pro  habitu  corporis  litigatis.  Tamcn  si  vestra  tolcraior 
infirmiias,  ut  lioc  recipiatis  quod  posueratis,  in  uno 
tamcii  loco  sub  communibus  cuslodibus  habete  quod 
ponitis;  ita  sane  ut  nulla  sibi  aliquid  operetur,  sive 
unde  induatur,  sive  ubi  Jaccat,  sive  unde  cingatur, 
vel  operiatur,  vel  caput  contcgat ;  scd  omnia  opcra 
vestra  in  commune  fiaiit  majore  slndioel  rreqiieiitiori 
alacritate,  qiiam  si  vobis  propria  facorctis.  Charitns 
enim  de  qua  scriptum  est  quod  non  qumrH  qua  wa 
«tm/(  1  Cor.  XIII,  5),  sic  intt^lligitur,  qiiia  communia 
propriis,  non  propria  communibus  anteponit.  Et  idco 
quanto  amplius  rem  commiincm  qunm  propriam  cura- 
vcritis,  tanto  amplitis  vos  profcclsAe  noveritis ;  ut  In 
omnibus  quibus  ntitur  Iransitnra  nccessitas,  supcr- 
emineat  qux  permanet  charitas.  Consc(|uens  ergo  csl 
ot  ctiam  illud  qood  suis  vcl  filiabus  vel  aliqna  neces- 
situdine  ad  se  pertinenlibus  in  monaslerio  constitiiiis 
aliquis  vcl  aliqua  contulcrit,  sive  vcstcm,  slve  quod- 
llbet  aliud  inter  ncccssaria  dcpntandum,  non  occuUe 
accipiatur ;  sed  sit  in  |H)tesL-)tc  prxpositx,  ut  In  com- 
niune  redactum,  cui  *  neccssariuin  fuerit,  pRcbeatur. 
Qiiod  si  aliqiia  rem  sibicolIa(amce*averit,  furli  Judicio 
condcmnelur  '. 

i3.  Indumenta  vestrasecunduin  arbitriiim  prxpo- 
sliac  iavcntur,  sivc  a  vobls,  sive  a  fullouibus,  no  inie- 
riorcs  animaii  sordcs  contraliat  mundie  vcstis  nimius 
appetilus.  Lavacrum  etiam  corponimy  ususque  balnea- 
rum  non  sit  assiduus,  sed  co  quo  solct  iiitcrvallo  tem- 
poris  tribuatur,  lioc  cst,  scmel  in  mense.  Cujus  auicin 
infirmilatis  ncccssitas  cogit  lavanduin  corpus,  non 
longius  diffcratur :  fiat  sinc  murmure  de  consilio  mcdi- 
ci,  ita  ut  ctiam  si  nolit,  jabcnte  prxposita  faciat  qiiod 
faciendum  cst  pro  salutc.  Si  aulcm  vclil,  et  forle  non 
expcdit ,  sux  cupidilati  non  obcdialur  :  aliqiinndo 
eijim  ctiamsi  noccal,  prodesse  creditur  qiioJ  dcleclat. 
Dcnique  si  Intens  est  dolor  iii  corporc  famulx  Dci,  di- 
centi  quid  sibi  doleat,  sine  dubitatione  crcdaiur  :  scd 
tamcn  utrnm  sanando  illi  dolori,  quod  dclcctat,  expc- 
dint,  si  non  est  ccrtum,  medicus  consulatur.  Ncc  cnut 
ad  balncas,  sive  quociinique  irc  ncccsse  fuerit,  minus 
quam  trcs.  Nec  illa  qu:e  hnbel  nliqiio  eundi  nccessila- 
lem,  ciim  qaibus  ipsa  voluerit,  scd  ciim  qiiibus  pncpo- 
sila  Jusscrii,  ire  debebit.  iEgrotnniium  ciim  sivc  post 
acAriludinem  rcficiendaruin,  sive  aiiqun  inibccillitite 
eliam  sine  fcbribus  labornntiuin,  alicui  dcbct  injungi, 
ut  ipsn  dc  ccllario  petnt  quod  cuiquo  opns  esse  pcr- 
spcxcrit;  siveautcm  qux  cellario,  sive  quae  vcstibus, 

*  sicMss.  vatlc  At  Edd.  ct  vironmi  rogula,  non  ila  re- 
uititMr, 

*  Edd. ,  eum  necemrUan  fuerii.  Sed  melius  Mss.,  ciri,  et  sfc 
liaud  dubie  logehat  s.  Bcnediaus,  qui  pnecepUones  hinc 
1100  paucas,  aique  illani  ipsam  sic  transtiilit  in  Regulam 
iuam,  cap.  SU :  inabbatis  $U  patcstate,  aii  iUndjubCia  dari. 

*  istluec  scntcntia  abcsl  a  \iss.  nonnullis. 


sive  qiix  codicibas  prxponuntiir,  stnc  marmare  ser- 
vilint  sororibos  suis.  Codices  certa  bora  sinfiilisdiebns 
peuintur ;  extra  horam  qux  petiverint  hon  acdpiant 
Vestimenta  Tero  ct  calceamenu  qaando  foeriiit  indi' 
genti  necessaria,  dare  non  diOcrant  sub  quarain  costo 
dia  suntquxposcuntur. 

44.  Litesaut  nullas  habcaiis,  ant  qnam  celerrime 
finiatis,  ne  ira  crescat  in  odiam ,  et  trabcm  faciat  de 
festuca,  et  animam  faciat  homicidam.  Ncqac  cnim  ad 
solos  viros  pertinet  quod  scriptum  csl ,  Qui  odit  fra- 
trem  tuum^  homicida  e$t  (Moan,  m,  15)  :  scd  sexa 
mnsculino,  qnem  primum  Dcus  fecil ,  ctiam  remineas 
pneccptum  sexas  accepil.  Qunpcumqac  convicio,  vel 
mnledicto,  vel  etiam  crlminis  objectu,  alteram  la»c- 
rit,  memincrit  satisfactionc  qiiantocios  carare  quod 
fccit,  et  iila  qiix  latssa  est,  sine  disccptailonc  dimit- 
tere.  Si  auicm  invicem  se  I.Tseranl ,  inviccm  slbl  de- 
biw  relaxare  debebunt,  propier  oraiioncs  vcstras; 
quns  utique  qiianto  crebriorcs  halietis,  tanto  sanctiores 
lialicre  debetis.  Mclior  est  autem  qa»  qaamvis  ira 
sxpe  tcntntur,  tamcn  impctrare  festinnt  ut  sibi  dimit- 
lat  cui  se  fecisse  aguoscit  injuriam,  qnam  qua:  Urdius 
Irascilur,  et  ad  veniam  petcndam  difQcilius  inclinatur. 
Qiine  non  vult  dimittere  sorori,  non  spcrct  accipere 
oratioiiis  efloclum :  qii»  autem  nunquam  vall  pctcre 
veniam ,  aut  non  cx  animo  petit ,  sine  causa  cst  ik 
monasUTio,  etiamsi  non  indc  projiclator.  Proinde 
vobis  a  vcrbis  durioribus  parcite;  quae  si  cmissa  fue- 
rintexorevestro,  non  pigentex  ipso  ore  prorerre  mo- 
dicamentn,  ex  quo  facla  sunt  vulncra.  Quaiido  aaiem 
necessitas  Jiscipliux  minoribus  cocrccndis  diccrc  tos 
vcrba  dura  compcllit,  si  clinm  iii  ipsis  modum  vos 
exccssissc  sentilis,  non  a  vobis  cxigltur  ut  ab  cis  v(v 
ninm  posiulclis,  ne  apud  eas  quas  oportet  essc  sub- 
Jccla^,  dum  niniia  servatur  humiliias,  rcgcndi  rran- 
gntiir  auctorilns  :  scd  tamcn  pctenda  cst   rcnia  ab 
omnium  Domino,  qui  novit  ctiam  ens  quas  plus  Jusio 
forte  corripiii8,quanta  benevolcutia  diligntis.  Noii  aii- 
lcm  cnrnnlis,  scd  splriliialis  intcr  vos  debcl  csse  di- 
lectio :  nam  qu;e  faciunt  pudoris  imnicmorcs ,  eliani 
feminis  fcminx,  jocniido  turpitcr  et  ludendo,  non  so- 
lum  a  viduis  ct  intnciis  ancillis  Christi  in  sancto  pro- 
posito  coiistitulis ,  sed  omnino  nec  a  mulicribus  iiu- 
ptis,  ncc  a  virginibus  sunt  rncienda  nuptiiris. 

45.  Pr.-cpositx  tauquam  matri  obcdiaiur,  bonore 
servato,  ne  in  illa  offcndnliir  Dcus  :  multo  magis  prc- 
sbylero  qui  omnium  veslrum  curam  gcrit.  Ut  ergo 
cuncta  isla  serventur,  ct  si  qiiid  scrvatnm  non  ruer.t, 
non  negligenter  pmctcrcatur,  scd  cmcndandum  corri- 
gcndumqiiccurctur,  nd  prxposiLim  pnccipue  pcrtincl, 
ita  iit  ad  presbyterum  qui  vobis  iiitendit,  rererat  qu:-<l 
inodum  vel  vircs  ejus  excedit.  Ipsa  vero  non  se  exi- 
stimct  potcstale  dominnnte ,  sed  charitatc  scrvieiila 
feliccm.  Ilonore  coram  hominibus  pnelata  sit  vobis ; 
tiniorc  *  comin  Dco  substrnta  sit  pedibus  vestris. 
Circa  omnes  se  ipsam  bonorum  operuni  prrbi*nt 
exemplum  (Tit.  n,  7).  Corripiat  inquietas,  consoletiir 

w 

I  Fxkl.  omiuunt,  timore.  Qiiam  voeero  hoc  reToeavhiHiJi  1 1 
uno  c  Mss.  vaiic  et  ex  i'.eguta  viris  acoommodata. 


965 


EPISTOLARLM  GUSSIS  Nl. 


piisilbnimcsi  sttscipiAi  infirmas»  patiens  sit  ad  omnes 
( I  Theu.  T,  14),  disdplinam  libens  habeat,  metaens 
imponai.£iqiiamvis  utrumque  silnecessariuro,  tarocn 
phis  a  vobis  amari  appelai  quam  timeri ;  scmper  co- 
gilans  Deo  sc  pro  vobis  reddituram  csse  ralionem. 
Uade  mngis  obediendo  non  solum  vesiri,  verum  eliaro 
ipsius  misereroini ;  quia  inler  vos  quanto  in  loco  su* 
pcriore,  lanto  in  pcriculo  majore  versatur. 

16.  Donei  Doroinus  ut  observetis  haec  omnia  cum 
dilectione  Unqoam  spiiitunlis  pulchritudinis  amairi- 
ccs,  el  bono  Chrisli  odore  de  bona  conversaiionc  fra- 
grairtcs,  non  sicut  ancillo!  sub  lcge ,  scd  sicut  libone 
sub  gratia  constitutx.  (Jt  autem  in  hoc  libello  taii* 
qnam  in  specnlo  vospossiiis  inspicerc^ne  per  objivlo- 
iiein  aliquid  ncgligntis ,  semel  in  septimana  vobis  lc- 
gatur :  ct  ubi  vos  invenentis  ea  qux  scripta  sunt  fa- 
cientes  ,  agite  gratias  Domino  bonorum  omnium 
largitori ;  ubi  autem  sibi  qusDCumquc  vestram  vidi»t 
deesse  aliqukl,  doleat  de  prxtcrito,  cavcai  de  futiiro, 
ornns  ut  ct  debitum  diroittatur,  et  in  tentatioiiem  non 
iiidiicatur. 

EPISTOLA  CCXII  ♦  (a). 

Angusthm  Quintiliano,  commendat  matrem  viduam  eum 
filia  virgine^  quw  deferebant  reliquias  Slcphani  mar- 
lyris. 

Domino  bealissiino ,  et  merito  vencrabili  fratri  el 
coepiscopo  QuiNTiLiANo  « ,  AvGOSTLxus ,  in  Domiuo 
salulcm. 

llonorabiles  Dei  famulas,  et  prctiosa  *  Christi  mero- 
bra,  Gallaro  viduam  sancti  propositi,  'ct  ejus  filiam 
Siinpliciolani  virgincm  sacraro,  matri  xtate  subdi- 
tam ,  snnctitate  praelalam ,  quas  verbo  Domini  alui- 
mus  iit  potuimus,  Ycnerationi  tuae  inChrisii  dilectione 
comxncndo,  et  tanquam  mea  manu  per  hanc  epistolam 
iraclo  consolandas ,  el  in  omnibus  adjuvaiidas ,  qu» 
ulilitas  earum  vel  necessilas  postuiat :  quod  et  sine 
inea  conimcndatione  procul  dubio  faccrot  Saiiciitas 
tua.  Si  cnim  nos  propter  supemam  Jerusalem ,  cujus 
nos  onHics  cives  sumus,  et  in  qua  concupierunt  ba- 
bcre  cxcellcntioris  sanctitatis  locum ,  non  soluro  civi- 
cum,  vcruin  etiam  fraternuro  cis  debemus  affectum  : 
quanlo  mngis  vos ,  apud  quos  carum  ctiam  carnalis 
cst  pairia ,  in  qua  saecularem  nobilitalem  pro  Chrisii 
amore  conlemnunt  domince  111«?  Ofiicium  qnoque 
saliiiationis  per  illas  mcum  ea  charitatc  pclo  digncris 
sutiiere  qna  direxi ,  el  meroinisse  nostri  tn  oralioni- 
bus  luis.  Portant  sane  sccum  reliquias  beatissimi  et 
gloridsissimi  martyris  Stcphani,  quas  non  ignorat  San- 
clitas  vestra,  sicut  et  nos  fecimus,  quam  convenieutcr 
lioiiorarc  debeatis. 

»  In  i»riusexcusis,()?i w/i//no.  At  in  wnnibus  Mss.,  ww/i- 

pr*a-f^m'^^'  ^'  ^^  ^^'  ^^^  ^^^  ^^'  ^""•»  <^^c., 
•  AU  bl.  cb.  ff.  gg.  r.  l.  vc.  u*es  v.  ei  ad  Edd.  recenslta. 
J!'l^^  ^^''  "^"^  *"^^™  -'^  eral,uunc  251.  scrl|  lacirc. 


9m9 


ACTA  ECCLESIASTICA 

SRU 

EPISTOLA  CCXIII  •  (fl). 

Ecclesiastica  Gcsta  a  B.  Aiigustino  confecla  in  ded- 
gnando  Eraclio  qni  ipsi  in  episcopain  wccedcret , 
atque  interm  senem  aUqua  parU  curarum  suble^ 
varet. 

I.  Clorionssimo  Theodosio  duodecies  et  Vatetitiniano 
Avgustoiterum  consulibus,  sexto  calendas  octobri*^  cum 
Augustinus  episcopus  una  cum  Religiano  et  Martiniano 
coepiseopis  suis  consedisset  in  ecclesia  Pacis  Hipponen- 
sium  liegiorum ,  prcesentibus  Satumino,  Leporio,  Bar- 
naba,  Fortunatiano ,  hustico  y  Laznro ,  et  Eraclio  pre- 
sbyteris  *,  astanteclero  et  frcquenti  populo,  Augustinus 
episeopus  dixit :  Quod  hesterno  die  promisi  Charifciti 
vestnc,  propler  quod  vos  volui  frequenliiis  convcnire, 
et  vldeo  frequentius  convenisse,  mora  omni  postpo- 
sila  hoc  agendum  est.  Si  enim  aliud  velim  loqni ,  in 
illnd  suspensi  minus  aiiditis.  Omnes  in  hac  vita  mor- 
tales  sumus,  et  dics  hujus  vIub  ultimus,  omni  hoinini 
cst  scmper  incertus  :  verumtamen  in  infanlia  speratur 
pueritia;  et  in  pueritia  speratur  adolesccniia;  et  in  adole- 
scentia  spera  tur  juventus;  et  in  Juventute  speratur  gra  vi* 
tas;  et  in  gravitate  spcratur  senectus  :utrum  contingat 
incertum  cst;  est  tamen  quod  speretur.  Senecius  au- 
tem  aliam  aetatem  quam  speret,  non  habet :  inccrium 
cst  etiam  Ipsa  senectus  quamdiu  sit  homini ;  illud  ta« 
men  certum  est ,  nullaro  remanere  xtalcin  qu»  possit 
succedcre  senectuli.  Quia  voluit  Deus ,  ad  istam  civi- 
tatero  curo  vigore  xtatis  advcni ;  sed  tamen  juvenis 
fui ,  et  senui.  Scio  post  obitus  episcoporum ,  per  am^ 
biliosos  aut  contcntiosos  solcre  Ecclcsias  pcrturbari ; 
et  quod  sxpe  expcrtus  sum  et  dolui ,  delieo  quantnm 
ad  me  altinet ,  ne  contingat,  buic  prospicere  civiiati. 
Sicnti  novit  Cbaritas  veslra,  in  Milcvitaria  Ecclcsia 
modo  fni :  petierunt  enim  ine  fratres,  el  inaxime  servi 
Dci  qni  ibi  sunl,  ut  venirem ;  quia  post  obilum  bcatie 
memorix  fratris  el  coepiscopi  mei  Scvcri,  nonnulla 
ibi  pcrturbatio  timebatur.  Yeni ;  et  qnomodo  voluit 
Duininus,  adjuvit  nos  pro  sua  miscricordia ,  ut  cum 
pace  episcopum  acciperent ,  quem  viviis  designavcrat 
cpiscopiis  eorum  :  hoc  eniin  eis  cum  iiinotuissct ,  vo- 
Inntatem  pnecedenlis  et  deccdenlis  cpiscopi  sui  li- 
bcnlcr  amplexi  sunt.  Hinus  tamen  aliquid  factnm 
erat ,  unde  nonnuUi  contristabanlur,  qnia  frater  Se- 
verus  credidit  posse  sufQccre  ut  succcssorem  siiuin 
npud  clericos  designaret,  ad  populum  inde  non  est 
locutus;  et  erat  inde  aliqiiorum  nonntiUa  tristiiia. 
Qnid  plura?  Deo  plncuit;  tristitia  fugata  est,  gaudinin 
sncccssit :  ordinatiis  cst  cpiscopns ,  quein  pnrccdens 
cpiscopus  designaverat.  Ergo  ne  aliquis  de  nie  quc- 
ratiir ,  voluntatem  mcam ,  quam  credo  Dei  essc,  in 

*  FJd.,  Eradio.  At  in  Mss.  constanter,Era<r/to,  aut  HeracUo . 
mox  Mss.  duo  pro  presbyleris,  ba>)ent  presbytero. 

*  collala  cum  b.  M.  cb.  f.  ff.  gg.  m.  r.  vc  2s.  3  t.  4  v 
Am.  Bad.  fir  Lov. 

(a)  Allas  i  10 :  qoe autcm 215  erai •  nuuc  1 .  Cnncaa iM 
2G  septemb.  au.  l» 


167 

omniiim  veslruin  noUliam  perfcro  :  proftbylenim  Era- 
clium  mihi  siiccessorem  volo.  A  popub  acclamatum 
e$t ,  Deo  gratiat ,  Cbriito  laudcs ;  dictum  e$t  vicies  ter- 
tie$.  Exaudi  Christe^  Augustino  vita;  diclum  cst  seties 
decies,  Te  patrem^  te  episcopum;  diclum  est  oclies. 

9.  Cumque  reticeretury  Augustinvs  episeopus  dixli  : 
Non  opus  est  me  de  laudihiisejusarH|iiidiJicere;  faveo 
8apienli£,  etpnrco  vcrecimdirc :  siifQcit  quia  nostisenm; 
et  hoc  me  velle  dico  qnod  vos  velle  scio ;  et  si  anle  nc- 
scircinjiodieprobarem.  Iloc  crgo  volo :  hocaDomino 
Deo  nostro,  nunc  ciiam  iii  xlale  frigida,  volis  fervcn- 
tibus  posco;  hoc  ut  roccum  oretis  cxhortor,  admoneo, 
rogo,utomnium  in  paceQirislicollatisetconflatis  men- 
libus  confirmet  Deus  quud  opcratus  est  in  nobis  {PsaL 
Livii ,  ^).  Qui  misit  mihi  eum ,  servet  eum  ;  scrvci 
incolumem,  servet  sine  crimine,  ut  qui  (acit  gaudium 
viventis ,  locum  siippleat  morientis.  A  notariis  Eccle- 
six,  sicut  cemitis ,  excipiuntur  qiix  dicimus,  eici- 
piuntur  qux  dicilis ;  et  meus  sermo,  ct  vestr»  accla- 
mationcs  in  tcrram  non  eidunt.  Apertiiis  ut  dicam, 
ecclesiaslica  nunc  Gesta  conficimus :  jtic  eiiim  hoc 
esse  ,  quantum  ad  homiiics  attinet ,  confirmatum 
volo.  A  popuio  acclamatum  est  trigesies  sexie^  :  Deo 
gratias,  Christo  landes.  Rxaudi,  Christe,  Augustino  viia; 
dictum  est  tredecies.  Te  pairem,  te  episcopum  ;  dictum 
est  oclies.  Dignus  el  justus  est;  dictum  est  vicies.  Dene 
meritns,  bene  dignus  ;  dictum  est  quinquies.  Dignus  et 
juslus  est ;  dictum  est  sexies. 

5.  Cumque  reticeretur^  Augustinus  episcopus  dint  : 
Ergo,  ut  diccbam,  voluntalcm  meam  et  voluiitatem 
vestram  Gestis  ecclesiasticis,  qiianlum  ad  homiiies  at- 
linet,  confirmatam  voIo:quantum  vero  ad  lalentem 
Omnipotentis  voluntatem,  omnes,  ut  dixi,  oremus  iit 
confirmct  Deus  quod  opcraius  est  iii  nobis.  A  populo 
acclamatum  est :  Judicio  tuo  gratias  ugimus ;  dictum  esl 
sedecies.  Fiat^  fiat;  dictum  est  duodecies.  Te  patrem, 
Eraciium  episcopum ;  dictum  est  scxtcs. 

i.  Cumque  reticerelur,  Avgustinus  episcopus  dixit  : 
Scio  qiiod  scitis  ct  vos,  sed  iiolo  dc  illo  fieri  quod  de 
mc  facium  csl.  Quld  autem  factum  sit  mulli  scilis ; 
illi  soli  iiescimit  qui  tuncanl  nondum  nali  erant,  aut 
nondum  habebant  xtatem  sciendi.  Adhuc  in  corpore 
posilo  beatae  mcmoriio  patre  cl  episcopo  meo  scnc 
Valerio,  episcopus  ordiiiatiis  sum ,  ct  sedi  ciim  illo  : 
quod  concilio  Nicacno  proliibitum  fuisse  nescicbam, 
ncc  ipse  sciebnt.  Quod  ergo  rrprehensum  est  iii  me, 
nolo  reprehendi  in  filio  meo.  A  populo  acclamalum  est: 
Deo  gratias;  Christo  laudcs;  dictum  est  tredecies. 

5.  Cumque  reticeretur^  Augustinus  episcopus  dixit  : 
Erit  prcsbyter  ut  est;qiiando  Deos  volueril.  riitiiriis 
episcopus.  Sed  plane  modo  faclunis  sum  adjuvnnie 
misericoniia  Chrisli,  quod  adhuc  usque  noii  feci.  No- 
siis  ante  aliquot  annos  quid  fncere  voliierim ,  el  non 
permisistis.  Placuit  inilii  ci  vobis  proptcr  curam  Scri- 
pturarum,  quam  milu  fratres  ct  patres  mci  coepiscopi 
duohus  conciliis  Numidiae  et  Oirihaglnis  impoiiere  di- 
pnati  siint ,  ut  per  qninque  dles  nemo  mihi  molostus 
esset.  Gesia  confecta  suiit,  placuit,  acclamaslis  :  rcci- 
laiur  piacitom  Testrvin,  et  acclamaUoncs  vcstnc.  Parvo 


S.  AI3GUSTIN1  EPISCOPI 

lanporc  servalum  sst  drca  me ;  ei  posieai  Tiolenter 
irroptnm  est,  et  non  permitlor  ad  qood  ¥olo,  vacire: 
ante  meridiem  et  posl  meridiem  ooeapotioiiibos  bo- 
miiium  implicor.  Obsecro  vo6  el  obsuiago  per  Cbri- 
siuro,  ut  huic  juveni,  hoc  esl  Eraclio  presbjim, 
qucm  hodie  in  nomine  Chrisii  designo  episcopua  siie- 
cessoi*em  mihi»  patiamini  roe  refuiidere  onera  oeoopa- 
tionum  mearum.  A  populo  acciamaium  eu  :  JuSas 
tuo  gratias  agimus;  dictum  est  vtctei  sexie$. 

6.  Cumque  reticeretur.  AuguUitnsM  efriMCOfms  dixit : 
Ego  charitati  ei  benevolentiae  veslne  apod  Doininiiiii 
Dcum  nosirum  gralias  ago,  imo  de  illa  Deo  gratias 
ago.  Ergo,  fratres,  quidquid  esi  quod  ad  me  p^ere- 
balur,  ad  ilium  pcrfcraiur  :  ubi  necessariiim  bibuent 
consilium,  moum  noii  nogabo  auiilium ;  absil  ul  sub- 
iraham.  Tameii  quidqiiid  iilud  etl  quod  ad  me  perie- 
rebaiur,  ad  illum  perferalur.  Ipse  me  aul  coiisulal,  si 
fortc  non  invenerit  quid  facere  dclieal ,  aui  pnaeal 
adjutorem  quem  novit  palrem  :  ut  ei  vobis  nihil  desit, 
ei  ego  iandem  aliqiiando,  si  quaniiiliimcomque  spa- 
tium  mihi  hiijus  viue  donaverit  Deus,  ipsam  meam 
qiiantulamcuinqiie  viiam  non  dem  segniiiei,  nccdoncm 
inertiae,  sed  in  s  ;iictis  Scripturis,  qiianium  ipse  per- 
mitiit  ci  largitur,  exerceam ;  hoc  ei  ipsi  prodcrit,  et 
pcr  ipsum  etiam  vobis.  Nemo  ergo  invideai  oiio  meo, 
quia  meiim  otium  magnum  babet  negoiiuni.  Video  nie 
de  hac  re  propter  quam  vos  inviiavi,  omnia  vobisc  um 
egisse  qux  debui  :  hoc  ad  ullimum  rtigo ,  ul  Gesiis 
istis  dignemini  subscriberc  qui  poiestis.  Ilic  inilii  re- 
sponsione  vestra  opus  est  :  teneam  respousioneiB 
vestram;  de  bac  assensione  aliquid  acchimaie.  A  pc^ 
pulo  acclamatum  est :  Fial,  fiat;  diclum  ticles  quinqmet. 
Dignum  eU,  justum  est;  dictum  vides  ocliee.  Fiai,  fat; 
dietum  qualer  decies.  Oiim  digims,  oHin  meriius  ;  diciam 
vicies  quinquies.  Judicio  tuo  gratias  aginms  ;  dicium  Ire- 
dedes,  Exaudif  Christe,  EracUum  conterva  ;  dicium  ecua 
deeies, 

7.  Cumque  reliceretur,  Augustinus  epiecopuM  dixit : 
Bene  liabet  ut  ea  qux  Dei  sunt,  ciica  sacrificium  cjns 
agere  valeamiis ;  iii  qua  Iiora  snpplieaiionis  nosirae 
maxime  commendo  Charitati  vestrae  ul  omnes  veslras 
causas  ei  negotia  intermiitaiis,  ei  pro  isia  Ecclesia, 
ct  pro  me,  ei  pro  presbjtero  Eraclio,  Domino  piecem 
fundatis. 

EPISTOLA  CCXIV  •  (a). 

Augnstinus  Vaientino  Abbati  et  Monacitis  Adrumetiais, 
oborta  itUer  eos  dissensione  de  libero  arbiirio  ei  jusih- 
tia  Dei »  ex  prava  inlerpretatione  episioim  proiixioris 
ad  Sixtum ,  docei  fidem  catltoUcam  in  iiia  episida 
propugnalam  ftanc  esse,  quw  neque  iiberum  arbiirium 
neget,  neque  tanlnm  ei  tribuai ,  ui  sinegraiia  Dei  m- 
ieat  quidquam  ad  bonum. 

Domino  dilectissimo,  et  in  Cliristi  membris  honorando 
fralri  Valcnti.no,  ct  frairibus  qui  lccum  suiii,  Ac- 
GUSTiNUS,  in  Domino  snlutem. 
I.  Yenernnl  ad  nos  duo  juvenos,  Cresconius  ct 

•  Eplsu.  ccxiv  et  ccx  v  cmeudavimus  ope  a  a.  b.  bg.  hl.  c 
oc,  cb.  d.  ff.  g.  gv.  j.  m.  n.  r.  s.  sb.  L  th.  vc.  duorum  bu. 
qoaiuor  v. 

(«)  Ahas  46 :  quae  autem  214  crat,  np«ic  2.  Scrin«a  vid«>tHr 
ao.  426,  aut  427,  anie  l  aidia.  »     »«*  w- 


EPISTOLAHUM 

Fclix,  dc  vcslra  congrcgaiionc  se  esse  diccntcs,  qiii 
nobis  rclulerunl  monaslerium  vcslriim  noiinulla  dis- 
scnsione  lurbalom ,  co  quod  qiiidum  in  vobis  sic  gra- 
tiam  praHliccni,  ul  negenl  liominis  esse  libcrum  arW- 
irium ;  ct,  quod  csl  gravius.  dicant  quod  In  die  judicil 
non  sil  reddilurus  Dcus  unicuique  secnndum  opcra 
ejiis  (Maiih.  XVI,  27,  et  fioni.  ii,  6).  Eliam  boc  lamen 
indicaverunt,  quod  plurcs  vcslrum  non  ila  scnlianl, 
sed  liberum  arbilrium  adjuvari  falcanlur  pcr  Dei  gra- 
tiam,  ul  recla  sapiamus  aique  faciamus;  ui  cum  ve- 
neril  roininus  reddcre  unicuique  secundum  oprra 
cjus.  invenial  opera  noslra  bona,  qu»  pncparavil  Dcus 
ut  in  illis  ambuleinus  {Eph,  n,  10).  Iloc  qui  scnliunt, 

bene  scnrnint. 

2.  Obsccro  ilaque  ro»,  [ralres,  sicot  Corinlliios  obse- 
cravit  Aposiolus,  per  vomen  Dommno$tri  Jeiu Chrisli, 
ut  idipsum  dicatis  omnes ,  et  non  sint  in  robis  schismata 
(I  Cor.  I,  iO).  Primo  enim  Dominus  Jesus,  sicut  scri- 
plum  cst  In  Eva:  gelio  Joannis  apostoli ,  non  venit  nt 
judicarel  mundum,  sed  ut  salvaretur  mundus  per 
ipsum  (  Joan,  iii,  17  ).  Postea  vcro,  sicul  scribil  apo- 
slolus  Paulus ,  judicabit  Deus  mundum  (  Rom.  m,  6), 
quando  venturus  est,  sicut  toia  Ecclcsia  in  Sym- 
bolo  confitclur,  iudicare  vivos  et  mortuos,  Si  igilur 
non  cst  Dei  graiia ,  qnomodo  salval  mundttm?etsi 
iKHi  est  liberum  arbilrium,  quomodo  judicat  mundum? 
Proinde  librum  vel  cpistolam  meain ,  quaiii  sccum  ad 
nos  •  supradicti  aUulcrunl ,  sccundum  hanc  fidcm  in- 
tclligitc,  ttt  neque  negctis  Dei  graliam,  neque  liberura 
arbitriom  sic  defendalis,  ut  a  Dei  graiia  separelis,  Un- 
qutm  sinc  illa  vcl  cogiiarc  aliquid  vcl  agere  secundum 
Deum  ulla  raiionc  possimus ;  quod  omnino  non  possa- 
mus.  Propier  hoc  cnim  Dominus  cum  de  fruclu  jusll- 
ti;c  lo  lucrctur,  ait  discipulis  suis  :  Sine  me  mhii  po- 
teslis  facere  (Joan.  XT,  5). 

5.  Unde  supradiclaoi  cpistolam  ad  Sixium  Romanae 
Ecclesiae  presby  terum  (a),  oontra  novos  hajrclicos  Pela- 
gianos  noveriiJS  csse  conscripiam,  qui  dicunt  gratiim 
Dci  sccundum  merita  nostra  dari,  ut  qui  glorialur , 
non  in  Domino,  sed  in  seipso  glorictur,  boc  cst  in  ho- 
mine,  non  in  Domino.  Quod  prohibet  Aposlolus,  di- 
ccns,  Nemo  glorietur  in  homine  ( \  Cor.  iii,  21 ) ;  et 
alio  loco,  Qw  gloriatur,  inquit,  in  Domino  glorietur 
(/(/.  I,  31).  lHi  vero  hxretici  seipsos  a  seipsis  justos 
fieri  pulantcs,  quasihoceis  non  dcHierit  Dcos,  sed 
ipsi  sibi ;  non  ulique  in  Domino,  sed  in  scmeiipsis 
gloriantur.  Talibus  cnim  dicit  Apostolus  ;  Quis  enim 
te  discemit  f  Qood  idco  dicit,  quia  de  massa  illios  per- 
diiionis  qua  facu  est  ex  Adain,  non  disccrnil  homi- 
iicm,  ut  cum  faciat  vas  in  horiorcm,  non  in  contume- 
liam,  nisi  Deus.  Sed  quouiam  homo  Ciiriialis  ct 
inanitcr  inflatus  cum  audissct,  Qnis  emm  te  discemilf 
possei  rcspondcre  vel  vocc  vcl  cogitationc  ct  diccrc, 
Disccmit  inc  fides  mca,  disccrnit  mc  oratio  mca , 
disccrnit  me  justiiia  roea ;  mox  A|K>stolus  occiirrit 
cogitationibus  cju»  et  dixit :  Quid  enini  habes  quod  non 
uccepiiti  f  Si  aiOm  aceepisa,  quid  gloriaris,  quad  non 
ucceperis  (Id.  iv,  7)?  Sic  autem  gloriaiiUir  qnasi  non 

«  Edd.,  od  «».  At  m».  tredecim,  fld  iwi. 
(a)  Fpist.  m. 

Sanct.  Aogust.  II.  _ 


CL ASSIS  llf.  Vn 

acccpcrhit,  qui  se  a  seipsis  justiflcari  putant ;  ac  per 
hoc  in  scmcti|)sis,  non  in  Doniino  gloriantur. 

4.  Propier  qiiod  cgo  in  hac  episiola  qux  ad  vos  pcr- 
vcnic,  probnvi  pcr  tcstimonia  sanckiruin  Scrlptura- 
rum,  qux  ibt  polesiis  iuspicerc,  cl  bona  opera  noslra, 
ct  pias  oralioncs,  et  rectam  fidcm  niillo  modo  i:i  nobis 
essc  potuissc ,  nisi  hrrc  accipcremus  ab  illo  dc  quo  di- 
cit  apostolus  Jacobus ,  Omne  dutum  optimum^  et  omue 
donum  perfeclum  desursum  csty  dcscendens  a  patreU» 
minum  (Jaiobi  i ,  17);  nc  qiiisquaiii  dicat  mcritis  opc- 
nim  Kuoriim ,  vcl  merils  orutionum  siiarum,  vel  nic- 
ritis  fldci  siiae ,  sibi  traditam  Dci  graliain ,  ct  putelur 
verum  cssc  quod  illi  hxrclici  dicunt,  gratiam  Dci  s  - 
cundum  merila  noslra  dari ;  quod  omnino  faJUissiuiuui 
cst  :  non  quia  nullum  est  mcritum,  vcl  bonum  pio- 
rum ,  vel  malum  impiorum ;  aliOf|uin  quoinodo  judi- 
cabit  Dcus  munduin  ?  sed  misericordia  ct  gratia  Dci 
conyerlit  hoinincm,  dc  qiia  Psnhnus  dicit,  Deu$  meus^ 
misericordia  ejui  prceveniet  me(PsaL  LTni,  ii);atju- 
stificetur  impius,  hoc  cst  ex  impio  fiat  justus,  et  iud- 
piat  habere  meriium  bonum ,  quod  Dominus  corona* 
bil,  quando  judicabilur  muiidiis. 

5.  Multa  erant  quae  vobis  miltere  cupiebam,  quibiia 
leclis ,  totam  ipsam  causam  qux  conciliis  cpiscopall- 
bus  acta  est  adversus  eosdem  PeIag'anos  haereticos , 
diligentius  et  plenius  nosse  posselis;  sed  festinaveruni 
fratres,  qui  cx  numero  vestro  ad  dos  vcneruat,  per 
quos  vobis  non  rescripsimus  ista^  sed  soripsimiis. 
Nullns  cnim  ad  nos  vcslrae  GharitaCis  litlens  attnle* 
runt :  tamen  susccpimus  eos,  quoniam  siaiplicitas  eo- 
r«m  satis  indicabat  nihil  ilios  nohis  poiuisse  conlhi<^ 
gerc.  ideo  aulem  fesiiiiavcrunt »  ut  apud  Toa  agereni 
Pascha ,  quo  possit,  adjuvaote  Domino,  tam  sanctus 
dies  vestram  pacem  quam  disscnsionem  poUus  ia  venira. 

6.  Heiius  auicm  facili8(quodmultumrogo),siip6uiii 
a  qao  dicunt  se  fuisse  turlMitos,  ad  meniitterenon 
gravemini.  Aut  cnim  non  inteHigit  libnnu  meum,  aiit 
forte  ipse  non  inlelligitur,  quando  difficittimam  qux-r 
stionem  et  paucis  inlelligibilem  solvere  atqoe  eao^ 
dare  oonatur.  Ipsa  est  eiiim  qua^siio  de  grttia  Dei,  qnm 
fecil  ut  homiiics  noii  inielligentes  putarent  apostoium 
Paulum  dicere  :  Faeiamus  mala^uiveniaiUbona(Rom* 
ni,  8).  Unde  apostolus  Petrus  in  secunda  Epistohi 
sua ,  Quapropler ,  iiiquit,  chari$simi^  kieeexsptcianUs 
satagile  inmolali  et  immaeulati  apud  eum  reperiri  in 
paee ;  et  Dopiini  nostri  palientiam  salutem  existimaie  : 
sicut  et  dileclissimus  frater  noster  Paulus ,  seeundum  eam 
qucB  data  est  ei  sapientiam^  seriptil  vobiSf  utetin  omiif- 
bus  epistolis  loquens  in  eis  de  his  ;  in  quibus  sunt  quee- 
dam  difficilia  intelleclUt  qum  indocti  et  instabiies  Aomt- 
nes  pervertunt ,  mut  et  cmteras  Scripturas^  ad  proprium 
sunm  interitum  (li  Pelr.  iii,  i4-i6.) 

7.  Gavcte  crgo  quod  taiitusap;;siolus  taro  terribiiiter 
dicit ;  ct  ubi  sentiiis  tos  noii  iuteUigere,  llilerim  croii 
ditc  divinis  cloquiis,  quia  ot  liberum  est  hominis  ar> 
bilrium ,  et  gralia  Dei,  sine  oujusacUutorio  Uhenun  aiw 
bitrium  nec  converti  potest  ad  Deuro,  nec  profieerela 
Deo.  Et  quod  pie  creilitis,  ut  etiaro  sapienteff 
lis  oratc.  Ct  ad  hoc  ipsuro  eniro»  id  est,  ut 

pfrenie-une.J 


»71  S.  ADGUSTINI  EPISGOPI 

iiilcUigamiis,  est  aliqae  liberam  arbilrium.  Nisi  cnim 
libcro  arbilrio  intelligeremus  alque  saperemus ,  non 
Dobis  pneciperetur  dicente  Scriptura  :  InlelUgUe  ergo 
qui  inmpieiiiet  estii  in  populo^  et  $tuUi  aliquando  tO' 
piie  (PsaL  iciii ,  8).  Eo  ipso  quippe  quo  pnrceplum  et 
hnperatum  est  ut  intclligamns  alque  snpianius,  obc- 
liicnlia  nostra  requirilur,  qiiae  nulla  pote:>t  essc  stnc 
libcro  arbilrio.  Sed  si  posscl  boc  ipsum  sinc  adjutorio 
Dci  gratix  Hcri  per  liberum  arbitrium ,  ut  intclligerc- 
raus  atque  saperemus,  non  diccrctur  Deo,  DamtAi 
inteUectunif  et  discam  mandata  tua  {Psal,  cxviii  ,125) ; 
ncqiie  in  Evangclio  scriptum  csscl ,  Tune  aperuit  illit 
tensum,  ut  inleiligerent  Scripturas  {Luc,  xxiv,  45);  ncc 
Jacobus  apostolus  diccrct,  Si  quis  autem  vestrum  indi' 
get  tapientia ,  pottulet  a  Deo ,  qui  dat  omnilms  afftuen- 
9er ,  et  non  improperat ;  et  dabilur  ei  {Jacobi  i,  5).  Po- 
lens  esl  antem  Dominus  qui  ct  vobis  donct  ct  nobis, 
ut  de  vestra  pacc  et  pia  consensione  nunliiscelerrimls 
gamleamos.  Siiiulo  vos ,  nou  solum  mco  nomiiic ,  sed 
etiam  fratram  qui  mccum  suiit ,  et  rogo  iit  pro  iiobis 
coiicorditcr  aiquo  inslaiilcr  oretis.  Sit  vobiscum  Do- 
niiiius. 

EPISTOLA  CCXY  {a). 
Auguttinut  Valentino  ejutque  monacfut ,  de  eodem  ar^ 

gumento ,  timul  transmittens  ipsis  tlbrum  de  Gratia  et 

Libero  Arbitrio. 
Domiuo  diiectissimo,  et  in  Christi  membris  liononiiido 

fratri  Valbntino  ,  et  fratribus  qui  tecum  sunt ,  Au- 

€iisTiNus,  in  Domino  salutcm. 

I.  Cresconium,  Felicem  et  alium  Feliccm  Dciscr- 
m ,  qui  ez  vcstra  congregaiione  ad  nos  vencrunt , 
nobiscum  egisse  Pascha  »  noverit  Cbariias  vcbtra. 
Qaos  ideo  tenuimus  aliquanto  diutius,  ulinstrucliores 
ad  vos  redirent  adversus  novos  lifrrcticos  Pelagian  s, 
in  quonim  errorem  cad  t  qui  putat  secuudum  aliiiiia 
mcrita  humana  dari  gratiam  Dei  * ,  qux  sola  boiui- 
iiem  liberat  per  Dominum  nostrum  Jcsum  Christum. 
Scd  rursum  qui  putat ,  quando  ad  judicium  Dominus 
venerit ,  non  judicari  hoininem  secundum  opera  sua , 
qui  jam  per  xtatcm  uti  potuit  libero  voluntatis  arbi- 
trio ,  uihilominus  iii  errore  est.  Soli  enim  parvuli  qui 
nondum  liabcnt  opcra  propria  vel  bona  vcl  mala ,  se- 
cundum  sulam  originale  pcccaluin  damnabuntur,  qiii- 
bus  pcr  lavacrum  regeneraiionis  non  subvenit  gratia 
Salvatoris.  Custeri  autem  oinncs  qui jam  utentes  libcro 
arbiirio,  sua  propria  peccata  originali  poccato  insu- 
peraddiderunt,8idepolestaie  tenebramm  pergratiain 
Dei  iion  eruuntur  ,  nec  transfcnmtur  &d  rcgnum 
Clirisli  9  iioii  solum  secundum  originis ,  verum  elium 
nxunduui  propri»  voluuiatis  merita ,  judicium  repor- 
txbuiit.  Boni  vero  eiiain  ipsi  quidcm  sccunduin  siix 
boox  volunlatis  merita  pra^niium  conscqueiitur ,  sed 
etiam  ipsam  l>onam  voluntatem  per  Dci  gratiam  coii- 
teculi  sunt.  Ac  sic  iinpleiur  quod  scriptum  cst  :  Ira 
€t  indignatio ,  tribulatio  et  angustia  in  omnein  animam 
kominit  operanUs  nuUum ,  Judm  primumt  et  Grosd  : 


<  Sic  Mis^  iezdecim.  At  vul^ti  habcnt :  Putat  aliquo  m«- 
Hto  kumanograUam  net  daru 

(ii)  Alias  47  :  qwe  autcm  215  erai,  nunc  208.  Scripta  eo- 
dcm  anno^  |4)al  rascht. 


gloria  autem,  et  honor,  ei  pax  amm  opermuiknm, 
Judao  primum,  et  Grwco{Ram.  u,  9,  IC^. 

2.  Dc  qiia  dinicillima  quaestlone,  hoc  est  devolai 
tatc  et  gratia ,  non  opns  h:«bui  etiam  iii  liac  qiistoh 
diutius  dispiitnre ;  quoniam  el  aliam  jam  eis  dedcnii, 
tanquam  citius  redituris.  El  scrip<»i  ad  vos  eliam  E- 
bniin  {a),  quem  si,  adjuvanCe  Domino»  diligeolerfe- 
gerilis ,  ct  vivacilcr  iiitellexcrilis  »  nuilas  emistioiou- 
tor  vos  de  hac  re  disseiisioiies  ulcerius  jam  fbiorafc 
Porlant  aulcm  sccum  et  alia,  qwc  vebis  dirigemh  eae 
crcdidimns ,  quibiis  cognoscatis  quemadmodumcath^ 
lica  Ecclcsia ,  in  Dei  niiscricordia,  Pelagiaiiae  bm^ 
venena  rcpulcril.  Quod  eniro  scriptum  csi  ad  pa|iaa 
liinocentium  Romanas  urbis  episeopiim  ,  de  condlo 
provinciae  Carthaginciisis  cl  de  concilio  Mumidix,et 
aliquanto  diligcntius  a  quinque  episcopis ,  et  qus  i|de 
ad  tria  isu  rcscripsit;  ilem  quod  papa^  Zosimode 
Africano  concilio  scriptum  esl,  ejusque  rescripiuaad 
universos  totiiis  orbis  episcopos  missiim  {b) ;  et  qiiri 
posicriori  concilio  plenario(c)  tuiius  Africx  coBln 
ipsiim  errorem  brcvitcr  constituimas ;  et  supra  meoMh 
ralum  librum  meum ,  quem  inodo  ad  vos  scripsi  z  luce 
biiuiia  et  in  pra^senti  legimus  cum  ipsis,  ct  per  eos  w- 
siinus  vobis. 

3.  Legimus  eis  etinm  librum  beatissiml  martyrisCr- 
priani  de  Oraiione  Dominica ,  cl  ostendimos  qoemid- 
modum  docuerit  omnia  quae  ad  mores  nostros  pcrti- 
ncnt,  quibus  reclc  vivimus,  a  Ritre  nosiro  qul  ia  eo^ 
lis  esl ,  esse  poscenda ,  nc  de  libero  prae^umenia 
arbilrio ,  a  divina  gratia  decidamus.  Ubi  etiara  demMii- 
stravimus  quoinodo  admonuerit  idem  gloriosissiioBS 
martyr ,  etiam  pro  inimicis  nostris ,  qui  nondum  ia 
Christum  crodiderunt,  nos  ut  credant  orare  dcbcre: 
quod  uti<]uc  inaniter  fieret ,  nisi  Ecclesia  crederel 
ctiam  malas  atque  infldeles  bominum  voKintates ,  per 
Dei  gratiam  iii  bonum  posse  convenl.  Sed  boiic  li- 
brum  sancti  Cypriani ,  quia  dixeninl  eliam  illic  apod 
vos  esse ,  non  misimus.  Mcam  quoque  epislolam  ad 
Sixlum  Romanx  Ecclcsiae  presbytenim  dalam  {ij, 
quam  secum  ad  nos  attulerunt ,  legimos  cum  eis;  et 
oslcndimus  adversus  eos  essc  conscripum ,  qnidieout 
gratiam  Dei  sccundum  mcriu  nosira  dsu*i ,  boc  est 
adversus  cosdem  Pelagiaiios. 

(a)  Librum  de  Gratia  et  iJbcro  Arbitrio. 

lb\  vld.  supra  epist.  100,  cap.  6,  n.  22. 

(c)  Pleoarium  istud  ooncilium  apud  Carthaginem  fai  bisi- 
lica  Paiisti  die  1  maii  aa.4i8,  habiium  :uit  ab  AurelioCvUi»- 
giucnsi  et  Dooaliaao  Telei.tCDSi  ByiSM^eaa;  proviiiciae  pri- 
maie,  cum  aliis  duceatis  tril^us  ei.isooiis  ex  provbciis 
Byzaceoa,  Mauriiania  iiiraque  Mtifensi  et  Gapsarieitti,  ei 
'iTipolilaua,  Numidia  el  uispania,  ut  praeler^ur  in  veutslo 
liliro  Gaiidavuasi  et  in  Godice  caaonuro  Ecclesis  ftoiiiaa7. 
Qui  liUri,  eidem  concilio  assignant  oelebres  octo  ilk»  sivc 
novem  canones  adversus  Pelami  bajrcsUn  ccnstiUitos,  w^ 
uoaaulli  ad  Uilovitauuin  a;mi  416  perperam  retulere.  Assi- 
gnat  eliam  Codex  caaonum  Ecdes.  Atric  necnoD  Pboiiiis  iii 
ood.  53,  el  Calestious  in appendice  Epist.  ad Galliae  ej.isoo- 
pos.  Eaim  vero  Iribus  lioslremis  canoolbiis  sentenlia  Peia- 

gianomm  de  Justorum  anamartisiA  proacrilkiUir ;  atque  binc 
t  ut  illam  eonim  scaleotiam  deiuceps,  id  esl  posi  cariba- 
giueosem  syoodiun,  Uiscctelur  AuirusUntts  ut  Wreticam  : 
ciui  tamen  antea  io  aliquot  opuscutis  post  Milevitanam  ooo- 
scripUs.  scilicet  in  epistoh  quae  hic  esi  177,  n.  16  el  17,  et 
ia  Iib.  de  Gestis  Pela^i  c.  30,  de  IsU  qnaestionc  sic  ktMO* 
l>atur,  tanquam  defimu  nondam  fiiitBrt  ab  Prrtoaii. 
{d)  Ei>ist.  104. 


m  EPISTOLARUM 

4.  Qdantum  crgf)  poluimiis ,  egimus  cum  islis  et 
Tcslris  et  nostris  fratTibus,  ut  in  fidc  saiia  catholica 
persevcrent :  quac  ncque  liberum  arbilnum  ncgat , 
tive  in  vitam  mahm  sive  in  bonam ,  nequc  tantum  ei 
Iribuil ,  ut  siiie  gratia  Dei  valcat  aliquid ,  sive  ut  cx 
mah)  converiatur  in  bonuni ,  sive  ut  in  bono  perseve- 
Tanler  proficiat ,  sive  ut  ad  bonum  scmpiternum  pcr- 
vcniat ,  ubi  jam  non  timeat  nc  dcficiat.  Vos  quoquc , 
charissimi ,  etiam  iu  liac  rptstoia  exborior ,  qiiod  nos 
Omncs  cxlioriatur  Apostolus ,  non  ptus  $npere  qtiam 
cportel  sapere ;  ted  $apere  ad  lemperanliam  ,  sicut  uni- 
emque  Deu$  parlitus  e$t  men$uram  fidei  {Rom.  xii,  5). 

5.  Atlcndiie  quid  pcr  Salomonem  moncat  Spirilus 
sanctus  :  Recto$  cur$u$ ,  inqiiit ,  fac  pedibu$  tui$ ,  et 
via$  tua$  dirige  :  ne  decline$  in  dexleram ,  neque  in  $i' 
ni$tfam ;  averte  autem  pedem  tuum  a  via  mala.  Via$ 
enim  quas  a  dextri$  $unt^  novit  Dominu$  :  perver$<B 
vero  gunl  quas  a  $ini$tri$  $unt.  Ipse  autem  recto$  faciel 
€ur$u$  tuo$;  itinera  autem  tua  in  pace  producet  {Prov, 
IT,  26,  27).  In  his  vcrbis  snuclx  Scriptune  conside- 
ratc ,  fratres ,  quia  si  non  esset  lil)erum  arbitrium , 
non  diceretur,  RectoB  cur$u$  fac  pedibus  tui$^  et  via$ 
tua$  dirige ;  ne  decline$  in  dexteram^  neque  in  $inistram. 
Et  tameii  sine  Dci  gralia,  si  possel  boc  ficri ,  non  po- 
stea  dicerclur,  Ipse  autem  rectos  facict  cursu$  tuo$f  et 
itinera  tua  in  pace  producet. 

6.  Noliie  ergo  declinarc  in  dcxlcram  ncquc  in  sini- 
stram ;  qunmvis  laudcntur  vtse  qurc  a  dextris  sunt , 
d  vitupcrentur  qu»  sunt  a  sinistris.  Hoc  cst  enim 
proptar  quod  addidit ,  Averte  aulem  pedem  tuum  a  via 
tiui/a,  hoc  est  a  sinistrn  :  quod  manifcstnt  in  conse- 
qiieiitibus ,  diccns ,  Via$  enim  qum  a  dextri$  $unt , 
novit  Dominu$  :  perversee  vero  sunt  quce  a  nnistri$  sunl, 
Eas  utique  vias  ambulare  dcbemus,  quas  novit  Domi- 
ntis  :  de  quibus  1n  Psalmo  lcgitur ,  Nooit  Dominu$ 
viam  juttorum^  et  via  impiorum  peribit  {P$al,  i,  6). 
Ilnnc  cnim  non  novil  Dominns ,  quia  sinistra  est  *  : 
ficut  dicturus  est  titiaro  illis  ad  sinislram  constilulis, 
Pfon  novi  vo$  {Matth,  xxv,  12,  et  Luc,  xm,  27).  Quid 

Cdl  aulem  quod  ille  iion  novit,  quiuUque  novit  omnia 

fiive  bona  hominum,  sive  mala?  Scd  quid  est,  Ncn 
«o<  novt,  nisi  tales  vos  ego  non  feci?  Quemadmodum 
illud  quod  dictum  est  de  ipso  Domino  Jesu  Christo , 
quia  non  noverat  peccalum  (II  Cor.  v,  21);  qiiid  est  non 
nowerat ,  nisi  quin  non  fcccrat  ?  Ac  per  hoc  quod  di- 
ctum  est ,  yia$  quee  a  dextris  $unt ,  novit  Dominu$ , 
quomodo  ia*enigendum  est,  nisi  quia  ipse  fecitvias 
dextras ,  id  est  vias  Jastorum ,  qii.T  sunt  utique  opera 
bona  ,  quee  praparavit  Deu$ ,  sicut  dicil  Apostolus ,  ut 
im  im$  ambuUmu$  (  Eph,  ii,  10)?  Vias  autem  sinislras 
pcrversu ,  id  est  vias  impiorum ,  jion  uiique  novit , 
quia  non  eas  ipse  fecit  homini ,  sed  homo  sibi  :<  pro- 
plcr  qnod  dicit ,  Odivi  autem  ego  perver$ai  via$  maio^ 
rum ,  ip$cB  sunt  a  tini$tri$. 

7.  Sed  respondetur  nobis ,  Gur  ergo  dixit,  Ne  de- 
eUna  in  dexteram^  neque  in  sini$tram;  cum  potius  di- 
cere  debuis&s  videaiur ,  Tcne  dextcram ,  et  ne  decli- 
BCS  iii  sinistram ;  sibonxsunt  vtae  qu:c  a  ticxirU  siini? 

•  IIM.  6l.,  Donmm,  qum  a  MAra  esl. 


CLASsis  m.  ri 

Cur.  putamus,  nisi  quia  ita  vioB  tunt  bonx  qiix  a 

dcxtris  siint,  ut  in  dextcram  tamen  declinare  non  sii 

bonum  ?  Dedinnre  quippe  ille  est  intellige.ida8  in 

dextcram ,  qui  bona  ipsa  opera ,  quae  ad  vias  dexte- 

ras  pertinent,  sibi  vult  assignare,  non  Deo.  Et  idor 

ciim  dixisset ,  Vfffi  enim  quee  a  dextri$  $unt  y-novit  Do 

minu$  :  perver$te  autem  $unl  qua  a  $inistri$  $uni ;  tan« 

qiiam  diceretur  ei ,  Uuomodo  ergo  non  vis  ut  dccli- 

ncmus  ad  dcxtcram ;  secutus  adjunxit ,  Ip$e  autem 

recto$  faciet  cur$u$  tuo$ ;  itinera  autem  tua  in  pace  pro* 

dncet,  Sic  crgo  intcllige,  quod  tibi  pncccptum  esi, 

Recto$  cursu$  fac  pedibu$  tui$f  et  via$  tuas  dirige ,  iit 

novoris ,  cuin  hoc  facis ,  a  Domino  Dco  tibi  pr.cstari 

tit  hoc  fncins  ;  ct  non  decliuabis  ad  dexter.im ,  quam« 

vis  an.bules  in  viis  dcxtris ,  non  coiifidens  in  vurtute 

tua  :  ct  ipse  crit  virtus  lua.  qui  reetos  faeiet  cur$u$ 

tuo$ ,  el  itinera  lua  in  pace  producet, 

8.  Qunproplcr ,  dileclissimi ,  quicumqiic  dicit,  Vo- 

liintas  mca  mihi  sufficit  ad  fncienda  opcrn  bonn ,  dc- 

clinat  in  dcxleram.  Sed  rursus  illi  qui  pulant  bonam 

vitam  csse  descrendani ,  qiiando  audiunl  sic  Dei  gr.i- 

tiam  praMlicari ,  ut  crcdatiir  et  iiiteiiigntur  Tolunlatcs 

hominiim  ipsa  ex  malis  bonas  faccre,  ipsa  etiain  quiis 

fecorit  custodire,  el  proplerca  dicunt,  Faciamu$  maia^ 

ut  veniant  bona  {Rom.  ni,  8) ;  in  siaistram  docliiinQt. 

ideo  vobis  dixil ,  Non  deciineti$  in  dexteram,  neque  in 

sinistram  ,  hoc  cst ,  non  sic  defcndatis  libcrum  arbi- 

trium  ,  ut  ei  bona  opera  sinc  Dci  gratin  iribuatis ;  nec 

sic  defctidaiis  grniiam ,  ttt  qiiasi  de  iila  securi ,  mala 

opcra  diligniis  :  quod  ipsa  gratia  Dei  avertat  a  vobis. 

Tnliiim  qnippe  verba  sibi  proponcns  Apostolus  a't« 

Quid  ergo  dicemtuf  permanebimus  in  peccatol  ut  gratia 

abundet  ?  alque  his  verbts  hominum  crrantium ,  ct 

Dei  graiiam  non  inlelligentium ,  respondit  ut  debuit , 

dicens,  Ab$it.  Sienim  mortui  $umu$  peccaio  ^  quomodo 

vivemu$  in  eo  {Id.  ti,  1 ,  2)?  Nihil  potuit  dici  brcTius 

et  roclius.  Quid  enim  nobis  gratia  Dei  utilius  confert 

in  hoc  pncsenti  Stxculo  maligno ,  nisi  ut  moriamur 

peccalo?  Ac  pcr  hoc  ipsi  graliae  invcnietur  itigratus, 

qni  propier  illam  vult  vivcre  in  peccalo,  pcr  quam 

morimur  pcccato.  Deus  autem  qul  dives  est  in  mise- 

ricordia ,  dct  vobis  et  sanum  sapere ,  ct  usque  in  a" 

nem  proficicnter  in  bono  proposito  pcrmancre.  Hoc 

pro  vobis ,  lioc  pro  nobis ,  hoc  pro  omniln»  qni  vos 

diligunl ,  el  pro  eisqui  vos  odcruni,  instanter  in  pace 

frateraa  et  vigilanter  orate.  Deo  vivatis.  Si  qaid  de 

vobis  mereor ,  vcniat  ad  mc  frater  Florus. 

EPISTOLA  CCXVI.  •  («). 
Valenlinu$  Augu$lino ,  renuntians  quas  ex$titerU  causa 

di$sidii ,  quive  auctore$  tttmuUu$  in  $uo  ccenobio ;  tum 

declaran$  fidem  $uam  de  Ubero  arbitno  et  de  Ju$titia 

Dei  remuneranti$ ;  ac  denique  Fiorum^  quem  ipsi 

mittit ,  ab  errori$  $u$picione  iiberans. 

Doroino  vere  sancto,  ac  nobis  veneralNiiter  super 

oinnia  pneferendo,  et  pia  exsultaiioae  colendo 

beatissimo  papae  Avcustino,  Valejitinos  servus 

tuic  Sanciitatis,  et  omnis  congregatio  quae  taia  ora- 

*  Fjncndata  ad  d.  J.  sb.  v.  et  Lov. 
(a)  Ahas  2S6 :  quae  autem  216  erat,  nuDC  8S.  Scripla  rauki 
fost  superiorcs. 


I 


W5 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPl 


n 


li(inibiis  mccum  tperal  in  Domino,  salntem. 

1 .  VenerMtia  icripta^  €t  librum  tum  SanctUatii ,  iia 
tremehundo  carde  iuuq^muB ,  ut  iieut  beaius  Eiias , 
eum  in  tpeluncm  Undne  $tarct ,  fadem  iuam  gloria  Do^ 
mini  trameunte  velavit ;  ita  not  objurgatoi  oculos  texi' 
mue ,  qma  per  rusticitatem  fratrum  nottrorum  nottroju- 
dido  erubuimut ,  quorum  inordiMOta  profectione  tuam 
meruimui  Beatitudinem  talutare;  quia  temput  loqnendi^ 
et  tempui  tacendi ,  ne  duni  per  dubilantei  et  de  veritate 
'fucluantet  tcrlberemus,  de  dictii  tafnentim  twe^  qum  at 
dcut  angeli  Dei ,  dubitare  cum  dubitantibut  videremur. 
Nonetdm  eratnobit  neeeaarium  interrogare  deb^atilu- 
dine,  et  de  tapienlia  f«a,  qnm  ett  nobit  nota  per  Dei 
gratiam.  Nam  ad  librum  dulcitsimum  Sanctitatit  tum 
tta  tumut  alacriter  jucundati  y  ut  ticut  Apottoli  Domi- 
nrnn  post  returrectionem  prandentem  tecum  non  aude" 
bant  interrogare  quit  ettet ;  tciebant  enim  quia  Jetut 
ett  (Joan.  xxi,  li) :  ita  et  not  nec  voluimut ,  nec  ausi 
sumnt  interrogarede  Ubro,utrum  tum  Sanctitatis  esset; 
eum  tpsa  fidelium  gratia  qum  *  in  eo  iiberaiiter  commen- 
datur,  nobis  tuum^  dondne  sancte  papa ,  etoquiis  viva- 
:issimis  contestetur. 

2.  Incipiamus  autem ,  domine  beatissime  pnpa,  ipmus 
ordinem  perturbationis  exponere.  Charissimut  frater  no- 
ster  Florus  servus  Paternitatis  tum ,  cum  ad  Vxalentem 
patriam  fuisset  suadente  charilate  profectus ,  eulogiat 
monaslerii  *  inter  sum  chiialis  moras ,  de  opuscntis  no- 
bii  tum  attutit  Sanctitatis ,  uno  fratre  Fetice ,  qui  ad 
tuam  Sanctitatem  larde  post  comiles  suos  venisse  digno- 
icitur^  eumdem  librum  devotedictante;  ventum  est  ad 
monasterium  cum  eodem  libello ,  fratre  Floro  ad  Car'' 
thaginem  de  Vxatensi  civitate  profecto.  Mihi  non  mon- 
itrato  libro ,  imperitis  fratribus  redtare  cmperunt ;  qui 
quorumdam  non  intelligentium  corda  commovit ,  quia 
cum  diceret  Dominus  c  Qui  non  manducaverit  carnem 
filii  hondnii,  neque  biberit  tanguinettt  qus ,  non  habebit 
vitamintemetiphO  »  (Id.  vi,  54),  discesterunt  qui* impie 
inteiiexerunt ,  non  cuipa  Domini  dlcenlis ,  ted  durilia 
impiissimi  cordis, 

5.  Cceperunt  menwrati  fratres,  qui  omnia  iubvertC' 
runt,  innocentum  animas  commovere,  mea  parvitate 
penitus  ignorante ;  in  tantum  conventus  illorum  murmu- 
nmtis  nescii ,  tif  nisi  frater  Florus  de  Carthagine  repe- 
dans^,  eorumperturbationesagnoscens,  mihi  sollicitenun- 
^asset,  furtiva  et  tanquam  servilis  erat  inter  eos  de  non 
intelligenda  veritate  contentio»  Proposui  ad  aufercndas 
hvpias  quofstiones,  ut  ad  dominum  sanctum  patrem  EvO' 
dium  mitteremus ,  ut  ipse  nobis  de  hoc  sacrosancto  libro 
proptiT  ignaros  aliquid  certius  rescripsisset  (a),  Nec  hoc 
patlenlius  accipere  voiuerunt ;  ted  arripuerunt  profectio- 
uem  nobis  tniiter  non  optatam  :  fratre  Floro  furore  illo- 
rum  propemodum  contutbato ',  f;i  quem  smviebant,  quia 

<  sic  GrfMc.  Mss.  At  ediiio  \m.  omiuil,  qum^  el  habel, 
mabis  luisy  dmine,  etc 

*  Ms.  Jolianus,  mamUrio»  Et  mox  idcm  oodex  cum  uito  e 
valic.  habet,  noaris  tvm  attutit,  elc. 

*  sie  Ms.  d.  [fiuottiam]. 

^  Ijov.,  repetitast  scd  mclius  Gallic.  &:ss.,  repedans. 

*  sic  lis.  d.  [ittorum  comurbato], 

(a)  nescriiisil  sane  Ef odius ;  cjusque  sui>er  liac  ij  sa  re 
ad  ^aitfutinttin  ei>istola  ia  oodioe  s.  Maximi  Trevcrcnsiy  rc- 


ipte  illis ,  ut  putabant ,  vulnera  iitri  kttju$  edtuHsset;  k 
quo  non  poterant  medicinam  infirmi  €O§m0$eert.  Vwk 
et  tanctum  pretbyterum  Sabinttm  ad  majcrem  «fforito- 
tem  rogavimui ,  et  ipnui  SanedUu  IHrmm  eum  ^ais 
interpretationibui  legit ;  nee  mc  etnimn  eemdeta  emk 
eit.  Quibui  propter  iptam  pieUsiem  nmtptui  dedam, 
ne  vulnera  iptorum  cumulcaremue ,  qum  poaet  team 
iibri  Imjut  gratia,  in  qua  refuiget  tua  wancta  preeteMlit, 
Quibut  profextit ,  ^iiiei  et  pax  per  omnee  fratret  €xnl- 
tavit  in  Domino.  Quinque  enim ,  vei  ampiiui  fntnm 
animotitate  itta  est  innata  eontentio. 

4.  Sed  quia  interdumf  domine  papa  *,  provemt  geu- 
dium  ex  tritlilia^  non  adeo  mmstifiearmur^  qma  per  igHS- 
fot  et  curiotot  tuamtnmt  monitionibu»  tnm  SancUtetii 
iiluminari  meruimut,  Nam  el  diMtatio  tftati  Tlume 
apottoU  foramina  clavorum  quccreutie  {Idem.  xx,  25), 
eonpnnatio  fuit  Ecclesim  universaiia.  AccejnniMt  ig^, 
domine  papa,  medicamentum  pie  curantium  tnsanm  ctm 
gratia  titterarum,  et  contudimui  pectora  nostra  *,  •/  id- 
tem  sic  sanetur  contcientia  noitra,  quam  per  libenan  <r- 
bitrium  nottrum^  quod  donat  mieericordia^   curat  d 
vivificat  gratia;  ted  in  hoc  tempore^  quando  Gdkucm- 
tericordiam  cum  dilatione  cantamua^  Nam  cum  cmpai-' 
mutjudidum  cantare  Donnno^  reportaturi  eumMt  m- 
cedetn  pro  opere  nottro^  quia   nueericon   et  justui 
Dominus,  miserator  et  rectus(Piai.  cxi,  4).  Quia  ucri 
docet  nos  Sanctitat  tua ,  reprenentari  noa  oportet  mK 
tribunat  Christi,  ut  recipiut  unusqsueque  noitrum  proprie 
corporis^  prout  gessit,  sive  bonum »  uive  maium  (U  Cer. 
T,  iO) :  quia  veniet  Dominui ,  et  mercn  efus  eum  ipts 
{Itai.  XL,  iO)  :  quia  stabit  homo  et  opus  '  ejus  eutt 
ipmm  :  quia  veniet  Donuuui  ncut  ciibanue  ardems^  ut 
incendat  inifnos  tanquam  stipulani  (  Joei.  ii «  3  ^  5) ;  d 
timentibui  nomen  Domini  orietur  sol  juetiiice^  quaudo 
impH  punientur  juiUcio  justitim  (Mahcit.  iv,  I  3).  Boe 
justus^  cujus  tu  amicui  m,  donnne  papa^  exciamat^  cou- 
trenutcit^  et  iuppiidter  dicit :  tDomine^  ne  intreiinju- 
dicium  cum  tervo  tuo  i  (PeaL  cxui,  2).  Si  gratiq  essct 
remunerantis ,  non  timeret  justus  tecretarium  judicim 
majestatis.  Servi  tui  Ftori  hmc  fidee  €stl,  pater;  uau  dc' 
«I  fratres  isti  sunt  locuU.  In  prouentiatum  audieruat 
ab  iHo  dictum^  nonjuxta  merila  uostra  dari  douum 
pielatis^  sed  per  gratiam  Redemptorii  :  nam  de  iiio  die, 
quis  dubitet  longe  esse  gratiam^  cum  cmperit  irascijtitu- 

I  sic  Ms.  d.  [domine  procenit]. 

*  sic  Ms.  d.  (conturuluttus  peetora  nostrdj, 

*  Sic  lis.  d.  lcorpus]. 

pcrla  est  a  Jacobo  sinnondo,  qui  inde  firagmentimi  islnd  ia 
Pnedestiaat.  Hislor.  cap.  1,  transtulit :  c  Houorabiles  fra- 
c  trcs  relulerunt  nobis  quia  nescio  quae  ibi  qnaestlones  liite^* 
t  vos  natae  sunt  de  libero  arbitrio  et  dc  nistitii  Del.  Lauia- 
t  mus  quidem  studium  vesunmi,  sed  nolumus  esse  contcn- 
t  tirsum :  contenlio  cniin  perturLalionem  exdtat,  scd  stu- 
t  dium  nietatem  requirit  Ui)eri  arbitrii  |.leniaftimam  alfe* 
c  clum  nabuit  bomo  primo  procreatuSp  Adun  dico.  Sedubi 
t  sauciatum  est  i\isam  liberum  arbitrkim,  infimiatum  est. 
t  Ergo  est  in  homine  nunc  libenim  arbitrlum,sed  saiidatam. 
t  inde  diclum  csi :  infirmatus  est  m  egettatc  vigor  mettt^  et 
t  tumen  ocutorum  meorum  nm  est  mecum  (Psal.  xxxvn,!  1). 
t  Ad  hoc  recuperandum  missus  est  medicus  Salvator  diri- 
t  stus,  ut  snKaret  quod  perierat,  ei  cwarei  ipiod  vitbtum' 
t  tucrat.  1  Et  post  alia :  t  Legant  ergo  sancti  Dei  majonuu 
9  dicta,  sicotjam  dixi,  qui  babent  divlni  nmaeris  ]  Inmalie- 
t  cium;  ct  quaudo  non  iaieUigun*,  noa  dto  roi  reliciidan^ 
t  tiod  orcnt  ut  mtcUigant.  » 


977  EP1ST0LARUM 

liaf  Hoc  eUmumu,  pater^  kae  U  docenle  eanimus^  non 
tecmri ,  ied  trejndi :  c  Domine ,  ne  in  fnrore  tuo  arguoi 
tne,  neqne  in  ira  tua  eorripiai  met  (PtaL  vi,  2).  Hoe  di- 
cimus :  emenda  nof,  Domine^  et  de  lege  tua  erudi  nof , 
%t  mitiget  not  a  diebut  maiit  (PtaL  xciii,  f 2, 15).  Boe 
credimut  docenie  le,  venerubilit  paler ,  quia  Deut  inter* 
rogat  juttum  et  impium ,  quia  a  dexterit  et  a  timstrit 
positit  bonit  el  malit ,  imputat  remuneranda  opera  pie- 
tatit^  enumerat  puniendam  tenacitatem  impietatit.  Ubi 
erit  gratia^  quando  pro  tui  qualilate  dispungentur  opera^ 
tive  bonot  tive  mala  f 

5.  Sed  cur  non  directum  non  timet  proferri  menda- 
cium  f  Liberum  arbitriwn  Dei  gratia  euratum  ^  non  ne- 
gamut;  ted  per  Chritti  quotidianam  gratiam  proficere 
credimut^  et  adjuvari  eonfidimut.  Quid  homines  dicunt^ 
In  mea  ett  potestate  ut  faciam  bonumfsi  tamen  hominet 
facerent  bonum,  0  inanis  gloriatio  miserorum!  quotidk 
peccata  arguunt ,  et  ipti  sibi  auumunt  nudum  tiberum 
iactantes  arbitrium ;  non  discutientes  consdentiam 
suam ,  qucs  non  potest  curari  nisi  per  graliam ,  ut  dice" 
rent :  f  Miserere  mei:  sana  anitnam  meam,  quia  peecam 
tibi  >  (Psai.  XL,  5).  (iufc/  facerent  qm  de  libero  nbi  gto* 
riantur  arbitrio  (quod  non  negatur  '  eum  Dei  duntaxat 
adjulorio),  si  jam  absorpta  esset  mors  in  victoriam^  it 
jam  mortate  nostrum  indueret  immortalitatem ,  et  cor^ 
ruptibile  nostrum  indueret  ineorruptionem  (1  Cor,  xt, 
53,  54)  ?  Ecce  foetent  vulnera ,  et  tuperbe  petitur  medi^ 
cina.  Ifon  dieunt  sicutjustus^  c  Nisi  Dominus  adjwriS' 
tet  me,  pauio  minus  habitasset  in  infemo  anima  mea  > 
(PsaL  xcffi,  17):  non  dieunt  sicut  sanctut  ^  c  iVt il 
Dominut  custodierit  civitatem ,  frustra  vigilat  qui  eutto^ 
dit  eam  >  (Pia/.cxxvi,  i). 

6.  Sed  ora^  piistime  pater,  ut  jam  non  cur.wi  gera- 
Ninf,  njft  pro  peceato  notiro  lacrgmit  expiando^  et  Dd 
gra^a  commendanda.  Ora^  domine  pater,  ut  non  ur* 
geat  tnper  not  puteus  os  suum  (PsaL  lxviii,  16),  ut 
salvemur  a  descendentibus  in  tacum  {Psat.  xxix,  4),  «I 
non  pereat  cum  impiis  anima  nostra  (Psai.  xxt,  9)  per 
tnperbiam  nostram^  sed  sanetur  per  Donuni  gratiam. 
Sicut  ergo  pr^ecepisti^  domine  papa^  frater  noster  FlO' 
ms,  servtu  Sanctitatis  ttuB^  omni  atacritate  perrexit^  cid 
tion  impedil,  sed  profidt  fatigalio^  ut  aecedat  ei  di/Kd- 
data  cordis  instructio;  quem  ItuB  Sanctimonice  supplid" 
tcr  commendamtis^  pariterque  deposdmut^  ut  et  ignarot 
tuit  orationibut  Domino  eommendet  mantuetittime  con^" 
ponendos.  Ora,  domine  et  duldttime  pater^  ut  fugiat 
diabolut  de  eongregatione  tiottra^  et  amota  omni  atiena' 
rtmt  qumtiotium  proceiia^  navis  propositi  nostri  epiba^ 
tit  (a)  quielit  onutta  intra  ttationem  ttUisnmi  portut  «e- 
crire  condttat^  dum  navigat  per  hoc  mare  tnagnum  et 
immentum^  et  in  illo  portu,  intra  quemjain  non  erii  ma- 
tuendum  vita  navigium^  merdtun  inditcrepant  acdpiat 
pretium  pladtarum.  Uoe  tuce  Sanciitatit  impetraturoi 
not  confidimtu  adjutorio^  per  gratiam  quce  ett  in  Chri- 

*  Lov.  omittit,  euratum :  auam  vocem  babeot  GiUic  m. 

*  Bx  118.  sorbooioo  restiuufiias  liic,  negatur :  quod  deest 
apiHiLov. 

(a)  Bpibatai  dicoDtor  milites  dassiarii,  qui  in  navil.us  me* 
rentur. 


CLASSrS  IH. 


f7B 


tto  Jetu  Domno  notuo.  Omnet  fiUot  apottoiatut  tui 
dominot  ftottrot  ctericot,  ae  tanctoi  in  congregatiom 
propositi  terdentet  deprecamur  ut  dignerii  tiottro  offi^ 
do  satutare^  ut  eum  ttut  Deatitudine  onmet  pro  nobii 
orare  dignentur.  Inditerepant  Trinitat  Dondni  Dd  no- 
tlri  apostolattm  luum,  quem  eiegit  per  gra^m,  00»- 
tervet  nobit  in  Ecdeda  tua^  et  nottri  tnemorem  coronot 
in  Ecclesia  magna;  quod  optamus^  domine,  Siqtdd  mi- 
tem  famuiui  tum  Sanctitatit  frater  tuggetterit  F/omt, 
pro  regnia  tnonatteriif  dignerit  pater^  petimut,  tibenter 
acdpere,  et  per  omnia  not  infirmot  inttrttere. 

EPISTOLA  CCXYll  •  (a). 

i4if^uf/iiiui  Yitali  Carthagitiensi,  delato  quod  doceret 
initium  fidd  non  esse  donum  Dd^  reclamat  fortiter, 
ipstunque  ex  prceibus  EcctediB  confutat ;  ae  dttodedm 
regulas  proponit  ad  fidem  Eccleda  pertinentet  drcu 
quwttionem  de  gratia  Dd. 

AucusTiNUS  episcopus  servus  Clirtsti,  et  per  ipsum  ser* 
vus  serforum  ipsios,  Yitali  fratri,  in  ipso  salutem. 

CAPUT  PRIMUM.  --  1.  Ciim  de  te  roihi  essciU 
nuiuiala  non  bona,  et  rogavi  Dominum,  ct  donec  mibi 
bona  nuntienlur,  adbuc  rogo  ut  liltcras  ineas  nec 
aspemanter  sumas,  et  salubriter  legas.  Si  banc  exaii- 
dit  pro  te  oratioaem  ineam,  etiam  de  te  graiiarum 
actionem  donat  ut  offeram.  Quod  si  impetro,  procvl 
dubio  non  contradices  huic  ipsi  principio  cpistobB 
meo;.  lloc  enim  pro  te  oro,  ut  sis  rectae  fidei.  Si  hoe 
ergo  pro  cliaris  nostris  non  tibi  displicct  ut  oremus» 
si  banc  oratlonem  recognoscis  esse  christianam,  sl  ei 
lu  pro  cbaris  tuis  talia  vel  orare  te  recolis,  vel  orare 
te  debt:rc  cognoscis;  quomodo  dicis  quod  tc  audio  di- 
oere,  IJt  recte  credatnut  in  Deum  et  Evangeiio  eotiteH" 
tiamutf  non  ette  donum  Dei,  ted  hoc  nobit  ette  a  nobii^ 
id  ett  ex  propria  voitmtate,  quam  nobis  in  nostro  cordo 
tion  operaius  est  ipsef  Et  ad  lioc,  cum  audteris,  Quid 
est  ergo  quod  ait  Aposiolus,  Detti  m  vobis  operatur  et 
velle,  etperficere  (Philipp.  u,  13)?  rcspoades,  PerlC' 
gem  itiom,  per  Scripturat  tuat,  Deum  operari  tU  tdi- 
muf ,  quat  vei  legimut  vet  audimut :  ted  dt  contentiro 
vet  non  cotitentire  ita  nottrum  est,  til,  si  velimtu,  fiat ; 
si  autem  noiimtu,  nihil  in  nobis  opera^onem  Dd  vaiere 
fadatnus.  Operatur  quippe  ille,  dicis,  <]fiianltim  in  ipio 
est  ut  vdimut,  cum  nobit  nota  fiunt  ejut  eioqma :  ted  ti 
dt  acquiescere  notumtu,  not  ut  operatio  ejut  nihii  in 
nobit  protit  eficimut.  Qiias  si  dicis ,  profecto  uostriik 
oralionibus  coiitradicis. 

2.  Dic  ergo  apertissime  uos  pro  iis  quibus  Evau- 
gelium  praRdicamua,  iioii  dcbere  orare  ut  crcdant,  sed 
eis  tantummodo  praedicare.  Exscre  *  contra  orationes 
Ecclesiae  disputationes  tuas:et  quandoaudissacenlo- 
tem  Dei  ad  altare  exhortanieni  populum  Dei  orare  pro 
Incredulis,  ut  eos  Deus  convcrtat  ad  fidem,  et  pro  ^a\- 
tecbumcnis,  ut  eis  desiderium  regciierationis  ii>Fpiiet« 

<  Edd.,  exerce.  At  Mn.  pnestanticres,  exeer^. 

*  iianc  correxiimis  ad  a.  bl.  ff.  sb.  2  vc.  3  v.  Am.  BaJ.  irs. 
Lov. 

(a)  Aiias  107 :  qux  aiitem  217  erat,  nunc  S9.  Scripia  ctrca 
an.  427. 


919 

el  pro  fidelibas,  at  m  eo  quod  esse  coeperunl ,  ejus 
noiiere  perscverent ;  subsanna  pias  vooes,  et  dic  le 
Don  laeece  quod  bortatur,  id  eH,  Deum  pro  infideli- 
£u8,  ui  eos  fideles  faciat ,  non  rogare ,  eo  quod  non 
sint  Ista  diviiue  miserationis  beneticia ,  sed  huroaus 
ofOcia  volantatis.  Et  bomo  in  Cartbaginensi  eruditus 
Ecclesia,  etiam  beatissimi  Cypriani  librum  de  Domi- 
iilca  Oratione  oondci^Da ;  quam  doclor  iiie  cuin  expo- 
iieret,  ea  petenda  esse  ostendit  a  Deo  patre,  qux  tu 
dicis  esse  homini  ab  bomine,  boc  cst  a  seipso. 

5.  Quod  si  de  precibus  Ecdesix  et  de  martyre 
Cypriano  pamm  putas  esse  quod  dixi,  aude  '  migora, 
repreliendeApo8toIum,'qui  dixit,  Oramus  ad  Deum, 
ne  quid  faciatit  mali  (II  Cor,  xin ,  7).  Neque  enim  di- 
ctunis  es  nibil  mali  eum  facere  qui  non  credK  in 
Christom ,  aut  qui  lidem  deserii  Chrisii ;  ae  per  hoc 
qui  drcit,  ne  quid  faeiaU$  ma^,  nec  ista  vult  fleri :  sa- 
tisque  illi  non  est  prxcipere,  sed  confttetur  se  Deum 
rogare  ne  fiant,  sciens  homiuis  voluntatein  ab  ipso 
eorrigi  ac  dirigi ,  ut  ista  nou  faciat.  A  Domino  eniiu 
§reuu$  liomnis  diriguniurf  et  viam  ejut  volet  (Psal. 
XXXVI,  25) :  non  dixit,  Et  viam  ejusdiscet,  aut,  lenc- 
lut,  aui,  ambulabit,  aut  allquid  hnjusmodi  quod  pos- 
ses  dicerc  a  Domino  quidem  dari ,  sed  homini  Jam 
volcntj ;  ut  scilicet  bcneficium  Dci  quo  gressus  homi- 
iils  dirlgit,  ut  viam  ejus  discat,  teneat,  gradiatur,  sua 
lioino  voiuniate  prxcedat,  et  boc  Dei  donuin  pnrce- 
deute  sua  voliintatemereatur.  Sed  ideo  dixit,  A  Domino 
§rct$uM  hondnit  diriguntur  f  et  viamejutvolet,  utintelli- 
gercmus  ipsani  voluiitatem  boiiam  qua  incipimus  velie 
credere  (quoniam  Dei  via  quid  est,  nisi  fides  recta?) 
illiusessedonum  qiii  gressus  nostros  propterca  dirigit 
primitusiit  velimos.  Nonenira  aitScriptura,  A  Domino 
frettMt  homiidt  diriguntur,  quia  viam  ejus  voiuit;  scd, 
diriguntury  inqiiit,  et  volet.  Non  igitur  quia  vduit,  diri- 
guntur;  sed  quia  diriguntur,  volct. 

CAPUT  II.  — 4.  Ilic  tu  rursus  Tortasse  dictunis  es 
hoc  ficri  a  Doniino,  doni  doctrina  cjus  lcgitur  vel  au- 
dilur,  si  homo  veritati  quam  legil  vel  audil,  sua  con- 
senUat  volunlate.  Si  enim  lateret  eum,  iiiqnis,  docirina 
Dd,  non  dirigerentur  grettus  ejus,  qiiibnt  direclit  vellct 
viam  Dei,  Ac  per  .lioc  sic  taiiluin  putas  a  Domino 
gressus  hominis  dirigi  ad  eligendam  viani  Dei,  quia 
siue  doctrina  Dei  non  ei  potest  iniiolcsccrc  verilas, 
cui  propria  voluntatc  conseiitiat.  Cuisi  conteutil,  iii- 
qai»  (quod  in  ejut  dbero  arbiirio  conttilutum  ett),  recte 
utique  dicuntur  ab  iUo  dirigi  grettut  ejut  ut  viam  ejut 
weHtf  cujut  doclrinam,  tuatione  prwcedcnle,  tubtequenle 
eontermone  tectatur ;  quod  libertate  naturali ,  si  vult, 
fncit,  n  non  '  vult^  non  [aeit ;  pro  eo  quod  fecerit^  prag- 
Miiuti,  veltuppUcium  ruepturut,  H;ccest  illa  Pclagia- 
norum  mala,  male  diflamata  meriioque  reprobata,  et 
•b  ipsoetiamPelagiOytiinente  damnari  in  orienlaliura 
episcoporum  judicio,  damiiata  sententia  (a),  qtia  dicunt 
gratiam  Dei  non  ad  singulos  actus  dari ,  sed  in  libero 
arUtrio  esse,  vel  ia  lege  aique  doctrina :  et  usque 

*  Antiqofores  Edd.,  adde,  Lov.,  audt 

*  NM.  duo  vatic  et  unus  o  Gallic,  ti  vidl,  mn  fuck, 

^j  vld.  lib.  de  Gcat*.s  relag.,  c.  1 1. 


S.  AUGUSTINI  CPJSCOn 

adeo,  frater,  eriiiiiis  graves  eorde ,  «t  dc  (RUia  Dd, 
imo  adversus  gratiam  Dei ,  eain  pelaguumn  aeato. 
tlam  teneamus,  quam  peciore  qoideni  ficlo»  ted  imai 
catholicos  judices  timens  Pelagiiis  ipse  denBaTitl 

5.  Et  quoroodo,  inqnies,  respoiidebiUir}  Quomoda 
censes  fadlius  et  apertius ,  quaoi  ut  illud  quod  da 
orando  Deo  superiusegimus,sicainpleciainiir,  «iImc 
menti  nostne  nuiia  subtrahat  oblivionis  irreplio^  ■ofla 
callidiias  argumcnlationis  extorqueat  ?  Sl  eiiiiD«  quoJ 
acriptum  est,  A  Domino  greteug  homimu  eHrigmniMr^  et 
viam  ejut  volet;  et,  Preeparatur  v^lumta»  a  Domm 
{Prov.  Tm,  55,sM.  LXX);  et,  Deus  esi  emmqmope' 
ratur  in  vobit  et  vcUe  :  et  multa  hi^usiiiodi ,  quibiM 
commendatur  vera  Dei  gratia ,  boc  esc,  qiue  dob  st- 
cuiidum  merita  nostra  datur,  sed  dal  merila  ipsa  cani 
datiir ;  quia  praevenit  homhiis  volunlaleiii  boiuuu,  nee 
eam  ciijiisqiiam  invenit  in  corde,  sed  facil :  sieiYoila 
pru'pni*aret  aique  ita  opcrarctur  Deus  boniiiiis  volui^ 
tatein  ,  ut  tantunimodo  legen  suam  aiqne  doctrinaiD 
hbero  ejus  adhiberet  arbitrio,  ncc  vocatione  iib  alu 
atque  secreta  sic  ejus  ageret  sensum  ,  ul  eidein  lcgi 
atquc  doclrinx  accommodaret  asscnsum  ;  procol  dubio 
eam  legere,  vel  intelligere  iegendo,  vel  elism  expo- 
nere  ac  pnedicare  sofficeret,  nec  opus  essel  orsre  at 
Deiis  ad  fidem  suam  infidelium  corda  coiiveneret ,  et 
coiiversis  proficienlem  perseverantiam  ejusdem  gralic 
suae  largitate  donaret.  Si  ergo  baec  a  Domuio  posceoda 
esse  non  renuis,  quid  resUt,  frater  YiUliSy  iiisi  utab 
illo  ea  donari  (alcaris,  a  quo  poscenda  esse  conseutis? 
Si  autem  negas  ab  illo  nos  poscere  ista  dubere,  eideai 
doctrinx  ipsius  coniradicis;quia  et  iioc  in  ea  didici- 
mus,  ul  ab  illo  ista  poscamus. 

6.  Oralioncin  doniinicam  nosti,  nec  diibilo  le  Dco 
dicere  :  Paler  notler^  qui  et  in  eoelit^  etc.  Lege  expo- 
sitorem  ejus  bc;itis8imum  Cyprianuiu,  et  qucroadmo- 
dum  cxposucril  quod  ibi  dicilur,  Fiat  votuntat  /m, 
ticut  in  coelo,  et  in  lerra  (Matth.  vi,  9,  iO),  diligeqter 
attciide ,  et  obedienier  intellige  :  prorecto  docebil  te 
orare  pro  infidenbiis  inimicis  Ecclesix,  secundum 
praccepCum  Domini,  dicentis,  OraU  pro  inimicit  veUrft 
{Id.  V,  44) ;  ct  lioc  orare,  ut  fiat  volunlas  Dei ,  sicut 
in  eis  qiii  jain  fidetes  sunt  et  portant  imaginem  coele- 
stis  honiiiiis,  ct  propierea  coeli  nomine  digni  stmt ;  ita 
ct  in  eis  qiii  per  infidclitatem  noiinisi  imaginein  ter- 
rciii  liominis  portant  (I  Cor.  xv,  47-49),  et  ob  hoc 
terra  merito  nuncupaiitur.  Nempe  isti,  pro  quibus  iiii- 
niicis  Dttiiiiiius  uos  jussit  orare ,  et  gloriosissimiis 
mnrlyr  sic  c.\po$|iit  quod  in  oratione  dicimus,  Fiof 
voluiuat  lua ,  ticui  in  coslo^  et  in  lerra^  ut  Ipsis  etiani 
poscamus  fidem  quam  fideles  babent  :  nempe  ergo 
isti  cbrislianse  pieintis  inlmici ,  legcm  Dei  atque  do- 
cirinain  qua  Cliristi  prxdicatur  fides,  vel  oinnino  au- 
dirc  nolunt,  vel  ad  hoc  audiunt  sive  cliam  legunt  ut 
irrideanl  ct  detesientur ,  et  quanta  possunt  contradi- 
clioiie  blasphement.  Inaniter  igitur  et  pcrfunctorie 
potiiis  quani  veraciter  pro  eis,  ut  dortrinne  cui  adver- 
santur,  credendo  conseniianl,  Deo  fundimus  preces, 
si  ad  cjus  non  pcriinet  gruliam  convcrlcrc  ad  fid«^m 
suam  ipai  fidc^  contrurias  Iiominum  xoluntatcs.  lua^ 


9gt  EMSTOLARUM 

nher  ellam  et  pcrfiinctoric  polius  quam  veradlcr  ma- 
gnas  cum  exsulialione  agimus  Deo  gralias ,  qwando 
aliqui  eorum  erednnl,  si  hoc  in  eis  ipse  non  facli. 

7.  Non  f:ilbmu8  liomines ,  nam  Deum  fallere  non 
^Tilenius.  Prorsus  iioii  oramus  Deum ,  sed  orare  nos 
fingimus ,  si  nos  ipsos .  noii  illom ,  crediraus  faccre 
quod  oramus.  Prorsus  Bon  gratias  Deo  agimus,  scd 
nos  agcre  fingimus,  si  unde  illi  gralias  agimus,  ipsum 
fjcere  non  pnlamus.  Labia  duiosa  si  in  hominom  qoi- 
iNiscviiiquc  scrmonibus  sunt »  saltem  in  orationibus 
nou  sinl.  Absit  ut  quod  facere  Deum  rogamus  oribut 
ct  vocibus  nosiris ,  eum  facere  negemus  cordibus  no- 
sirls  :  et,  quod  est  gravius,  ad  alios  etiam  decipiendos, 
lioc  non  taccamus  dispnUlionibus  nostris ;  et  dum 
volumus  apiid  bomines  defendere  liberum  arbitrium, 
apiid  Deum  perdamus  oraiionis  auxilium ,  et  gratla- 
runi  actionem  non  habeaiims  veram,  dum  veram  non 
agnoscimns  gratiam. 

CAPUT  II!.  —  8.  Si  vcre  volumus  defendero  libc- 
rum  arbiirium ,  non  oppugnemus  unde  fil  liberuin. 
Nam  qui  oppugtial  gratiam,  qua  nostnim  ad  dcclinan- 
dum  a  malo  ei  faciendum  bonum  liberatur  arbitriiim, 
ipse  arbitrium  suum  adhuc  vult  esse  capiivum.  Re- 
S[)0iide9  obsecro,  quomododicit  Apostolus,  Graita« 
ageiitei  Palri^  idoneat  facienti  nos  in  parte  torlit  tan- 
cfonwi  in  lunune;  qm  eruit  not  de  potettate  tenebrarum^ 
et  trwutulit  in  regnum  Filii  charitatit  tuas  (Colost.  i, 
ti,  13);  si  non  L|)se  arbitrium  nostrum,  sed  ipsum 
ariNUrium  se  liberat?  Mendaciler  ergo  agimiis  gratias 
Patri,  tanquam  ipse  faciat  qiiod  Ipse  non  facit :  et  er- 
ravil  qui  dixit  quod  ip^  uos  faciat  idoneot  in  parte 
tortit  tanctorum  in  lumine^  quia  ipse  not  eruit  de  pote- 
ttale  tenebrarum,  et  tranttulit  in  regnum  FilH  charitatit 
tum.  Responde  quomodo  ad  dcclinandum  a  maio,  et 
faciendnm  bonum  liberuih  babebamus  arbilrium , 
quaodo  erat  sub  potestate  tenebrarum  ?  uiide  nos  si , 
quemadmodiim  dicit  Apostoliis,  Deus  eruit^  ipse  utique 
illiid  liberum  fi-cit.  Quod  tam  magnum  nostrum  bo- 
nuin,  si  per  su»  doctrin;»  pra^dicalionem  taiitummodo 
facit ;  quid  de  iis  dicemus ,  quos  de  ipsa  tenebrarum 
potestaie  nonduin  eruit  ?  prxdicanda  tantum  iliis  e^t 
doclrina  divina ,  an  etiam  orandum  pro  cis,  ut  de  le- 
ncbrarum  potestate  diviiiitns  eruantur?  Si  tantuni- 
modo  proMlicandum  esse  dicis,  jussioni  Doniini  et 
orationibus  Ecciesiac  contradicis  :  si  autom  fateris 
pro  eis  orandum,  id  utique  orandum  fateris,  ui  cidcm 
doctrinae ,  arbitrio  liberato  a  tencbrarum  potestate, 
consentiant.  Ila  fit  ut  neque  fideles  fiant ,  iiisi  libero 
arbitrio,  et  tamen  illins  gratia  ndeles  fiant,  qui  eorum 
a  potestate  teoel)rarum  liberavit  arbitrium.  Sic  et  Dei 
gratia  non  negatur,  scd  sine  ullis  bumanis  pnecedeu- 
tibus  meritis  vera  monstratur ;  et  iiberum  ita  dcfen- 
dilur»  ut  humilitaie  solidetur,  non  elatloue  praccipite- 
lur  arbitrium ,  et  qui  gloriatur,  non  in  homtne,  vei 
qnolibet  alio ,  vel  seipso ,  scd  in  Domino  glorietur 
(ICor.  I,  51). 

Sl  Potcttas  enlm  tcnebrarum  quid  cst ,  nisi  potc- 
stas^  dioboli  ct  angclorum  ejus ,  qui  cum  fuissciit  aii- 
|cli  kieifti  ia  ? critatc  pcr  liberum  arbitrium  uoa  slan- 


CLASSIS  m.  989 

lcs  (70(111.  vni ,  4i),  scd  inde  cadentcs,  facti  iinit 
tenebnB?Non  te  isla  doceo,  sed  quse  nosti  ut  re- 
corderis  ^dmoneo.  Iluic  Igitur  potestati  tcncbrarum , 
l)er  illius  romam ,  cul  primo  homini  ab  ea  potestate 
pracvaricatio  persuasa  est ,  ct  in  quo  omnes  cccidi- 
mus ,  subjecium  est  genus  humanum  :  propter  quod 
de  hac  potcstale  tcnebrarum  cruuntur  et  parvuli,  cum 
regenerantur  iii  Christo.  Neque  hoc  apparct  iii  eoriiiii 
arbitrio  liberato ,  nisi  cum  ad  annos  pervenerini  ra- 
tione  uientis  aeiaiis,  babcntes  consentientcm  doctrin» 
salutari ,  in  qua  nutriti  sunt ,  voluntatem ,  et  in  ca 
finienles  istam  vitam ,  si  electi  suiit  in  Christo  anto 
constitutionem  muiidi  iit  cssent  sancti  et  immaculatl 
in  conspectu  e|us  in  chnritile ,  prxdesiinati  in  ado- 
ptioBcm  filionim  (Eph,  i,  4, 5). 

tO.  Ha^c  autem  potestas  teiicbrarum ,  id  est  diabo- 
Ins,  qni  dicitureiiam  priiiceps  poiesiatis  aeris,  ope- 
ratiir  in  filiis  diffidentlx  (Id.  ii,  i),  princeps  istc 
rcctor  tenebrarum  (/d.  vi,  12),  id  esl  ipsorum  diffi- 
dcntix  filiurum ,  regens  eos  ad  arbilrium  sunm,  quod 
neque  ipse  habet  liberum  ad  bcncfaciendum ,  sed  ad 
maximam  malevolcniiam  poena  sui  scclcris  obdura- 
tum  :  iinde  nemo  sanas  fidei  credit,  aut  dicit,  hos 
apostitas  angclos  ad  prisiinnm  pictatem  correcia  ali- 
quando  voluntaie  converii.  Quid  ergo  operatur  liorc 
potestas  in  filiis  diffidentix,  nisi  opera  sua  mala,  et  iu 
|irimis  maximeque  ipsam  diflidentiam  et  infidelilateui 
qiia  sunt  inimici  fidei ;  per  quam  scil  eos  pos.Ke  mun- 
dari ,  possc  sanari,  posse  perfeciissime  liberos,  quod 
eis  vclicmciiter  invidet,  in  u^tcrnitate  regnare  ?  ilaquo 
aliquos  eorum ,  per  quos  amplius  deciperc  afleciai , 
sintt  Iiabere  nonnulla  veiut  opera  bona ,  in  quibus 
laudanlur,  pcr  quasque  geiites,  prxcipueqiie  iu  gente 
Romana,  qiii  prxclare  gloriosissimeque  viieruut.  Scd 
quoniam,  sicut  veracissima  Scriptura  dicit,  Onwo 
quod  non  est  ex  fide^  peccatum  ett  {Rom,  xiv,  25) ;  ct , 
Sine  fide  impossibile  est  utiquc  placere  Deo  (Bebr.  xi , 
6),  non  bominibus ;  nihil  sic  agit  bic  priiiceps ,  quam 
ut  non  credatur  in  Deum,  nec  ad  Mediatorem,  a  quo 
solvimtur  opera  ejus,  credcndo  vcnialur. 

i  i .  Sed  Ipse  Medialor  inlrat  iii  domum  fortis  {MaUh. 
xii,29),  id  est  in  hoc  sxculum  mortalium  sub  potestate 
diaboli ,  quantum  ad  ipsum  pcrtinet ,  constilutum ; 
di?  ipso  qiiippe  scriptum  est ,  quod  potesiatem  habeal 
mortis  { Hebr.  ii,  M).  Intrat  in  domuin  fortis,  id 
est,in  suo  dominatu  habentis  genus  humamim ;  ct 
prius  alligat  cum ,  id  est ,  cjus  coercet  ct  cohibet  po« 
testatcm ,  potestatis  sux  fortioribos  vinculis ;  ct  sic 
eripit  vasa  ejus,  quxcumquc  pnedcstinavit  eripere, 
arbitrium  eorum  ab  ejus  potestaie  liberans,  ut  illo  non 
impediente  credant  in  istum  iibcra  voluntate.  Proiiido 
hocopusestgralia?,non  naturse.Opus  est,  inquam,gra 
tiae,  qnam  nobis  aitulit  secundus  Adam ;  non  natunc, 
quam  loiam  perdidit  in  scmclipso  primus  Adaw.  Opus 
est  gratix  toUentis  peccalum ,  ct  vivificantis  laorUiuni 
l)cccatorem ;  nonopuslegisostcndcntift  peccalam,  nec 
a  peccato  vivificaniis.  Nam  ille  magnus  grati»  pracdi- 
caW)r,  Peccatum,  iiiquit,  ttoit  cognoH^mti  per  itgem 
{liom.  VII,  7) :  ct,  St  daUi  ettet,  inquit,  Us  qttmpostet 


$a 


&  AUCosTra  EnsGon 


timficare,  ommno  ex  iege  e$$eiju$liim  (Gdai.  lu,  21). 
Opas  e»i  boc  gratMe,  quam  qai  accipiunt,  doctrinae 
falatariScriptaranim  8anctanim,etsi  fuerinl  inimici, 
fiant  amici ;  non  opas  ejnsdem  doctrinae»  quam  qui 
aodiuntetlegant&incgratia  Dei,p^ore$  ejus  efliciun- 
tor  inimid. 

CAPOT  lY.  —  ii.  Non  est  igilur  gratiaDei  inna 
tora  liberi  arbitrii  et  in  lege  atque  doctrina,  sicut  pe- 
lagiana  perversitas  desipil;  sed  ad  singulos  actus 
datur  iOias  vohmtate,  de  quo  scriptum  est»  Pluviam 
votuniariam  tegregahh^  Deus^  hcereditaii  twje  {Psal. 
Lxvii,  iO) :  quia  el  nberuni  arbilrium  ad  diligcndum 
Deomprimi  pcccati  granditate  pcrdidimus,  et  lex  Dei 
aCque  doctrina,  quamvis  sanctaet  justa  etbona  {Hom. 
VII,  i2),  tamcn  occidit,  si  non  viviflcet  Spiritus  (II 
Cor,  III,  G),  per  quem  flt.  non  ut  audiendo,  sed  ut 
<rt>ediendo,  neque  ut  leciione,  scd  ut  dilectione  te- 
neatur.  Quapropter  ut  in  Deum  credamus,  et  pie  vi- 
vamus,  non  volentis  neque  currentis»  sed  miseren* 
tis  est  Dei  {Rom.  ix,  i6) :  non  quia  vcnc  non  debe- 
mus  et  currere;  sed  quia  ipse  in  nobis  et  velle  ope- 
ratur  et  currere.  Unde  et  ipse  Dominus  Jesus  cre- 
iientes  a  non  crcdenlibus ,  id  est ,  ab  irx  vasis 
▼asa  misericordix  discemens,  Nemo^  inquit,  venii 
ad  m#,  ittfi  fiiml  ei  datwn  a  Patro  meo  {Joan,  vi, 
tS) :  et  tttiqoe ,  ut  boc  dicerel ,  in  ejus  doctrina  fue- 
rant  scandalizaii  discipuli  ejus ,  qui  euro  poslea  non 
•OQt  secoti.  NoD  ergo  gratiam  dicamus  esse  dociri* 
nam ,  sed  agnoscamus  gratiam ,  qu»  facit  prodesse 
doctrinam :  qux  gratia  si  de^it,  videmus  etiam  obesse 
Uoctrinam. 

i3.  Propterca  Deus  ut  omnia  fiitura  opera  sua  in 
prxdeslinalionc  pRCSciverit,  sic  illa  disposuit,  ut  quos- 
dam  non  credentes  ad  fldem  suam ,  orationes  creden- 
liom  pro  eis  cxaudicndo,  convcruit;  onde  refutentur,  et, 
si  ille  est  eis  propilius,corrigantur  qui  pulani  gratiam 
Dei  esse  naturam  liberi  arbitrii ,  cum  qua  nascimur ; 
aut  gratiam  Dei  csse  doctrinani,  quanivis  uiilem,  quac 
per  linguas  ct  liueras  praidicatur.  Non  eiiiin  hoc  ora- 
iiius  pro  inlidelibus,  ul  flat  corum  naiura,  id  cst  ut 
l;omines  siiit;  aut  ut  doctrina  cis  pra.'diceiur,  qiiain 
inalo  suo  audiunt ,  si  non  creduiit ;  cl  plcruiiiquc  pro 
eis  orainus,  qui  cum  legant  vcl  audiant,  noluiit  crc- 
dere :  scd  oramus  ut  voluntas  corrigatur,  doctrinu! 
eonsentiatur,  natura  sanetur. 

i4.  Jamvero  iit  persevercnt  in  eo  quod  csse  ca>pc- 
runt»  eliain  pro  sc  ipsis  orant  fldeles.  Utilc  cst  quippc 
emuibos  vel  pene  omnibus  propter  humilitatcm  salii- 
berrimam ,  ut  quafes  futuri  siiit ,  scire  non  possint. 
Ad  boc  dicitur :  Qui  videtur  itare^  videai  ne  cadai  { I 
Cor,  X,  iS).  Proplcr  hujus  limoris  utilitatem,  ne  re- 
gcnerati  etpic  vivcreincipicntcs^tanquamsccurialta 
snpiamus,  quidam  non  pcrseveraturi  perscveraturis 
I>ci  permissione  vel  provisionc  ac  dispositionc  mi- 
scerttur ;  quibus  cadcnlibus  territi  cum  timore  et  ire- 
inore  gradiarour  viam  justam,  doncc  ex  hac  vita, 
qiKelentatio  esl  siiper  terram  {Job.  vii,  i),  transca- 
imis  adaliam,  ubi>am  nonsitelatiocomprimenda,  ncc 
contra  ejus  siiggcstionos  teiitationcsquc  luctaniJuiu. 


15.  Sed  de  kie  re,  id  eM» 
fori  in  fide  et  «mctilale  dbrisliaiHif 
ad  lempos  baiic  graiiam,  d  dimittaatiir  kie  fnei 
dooec  cadant,  com  possiiit  lapi  de  hac  viia,  mt  aa- 
Htia  mutet  inlellectom  eonun,  qood  de 
lora  xtate  defuncto  icriptam  eot  In  liim 
(Snp.rfy  ii);  qoaeratqoisqoeiit  polaerUy  elsi 
oerit  prxier  baoc  qo»  a  loe  reddita  esl»  aliaai  pnb- 
Inlem  ratiooem ,  a  rectae  fidel  resuki  ooo  leeedoi, 
teneat  eam ,  et  ego  com  illo,  si  nie  iioii  laliient :  le- 
rumLimen  in  quod  perTciiiiiioft.  in  eo  amboieoM  ^ 
iiec  nobis  Deos  revelel,  si  qoid  aliler  ^pipww ,  sico 
apostolicis  Litlcrift  admoncmur  {PkiHpp,  ui,  15,  il). 
PcrveBimtis  aoteni  iu  ea  qux  ad  fidem  Teram  el  ca- 
tbolicam  pertinere  firmissime  scimus ,  in  qoibas  iia 
nobis  ambubndum  est ,  adjovanle  iUo  alqne  oii^ 
raiitc,  cuidicimus,  Deduc  me,  DomiHe^  m  9iaima,d 
ambulabo  in  veritate  tua  ( Psai.  lxxxy^  II),  ul  ab  ds 
DuUo  modo  dcviemus. 

puoDEcm  SDranms  ooimtA  rlagiahoo. 

CAPUT  V.  — i6.  Qnoniam  ergo  propitio  Cbrisla 
Cbrisliani  catbolici  sumus  :  i*  Scimiis  noDdnm  nalos 
nihil  egisse  in  vita  propria  boni  seu  iiiall ,  nee  secoD- 
dum  merita  prioris  alicujus  vitae ,  qwim  nulbm  pro- 
priam  ^  ^ngoii  babcre  potuerunl,  in  biyus  vilae  veaire 
miserias :  sed  tamen  secundum  Adam  camaUler  na- 
tos  contagium  mortis  anliquae  prima  nalivitale  con- 
trahere,  nec  libcrari  a  supplicio  niur.is  aetemae,  qood 
traliit  ex  uoo  iii  ontiies  traiisiciis  justa  daninaiio,  oisi 
pcr  graliam  renascantur  in  Chrislo.  —  2*  Scimus  gra* 
tiam  Dei  nec  parvulis  ncc  majoribus  secofidum  meriia 
nostra  dari.  —  5*  Sciinus  m.ijorib(is  ad  singubis  adus 
dari. — 4*Sciinus  noii  omnibus  lioiuinibus  dari,  elqoi" 
Ihis  datur,  non  solum  seciindiim  merita  openim  nou 
dari,  sed  nec  sccundiim  nierita  vohintaiis  eorum  qui- 
bus  dalur :  quod  maximc  apparet  in  parvulis. — 5*Sci* 
mus  eis  quibus  datur,  miscricordia  Dci  gratuifa  dari. 
— 6**  Scimus  eis  quibus  non  d.itiir,  justo  judicio  Dei  noo 
dari. — 7"  Scimus  quod  omncs  astabimusantetribunal 
Ciiristi ,  ut  feral  unusfiuisqiie  sccunduin  ca  qua;  per 
corpus  gessit,  non  sccunduiii  ea  qiiu;,  si  diutiiis  vive* 
ret,gesturus  fuit,  sive  boniini  sive  maluin  — S^^Scimus 
etiam  parvulos  secuiidum  ca  qu:i*  pei*  cor|:iis  gesse- 
runt ,  rcccpturos  vei  bonuni  vcl  nialuin.  Gesseruiit 
autein  noii  pcr  seipsos,  scd  per  cos  quibus  pro  illis 
rospondentibus  et  reiiuntiare  diabolo  dicuntur  et  cre* 
derc  in  Dciim ;  unde  et  in  nuinero  fideliuin  coinpu- 
tuntur,  pcrtiiientes  ad  sentciitiaiii  Domiiii  dicentis  : 
Qui  crediderit  et  bapiLnatus  fuerit ,  ntlvus  erit,  Proptcr 
qiiod  ct  illis  qui  lioc  Sacramcnluni  non  accipiuiit , 
coiitiiigit  quod  sequitur :  Qui  autem  non  crediderk^ 
condemnabitur  {Marc.  wi^  iG).  Unde  ct  ipsitSickt 
dixi,  si  in  illa  parva  aetatc  moriuntur,  uiiqiie  seciui- 
duni  ca  (|ua>  pcr  corpus  gcsserunt,  id  esi  tempore  quo 
in  corpore  fueruiit ,  qiiaiido  pcr  corda  et  ora  geslan-* 
tiuin  credidcrunt  vcl  noii  credidcrunt ,  quando  bapli- 
zati  vel  noii  baplizati  suut,  quaiido  Carnem  Christt 

*  sic  Mss.  duo  vatic.  et  Gallic.  oinnes,  necnon  Bad.  ct  Ain 
A^  ^.  el  Lov.  lia|)eiit,  qu(e  nulfa  vrouiia* 


m  EPiSTOLAnnM  cussb  ui. 

mandiicaverutit  vel  noii  matiducaYcnint ,  qaand'i  et 
sanguinem  biberunt  se\  non  bibcnint;  sccundum  lixc 
crgo  quse  per  corpus  gessenint,  non  secundum  ea 
quxy  81  diu  hic  viverent,  gesluri  fuerant » judicantur, 
—  9*  Scimus  felices  esse  mortuos  qut  iii  Domino  mo- 
riuntur,  aec  ad  eos  periinere  quidquid  acturi  fucrant « 
si  tempore  diuturniore  viiissent. — 10'*  Sciinus  cos  qui 
eordc  proprio  creduut  in  Dominum,  sua  id  faccre  vo- 
luHlatc  ac  libero  arbilrio.  — 11*  Scimus  pro  eis  qui  no- 
lunt  credere,  nos  qui  jam  crcdimus,  rccta  fide  agere, 
cum  Deum  oramus  ut  velint.  — 12*  Scimus  pro  eis  qui 
ex  illis  crcdiderunt,  tanquain  de  beneQciis»  rectc  atque 
veraciter  et  dcbere  nos  Deo  agere  gratias,  et  solcre. 

17.  Recognoscis  mc,  ut  puto,  in  iis  quae  nos  scire 
dixi,  non  omnia  qux  ad  fidcm  catbolicam  pertinentcom- 
memorare.voluisse,  sed  ca  tanluro  qiix  ad  istam,  qutv.  iu- 
ter  nos  agitur,de  Deigraiia  qiixstionem,  utru.n  prxce- 
dat  ha:c  gralia  ,  an  subscquatur  hominis  voluntatem ; 
hoc  cst,  ut  piaiiius  id  eloqunr,  ulruro  idco  nobis  detur, 
quia  volumus ,  an  per  ipsara  Deus  etiam  hoc  efQciat 
ut  velirouft.  Si  erg )  istas  duodeiiin  sentiDtias,  quas 
nos  dixi  acire  ad  ndcm  reciam  et  caihoiicam  perti- 
Dcre,  etiam  tu ,  frater,  nobiscuni  teiieSf  ago  Deo  gra- 
iias ;  quas  profecto  non  veraciter  agerem ,  uisi  gratia 
Dei  fleret  ut  teneres.  Quae  tibi  tenen:i  nullumomnino 
remanet  nobiscum  de  hac  quxstione  certamen. 

CAPUT  Yl.  — 18.  Ut  euun  eadero  duodecim  brcvi 
expositione  percurram  :  qiiomodo  voluntatis  liiimanaB 
merilum  sequiiur  gruiLi;  cum  detur  et  parvulis,  qui 
boc  nondum  possuiit  velle  seu  nolle  ?  Quomodo  gra- 
liam  vel  in  majoribus  dicuntur  pnecedere  roeriui  vo- 
luntatis ;  si  graiia ,  ut  vera  sit  gratia ,  non  secundum 
merita  nosira  datur?  Quam  sciitentiam  catholicam 
Pelagius  ipse  sic  limuit ,  ut  cos  qui  dicunt  gratiam 
Dei  secundum  merita  nostra  dari ,  sine  dubitatione 
damnaret ,  ne  a  caibolicis  judicibus  damnaretur. 
Qiiomodo  dicitur  gratiu  Dei  in  natura  esse  liberi 
arbitrii  vel  iu  lege  atque  doctiina;  curo  et  istam 
senteulJain  Pelagiu^  ipse  damnaverit,  procul  dubio 
confitens  gratiam  Dei  nd  singulos  actus  dari ,  cis  uti- 
quc  qui  jam  libcro  arbilrio  utuntur? 

19.  Quomodo  dicitur  omiies  homincs  cam  fuisse 
accepluros,  si  noa  iili  quibus  non  donatur,  eam  sua 
voluntale  respucroiit,  quo:iiam  Deus  vult  omnet  ho^ 
mnes  talvos  fieri  (I  7im.  ii,  4) ;  ciim  multis  noii  detur 
pnrvulis,  et  sine  illa  plerif|ue  moriantur,  qui  non  ha- 
bent  contrariam  voluntatem,  et  nlir)uando  cupicnlibus 
fcstiiiantibusque  parentibus,  minislris  qiioque  volen- 
tibus  ac  paralis,  Deo  nolente  non  dctur,  cum  rcponie, 
antcquaro  detiir,  exspiral ,  pro  quo ,  ut  acciperet , 
currebalur?  Uude  manifestum  est  cos  qui  huic  rcsi- 
stunl  tnm  perspicux  verilali,  iion  intelligerc  omniiio 
qua  loeiitione  sit  dicturo  (jtiod  onmes  homincs  vult  Deus 
rtlvos  fieri ;  cum  lam  miilli  snlvi  iion  fiant,  non  qiiia  ip>i, 
scd  (|iiia  Dcus  non  vuU,  quod  sine  ulla  caligine  manifcsta- 
tiir  iii  pnnrulis.  Scd  sicut  illud  quod  dictiim  c-Si,  Gfii)ii'< 
f/i  Christo  vmficahuntur  ( I  Cor.  xv,  ^),  cum  tim  mulli 
aplerna  rooric  puiiianlur,  idco  dicturn  cst,  quia  omncs 
quicumquo  vitam  xtcrnam  percipHiut,  non  perciptuut 


nisi  in  Christo :  lla  quo<l  dicturo  est.  oniiiet  homntt 
vutt  Dem  mtvos  fieri^  cum  taro  roullos  nolit  salvos  fieri, 
ideo  diclum  est,  quia  oronesqui  salvi  fiunt,  nisi  ipso  vo- 
lenle  non  fiunt ;  ct  si  quo  alio  roodo  illa  verba  apo- 
stolica  iiitelli{;i  possunt ,  ut  taroen  buic  apertissim» 
veritati,  in  qua  vidcmus  taro  roultos,  volentibus  ho- 
minibus,  sed  Deo  oolentc»  salvos  noti  fieri »  contraria 
esse  non  possiiit. 

.  20.  Quomodo  ut  detur  gratia  divina,  voluntas  mc- 
retur  huroann ;  si  eis  quibus  datur,  graiuita  roiscricor» 
dia  datur,  ut  vcra  sit  gratia?  Qiiomodo  in  hac  re  roe« 
rila  pensantur  voluntatis  humanx ;  quandoquidem 
illis  quibus  gratia  isla  non  dalur,  nullo  plerumqiic 
merilo,  nulla  volutitatc  distantibus,  sed  unaro  cura 
cis  quibus  dalur,  babcnlibus  causaro,justo  tamen 
judicio  Dei  non  dniur  ( noii  emro  cst  iniquitas  apud 
Deum  [Rom,  ix,  14]);  ut  intelligant  quibus  datiir,  quam 
gratis  cis  delur,  quaiido  juste  utiqoe  non  darctur, 
qiioniam  similero  habeDtibua  causaro  juste  non  da- 
lur? 

21.  Quoroodo  non  gralix  Dei  est,  non  soluro  cre- 
detidi  voluntas  ab  initio,  verum  etiaro  perseveraiMii 
usque  in  finem ;  cum  ftnis  ipse  vilx  hujus  noii  ui  iio- 
minis ,  scd  in  Dci  sit  potestate,  ct  possit  uli<|ue  Deiis 
ctiaro  hoc  liencficiuni  non  |»erseveraturo  coiiferre,  ul 
rapiaiur  ex  corpore,  ne  malitia  mutet  iiitellecium 
illius?  Non  enim  recipict  homo  seu  bonum  sen 
malum ,  nisi  sccundum  ea  quae  per  corpus  gessit , 
lion  sccundum  ca  qu^ ,  si  diulius  vivcret ,  gestunis 
fuit. 

22.  Qiiomodo  dicitur  propterea  quiliusdam  non 
dari ,  quibusdam  morituris  parvulis  Dci  gratia  dari » 
quia  eorum  futuras  prxvidet  volunlaies,  qtias  liabituri 
essent  si  vivereiit ;  cum  secunduro  ea  quae  per  eorpiis 
gessit ,  non  sccunduro  ea  qua;  gesturus  esscl ,  si  diu- 
tius  fuisset  in  corporc,  unusquisqiie  rccipiat  sive  b^ 
num  sive  maluro,  sicut  Aiiostolus  definit  (II  Cor.  t, 
10)  ?  Quoinodo  secundum  volunlates  suas  futuras  ho- 
mines  jiidicanlur,  quas  habituri  fuisse  dieuniur,  si 
diulius  lencrentur  in  carne ;  cum  dicat  Scriptura,  Fe^ 
lices  mortui  qui  in  Donmw  moriuntur  (Apoc.  xiv,  15)? 
quoruin  siiie  dubio  Ci^rta  ei  secura  fciicilas  iion  est , 
si  et  ea  qux  non  cgerutic,  scd  aciuri  fueranl  >  si  essei 
eis  h;cc  \itn  prolixior,  judicabit  Dcus :  nullumqtie  nc^ 
cipit  bcneficium ,  qui  rapitur  ne  malKia  mutet  inlcl^ 
lectuiii  ojiis;  quia  et  pro  illa  nialitia,  cui  forsitan  ini'< 
minenli  subtractus  est ,  poenas  luit :  nec  gaudendnm 
est  do  iis  qtios  in  fide  rccla  et  vita  boiia  no\lmus  esse 
dcfuncios ,  ne  secuiiduni  aliqua  seelera  judioentiir, 
qiiac  fiicrant,  si  viverent,  fortasse  facturi :  iiec  ddendi 
vel  dclcstandi  sunt  ii  qui  viiam  istani  in  infidelitale 
ac  pcrditis  nioribus  fiiiierunt,  quia  forle ,  si  viverent , 
acluri  fucrant  pcenitcntiam ,  pieque  victuri ,  et  seciin  • 
dum  istn  sunt  Judicandt :  totusqiie  ille  de  Mortalil»ie 
liber  gloriosissimi  martyris  Cypriani  reprobandus  ei 
abjiciendus  esl,  in  quo  toti  ejiis  intenlio  esl,  ut  scia- 
mus  bonis  fidelibus  gratulandum  esse  morienlibu^ , 
qunndo  hujus  vit;e  ti;iilationibus  aureruiitur,  deineepi 
iii  bcatissinia  sccuriluie  manburi.  Scd  quoniam  buc 


ut 


S.  ADCOSTINI  EPISCOn 


folMi  aoa  M  9  et  suie  dubiuiionc  fetiees  sunt  mortul 
qni  in  ^ammo  morimHmti  rldendos  cst  et  exsccnindiis 
error  qu6  puiaiiir  qiiod  liomines  seemiduin  siuis  fii- 
twras,  qu3i  morientioni  bou  sunt  futune»  Judicandi 
•ont  Toliiiilates. 

i3.  Quomodo  dicontur  negare  liberum  voliintnlis 
arbilrium,  qul  confitcntur  omncm  hominem,  qulsquis 
•uo  corde  credii  iu  Deum ,  nonnisi  sna  libera  credere 
▼uhmtate;  cuin  potios  illi  oppogncnt  arbitrium  libe- 
rum,  qul  oppugnant  Dei  gratiam »  qtia  fcre  ad  bona 
dlgeiida  et  agcnda  ilt  liberum  ?  Quomodo  dicilnr  qtiod 
per  legem  Oei  aique  doctriuam  Scripluninim  fiat,  qiiod 
cadem  Scripliira  dixit ,  Praparatur  volunias  a  Domino 
{Prov,  VIII,  35,  $ec.  LXX);ac  non  poiius  per  occiil- 
lam  inspiraiionem  gralix  Dei :  quaiidoquidem  pro  eis 
f|4ii  eidem  doclriii»  Cfmiradicentes  nolunt  ei  credcre» 
ipsuin  Deum  fide  recta  rogamus  ut  veliiit? 

24.  Quomodo  Deus  exspectat  volunlatcs  homiiinm, 
ut  pneveiiiant  eum  quibus  det  grnliam ;  cuin  gralins  ci 
QOii  immerito  agamus  de  iis  quibus  non  ei  credenti- 
bus,  et  ejus  doctrinam  volunlate  impla  pcrsequonti- 
bus ,  misericordiam  pracrugavit ,  cosque  ad  selpsum 
omnipotenlisslma  facililale  convcrlii ,  ac  volcnics  ex 
Dolenlibus  fecit?  Ulqiiid  ci  indc  gmtias  agimus,  si  hoc 
ipse  Don  fecii?  Utquid  lanlo  mngis  eum  mngnifica- 
miis,  quanlo  magb  nolebant  credcrc,  quos  credidisse 
gaudemus ,  si  gratia  diviiia  voluntas  in  niclius  non 
inutniur  humana?  Apostolus  Pauhis,  Eram,  inquil, 
ignolut  facie  Eccleeiit  Judtecr ,  qua?  sunt  in  Chritto  ; 
tantum  aut.  m  audiebant  quia  qui  aliqitando  nos  perse^ 
quebatur,  nunc  evangeUzat  fidem  quam  aliquando  vasta-^ 
bat;  et  in  me  magnificabant  Detm  {Gaiat.  i ,  ^  ^4). 
Uti]uid  magnificabant  Dcum,  si  noii  Deus  ad  scipsum 
cor  illius  viri  sux  gratixbonitnteeooverterat,  qiiando, 
ut  ipsc  confiletur,  miscricordiam  consccutus  est ,  ut 
lidelis  esset  (I  Cor.  vii ,  25),  ea  fide  qimm  aliquniKlo 
vastabat?  Ipsom  etiain  vcrbuin  quod  posiiit,  qtiem 
oisi  Deiim  hoc  tam  mngnuin  bonum  fecissedeclamt? 
Quid  est  eiiim ,  in  me  magnificabant  Deum ,  nisi  in  iiie 
Deum  magnificum  prxdicabant  ?  Quomodo  autem  eum 
magnlficuin  prxdicabnnt ,  si  niagnum  illud  factum  de 
Pauli  cotiversione  ipse  non  fcccmt?  et  quo  pacio 
fpse  focemt ,  si  volcntem  credere  ex  nolente  ipsc  noii 
feccmt  ? 

25.  Nempc  manifestum  est  ex  illis  dttodccim  sen- 
lcmiis,  quas  perlincre  ad  caiholicam  fidem  negare 
mn  siiieris,  iion  solum  omnibus,  vcrum  etiam  slngiilis 
id  confici,  ut  coiifiteaiuur  gralia  Dei  pncveniri  hoini- 
uum  voluiitiites,  et  pcr  hnnc  eas  potius  pra^parari , 
quam  propter  eanim  meritum  dari.  Aut  si  aliquid 
earuin  diiodecim  esse  verum  ncgas,  quarum  proptcrca 
eommendo  etlam  numenim  ,  ut  faciliits  meinoriae 
inandentur,  distinciiusiiiie  teneantur;  non  te  pigeat 
rescribere  ut  seiam ,  et  en  quam  milii  Dominus  de- 
derit,  facultate  respondeam.  Ego  enim  bxreticum 
quidem  pelngianum  te  esse  non  crcdo ;  sed  iia  te  esse 
volo,  ut  iiihil  illius  ad  te  Iranscat»  vcl  in  te  relinqna- 
tiir  erroris. 

CAPUT  VII.  —  26.  Sed  intcr  hxc  duodccim  repe- 


ries  fortasse  nliquid ,  quod  ucgaiKfiini  t^  dulflaiidMi 
potcs,  ctimdenosoperosiiis  dlsptitargcoBnieilis,  fkm- 
qiiid  ci  omre  prohibehls  Ecrleftinm  pro  iiilliielibos,  n 
sim  fideles;  pro  iis  qal  nohmtcredere,  ot  TetliiC  credm; 
pro  iis  qui  ab  ejus  lcgc  doctrinaqiiedissetitiniiry  nt  legj 
ejns  doclrinxqoe  consentiant »  «l  det  illls  Dieiis  qaal 
per  prophetam  promislt ,  cor  cogno^endl  emn ,  el  a»- 
rcs  aiidicndi  {Barueh  ii ,  31) ,  qoas  aiiqne  aceeperart » 
de  qiiibus  Salvator  ipse  dicebat «  Qmi  habet  emrm  aa- 
dHendi  audiat  {Matth.  xm,  9)?  Nnmqnld  ubi  Biidierii 
saccrdoiem  Del  ad  ejtts  altare  popiiltom  bortanlem  ad 
Deum  orandimi ,  vd  tpsom  dara  Toee  oraiilefli « M 
incredubs  gemes  ad  fidem  suam  ^v«nlre  iNwnpeltai, 
non  respondebis,  Amen?  An  ellam  hujns  fidei  sani* 
tnti  contraria  disputabis?  Numquid  beniisslmiim  Cy- 
prlanum  in  hoc  ermsse  clamabls  vel  snsunrabis,  oM 
pro  inimicis  fidei  chrislianx ,  ul  eliam  ipol  ad  eam 
contcrtantur,  omre  nos  docett 

27.  Niimquid  postremo  apogtotom  Piulnm  pro  Jli- 
dicis  infidelibus  habentem  lalin  vota  culpobis  t  deqoilw 
ait :  Bona  voluntat  quidem  cordit  mei  ,  ei  depreemm  ai 
Deum  fit  pre  itiit  in  talutem  {Bom.  x,  I).  Qni 
Thcssalonicensibus  dicit  :  De  cmtero^  frmtrew^ 
pro  nobit,  ut  verbum  Domxtd  eurrta  et  glcrifieelur^  tk- 
ut  etiam  apud  vot;  et  icl  eruamur  ab  imqmU  et  HMfii 
hominibut :  non  enim  omnium  eti  fidee  (U  Tkeu.  m , 
I ,  i).  Quomodo  curreret  et  gloriOcarelur  verbfim  Dri, 
nisi  ad  fidem  conversis  eis  quibus  pncdlcareittr;quan- 
doquidem  jam  credenlibns  dicit,  guemaelntodtmi  et 
apud  votf  Scit  ccrie  hoc  ab  illo  fleri,  qnem  Toli  ro- 
gari  ut  hoc  facint,  ut  ctiam  criuitur  ab  iniqitts  el  ma» 
lis  hominibus ;  qul  profccto  et  iliis  orantibtis  noo  eram 
credituri.  Propterquod  addidit,  non  ^tm  esl  onifliaM 
fidet ;  laiiquam  dicerel,  Non  enim  apud  omnes  etiam 
vobis  omnlibus  glorificabitur  verbum  Dei  :  qnia  ipKi 
utiqiie  fuerant  crediiuri  qul  ordiiuiti  eraiil  in  viiam 
a'tcrnam,  pm^desliiiati  in  adoptionetn  fllionim  per 
Jesum  Christumiii  ipsiimy  et  electi  iu  ipsoanie  oiunill 
constitutionein(CpA.i,  4,  5);  sedideo  Deus  per  ora- 
tioiies  credentium  nondum  credenteseredere  facii ,  nl 
oslendat  quia  ipse  facit.  Nemo  est  enim  lam  impe* 
ritiis ,  lam  carnalis,  tini  tardus  ingcnio ,  qui  oou  vi' 
deat  Deiiin  facerc  quod  rogari  se  prxcipit  ut  facial. 

28.  Hxc  et  alia  lestiiiionia  divina,  qux  commemo- 
rare  longuin  est ,  osteudunt  Deum  gmlia  sti»  aiirerrc 
iiiiidelibus  cor  lapideum ,  el  prxvenire  in  hominibus 
boiiarum  merita  voluntalum ;  ila  ut  voluiitas  per  aii- 
tcccdcnlcm  gmiiam  prxparelur,  noii  ul  gmtia  merito 
voluittalls  antcccdciite  doneiur.  Iloc  et  gratiarum 
aciio  indicat  quod  oralio ;  oralio  pro  infidclibus ,  gra- 
tiarum  aciio  pro  fidelibus.  Qui  enim  cst  oraiidus  nt 
faciat,  illi  est  aclio  gratiaruin  reddonda  cum  fecerit : 
uiide  idcm  dicit  apostolus  ad  Ephesios »  Propter  hoe 
et  ego ,  audita  fide  veslra  in  Dondno  Jetu ,  et  dilectione 
in  onmet  tanctot,  non  cesso  gratiat  agere  pro  vobit 
{lind.  15). 

29.  Loquimur  aotem  nunc  de  ipsis  inilils,  cum  ho- 
mines  qui  emnt  avcrsi  ct  adversi ,  converluniur  aj 
Dcum ,  ct  vellc  iiieipiuot  quod  iioicbant ,  cl  babere  fi* 


m 


EPISTOLARUM  CLASSIS  ffi. 


<KI9 


dein  qiiain  non  hubebanl ;  q"od  at  Q  .1  in  eis »  oralur 
pro  eis ,  quamTis  iion  oretur  ab  eis  :  ipsi  enim  quo^ 
modo  inTOcabunt,  iii  quem  non  crediderunl  {Ram,  x, 
iA)1  Cum  vero  factiim  fuerit  qiiodoratur,  ei  qui  fecil 
fliguniBrgraiiae,et  proeisetabeis.  Deoralionibusautem 
•am  (ideliiim,  quas  ei  pro  se  et  pro  aiiis  Odelibus  faciunt. 
■t  proficiant  in  eo  qnod  esse  CQe)ierunt ,  et  de  gratia- 
rura  aciiontbiis,  quia  proficiunt,  confligendum  esse 
li^cum  non  pnto;  contra  Pelagianos  est  iste  confliclus 
libi  DObisque  communis.  llii  qnippe  omnia  ad  fideiem 
piamqae  ?itam  bominum  pertinentia  ita  tribuuni  li- 
bero  voluntatis  arbitrio,  iit  habcnda  ex  nobis,  non  a 
Domino  poient  esse  poscenda  :  ta  autein ,  si  ea  qn» 
de  le  aadio  vera  sunt ,  initium  fidei,  ubi  est  etiam  ini- 
tivin  bonae ,  hoc  est  pi»  ▼oluntalis ,  non  vis  donum 
esse  Dei ,  sed  ei  nobis  nos  habere  contendis  ut  cre« 
dere  incipiamus ;  caetera  aulem  religios»  vit»  bona 
IK)um  per  gratiam  suam  jam  ei  fide  petentibus,  qux* 
rentibas,  pulsantibus,  donare  consentis.  Nec  atlendis 
ideo  pro  infidelibus  Deum  rogari  ut  credant,  quo- 
ttiam  Deus  donat  et  fidem;  ideo  pro  eis  ei  qui 
crediderinl,  Deo  gratias  agi»  quoniam  douavit  et 
fldem* 

50.  Quamobrem  ul  hunc  ad  te  sermonem  aliquando 
concludam :  si  negas  orandum  esse  ut  qui  nolunt  cre- 
dere ,  veiinl  credere ,  si  negas  agendas  esse  Deo  gra- 
tias ,  quoniam  credere  voiuerunt  qui  nolebant  cre- 
dere ;  aliter  lecom  agendum  est ,  ut  non  sic  erres « 
aut,  si  errare  persistis,  nemittas  alios  in  errorem. 
Si  aulem ,  quod  de  te  magis  credo ,  senlis  aique  con- 
senlis  orare  nos  Deum  debere  ae  solerepro  uolenlibus 
ctedere,  ul  velint  credere ,  el  pro  eis  qui  adversantur 
ei  coniradicunt  legi  ejus  alque  docirinae ,  ut  ei  cr&- 
dant  eamque  sectentur ;  si  senlis  aique  conseniis  de- 
bere  nos  etiam  Deo  agcre  gralias  ac  solere  pro  lali- 
bus  9  cum  ad  fidem  ejus  doctrinamquc  conversi ,  vo- 
lentes  cx  ndeniibus  fiunt ,  oporiet  sine  dubitaiione 
folearis  volantiles  hoininuin  Dei  gralia  prxveniri ,  el 
m  l>onum  velint  homines  quod  noiebant ,  Deum  fa- 
cere,  qui  rogatur  at  faciat,  ct  cui  iios  noviinus 
agere  graiias  dignum  et  jusluin  esse  cum  fecerit. 
Dominus  tibi  del  inteilecium  in  omnibuSi  domine 
frater. 

EPISTOLA  CCXVni  *  (a). 

Patalinum  adkortalur  ul  in  christiana  $apientia  profi^ 
ciat  ac  perteveret^  id  tummppere  eaven»  ne  spem 
bene  vivendi  collocet  in  proprii»  viribuim 

Domino  dilectissimo ,  et  desideratissimo  filio  Pala- 

TINO  ,  AUGUSTUCOS. 

I.  Conversatio  lua  fortior  alque  fnictuosior  ad  Do- 
miniim  Deum  nosirum ,  magnum  nobis  alliilit  gnu- 
dium.  Elegisli  cniiii  a  jiivenlule  doclrinam ,  ut  invc- 
nbs  usque  ad  canos  sapicniiam  {Eccli.  vi ,  18).  Cani 
Biint  ergo  sensas  liominis ,  et  sencctuiis  aMas  vita  im- 
uiaculata  (Sctp.  iv,  9).  Quam  donel  libi  Dominus  pc- 

*  naoc  reoogoovimas  ad  bl.  cb.  vc.  duos  v.  el  Lov. 

(a)  Alias  208 :  quae  aulcm  218  erat,  nunc  13.  scri})ta  forle 
circ.  idem  leDipus. 


Icnil ,  qiuorenii  aique  palsantl ,  qui  novil  bona  daia 
dare  filiis  suis  {Uatih.  Tii,  I !).  QuamTis  enfm  abuiideal 
lilii  exhortalores  el  exliortatioues  ad  Tiam  salotis  ei 
glorioe  sempiternai ,  maxime  ipsa  gralia  Chr»ti ,  qaa 
tibi  tam  salubriler  in  corde  tuo  locuta  est ;  tamea 
etiam  nos  pro  dileclionis  oflicio ,  qoam  tibi  debemuSp 
aflerimus  aliquid  exhorlaiionis  in  hac  resatulalione 
noslra ,  qua  te  non  pigrum  ve!  dormrentem  excite* 
mus,  sed  provocemus  incltemusqiie  carrentem. 

2.  Sapera  tc  oportet ,  fili ,  ut  perseveres ,  quia  sa- 
puisli  ut  eligeres.  Sil  hoc  ipsum  sapienlix  tu»,  scire 
cujus  donum  hoc  est.  Revcla  ad  Dominum  viam 
tuam,  et  spera  in  eum  :  et  ipse  faciet,  et  dcdu- 
cet  velut  lumen  justitiam  taam ,  et  judicium  tuum 
Tclul  meridiem  {P$aL  xxxti,  5).  Ipse  laciet  re- 
ctos  cursus  tuos,  et  itmera  tua  in  pace  producel 
(Pro9.  IT,  27).  Sicut  sprevisli  quod  sperabas  Li  sae- 
culo ,  ne  in  abundaulia  diTitiarum  gioriareris «  qiias 
more  filiorum  sxculi  hujus  concupiscere  coeperas ;  ita 
nunc  ad  loUendum  jugum  Domini  et  sarcinam  ejus , 
in  Tirlute  tua  non  confidas;  ei  illad  lene  eril',  et  hacc 
levis  {Matth,  xi,29,  30).  Pariter  quippe  improbantur 
in  Psalmo  el  qui  confidunt  in  Tirtule  sua ,  et  qui  in 
abundaniia  diviliarum  suanim  gloriantur  {Piat,  xltiii, 
7).  Ergo  diviliarum  gloriam  non  jam  babebas ,  sed 
quam  habera  cupiebas,  prudentissime  contempststi. 
Cave  ne  libi  subrepal  in  tua  virtute  confidere ;  homo 
es  enim ,  et  maledictus  omiiis  qui  spem  suam  ponit  ln 
homine  {Jerem.  xvii,  5).  Sed  plane  hi  Deo  tuo  lolo 
corde  confide ,  el  ipse  erlt  virlus  tua ,  in  qua  pius 
gralusque  confidas ,  cui  dicas  humililer  cl  fideliier, 
Diligam  te,  Donune^  virtu»  mea  {P»a[.  xvir,  2) :  quia 
el  ipsa  charilas  Dei ,  qux  perfecta  foras  miltit  timo- 
rem  (I  Joan.  iv,  48),  non  per  vires  noslras,  id 
est  humanas,  dilTunditur  in  cordibus  nostris,  sed  stc- 
ut  dicit  AposloIuSy  per  Spiritum  »anctum  qui  datm 
e»t  nobi»  {Hom.  v,  5). 

5.  Vigila  ergo  ei  ora,  ne  intres  in  tentalioncm 
{Marc.  XI v ,  38).  Ipsa  quippe  oralio  admonet  le  quod 
iudigeas  adjutorio  Domini  tui ,  ne  spem  t)ene  vivcndi 
in  le  ponas.  Oras  enim  non  jam  ut  accipias  diviiuis 
cl  hoiiores  pra^seiilis  sxcoli ,  aiil  aliquid  vanilatis  hu' 
man»,  sed  ne  intres  in  teiitalioiiem  :  quod  utique  si 
homo  sibi  pra^slarc  possel  volendo,  non  posoerelur 
oraudo.  QuapropU.T,  ut  non  intremus  in  tentatlo- 
nem,  si  volunlas  sufficcret ,  non  oraremus ;  quae  la- 
men  st  deessel ,  nec  orare  possemus.  Adsh  ergo  ut 
velimus ,  oremus  aulem  ul  valeamus  quod  volucri- 
mus ,  cum  ipso  donante  rectc  sapucrimus.  Quod  bo- 
num  qiioniam  jam  cocpisti,  e&t  uiide  grallas  agas 
Quid  enim  h^hes  quod  non  accepisli  Y  Si  autem  acoi) 
pisti ,  cave  iie  glorieris  quasi  non  acceperis  (I  Cor. 
IV,  7) ,  hoc  est  •  qu.isi  ex  le  ipso  babere  polueris. 
Sciens  auiem  unde  acceperis ,  ab  iilo  pete  ot  perfi- 
ciatur,  a  quo  dalum  esl  ul  incipcrelur.  Cuiii  tliiiore 
itaque  et  Ireniore  tuam  saltiiem  opcRire.  Deus  est 
enim  qtii  operatur  in  le  et  velle,  et  perficcre,  pro 
bona  volunlate  {Philipp.  ii,  12 ,  f3):  quotiiam  prjc- 
paratur  voluiitas  a   Doiiiiuo  {Prov,  vui,  55,  ae^» 


Ml 

Lll) ,  aUioe  ab  ipso  grcssus  bominis  dirigUDtar,  el 
vfaun  ija^  yolet  {PscL  xxxvi,  25).  Ifec  cogitaiio 
•ancta  lenrabit  te ,  ut  sapieiitia  tua  pieU«8  sit;  id  est, 
ot  ex  Deo  sis  bonus ,  et  Cbristi  gntix  uoa  iogratus. 

4.  Desideraiit  te  parentcs  tui ,  fidelilcr  coograiu- 
bntes  meliori  spei  tux  quam  in  Domioo  balicre 
coep isti.  Nos  autem  le  sive  abscnlcm  corporc  i^ive 
prrsonlem,  in  uno  spiritu  babere  cupiouis,  per  (luem 
difliiiiditur  cbaritas  in  cordibus  noslrts,  ut  quoiibet 
loco  fucrit  caro  noslra ,  oullo  modo  separata  possit 
cssc  anima  nostra.  Gralissiioc  accepimus  cilicia  quae 
inisisti,  ubi  nos  de  frcquentanda  ct  scrvanda  bumili- 
latc  oralionum  prior  ipse  monuisti. 

EPISTOLA  CCXIIL  *  (a). 

AugHiHnut  aluque  Africani  patret ,  iiaUkamt  epiicopit 
Proeuh  ei  Cyiinmo  qui  Leporium  monaehum  in  fide 
incarnationit  Yerbi  errantem  ejecerant,  ut  amplectan' 
tur  jam  Dei  gratia  panitentem  et  correclum. 

Dilectissimis  ct  bonorabilibus  rr.itribus  ct  consaccr- 
dotibus  PaocoLO  ct  Ctuxxio,  Aureuus,  Aixusti- 
Kus  {b),  Florextius,  ct  Secundixus,  in  Domino 
salutem. 

I.  Filium  nostrum  Leporium  apud  vcstram  Sancti- 
talcm  pro  sui  crroris  prxsumplione  mcrito  idooccquc 
correptum,  cum  ad  nos,  postcaquam  iiide  cxturbatus 
est,  Tcnisset,  salubritcr  perturbalum,  corrigcnduin 
sanandumque  suscepimus.  Nam  sicut  vos  obcdistis 
Aposlolo  ut  corripcrclis  inquictos ;  ila  ct  nos  uf  con- 
solarcmur  pusillanimes  ac  suscipcremiis  infinnos 
( I  Thcit.  T,  14).  Cum  enim  pncoccupatus  csset  sicut 
bonio  in  aliqtio  dclicto,  eodciiiquc  noii  par\'0,  ul  de 
unlgcnito  r«!io  Dei,  quod  crat  in  principio  Ycrltun, 
et  Ycrbuni  erat  apud  Deuin,  ct  Deus  crat  Ycrbum, 
cum  autem  vcnit  plcniludo  tcmporis  Ycrbimi  caro 
fuclum  csl,  cl  babiuvit  in  nobis  {Joan.  i,  1, 14),  non 
recta  quiiedam  saperct,  nec  vora  senlirct;  iicgans 
Deum  hominem  factum ,  ne  videlicct  subslantiu)  di- 
viiix,  qaa  xqualis  est  Palri,  indigna  mutatio  vel  cok*- 
ruplio  sequeretur ;  ncc  videns  quartam  sc  subintro- 
ducere  in  Trinilate  personam,  quod  a  saniiale  symboli 
catbolicsque  verilatis  prorsus  alienum  cst ;  enm , 
sicuti  potubnus,  adjuvante  Domioo  instnixinius  in 
spirilo  lenitatis :  praesert  m  quia  cum  lioc  adinoiierel 
Yas  electionis,  adjccil,  Intendent  teipsuin^  ne  et  tu  ten- 


*  Afyiingitiir  hic  epistolis  Aogastini,  ut  ab  ipso,  eroditorum 
opiiiioae,  dieiau. 

(a)  Qo»  219  erat,  mioc  £S2.  scripU  videtur  an.  420, 
•01427. 

(6)  Ab  Aogastinodictatam  epistolaro  iudicat  ex  sUlo  Sinnon- 
dus :  Idemqaealii  feruQtJudiciiunde  Lmeilo  EmendaUooist^- 
I  orii.  C^jus  aionadii  errores  aoodum,  opinamar,  veDcrant  io 
Augustim  ooUtiam,  qaaodo  in  lih.  de  correiiUooe  et  Graiia, 
c.  11,  hec  dicehat :  tNeqiie  enimquiaquain  tanU  rei  hujus 
t  et  fldel  C9BCI1S  est  ignoraaUa,  ut  amieat  dicere.  quamvis 
t  de  spiritu  saiicto  et  virgine  Maiia  Blium  hominls  natiun, 
t  per  liberum  tamen  arbitrium  bene  viveudo  et  sine  peo- 
t  cato  bona  opera  GMiendo  meruisse  ul  esset  Dei  filius. » 
Qulppe  haoc  eliam  L.eponus  «  summam  caedutem  siue  insi- 
t  pientia  »  dctesutor  io  Bmendationis  IU)eUo;  qui  proiode 
tcriplns  fidi  posl  eomdem  librum  de  GorrepUoae  et  Graiia. 
l^porli  «  per  AugusUnum  emendaU  »  meiiiinit  Geonadius 
in  lib.  de  8cri|>i.  Eodes.,  c.  SO;  praeterCasbtanum  in  Ub.  1 
«K}  mcamatione ;  Joannem  U  i*apam  m  e|'ist.  ad  A>ienum; 
l^tcuodom  io  lib.  1,  c.  4,  ei  aUcs. 


S.  AUGUSTINI  EMSGOPl 

f€rft,  ne  iu  se  quidom  ad  profeemni  spiriiuoleM  fer- 
veiiisse  gauderent ,  ut  se  Jan  non  poaoe  leiilori  tao- 
quam  homines  putarent ;  addiditqiie  saltttmn  pocii- 
eamque  scntentiam,  ut  aller  allerios  ooera  portemas, 
quoniam  sic  adimplebimus  legem  Cbriaai :  Qm  emm 
putat  se  ette  atiquid^  cum  ni  miui^  teipmm  teiadi 
{Calat,  VI,  1-3),  dilectissimi  et  bonorobiles  fratres. 

2.  Quam  Umen  ejus  emendaiioneBi  neqBsqttaoi 
lorle  implere  possemus,  nisl  vos  anCe,'i|iiae  io  eo 
mcndosa  fueraat,  damnaretis.  Ide^i  igiiur  et  DooiiaaB 
et  mcdicus  nosler  utens  vasis  ae  ministris  sitis,  qoi 
dixil,  Ego  percutiam^  et  ego  temebo  {Demi,  xixn,  39), 
per  vos  percussii  lumenlem,  per  nos  sanaYil  dolentem. 
Idcm  sux  domus  adminisiraior  atqoe  provisor,  per 
vos  dcstrusii  male  consirucu ;  pcr  nos  bene  eompo- 
siu  resuuravit.  Idem  diligens  agrtoola  posaenioaif 
su»  sterilia  per  vos  eradicavit ,  et  nozia  ;  otilia  per 
nos  et  fecunda  planUvit.  Non  itaqoe  nobis,  sed  qos 
wisericordise  demus  gloriaoi,  In  ctijus  BBano  somos 
el  nos  et  semones  nosiri«  Ei  sicut  in  sopradiclo  fitio 
noslro  minislerium  vestrum  humiliias  nostra  boda- 
vit ;  sic  ctiani  SancUUs  vcstra  nostro  minlstcrio  gra- 
tiilctur.  Palemo  igilur  et  rratemo  corde  soscapite  a 
nobis  miserieordi  severiute  correctom.  Etsi  enim 
aliud  per  nos,  aliud  per  vos ;  utnunqoe  tamen  fra- 
tern»  saluU  neccssariom  ona  cliaritas  lecil.  Unof 
crgo  Deus  fecii,  quooiam  Deos  chariias  esi  (  I  /oss. 
IV,  8, 16). 

3.  Proinde  sicui  per  suam  pQenltentlam  ^  snsceptos 
esl  a  nobis ,  sie  per  soam  epistolara  (o)  sosdplaior  a 
vobis :  cui  quidem  epistolae  nostra  eUam  maoo  sub- 
scribcndum  puUvimus,  ipsios  esse  tcsunles.  Hane 
cjus  correcUonem  dilecUonem  vestram  mtnlme  dobi- 
Umus  el  graUnler  accipere,  et  eis  nolam  Csicere  qoi« 
bus  ejus  error  scandalum  fuil.  Qiiia  et  ilU  qul  com 
eo  venerunl  ad  nos,  cum  illo  correcU  alque  sanaU 
suiii,  sicui  eorum  subscriptionibos,  qme  comm  nobis 
factai  suni ,  icnctur  expressum.  Superest  ut  de  fra- 
terna  salute  betaU ,  rescripUs  BeaUludinis  yestne  nos 
vicissim  Ixiificare  dignemini.  OpUmus  vos ,  dileciis- 
simi  et  bonorabiies  frabrcs ,  in  Domino  bejie  valere 
mcmores  uostri. 

EPIST0LACGXX*(6). 

Augmtinut  Bonifacio  comitit  qm  concepto  priut  roto 
monachitnttf  post,  ex  ipdut  connliOf  tutcepit  camitit 
potestatem ;  at  prceter  ipmus  consilium  duxit  uxorem 
et  in  mnltis  graviter  deliquit.  Uunc  hortatiircd  vetut 
propositum,  »f  per  uxorem  liccat ;  si  uon  liceat^  pote- 
stnle  mundana  utatur  in  bonum^  non  in  malum. 

Domiiio  (ilio  in  prjnscntem  ctin  a^lcniam  safulein 
Dei  misericordia  iirotegendo  et  regendo  Bo.^ifacio, 

AUGUSTIIfUS. 

1.  Fuleliorcm  bominem ,  et  qui  f.iciliores  liabcret 
accessus  ad  aurcs  luas  fereiis  liltenis  nieas,  nunquain 

>  Alias,  prcesentiam. 

*  corrccu  ad  bl.  cb.  IT.  gg.  r.  vc  duos  sb.  doos  t.  docs  v. 
Am.  BaJ.  Er.  Lov. 


(a)  libellum  Eicendationis  liCporii. 


[b)  Alias  70 :  quae  auleni  2i0  erat,  nunc  171.  ScripU  vido^ 
lur  «icuntc  ao  f^. 


m  EPISTOLARUM 

polui  repenre,  quam  nunc  oblulil  Dominus  servum  et 
minisirum  Chrisli»  diaconum  Paulum,  ambobus  nobis 
charissimum,  ul  aliquid  libi  loqucrer,  non  pro  polen- 
lia  (ua,  et  honore  quem  geris  in  islo  saeculo  malignO ; 
nec  pro  incolumitate  carnis  tux  corniptibilis  atque 
niorialis,  quia  et  ipsa  iransiloria  est,  ct  quamdiu  sit, 
seroper  incertum  est ;  sed  pro  ilh  salute  quam  nobis 
profiiisit  Chrislus  :  qui  propterea  blc  exboooralus  at- 
que  cruciflxus  esi,  ut  docerct  nos  bona  hujus  saeciili 
magis  contemnere  quam  diiigere,  et  hoc  amare  et 
sperare  ab  illo,  quod  in  sua  resurrectione  monstravit. 
Resurrexit  enim  a  mortuis,  nec  jam  moriiur,  et  mors 
ei  nllra  non  dominabitur  (Rom.  vi,  9). 

2.  Scio  non  dcesse  homines  qui  te  secundum  vilam 
rouudi  hujus  diligunl ,  et  secundum  ipsam  tibi  dant 
consiiia ,  aliquando  utilia ,  aliquando  inutilia ;  qiiia 
liommcs  sunt ,  et  sicut  possunt  ad  pnesens  sapiunt, 
ncscientes  quid  conlingat  sequenli  die.  Sccundum 
auiem  Deum  ne  pereat  anima  tua,  non  facile  tibi 
quisquam  consulit ;  non  quia  desunt  qui  Ik>c  f.tciant, 
sed  quia  dilflcile  est  invenire  quando  teciim  i!»ta  pos- 
sunt  loqui.  Nam  ct  ego  sempcr  desidcravi ,  et  nun- 
qutim  inveni  locum  vel  lempus,  ut  agercm  tecum 
quod  me  agcre  oporiebat  cum  bomine  qucm  multum 
diligo  in  Christo.  Scis  autem  qualem  me  apud  tlippo- 
iicm  videris,  quando  ad  me  veiiire  dignatus  es,  quia 
vix  loquebar,  imbecillitato  corporis  fatigatus.  Nunc 
crgo,  fiii,  audi  me,  saltem  per  litteras  tibi  sermoci- 
nantem ,  quas  in  pericuiis  tuis  nunquam  tibi  miltere 
potui,  periculum  cogiians  pcrlatoris,  et  cavens  ne  ad 
cos  ad  quos  nollem,  mea  cpistola  perveniret.  Unde 
peto  ut  ignoscas,  si  me  putas  plus  timuissc  qnam  de- 
bui :  tamen  dixi  quod  timui. 

3.  Audi  ergo  mc,  imo  Dominum  Deum  nostrum 

pcr  ministerium  infirmitaiis  mcae*  llecole  qualis  fu* 

eris,  adliuc  iii  cor|)ore  coiisiilula  rcligiosx  mcniorio 

priore  conjugc  tua,  et  rccciiii  ejiis  obiiu  quomodo 

Ubi  vanitas  soH^uli  biijiis  hornicril,  cl  f|iioroodo  ctn- 

cupieris  senilulcm  Dei.  Nos  novimus,  nos  tesics  sii- 

mus  quid  nobiscum  apinl  Tiibuiias  *  dc  animo  et  vo- 

lunlate  lua  fucris  collociilus.  Soli  tccum  crainus,  ego 

et  fraicr  Alypiiis.  Non  cnuu  cxislimo  tantum  valiiisse 

lcrrcnas  curas  qiiibus  implelus  cs,  nt  boc  de  memorta 

lua  pcniius  dclcre  poiuerint.  Nempe  omncs  acius 

publicos,  quibus  occupatus  eras,  rcliiiqiicre  cupicbas, 

et  lc  in  oiium  sanclum  confcrrc ,  aique  in  ea  vila  v>-« 

vere  in  qua  servi  Dei  inonaciii  vivunt.  Ut  autem  nm 

faccres,  quid  le  rfvocavit,  nisi  quia  considerasli, 

osiendcutibus  nobis,  quanlum  prodesset  Christi  Ec- 

clesiis  quod  agcbas ,  si  ea  sola  iiitentione  agercs ,  ut 

defensx  ab  iiifeslaiionibus  l>ariKirorum  quiet^m  et 

Iranquillam  vitam  agerent ,  sicut  dicit  Aposlolus ,  In 

omm  pietate  et  catiitate  ( I  7tm.  n,  2 ) ;  tu  aulem  ex 

hoc  mundo  nihil  quaprercs,  nbi  ea  qux  necessaria 

essent  huic  vitx  sustcntandae  tuae  ac  luorum ,  accin- 

ctus  balieo  castissimac  conlineiitiae,  et  Inler  arma 

corporalui  spirilualibus  armis  lutius  forliusqiie  mu- 

nitns  ? 

<  in  MS8.  Qovero  oonslantcr,  Tubamu  :  ot  infray  nkam; 
et,  mbaiienm.  U.  et  tov.»  nUnmat. 


CLASSIS IIL  9M 

4.  Cum  ergo  te  csse  id  ooc  proposilo  gaudcremut, 
navigasti,  uxoremque  duxisti :  sed  navigasse  obedlcB- 
tlae  fuit,  quam  sccundum  Apostolum  debebas  subii- 
mioribus  potestatibus  {Rom.  xiu,  1);  uxorem  autem 
non  duxisses,  nisi  susccptam  deserens  continenliaro 
concupiscenlia  victus  esses.  Quod  ego  cum  comperis* 
sem,  fatcor,^  miraius  obstiipui :  dolorem  aulem  meum 
ex  aliqua  parte  consolabalur,  quod  audivi  le  illaro 
ducere  noluisse,  nisi  prius  catholica  fuisset  facta ;  ei 
tamen  hxresis  eorum  qui  verum  Filium  Dei  negant, 
tantum  praevaluit  in  domo  tua ,  ut  ab  ipsis  filia  toa 
baptizarclur.  Jamvero,  si  ad  nos  non  falsa  perlata 
sunt,  quae  utinam  falsa  siiit ,  quod  ab  ipsis  hxrcticis 
etiam  ancillae  Deo  dicatae  rebaptizatae  sint ,  quantis 
tanlum  malum  plangendum  cst  fonlibus  iacrymarum  ? 
Ipsam  quoque  uxorem  non  tibi  suffccisse ,  sed  concif- 
binarum  nescio  quarum  commixtione  pollutum  le« 
quuntur  homiues,  et  forsitan  mentiunlur. 

5.  Ista  quae  omnibus  patent  tot  et  tanta  mala,  qvm 
a  tc,  posleaquam  conjiigaius  es,  consecuia  sunl,  quid 
ego  dicam  *  ?  Christianus  es,  cor  kibes,  Deuin  liroes : 
lu  ipse  considera  qu.-c  nolo  dicere ,  et  inveuies  de 
quantis  roalisdebeas  agere  poenitentiaro,  propter  quam 
tibi  credo  Dominum  parcere,  et  a  periculis  omnibus 
liberare ,  ut  agas  cani  sicul  agenda  esl ;  sed  si  illudl 
audias  quod  scriplum  est,  Ke  tarde$  converti  ad  Dond^ 
num,  neque  difera$  de  die  in  diem(Eccti,  v,  8).  Jostam 
quidcm  dicis  habere  te  cnasam ,  cujus  judex  ego  noa 
sum,  quoniam  partes  ambas  audire  noii  possum :  sed 
qualiscumque  sit  lua  causa,  dc  qua  nodo  qiixrerc  vel 
disputare  non  opus  cst ;  nuinquid  coram  Deo  potes  110- 
gare  quod  in  istam  necessitatein  non  pervcnisses,  nisi 
bona  saeculi  hujus  dilexisses,  quae  lanquam  senus 
Dci,  quem  le  ante  noveramus ,  conlemnere  omnino  et 
pro  iiiliilo  habere  debuisti ;  el  oblata  quidem  sumere^ 
iit  eis  uiereris  ad  pictaicm,  non  autem  negata  vel  d^ 
lcgata  sic  quaerere,  ut  propter  illa  in  isiam  necessita- 
tcm  pcrducereris :  ubi  curo  aroantur  bona  * ,  perpe- 
traiitur  mala ,  paiica  quidem  a  te ,  scd  multa  propter 
tc ;  cl  cum  timenlur  quae  ad  exiguum  tempus  noccnt, 
si  lamen  nocenl,  commitluntur  ea  qme  vere  in  arter^ 
num  noceant? 

G.  De  qiiibus  ut  unum  aliquid  dicam ,  quis  non  vi- 
dcal  qnod  mirai  liomines  tibi  cohxreant  ad  tuendam 
liiam  poteiKiam  vcl  salutem ,  qui ,  etiarosi  tibi  oinnet 
fidcles  sinl,  ncc  ab  aliqoo  eorum  ullae  limennlur  im»i-. 
diae,  nempc  tamen  ad  ca  t)ona  quae  ipsi  qiioqoe  non 
secundum  Dcum,  sed  sccundum  sacculum  diligunl,  per 
le  cupiunt  pervenire;  ac  per  hocqui  refrenare  el  com» 
pescere  dclHiisii  copiditaies  tiias,  cxplere  dgeris  alie-, 
nas  ?  Qiiod  ut  fiat,  necesse  esl  multa  qnae  Deo  displi- 
ceni,  fiant :  nec  sic  tamen  cxplentnr  lales  cupidilates; 
nam  lacillus  resecantur  iii  eis  qui  Deom  diligunt,  quam 
in  eis  qui  mundum  diligunt,  aliquando  satiantur.  Pro- 
pler  quod  dicit  divina  Scrlptura  :  l9oUte  diligere  mun* 
dui»,  nec  ea  guw  rn  nmndo  tnnt.  Si  quit  dilexerit  mun» 

*  sie  nss.  At  Edd. :  iHa  omidbtn  patem,  totetUadanuaOf 
qutB  te  pofieaquam  canjugatuM  e$,  centecuta  striil.  Quid  erqt 
dtcmmelo. 

s  sic  Hss.  At  Rdd.,  cum  amaniur  rma. 


995 

4iim  ,  tniecth  Patrh  non  e$t  in  eo :  qnia  omne  quod  m 
mindo  f sT,  eoncupiicenUa  carnh  ett ,  et  concupisceutia 
«rv/omm,  el  amlnlio  iwculi;  qwB  non  ett  a  Patre ,  ted 
ex  mundo  ett.  Et  mnndtu  trannt  et  concupitcentia  eju$ : 
fKt  auiem  fatit  voluntatem  DW,  manet  in  (Btemum^  ticui 
a  Deu$  manet  in  oHemum  (1/oare.ii,  i5-i7).  Qaando 
crgo  poleris  tot  bofnintim  nrmAtorum,  qiionim  rovenda 
est  cupiditiSy  tlnietnr  almctias ;  qnnndo,  inquam,  po- 
teris  eorum  concopisccntiam ,  qui  diligunt  mundiim, 
non  dico  satiare ,  quod  ficri  nullo  modo  potcst ,  scd 
atiqiia  ex  pnrte  pascere ,  ne  nnivcrsa  plus  percnnt  * , 
nisi  tu  faeias  quae  Dena  proliibct,  et  facientibiis  com- 
minatiir?  Proptcrquod  vides  tam  multa  contritn,  ut 
jam  Tile  aliqnid  quod  rapintur,  vix  invenintur. 

7.  Qiiid  autem  dicam  dc  ▼nslationo  ATrier,  qiinm 
fadiint  Afri  barbari,  resistcnte  nullo ,  dum  tii  talibus 
luit  neccssitatibus  occup:iris,  nec  aliquid  ordinas  unde 
ista  calnmitas  avcrf atur  ?  Qnis  aulcm  crederet ,  qiiis 
timerct,  Ikitiifacio  domesiicorum  et  Africx  comiic  in 
Africa  constiiuto  cum  tam  magno  excrcitu  ct  potcsta- 
te,  qat  tribunus  cum  paucis  foedcratis  oiiincs  ipsas  gcn- 
fet  expi^ando  et  terrendo  pacaverat,  niinc  tantum 
fiiitae  barbaros  aasuros ,  tantum  progrcssuros,  tanta 
¥a8taturos,tania  raptaros,  tanta  loca  qu.ne  plcnn  popu- 
lit  foerant,  deterta  fncturot  ?  Qui  iion  dicebant  qiian- 
documqne  tu  comitiTam  sumeres  potesla:em ,  Afros 
liarbaros,  non  tolnm  domilos,  ted  etiam  tribularios 
futarot  Romanae  reipublicae  ?  Et  nunc  quam  in  con- 
trarium  vcrsa  tit  tpet  bominum  ▼ides;  ncc  dintiut 
h:nc  tecam  loqiiendum  cti » quia  plut  ea  tu  potes  co- 
giiare  qiiam  iiot  dicere. 

8.  Sed  forte  ad  ea  respondet ,  illis  boc  csse  po- 
tiat  impuundum,  qui  te  laesenint,  qui  tuit  ofllciosis 
virlutibut  non  paria,  ted  contrnria  reddidcrunl.  Qiint 
cantat  ego  audire  et  jadicare  non  pottiim :  tuam  caii- 
tam  potiut  atpice  et  intpice,  quam  non  cum  homini- 
liot  qnibutllbet,  ttd  cum  Den  habere  te  cognoscit ; 
qaia  in  Chritto  fidditer  vivis,  ipsnm  debct  tiincrc  iie 
offendat.  Nam  causat  ego  tnperiores  potius  nttcndo, 
quia  ut  Africa  tanta  mnh  patiatnr,  tnis  debent  bomincs 
inpuUre  pcccatis.  Verumfamen  nolim  te  ad  eorum 
numerum  pertincre ,  pcr  quos  malot  et  iniquos  Deus 
Ibgellat  poenis  temporatibus  qiios  Tolucrit.  Ipsisnani- 
qiie  iniqult,  ti  conrecti  non  fuerlnt,  terrat  xiema  snp- 
plicla ,  qiii  eorum  mnlitia  jusle  atitur ,  ut  aliis  mnla 
Ingerat  lemporalia.  Tu  Deiim  attende,  tu  Christnm 
considera,  qui  lanU  bona  pnestitlt,  et  tanta  mala  pcr- 
laliL  Quicumque  ad  ejot  regnum  ciipinnt  pcrtincre, 
et  cum  illo  ac  sub  illo  tempcr  bcaic  vivere ,  dilignnt 
etiam  inimicos  tuos,  benefaciunt  illis  qui  cot  oderunt,  ct 
orantpro  eit  a  quibut  persecalionem  pniiuntnr  {Matth. 
▼  •44):  etti  quando  adhibenl  pro  disciplina  mole- 
ttam  *  teveritatem,  non  tamen  amittunttinccrissimnm 
charilalem.  Si  ergo  tibi  bona  ttint  prapstiui ,  quamvjs 
lerrena,  trantitoria,  ab  imperio  Romano,  quia  et  i|isiim 
tcrrenum  esl,  non  coelesle ,  nec  potest  prxslare  nisi 

•  Rdd^  pteb$  pereaL  Pro  qoo  Mflt.  Gallic.  omnet  et  duo 
VaIm:  ,  pki$  pereimt, 

*  tiiat  e  vaiic.  um,^  miode$tam. 


S.  AUGUSTINI  KPlSCOn 


190 


qiiod  habot  in  potestate ;  si  crgo  Imnmi  in  te  collaii 
snnt,  nolf  rcddcrc  mnla  pro  bonit :  sl  aolein  mala  tibi 
Irrognta  siint,  noli  reddcrc  roala  pro  malis.  Qoid  itlt- 
rum  duortim  tit,  ncc  discutere  volo,  nec  valco  jodi* 
care ;  cgo  christiano  loqnor  :  noli  reddcre  vd  mala 
pro  bonis,  vel  mala  pro  malis. 

9.  Dlcis  mihi  fortasse :  In  tanta  neccssitale  qiiid  vis 
ut  (aciam  ?  Si  consilium  a  me  scciiiidiini  hoe  sacculoni 
qu.Trit ,  qnomodo  isia  saliis  tii.i  iransiloria  tula  sit, 
et  poientia  atquc  opulcntia  vel  isUi  senrctnr  qnsm 
niinc  hnbct,  vcl  ctiam  major  addntur ;  quid  iibl  re- 
tpondenm  nescio :  incerla  qnippc  ista  certum  consiiiam 
habere  non  possunt.  Si  autcm  sccundmn  Deum  oie 
consulis,  ne  animn  tua  pereat,  ct  timcs  vcrba  verita- 
ti8,diccnlis,  Quid  prode$t  homiid^  $i  toium  mHndumlU' 
crelur,  animm  autem  su(e  detrimentum  patiaiur  {Id.  xvi, 
26) ;  habeo  plane  quod  dicam ;  csi  npuil  me  consirnmi 
qnod  a  mo  audias.  Qnid  autem  opus  esi  ut  «liud  di- 
cam,  qiiam  illiid  qnod  supm  dixi  ?  Noti  diiigere  mun- 
dum,  nec  ea  quce  in  mundo  $unt.  Si  guis  enim  ^Uleserii 
mundum^  non  e$t  charila$  Patri$  in  illo  :  qwndam  muim 
^iia;  in  mundo  $unt^  concupiuentia  cartda  eU,  ei  eaucU' 
pi$centia  oculorum,  et  ambitio  swcuiS;  qum  non  e$i  § 
Patre^  $€d  ex  mundo  e$t,  Et  munduf  iranni ,  ef  cwcu- 
piseentia  ejus :  qui  autem  fecerit  votuniaiem  Dei^  manet 
in  a^ernum,  ncut  et  Deu$  manet  in  wiemum  (I  Joan.  n, 

15-17).  Ecce  consilium ;  arripe,  ct  age.  Hic  appareat 
si  vir  fortis  cs  ;  vincc  cupidilates  quibus  istc  diligitur 
mundiit,  agc  poenilcnlinmdepraetcritis  mnlis,  quando 
ab  cis  cupiditatibus  victus  per  desideria  non  bona  in- 
hebaris.  IIoc  contilium  si  acccperiSy  si  tcnueris  alque 
servaverit ,  et  ad  bonn  illa  ccrta  pcrvciiics ,  ct  coiu 
salutc  anim»  tuae  inter  istn  incerta  versabcris. 

10.  Sed  forte  itemm  quncris  a  me,  qoomodobla 
faciat  Untis  mundi  hiijns  nccessilalibos  implicatus. 
Ora  fortiUT,  etdic  Deo  quod  habes  in  Psalmo,  De  ue- 
€4$$ita^bu$  mei$  erue  me  {P$aL  xxiv ,  17)  :  tonc  enim 
flniuntur  istae  necestiiatct,  quando  vineuntnr  U\x  cu- 
pidiuiet.  Qui  exaudivit  le,  et  not  pro  le ,  ot  liberare- 
rlt  de  lot  Untitque  periculit  vitiblliom  eorporaliaai- 
que  bcllorum ,  ubi  toia  itla  viu  quandoque  finienda 
periclitalur ,  aninia  vcro  non  perit,  ti  noa  malignis 
cupiditatibut  captiva  tencatur ;  ipse  te  exaudiel  ut  in- 
terioret  et  invitibiles  hostet ,  id  est  ipsas  cupidiiaus 
invisibililcr  ct  spirilualiter  vincas ,  et  sie  olaris  bot 
mnndo  tanquam  non  utcns ;  ut  ex  bonis  ejas  booa  & 
cias,  non  maliis  fius  :  quia  et  ipsa  bona  siiiil,  iiec  da*!- 
lur  hoininibiis  nisi  ab  illo  qui  babet  omnium  coelestHim 
ct  lcrrestrium  potcsuitem.  Sed  ne  puientur  mala,  dan- 
Inr  ot  bonis  :  ne  pulentur  magna  vel  summa  bona, 
daiitur  et  mnlis,  Itcmque  aufcruiitur  ista  ct  boiiis  ot 
probcntnr,  et  malis  ut  crucicntur. 

11.  Qiiis  eiiim  nescial,  quis  ita  sit  stultiis,  ot  wm 
videut  quod  saliis  hiijus  mortalis  corporis ,  et  niem- 
broruni  corruptibilium  virtiis ,  el  victoria  de  boiniiii- 
biis  ^  inimicis,  ct  honor  atqoe  potciitia  temporalis,  et 
ODicra  ista  bona  terrena,  et  boiiis  dcntnr  ct  nialit,  d 

*  Ijot.,  rfe  omnHfu$  itdmicis.  Sed  melius  aliae  ediiiooetcl 
f  de  lwmin$bu$. 


W7 


EPISTOLARUM  CLASSIS  in. 


bi)Di9  aufcnnUir  el  malis?  Saliis  vero  animnR  cum 
immortalilate  corporis,  virtusqiie  jiistitix ,  ct  victoria 
de  ciipiditatibus  inimiciFy  et  gloria  ct  honor  ot  pax  in 
aiteniumy  iion  daniur  nisi  boiiis.  Ista  crgo  dilige,  ista 
concupisce,  ista  omnibus  modis  qiixre.  Proptcr  hxc 
acquirenda  et  obiineiida  fac  cleemosynas ,  funde  ora- 
tioiies,  eiercc  jejunia,  quantum  siiie  Ixsione  corporis 
tui  potes.  Bona  vero  illa  lerrcna  noli  diligere ,  qiiaii* 
talibel  tibi  abuiident :  sic  eis  utcre ,  ut  bona  multn  ex 
illis,  nnllum  aiilein  malum  facias  proptcr  illa.  Omnia 
quippe  lalia  peribuiit ;  sed  bona  opera  non  percunt» 
cliam  qujc  de  bonis  pereiinlibus  (lunt. 

12.  Si  cniin  conjugera  non  liabcrcs ,  dicerem  tibi 
qund  et  Tubunis  diximus,  ut  in  sanciiiate  *  continen- 
tia:  viveres :  addcrcm,  quod  tunc  ficri  prohibuimiis,  ut 
jam  te,  quantum  rerum  bumaiiarum  salva  pacc  potuis- 
ses ,  ab  istis  rebus  bellicis  abstraheres,  et  ei  vits  va- 
carcs  iii  socictate  sanctonim,  ciii  tunc  vacare  cupicbas ; 
ubi  in  silentio  pugnai>t  miliies  Chrisii,  non  ut  occidant 
honifaies ,  ted  ut  expiignent  prineipes  et  potestaies  ct 
spiritualia  nequiti»  (Eph.  vi,  12) ,  id  est  diabolum  et 
aiigelos  ejus.  Hos  enim  hoslcs  sancii  vincunt ,  qiios 
videre  non  possunt ;  et  tamen  quos  non  vident ,  vin- 
aint ,  isla  vinccndo  qiia:  sentiunt.  Scd  ut  te  ad  istam 
viiam  non  exhorter,  conjux  impedimenio  esi,  sine 
<Aijus  consensioiie  coniinenter  tibi  non  licet  viverc ; 
quia  etsi  tu  cam  p(»st  ilia  tua  verba  Tubunensia  ducere 
noii  debebas»  illa  tibi  lamen ,  nihii  corum  sciens ,  in- 
nocentcr  et  simpliciter  nupsit.  Atqiie  utinam  posses 
ei  persuadere  continentiaro,  ut  sine  impcdimento  red- 
deres  Deo  quod  te  dcbere  cognoscis.  Sed  si  cum  illa 
agere  non  potes,  serva  saliem  pudicitiam  conjugalem, 
et  roga  Deum,  qul  le  de  necessitatibus  eruei,  ut  qucHl 
non  potes  modo,  possis  aliquando.  Yerumtamcn  ut 
Deuro  diligas,  non  diligas  mundura ;  ut  in  ipsis  bellis, 
si  adhuc  in  eis  te  versari  opus  est,  Odem  teneas,  pa- 
rcm  qiixras ;  ut  ex  mundi  boiiis  lacias  bona  opcra, 
et  propter  mundi  boiia  non  facias  opera  mala ,  aut 
noii  iinpedit  conjux,  aut  impedire  non  debet.  llxc  ad 
te,  fili  dilectissime,  ut  scribereni  cbaritas  jussit,  qua 
le  secundum  Deum ,  non  secundum  hoc  sxculum  di- 
ligo  :  quia  et  cogilans  quod  scriptum  est,  Corripe 
iaffkntem^  ei  anutbit  te;  corripe  s/if/mm,  et  adjidet 
odiite  u  {Prov,  ix,  8);  non  te  utiiiue  stulturo,  sed 
saplttiitem  debiii  cogilare. 

EPISTOLA  CCXXI  •  (a). 

QuodimUdeut  Augutlino^  fiagitant  ut  hcsreeeon  omnium 
quas  advenui  chriitianam  fidem  puUularunt ,  eatalo- 
gum  icribat^  earunujue  erroret  et  ritui  paucii  com- 
plectatur. 

Domino  merito  venerabili,  et  vere  bcatissimo  pairi 
AtiGUSTiNO  episcopo,  Qdodvcltdeos  diaconus. 

I.  Diu  trepidui  fui,  et  auitu  hoi  meoi  aliquotiei  dit^ 
tuli  :  ied  me  principaliter ,  ut  dici  aaotet ,  aninunit 

^  MsB.  qufaiqoe  melioris  nots,  itf  m  caMtUate  conimeniue, 

'  Epist.  OCXXI,  etc,  QuodvuUdeit  et  ad  QuodvuUdeum^ 
ex  6  iomo  huc  aadtae,  et  ad  varics  Odd.  reooguita.. 

(a)Ex6toino,  ante  lib.de  HaeresU>its.  Qas  autero  2il 
erat,  uunc  119.  scripu  drc.  an.  427. 


Beatitudinii  tua  benevoleutia  omnibut  eomprobala :  quam 
dum  coniidero ,  magit  timui  ne  non  peiendo  tuperkutp 
non  queerendo  detidiotu  -,  fioii  puUando  piger  a  Doudno 
Judicarer.  Suficere  autem  mihi  erederem  hujutmodi 
tantummodo  voluntatem^  ti  fructum  adifutci  non  pot^ 
tem  :  cum  autem  pro  certo  noverim ,  ottium  divini  titr^ 
monit ,  quod  Yeneratiom  tuee  ceelettii  gratia  patefeeit^ 
pnratam  ctse  mcntem  tuam  tanctam^  quam  poaidet  Chri* 
itui,  non  tolum  cunctit  volentibut  pandcre^  verum  etiam 
noteniibui^  ut  introire  non  pigent ,  penuadcre  ;  occupa^ 
tioni  Rerercntiee  tuce  mnUUoqmo  tuperfluo  moram  non  fo- 
ciam,  tcd  desiderium  ob^ecralionii  mcce  breviter  indicabo. 

2.  NonnuUot  in  clero  hujutce  ■  eltam  ampliuinuB 
civitatit  eae  imperitoi,  ex  meipto  conjicio,  et  quantum 
uuiverio  ilU  ordini  profkturum  tit  quod  expeto ,  conti' 
derationi  Sanctitatis  tuw  ditcutiendwn  offero.  PrivUe* 
gio  namiue  cunctorum  qui  hoc  de  tpirituaUbut  tuit 
laboribui  promerentur,  etiam  me  indignttm  contecutturum 
ette  pratumot  donwie  merito  venerabiUi,  et  verebea- 
tiisitne  patet,  Precor  igitur  Beatitudinem  tuam ,  ui  ex 
quo  chrittiana  religio  hasreditatit  promittm  notiien  m- 
c/pi/,  qua  hcsretet  fuerint,  wit;  quot  erroret  intulerini, 
inferant ;  quid  advertui  cathoUcam  Fccleiiam  ienierinlt 
tentiant^  de  fide^de  TrinUate,  de  Baptitmo,  de  PeeniUn'' 
tia^  de  homine  Cliristo,  de  Deo  Cltritto,  de  reiwrreetione^ 
de  Novo  et  Vetere  Testatiiento ;  et  omnia  omnino,  quibut 
a  veritate  diiteittiunt  :  qtue  etiam  Baptitnmm  habeant. 
quceve  non  habeant;  et  pott  quat  baptixet^  nec  Uimen 
rebaptizet  Eccleiia ;  quuUter  tutcipiat  venientet^  et  quid 
iiitgulit  lege,  auctoritute^  atque  ratione  retpondeat^ 
digiierii  exponere. 

3.  Nec  me  tantm  Bcatitudo  tua  credat  tiieprMf,  ut 
non  inspiciam  quantit  et  quam  ingentibut  volmniuibut 
opui  tU ,  ut  poitint  itUi  dittclvi.  Verunt  hoc  ego  peH 
non  expeto;  id  enim  multipticiter  faetum  ette  non  du^ 
biio  :  ted  breviter^  perttriete  atque  tummatim,  et  opiiiio- 
nei  rogo  cujutUbet  hteretit  expotii^  et  quid  contra  teneai 
Eccleua  cathoUca^  quantum  inttructioni  tatit  ett^  tubdi: 
ut  velut  quodam  ex  oinnibut  concepto  eommonitorio^  ft 
quit  aUquam  objectionem  aut  convictionem  uberiut, 
pteniui  ac  planiut  notte  voluerit^  ad  opulenia  et  mngni' 
fica  volumina  trantinittatur ,  quibut  a  diverm ,  el  fMW- 
cipue  a  Veneratione  tua  in  hociptum  eonttat  eiaboraium. 
Svficiet  autem  admonitio  talit^  ut  putOf  docUt  et  impe» 
ritiif  otiotii  et  occupatit ,  et  ad  cujutUbet  gradut  mim" 
tterium  EccletMB  undecumque  promotit;  dum  ei  ilie  qui 
muiUL  iegit,  eadem  breviter  recordatur^  et  compendHo 
ignarut  inttruitur^  ut  noverit  quid  teneat^  quid  evitd  • 
quid  avertetur  ne  faciat^  quid  ut  faciat  attequatur. 
Fortatsit  autem^  d  tamen  quod  arbitror  verum  ett^  etiam 
adverttu  caiufnniantium  maUgnat  nientet  et  dolota  Utbia 
oput  hoc  parvum  inter  cwtera  mirifica  tettimonio  coronm 
tum  non  deerit  :  ul  quibut  patei  eamput  calutnniandi 
profunor ,  vatidit  et  ex  omm  parte  conclum  fidei  Utni' 
tibut  coarctati ,  omitt^iM^e  veritatit  teiorum  generibut 
circuntacti ,  eftam  imo  muitifornd  jatulo  repente  pnh 
itratif  morticinot  tpiritut  non  audeattt  anhelare. 

4.  Video  quam  onerotut  exnttam ,  metiora  cofilaiiii, 

*  llss.,  cuiuiqu\ 


099  S.  AUGUSTnil  EMSGDPr 

ei  dhpoifeuli  majora  sancto  senl ,  et  quereltu  corporit      nobisqtie  charissimf  Oronlii «.  Pro  iUo 


1000 


$uitiiienti,  Sed  per  Chri$tum  Donunum  rogo^  qui  te 
partieipem  tapientim  <iur  sine  invidia  eue  coneet^,  ut 
hane  gratiam  donet  indoctii  Eccletia^  qui  te  agnoscit 
tapientibut  atque  intipientilntt  debitoretn  {Rom,  i,  14), 
merito  aejure  (Ucturut :  c  Videle  qitoniam  non  mi/lrt  toH 
laboram^  ted  omnibut  exquirenlibus  veritatem  t  (Eccli. 
xm.  47,  et  xxxiii ,  18).  Polui  adhuc  olferre  tupplicet 
et  nmliiptices  precet ,  el  mecum  imperitorum  ctattet  ad' 
uiscere ;  ud  malui  jam  atidire  *  dictantem^  quam  adhuc 
occupare  legentem, 

EI ISTOLA  rXXXII  (fl). 

Augustinus  Quodculldeo,  excusans  proposili  operis  difi' 

cullatem ,  remque  ab  aliis  tenlatam  esu  admonent, 

DilccUssimo  (iiio  el  coiMiiacuiio  Qfodvultoeo,  Augu- 

BTisvs  episcopus. 

1.  AccepUs  lilteris  Ciiaritaiis  lux,  ubi  a  me  artieii- 
ti  slmo  studio  poslulasii  ol  dc  omnibus  hacreeibus  quae 
pott  Domini  Sdilvatoris  adveiitum  advcrsus  ejus  do- 
rtrinam  pullulavenint ,  aliquid  breviter  scriberem; 
qoam  sit  hoc  difQcile,  cotiitnuo  reperta  occasione  re- 
srripsi  per  filium  mcum  IlippoBensium  primarinm  Phi- 
loealum  :  mox  autein  etiam  ista  oblala  Cit »  qiia  nunc 
nteribo,  et  breviter  difUculUitem  operis  ejus  ostendo. 

2.  Pfailastritts  quidain  Brixiensis  episcopus»  qticm 
cum  sancto  Anibrosio  Mediolani  etiam  ipse  vidi,  scri- 
psit  hinc  libram ;  nec  ilias  hxreses  praetermiticns  quoi 
in  populo  JudaH)  fuenint  ante  advcntum  Domiiii,  eas* 
que  figinti  octo  oommemoravit;  et  postDomini  adven* 
tum  centum  viginti  ocio.  Scripsit  hinoetiam  grxcc  epi- 
scopusCypriusEpiphanitts,  In  doctrina  catliolicae  fidei 
iaodabiliter  diflamatus  :  ted  ipse  uiriusque  lemporis 
bsrtses  coiligens,  octoginta  oomplexus  cst.  Cum  ergo 
ambo  id  fellent  facere  quod  a  me  peiis,  quanlum 
tamen  iiiter  se  differant  de  numero  ioterim  sectarum, 
Tides  :  quod  utiqiie  non  evenisset^  nisi  aliud  uni 
eoruni  videretur  esse  hxresis,  et  aliud  alteri.  Neque 
eoim  potandum  est  aliquas  ignorasse  Epiphanium, 
quas  noverat  l^hiUistrius,  cum  Epiph:urMini  longc  Phi- 
lastriodoctiorcm  invenerimus;  ita  ut  Philastriiini  po- 
tiui  dicere  debcremus  Utuisse  plurimas,  si  tam  plurcs 
easet  ille  complexusy  et  iste  pauciores.  Sed  procul 
dubio  in  ea  quxslione  ubi  disceptatur  quid  sit  hxre- 
tif ,  non  idcm  ridcbatur  amlx)bus;  et  revera  hoc 
omniiio  definire  difttcilc  est :  et  ideo  cavendum,  cum 
omnes  in  numerum  redigere  conamur»  ne  prxter- 
mittamos  aliquas ,  quamvis  haerescs  sint ;  aut  :mnu- 
oiercmus  aiiquas,  cum  hxreses  non  sint.  Vide  ergo  ne 
forte  libnim  sancti  Epiphanii  tibi  mitiere  debeam : 
ipsom  enim  arbiiror  Philastrio  doctius  hinc  loculum ; 
qui  possit  apud  Carthaginem  in  laiinam  iingiiam  verti 
facilius  atque  commodius ,  ut  tu  potius  pnestcs  nobis 
quod  quxris  a  nobis. 

5.  Perlatorem  mullum  commendo.  Sobdiaconus  cst 
de  iiostra  dioeccsi;  de  fundo  autcm  viri  S|:ectabilb, 


omeoi » et  pro 

ojiis  patre,  a  qiio  adopialiis  est,  etiaiii  ad  ipsiim  scripri : 
qiiasliueras  cnm  legeril  christiona  Ben^nitas  taa^ 
peio  ut  eas  apnd  memoratom  virum  tin  iniercessione 
adjiivarc  digneris.  Misi  autem  cum  illo  cti.am  hominem 
EcclesijB,  ne  ad  tuam  Sanctitatcm  dtflicilis  ci  essH 
accessus  :  non  enim  parum  de  illo  sollicitus  som ;  a 
qua  me  solliciiudine  Dominns,  ut  spero,  per  Uue  clia- 
rilalis  insLintiam  libcrabit.  Peio  etiam  tiiiiii  rescri- 
bcre  non  graveris,  quemadmodum  sit  iii  fide  catholica 
ille  Theodosius  pcr  quem  Nanichaei  nc^nnuin  sont 
proditi ;  et  ipsi  qiios  ab  eo  proditos.  potamns  esse  cor- 
rectos.  Si  quid  cliam  dc  profectione  sanctonim  epi- 
scoporum  forie  audivisti,  fac  ut  noTcrtm.  Deoyivas. 
EPISTOLA  CCXXIII   (a). 

Auguttino  Quodvultdeut ,  rurtum  efflagitans  «i  tcribat 

oputcutum  de  hwretibus. 
Domino  merito  venerabili ,  ac  beaU.siino  sacro  paui 
AuGUSTiNO  episcopo,  Quovultoeds  dioconos, 
i.  Unum  quidem  Reterentiee  tum  commoniiorium 
quod  per  eccletiatticum  dignatut  et  desthsare^  stmepi, 
Namquod  priut  dxrulum  etu  Beatitudo  tma  mgmfiemt^ 
per  virum  honorabilem  Philocalum^  necdum  ad  me  pet^ 
venil.  Verum  quainwt  conteiut  propriorum  temper  fkerim 
peecatorum ,  nunc  tamen  emdenter  ogno^  oetipitcemJo 
Uli  quod  exoravi  muneri  •,  meam  toH  Eecleuee  impedt- 
mento  etu  pertonam.  Sed  ommno  confido  qttotdam  qui 
per  Uniei  tui  gra^am,  hunum  generit  digmuus  est  delert 
facinora^  nu  mea  in  permdem  cunetorum  preevatere 
permillet,  potiutque  ubi  abundavit  peecatum^  grodam 
faciet  redundare  ( Rom.  ▼,  20 ) ,  domine  merito  weue- 
rabilit.ac  beatitsime  pater.  Difficultatem  operis  qued 
ittttruendit  imperititdmit  nobit  per  tuam  beneficenAam 
prcBttari  tuppliciter  exoravi^  nee  ipu  ignorans  ante  prm^ 
dixi ;  ted  de  divini  fontit  uberlate  qnum  libs  Donauut 
tribuil,  veraci  corde  proftumpti. 

2.  Nam  eld  Phitastrius  et  Epiphanius  venermu^ 
episcopi  tale  aliquid  uripsisu  memorantur^  guod  procut 
dubio  me  inter  catera ,  imo  deut  omnia ,  iaiei  ;  non  ta- 
menarbitroreos  hane  euram  diligentiamqueadtdhtttse,  ut 
tingulit  quibutque  opinionibutcontrariat  edam  ophdomet 
adjungerent,  rilutquetubjicerent;  tumdeniqueopusiilud 
ulriutque  qualecumque  <i/,  non  habet  fortatris  eam  guam 
desidero  brerilatem.  Fruslra  eiiam  homini  qui  iatina 
non  didicit ,  gneca  facundia  deUgatur ;  quia  non  ego 
tantummodo  consUium ,  ud  et  auxUium  postuUm.  Quid 
autem  Venerationem  luam  de  interpretum  non  sotum  d«f- 
ficuUate^  ted  eliam  obtcuritate  admoneam,  eum  ipuhoc 
magitf  ac  ptene  dijudica?  Accedit  ad  causam^  quoi 
nonnuUm  etiam  posl  Utorwn  obitum  hasretes  emcrmtu 
doceantur,  quarum  nuUani  illi  fecerint  mentionem. 

3.  Quamobrem  ad  peculiarc  patroamum  pietaUt  lua 
eonfugio^  et  voce  mea,  ud  univertaH  dedderio,  paraiuui 


>  Sie  unos  e  Vatlc  llss.  At  Edd.,  goudere  dictantem. 

(a)  Et  6  tomo,  anle  lib.  de  HxTesibus.  Que  autem  222 
«ni,  ouDc.  120.  Scripia  |»aulo  poxt  superiorem. 


*  Mss.  Micfaaelinus,  BecherooeDSis,  et  unus  e  vatic  ha* 
bent,  lionorali. 

*  Km,  scx :  yitpiciendo  ad  id  quod  exorwd  mmserit. 

(a)  Ei  6  tomo,  ante  lib.  de  iiaeresibos.  Qme  aotcm  223 
enl,  oonc  61.  scripu  fbrte  an.  428. 


iOOI: 


EPISTOLAUUM  CLASSIS  111. 


100) 


ad  miericordiam  iacrosaiietum  }uelaiit  pectu9  appello ; 
seqtiettratit  taporibut  peregrinis,  coiwderato  tcxtu  prio- 
ris  epitlolee^  panem  Afrum^  quem  nottra  protincia  tolet 
Imbere  pnecipuum^  casletli  eliam  manna  conditum^  tero 
puUanti^  ct  (amem  patienti  non  deneget.  Profecto  enim 
nec  ego  pultare  cettabo ,  donec  ipte  concedat ;  ut  quod 
non  impetrat  primlegium^  ubi  nuUum  ett  merilum  S  la/- 
tetn  indefetta  importufutat  mereatur. 

EPISTOLA  CCXXIV  (a). 

Avguttinut  Quodvultdeo,  spondent  te  de  luBrcsibut  teri' 

pturum,  dum  per  aHas  occupationes  licebit,  Nunc 

enimabAlypio  se  urgeri  dicit^  ut  potlerioribusJuliam 

libris  respondeat, 

Domino  sinceriler  dilcctissiroo »  fralri  el  condiacono 

QUODVULTDCO  ,  AUGUSTDfUS  CpisCOpUS. 

i.  Cum  milii  ha;c  scribendi  offerrcliir  occasio  pcr 
Fussaleiisero  prcsbylenim,  quem  coromcndo  charilaii 
inx,  recensni  cpistolam  tuam,  in  qua  pelis  ul  de  lue- 
resibus  qiix  oriri  poluerunl  ex  quo  Domini  in  carne 
iiunliari  coepil  adventus,  aliquid  scriberem.  Hoc 
autein  reci,  ui  viderem  uirum  jam  debcrem  opus  ipsum 
aggredi,  et  inde  libi  aliquid  niittere;  ubi  considerares 
lanto  esse  difllcilius,  quanto  vis  efQci  brevius.  Sed 
nc  bnc  quidcm  potui ,  talibus  curis  snpervenienlibus 
impeditus,  a  quibus  omntno  disstmularo  noo  possera : 
nam  me  et  ab  eo  qood  babebam  in  manibus,  averlfr- 
nmt. 

2.  IIoc  itUem  est,  ubi  respondeo  librLs  Juliani, 
quos  octo  edidit  post  illos  quatuor  quibus  ante  re- 
spondi.  IIos  cniin  com  Romac  accepissct  Traler  Aly- 
pius»  nondum  orones  descripserat ,  cum  oblatam 
occasionero  noluit  praeterire,  pcr  qoam  milii  quinqiie 
transmisit ;  promiitens  slios  Ircs  cito  se  esse  missu- 
ruin,  el  multum  instans  ne  respondere  differrem. 
Cujus  instanihi  coactns  sum  remisslus  agere  quod 
agcbam  ';  ut  opcri  utrique  non  deessero,  uiii  diebus^ 
altcri  noctibus ,  quando  miht  ab  iliis  oocupationibns 
hinc  atque  hinc  venire  non  desistentibus  parceretur. 
Agebam  ycro  rem  piurimum  necessariam  :  nam  re- 
tractabam  opuscula  mea ;  et  si  quid  in  eis  me  offen- 
deret,  vel  alios  offendere  posset,  partim  reprehen- 
dcndo,  partim  dcfcndendo  quod  legi  deberet  el  posset, 
operabar.  Et  duo  volumina  jam  absoiveram,  retraclalls 
omuibus  libris  meis ,  qtiorum  uumerum  nesciebam  : 
eosque  ducentos  triginta  duos  esse  cognovi.  Resta- 
bantcpistola^,  dcindc  tractatos  populares,  quosGraoci 
homilias  vocanl.  Et  pluriroas  Jaro  epistolanim  legeram, 
scd  adhuc  nihil  inde  dictavcram,  cum  me  etiam  isti 
Juliani  libri  occupare  coepcranf,  quorum  nunc  quarto 
rcspondere  cocpi.  Quando  ergo  id  explicavero,  quinto- 
qiie  re^pundero ,  si  tres  non  supervenerini ,  dispono 
(si  Deus  voluerit)  ct  qiiod  poscis  incipere,  simul  . 
agcns  utrumque,  et  hoc  scillcet,  ct  illud  de  retra- 
ciaiione  opusculorum  meoniro,  nocturnis  et  diumis 
leniporibus  in  singula  dislributis. 

>  Mss.  plures,  flMlfl ;  sive,  quod  nuUvm  eU  merUorum. 

■   •  Edd.,  r«ntM<i««mperflgeremeod.  Mss.  prope  oiiines. 
remtssms  agere  quam  agebam.  ^^ 

(a)  Ex  toino  8,  aote  lib.  de  Uaercsibus.  Qax  aulem  2ii 
erai»  ounc  1».  scripta  post  supcriorem. 

Sangt.  August.  IL 


5.  IIoc  idco  insinuavi  Sanctitatl  luac,  ut  quanluii 
lilii  desidcrium  csl  sumcndi  quod  poscls,  tnnto  ffa 
grantius  a  Doroino  mihi  poscas  adju:orium,  <iuo  ser 
viam  laudabili  stndio  tuo,  atque  uiilitali  corum  qnibus 
id  cii^timas  profuturum ,  domine  sinccriliT  dileclis- 
simc  frater.  Commcndo  iterum  perlatorcm  ,  et  ne- 
goiium  propter  qiiod  eo  perrexit ;  si  cognoTcris  apod 
qucm  agendum  sit,  pcto  ne  pigcat  adjuvare.  Non  cnim 
possumus  necessitites  homintim  ejusmodi  desercre , 
qui  nostri  non  coloni,  sed  qnod  majus  est,  fratres 
siint ,  ct  in  charitate  Christi  ad  curam  pertinent  no- 
strain.  Deo  vivas. 

EPISTOLA  CCXXV  •  («). 
Prosper  Augustino ,  de  reliquiii  pelagianee  Imreseoe  in 
GaUia  $ub  cathoUco  nondne^clam  euccretcentihte 
certiorem  ipsum  facient^  ae  referent  quorumdam  que' 
relat  de  iis  quee  Augustinus  advertus  Pelagiaitot  seri' 
ppstet  de  hominum  discretione^  de  vocatione  secundum 
ffropositum  ac  preedestinatione  etectorum^  de  prene- 
nienle  gratiay  deque  pns/ixo  eleclorum  numero;  pttene 
ut  qum  in  ittis  quetslianibut  obtcuriora  tunt,  quam  (m- 
ddit^mit  expouUonibut  aperiat. 

Domino  beatissimo  papse ,« ineflabiliter  mirabili ,  iiH 
coroparablliterbonorando,  praesuntissimo  pairono 

AOGUSTIIVO,  PaOSPER. 

i.  Ignotus  qwdem  tUfi  facie,  ted  Jam  aUquatetmt\ 
ti  reminitcarit ,  flnimo  ac  sermone  compertut;  nam  per 
tanctum  fratrem  nieum  Leontium  diacofmm  misi  efi" 
ttolat  et  recepi;  nunc  quoque  Beatitudini  tum  tcribett 
audeo,  non  solum  halutationis^  ut  tunc,  studio,  sed  etiam 
fidei ,  qua  Eccleaa  vivil ,  aff^ectu.  Excubante  enim  pro 
universis  membris  corporis  ChrisU  vigUantisdma  indU' 
stria  tua,  et  adversus  hcercticarum  doctrinarum  insidiat 
veritaiis  virtute  pugnante ,  fiti//o  tiiodo  mihi  verendum 
putavi  ne  onerosns  tibi^aut  importunus  etsemin  eo  quod 
ad  mullorum  salutem,  ac  perinde  ad  pietatem  tuam  per» 
tinel :  cum  polius  reum  futurum  esse  me  crederem ,  tk 
ea,  quiB  valde  perniciosa  esse  intelUgo,  ad  speciaUm 
patronum  fidei  non  referrem. 

2.  MulU  ergo  servorum  ChrisU  qui  in  Massilienti 
urbe  contittunt,  in  Sanctitatit  luascriptis  quwadvertut 
Pelagianot  heereticot  condiditti,  contrarium  putant  pa^ 
trum  opinioni  et  ecclesiastico  sentui,  quidquid  in  eis  de 
vocaUoneelectorumsecundum  Dd  propoutum  disputasti. 
Et  cum  aliquandiu  tardUatem  suam  culpare  maluerint^ 
quam  non  intellecta  reprelmdere,  quidamque  eorum  fn- 
cidiorem  super  lioc  atque  apertiorem  Beatiludinis  twB 
expontionem  voluerint  postulare;  evenit  ex  dispositiont 
misericordim  Dri ,  ut  cum  quosdam  (b)  intra  Africam 
«mi/ia  movissenl,  Ubrum  de  Correptione  et  GraUa ,  pie- 
num  divinm  auctoritatis  emitteret.  Quo  in  notiUam 
nottramintperataopportumtate  delato,  putavimut  omnet 
querelas  resistentium  sopiendas;  quia  universis  quecsUo- 
nibut  de  quibut  contuUnda  crat  Sanctitat  tua,  tam  pUne 

*  Epistt.  ocxxv  et  GCXXVI  emendatae  snntad  uss.  etEdd.. 
et  bnc  iransiiia  ei  tomo  7.  * 

(a)  Ex  tomo  7,  pracfixa  lib.  de  PraedestinaUone  SS.  (Hue 
porro  225  erat.  nunc  126.  ScripU  aa.  428.  aut  429. 
(6)  Adrumeunosmonadios. 

(Trente^extx.) 


1005  S.  AUGUSHM  EPISCOrf 

iUk  abiolukque  responsum  esl^  qua$i  lioc  specialUer 
ituduerii,  ut  qum  apud  no$  erant  turbata  componcrci, 
Heceniito  autem  hoc  Beatitudini$  tuce  libro ,  $icut  qui 
sanetam  atque  apo$tolicam  doctrinm  twB  auctoritatcm 
antea  tequebanturf  intelligentiores  multo  in$tructiore$que 
wnt  facti ;  ita  qui  per$ua$ioni$  $na  impediebantur  ob- 
$curOf  a9er$iore$  quam  [uerant^  rece$serunt.  Quorum 
tam  abrupta  di$$en$io  primum  propter  ip$o$  metuenda 
e$t,  ne  tani  clari$  tamque  egregii$  in  omnium  virtutum 
siudiq  virfs  $pirilu$  pelagiana  impictati$  illudat :  deinde 
ne  simpliciores  quiquCf  apud  quos  horum  magna  eU  de 
probUati$  contemplatione  reverentia,  hoc  tutissimum  sibi 
eestiment  quod  audiant  cos,  quorum  auctoritatem  sine  ju- 
dicio  sequuntury  asserere. 

3.  Hasc  etnm  ipsorum  definitio  ac  profe$$io  est  : 
Omnem  quidem  hominem  Adam  peccante  peccas$e;  et 
neminem  per  opera  tua,  $ed  per  Dei  graliam  regenera- 
tione  $altar% :  univer$is  tamen  hominibus  propitiationem, 
qum  e$t  in  Sacramento  eanguinis  Christi,  mneexceptione 
e$$e  propositam^  utquicumque  ad  fidem  et  adBaptismum 
accedere  voluerint^  salvi  esse  possint.  Qui  autem  credituri 
sunt,  quive  in  ca  fide^  qum  deinceps  per  gratiam  sit  ju" 
vanda,  mansuri  sunt^  prcescisscante  mundi  constilutionem 
Deum^  et€0$prmdcstinasse  in  regnum  suum,  quos  grati$ 
ro.Yi/oi,  dignos  futuros  electione,  et  de  hac  vita  bono  fine 
exces$uro$  essc  procviderit.  Ideoque  omnem  hominem  ad 
credendum  et  ad  operandum  divinis  institutionibus  admo' 
neri,  ut  de  apprehendenda  vila  oeterna  nemo  desperet,  cum 
voluntarite  devotioni  remuneralio  sit  parata.  Iloc  autem 
propositum  vocationis  Dei,  quo  vel  ante  nmndi  initiumf 
vel  fft  ipsa  conditione  generi$  humani^  eligendorum  et 
rejiciendorum  didtur  facta  di$crctio,  ut  eecundum  quod 
placuit  Creatorif  alii  va$a  honori$,  alii  va$a  contumelim 
nnt  creati^  et  lapsis  curani  resurgendi  adimere,  et  sancti$ 
occasionem  leporis  affcrre;  eo  quod  in  ulraque  parte 
tuperfluus  labor  s/l,  n  neque  rejeclue  ulla  indu$tria  pof- 
$it  intrare,  nequeelectus  ulla  negligentia  pos$it  excidere: 
qttoquo  enim  modo  $e  egerint,  non  po$$e  aliud  erga  eo$ 
quam  Deus  definivit,  accidere ;  et  iub  incerta  spe  cursum 
nonpo$$eesseconstantem,cumf  sialiud  habeatprmdesti' 
nantis  electio^  cassa  sit  adnitentis  intentio.  Removeri 
itaque  omnem  indu$triam,  tolUque  virtute$,  si  Dei  con^ 
stitutio  humana$  prceveniat  voluntatee :  et  sub  hoc  prcB' 
de$tinationi$  nomine^  fatalem  quamdam  induci  neces^ 
iitatem;  aut  diver$arum  naturarum  dici  Dominum 
conditorem,  $i  nemo  aliud  po$sit  es$e  quam  factu$  e$t. 
Atque  ut  breviu$  ac  pleniue  quod  opinantur  exponam^ 
quidquid  in  libro  hoc  ex  contradicentium  $en$u  Sanctita$ 
tua  tibi  opposuitf  quidquid  etiam  in  tibris  contra  Julin' 
num  ab  ipso  sub  hac  qumstione  objectum,  potentissime 
debelUisti;  hoc  totnm  ab  istis  $ancti$  intentiosissime  con- 
clamatur,  Et  cum  conlra  cos  scripta  Beatiindinis  txtm 
talidistimis  et  innumeris  te$timonii$  divinarum  Scriptn^ 
rarum  instructa  proferimus,ac  secundum  formam  dispu- 
tationum  tuarum^  aliquid  etiam  ipsi  quo  concitidantur 
a$tmimn$;  ob$tinatiotiem  tuatn  vetustate  defendunt :  et 
ea  qum  de  Epistola  apostoli  Pauli  Romani$  ^cribetnis^ 
ad  fnanife$tationem  divinmgratimprmvenientisetcctorum 
merita  froferunlur,  a  nullo  unquam  ecclesiasticorum  ita 


mt 

e$$e  intellecta,  ut  nune  ^enHuntur^  afirmant.  Cumq^ 
ut  ipsi  ea  exponant  $ecundum  quorum  ueiint  senta^  de- 
poinmt»,  nihil  $e  profitentur  invenitse  quod  placeat,  a 
de  hi$  taceri  exigunt,  quorum  altitudinem  nultutattigeriL 
Eo  postremo  pervicada  tota  detcettdit^  ui  fidem  nottram 
mdificatiom  audientium  contrariam  etse  definiant^  actk^ 
etiamsi  vera  st/,  non  promendcnn  :  quia  et  pemiciou  uta 
recipienda  tradantur  ;  et  nuUo  pericuio ,  gum  intelligi 
neqtteant^  conticeantur, 

i.  Quidam  vero  horum  in  tantum  a  pelagianit  teaddt 
non  declinant ,  ut  cum  ad  confitendam  eam  Ckrittign' 
tiam  qum  omnia  prmvetdat  merita  humana^  eogantMr, 
ne  ti  mcritli  redditur,  fru$tra  gratia  nominetur;  adcm- 
ditionem  hanc  velint  ttmutcujutque  hominit  pertinert, 
in  qua  eum  nihil  priu$  merentem  ,  qvia  nec  exietenteu, 
iiberi  arbitrii  et  rationaiem  gratia  Creatorit  inttituat, 
ut  per  discretionem  boni  et  mali,  ei  ad  cognitionem  Dd 
et  ad  obedientiam  mandatorum  ejut  pouit  tuam  dirigen 
voluntatem,  atque  ad  hanc  gratiam  qua  tn  Chrittore' 
nasdmur  ,  pervetnre,  per  naturaiem  tcilicei  facuttakm, 
petendo ,  qucerendo ,  pultando  :  ut  ideo  acdpiat ,  idet 
invetiiat ,  ideo  introeat ,  quia  bono  naturm  bene  ■nif, 
ad  istam  salvantem  gratiam,  initiaiit  gratioB  ope  meruerit 
pervenire,   Proposilum  autem  vocantit  gratim  in  kte 
omnino  definiunt ,  quod  Deut  cotfutituerit  nutlum  u 
regnum  tuum ,  niti  per  Saeramenium  regenera^ms 
assumere ,  et  ad  hoc  $aluti$  donum  omnet  honune$  «»>- 
verealiter,  dve  per  naturalem^  tive  per  scriptam  legem, 
tive  per  evangelicam  prmdicadonem  vocari  :  ut  et  qm 
voluerint,  fiant  fiUi  Dd,  et  inexcutatnlea  tint  quifiddet 
ette  noluerint ;  quia  justitia  Dd  in  eo  sit^  ut  qui  m 
crediderint,  pereant;  bonitat  ineoappareat^  n  nendnm 
repellat  a  vita  ,  ied  indifferenter  univertot  veHt  talett 
fieri  et  in  agnitiotiem  veritatit  vemre.  Jam  hic  profertad 
testimonia  quibtu  divinarum  Scripturarum  cohorttA 
ad  obediendum  indtat  homimm^  votunlatet  ^  qui  eiR' 
bero  arbitriOf  aut  fadant  qtue  jubentur^  atu  negligati : 
et  contequent  putant  ut  qtda  prtevaricator  ideo  dicitur 
non  obediste ,  ^iifa  noluit ,  fidelit  quoque  non  dubitettr 
ob  hoc  devotut  fuitte^  qtda  voluit;  ei  qtumtum  quitqte 
ad  malum,  tantum  habeat  facuttatit  ad  bonmm; 
momento  animum  tevd  ad  vtitiiy  vet  ad  viriuiet 
qttem  bona  appetentem  gratia  Dd  foveai^  tnata 
tem  damnatio  jutta  ttudpiat. 

5.  Cuffi^ue  inter  hmc  irmumerabiUum  U6t  nmttitMif 
objidtur  parvtUorumt  qui  tUiqueexcepto  originaHpeecatt, 
ttdf  quo  omnet  homitut  dmiHter  in  primi  hondmt  dt- 
mnatione  nascuntur ,  ftu//af  adhue  habeniea  vobmtides. 
nullas  propria$  actione$t  non  ftfte  Dd  juthcio  teeenm' 
tur ;  ut  ante  ditcretionem  boni  ae  maH  de  ueu  vitm  tftfi» 
auferendi ,  alii  per  regenerationem  inter  emietHt  rtgm 
atsunmntur  hceredet^  alii  tine  Bapdtmo  inter  martst  ptf' 
petum  tranteant  debitoret  :  tatet  aiusu  pertH ,  taletqu 
talvariy  qualet  futurot  illot  jn  aitti if  mo/orv^m ,  ti  ai 
activam  tervarenttir  mtatem  ,  tdentia  dhrina  preeviderit. 
Nec  considerant  se  gratiam  Dd ,  ^fn  condtem »  fw 
praniam  humanorum  volunt  ette  meritorum ,  etitan  ii6t 
voluntatibut  tubdere,  quatabea^  tecundum  tuam  pte* 
tadam,  non  negant  ette  vrerventat.  Sed  in  kintum  fth 


) 


1005  EPISTOLARUM 

kuu:ttnufue  commenlilnt  meriti$  electionem  Dei  9ubji- 
eiunt ,  «( (ptia  pncterita  non  exslant ,  futura ,  qwe  non 
tinl  futura,  confingant ,  novoque  apud  Hlo$  abturditatii 
genere ,  ei  nou  agcnda  prcescita  smt,  et  prwscita  non  acta 
tini.  Hanc  sane  de  humanis  meiilis  prccscientiam  Det, 
secundum  quam  gralia  vocanlis  operetur ,  multo  sibi  rU' 
iionabiUus  videntur  astruere,  cum  ad  earum  nationum 
eontdmplationem  venitur ,  qwe  vel  in  praHerilis  scsculis 
dimissce  $unl  ingredi  vias  suat^  vel  nunc  quoque  adhue 
in  veleris  ignorantice  impietate  depereunt ,  nec  ulla  ds 
aut  Legis  aut  Evangeiii  illuminatio  coruscavit;  cum 
tamen^  in  quantum  prcedicatoribus  ostium  apertum  est  et 
via  faeta  est,  geniiunt  populus ,  qui  sedebat  in  tenebris 
el  in  umbra  morltj,  lucem  viderit  magnam  (Isai.  ix ,  2, 
et  Malth.  iv ,  iO) ;  el  qui  quondam  non  populuSy  nunc 
autem  poputus  Dd  sit;  et  quorum  aliquando  non  miser- 
tus  est^  nune  autem  misereatur  {Osee  ii ,  23,  24  ,  et 
Rom.  IX ,  25)  :  prcevisos  inquiunt  a  Domino  credituros^ 
€t  ad  unamquamque  gentem  ita  dispensata  tempora  ac 
nunistcria  magistrorum ,  ut  exortura  eral  bonarum  cre- 
dulitas  voluntalum  :  nec  vadltarc  Ulud ,  quod  c  Deus 
omnes  homines  >  velit  c  salvos  fieri ,  et  in  agnitionem 
veritatis  venirc  »  (I  Tim,  ii,  i) ;  quandgquidem  inexcu- 
$abiles  sinl  qui  et  ad  unius  veri  Dci  cuUuni  potuerint 
instrui  intetligentia  naturaii^  et  Evangctium  idco  non 
jtudierint^  quia  nec  fuerint  recepturi, 

6.  Pro  universo  autem  humano  genere  mortuwn  esse 
Dondnum  ncstrum  Jesum  Christum^  et  neminem  prorsut 
a  redemptione  sanguinis  ejus  exceptum^  etiamsi  omnem 
hanc  vitam  alienissima^ab  eo  mente  pertranseat;  quiaad 
omnes  homines  pertineat  divinas  misericordiae  Sacra- 
mentum  :  quo  ideo  pturimi  non  rcnoventur^  quia  quod 
uee  renovari  velle  habeant,  pranoscantur,  Itaque^  quan- 
tum  ad  Deum  pcrtinel,  omnibus  paratam  vitam  ceternam ; 
quantum  autem  ad  arbitrii  liberlatem ,  ab  las  eam  appre- 
hemii ,  ^tit  Deo  sponte  crediderint ,  et  auxilium  gratice 
merilo  credutilatis  acceperint.  In  istam  vero  talis  gratice 
prasdicationem  hi ,  ^itorittii  contradictione  offendimur^ 
cum  prius  meliora  sentirent ,  ideo  se  vel  nuudme  coh' 
tulerunt ,  quia  si  profilerentur  ab  ea  omnia  bona  merita 
prcsvenirif  et  ab  ipsa  ut  possint  esse^  donari ;  necessitate 
concederent  Deum  sccundum  propositum  ct  conmlium 
votuntatis  suo!,  occulto  judicio,  et  operemanifesto,  aliud 
vas  condere  in  honorem ,  aliud  in  contumelilim ;  quia 
nemo  nisi  per  gratiam  juslificetur ,  et  ncmo  nisi  in  pra^ 
varicatione  nascatur.  Sed  refugiunt  istud  fatcri,  divinO' 
que  adscribere  operi  sanctorum  merita  furmidant;  nec 
acquiescunt  prcedestinatum  electorum  numerwn  nee  au» 
fferi  posse  nec  minut ,  ne  locum  apud  infideles  ac  negli' 
§entes  eohortantium  incitamenta  non  habeant^  ac  supet' 
ftua  sit  industrice  ae  Utboris  indictiOf  cujus  studium 
cessante  eUetione  frustrandum  sit :  ita  demum  enim  posse 
unumquemque  ad  eorrecdonem  aut  ad  profeetum  voearif 
si  u  seiat  sua  diligentia  bonum  esse  posse ,  et  Uberta- 
tem  suam  ob  hoc  Dei  ausdlio  juvandam,  si  quod  Deus 
mundat^  elegerit.  Ae  sic ,  oitii  tit  his  qui  tempus  auepe^ 
ruHiiiberm  voluntatis^  duo  sint  quas  humanamoperentur 
saiutem ,  Dei  sdUcet  gratia  et  hominis  obedieniia ;  prio- 
rem  volunt  obedientiam  esse  quam  gratiam ,  «I  ifiiliiftit 


CU^SSIS  III.  100« 

saiutis  ex  eo  qui  salvatur^  non  ex  eo  crcdendum  sit  stare 
qui  salvat,  el  voiuntas  liominis  divimB  gratice  sibi  pariat 
opemy  non  gratiasibi  humanam  tubjieiat  voiuntatem. 

7.  Quodeum  perversistimum  esse^  revelante  Dei  mi'»^ 
sericoidia,  etinstruente  nos  tua  Beatituditu  noverimusi 
possumus  qnidem  ad  non  credendum  esse  constanles^sed 
ad  auctoritatem  taiia  sentientium  nonsumus  pares  :  quia 
muitum  nos  et  vitce  meritis  anteceilunty  et  aiiqui  eorum^ 
adcpto  nuper  summo  sacerdotii  honore  ^  superemineni ; 
nec  facite  quisquam  praster  paucos  perfectce  gratia  tit- 
trepidos  amatores,  tanto  super'orum  disputationibus  aic- 
sus  est  contraire,  Exquo  non  soiumhis  qui  eos  audiuni^ 
verum  etiam  ipsis  qui  audiuntur^  eum  dignitatibus  crevit 
pericuium ;  dum  et  muitos  reverentia  eorum  aut  inutili 
cohibet  silentio,  aut  incurioso  ducit  assensu;  et  saluber^ 
rimum  ipsis  videtur  quod  pene  nuilius  contradictione  re^ 
prehenditur.  Unde,  quia  in  istis  pelagiancB  praviiaiis  re^ 
iiquiis  non  mediocris  viruientiw  fibra  nutritur^  si  prin^ 
cipium  saiuiis  maie  in  homiue  coilocatur ;  si  divina  «o- 
iuniati  impie  voiuntas  humana  prasfertury  ut  ideo  qui$ 
adjuvetur  quia  voiuil,  non  ideo  quia  adjuvatur^  itlit;  si 
origincditer  nuiius  reeeptionem  boni  non  a  summo  bono, 
sed  a  semetipso  inehoare  nuUe  creditur ;  d  aiiunde  Deo 
piacetur,  nisi  ex  eo  quod  ipse  domverit :  tribue  nobis  tn 
hac  causa,  papa  beatisdme^  pater  optime,  quantumjU' 
vante  Domino  potes^  diiigentiam  pietatis  tuWy  ul  qua  in 
istis  qumstionibus  obscurioray  et  ad  percipiciendum  diffi' 
ciiiora  «loi/,  quam  iucidissimis  expositionibus  dignerit 
aperire. 

8.  Ac  primumy  quia  pierique  non  putani  christianam 
fidem  hac  disseiuione  vto/art,  quantum  pericuii  »t  iu 
eorum  persuasione  patefacias.  Deinde,  quomodo  per 
islum  prceoperaniem  et  cooperantem  gratiam  iiberum  noH 
impediatur  arbitriwn.  Tuntf  utrum  praucienUa  Dd  tla 
secundum  propositum  numeatf  ut  ea  ipsa  qua  sunt  pro- 
posita,  sint  acripienda  prascila :  an  per  genera  causa^ 
rum  et  species  personarum  ista  varieniur  ;  ut  quia  dt* 
versa  suntvocationes  in  his  qui  nihii  operaturi  salvantur^ 
quan  soium  Dd  propositum  videatur  existere ;  in  his  an- 
tem  qui  aUquid  boni  acturi  sunt^  per  prauientiam  poa^ 
sit  stare  propositum  :  an  vero  uniformiter^  lieei  dimdi 
prcesdentia  a  propodio  temporali  distineUone  non  pos' 
<t/,  pfossdentia  tamen  quoilani  ordine  di  subnixa  propo" 
dto ;  ei  sicut  nihii  sit  quorumcumque  negotiorumy  quod 
non  uientia  diviiia  pravenerii^  ita  nihil  dt  boni^  qu^ 
in  nostram  partidpationem  naii  Deo  auctore  defiuxerit. 
Postremo,  quemadmodum  per  hanc  pradicaiionem  pro- 
poitlt  i>d,  quo  fideles  fiuni  qui  praordituiti  sunl  adm* 
tam  atemam,  nemo  eorum  quicohortandisunt  hnpedio' 
tur^  nec  occadonem  negtigenUa  habeani,  d  se  prauU" 
stinatos  esse  desperent,  lllud  etiam  qualiier  dUuatUTf 
quasumuSf  paUenter  indpientiam  nosiram  ferendo  de- 
monstres,quod  reiractaiis  priorum  de  haere  opinionihus, 
pene  omnium  parinvenitur  et  una  senienlia^  qua  propo» 
dtum  et  pradesUnationem  Dd  secundum  prasdeniian* 
receperunt ;  ut  ob  hoe  Deus  alios  vaea  honoris,  alios 
contumeUa  fecerit,  quiafinem  uniuMCujusque  frrmmdmi^ 
et  sub  ipso  gratia  adjuiorio  in  qua  futurus  eseei  vodm* 
tate  et  actione  ptasderit. 


!007 


S.  AUGUSTTNl  EPISCOH 


m 


9.  Quibu$  omnibuz  enodalis^  el  mHlii$  insuper,  quof 
altiiTg  intuitu  ad  causam  hane  pertinentia  mag'$  pote$ 
vidcre^  di$cu$si$ ;  credimtt$  ct  $peramu$  non  $olum  tenuh' 
kitem  no$lram  di$putationwn  luarum  prceudio  roboran- 
danit  $cd  etiam  ip$o$quo$  meriti$  atque  honoribu$  claro$ 
ca^go  i$titt$  opinioni$  ob$cttral » defa!cati$$imum  lumen 
gratiw  recepturo$,  Nam  unum  eorum  prmdpua  aucto- 
ritati$  et  $piritualium  itudiorum  vhrum^  $anctum  Bih' 
rium  (a)  Arelaten$em  ept^eopum^  $ciat  Beatitudo  tua  ad^ 
miratorem  $ectatoremque  in  alii$  omnibu$  tuce  e$$e  do^ 
ctrinte ;  et  de  hoc  quod  in  querelam  trahit,  jampridem 
upud  Sanctitatem  tuam  $en$um  $uum  per  liltcra$  velle 
conferre,  Sed  quia  utrum  hoc  factitrm ,  aitt  quo  fine  $it 
facturm  incertum  e<(,  et  omnium  nostrum  fatig.itio , 
$rovidente  hoc  prce$enti  $ceculo  Dei  gratia,  in  tuw  cha" 
Titati$  et  $cientios  vigore  respirat;  adde  eruditionem  hu- 
milibu$f  adde  increpationem  $uperbi$,  Nece$sarium  et 
utile  e$t  etiam  qute  $cripta  $unt  ^cribere,  ne  leve  existime' 
tur  quod  non  frequenter  arguitur»  Sanum  enim  putant 
e»$e  quod  non  dolet,  nec  vulnu$  superductacute  sentiunt : 
$ed  intelligant  perventurum  ad  $ectionem^  quod  habucrit 
per$everantem  tumorem.  Cratia  Dei  et  pax  Domini  no- 
$tri  Je$u  Chri$ti  coronet  te  in  omni  tempore,  et  ambuiin- 
tem  de  virtute  in  virtutem  glorificet  in  astemum,  donttue 
papa  beati^nme,  ineffabiliter  mirabHis,  incomparabditer 
honorande,  pra$tanH$$ime  patrone. 

EPISTOLA  CCXXYl  {b). 

nilariu$  Augu$tino,  de  eodem  argumento. 

Doniino  bcnlissimo  ac  loto  affeciu  dcsiderando,  cl 
fnultum  in  ClirL>to  suscipiendo  patri  Augustino, 

lIlLARIUS  (r). 

i .  Si  ce$$antibu$  contradicentium  qiUB$tionibu$  gratce 
$nnt  plerumque  $tudio$orum  inqui$itione$^  ut  etiam  illa 
qiUB  ab$que  periculo  ignorarenlur,  edi$canl ;  arbilror 
grutiorem  fore  $edulitatem  no$trce  relationi^^  quce  dum 
intticatueundumquorumdam  pro$ecutione$  quoedam  ad' 
versantia  veritati^  non  tam  $ibi  quam  iUi$  qui  turbantur 
et  turbant,  per  con$ilium  $anctilati$  ttuje  $atagit  provi- 
deri,  domine  beati$$ime  dc  toto  affectu  denderande,  et 
multum  in  Chri$to  $u$cipiende  paler, 

2.  Hac  $Hnt  itaque  qws  Ma$$Uice^  vel  a(ii$  etiam  lo^ 
cis  in  GaUia  ventilantur,  Novum  et  inutile  e$$e  prcedica- 


{n)  visum  eral  nonnullis  substiluendum  hic  esse  Honora' 
Um :  sed  inspecti  t  nobis  Mss.  oonstanter  praefenint ,  Hita'' 
iiixm.  is  lorro  ex  Lerinensi  noonacho  creatusftiit  Arelaten- 
sis  episcopus  posl  Honoratum,  anno  428,  aut  certe  4^ 
ineunte  deliucium.  Quippe  Honoratus  suffeclus  Patrodo  in- 
tcrempt)  anoo  420  ex  Pros|)eri  chronico,  cathedram  Arela- 
tensem^  ^esie  Honorato  ft:assiliensi,  per  biennium  occu- 

pQTit. 

(b)  Ex  tomo  7  I  rxfixa  lib.  de  Prxdeslinatione  SS.  Quae 
porro  ^  erat,  nuiic  256.  Scripta  eodem  tempore. 

(c)  Hic  |>rofeclo  ab  Hilario  Arelatensiy  qui  Augustiui  de 
praBQestinatione  sententiam,  uti  rrospcr  in  superiore  cpi- 
stola  scribit.  «  in  querelam  trahebat,  t  distinguit  se  it  se 
inf)*a,  n.  10,  msoe  yerbis :  t  noIo  autem  Sanctitas  tua  sic  me 
c  arbiUrelur  haec  scribere  quasi  de  his  quae  nunc  edidisti, 
«  ego  dubitem.  t  significat  postea  se  ipsius  «  r.raesentix  de- 
«  licib  aliquando  potitnm,  uberii^usque  saluDribus»  nutri- 
vmxk  fuisse :  deiode  se  laicum  esse  n.  9  sul>indicat ;  ac  |k>- 
strcmo Augustinum  aptellat  [ atrem,  atqne  vicissim  ab  i).so 
lu  lih.  de  Praedestinatione  ss.  cap.  1,  filius  nuncujpatur :  quac 
sane  m  Arelatenscm  e|4scopum  miiiime  conveniunt 


lioni  quod  quidam  secundum  propo$ilum  eli^eHii 
tw^  ul  id  nec  arripere  vaieani  nec  tenere,  niti  eredeak 
votuntate  donata.   Excludi  putani   ontnrai  preedkaai 
vigorem,  si  nihil  qnod  per  eum  exciletur^  in  fiondniku 
reman$is$e  dicatur,  Con$enliunt  omnem  hominem  inAdam 
perii$u,  nce  inde  quemquam  potse  proprio  arbitrk  Uke- 
rari :  $ed  id  convenien$  a$$erunt  ueritati^  vel  con§rum 
pradicationi^  ut,  cum  pro$trati$  ei  nunquam  Mts  mrHn 
$urrecturis  annuntiatur  obtinentUe  udutin  oceam,  es 
merito  quo  volucrint  et  crediderini  a  suo  morbo  $e  poiu 
tanari,  el  ipnu$  fidei  augmentum^  ei  totiu$  tanilafysvK 
con$eqnantur  effectum.  Cwterum  ad  nuUum  opu$  tdi»' 
eipiendumf  nedum  perficiendum^  quemquani  tibi  $ufcm 
posse  consentiunt  :  neque  enim  oHcui  operi  cuntiads 
eorum  annumerandum  putaist^  exterrita  et  tuppUci  m- 
tuntate^  unumquemqueasgrotumvelte  tanari.Quod  emm 
dicitur^  Crede,  et  $alvu$  eri$;  unum  horum  exigi  a^se- 
runt,  aliud  otferri;.ut  propterid  quqd  exigitur,  «t  r/rf- 
ditum  fuerit^  idquod  offertur  deinceps  iritmatar.  Uudi 
con$equen$  putant  exhibendam  ab  eo  fsdem^  cujiu  nettre 
id  voluntate  Conditoris  concetsum  esl ;  ei  nuilam  ita  de- 
pravatam  vel  exsHnctam  piaant,ut  non debeat  uelpossit  u 
velle  tanari;  propter  quod  vei  saneiur  qms  a  ssa,  w/, 
ti  noluerit,  cum  tua  wgritudine  puniaiur.   Nec  negari 
gratiam^  $i  prcecedere  dicatwr  tali$  voistntas^  qute  tantsm 
medicum  qucerat,  non  autem  quidquam  ipsa  jam  veieat. 
Nam  iUa  te$timonia,  ut  e$t  Hhtd,  c  Sicut  unicuique  par- 
i  titu$  c$t  menturam  fidei  >  (Rom.  xii,  5),  etsimitis,ed 
id  volunt  valere,  ut  adjuvetur  qui  cctperii  veile,  roji  if 
etiam  donetur  ut  velit ;  rejeclit  ab  hoc  dono  aHi$  pariter 
rei$,  et  qta  po$$ent  $imiliter  tiberari^  si  ea  quce  perver 
indigni$  prce$tatuT  credendi  voluntas^  etiam  ipm$$imi:i' 
ter  prmtaretur.  Si  autem,  otiml,  dicaiur  vel  talem  omi' 
bu$  reman$i$$e^  qua  vel  contemnere  qvds  valeat^  vel  ok- 
dire,  decompendio  putant  rationem  reddi  etectorumsil 
rejectorum  in  eo  quod  unicuique  meritwn  proprice  ro/w- 
tati$  adjungitur, 

5.  Cum  autem  dicitur  m  quare  aiiis  uei  alicuHpre- 
dicetur ,  vel  non  prcedicetur ,  vel  nune  prwdicetur  qnod 
aliquando  pene  omiibus ,  $icut  nunc  aiiquibus  geHtibts 
non  prcedicatum  $it;  dicunt  id  prcesdeniiiB  este^ne, 
ut  eo  tempore,  et  ibi ,  et  ittit  veriias  anmtntiaretur  ^  tfi 
annuntietur,  quando  et  ubi  proenotcebatur  etse  credesdt. 
Et  hoc  non  tolum  aliontm  cathoUcorum  iettimoniit,  ted 
etiam  Sanctitatit  tu<e  di$putatione  antiquiore  te  probme 
testantur ;  ubi  lamen  eamdem  graiiam  non  ntinore  feri» 
iali$  perspicuitate  docuerit :  nt  est  iliud  quod  dint  San- 
ctitas  tua  in  qucestione  conlra  Porphyrinm,  de  tcmpon 
christiana  religionis,  i  Tunc  voluitte  homimbut  appertrt 
Christum^  et  apudeos  pradicari  doctrinam  tuem,  qmads 
tciebat  et  ubi  $ciebat  e$$e  qui  in  eum  fkerant  cre^mi  i 
( Epi$l.  iOi,  quauL  2,  n.  14)  :  vei  iiiud  de  Hbro  it 
Epistolam  ad  Romanos ,  c  Did$  itaque  mihi^quid  adtiui 
conqneritur?  nam  voiuntati  ejut  quit  resittii  s  {Hom.  ix, 
19)?  c  Cui  tane  inqwsitioni,  inquit^  tic  respondet^  i<  m- 
tclligamut  $piritualibu$  vim,  ciiam  non  tecundum  terrt- 
num  hominem  viventibusy  patere  potte  pritna  merita  fidci 
et  impietatit ,  qnomodo  Deut  pratcieutia  eOgat  crethlB- 
ro$,  et  damnet  incredulo$ :  nec  iUot  ex  opetibsu  e&§eus^ 


1009  EPISTOLARUM 

nec  iito$  ex  operibiu  damnant ;  sed  el  iliorum  fideifnro!' 
%lan$t  ul  bene  operenlur^  el  istorum  impieiatem  dcierendo 
9bdurans,  ut  male  operentur :  t  et  ilerum  in  eodem  libro 
fiiperiut ,  I  jEquales  omnet  sunt  anle  meritum^  nec  po- 
M  in  rebus  omni  niodo  cequalibus  electio  nominari,  Sed 
Htoniam  Spiritus  sanctus  non  datur  nisi  credentibus; 
non  quidem  Deus  eligit  opera  quas  ipse  largiturt  cum  dat 
Spiritum  sanctum  ^  ut  per  charilatem  bona  operemwr : 
$ed  tamen  eligil  fidem,  quia  nisi  quis  credat^  et  in  ae^- 
piendi  voluntale  permaneat^  non  accipit  donum  Dd^  id 
est  Spiritum  sanctum^  per  quem  infusa  chariiate  bonum 
posnt  operari,  Non  ergo  eligit  opera  cujusquam  in  prw^ 
scientia »  quee  ipse  donaturus  est :  sed  fidem  etigit  in 
prascientia;  ut  quem  erediturum  esse  prcescivit^  ipsum 
elegerit  cui  Spirilum  sanctum  daret ,  ut  bona  operando 
etiam  osternam  vitam  consequeretur,  Dicit  enim  Aposto^ 
lus :  i  Idem  Deusqtdoperaturomniainomnibus  i  (ICor. 
111, 6).  Nusguam  autem  diclnm  est,  Dcus  credit  omnia 
in  omnibus  :  quod  enim  eredimus ,  nostrum  est ;  quod 
autem  operamur^  iltius  t(In  Expos,  quarumdam  proposi^ 
tionum  ex  Epist.  ad  Rom.  propp,  12  el  60)  :  et  castera 
in  eodem  opere ;  qua  se  acceptare  et  probare  testantur^ 
ianquam  convenieniia  evangelicw  veritati, 

4.  Cceterum  prosscientiam ,  et  prwdeslinationem ,  vel 
propositum ,  ad  id  valere  contendunt ,  ut  eos  priBscieritf 
vel  prcedestinaverit ,  vel  proposueril  eligere  qui  fuerant 
ereditwri :  nec  de  hac  fide  posse  dici^  c  Quidhabes  quod 
non  accepisti  i  (I  Cor,  iv,  7)  ?  cum  in  eadem  natura  re« 
manseritf  licet  vitiata,  quce  prius  sana  ac  perfecta  donata 
iit.  Quod  autem  dieit  Sanctitas  tua ,  neminem  perseve- 
rare,  nisi  perseverandi  virtute  percepta  ;  hactenus  acci" 
piunt,  ut  quibus  datur ,  inerti  licet ,  praeedenti  tamen 
proprio  arbitrio  tribuatur  :  quod  ad  hoc  tantum  tiberum 
usserunt,  ut  vetit  vet  nolit  admiltere  medicinam,  Ccete- 
rum  et  ipsi  abominari  se  et  damnare  testantur ,  si  quis 
quidquam  virium  in  aliquo  remansisse^  quo  ad  sanitatan 
progredi  possit,  existimet.  Nolunt  autem  ita  hane  per- 
severanliam  prcedicari ,  ut  non  vet  supplidter  emereri, 
vel  amitti  contumadter  possit.  Ncc  ad  incerium  vo/ufi- 
talis  Dd  deduci  se  volunt ,  ubi  ds  quantum  putant  ad 
obtinendum  vel  admittendum ,  evidens  est  quatecumque 
initium  voluntatis,  Illud  etiam  tesHmonium  quod  po- 
iuisti ,  c  Raptus  est  ne  malitia  mutaret  intellectum  ejus  > 
(Sap,  lY,  11);  tanquam  non  canonicum  definiunt  omit^ 
tendum,  Unde  illam  prwsdentiam  dc  acdpiuntj  ut  pro- 
pter  fidem  futuram  inteltigendi  sint  prcesciti :  nec  cw- 
quam  talem  dari  perseverantiam^  a  qua  non  permittatur 
prcevaricari ;  sed  a  qua  possil  sua  voluntate  deficere  et 
infirmari, 

a,  Asserunt  inutilem  exhortandi  consuetudinem ,  si 
nihil  in  homine  remandsse  dicaiur^  quod  correptio  valeat 
exdtare  :  quod  quidem  inesse  naturas  sic  se  dicere  con- 
fitentur,  ut  hoc  ipso  quod  ignoranti  veritcu  prcedicatur^ 
ad  benefidum  prcesentis  gratice  referendum  dt,  Nam 
d  dc  praidesUnati  sunt,  inquiunt,  ad  utranufue  partem^ 
ut  de  alHs  ad  alios  nullus  possit  accedere ;  quo  pertinet 
tanta  extrinsecus  correptionis  instantia  ?  Si  ab  honme^ 
etd  non  fides  iniegra^  saltem  vel  dolor  compunctm  infir- 
mitatis  exorilur,  nvt  piriculnm  dcmcnstratce  mortis  hor^ 


CLASSiS  III.  lOflO 

retur.  Nam  si  non  potest  timere  quii  unde  terrelur,  nisi 
ea  voluniate  qwB  sumitur ;  nan  ex  eo  eulpandus  auod 
nunc  non  vult :  ied  in  eo  ei  cum  eo  qm  de  atiquando 
noluil,  ut  eam  damnationem  cum  iuis  posteris  mere» 
retur  incurrere^  ut  nunquam  recta^  semper  autem  prava 
veUet  appetere,  Si  auteni  est  quaUscumque  dolor  qui  ad 
exhortalionem  corripientis  oriatur :  hanc  ipsam  dicmt 
causam,  propter  quam  vel  rejidatur  aliusy  vel  alius  os- 
sumalur:  atque  ita  non  opus  esse  partes  constitid,  qtiibus 
nec  adjidendum  dt  aliquid  ,  nec  detrahendum, 

6.  Ddnde  moleste  ferunt  ita  dividi  gratiam,  quee  vel 
tunc  primo  homim  data  est ,  vel  nunc  onmibus  datnr^ 
c  IJi  ille  acceperit  perseveruntittm^  non  qua  fieret  ut  per^ 
ieveraret^  ied  dne  qua  per  liberum  arbitrium  peneverare 
non  poaet :  nune  vero  ianctii  in  regnum  per  gratiam 
prcedestinatis  non  tale  adjutorium  p^severantia  detur^ 
ied  tale  ut  di  peneverantia  ipea  donetur ;  non  iolum 
ut  iine  isto  dono  perseverantes  esse  non  posdnt ,  verwn 
etiam  ut  per  hoc  donum  nonnid  perseverantes  sint  >  (Ub. 
dc  Corrept,  et  Gratia^  capp,  11 ,  12).  Hii  verbii  50«« 
ctilatii  tuee  ita  movenlur ,  ti(  dicant  quamdam  deipero' 
tionem  hominibui  exhiberi,  Si  enim ,  aiunt ,  ita  Adam 
adjutui  est^  ut  et  stare  posset  in  justitia  et  a  justitia 
dectinare,  et  nunc  ita  sancti  jumntur ,  ut  declinare  non 
possint ,  siquidem  eam  acceperunt  volendi  pcrsevcran^ 
liam,  ut  aliud  velle  non  possinl ;  vel  sic  quidam  deie^ 
runtur^  ut  aut  nec  accedant,  aut,  d  acceuerint^  et  rece* 
dant :  ad  iltam  toluntatem  pertinuiise  dicunt  exhortatiih' 
nis  vel  comnwiationis  ulilitatem ,  qum  et  persistendi  el 
dciislendi  oblinebat  liberam  potestatem;  non  ad  haut 
cui  notle  justitiam  inevitabili  necessitale  conjunctum  estf 
prceter  illos  qui  dc  concreati  sunt  his  qui  cum  universa 
masHa  danmati  sunt,  ut  exciperenlur  per  gratiam  libe- 
raitdi,  Unde  in  hoc  solo  volunt  a  primo  homine  ommum 
distare  naluram,  ut  iltum  integrii  viribui  voluntatis  ju- 
varei  gratia  volentem^  dne  qua  perseverare  non  potirat : 
hos  autem  amisds  et  perditis  dribus  credentes  tantum, 
non  solum  erigat  prostratos^  verum  etiam  suffuldat  am* 
bulantes,  Cceterum  quidquidtibet  donatum  dt  prosdesti- 
natis,  id  posse  et  amitti  et  retineri  propria  voluntate  cou' 
teudunt :  quod  tune  faUum  esset^  d  verum  putarent  eam 
quosdam  perseverantiam  percepisief  ui  msi  perseverau' 
tes  esse  non  possint. 

7.  Inde  est  quod  et  iUud  pariter  non  accipiunt ,  ui 
eligendorum  rejidendorumque  esu  definitum  numerum 
nolint :  alque  illius  sententice  expodtionem,  non  eam  qua 
a  teeu  deprompta^ iuidpiant^  id  eit,  ut  nonnid  omnes 
homines  satvos  fieri  velit ;  et  non  eos  tantum  qui  ad  mh- 
ctorum  numerum  pertinebunl ,  sed  omnei  omnino ,  ut 
nuUui  habeatur  exceptui,  Nec  hoc  timendum,  quod  qm- 
dam  eo  invito  perire  dicantur :  ied  quomodo^  aiunt,  non 
vuU  a  quoquam  peccari  vel  deari  jueliiiam ,  el  tamen 
juglter  ilUs  deeeritur  contra  ejui  volunUitemf  comnuUun' 
turque  peccata;  ita  eum  ialvari  veUe  omnei  hondnein 
nee  tamen  omnei  hominei  ialvari.  Teuimonia  etiam 
Scripturw  quce  de  Saute  vel  de  Dadd  poiuiiti  (Id.capp. 
13, 14),  non  pertinere  putant  adquiBitionem  quce  de  cx- 
hortaiione  venatur  :  aUa  autem  ad  id  referunt,  ui  ex  his 
eani  gratiam  acciviant  eommendari^  qua  unusauisqyt 


tOM  '  S.  AUGUSTINl  EPISCOPI 

.  peU  wolumialem  junatur;  vel  ad  ifnam  voaaianem,  qute 
pnntatur  indignu,  Hoc  enim  et  UiU  locii  tuorum  opu- 
ecnlorum  et  aliorum^  qum  peruqm  longum  eM^  u  de^ 
monttrare  ieitantur. 

8.  Parvulorum  autem  causam  ad  exemplum  ma- 
jorum  non  patiuntur  afferri  :  quam  et  iuam  San- 
etiiatem  dieunt  eaienut  attigi$$efUt  incertum  eue  volue- 
ri$f  ac  pofitti  de  eorum  pcenit  malueris  dulriiari.  Quod 
in  libro  terlio  de  Libero  Arbitrio  ila  ponium  menunisti 
(lib,  5 ,  e,  25) ,  ui  hanc  eis  occaiionem  potuerit  ex- 
ittbere.  Hoe  eliam  de  aliorum  Ubrit  quorum  eti  in  Eccle- 
tia  auctoritat ,  faciunt  quod  perspicil  Sanctitas  tua  non 
parum  potu  juvare  conlradictoret ,  niti  majora ,  aut 
eerte  uel  paria  proferaniur  a  nobit  :  non  enim  ignorat 
prudentittima  pietat  tua  quanto  plurea  tint  in  Ecclena, 

.  ^irt  aucioriiate  nominum  in  tententia  teneantur ,  aui  a 
senleniia  trantferaniur,  Ad  tumtnam ,  faiigatit  otnnibut 
Hobit,  ad  id  proucutio  eorum,  vel  potiut  querela  conver' 
litur ,  conuntienlibut  etiam  hit  qui  tianc  definilionem 
improbare  non  audent^  ui  dicani :  Quid  oput  fuil  hujus- 
eemodi  disputaiionit  incerto  toi  minut  inielligentium 
eorda  turbari  ?  Neque  enim  minut  uliliier  tine  hac  defi- 
nitione^  aiuni ,  iot  annit  a  tot  iractaloribut ,  tol  pnEce- 
dentibut  librit  et  luit  et  aliorum ,  cum  conlra  aliot,  tum 
maxime  contra  Pelagianot^  caihoHcam  fidem  fuitse 
defentam. 

9.  Hofc  f  ifit  pater ,  ei  alia  interminabiliter  phtra ,  ui 
tumma  mea  vota  confitear ,  per  me  deferre  maluistem ; 
vei ,  quia  hoc  non  merui ,  saliem  prolixiore  iempore 
omnia  quibus  moventur ,  coUecta  dirigere  :  ui  quidquid 
de  hac  re  coniradicitur ,  quatenut  refelli ,  vel  st  ia  non 
poteti ,  tolerari  deberet ,  audirem,  Sed  quia  neuirum  ex 
woio  provenii ,  malui  quomodo  potui  hcBC  comprehenta 
dirigere ,  quam  peniiut  de  tanta  quorumdam  contradi^ 
ftione  retieere.  Sunt  ex  parle  lales  pertotuBy  ui  hit, 
eontueludine  eccietiattica ,  laicot  tummam  revereniiam 
necetu  tii  exhibere.  Quod  quidem  ita  curavimus  Deo 
juvanie  tervare ,  tH,  cum  oput  fuit,  non  taceremut  qum 
ad  qwBttionit  hujv^  auertionem  exiguitat  nostrarum  vi- 
riwn  tuggerebat,  Sed  nunc  tummatim ,  quantum  festi- 

'  natio-  periatoris  adnnsii,  hcec  veiul  commonendo  suggeui. 
Twetaneta  prudenliee  eti  ditpicere  quid  facto  oput  tit^ 
ui  tatium  et  iantorum  tuperetur  vel  ieniperefur  intentio, 
Cui  ego  jam  parum  prodettt  exittimo  ie  reddere  ratio- 
nem,  tMii  ei  addalur  aucioritat  quam  transgredi  infati- 
gabiiiier  contentiosa  corda  non  postint,  Sed  plane  illud 
Jtacere  non  dcbeo,  quod  te  dicant  iuam  Sanctiiatem^  hoc 
excevto,  in  factit  et  dictit  omnibut  admirari.  Tuum  erit 
deeemere  quomodo  tit  in  hoc  eorunh  coniradiciio  iole- 
rmiaa,  Nee  mirerit  quod  aiiier  vel  atiqua  m  hae  epittota 
adiMi ,  quantum  puto ,  qu<e  in  tuperiore  non  dixeram ; 
tali»  ett  eniin  tmnc  eorum  definitio,  prasler  illa  quoB  per 
fettinationem  aut  obiivionem  forlasu  praHerii. 

40»  Librot,  cum  editi  fuervit^  quot  de  uuiverto  opere 
tuo  moiirit  (a) ,  qtueso  habere  mereamur ;  maxime  ui 
per  eorum  ttuctoriiatem,  st  qua  libi  in  tuis  dlsplicent^  a 
dignitate  tui  nominit  jam  non  trepidi  uquestrcmus.  Li- 
brum  etiam  de  Gratia  ei  Libero  Ajbiiiio  non  habemus ; 

(0)  Retracutkmum  libros  tnielligit. 


!0S; 


tuperest  ut  enm,  quia  ulilem  qtmadosu  eonfidi 
rcamur  accipere.  Noto  autem  Seuietiias  tuatieme»- 
bitretur  heee  uribere ,  ^iim  ete  na  qmae  mme  edidiai, 
ego  duhitem,  Suffidat  mihi  poena  mea^  guod  a  pnnm- 
tias  tuee  deHciit  exsulatut ,  M  aedubri^ut  iuit  ubenbu 
nuiriebar^  non  tolum  abtentia  ttut  crudor,  veram  elkn 
pervicacia  quorumdam,  qui  non  tantum  manifetUrt 
tpuuni,  ted  etiam  nen  inUlleeta  reprekeaduni,  Ceetenm 
hac  tutpicione  in  tantum  eareo^  ut  potiua  inprmiatm 
meam^  qua  ialet  parum  palienter  fero ,  uotabitempt' 
tem.  Qualiter  aulem  ad  hwc  coneuiendum  judicet,  u 
dixi,  iuee  tapientiee  derelinquo.  Nam  ad  me  hoe  perU- 
nere  credidi,  pro  ea  quam  Ckriato  vet  tibi  debeo  ckm- 
taU^  ui  qua  in  qucesiionem  vemunt^  non  taeerem,  Qnd' 
quid  pro  ea  gratia  quam  in  te  pumtU  cum  megm 
miramur ,  voiueris  aut  valuerit ,  gratitsime  aecipiemm, 
tanquam  a  nobit  charituma  et  reeerendistima  auaeri- 
tate  dicreium.  Sane  quia  ,  urgente  pertatore  ^  limmM 
vei  non  omnia,  vel  heec  ipsa  nunue  digne^  conteiut  wut- 
rum  virium,  potum  dirigere:  egi  cum  viro^  tum  mon- 
but  tum  eioquio  ei  tiudio  claro^  ul  quanta  poetet  coUeMt 
tuit  liiterit  inlimarel  (a)  :  quat  conjunctas  hit  dettinmt 
curavi,  Etl  enim  ialit  qui ,  e(f ain  preeter  kanc  uecetutt- 
iem ,  dignut  tuce  Sanctilatit  notiiia  judicetur.  SancUt 
Leontiut  diaconut  cuilor  tuut ,  cum  nieit  paremAus 
mulium  le  talutat.  Memorem  mei  Paterrutalem  iuam 
Dominut  Chrittut  Eccleuce  tute  annis  piuribus  doumt 
dignetur,  domine  pater.  Et  infra  :  Sciat  Sanctitattm, 
fralrem  meum,  cujut  maxiine  causa  hinc  ditcetn- 
mut,  eum  matrona  tua  ex  contentu  perfectam  Iko 
continentiam  devovitu,  Vnde  rogamus  Sanclilaiem 
iuam,  ut  orare  dignerit  quo  hoc  ipsum  in  eis  Doammt 
eonfirmare  ei  cuttodire  dignetur, 

EPISTOLA  CCXXVIl  •  (b). 

Auguslinut  Alypio  seni,  de  Gabiniano  recens  baptitate^ 

ei  de  Dioscoro  miraculis  converso  ad  Christiamsmum. 

AucusTiNus ,  Altpio  scni. 
Frater  Paulus  bic  est  iiicoluniis,  apportat  negotio- 
rum  suorum  secunUas  curas ;  pr;vsiabit  Domiiiiis  oi 
etiam  ipsx  ultiniae  sint.  Multuin  tos  salutal ,  et  nar- 
rat  gaudia  de  Gabiniano  S  quod  ab  illa  sua  causa  ini- 
sericordia  Dei  liberatus ,  noii  soium  chrislianus ,  sed 
etiain  fidelis  sit  valde  bonus ,  per  Pascba  proxime 
baptizatus,  in  corde  atque  iu  ore  babcns  gratiam 
quam  percepit.  Quanium  eum  desidereiu,  quandu 
expiicabo?  sed  nosti  ut  eum  diligaiii.   Arcbiater' 
etiam  Dioscorus  christianus  fidelis  esl,  siuiil  gratiaiu 
conseculus  ;    audi    etiam   quemadniodum   :   neqoe 
enim  cervicula  illa^vcl  llngua,  nisi  aliquo  prodigio 
domaretur.  Filia  ejus  in  qua  unica  acquiesoebat . 
aegroiabat ,  et  usqiie  ad  toiam  desperaUonem  sahitis 

<  Mss.  Corb.  elGcnn.,  Cavnmmo. 
*  Edd..  Archtheater.  Alllss.  meHoris  notae,  ^rchkner,  id 
c&l  medicus  princeps. 

'  P.eceusiia  estadLI.it  gg.  r.  sb.  vc.  v.  duoa  t.  Am.  BuL 
Er.  IjOv. 

(c)  prosperum  inlelKgere  videtur,  cnhis  pnecedit  «*• 
stola^  "^ 

(6)  Alias  67  :  quae  auieni  W  crat,  nunc  \%i.  ^mM  fivta 

an.  428,  aui  «^,  |>osi  rasdia. 


1015  EPISTOLARUM 

leoiforalit,  eodem  ipso  pftlre  renuutianie ,  pcrvenil. 
Diciturergo;  et  consiat,  cuin  mihi  boc  et  ante  fira- 
tris  Pauli  reditum ,  comes  Peregrinus,  Tir  laudabilis 
et  bene  cbristianus,  qui  cum  eis  eodcm  tempore 
baptiiatus  est,  indicarit :  dicilur  ergo  illeseiiex  tan- 
dein  conversus  ad  implorandam  Chrisli  misericor- 
diam ,  voto  se  obligasse ,  cbristianum  fore ,  si  illam 
•alvam  videret.  Factum  est.  At  ille  quod  voverat 
dissimulabat  exsolvere :  sed  adbuc  manus  excelsa. 
Mam  repentina  ca*ciute  suffunditur  :  statimque  venit 
in  menlem  unde  illud  esset;  exclamavit  confitcns, 
atque  iterum  vovit,  sc  recepto  lumiiie  implcturum 
esse  quod  voverat.  Recepit ,  implevit :  et  adbuc  ma- 
nus  excelsa.  Symbolum  non  tenuerat,  aut  fortasse 
tenere  rcciisaverat ,  et  se  non  potuisse  excusaverat : 
Deus  viderat.  Jam  tum  post  fe&ta  omnia  recepiionis 
suae  ^  in  paralysiin  solvilur  multis  ac  pene  omnibus 
inembris,  et  etiam  lingua.  Tunc  soronio  admonilus 
confltctur  per  scripluram  ob  hoc  sibi  dictum  esse 
accidisse,  quod  symbolum  non  rcddidcrit.  Post  illam 
coiifessiunem  rcddunlur  officia  omnium  membrorum, 
nisi  lingux  solius;  se  tamen  didicisse  syinbolum, 
ideoque  memoria  jam  lencre  nihilominus  in  eadem 
tentatione  liiteris  fassus  cst :  sicque  omnis  est  ab  eo 
deleta  nugacilas ,  quce,  ut  scis,  mullum  decolorabat 
naturalein  quamdam  ejus  benignitatem ,  eumque  iu- 
sultantem  Gliristianis  faciebat  valde  sacrilegum.  Quid 
dicam ,  nisi ,  Domino  hymnuni  canamus ,  et  super- 
exaltcinus  cum  in  sxcula  ,  Amen? 

EPISTOLA  CCXXYIIl  *  (a). 

Aiiguitinus  Honoralo ,  docens  quandonam  epitcopo  nv^ 
clericii  fugere  /iceaf,  imminente  ob$idioni$  aul  excidH 
pericttlo. 

Sancto  fratri  et  coepiscopo  Honorato,  Acgustinus, 
in  Doinino  salutem  {b), 

\ .  Charilati  tux  misso  cxemplo  epistolx  quam  fra- 
tri  Quodvultdeo  nostro  coepiscopo  scripsl ,  pulabam 
me  boc  onere  caruisse  quod  mihi  imposuisti ,  quae- 
rendo  consilium  quid  in  his  periculis  quae  tcmpora 
nostra  invenerunt,  facere  debeatis.  Quamvis  enim 
epistolam  i!Iam  breviter  scripserim ,  nibil  me  tamen 
praetermisisse  arbitror,  qiiod  et  respondenli  dicere,  et 
qu.xreiiti  audire  sufnceret :  quandoquidem  dixi  nec 
eos  esse  prohibendos  qui  ad  loca,  si  possunt,  munita 
niigrare  desiderant ;  et  ministerii  nostri  vincula,  qui- 

1  ym.  vidor.  et  vatic. ,  Jam  tamen  poa  eonfemomnia 
decepUonis  iucB.  Alii  plerique,  jam  iamen  poet  fUta  mmia 
receplknu  $wb, 

*  correcta  ad  a.  b.  bg.  bl.  c.  oc.  f.  ff.  fs.  g.  gv.  n.  r.  duos 
«b.  duos  t.  duos  vc.  quatuor  v.  Am.  Bad.  Er.  Ijov. 

(a)  Alias  180 :  quae  autem  228  erat,  minc  414.  Scripta 
circ.  aa.  428,  aul  429. 

{b)  rotam  haacce  Epistobm  in  s.  Augustiui  vita  inse- 

renaam  duxit  Possidius,  c.  30.  c  Interea  reticendum  miiiime 

«  est,  inc|uit,  cum  memorati  impenderent  hostes  (vandali), 

«  a  saiicto  viro  Dostro  coepiscopo  Thiavensis  Ecclesiae  llooo- 

t  norato  Ktteris  Tuissc  consuUum,  utnimoam  illis  adventan- 

«  tibus,  ex  Ecdesiis  episoo}.is  vel  clerids  recedendum  es- 

t  sct,  an  non ;  eique  rescriptis  insinuassc  quid  magis  ab 

« iUis  l\omaniae  eversoribus  esset  meluendum.  Quam  cjus 

«  cpistohuQ  huic  scrii>turae  ioserere  volui :  cst  enim  sacer- 

«  dotum  Dei  ct  uuuistroruai  OKVibuis  vakle  u(ilis  el  nece$- 

•  saria. » 


CLASSIS  m.  101 1 

bus  iios  Christi  cbnritas  alligavlty  ne  deseramus  Eccle* 
sias  quibus  servire  debemus »  non  esse  rumpenda.  Ist» 
quippe  vcrba  sunt  quae  in  illa  epistola  posui  (Epht.  ad 
Qiwdvultdeum  epitcopum,  qum  non  exttai) :  ReHat  ergo^ 
inquam ,  ut  not  quorum  ndmtierium  quoHtuimcumqua 
plcbi  Dei  uln  tumut  manenti ,  ita  neeettarium  e$t ,  til 
tine  hoc  eam  non  oporteat  remanere^  dieaumt  Doi^Uno^ 
Etto  nobit  In  Deum  proteetorem ,  et  in  iocum  nmnitnm 
{Ptai.  XXX,  3). 

2.  Sed  hoc  consilium  tibi  propterea  non  sufBdtt 
ut  scribis,  ne  contra  Domini  praeceptum  vel  exemplum 
facere  nitamur,  obi  fugiendum  esse  de  dvitaie  in  ei- 
vitatem  monet.  Recolimus  enim  verba  dioentis,  Ciiiii 
aulem  pertequcntur  vot  tn  eioitate  itta^  fugite  in  aUam 
{Matth.  X ,  23) :  quis  autcm  credat  ita  hoc  Dominum 
iieri  voluisse,  ul  necessario  ministerio,  sine  quo  vivere 
nequeunt,  deserantur  greges,  quos  suo  sanguine  oom- 
paravii?  Numquid  hoc  fcdt  ipse,  quando  portantibus 
parcntibus  in  iEgyptum  parvulus  fugit  {Id.  ii,  14), 
qui  nondum  Ecdesias  congregaverat,  quas  ab  eo  de- 
sertas  ftiisse  dicamus?  Numquid  quando  apostolut 
Paulus,  ne  illum  comprehenderet  inimicus,  per  fene- 
strani  in  sporta  submissus  est ,  et  einigit  manus  ejut 
(II  Cor.  XI,  33) ,  descrta  est  quae  ibi  erat  Ecclesia  ne- 
cessnrio  minislerio ,  ct  non  ab  aliis  fralrilms  ibidem 
constitutis  quod  oportcbat  impletum  est?  Eis  qutppe 
voleniibus  hoc  Apostolus  fecerat,  ut  seipsam  servareC 
Ecclesiac,  quem  proprie  persecutor  ille  quxTeliat» 
Faciant  ergo  servi  Christi ,  ministri  verbi  et  Sacra- 
menti  ejus,  quod  praccepit  sive  permisit.  Fugiant 
omnino  de  civiiate  in  civiiatcm,  quando  Aorum  quis- 
qiiam  specialiter  a  pcrsecutoribus  quxritur,  ut  ab 
aliis  qui  non  ita  requiruntur,  iion  descratur  Ficclesia, 
scd  prxbeant  cibaria  conscrvis  suis,  quos  aliter  vivere 
non  posse  noverunt.  Cum  aiiiem  omnium,  id  est  epi- 
scoporum,  clericorum  et  laicorum  *  est  commone 
periculum,  hi  qui  aliis  indigent»  non  deseranlur  ab 
iiis  qnibus  indigent.  Aut  igitur  ad  ioca  munita  omnet 
transeant;  aut  qiii  habcnt  remanendi  necessitatem, 
non  rclinqiuintur  ab  eis  per  quos  illorum  est  ecdcsia* 
stica  supplcnda  necessitas ,  ut  aut  pariter  vivant,  aut 
pariter  sufferant  quod  eos  paterfamilias  volet  perpeli. 

3.  Quod  si  contigerit  ut  sive  alii  minus,  alii  majus, 
sive  omnes  aequaliier  patiautur ,  qui  eorum  sint  qoi 
pro  aliis  patiuntur ,  apparet ;  ilU  scilicet  qui  cum  s« 
possent  talibus  malis  eripere  fugiendo ,  ne  aliorom 
nccessilatem  desererent,  manere  malueruni.  Hine 
maxune  probatur  ilhi  charitas  quam  Joannes  aposto- 
lus  commendat,  dicens  :  Sicut  Clurittut  animam  tuam 
pro  nobit  potuit,  nc  et  no§  debemut  animat  pro  frairim 
but  ponere  (I  ioan.  ui ,  16).  Nam  qui  fugiiiht,  vel  suit 
devincti  necessitatibus  fugere  non  possunt ;  si  coin- 
preliensipatiunlur,  pro  seipsis,  non  pro  fratribus , 
utique  patiuntur  :  qui  vero  proptereapatiuotur,  quin 
fratres ,  qui  eis  ad  christianam  salutem  indigebantt 
dcscrere  noluerunt,  sine  dubio  suas  animas  pro  fra* 
tribus  ponunt. 

i.  Unde  illud  quodepiscopum  qoemdam  disisse  audi*. 

>  Edili  omittunt,  et  Unconm :  qood  es  Mai,  renitoimos. 


tO!5  ^ 

vlmus,  Si  Dandmu  nobli  hnperavit  fugam  in  ei$  persecu- 
tionibuSf  nbi  potest  fructns  esse  marlyrU ;  quanto  magis 
debenms  (Ugere  steriles  passiones,  quando  est  bx-baricus 
et  hostUis  incursus  ?  verum  esl  qnidcm  el  acccplabilc» 
scd  his  quos  ecclesiastici  ofacii  non  lenenl  vincula. 
?iam  qui  clades  hosliles  ideo  non  rugit ,  ctun  possit 
effugere ,  ne  deserat  ministerium  Clirisli ,  stne  quo 
non  possont  homines  vel  Aeri  vel  vivere  christiani , 
majorem  charitalis  invenil  fruclum ,  quam  qui  non 
)!roptcr  fratres,  sed  propier  seipsum  fugiens,  alquc 
toniprcbensus  non  negat  Ghristum ,  suscipilque  niar- 
lyrium. 

5.  Quid  est  ergo  quod  in  epi&lola  (ua  priore  po- 
Kuisli  ?  dicis  enim ,  Si  in  Ecclesiis  pfrsistendum  est , 
quid  umus  nobis  te/  populo  profuturi  non  fhdeo^  nisi  ut 
mnte  oculos  nostros  viri  cadant,  feminas  constuprentur , 
incendaniur  ecclesicBf  nos  ipn  in  tormentis  deficiamus , 
cum  de  nobis  queeritur  quod  non  habemus.  Polens  est 
quidem  Deus  audire  preces  familiae  sux,  et  hxc, 
«|ux  formidantur,  avertere;  nec  idco  tamen  proptcr 
Ista ,  qus  incerta  sunt,  debet  noslri  officii  esse  ccrta 
dcscrtio ,  sine  quo  est  plebi  cerla  pernicies,  nou  iii 
rebus  vitx  hujus,  sed  alterius  incomparabiliicr  dili- 
gentius  soUicitiusque  corandac.  Nam  si  ccrla  essent 
ista  mala,  quae  timenlur  ne  in  locis  iu  quibus  sumus, 
forte  conlingant,  prius  inde  fugcrcnl  omucs  propler 
quos  ibi  maoendum  esl,  et  nos  a  manendi  neccssllalc 
liberos  redderent :  non  eiiim  quisquam  est  qui  dicai 
ministros  niancre  oporicrc,  ubi  jam  non  fuerint  qui- 
bu8  necesse  sit  ministrare.  lla  quidam  sancti  cpiscopi 
de  Hispania  profugerunt,  prius  plebibus  partim  fuga 
lapsis,  partim  peremptis,  partim  obsidione  consuiu- 
ptis,  parlim  caplivitate  dispiersis  :  sed  mulio  plures, 
illic  manentibns  proptcr  quos  manerenl ,  sub  corum- 
dem  periculorum  densiiate  manscrunt.  Ei  si  aliqui 
deseruerunt  plebcs  suas,  hoc  cst  quod  dicimus  iieri 
uon  debere  :  neque  enim  tales  docti  aucioritate  di- 
vjoa,  sed  humano  vei  errorcdcccpii,  vcl  liiuore  sunt 
victi. 

6.  Cur  enim  sibi  putant  indiffcrentcr  oblcmperan- 
duui  esse  pra^cepio,  ubi  icgunt  de  civitaie  in  civita- 
lem  esse  fugiemlum ;  ct  mercenarium  non  exhorrent, 
qui  videt  lupuin  vcnientein  et  fugit,  quoniam  non  cst 
ei  cura  de  ovibus  {Joan.  x ,  43,  15)  ?  Cur  nou  isias 
duas  dominicas  verasque  senlcnlias,  unam  sciiicct 
nbi  fuga  siuitur  aut  jubclur ,  alteram  ubi  arguiiur 
alque  culpatur,  sic  intelligerc  studenl,  ut  uiter  se  rc- 
fieriaRtur  dob  esse  coutrarias  sicut  non  sunt?  Et  hoc 
ilMomodo  reperilur,  nisi  attendatur  quod  jam  supe- 
rins  disputavi ,  tuiic  de  locis  in  quibus  siimus  ,  prc- 
meole  persecutione  fugieuduin  csse  Chrisli  ministris, 
^uaodo  ibi  aut  piebs  Chrisii  non  fuerit  cui  minisire- 
lur ;  aut  etiam  fuerit ,  et  potest  iinplcri  per  alios  ne- 
cessarium  mioisterium,  quibus  eadem  non  est  cmsa 
/ugiendi :  sicut  in  sporla  submissuSt  «fuod  supra  iiic- 
moravi,  fugit  Apostolus ,  cum  a  persecuiore  proprie 
ipsc  quaereretur,  aliis  utique  necessiiatem  similem 
non  habcntibus ,  a  quibus  illic  ministerium  absii  ut 
dcsererctur  Ecclesix ;  sicut  fugit  saiictus  Athunabius 


AVGUSTUIl  EriSCaPI  Ui\l 

Alexandrinos  episoopus,  euin  euoi  specialiter  t^- 
hendere  Constantios  cuperet  hnperaior ,  neqoa4|«aB 
a  cxlcris  ministris  deserla  ptebe  cslboliea  qide  ii 
Alexandria  commanebat.  Cum  aulem  plebs  nanei,  d 
ministri  fngiunt,  ministcriumqoe  suiilrthiuir ;  qvd 
erit  nisl  roercenariorum  illa  foga  daronabills,  qste 
non  est  cura  de  ovibosT  Yeniet  enim  lopos;  um 
homo ,  8cd  diaboius,  qui  plemnique  fldcles  apostaias 
csse  persuasit ,  quibus  qitotldlanum  minislerioai  d»- 
minici  corporis  defuit ;  et  pcribit  inflrmos  In  toa  aoi 
sciciitia,  sed  ignornntia  fratcr,  propler  quem  ChristB» 
mortuus  est  (lCor.  vni,  11). 

7.  Quod  autem  ad  eos  attinel ,  qul  in  hac  re  noo 
falluntur  errore,  sed  formidine  superantur ;  qoare  doo 
potius  contra  suum  timorem  Doinino  mlscranle  aliiiie 
adjuvanle  fortiter  dimicant ,  ne  mala  sine  compan- 
tione  graviora ,  qiiae.  multo  amplius  suol  Ireroenda, 
contiiigant?  Fit  hoc  ubi  Dcl  cliariias  flai^rat»  doq 
roimdi  ciipiditas  fumat.  Charitas  enim  dicil :  Quis  ts- 
/irmaturt  H  non  ego  infirmor  f  quis  scandatizatMr ,  d 
non  ego  uror  (II  Cor.  xi ,  29)?  Scd  charitas  ex  Deo 
est.  Orcmus  ergo  ut  ab  illo  detur,  a  quo  jubctur :  et 
per  hnnc  magis  timeamus  ne  oves  Cbristi  spiritualis 
nequitia;  gladio  in  corde ,  quani  ne  fcrro  io  corponi 
trucidentur ,  ubi  quandocumqiie,  quocumque  mortis 
gcncre,  morituri  sunt.  Magis  timeamus  ne  sen^  io- 
teriori  corrupto,  pereat  castiu^  Gdei,  quam  ne  feoiiiix 
violenter  constuprcntur  ui  came  :  quia  violentia  dcii 
violatur  pudicitia,  si  mente  servatur;  quoniam  iiceiu 
carnc  viulalur,  quando  voluntas  pallentis  sua  turpiler 
carne  non  utitur,  sed  sine  cousensione  lolerat  quod 
aliiis  operatur.  Magis  timeamus  no  lapidcs  vivi  exstifH 
gunntur  deserentibus  nobis,  quam  ne  lapides  et  ligm 
terrenorum  xdiGcioruin  im^ndaotiir  pnescQlibus  no- 
bis.  Magis  timeamus  ne  membra  corporis  Cbrisu  de- 
siituta  spiriluali  victu  neceiitur,  qiiam  nc  nieuibra 
corporis  noslri  oppressa  hostili  inipetu  torqueantur. 
Non  quia  ista  non  sunt  vitanda  cura  possuiil;  sedquia 
potius  fcrenda  sunt,  quando  vitari  siiie  impietaie 
non  possunt :  nisi  forto  quisquain  coiiienderit  uoo 
essc  niinistrum  inipium ,  qui  tunc  subtrabil  miiiisle- 
riuin  pietati  necessarium ,  quando  magis  cst  oecessa- 
rium. 

8.  An  non  cogitamus,  cum  ad  istoruin  pcricuiuruiL 
pervenitur  extrema ,  ncc  cst  potestas  ulla  fugieodi, 
quantus  in  Ecclesia  fieri  soleal  ab  utroque  sexu ,  ai- 
que  ab  omiii  aetatc  concursus;  aliis  Baptismum  (bgi- 
tantibus,  aliis  reconciliaitonem,  aliis  etiam  poeniteutiu; 
ipsius  aciionein,  omnibiis  cousolationcm  el  sacrame^i- 
torum  confectionem  ct  erogationem  ?  Ubi  si  ministri 
desiiit,  qiiaiituin  exilium  se(|uitur  cos,  qui  de  isto 
sxculo  vcl  non  regenerati  cxeuiit  vei  ligaii !  quantiis 
csi  etiain  luctus  fidelium  suonim ,  qui  eos  secum  io 
vitx  xtcriix  rcquie  nou  habebunt !  quau!us  deiiiqiio 
gcmitus  oninium ,  et  quorumdam  qiianta  blaspbefuia 
de  abseiitia  miuistcriorum  el  miuistrorum !  Viitti  qui«i 
faciat  maloruin  tcniporalium  timor ,  et  quaiiia  iii  eo 
sit  ac()ui>itio  maloruin  aeternorum.  Si  autem  niini&tri 
adsiut ,  itro  viribits  quas  cis  Dominus  subuiiQistrritt 


10(1  EPISTOLARUM 

oranibuf  subvenitur  :  alii  bapUzaiilur,  alii  i^concllinn- 
lur,  nuUi  Dominici  oorporis  coimnunionc  frauibnlur, 
omues  coiisolanlur,  acdi(icanlur,  exhorlaniur,  ui  Dcuni 
rogent,  qui  polens  esi  omnia  qux  limenlur,  averiere ; 
parali  ad  ulrumque ,  ut  si  non  potest  ab  eis  callx  istc 
transire,  fiat  volunlas  ejus  {Matth.  xxvi,  42)  qui  mali 
aliquid  non  poiest  velle.  , 

9.  Certe  jaro  vides  quod  le  scripseras  non  videre, 
qnanlum  boni  consequanlur  populi  Chrisliani,  si  in 
prxsenlibus  malis  non  eis  desil  prscsenlia  ininiblro- 
rum  Chrisii  :  quorum  vides  eliam  qiianlum  obsit  ab- 
senlia,  duni  sua  quxrunt  noii  qux  Jesu  Christi  (  Phi' 
lipp.  II,  21 ) ;  nec  habenl  illam  de  qua  dictum  est, 
ISon  qnanrit  qwg  9ua  $wU  ( 1  Cor,  xiii,  5 ) ;  ncc  imilan- 
tiir  eum  qui  dixil,  Non  quaretu  quod  mihi  utite,  $ed 
quod  muUis,  ut  $alvi  fiant  ( Id.  x,  53 ).  Qui  etiain  perse- 
culoris  principis  illius  insidias  non  fugissel,  nisi  se 
aliis  quibus  necessarius  erat,  servare  voluissel :  pro- 
p:er  quod  ail,  Cvmpellor  autem  ex  duobus  :  concupi^ 
scenliam  habent  dissolvi  et  esse  cum  Christo,  multo  magis 
opiimum ;  manere  aulem  in  carne,  neeessartHm  propter 
vos  [  Philipp.  I,  25 ). 

10.  Hic  forle  quis  dical  ideo  debere  Dei  ininislros 
fugere  lalibus  imminenlibus  malis,  ui  sc  pro  uiilitale 
Ecclesiae  lcmporibus  tranquillioribus  scrvenl.  Recle 
hoc  fil  aqnibusdam,  quando  non  desunl  alii  per  quos 
supplealurecclesiaslicum  mioisterium,  nc  ab  omnibus 
deseraliir ;  qnod  fecisse  Athanasium  supra  diximus  : 
nam  quantum  necessarium  ruerii  Ecclesiic,  quaulum- 
que  profueril,  quod  vir  ille  mansit  in  carne,  culholi- 
ca  fides  novii,  quae  adversus  Arianos  haercticos  orc 
illius  el  amore  defensa  csl.  Sed  quando  esl  coinmune 
periculum,  mngisque  timendum  esl  ne  quisquam  id 
facere  credatur,  non  consulendi  voluntate,  scd  limo- 
re  moriendi,  magisque  fugiendi  obsil  exemplo,  quam 
vivendi  prosil  officio,  nulla  ratione  faciendum  est. 
Denique  sanclus  David,  ne  se  commiilerei  periculis 
praeliorum,  etfortastis  exstinguereturj  skni  ibi  dicliim 
cst,  lucerna  Israel{U  Reg,  xi,  17 ),  a  suis  hoc  pclon- 
libus  sumpsil,  non  ipse  praesumpsil ;  aiioquin  inullos 
imiiaiores  fccissel  ignaviae,  qui  eum  credercnl  hoc  fe- 
cisse  non  consideralione  utililatis  aliorum,  sed  suje 
perlurbalione  forinidinis. 

li.  Occurril  autem  alia  quoestio  quam  conlemne- 
re  non  debemus.  Si  enim  haec  uUIitas  negligcnda  non 
csl,  ui  aliqui  miiiislri  proplerea  fiigiant  immineiile 
aliqiia  vastitate»  ut  servcnlur  qui  minislrcnl  eis  quos 
poat  illain  cladem  residuos  poluerint  invenire ;  quid 
fiet  ubi  omnes  videnlur  inleriturt,  nisi  aliqui  fiigiant  ? 
quid  si  enim  hacicnus  saevial  illa  pemicies,  ui  solos 
miiiistros  Ecclesi.e  persequalur?  Qnid  dicemus?  an 
relinquenda  est  a  ministris  fugientibus  Ecciesia,  nc  a 
morienlibus  miserabllius  relinqualur?  Sed  si  laici  non 
quserunlur  ad  morlem,  possuut  occultarc  quoquo  mo- 
do  episcopos  ei  clericos  suos,  sicut  ilie  adjdverii  in 
cujus  polestate  sunl  omnia,  qui  poteslel  non  fugien- 
leni  pcr  mirabilem  conservare  polentiam.  Scd  ideo 
quaerimus  quid  nos  facerc  debcamus,  ne  in  omuibus 
cxspcciando  divina  niiracula  icnlarc  Dominuin  judi- 


CLA8SIS  HL  4018 

comur.  Non  quidem  laJis  cst  isla  lempestat,  quauJki 
laicorum  el  clericorum  esi  oommune  |>ericulum»  sicQt 
jn  navi  ona  commune  pericnlum  est  mcrcatorum  atque 
nautarum.  Yernm  absit  ut  taoti  peiidenda  sit  bsc  mi- 
vis  nostra,  ut  debeant  eam  nautae,  el  maximo  gubeii- 
nalor,  periclitanlem  deserere,  etiamsi  in  scaphaqi 
transiliendo  vel  eiiam  natando  possiiii  eflfugere.  Qui» 
bns  enlm  meluinius  ne  nostra  desertione  pcreant, 
non  lemporalem  moriem,  quae  quaiidoque  venlura  est, 
sed  aeiemam,  quae  polesf,  si  non  cavealur,  venire,  ft 
potesl,  si  caveaiur,  etiam  non  venire,  metuimus.  la 
commuiii  aulem  periculo  vitae  hujus  cur  exisiimainiis, 
ubicumque  fuerit  hostilis  incursus,  omncs  clcricos  et 
non  eliam  omnes  laicos  esse  moriiuros,  ut  simul 
finianl  hanc  vitam,  cui  sunt  clerici  necessarii  ?  aul  cur 
non  speremus  sicul  laicos  aliquos;  sic  eliam  elericos 
rcmansuros,  a  quibus  eis  necessarium  ministerium 
vuleat  exhiberi  ? 

12.  Qiianquam,  o  si  inler  Dci  ministros  inde  siidi- 
sceptatio,  qui  eorum  raancanl,  iie  f^a  oinniumyCt 
qui  eorum  fugiani,  ne  morie  omnium  deseralur  Eccle- 
sia  !  Tale  quippe  cerlamen  eril  inler  eos,  ubi  uiriquo 
ferveanl  chariuile,  el  ulrique  pkiceanl  charilali.  Qiias 
discepuitio  si  aliier  non  poluerit  lerminari,  quaiituiii 
mihi  videtur,  qiii  maneanl  et  qui  fugiant,  sorle  legeiH 
di  sunt.  Qni  eiiini  dixerint  se  polius  fugere  deliere, 
aul  timidi  videbunlur,  qiiia  imminens  maliim  susli- 
nere  noluerunt ;  aul  arroganles,  quia  se  magis  qui 
servandi  esseiit ,  nccessarios  Ecclesise  judicarunf« 
Deinde,  fortassis  ii  qui  meliores  suiit,  eligenl  pro  fra^ 
tribus  animas  ponere ;  el  bi  servabuniur  fugieiido, 
quorum  csl  minus  uiilis  viia,  quia  mindr  consulcndi 
et  giiberiiandi  peritia  :  qui  t;imen  si  pic  sapiunl,  con- 
tradicenl  cis  quosvidenl  el  vivere  polius  oportcrc,  et 
magis  niori  malle  quain  fugere.  IJeo,  sicul  scriptura 
esl,  Conlradicliones  sedal  sorlitio,  et  inter  potenles  de^ 
/fmf  (  Prov,  xvHi,  18 ) :  inelius  enini  Deusin  hujusce- 
modi  ambagibus,  qiiam  hoiniiics,  judicat;  sivedignc- 
tiir  ad  pai^ionis  fruciuin  vocare  meliores  et  parcere 
iiifirinis,  sive  islus  facere  ad  mala  perfcrenda  fortio- 
res,  el  huic  vitoc  siibtraherc,  quoruin  iion  polesl  Dei 
Ecclesio!  taiiluin  quanlum  illoruin  vita  prodesse.  Rch 
quidem  fict  niinus  usilata,  si  fial  isla  sorlilio  :  sedsi 
facla  fucrit»  qiiiseam  roprehendcrcaudcbit?  Quisnon 
eani,  uisi  iinperilus,  aulinvidus,  congrua  prjcdicalio^ 
ne  laudabit  ?  Quod  si  non  placel  facere,  ctijus  facli 
non  occurril  exemplum,  nullius  fuga  faciut  ul  Eccle* 
siai  minislerium,  maximein  lantis  periculis  uccessa- 
rium  ac  debitum,  desil.  Nemo  excipiat  *■  persouam 
suam,  ut  si  aliqua  graiia  videtur '  excellere,  ideo  se 
dicat  vita,  el  ob  hoc  fuga,  esse  d<gniorcni.  Quisqnis 
ciiim  hoc  putal,  niniiuni  Eibi  placel :  qoisqiiis  aulem 
ctiam  hoc  dicil,  omiiibusdisplicel. 

15.  Sunl  sanc  qui  arhitraiilur  episcopos  ct  clericos 
non  fugieiiles  in  talibus  periculis,  scd  manenles,  focero 
ui  plebcs  dccipianiur,  cum  ideo  non  fugiunt,  quia 
manera  suos  pra*positos  cemnm.  Sed  facile  est  hano 
responsionem  vel  invidinm  dcclinare,  alloiinendo  eat:<' 

1  Dcccm  ^iss.,  accipiat. 


1019 


S.  AUGUSTm  EPiscon 


den  plebes,  alqne  AGendo :  Non  vot  deciplai,  qood 
dte  loeo  isto  non  fngimus  :  nonenim  propier  nos,  sed 
propter  vos  polius  bic  manemus,  ne  vobis  non  niini- 
•tremns  quidqnid  ssluti  vestrae,  quae  in  Cbristo  est, 
Bovimus  necessariom.  Si  ergo  fugere  volueritis»  et  nos 
ab  istls,  qiiibiis  tenemur,  vinculis  solvistis.  Quod  tunc 
poto  esse  dicendum,  quando  vere  videtur  utile  esse 
ad  loca  totiora  migrare.  Quo  audilo,  si  vel  omnes  vel 
aliqui  dixerint,  In  illius  potestate  sunios,  cujus  iram 
Httllus,  quocnmque  vadit,  evadit ;  cujusmisericordiam, 
«bicumqoe  sit,  potest  invenire  qui  nosquam  vult  irc» 
sive  certis  necessUatibus  impeditus,  sive  laborare 
nolens  ad  Incerta  suffugia,  et  non  ad  finienda,  sed  ad 
mutanda  pericula  :  procul  dubio  Isti  deserendi  non 
suntniinisierio  cbrisliano.  Siauiem,  hoc  audito,  ab- 
Ire  maluerint,  nec  illis  manendum  est,  qui  propter 
illos  manebant ;  quia  ibi  jam  non  sunt  propter  qoos 
roanere  adhuc  dcbcant. 

14.  Quicunique  igitur  isto  modo  fugil,  utEccIesiae 
necessarium  ministerium  illo  fiigienle  non  desit,  facit 
qiiod  Dominus  prscepil,  sive  permisit.  Qui  autcm  sic 
fugit,  ut  gregi  Cbristi  ca  quibusspiriloalitcr  vivit,  nli- 
mcnla  subtrahanlur,  mercenarius  ille  cst,  qui  vidot 
lupum  vcnicntem,  et  fugit,  quoniam  non  estei  ciira  dc 
ovibus.  Hxc  libi,  quia  me  consuluisli,  fraler  dilectis- 
sime,  qua  exislimavi  veritate  et  cerla  charilate  rescri- 
psi ;  scd  ne  meliorcm,  si  invencris,  sequaris  seiileii- 
tiam,  non  pncscripsi.  Melius  tamen  quod  iii  his  peri- 
culis  faciainus,  invcnire  non  possumus,  quam  oraiio- 
nes  ad  Dominum  Deum  nostrum',  ul  misereaiurnostri. 
Qnod  ipsum,  ut  scilicet  Dei  Ecclcsias  non  descrerent, 
Dei  dono  nonnulli  prudentes  el  sancti  viri  et  velle  et 
facere  roeruerunt,  et  intcr  dentes  oblrcctantium  a  sui 
propositi  intentione  minime  defeceruni. 

EPISTOLA  CCXXIX*  (a). 

AugHiiinus  Dario  cowUi^  qui  pacis  conferendte  cauta 
miuui  sit,  gratulatur^  et  provocat  ad  rescribendum, 

Doinino  merilo  illustri,  el  magiiincentissinio  atqiie 
in  Chrislo  cbarissimo  filio  Dario  (6),  Augustuius, 
10  Domiiio  salutem. 

I.  A  sanclisfratribuset  coepiscopis  meis  Urbanoet 
Novato,  qoalis  sisvir  et  quanlus,  accepi :  qoorum  al- 
leri  apud  Carthnginem  in  Hilarensi  oppido,  et  modo  in 
Siccensi;  alteri  auiem  apud  Siliflm  te  nosse  provenit. 
Pcr  hos  ergo  factum  est,  ui  nec  cgo  te  habere  incogni- 
tum  possem.  Neque  enim  qiiia  me  infirmitas  corpo- 
ris,  et  congeiiitum  frigus,  id  est,  genus  xutis  non  si- 
nit  coram  tecum  colloqui,  ideo  non  te  vidi :  nam  et 
Istc  mihi  prxsens,  quando  ad  me  venire  dignatus  est, 
llle  auleiii  littcris,  non  faciem  lu%  carnis,  sed  cordis 
osteiidil,  ul  Uinto  suavius,  quanlo  intcrius  le  vidercm. 
liaiic  faciem  tuam  et  in  sancio  Evangclio,  et  nos,  ct 

•  Episa.  cqtxix  et  ccxxx  recognitae  sunt  ad  vaifcanum 
exeinpiar  et  ad  Lov.  -*~«iuu- 

(a)  AUas  i82 :  quae  autem  229  erat,  nuncllS.  ScripU  sub 
Ihiem  viue  Augustinl,  forte  an.  429.  ^ 

(l>)  Kcacimus  an  bic  sit  idem  iUe  Darius,  qui  prajfecU  prae- 
ono  tmuras  gereLat  an.  316.  f«  -  ^vu  p  « 


ta  ipse,  propltio  Deo,  tanqoam  In  spaeolo 
inspicis,  ohi  scriptum  est  a  veriUCe  dieeiile :  JM  p^ 
d/ici ;  quomam  fiUi  Dei  «OMhuilacr  {Matth.  t,  9  ). 

2.  Magni  quidero  simt,  et  habeul  sf^Miam 
non  solum  fortissimi,  sed  etlam,  qood  Yerioris  ^ 
est  laudis,  fldelissiml  bellatores,  qaonim  bboribii 
atque  pericnlis,  Dei  protegentis  alqoe  opilolaDtis  sa- 
xilio,  hostis  indomitus  vincitnry  ei  qales  reipnlilia 
pacatisque  provlncils  comparaUir  :  sed  majoris  cst 
gloriae,  ipsa  bella  verbo  oocldere»  quam  bomhMs 
ferro;  et  acquirere  vel  obtinere  pacem  pMe,  noi 
bello.  Nam  et  hi  qui  piignant ,  sl  bonl  sunt,  procd 
dubio  pacem,  sed  lamen  per  sangoinem  quaPTODt ;  ii 
autem  ne  cujusquam  sanguis  quaererelur,  es  missni : 
est  iiaqiie  aliis  llla  necessltas,  tibi  Ista  felicitas.  Rro- 
inde ,  domine  merito  illustris  ei  magnlficeiitissliDe, 
aique  in  Christo  charissime  fili,  gaude  Isto  tuo  lam 
roagno  ei  vere  bono,  ct  fruerc  in  Deo  onde  sompsistiy 
nt  lalis  esses,  et  talia  gerenda  susciperes.  ConfirmH 
Deus  qiiod  per  te  operatus  est  nobis  {Psal.  Lxvn,29). 
Accipe  hanc  salutationem  nostrara,  el  luam  dignaie 
rependere.  Sicul  mihi  scripsit  fraler  Novalos,  egit  ut 
mc  exccllentia  et  eruditio  tua  etiam  in  mels  opusculis 
nosset.  Si  crgo  legisti  qase  dedii,  ego  quoqoe  innotoi 
interioribus  Uiis  sensibus.  Non  moltum  displicent, 
qiianium  cxisiimo,si  propensiore  chariiate,  qoams»> 
vcrilale  lcgisii.  Non  est  multum ;  sed  multiim  gra- 
tum,  si  pro  litleris  nostris,  et  his  el  illis,  unam  nobis 
epistolam  reddas.  Salulo  et  pignos  pacis  (a),  qood 
Domino  Deo  nostro  adjuvanie  feliciter  acceptsil,  ea 
dileciione  qua  debeo. 

EPISTOLA  CCXXX  {b). 
Darius  Augustino,  pro  lilteris  ab  eo  acceptU  gratiam  n- 
ferens,  et  petens  mitti  sibi  librot  ConfetMionmm^ 
ipsius  apud  Deum  predbus  commendatum  cupienai 

Darius  Augustmo  domino  suo  salulem. 
i .  Utinam,  domnt  sanete  pater^  «l  iii«iifii  nomai  ai 
aures  tuas^  coepiscoporum ,  nt  ais^  tuorum  Vrbam  et 
Novati  benigna  erga  me  gratia  faciente^  periaium  esi; 
ita  memetipsum  Deus  onmium,  Deus  tuus^  manibuHuis 
atque  ocutis  obtulisset :  non  quo  majorem^  aui  fordtem 
talem,  qualem  tantorum  virorutn  apud  te  benevoUu 
mo,  et  liiterarum  mentio  fecerat,  tui  me  frohauet 
lior  lima  judicii ;  sed  ut  aelestis  sapientim  tuee  weristi'' 
mos  atque  immorlales  fructus,  ore  luo  potius^  ueluH  m- 
jusdam  purot  aqum  duUedinem,  ab  ipso  fontis  prmsenti 
ac  perpetuo  liquore  sumpsissem,  0  me ,  non  modo  ter 
aut  quater,  ut  apud  neuio  quem  est,  sed  mHUes,  et  omm 
numero  plus  beatum  !  ti  mihi  datum  esset  prsesenti  m- 
tueri  tuos  vere  sidereos  vultus,  vocemque  dimnam^  ac 
divina  canentem^  et  non  solum  mentis  fructus,  sed  etiam 
cum  aurium  jucunditaU  sumere  et  lusurire  licuissel,  Pu- 
tarem  profecto  me  quasdam  immortalitatis  ieges^  nom 
modo  de  ccelo,  scd  in  ipso  constitutnm  aelo  susdpere^ 
el  quasdam  Dei  voces  non  tonge  de  templo^  sed  props 
ipsum  Dd  astantem  tribunal  audire. 

(a)  verimodum,  Darti  filium. 

(b)  Alias  203 :  quae  autem  230  erat^  nunc  1 1$.  Scripia  peat 


1(^21  EPISTOLARUM 

a.  Hoc  lil  mihi  contingeret,  propter  ardentiMmum  tui 
denderium  forntan  meretfar;  propter  contcientiam^fateor, 
non  merebar.  Sed  atneni  quoque  cejn  fructut  cupiditatii 
bona  non  nuninm,  et  e$l  miin  de  secuHdii  bonit  bonorum 
wmma  perfectio.  Commendatui  ium  ei  cui  vettem,  ore  ian- 
ctorum  et  duorum  tocii  ac  reqiombui  inter  ie  diHantium 
iacerdotum ;  uniui ,  quodjam  dinf  de  me  benetolui  icrmo^ 
ei  prmam^  ui  itadicam,  tatimonium;  alteriui  ejuidem 
ieniUi  paritiiqueicntentia  volantia  ad  U  icripta  concur- 
runt.  Coronam  miki  apud  te  qiiamdam,  tanti  ac  talei  viri^ 
non  viridantium  florum  germine^ted  glorioios  vocii  teitimo 
itfo  tanquamquibuidam  perpctuitatii  gemmulii  texuerunt. 
Propter  quod  Deum  iummum  oro  pro  te,  et  tuam  inter- 
ceinonem ,  iancte  pater^  expoitulo,  ui  quoniam  minime 
mihi  tettimonii  tanti  ium  comciui,  eue  mihi  talem  vet 
quandoque  proveniat,  Jam  illa  nonneomnia  abtentice 
mece  detrimenta  vicerunt,  quod  ipie  noi  atloqui,  quod 
icribcre^  quod  icdutare  dignaris,  et  abiente  me,  absentem 

eue  non  paterii,  Dolebam  tne  modo  post  Dewn non 

viium  :  attamen  non  carnii  faciem,  iic  enim  aii,  ied 
quod  plui  est,  cordii  attendii ;  eoque  viius  sum  tibi  esie 
jucundior,  quo  penitiui  inspexisti.  Faxit  Deus,  ti(;u- 
dicio,  mi  itater,  tuo  respondeam ,  nec  sim  apud  meam 
conscienliam  reus,  cum  tatem  me^  qualem  tibi  ipse  for- 
masti,  interius  ego  non  videam . 

3«  Bella  me  in  eadem  divina  ac  ccelesti  'tpistola  tua^ 
ex  more  tibi,  quod  taudare  veUes,  eloquentia  ministrante^ 
bella  me,  inquam » verbo  ais  occidere.  Hicpero,  nii  san- 
ete  paler,  anhnus  mihi  tanquam  e  quibusdam  cogitatio- 
num  tenebris,  quasi  veras  sui  laudes  recognovisset,  emer- 
iit.  Ut  enim  totum  breviter  ac  timpticiter  Beatitudini  tucs 
confitear,  ii  non  exitinjamui  betla,  eerte  distulimus;  et 
Deo  opitutante  omnium  principe,  qucejam  usque  adquenh 
dam  calamitatum  apicem  increverant  maia,  sopita  sunt. 
Spero  tamen  ab  eo,  a  quo  qmdquid  bonum  at  totum  ipe- 
rare  debemui,  quin  etiam  epistolas  tuas  auguror  benedi' 
ctionem  tam  largam,  tam  certam,  ut  hasc  ipsa  bettorum, 
quam  dixi,  dilatio,  pacis  habeat  tencatque  perennem  ac 
perpetuam  firmitatem.  Dijasli  enim,  et  perpetua  Dei  lege 
fixisti,  ut  gaudeam  isto,  ut  tu  ais,  meo  lam  magno  ac 
vere  bono,  et  fruar  in  Deo^  unde  sumpsisse  me  dids,  ut 
et  talis  eaem,  et  tatia  gerenda  iuiciperem^  Connectii 
dcinde:  c  Confirmet,  ivquis,  Deus  qnod  per  te  operatus 
est  nobis,  i  0  vota  non  modo  pro  me,  sed  pro  salute 
omnium  nuncupata!  Nec  enim  mea  ista  gtoria  iepararia 
ifitute  omnium  potest,  et  ut  ego  orationibui  tuii  felix  eue 
possim^  una  mecum  omnes  felices  esse  necesse  est.  Diu, 
pater,  pro  Romano  iniperio,  pro  Romana  republica,  pro 
his  etiam,  quos  dignos  esse  tibi  occurrerit^  tatla  vota  lu- 
mas  ac  nuncupes;  quandoque  te  usquein  ccelum  tottii^ 
tradai  poiteris,  tnandesijuc  sequentibui. 

4.  Satii  progreaus  sum  fortasse  quum  debui,  scd  pa» 
rum  tocutus  certe  quam  votui.  Confiteor  enim,  scribem 
ud  te  mttus  mihi  tuos  tanquam  prassentis  imaginor;  et  cum 
olim  me  sermo  rudis  et  inops  lingua  deficiat,  tamen  quasi 
coram  tecum  cottoquar  fabulerque,  non  salior.  Proinde 
hinc  etiam  nostra  in  te  daideria  metire.  Cumjamdlu  fi' 
nem  mcreretur  epistolaris  pagince  forsitan  ingrata  verbO" 
iilas,  iubtrahintuiverecundiam ;  dum  cupiditali  consuti- 


CLASSIS  lir.  4021 

mus,  eliermonem  rciinquere,  eaeq^U  recedere  iUipicm' 
mur.  Noto  ergo  non  dcMnere^  eed  non  poaum :  a  enim 
credii^  mi  paler,  adeo  noitrii  iemibui  ae  prceeordHi 
initcaisii,  ex  quo  non  eontenti  tua  fama  tam  glorioia^ 
tam  maxima,  icriptii  u  tuii  intueri  maiuimui,  cum  uhm 
mihi,  atque  hcec  brevii  epiitota  tua,  ardorii  iantoi  fam' 
mai,  incendiaque  commoverii.  Unde  deprecanmr  U^  ae 
totamentedepoicimui,  ut  quoniam  geniiia  rituiteeliam 
iegendo,  ui  nunquam  aiiai,  abunde  affatimque  contem- 
piimui  {quanquam  enim  a  parentibui^  ab  aeii,  ei  po» 
Hrema  ueque  gentii  proie  ChriUi  jura  percepimui,  tamen 
aiiquotici  icnsibui  noHrii  iuperfiucB  iupentiiionii  «u« 
perba  vanitas  inerrabat) ;  peto  ui  etiam  Confeaionum  /f- 
bros  a  te  perscripios,  nobis  nuttere  ae  donare  digneris.  Si 
enim  atii  quoque,  prono  animo  ac  benigna  maite,  tua  ito* 
bis  scripta  targiti  sunt,  quanto  magis  de  tuis  ipu  exeU" 
sare  non  debaf 

5.  Fertur  iotrapce,  eeu  regii  potiui  cujuidam  epi- 
itota  {a),  Deum  Donnnum  Chriitum  deprecantii,  cum 
intra  JudanB  regiona  adhuc  venaretur,  et  necdum  in  cce- 
tum  suum  remeaverai,  quoniam  is  ad  eum  ire  ac  pergere 
per  aigritudinem  prapediretur,  et  sanari  atiter  u  poiu 
non  crederet,  ad  se,  si  dignaretur,  mundi  iaiui  ae  me- 
dicina  decurreret;  et  ne  tantce  majesiati,  quam  ignarui 
rex  provida,  eed  non  perfecla  menU,  conceperat,  injuria 
fieri  videretur,  taudaae  insuper  suam  dicitur  civitatem^ 
ut  putchritudine  urbis  et  regis  Impitio  Deus  ittectus,  prC" 
ces  iuppiids  non  dedignaretur.  Adfuii  Deus  regi ;  Mita- 
tus  est :  et  amptificato  petitionis  munere,  per  epistotam 
non  modo  saluUm  ut  supptici,  sed  etiam  securitatem  ut 
regi  transmisit;juait  insuperejus  urbem  ab  Itostibus  in 
perpetuum  eae  ac  semper  immunem.  Qnid  liis  addi  benc' 
ficiis  potest?  Ego  liumilis,  et  regum  servus,  a  le  meo  do^ 
mino  peto  ut  apud  istum  Christum  ac  principcm  Deum 
quotidie  pro  mds  peccatis  inlercedere  ne  cuncteris,  ac  pro 
me  indefeuus  ores^  ac  petas  quidiiuid  ipse  voiueris. 

6.  Si  tibi  twdium  affert  ionga  cpistota  mea,  hoc  turn 
mognanimitatis  patientia  moderare,  ei  tibi  hnputa^  quo^ 
niam  ipse  jussisti.  Oramus  tamen,  atque  identidem  de^ 
precamur,  ut  iterum  scribas ;  sic  enim  fiei  ut  libenter  lui- 
cepisse  ie  scripta  mea  suspicari  possimus.  Deus  donet 
nobis  Beatitudinetn  tuam  per  muitos  annos  pro  nobis 
orantem,  domine  vere  sancte  pater.  Fitiui  noiter  Veri- 
modui  iatutat  Beatitudinem  tuam,  qui  admodum  gratu» 
latui  at  quod  ih  epiitoia  ad  noi  tua  ejui  mentionem  fe- 
cfii^  dignatui  a.  Nado  quas  medicamenia  ab  arciiialro^ 
qui  nobiicum  at,  aecepta  dedimui  Laxapo  iacro  preiby^ 
lerOf  ad  luam  Beaiitudinem  deferenda;  quw,  ut  virme- 
moratui  affirmat,  ad  atleviaUonem  dolorii  et  morbi  r«- 
rationem  non  parum  profideni. 

KPISTOLA  CGXXXI  (6). 

Auguitinui  Dario,  dectaram  ee  ipiiui  iitlerii  iummopere 
ddectatum,  ei  quare ;  ubi  mutia  obiter  de  humanm  Ani» 
dii  amore  didt :  mittitque  ipsi  Confesdonum  tibroi  H 
aUa  quasdam  iua  opmcuia. 

{a)  Aba^nuris  regts  E|.isiola  ad  dirismm»  de  qn  Ruseb. 

{b)  Alias  261 :  qux  uutcni  251  crat,  duim:  110.  Scri|^pQll 
duas  SU4  criorcs. 


lO^  S.  AUGUSTLNI  CPISCOn 

At^cctTOTO  servvs  Christi  membroruaiqiie  Cbri>(i, 

Dabio  filio  membro  Cbrisli,  in  ipso  salulem. 
.  I.  Qiiod  acceperim  libenter  litieras  taas,  mca  re- 
.icripta  indicio  esse  Tolaisti.  Ecce  rescribo,  et  tnmcn 
fe^Tipiis  hoc  indicare  non  possuro,  yel  istis,  ?el  qui- 
lMi»libel  aliis,  siYe  breviter»  sive  prolixissime  scribam: 
Boque  enim  aol  paucis  aat  multis  verbis  indicari  po- 
lcst  qood  indicari  verbis  non  potest.  Et  ego  quidem 
pram  eloquor,  etsi  muitum  loquar  :  sed  nulli  elo- 
qpenti  omnino  concesserim,  ut  qualicumque  et  quan- 
Ueumqiie  epistola  soa  :iffectum  explicet,  quem  fecit 
in  mente  tua»  quod  non  possum  ego,  eisi  euro  possit 
Ua  io  animo  meo  videre  sicot  ego.  Restat  ergo  sic  tibi 
hMlicare  quod  scire  voluisti,  ut  in  verbis  meis,  et  quod 
Bon  indicant,  sentias.  Quid  igiturdicam,  nisi  delecta* 
iam  me  esse  lilteris  tuis,  delcctatum  valde?  Repetitio 
lerbi  bujas,  non  est  repetilio,  scd  quasi  perpetua  di- 
aio :  quia  ficri  non  posset,  ut  semper  diceretur,  idco 
factum  est  ut  saltem  repeteretur ;  sic  enim  fortasse 
djcj  potest. 

S.  Ilic  81  quaerat  aliquis,  quid  me  tandeni  in  tuis 
tam  valde  litteris  delectaveril;  utrum  eloquium?  rc- 
spondebo,  Non :  et  ilie  forsitan  respondebil,  Ergo  lau- 
des  tux ;  sed  de  bis  quoque  respoiidebo,  Non :  nec 
ideOy  quia  non  sint  ista  in  illa  epislola ;  nam  et  elo- 
quium  ibi  tantum  est,  ut  et  optimo  te  natum  ingenio, 
et  talibus  discipiinis  saiis  eruditum  praeclarissime  lu- 
ccat,  et  prorsus  pleiia  est  meis  laudibus.  Ergone,  ait 
quispiam,  non  te  istadelcctaiil?  lino  vcro.  Nequeenim 
tMt/it,  u(  ait  quidaiQ,  cornea  fibra  est  (Pen.  Saiyra  1), 
ut  h(cc  nonsentiam»  vel  sinedelectaiione  sentiam.  Dc- 
loetant  et  ista;  sed  ad  illud  quo  me  valde  dixiessede- 
lectatum,  quid  sunt  ista  ?  Nam  elo  |uium  tuum  nie  dc- 
lcctat,  qnoni:im  graviter  suave  cst,  vel  suaviter  gravc : 
iiieis  autem  iaudibus,  cuin  profccto  ncc  omnibus  de- 
lccter,  nec  ab  omnibus,  sed  eis  qualibus  me  dignum 
esse  arbitratus  es,  et  ab  eis  qualis  es,  id  est  qui  pro- 
pter  Cbristum  diligunt  servos  ejus;  etlam  laudibus 
picismedelcctatuiii  iii  liltcris  tuis  negarenon  possuin. 

5.  Vidennl  graves  et  perili  viri  qoid  de  illo  Tbc* 
mistocle  sentiant,  si  lameu  hominis  nomen  verum  rc- 
colo,  qui  cum  in  epulis,  quod  clari  ct  eruditi  Gra!(  i;n 
faccre  solebant,  canere  (idibus  recusassei,  et  ob  hoc 
indoclior  baberetur,  totumquc  illud  jucunditatis  gcnus 
aspernntusesset;  dicluin  illi  est:  Quid  ergo  audire  te 
delectat  ?  Ad  quod  ille  rcspondisse  fcrtur :  Laudes  mcas, 
Vidcrint  crgo  quo  finc  ct  qua  intcntione  illud  dixissc 
rrcdiderint,  vd  ipse  qiia  dixcrit.  Erat  enim  secundiiin 
lioc  sxculum  vir  magiiificus.  Nam  cliam  cum  ei  di- 
(iuin  fuissel,  Quid  igilur  iiosti?  Rempublicam^  inqiru, 
ex  parva  magnam  (acere.  Ego  aiUem  quod  ait  Ennius, 
Omnei  mortales  sete  taudari  exoptant,  parlim  pulo  ap- 
probaiidiim,  partim  cavendiim.  Ut  enim  appctenda  est 
voritas,  qivjn  procul  dubio  est,  etiamsi  non  iaudetur, 
sola  laudabilis;  sic  etiam  ea,  qiiae  facilo  subrepit,  va- 
nitas  in  hominum  laude  fugienda  csl :  lixc  esl  autcm, 
vcl  cuin  ipsa  bona,  quas  laudatione  digna  sunt,  non 
pntantiir  h:ibcnda,  nisi  laiidetur  ab  homiiiibus  homo ; 
vcl  ca  quoqiic  vuit  in  sc  multum  quisqiic  laudari,  quic 


1021 
ant  cxigiia  laude,  aut  etbm  vitaperatione  dlgoioni  sont. 
Unde  [loratius  Eiinio  vigilantior  ait : 

Laudis  amore  tumes?  Simt  certa  piaculai,  qiue  te 
Ter  pure  lecto  potenmt  recreare  libello. 

(Horai,  tib.  I,  EpUi.  1.) 

4.  Ita  tumorem  de  amore  laudis  humanae,  vcl  a  se 
penitus  morsuro  medicinalibus  verbis  quasi  excantao- 
dum  pulavit.  Docuit  itaque  nos  per  Apostolum  suuin 
Magister  bonus,  neque  proplerea  nos  recte  facere,  ui 
hudemur  ab  hominibus,  id  est,  fiiieoi  recti  nostri  non 
ui  hominum  laudibus  ponere;  et  tainen  propter  ipsnt 
homuies  quxrere  laudes  hominiun.  Elteiiim  cura  iau- 
dantur  boni,  non  laudatis,  sed  laudaiitibus  prodest. 
Nam  illis,  quanlum  ad  ipsos  atlinet,  quod  boni  sont 
sufficit :  sed  eis,  quibus  expedit  imiUri  bonos,  grau- 
landum  est,  cum  ab  eis  laudautur  boiii ;  quoniam  sic 
indicant  eos  sibi  placere,  quos  veraclter  laudant.  Didt 
ergo  A|)OstoIus  quodam  loco,  Si  honunibus  pUcerem^ 
Christi  scrvui  non  essem  (Galat.  i,  10) :  et  idc^n  dicit 
alio  loco,  Placete  omnibus  per  omnia,  sicul  el  ego  oniiu- 
huper  omnia  ptaceo;  sedadjungens  causam,  nonqiue' 
rens  quod  tmhi  utile  est^  sed  quod  mullis^  ui  saivi  fiant 
(i  Cor.  X,  32,  53).  Ecce  quid  quxrebat  iii  laude  bomi- 
num,  ubi  etiam  dicebat,  De  casiero^  fraires^  queecnm* 
que  sunt  vera,  qwBcumque  pudica,  qucdcumque  casta^ 
quticumque  sancta,  qucecumque  charissima,  qucecumque 
honas  fama^  si  qua  virtus,  si  qua  laus,  hcec  cogitate  :qnm 
didicistiSy  et  accepistis^  et  audistis  el  vidistis  in  me^  harc 
agite;  et  Deus  pacis  erit  vobiscum  {Philipp.  iv,  8,0). 
Caetera  igitur,  quoi  supra  commemoravi,  virtutis  no- 
inine  amplexus  est,  dicens,  si  qua  virtus  :  illud  auteui 
quod  subjecit,  qtuccumque  bonas  fanue,  alio  uno  vcriio 
congruo  prosccutus  est  dicendo,  si  qua  Utus.  Quod  ita- 
quc  ait,  Si  honunibus  placerem^  Christi  servus  non  es- 
sem,  sic  ulique  accipiendum  tanquam  dixerit :  Si  boip 
qiL-c  fado,  fine laulis  humanae  facerem»  laudis  amore 
tumcscerem.  Volebat  ergo  Apostolus  placere  omiii* 
bus,  et  eis  placere  gaudebal,  non  quorum  laudibus 
tumesccbal  in  scipso,  scd  quos  laudatus  xdificabat  in 
Chrisio.  Cur  ergo  me  non  dclectet  laudari  abs  te,  cum 
et  vir  bonus  sis  ne  me  fallas,  et  ea  laudes  quae  ames, 
et  quae  amare  utile  ac  salubre  est,  etiamsi  non  sint  in 
me?  neque  hoc  tibi  lantum,  sed  eliam  mihi  prodcst. 
Si  enim  non  sunt  in  me,  salubriler  crubesco,  nt(|uc  ut 
sint  inardcsco.  Ac  per  quod  ngnosco  mea  iii  laude  ta:i, 
gaudeo  me  habere,  et  abs  le  illa  ac  meipsum  diligi 
proptcr  illa  :  quse  autem  non  agnosco,  non  solum  ut 
ipse  habeam,  desidero  consequi,  verum  eiiam  ne 
semper  in  mea  laude  fallantur,  qui  me  slnceriter  di- 
ligunt. 

5.  Ecce  quam  multa  dixi,  et  quid  sit  illud  quod  nie 
longe  amplius  eloquio  luo,  longe  ampiius  laudibiis 
mcis  in  luis  litteris  delectavit,  non  adhuc  dixi.  Quid 
auiein  putas  essc,  o  boiie  homo,  nisi  quod  te  talem 
virum,  et  non  visum  feei  amicum ;  si  lamen  non  vi« 
sum  diccre  debeo,  cujus  non  corpus,  sed  animam  in 
ipsis  tuis  lilleris  vidi,  ubi  de  te,  non  sicut  antea  fra- 
tribus  meis,  scd  mihi  credidi?  Quis  enim  esses  jain 
qiiidom  acc'*pcram,  scd  qualis  crga  me  esses,  nondum 


«025  EPISTOLARUM 

lcncban.  Fx liac ainicilia  lua  oliam  Inudcs  nicas, q«!ic 
niequo  fmc  delecicnlsalisdixi,  niullo  ubcrins  Fcclc- 
sia;  Clnisli  non  dubilo  prormuras;  quandoqiiidem 
eruim  hbores  mcos  in  defensionc  Rvangelii  adversus 
reliquias  impiorum  d;emonicoIarum  sic  hal)e8,  sic  lc- 
gis,  sic  amas,  sic  praedicas,  ul  in  eis  tanto  fiaro  nolior, 
quanto  cs  ipse  nobilior :  cos  cnim  latenler  illuslris  il- 
lusiras,  clanisque  declaras,  el  ubiprodesseprtsse  pcr- 
spicies,  ignorari  oinnino  non  sines.  Si  unde  id  sciam 
quu^ris :  ialis  mibi  apparuisli  in  lilleris  tuis.  Hinc  jam 
vide  quanlum  mc  iilx  litlerac  deleclare  potuerini :  si 
bene  de  me  existimas,  cogitas  quantum  mcGliristi4u- 
cra  delcctcnt.  Jamvero  quod  te  ipsum,  qui,  ulscribis, 
a  parentibutf  ab  avis,  ei  pottrema  utque  genlit  prole 
Chrittijura  percipere  potuisti,  tamen  adversus  gentiles 
ritus,  ut  nunquam  alias,  eisdem  laboribus  meis  adjii- 
tuni  esse  signiflcos;  parumne  cogito  quantum  boiii 
aliis,  et  (;uum  multis,  quam  claris,  ct  qiiam  facile, 
quamque  salubriter  per  illos  cxtcris  quibiis  lalia  con- 
veniunt,  possint  scripla  nostra  te  commeiidante  atqiic 
disseminanle  conferre?  aut  boc  cogitans  possuiQne 
parvornm  vel  roediocriumgaudiorumjucundilateper- 
fundi? 

C.  Qnia  igilur  non  potui  verbis  cxplicarc  quantam 
dclcctalionem  de  tuis  littcris  ceperim,  unde  me  dele- 
ctaverint,  dixi :  jam  quod  nequivi  satis  dicere,  id  est, 
quantum  delectaverint,  tibi  conjiciendum  relinquo. 
Siime  itaquc,  mi  flli,  sume,  vir  bone  et  non  in  super- 
ficie,  sed  in  christiana  charilate  christiane;  sume,  in- 
qiiam,  libros,  quos  dcslderasii,  Goiifessionum  roearum: 
ibi  nie  inspice,  ne  me  laudes  ulira  quain  sum;  ibi  non 
aliis  de  me  crede,  sed  mihi ;  ibi  me  attende,  ct  vide 
quid  fuerim  iii  meipso,  per  meipsum ;  ei  si  quid  in  nie 
tibi  placuerit,  laiida  ibi  mecum,  quem  laudari  volui 
de  me ;  neque  enim  me.  Quoniam  ipse  fecit  nos,  et  non 
ipsi  nos  (Ptal.  xcix,  3);  nos  autem  perdideramus  nos, 
scd  qui  fecit,  refccit.  Cum  autem  ibi  me  inveneris,  ora 
pro  nie  nc  dcficiam,  sed  perftciar;  ora  lili,  ora.  Scn- 
tio  quid  dicam,  scio  quid  peiam;  non  tibi  videaturiii- 
dignuin,  et  quasi  ultra  merila  tiia :  fraudubis  me  nia- 
gno  adjutorio,  si  non  feceris.  Non  solum  tu,  sed  ctiam 
omnes  qiii  ex  ore  tuo  dilexcrint,  oratc  pro  me :  ln  c 
eis  mc  pctivisse  indica,  ei  si  multum  nubis  trlbuitis. 


CLASRIS  IV.  lOfcC 

iii«.sissc  nos  cxislimatc  quod  petimus,  et  tamcn  daie 
poicntibus,  vcl  obtcmpcraicjubcntibus.  Orate  pron6-'^ 
bis.  Lcge  Litleras  divinas.  et  invcnies  ipsos  arielai 
nostros  Aposlolos  pctiisse  hoc  a  filiis  siiis,  sive  pn«r  ^ 
cc|>issc  audiioribus  suis.  Ego  cerle  qnoniam  lioc  a  m^; 
petiisti  protc,  quantuin  faci.am,  videt  qui  eiaudial,  f|iii« 
vidobat  quia  et  anie  fuciebam :  sed  reddc  etiam  in  hae  r 
re  dilcctionis  viccm.  Pr.Tpositi  vestii  suinns;  givK 
Dei  cstis  :  considerate  et  videte  pericula  nosira  mx* 
jora  csse  quam  vesira,  ci  orate  pro  nobis.  Hoc  enim 
et  nobis  condecet  et  vobis,  ut  bonam  rationero  de  vo-  . 
bis  rcddamus  pastorinn  principi  ei  omitium  nostriiiR 
capiti,  pariierque  evadamus  biijiis  niundi  pcriculosi^ 
rcs  blandiiias  quam  molestias,  nisi  cum  pax  cjus  sil 
hoc  proficit,  quod  Apostoius  orare  nos  monuil,  nt  - 
quietam  vitam  el  tranquillam  agamnt  in  omni  vietate  H 
cltaritate  (I  Tim.  ii,  2).  Si  enim  desii  pietas  ct  cbari- 
las,  quid  cst  ab  illis  et  a  cxteris  inundi  malis  tranqnil* 
litas  ct  quies,  nisi  luxuriae  perditionisquc  maferieSf 
sive  invitamcntum,  sive  adjumentum  ?  Ut  ergo  liabea^ 
mus  quielam  et  tranquillam  vitam  in  oiuni  pietateel 
charitate,  qnod  nos  pro  vobis,  oraie  pro  nobis,  obi- 
cumque  eslis,  ubicumciue  sumiis  nusquam  cnim  non  . 
cst,  cujussumus. 

7.  Misi  et  alios  libros  qiios  iion  petisti,  ne  hoc  tan<* 
tunimodo  fncercm  quod  petisti ;  de  Fide  rerum  qinn  . 
non  yidentur,  de  Patientia,  de  Continentia,  dq  Profi>  . 
dentia,  et  unum  grandem  de  Fide  elSpeet  Uinritale.  ■ 
Ilos  omnes  si  dum  es  intra  Africam  legeris,  JiKliciiMi  ^ 
tuum  mitte  dc  illis;  aut  mitte  nobis,  aut  quo  nobis  e 
domino  fratre  Aurelio  mittatur,  ibi  dimi|le:qiiaii«  . 
qiiain  ct  iibicumque  fueris  speramus  iiide  liiteras  lu^s»  , 
ct  hiiic  tu,  dum  possumus,  nostras.  Suscepi  gralissiffle  : 
qiix  misisti ;  ubi  et  salutem  meam  quamvis  corponi»  . 
km,  quoniam  vis  me  utique  sine  impedimento  niekft 
valetudinis  Deo  vacare,  et  bibiioibecam  nostram,  ni 
siiit  unde  libri  vel  pareniur  vel  rcparcniur,  adjovare 
digualus  cs.  Rependat  tibi  Dominus  et  hic  ct  in  foluro  , 
sxculo  bona,  qu;c  tilibus  qualem  te  csse  voluit^  pm-  - 
paiavit.  Pigiius  pacis  apud  le  depositiim,  nostrumqne   : 
utriqucdulcissimum,  sicutanie  a  mesalolari,  ita  miQe 
resalutari  peto. 


m 


QVAIiTA  CLASSIS. 

F.|>isiolse  a  S.  Augusiino  episcopo  scriptae,  quarum  tempus  minus  oompertum  esl. 


EPISTOLA  CCXXXU  *  (fl). 
Madaurcn^et  idololatrat  ad  veram  religionem  hortatur, 
terrorem  incutient  denunliatione  judicii  extremi^  quod 
venturum  etse  persuadel ;  quippe  cum  ccetera  de  chri- 
ttiana  religione  in  Scripturit  prcedicta  jam  evenerint : 
et  demum  perstringit  tnysterium  Trinitatit  et  Incar- 
netionit, 

•  Ad  a.  bg.  bl.  bn.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  n.  r.  s.  sb.  t.  vc.  qua- 
tuDr  7.  Am.  Bad.  F.r.  Ijov.  correcta. 
(a)  Atias  4i :  qu»  autem  ^i  erat,  nouc  2j3. 


Dominis  praedicabilibus,  ^i  dilectissimis  fratribns  Ma« 
DAURENSiBus,  quorum  per  fratrem  Fiorentiooiii  epl- 
stolam  accepi,  Augustimus. 

i.  Si  fortc  illi  qoi  inter  vos  catholici  clirisiiani 
siint,  talia  mihi  scripta  misenml,  hoc  lantom  miror, 
qiiod  noii  suo  poiius  quam  ordinis  nominc.  Si  auU^m 
revera  omnes  aut  prope  omnes  ordinis  viri  ad  me  di-' 
gi:ati  cstis  lilteras  darc,  miror  quod  patri,  eija  ^o* 
uiino  talutem  scripsistis ;  qnorom  roihi  siipersiilaosQS 


«ICT  S.  AICUSTLNI  EriSCOPI 

eiflttit  idolorain,  coiilra  qux  idolu  racilius  tcnipla  ve- 
tm  quaro  corda  cbuduntiir,  vcl  poiius  quus  idola 
Doo  magis  in  templis  quam  in  Teslris  cordibus  inclu- 
dnntur,  cum  magno  est  dolore  uotissimus  :  nisi  forte 
jam  dc  salute  ipsa,  qux  in  Domino  cst,  per  quem  me 
salutare  Toluislis,  tandem  prudcnti  consideraiione 
cogilalis.  Nam  si  non  iia  esl,  quxso  vos,  quid  Ixsi, 
qoid  offcndi  bencvolentbm  vestram,  ut  mc  lilulo  epi- 
sloLe  vestrae  irridendum  potius  quam  honorandum 
esae  fMitareiisy  domiui  praedicabtles,  et  dilectissimi 
ffatresf 

S.  Quod  cnim  scripsistis,  Palri  AuguUinOf  in  Do- 
fNtfio  mternam  talutem^  cum  iegcrcm,  tanla  spe  subito 
erectus  sum,  ut  credercm  tos  ad  ipsum  Dominum,  ct 
ad  ipsam  xternam  saluiem  aut  jam  esse  convcrsos, 
aot  per  noslrum  ministerium  desidcrarc  convcrii.  Scd 
nbi  legi  caetera,  rerriguil  animus  meus  :  quxsivi  la- 
men  ab  epistolae  periatore  utrum  jam  vcl  essctis 
chrisliani,  vel  essc  cuperetts.  Cujus  responsione  post- 
eaquam  comperi  nequaquam  vos  esse  mutaios ,  gra- 
Tius  dolui  quod  Chrisli  nomcn,  cui  jam  totum  ort)em 
stibjeclum  csse  conspicitis,  non  solum  a  Tobis  rcpel- 
lendum,  sed  ciiam  in  nobis  irridcndum  essc  crcdidt- 
8tii.  Non  entm  potui  cogitare  allcrum  Dominum, 
secundum  quem  posset  cptscopus  pater  a  vobis  vocari, 
praeter  Doininum  Cliristum  :  cl  si  essel  liinc  aiiqua  de 
inlerprelatione  veslras  sententix  dubitaiio,  subscri- 
ptione  epistoiui  tolicretiir,  ubi  aperte  posuislis,  Opta- 
mut  tCt  domine^  in  Deo  et  Christo  ejm^  per  multo$  an" 
tm  tetnper  in  clero  tuo  gaudere.  Quibus  omnibus  per- 
lectis  atque  discussis,  quid  mihi  aliud  occurrere 
potuil,  autcuilibet  bomini  poiest,  nisi  aut  veridico  aut 
faOaci  scril)enlium  aiiimo  ha^c  esse  conscripla?  Sed  si 
veridico  animo  ista  scribttis,  quis  vobis  ad  banc  veri- 
talem  inlcrclusit  viam?  qiiis  aspcra  dumcla  substra- 
Til?  quis  rupium  praerupia  inimicus  opposuit?  po- 
iUremo  quis  basiiicse  januam  ingredi  cupienlibus  clati- 
SII9  ul  in  eodem  Domino  per  quem  nos  salutatis, 
eamdem  salutem  nobiscum  habere  noiilis  ?  Si  aulem 
fallaciler  atque  irridenler  hxc  scribiiis,  itane  landem 
inihi  negotia  veslra  curanda  imponitjs,  ul  nomcn  ejus 
per  quem  aliqiiid  poisum,  audeatis  non  Teneraiioiic 
debita  attollere,  sed  Insultatione  adulatoria  Tentilare? 
5.  Sciatis  mc,  charissimi,  cum  ineffabili  pro  Tobis 
tremore  cordis  ha^c  dicere :  novi  enim  qiianto  gravio- 
ren  et  pemiciosiorem  causam  sitis  habiluri  apud 
Dieum,  si  frustra  vobis  hsic  dixero.  Oninia  qiiae  pr.c- 
icr  itis  temporibus  erga  bumanum  genus  majores  nosiri 
gesta  esse  memineruiit,  nobisque  tradiderunt ;  omnia 
eliam  qus  nos  videmus,  cl  posteris  tradimus,  qiix  ta- 
meii  pertinent  ad  veram  religionem  qiixrendam  et  te- 
nendamy  divina  Scripuira  non  taciiit ;  scd  ila  omniiio 
cuncta  transeunt,  ui  transitura  esse  prxdicta  sunt. 
Videlis  certe  populum  Judueorum  avulsum  a  scdibus 
aaiSy  per  omncs  fere  terras  disseminalum  atque  diffu- 
aam  :  et  origo  ejiisdem  popiili,  ct  incrementa,  et  re- 
gni  amissio,  et  per  cuncia  dispersio,  sicut  prxdicla, 
Ita  lacta  sunt.  Videtis  ccrle  ex  ipso  populo  vcrbum 
Dei  lcgfemque  prodeuntcm  per  Chrisium,  qiii  cx  illis 


10» 


mirabiliter  natus  cst,  omniuin  gontium  fiilem  occupasse 
atque  tenuisse :  ila  hxc  oinnia  pracnanUata  legimns, 
nt  videmus.  Videtis  certc  miilios  praDcisos  a  ndica 
christianae  socielatis,  quae  per  Sedes  Aposiolorum  et 
siicccssiones  cpiscoporum  ccrta  per  orbem  propaga- 
lionc  diffuiiditur.  de  sola  (igura  originis.  sab  cbnstiaao 
nomine,  qiiasi  aresccntia  sarmenta  gloriari ,  quas  bs> 
rci»es  ct  schismata  nominamus  :  praevisay  pnediciA, 
scripu  sunt  omnia.  Videtis  ccrte  simulacrorum  tem- 
pla  parilm  sine  rcparalione  collapsa,  partim  dirub, 
panim  clausa,  parliin  in  usus  alios  commutala ;  ipva- 
que  simulacra  vcl  confringi,  vel  iiicendi,  vel  includi, 
vcl  destrui  :  alque  ipsas  bujus  sacculi  potestates,  qu« 
aliquando  pro  siinulacris  populum  cbristianum  pcr- 
sequcbantur,  Ticlas  el  domilas,  iion  a  repugnantibos, 
sed  a  moricnlibus  Christianis,  el  contra  eadem  simu- 
lacra  pro  quibus  Chrisiianos  occidebant,  Impetus  suos 
legesque  verlisse,  et  iin|»erii  nobilissimi  eininenfissi- 
miim  culincn  ad  sepulcruni  piscatoris  Pctri,  submisso 
diademate,  siipplicare. 

4.  Hajc  omnia  Scripluraj  divinx,  qu»  in  maniis 
omnium  jam  Tenerunl,  aiitc  longissima  tempora  fu- 
tura  esse  lestatae  sunl.  IIa!C  omnia  lanto  robustiorc 
fide  Ix'tainur  neri,  quanlo  majore  auctoritate  praxii- 
cata  essc  in  sanctis  Litteris  inTcnimus.  Numquidiiam. 
obsccro  vos,  niimquidnam  solum  judicium  Dei,  qiiod 
intcr  fidclcs  at«iuc  infidcles  fuliinini  esse  in  eisdem 
Litleris  legimus,  cum  illa  omiiia  sicut  prxdicta  sunt 
venerinl ;  numquidiiam  solum  judiciuin  Dei  venlurum 
nonesscpnlabiinus?ItnoveroTenief,  sicut  illa  omnia 
Tcnerunl.  Nec  quisquam  erit  liomo  noslroruni  tcm- 
porum,  qui  sc  in  illo  judicio  dc  sua  possit  infidehtale 
defcndcre ;  cuni  Cliristum  canlei  et  justus  ad  xquita- 
lem,  et  perjurus  ad  fi^udem,  el  rex  ad  imperium,  cl 
miles  ad  pugnam,  ct  marilus  propicr»  regimen,  et 
uxor  propter  obsequium,  ci  pater  propter  praeceptuns 
et  filius  propler  obedientiam.  et  dominus  propler  do- 
minalionem,  el  servus  propler  famulatum,  et  humilis 
ad  pietalem,  et  superbus  ad  xmulaiionem,  et  diTcs  ul 
porrigat,  et  pauper  ut  suinal,  et  ebriosus  ad  phialam, 
el  meiidiciis  ad  januam,  el  boniis  ut  pncsiet,  ec  ma- 
lus  ul  fallat;  et  christianus  venerator,  et  paganus  adu- 
lalor,   omncs  Chrislum  cantant,   et  qua  voluntatc 
atque  ore  cantenl,  eidom  ipsi  qucm  cantanl  ratioaem 
sine  dubio  reddituri  sunt. 

5.  Est  qniddam  invisibiie,  ex  quo  Creatore  priiici- 
pio  suiit  omniaqujc  videmus,  sunimum,  xlemum«  in- 
commutabile  et  iiulli  effabile  nisi  Unlom  sibi.  Est 
quiddam,  quo  se  ipsa  summitas  majeslalis  narral  cl 
prxdicat,  noii  itnpar  gignenti  atque  narranti  Verhum, 
quo  illc  qui  Verbum  gignit,  ostenditur.  E:»t  quauiam 
sanctitas,  omnium  qux  sancta  fiunt  sanctificatrix,  ip!>iiis 
incommulnbilis  Verbi  per  quod  narraiur  illud  princi- 
pium.  cl  ipsius  principii  qiiod  pari  se  Vcrbo  narrit, 
inscparabilis  et  indivisa  communio.  Quis  autem  boc 
lolum,  quod  non  dicendo  dicere  conatus  sum,  ct  di- 
ccndo  non  diccre ;  quis  hoc  possil  serenissima  ct  sin- 
cerissima  mente  conlueri,  eoque  coalaiiu  beatitodi- 
neni  ducerc,  aiquc  in  id  quod  iniuciur  deficiens  quo- 


1029  EPISTOLARUM 

damniodo  le  oblivisci,  e(  pcrgere  in  illud  cujus  vbio 
nobis  invisibilis  esl  \  quod  est  immortaliiaie  hKifii,  et 
obtinere  xteruam  saluiem,  per  quam  nie  salutare  di- 
gnamini?  Quis  boc  possit,  nisi  qui  omnes  supcrbias 
suae  toros  inanes,  pcccala  sua  confltens,  complauaye* 
rit,  seque  substraverit  milem  alque  humilem  ad  exci- 
piendum  Deum  doclorem  ? 

6.  Quoniam  ergo  a  vanitaie  superbix  prius  ad  hu- 
miliiatem  deponendi  sumus,  ut  inde  surgcntes  soli- 
dam  cclsiludineni  teneamus;  non  potuit  boc  nobis 
tanto  magnificentiiis»  quanto  blandiu»  inspirnri,  ut 
nostra  ferocitas  non  vi,  sed  pcrsuasione  sednrctur, 
Bisi  verbum  illud»  pcr  quod  se  Angelis  indicat  Deus 
Pater,  quod  Yirtus  et  Sapieniia  ejus  est,  quod  corde 
faomano  visibilium  rerum  cupiditate  caM^ato  videri  oon 
poterat,  persoiiam  suam  in  homine  agere  atque  osten* 
dere  dignareiur,  ut  magis  homo  timeret  extolli  fastu 
hominis,  quain  humiliari  exemplo  Dei.  Itaque  non 
Ghrittos  regno  terreno  decoratus,  nec  Christus  terre- 
lus  opibus  dives,  ncc  Ghristiis  illa  terrena  fclicitate 
praefalgens ;  sed  Gluistus  crucifixus,  per  totum  icr- 
ranim  orbem  prxdicatur.  Quod  riscrunt  priiis  popuH 
superborum,  et  adhuc  rident  reliquix  :  crcdiderunt 
autem  prius  pauci,  nunc  populi ;  qula  tunc  ad  fidem 
paucorum,  etconlra  irrisionem  populorum,  cum  Ghri- 
slus  crucifixus  pncdicarctur.  claudi  ambulabant,  muti 
loquebanlur,  surdi  nudiebant,  cxci  videbant,  morlui 
resurgcbant.  Sic  tandem  animadvertil  terrena  supcr- 
bia,  nihil  in  ipsis  lerrenis  esse  poteniius  liumiliiute 
divina  (I  Cor.  i,  25-25),  ut  etlam  saluberrima  humili- 
tas  huniana,  coiitra  insuluntem  sibi  superbiam,  divi- 
nx  imilationis  patrocinio  tucretur. 

7.  Expergiscimlni  aliquando,  fratres  mei,  et  parcn- 

tes  mei  (a)  Madaurenses;  hanc  occasionem  scribcndi 

^obis  Deus  mihi  obtulit.  Quantum  potui  quidem  in 

negotio  fratris  Florentini,  per  quem  liueras  misistis, 

aieut  Deos  voluil»  adfui  et  adjuvi ;  sed  tale  nc^otium 

erat,  qood  etiam  sine  opera  mea  lacile  peragi  posset : 

prope  omnes  enim  domus  ipsius  homines,  qui  apud 

Hipponem  aont,  noverunt  Florentinum,  et  multum 

ejos  orbiutem  dolent.  Scd  epistola  mihi  a  vobis  missa 

est,  ot  non  impudens  esset  epistola  mea,  cum,  occa- 

sione  a  vobis  accepta,  idolorum  cultoribus  de  Ghristo 

aliquid  loqueretur.  Sed  obsecro  vos,  si  eum  non  ina- 

iiiler  in  ea  epistola  nominastis,  ut  non  inaniter  vobis 

ista  seripserim.  Si  autem  me  irridere  voluistis,  timcte 

illum  quem  prius  judicatum  irrisit  superbus  orbis 

terrarum,  et  nuiic  judicem  sobjectoa  exspcctat :  erit 

enim  testis  affectos  in  vos  cordis  mei,  per  hanc, 

qoantom  potoi  paginam  expressos;  erit  testis  vobTs  in 

jodiclo  ejos  qui  credenles  sibi  confirmaturus  esl,  et 

incredulos  confusurus.  Deos  onos  et  veros  vos  ab 

omni  hujus  saeculi  yaniute  liberatos  converut  ad  se» 

domini  praedicabiles,  et  dileciissimi  fratres. 

(«)  Quia  mteratoram  et  oratoriam  artem  apud  iDaoadlili. 
d^  ex  lib.  a  ooofetB.,  c.  ^  Idco  fortcan  vooijMrSl^^ 


CLAM  nr.  i^ 

EPISTOL\  CCXXXIir(a). 
Auguthnui  Longiuimio  pagano  phiiotopho,  provocam 
illum  ad  scribendum  quonam  modo  Deum  colendum 
credat^  quidve  de  Chritlo  tentiat. 

LoNCiNiAxo  Adgustinus. 

Solere  aiunt  quemdam  vcterum  diccre,  qiiibus  sa* 
tis  persuasum  esset  ut  nihil  mallent  se  esse  quam  vi- 
ros  bonos,  his  reliquam  faciiem  esse  doctrinam.  Hane 
sentemiam  (nam,  si  rite  rccolo,  Socratica  est)  loiige 
antiqiiior  prophetica  jam  praeccsserat,  praeci^iens  ho* 
mini  breviter  ei  siniul,  non  Untum  ut  se  nibil  maNt 
esse  quam  bonum,  verum  etiam  onde  fiat  bonos  :  Dj- 
iiget,  inqoit,  Domimm  Deum  tuum  ex  loto  eordo  iuo^ 
et  ex  tota  anhm  tua,  ii  ex  tota  mente  tua  {DeHt.  yi,  5); 
et,  Diiigee  proximum  tuum  tanquam  teipeum  (Lee.  xvt^ 
18).  Hoc  cui  pcrsuasuin  esset,  non  ei  reliquam  bd» 
lem,  sed  eam  toum  esse  doctrinam  dunUsat  utilem 
ac  saliibrcm.  Multx  eniin  doctrinae  sont,  si  Umen  do* 
ctrinae  dicend»  sont,  vel  snperflo»,  vel  noxiae.  Yeto- 
rum  Libris  Gliristus  atteslans :  /n  hit^  inquit,  duobue 
praceptit  tota  lex  pendet  et  Prophetcs  {Matth.  xxii,  40). 
Proinde,  quia  niihi  videor  inspexisse  Unquam  in  spe- 
culo  sermocinationis  mecum  luae,  nihil  te  esse  nraHe 
quam  vlnim  bonum ;  Deum,  quo  nihil  est  melins,  el 
unde  humanus  animus  haurit  ut  bonos  sit,  quonam 
modo  colendum  credas,  audeo  perconuri :  nam  qood 
eum  colcndum  crcdas,  jam  tenco.  Quacro  etiam  qoid 
de  Ghristo  sentias.  Quod  eiiim  eom  non  parvipendas, 
adverti  :  sed  otrom  ea  et  sola  via  qoas  ab  illo  demon- 
atraU  est,  ad  vium  beaiam  perveniri  posse  existimea, 
et  aliqoa  ex  caosa  non  eam  negligas  ire,  sed  difleras: 
an  et  aliam  vel  alias  ad  Um  opimam  et  prae  omniboi 
appctendam  possessionem  vias  esse  arbitreris,  et  ali- 
quam  earum  jam  te  ingredi  credas,  nosse  cupio,  ui 
opinor,  non  impudenter.  Diligo  enim  te  propter  id 
quod  supra  dixi,  meque  abs  te  diligi  non  tcmere  exl- 
stiino ;  nec  ulla  de  re  alia  inter  eos  qui  se  bcnevolo 
novcrunt,  scrmo  froctoosior,  vel  impenditur,  vel  repo- 
scitiir,  vel  accipitur,  vel  recipitur,  qoam  unde  bonl 
bealiqoe  somos. 

EPISTOLA  GGXXXIV  •  {b). 

Longinianui  Auguttino^  ad  id  retpondent  juxta  Trima» 
giitum  et  Piatonicot ,  per  nanoree  deot  perveniri  ed 
eummum  Deum ,  ted  non  nne  sacrie  purifieatoriis, 

Domino  venerando,  et  vere  ae  merito  percolendo 
aancto  patri  Augdstuo,  LoNGiNusiui. 

i .  Beatut  ium,  et  reiucenHs  puro  vhrtuHs  tute  tunane 
admodum  Htusiratus,  qui  dignum  me  dimni  tui  affamiwU 
konore  eumulandum  esse  duxisti.  Sed  grave  mihi  oiuci 
et  digidtUmam  respondendi  provindam ,  dondne  vene- 
rande^  sads  hnpoms,  prcedpue  tuis  percontatiombus ,  et 
sub  hoc  iempore  in  tatibus  expUcandis,  per  mew  opiiwh 
ntf  senteniiam,  id  est^  a  pagano  komine.  QumsUonibKS 

*  Episu.  ocxxxm  et  ocxxxiv  recensiue  sont  ad  a.  bc. 
w.  bn.  e.  oc  ff.  g. gv.  j.  I.  n.r. a.  tdoosa.  dooa vc sexf, 

ei  EOQ. 

W  Aliaa  31 :  qoft  autem  S54  enn»  noDC  20. 


m\  S.  ADGUSTIM 

itifoidm  abunJet  q^tod  ex  parle  tel  jnmdudum  inter  noi 
convenerit ,  vel  nnne  identidetn  Utterii  ma^a  magiique 
fontwmt  prasceptii^  non  dicam  tantum  SocnUicii ,  nec 
tmit,  Romanorum  vir  vere  optime,  propheticii,  aut  pau^ 
di  Jeroiolymiticii;  ied  etiam  Orphcicii  atque  Ageticii, 
H  Trimegisticii ,  longe  ante  illii  nntiquioribui ,  et  pene 
rudibui  adhuc  neculii  diii  auetoribui  enatis,  et  toti  orbi 
ttrra  eertn  limitibui  partV.as  trifuriam  divinitui  oitemii, 
ffriuiquam  nomen  aut  Europa  caparet,  aut  Aiia  aceipe- 
ret,  aut  IJbya  possideret  virtm  bonum,  ut  tu,  mediui 
pdiui ,  et  erii  et  fuiiti,  Siquidem  adhuc  poit  hominum 
memoriam  niii  Xenophontii  figmentii  composita:  fabulos 
nchema  concedai,  adhue  audierim^  legerim,  viderim  ne- 
ndnem^  aut  certe  poH  unum ,  nulium ,  qnod,  Deo  teite, 
tfono  periculo  certoque  dixerimj  niii  te^  Dcum  et  conniri 
$emper  agnoicere^  et  poue  puritate  animi,  corporiique 
projecta  gravedine  iectari  faciltime,  et  ipe  perfect<B  con- 
tcientia,  non  dubia  credulitate  tenere. 

5.  Verum  qua  via  effici  poait  ,  magii  eit  ut  tu  non 
neidai,  ct  mihi  non  iminuato  extrimeeui  aliquo  diner- 
tet,  quam  ut  a  me,  domine  percoiende,  iciat,  Quia  tunc^ 
faieor,  hujui  boni  in  tedem  profecturut  tuffieiem ,  ut 
mea  expetunt  iacetdotia^  minime  neednm ,  et  ti  tamen 
pottiero,  viaticum  colUgo,  Verum  quid  tradilum  tancte 
atque  antiquitui  teneam  atque  cuitodiam,  ut  potuero 
paucii  edicam.  Via  est  in  Deum  melior,  qua  vir  bonus, 
ptts,  purii,  juilii,  cattii,  verii  dictit  factitque,  iine  uUa 
temporum  *  mulatorum  captata  jactatione  probatut ,  et 
deorum  comitatu  valtatui,  Dei  utique  potettatibui  emeri- 
tut;  id  ett,  ejui  unius^  et  univeni,  et  incomprehemibilii^ 
H  inetfabilii  y  infatigabitiique  Creatorii  imptetui  virtuti- 
to,  quoi,  ut  verum  ett,  Angetoi  dicitii,  vel  quid  atte- 
rum  pott  Deum  vet  cum  Deo,  aut  a  Deo^  aut  in  Deum 
Intentione  anind  mentitque  ire  feitinat.  Via  ett^  inquam, 
qua  purgati  antiquorum  tacromm  pitt  prctceptii  expior 
tionibuique  purittimii ,  et  abitemiii  obtervationibut  de- 
cocti,  anima  et  corpore  comtantet  deproperant, 

Z.  De  Chriito  aulem  tuce  jam  credutilatit  earnali  et 
tpiritu  Deo  *,  per  quem  in  ittum  tummum,  beatum^  ve- 
mm,  et  patrem  omnium  ire  ucurui  a,  domine  pater  per- 
colende ,  iton  audeo  nec  vateo  quid  tenliam  exprimcre ; 
quia  quod  netdo,  diffieillimum  credo  definire.  Ut  autem 
mecultorem  tuarum  virtutum  dignatut  etjam  olim  tcienti 
iminuare  quod  diUgat^  tatit  ad  bonas  vittB  tenimonium 
kubeOt  quod  cum  ne  Ubi  ditpliceam^  qui  Deo  te  animamr 
que  tuam  quotidie  intinuat,  cuttodio  :  intetligit  procul 
dubio  quod  et  ego  te  detectabititer  diligam^  cum  tuiju- 
dicii  de  me  habiti  nomiam  lineatnque  accipient  teneam. 
Sed  ante  omnia,  qucBto  /e,  ut  exiguiaimw  opinioni  meas 
ueniam  coneedat,  et  termoni  meo  ad  /«,  quia  eoegitU , 
remitto  forte,  ineongruo  fadte  indulgeat,  et  me  qmd  de 
kit  exiitimet,  vet  tu  quid  tentiat,  tanctii  icriptit  tuii,  n! 
itte  ait ,  jam  non  nielle,  ted  ncetare  duldoribm  {Ovid. 
Tritt.  5,  Eteg.  5),  st  mereor,  informare  dignerit.  Dd 
pietate  perfruarit,  domine  pater,  ae  perpetua  tanctitate 
Deo  plaecat,  quod  necette  ett. 

*  tn  uat.  aUquot;  temporum  nonmmm  mutatiorum^  etc 

*  B8il.  Er.,  et  tptrituDd.  Lor.»  eCspirili»  doiio.  aim».,  et 
tpirituDeo. 


EPISCOPI  WH 

EPISTOLA  CCXXXV  (a). 

Auguitinus  Longiniano^  explunurl  quwrenM  cur  putari 
opus  tacrifidit  purifcatoriit  ei  qui  jani  diinnit  vhai^ 
tibut  sit  drcumvallatut. 

LoifGINUNO  AUGfJSTOIUS. 

f .  Ccpi  (yuclum  scrtpii  inei ,  roscriplmn  sciliccl 
Rcncvolciitix  tune.  Uiide  jam  video  exorlani  et  cior- 
Fum  iiitcr  nos  magnae  liac  de  re  magita  dtspiiUtioiiis 
quasi  semcntem  :  hoc  est  quod  Tolebiim  prias,  deinde 
quod  adhuc  toIo,  Deus  adjnvabil.  Id  aulem  est,  ut  hoc 
coiptnm  debito  ac  snlubri  fine  cLtudatnr.  Proinde, 
qiiod  dc  Christo  pihil  tcmerc  tibi  negandum  tcI  alBr- 
mandum  putasti ,  hoc  in  pngani  aniino  temperamen- 
tum  non  invitus  acrepcrim.  Quod  Tero  eliaro  scriplii 
meis  doccri  lc  cupis  de  liac  re,  ncquaqiiain  almuain, 
neque  dcsisiam  huic  tain  l)oiiac  niibiqae  cbarissims 
scrvire  voluniati  tiKC.  Sed  priiis  opiis  est  eliqnare 
quodammodo,  pcrspicuamqiie  simiere  senteutiam 
lu»m  de  antiqnis  sacris.  Cum  cniin  dizisscs  eam  viam 
in  Deum  csse  meliorem,  qua  vir  banut^  piia,  juttit^  ps* 
rit,  caitii,  verit  dictit  factitque  tine  ulia  temparum  imf- 
tatorum  captata  jactatione  probatutf  ei  deorum  conutatM 
vaUalui,  Dd  utique  poteitatibut  emeritut;  id  ctt^  ^ut 
wrintf  et  umverdj  et  incomprelientibUit^  et  iufatigakilit^ 
ineffabilitque  Creatorit  adimptetut  virtutiimt ,  ^iim  ,  nf 
verum  es(,  Angelot  didtit,  vel  quid  alterum  pott  Deum^ 
vct  a  Deo^  vet  cum  Deo^  aut  in  Deum  inlentione  aniad 
nuntitque  ire  festinat  (quae  vcrba  ex  epistola  lna  reco* 
gnoscis);  cum  addidisti,  ct  iiisli :  Via  ett  y  inquam^ 
qua  purgati  antiquorum  tacrorum  pUt  prceceptit^  expt' 
tiombusque  puriinnUs  ,  et  abttemUt  obtervaliimiktu  de^ 
cocU,  anima  et  corpore  eomtautet  deproperani. 

2.  In  his  vcrbis  sentio,  ni  failor,  videri  tibi  non 
sufficcre  a(i  viam  qua  itur  ad  Dcum ,  uti  vir  bonus, 
piis ,  jtistis ,  puris ,  castis ,  veris  diciis  factisque  pro- 
mcreatur  dcos,  quorum  comitatu  TaUatus  in  Hian 
summom  Deum  omnium  creatorem  ure  festinet,  nisi 
ctiam  sacrorum  antiquorum  piis  pncceptis  expiatja- 
nibusque  purgetur.  Quamobrem  velim  scire  qoid  ar- 
bitrcris  esse  per  sacra  purgandum  in  eo  qui  pie,  Juste. 
pure,  vcraciierqnc  vivcndo  promeretur  deos,  et  per 
eos  tinum  illum  deorum  Dcum.  Si  enim  adbuc  sacrb 
purgandus  est,  utique  mundus  non  est :  et  si  mundus 
iion  est,  pic,  juste,  pure  caslequc  non  vivit.  Si  enun 
jam  ita  vivit,  jam  mundus  cst :  porro  jam  mundiiffl 
atque  purum,  quid  opus  esl  sacris  expiando  porgari? 
Itaque  hic  nodus  est  disputationis  noslnc ,  qiio  soluio 
conscquentia*vidcbimus  :  vivatne  homo  iHsne,  ul  sa- 
cris  purgelur;  aii  sacris  purgctur,  ut  liene  vivat :  an 
ipsc  quaniuscumqiie  bene  vivendi  ui  liomiiie  inodus 
nondum  sil  idoncus  ad  beatam  vilam ,  qute  es  Deo 
capitur,  nisi  acccdant  adjumenUi  sacromro ;  an  beae 
vivendi  quacdam  vclut  portio  sit  etiam  sacra  perci- 
pcre ,  scilicei  ut  non  aliud  sit  bene  vivere ,  aiind  sa- 
crate  vivere,  sed  bene  vivendi  terminis  etiaro  sacrata 
vila  claudatur.  Horum  quatuor  qu  e  proposul ,  qtiod 
potissimum  probes,  quxso  te  litieris  apcrire  bou  pi- 
geat.  Piurimum  quippe  interost  ad  id  quod  suseepi- 

(o)  Alias  32 :  quae  autem  235  eraii  nunc  G4. 


'^09  EVISTOLAUWM 

mus  iDtcr  nos  coUoquendo  peragcre,  oe  cum  oMiUa 
non  necessaria .  lanquam  ea  sentias  qua&  (orle  m>n 
sentis,  refellerc  molior,  lempus  necessariuni  in  w- 
perfluis  'msumatur.  Onerare  te  ilaque  epistola  aolui , 
ut  le  cito  rcscribente  cxtcra  contexamus. 
F.PISTOLA.  CCXXXYI  *  (a). 
AM^guMinm  DcutertiQ  epiicopQ^  ^fm^ai  $«  ViaoriMwn 
byipodiacpnuni  qui  clam  dQCueralt  hwrmwi  Mmmluni^ 
rum^  deftnhmzum  e  ekrkoirum  ordine  tHbnuniui; 
admonem  ne  iUitf  recipiatur  ad  peenitentiam,  rm 
prodat  quolquQt  novit  eodem  infecloi  errore.  Docet 
autem  qui  apud  ItamchmoQ  (u€rint  audiiorei ,  tpu 
ete^ti. 
Domino  beatissimo,  el  vcnerabtliier  charissimo  rratri 
ct  eocpiscopo  Dehtebio,  Ae€DSTi!ii]§ ,  in  Domiao 
satytem^ 

1.  Nihil  melius  me  facere  posse  arbitraius  sum, 
qunm  at  tux  Sanciitali  potissimum  scriberem,  ne  per 
negligentiam  in  vestra  *  provincia  Domini  nostri  Jesu 
Cliristi  ovile  vaslet  inimicus,  qui  non  desinit  insidiari, 
ui  pcrdat  animas  tam  magno  pretio  comparatas.  Ilal- 
lianensem  qucmdam  subdiaconum  Yictorinum  *,  apud 
no8  constitit  csse  Maniclixum ,  et  in  taro  sacrilego 
crrore  sub  nomine  clerici  latitabat :  nam  est  etiam 
xtatc  jam  senex.  Iia  csiautem  manirestatus,  ut  etiam 
ipse  a  mc  interrogatus,  aniequam  a  testibus  coargue- 
retur,  negare  non  possel.  Tot  cnim  et  tales  essc  jam 
scicbat » quibus  se  incautus  effudemt »  ut  nihil  aliud, 
61  negarc  tcntaret ,  quam,  non  dico  impudcntissimiiSy 
scd  insanisslmus  apparcrct.  Auditorem  sane  Mani- 
ch:rorum,  non  cl^ctum  se  esse  conressus  est 

2.  Aiiditores  autem  qui  api^ellanlur  npud  eos,  et 
canribus  vescunlur,  cl  agros  colunt,  el,  si  volucrmt, 
uxorcs  habent;  qnoruro  nibil  ruciunt  qul  vocantur 
electi.  !?ed  ipsi  auditores  anle  electos  gcnua  llgunl,  ut 
cis  manus  supplicibus  imponantur '  non  a  solis  pre- 
sbylcris ,  vel  episcopis ,  aut  diaconibus  eorum ,  sed  a 
quibuslibct  electis.  Solem  ctiam  et  lunam  cum  eis  ad« 
orant  et  oratit  ^.  Die  quoque  dominico  cum  illis  jejii- 
nant,  et  omnes  blasphemias  cum  illis  credunt,  quibus 
Manichsorum  bxresis  detestanda  est ;  negantcs  sd- 
licet  Christum  nalum  esse  de  virgiiie,  nec  ejus  camem 
veram  confiicntes  fuisse,  sed  falsam  :  ac  per  hoc  ct  fal- 
sam  eius  passioncm,  et  nuflam  resurrcctioncm  fuisse 
contendunt.  ralriarcbns  Propheiasfiiie  blasphemant. 
f^gcm  per  famuluin  Dei  Moysen  dalam ,  non  a  vero 
Deo  dicant ,  sed  a  principe  tetiebrarum.  Animas  non 
soliim  hominum,  sed  etiam  pccorum,  de  Dei  esso 
gubstaiilin,  et  omniiio  partes  Dei  esse  arbitraniur. 
Deum  dcnique  bonum  el  vcrum  dicunt  cuin  tenebra- 
rum  genle  pugnassQ^  et  partem  suain  tcnebraruro 
principibus  niiscuisse ,  eamquc  tuio  mundo  iiiquina- 

*  Bad.  Am.  Er.,  nodra, 

*  »iss.  qua.ttor,  Fictorlinum. 

« lad.  Am.  Br.,  el  |  lerii|ii6  M88.,  imiponatur, 
^  Apud  i^v.  omiliHur»  e$  orant^  qM  ^  aliis  ediUoaibai 
cliaBss  rei)oritur. 

*  iiaiiecorrcxiiuas  adbl.  cb.  ff.  gg.  r.  sb.  ve.  duos  t.  trci 
V.  al^Bdd. 

(a)  Alias  7i :  qoae  aulem  S36  erat,  nanc  6it»  ' 

Siiicnr.  AuGusT.  II. 


CL.\S»S  fV.  1654 

tm  el  ligaidffi  pcr  cibua  elecioruni  suoruin ,  ac  per 

solem  et  lnnam  purgari  asseveraat :  ei  quod  purgtri 

de  ipsa  parte  Dei  nou  pcituerit ,  in  Gae  saeeuii  xierno 

ac  pocnali  vinculo  coWgari;  ut  non  soium  xiuhibilis 

et  corruptibyis  et  coDiaminabiUs  credatur  Deus,  cujas 

pars  poiuii  ad  mala  tanla  perduci ,  sed  non  ponit 

saltem  toius  a  lanla  coiiiquinaiitine  el  immunditia  et 

miseiia  vel  iii  fiiie  sacculi  purgari. 

5.  llas  eum  illis  inliderabiles  blasphemias,  snbiHa* 

conui  iste  quasi  cathoUcus,  no«  solum  credotiat ,  sed 

qiiibus  viribus  poierat ,  cdoeebal.  Nam  docens  palo- 

iactus  esl,  curo  sc  qua«i  disceulibus  credidit.  Rogant 

me  quidero,  posteaqiiam  se  Maniclucoruro  auditopon 

esse  coiifcsaiis  est,  ut  curo  in  viaiii  veritatis  doctria» 

caibotteoe  revoearero  :  sed,  foteor,  ejus  iiciionem  sub 

clerici  specie  vehemenler  eihorrui ,  eumqae  coerci- 

tum  pellendum  de  civiiale  curavi.  Nec  inihi  hoc  flatis 

liiit ,  nisi  et  1u£b  Sanctitati  cum  meis  lilleris  inliro»- 

rcm,  ut  a  clericoffum  gradu  congruo  ecclcsiasiica  se- 

veritate  dejcclus ,  Ciivendus  omnibus  iiiiiotescai.  Pe- 

leiili  auiem  peenitentije  kcum ,  tunc  credatur,  si  et 

alios  qiios  illic  novii  essc,  manifestaverii  vobb,  non 

solum  in  M.dliana,  sed  in  ipsa  tota  omuino  pn^ 

viucta. 

EPISTOLA  CCXXXVIl  •  (a). 

Au^tinui  Ceretio^   de  PriiciHiamitarum  fraude  tii 

Scripturit ,  cum  $acris ,  tum  apocryphis  exponendu; 

deque  hymao  quem  a  Chriito  dictum  eue  fingenlu 

prwfertbant  canordcis  UtUrU. 
Domioo  bealissimo,  et  merito  vcaerabili  (ratri  ol 

coepiscepo  Ceretio,  AiGysTi.Nus,  in  DominoaQ^ 

lutem. 

1.  Lcctis  his  qux  misil  Sunctitas  tua,  videtur  mUii 
Argirius  in  Priseiliiaiiiatas  aiii  iicscieiis  h*ruisse ,  ita 
ul  oiimiao  utram  ipsi  csseul  Priscillianisuo  ignorarcl, 
aul  jam  ejusdem  baeresis  reiibus  implic;uus.  Nam 
scriptaras  iilas  Pnscillianislarum  esse  oou  dubilo. 
Vix  aiiten  milii  vacare  mcuinqiie  poluit ,  aliis  alqao 
aliis  shM  mtermissione  necessiiaiibus  ^Mperaiiijbut « 
ut  «nus  milii  saltein  lotus  ex  diiobus  ipsis  codicibui 
legeretiir.  Ncscio  quo  enini  «iihIo  alius  aberravil,  et 
diiigentiftsime  inlcr  iiOi>lros  reqiiisitus  nullo  niodo  pt* 
luil  inveniri,  dQmino  bcatissime ,  ei  merilo  veuora- 
bilis  pater. 

2.  Ilymnin  sane  qacm  dieimi  esse  Domini  noolri 
Jesu  Christi»  qui  maxime  penuovit  Veneiationiun 
luQin,  in  scriptnriB  solel  apocr^phis  inveniri.  Qua 
non  propri»  PrificiUianislaruni  sunt ,  sed  alti  quoquo 
haereiici  eis  nonnuUarum  sectarum  impielaie  vanitatla 
utuniur;  inter  se  qaidero  diversa  sentiealcft,  miie 
suaa  quisque  varias  hafireses  sunl  seculi,  sed  seripitt'* 
ras  iftiaft.habent  io  sua  diversiialc  comrounes,  ea«iquo 
iUi  prsDcipue  frequentaro  assolcul ,  qui  Lcfcro  ye^ 
rcm  ei  Prophelas  canonicoa  non  accipiunt.  Nefnil 
eiiim  hsc  ad  Deum  boMum ,  et  ad  Chrislum  ejus  fW 
Uuro  periinere ;  aicut  Manicliaci,  aicut  Mardonitt^t 
el  caetcri  quibus  h.xe  bUisphemia  damnabitis  placuil. 

*  loeassaa  qassita  ia  Galllc.  Ibs.  Ad  vatic.  eorrecCa. 
(lO  Alias  9K3^  (xima :  (puc  aatem  237  «mi»  auat  M. 

(TretUe-irois.J 


1055  S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 

iiux  clinm  iii  Scripluris  c.inonicis  Teslamenti  Novi, 
lioc  est  iii  veris  evangelicis  cl  apo^lolicis  Llileris , 
iion  accipiunt  oniniu,  scd  quod  volunt,  et  libros  eli' 
guni  quus  accipiant,  aliis  improbalis.  Sed  et  in  sin- 
gulis  qnibusque  libris  loca  distinguunt  qu»  putant 
suis  crroribns  convcnire  :  cxlcra  in  eis  pro  falsis  Iia- 

.  b(:nt.  Nam  quidam  Manichaci  canonicum  librum,  cujus 
titulus  esl  Actus  Apostolorum  ^  rcpudiant.  Timent 
enim  evidcntissimam  veritalem',  ubi  upparet  sanctus 
Spiritus  missus ,  qui  cst  a  Domino  Jesu  Cbrislo  in 
evangelica  verilate  promissus  (AcL  ii,  2-4).  Sub  ejus 
quippe  Spiritus  nomiiie,  a  qiio  pcnitiis  alieiii  sunt,  in- 

-docta  bominum  corda  dccipiunt,  mira  caecitate  asse* 
reiites  eamdem  Domini  promissioncm  in  suo  bicrc- 
siarcha  Manicha^  esse  completam.  Qiiodct  illi  hxre- 
lici  laciunl,  qui  vocantur  Catiipliryges ,  dicentes,  per 
ncscio  quos  insnnos,  Montanum  scilicet  et  Priscillain, 
quos  et  proprios  suos  prophetas  habent,  venisse  Spi 
ritum  sanctmn,  quem  Dominus  missurum  se  esse 
promisit. 

3.  Priscillianisloc  vcro  accipiunt  omnin,  ct  cnnonica 
cl  apocrypha  siniul.  Sed  quxcumqiic  qux  conlra  cos 
suni,  in  suae  pervcrsitatis  scnsus  aliquando  callida  et 
astiila,  nliqiiaiido  ridiciila  el  hcbcti  exposilione  pcr- 
vertiint.  Nec  sallem  ita  ut  ea  ipsa ,  qux  exponunt  ab 
%\ix  secUc  hominibus  alienis,  vera  essc  crcdaiit ;  alio- 
qnin  aut  catholici  essent,  aut  non  miiltum  a  veritntc 
alieni,  qui  et  in  ii»sis  scripturis  apocrypbis  scnsus  cn- 
tbolicos  invenircnt,  aut  invenire  velle  vidercntur :  scd 
ciim  ipsi  alia  cum  suis  sentiant,  alque  inler  suos  do- 
cennl,  sive  di.cant,  qux  non  audenl  proderc,  qiio- 
niani  re  vcra  ncfaria  sunt  el  dolestanda  ;  tnmen  fldcm 
catholicam  eis  quos  limenl,  prxdicanl,  non  quam  le- 
iicnnt,  scd  sub  qua  laleaiil.  Possunt  enim  aliqui  h:r- 
riHici  rcpcriri  furtasse  immundiorcs ,  sed  nullus  istis 
fallacia  comparalur.  Alii  quippe,  ut  sunt  hominum 
vilin,  dc  bujus  vitse  consuetudinc  vcl  infirmilate  men- 
liuiiiur :  isli  aulcm  in  ipsa  nefaria  doclrioa  hacresis 
siKv  prxceptum  habcre  perhibenlur,  ul  occullando- 
ruin  dognialum  suorum  causa ,  eliam  cum  falsa  jura- 
ti(i(ic  mcntiaiitur.  lli  qui  eos  cxperti  siint,  et  ip- 
sorum  fueranl,  atquc  ab  cis  Dei  miscricordia  liberati 
suni,  etiain  vcrba  ipsa  pncccpti  hujus  ista  comme- 

morant : 

Jwa,  pcrjura,  sccrctum  proderc  noll. 

4.  Proiiide  ut  sine  ulla  difncultale  videatur  quam 
noii  lioc  sentiiint  de  scripluris  apocryphis,  quod  se 
exponcrc  simulant,  ralio  considcranda  est  quam  red- 
dere  vidcnliir,  ul  eisdem  scripluris  lanquam  divina 
trihuntur  aucloritas,  ut  qnod  scclcstius  est,  etiam  ca- 
nonicis  prxfcrant.  Ilabes  vcrba  eorum  in  illo  codice 
ka  posita  :  llymnut  Dondtd,  quemdixit  tecrete  $ancii$ 
Apostolis  discipulis  suis^  quia  scriptum  est  in  Evangelio, 
<  llymno  dicto,  ascendit  in  montem  i  (  Matth,  xxvi , 
50) ;  et  qui  in  canone  non  est  positus ,  propier  eos 
qui  sccundum  se  sentiunt ,  et  non  secundum  spiritum 
<f  veritatem  Dei ,  eo  quod  scriptum  est^  <  Sacramentum 
regis  bonum  est  abscondere ;  opera  autem  Dd  revelare 
honorificum  eU  {Tob.  sii,  7).  i  Ista  cst  mngna  corum 


1036 
ratio  cur  iste  bymnus  iion  sit  in  canonc ,  quia  velut 
sacraroentum  regis  abscondendum  fuit  his  qui  secun- 
dum  carncm  scntiunl,  ct  non  secunduiii  spihtum  et 
vcriiatem  Dei.  ErgoScriptune  canonicsB  non  pa^tioeui 
ad  sncramentum  rcgis,  quod  istis  abscondendum  vi- 
dolur ;  ei  eis  conscriptac  sunt ,  qui  secundum  camein 
soniiunl,  et  non  sccundum  spiritum  et  veriuitenn  Dei. 
Qiiod  quid  est  aliud ,  quam  diccrc  Scripturas  sanctas 
canonicas  nec  sccundum  spiritum  Dei  saperc,  nec 
pcrtincre  ad  veritalem  Dci?  Qiiis  hoc  audial?  quis 
valcat  suslincre  tantne  impietatis  horrorem?  Aut  si 
ScriptuRC  canonicx  spiritualiler  a  sjHrilualibus ,  car- 
iialitcra  carnnlibus  sentiuntur;  cur  non  est  et  isie 
hyninus  in  canone ,  si  cl  ipsum  spiritiiales  splrituali- 
tor,  carnalcs  carnalittT  sentiunt? 

5.  Deinde  qnid  causx  est  ut  eumdein  hymnum  isti 
secnndum  Scripiuras  canonicas  coneiitiir  expcniere? 
Si  enim  proptcrca  non  est  in  Scripturis  canonicis , 
quia  illx  Scripinrx  carnalibns ,  hymnus  aulem  iste 
spiriinalibus  scriptus  cst;  quomodo  de  Scripturis  ad 
cariiales  liomines  prrtinentibus  exponitur   hyninus, 
qui  non  pcrtinei  ad  carnalcs?  Si  eiiim,  verbi  gratia, 
proptcrca  *  in  isto  byinno  cantatur  cl  dicitiir,  Solcere 
ro/o,  et  solvi  volo,  qiiia,  sicut  isti  ba^c  vcrba  exponuot, 
solxii  nos  Dominiis  Clirislus  a  convcrsationc  sxculi, 
ut  non  iicnim  ligemur  in  eo;  h.cc  in  Scripiuris  caiio- 
nicis  utiqiie  didicimus,  quod  solvat  nos   Dominiis  a 
conversntione  sxculi,  et  qiiia  in  eo  non  dcbemus  iic- 
ruiii  colligari.  Nam  quid  cst  aliud ,  Dintpisii  rinctila 
mea  (Psal.  cxv,  16)?  quid  est  aliud,  Dominus  tohit 
cotnpedilos  (PsaL  cxlv,  7)  ?.  Jam  solutos  aiitem  Ap<>- 
sioliis  admonct  diccns,  Slate  ergo^  et  ne  ilerum  serti' 
tutitjugo  dctitieamini  (Galat.  v,  \) :  et  apostolus  Pctnis 
dicit,  Si  enim  refugictites  coinquitiationes  tnundi  in  co- 
gnilione  Domini  nostri  et  Snlvaloris  Jesu  Cltristi    Ut 
rursus  impUcili  superantur;  facta  tunt    eis  postcriora 
detcriora  prioribus  (11  P<?/r.  ii,  20) ;  sic  ostendi-ns,  cuni 
soluli  fucriinus ,  allignri  nos  mundo  ilcrum  non  dc- 
lH?re.  Cum  iiaqne  isla  in  canone,  sivc  ex  his  tcstimo- 
niis  qu,c  coinmcmoravi,  sive  cx  aliis  plurimis  mnni- 
fesla  siiit,  cl  lcgi  ct  pra^dicari  non  ccsscnl;  quidcs; 
quod  isli  bunc  hymnum ,  ubi ,  ul  secunduni  ipsos  lo- 
qiinr,  vcrha  obscurissimc  sunt  posita ,  propterca  di- 
cunt  in  oanone  non  esse,  ne  velarentur  carnaUbus? 
cuni  potius  ea  videamus  in  canone  rcvclata ,  in  lioc 
autem  hymno  omnino  velau,  sicul  ipsi  asserunt;  iiaiii 
sicut  magis  credeodum  cst,  prorsus  non  suut  ipsa,  sed 
ncscio  qua^  alia,  qux  tali  eipositlone  roulto  ainplius 
velant ,  ct  revelare  formidant. 

G.  Nam  utiquc  si  hoc  illis  verbis  signiflcatur,  qiwd 
nos  solvit  Dominus  a  conversatione  saecull,  et  ut  aoo 
itcrum  ligemur  in  eo ;  non  diccreiur,  Sohere  9oio ,  et 
tolvi  volo,  sed,  Solvere  volo,  et  eosquos  solvero,  li- 
gari  nulo.  Aut  si  mcmbra  sua,  id  est,fideles  suos  in 
se  iransllgurnt,  quemadmodum  ait,  Eturivi ,  h  dediuit 
mihi  manducare  {Matth.  xxv,  55) ;  diceret  potios,  SoUi 
volo,  ci  ligari  nolo.  Aut  si  propterea  ipsc  solvit,  et 
ipse  solvitur,  quia  solvit  caput ,  membra  solfmitur 

*  Alias,  prope. 


1087  EPISTOLARUM 

qoae  persequebatur  cui  cbnuivii  dc  coelo ,  Saule , 
Saul^^  qmd  me  persequeris  (Act.  ix,  4)?  Iioc  qiiidcni 
Tcrbdriim  islorum  exposilor  iste  non  dixil  ;  sed 
etfamsi  dixisset,  id  ei  rcspondcrcmus  quod  paulo 
anie  respondimus  :  quoniam  lixc  in  ^ripturis  cano- 
nicis  iegimus,  ibi  inteliigirous,  inde  flrmamus,  inde 
quotidie  prsedicamus.  Quid  esl  igitur  quod  iste  liy- 
mtms  dicitur  camalibus  Tuisse  subiractus,  ut  non  po- 
neretur  in  canon» ,  cum  quod  in  illo  operlum  est,  in 
canone  apertum  sit?  An  usque  adeo  desipiunt,  imo 
insaniunt ,  ut  audeant  dicere  sacramcntum  regis  in 
boc  bymno  abscoiidimm  csse  spiritualibus,  in  canone 
autem  manifcsium  esse  cam:iiibtts7 

7.  Hoc  de  supcrioribus  ejusdem  hymni  verbis  dici 
potest,  ubi  ait :  Salvare  volo^  el  ialvari  voio,  Si  enim, 
sicul  ipsi  exponunt,  lioc  ista  vcrba  significant,  quod 
salvamur  a  Domino  pcr  Baptismum ,  et  salvamus,  id 
est  custodimus  in  nobis  Spiritum  dalum  nobis  per 
l)aptismum ;  nonne  istum  scnsum  Scriptura  canonica 
clamal ,  ubi  leginius,  Sidvoi  nos  fecil  per  lavacrum  re- 
yenerationis  (TiL  lu,  5)?et  ubi  nobis  dicitur,  Spirilum 
mliu  exslinguere  (1  Tlms.  v,  10)?  Quomodo  ergo  iste 
bymiius  iir  canone  ideo  non  est ,  ne  carnalibus  inno- 
tescat ,  cum  id  quod  in  illo  obscurum  esl ,  in  canone 
luccal;  nisi  quia  sub  hac  qualicumque  expositione, 
quam  quibusiibet  aliis  oblendnnt,  illud  quod  bic  ipsi 
supiunt,  occiiUai^e  conanlur?  qui  kimcn  usque  adeo 
caici  sunt ,  ul  etiam  quxdam  vcrba  dc  ipso  c:inone 
adbibeant  ad  exponenduni  hymimm,  quem  pro|)lerea 
dicunl  in  caitone  non  esse ,  ne  sacramentiim  rcgis 
ctrnalibus  prodcretur.  Qiiid  ergo  faciiinl  in  caiione 
clarius  posiia ,  por  qux  in  isto  bymno  npiTiaiaur  t.b- 
scura  ? 

8.  Nam  si  hoc,  ul  dicunt,  intelligendum  csl  in  islo 
bymno,  ubi  ait,  Generari  volo^  quod  in  canonica  Epi- 
stoia  Pauli  apostoli  scrijitum  esi,  Quos  iterum  purturio 
donec  Christus  formetur  in  vobis  (Galat,  iv,  49) :  si  hoc 
inlelligendum  est  iii  isio  Iiymno  ubi  ait,  Canlare  volo, 
quod  in  P&ilmo  canonico  scriptum  cst ,  Gantate  Do- 
mino  canticum  novum  [PsaL  xcv,  1)  :  si  boc  bitclli^ 
gendum  est  in  isto  hymno,  nhi  :ul  ^  Saltate  cuncU , 
quod  scriplum  est  in  canlico  evangctico,  Cantavimus 
vubist  et  non  saltastis :  si  hoc  inlelligenduin  cst  in  ijlo 
bymno,  IHangere  volo ,  tundite  vos  omnes ,  qiiod  scri- 
plum  esl  in  cantico  evangelico,  Planximus  vobis ,  et 
non  luxisiis  (Mattli.  xi,  17) :  si ,  Ornare  voto^  ct  omari 
vclo^  hoc  signiflcal  in  isto  hymiio,  quod  scriptum  est 
in  canone,  Habiiare  Christum  per  fidem  in  cordibus  re- 
stris  (Eph.  iii,  17);  el,  Vos  estis  templum  Dei^  et  Spi' 
ritus  Dei  habitai  in  vobis  (1  Cor.  iii ,  16) :  si  quod  ail 
in  isto  hymno,  Lucerna  swn  tibi ,  ille  qui  me  vides.  boc 
signiflcat,  quod  scriptum  est  in  Psalmo  cnnonico,  In 
luinine  tuo  vidMmus  lumen  (Psal.  xxxv,  10) :  si  qiiod 
ait  in  isto  hymno,  Janua  sum  tibi  quicumque  me  pulsas^ 
hoc  sig')iflcat  quod  in  Psalino  canonico  legilur,  Ape- 
rite  mihi  portas  justitia: ;  ingressus  in  eis ,  confitebor 
Douimo  (Psa/.  cx VII,  10) ;  et  in  alio  psalmo,  To//t/e 
porlas  principes  vestri^  et  elevamini  portcs  csternales ,  et 
tntroibit  rex  glorice  {Psal.  xxiii,  7) :  si  quod  ait  iu  islo 


CLASSIS  IV.  1053 

liymno,  Qui  videsquod  ago,  tace  opera  mea^  lioc  signifi* 
cat  (|uod  sciiplum  estin  libroTobi:c,  Sacramentum  re- 
gisbonum  est  abscondere  (Tob.  xii,  7) :  cur  isle  hymnus 
non  essc  in  canuue  propterea  dicitur,  ut  sacramentum 
regis  abscondatur  carnalibus ;  cum  ea  qu;e  in  istd 
hymno  cxponuntur,  cluim  in  canone  legantur,  et  sic 
ibi  reperiantur  manifcsta,  ut  pcr  hxc  illa  exponaniur 
obscura  :  nisi  qnia  istas  expositiones  habenl  in  quibus 
lateant ;  in  vcrbis  vcro  illius  hymni ,  quem  exponere 
se  siinulant ,  hoc  sapiuni  quod  alicnis  cxponere  li« 
mcant? 

9.  Longuin  cst  cuncta  disputando  monstrare.  Ve- 
rum  ex  his  qu;£  diximus ,  cxtera  considerarc  faciin- 
mum  esl,  ct  videre  ea  qux  in  expositione  hujus  hymni 
bona  ct  honesta  dicunt ,  ctinm  in  canone  reperiri. 
Unde  illa  eorum  non  ratio,  scd  tergiversaiio  esl,  ideo 
itlum  esse  a  canone  separatum ,  quia  carualibus  ho- 
minibus  abscondcndum  regis  fucrat  sacramentum. 
Unde  non  immerito  creduntur  istis  expositionibiH 
non  apcrire  veile  quod  legunt,  sed  potius  opcrire 
quod  sentiunt.  Ncc  mirum,  quandoquidem  ipsum  Do- 
minum  Jesum  loquentem ,  non  per  ora  Prophetaruni, 
vel  Apostolorum ,  vcl  Aiigelorum ,  scd  per  os  pro- 
prium  ,  illusorcm  potius  quam  verilaiis  doclorem 
fuisse  ci*ediderunt.  Iluic  utique  hymno  divinam  tri- 
buentcs  aucioritatcm ,  ubi  cum  dixisse  iicscio  quis 
cjusdem  hymni  conditor  flnxit,  Verbo  illusi  cuncta,  ct 
non  sum  itlusus  in  tolum;  respondeant,  sipossuiK, 
egregii  spiriluales,  quo  eamus,  cui  aurcs  aperiainiis« 
cui  loqueiiti  ulcumqiie  crcdamus,  in  cujus  promissiona 
spom  ponaniiis,si  vcrbo  cuncta  Cliristus  illiisit,  si 
verbo  cuncia  oninipotons  magistcr  illusil,  si  fverbo 
cuncia  illc  qui  csl  Unigenitus  Vcrbuni  Dci  Patris  illu- 
sit.  Quid  iillcrius  loquar  de  pcrditis  vaniloquis,  et 
meiitis  scduClnribiis,  priinum  suae,  dciiide  cxterorum, 
qiios  sibi  ad  inierituin  pra^destinatos  a;ternum  con- 
sociare  polucruiit?  Rcscripsi  Vcncralioni  tiiae  ,  et 
mullo  scrius  qiiam  volucram ,  et  plura  qiiam  dispo- 
siicrain.  Op:ime  Ticiiis  vgilantcr  hipos  cavere;  scd 
eiiain  pro  sanandis  ovibus ,  si  quas  forte  violavcriiit , 
sivc  jam  vulncravcrint,  pastorali  diligcntia,  ipso  ad- 
juvaiite  pabioruni  Doiiiino,  laborate. 

EP:ST0LA  CCXXXVIII  •  (n). 

Augusdnus  Pascenlio^  domus  regioj  comiti  ariano^  qui 
ipsum  ad  colloquium  apud  Carthaginem  provocarat 
(ex  Possidio,  c.  17) ,  et  m  professione  fidei  eluserat , 
ac  postjactarat  Augustinum  ab  ipho  superatum ;  scri- 
pto  reddit  rationem  fidei  suce,  de  Iribus  pi  rsonis  et 
uno  Deo,  deque  verbo  9fio\>ctoj. 

CAPUT  PRIMUM,—  1.  Volucram  quidem,  petentc 
te  at(iue  instanie,  ut  mcminisse  dignari8,imo  pni 
merito  xtatis  ac  dignilatis  tuo:  juheiite  le,  de  (iiU*. 
christiana  etiain  pracsens  cum  pncsonte ,  iu  qiiantuiii 
miiii  facidiatem  Domiiius  largiretur,  conferre  scrmo  - 
nem.  Sed  quialibi  post  praiidium  displicuit  quod  uiler 
iios  mane  placuerat,  iil  a  notariis  verba  nostra  excipe- 
renlur ;  ne  ulteriusdicas,  quod  te  audio  non  tacere,  nou 

*  Episli.  ccxxxvm  el  GCXXXtx  correctje  sunl  ad  a.  bg. 
bl.  c.  cc.  fT.  g.  gv.  n.  r.  s.  sl).  t.  vc.  v.  ct  ad  Ldd.- 

(ff)  AJiMlOi:qiueautem23Beraty  nuDcOO. 


im 


S.  AV€l]STm  EPlSCOn 


m^ 


nie  fiiisse  ansum  libi  diccrc  fiilem  meani ,  liis  liiteris 
accipc  ([nod  et  hi  Icgas,  el  cui  volucrislegendimi  tradas, 
et  quod  volacris  vtcissim  scribendo  ipse  respondeas. 
Inrqiiam  est  enim  ut  quisque  de  aKo  judicare  velir, 
et  judicari  de  se  nolrt. 

2.  Et  dc  prj;terito  quidem  pTacito  nostro,  quod 
contliclo  meridiano  implcre  noluisti,  facile  eiistiinari 
potcst  qufs  nostmm  fldci  sux  fiduciam  non  babueril : 
«trmn  qui  volcbat  ut  diceretiir,  et  tlmebat  nc  Cenc- 
reinr;  an  qni  usque  adeo  nolcbat  eam  disccplantiom 
judicio  subtrahi,  ut  mandata  lillcris  vellct  etiam  fe- 
fmtium  memorix  commendari,  ne  qnisquam  vcl  obli- 
Tione  opinatus ,  vel  dissensione  irritalns ,  diccret  ab 
aKquo  nostrum  aut  non  esse  dictum  quod  dictum  eral, 
aut  dicCiim  esse  quod  dictum  non  crat.  In  bis  cnim 
solent  latebras  sutc  mnlc  dcfensioiiis  inquirere,  qiii 
conlciitioiiis  siint  cupidiores  qoam  vcritatis.  IIoc  aii- 
tcin  nec  a  tc  nec  a  mc,  nec  de  le  nec  dc  me  dici  pos- 
srt,  si  in  dde  coiidicd  permancrcs ,  tit  vcrba  nostra 
•'xcipercntiir  ctscriberentur;  praesertim  qufa  tii  ipse 
II  iis  vcrbis  quibus  Gdcm  tuam  pronuntiasti ,  quolics 
ea  rcpctisti,  totics  variasti,  quod  nulla  credo  fraudCy 
sed  oblivioiic  factum  csse. 

5.  Nam  primo  dixisti  crederc  te  in  Deum  Fatrem 
cmnipoteniem ,  invhibUem ,  in^enitum ,  incapabitem :  et 
in  Jesum  Chmtum  FiVtum  ejut^  Deum  * ,  nalum  ante 
$4ecula,  per  quem  factd  $unt  omnia ;  et  in  Spiritum  Mtn* 
ctum.  Quibus  cgo  auditis ,  cum  rcspondissem  uondum 
a  te  qnidquam  dictum  quod  roex  lidei  rcpugnaret « 
et  ideo,  si  ca  scripsbses,  me  his  ctiam  posse  subscri- 
licrc ;  ad  hoc  nescio  quomodo  rcs  perducta  est ,  ut 
acrcpta  charta,  ea  ipsa  quo;  dixeras ,  vellcs  ctiain  lit- 
teris  tua  manu  exprimerc.  Quod  cum  inibi  ad  legen- 
diiin  dcdisses ,  animadverii  niiiius  te  scrpslssc,  Pa- 
4rem ,  cum  scripsisscs ,  Deum  omnipotentem ,  invisibi^ 
km,  ingenitum,  innatum,  Quod  ubi  commeiiioravi,  non 
post  niultam  allcgationcm  addidisti ,  Patran :  et  inca- 
ptthitem  quidem ,  qiiod  verbis  dixcras ,  scriplo  pra^lcr- 
fniscras;scdnulla  hiiic  ame  facta  commcmoratio  est. 

4,  Doiudc  cu:n  dixisscm  me  paratum  esse  subscri- 
licre  adiiuc  illa  verba  eliam  mea  esse  possc,  prius 
qu;csiYi,  ne  quod  in  meniem  vcncrat,  laberetur, 
utrum  alicubi  Seripturamm  drvinarum  legcretur, 
Fttter  ingenitui.  lloc  aiitcm  reei ,  quia  in  cxordio  ser- 
monis  nostri  cum  Arius  et  Euuomlus  commemorati 
esscnt,  non  a  me,  sed  a  Tratre  meo  Alypio,  requi- 
rente  quemnam  eorum  sccutus  esset  Auxentius,  qui 
abs  le  fucrniaon  parva  prxdicatione  laudatus;  excla* 
mando  afiafhematizaflti  et  Arium  et  Etinoinium  :  lum 
contimio  flagitasti  iH  et  nos  anaihematisaremas  c/»oO- 
quasi  quisqiiam  bomo  essel,  qm  hoc  Tocaretur, 


«t0V 


iiait  Arius  c4  Cunomius.  Deinde  vchementcr  exige- 
bas  ut  hoc  verbum  tibi  in  Sirripiuris  osiendereniiis , 
ct  btatim  iiobis  communicares.  Respondel>alNr  a  no- 
blt ,  qiiia  nos  latine  loquercmsr,  et  illud  grxcuni  es- 
•et^  priiis  quxreiKium  csse  quid  sit  o/uiouvioy,  el  tunc 
exigendum  ut  iii  LilNris  sanctis  osleoderetur.  Tu  con- 

*  Ijov.,  Dondnum.  M.  Bid.  Am>  Er.  et  sea  lin.y  JMm» 
Bicllus^  ex  B.  & 


tra ,  verbum  ipsnm  crcbrorepdcns ,  e(  Virfilfose  veih 
tilans ,  atqiic  in  concniis majorom Dosfimiuii  coRscri- 
ptum  comiiiemorans ,  Tchenienter  nrgebas  nt  fpsaro 
omnino  verbom  quod  est  ofiowno-j ,  m  sanctis  Lrbrs 
ostenderemus ;  nobis  etiam  atque  etfam  reroeanitibiis, 
qnia  lingua  nostra  gncca  non  esset ,  iirioa  interpre- , 
Can(him  ct  exponendom  esse  quiif  sh  o/Mva^cs* ,  tuni 
demum  in  divinis  Litreris  reqnirendiiiin  :  qiib  etM 
fortasse  nomen  ipsum  non  inTeiiiretiir,  res  tamen  ipsa 
Invenirctur.  Qiiid  est  enim  coBtcrttiosias ,  qiiam,  obi 
de  re  constat ,  certare  de  nomine? 

5.  Haecci^o  qula  inter  nos  jam  collocnCl  rueramns, 
posteaquam  ad  id  ventum  est  ot  fldcm  Cnam  ,  slcot 
commeinoravl ,  scriberes ,  quanquam  nlhil  in  eis  ver- 
bis  viderem  noslr»  fidei  esse  contrarium,  et  propter- 
ea  me  dicerem  paratum  esse  sol>scril>ere ;  quxsivi, 
nt  dixl,  ntrum  Scriptura  Dei  contfneret  boc  Terbum, 
quod  Pater  esset  fngenitut :  et  cum  scriptum  esse  rt- 
spondisscs ,  instantius  quacrebam  ut  ostendcres.  Tanc 
anns  ex  iis  qni  adcrant ,  qiiantum  intclligi  datur,  ff- 
dci  tiiae  socius ,  ait  mihi :  Quid  ergo  ?  iu  pairem  gem- 
tnm  dicisf  (lespondl :  fim  dico.  Et  rlfe  :  Si  ergo  genitus 
non  est ,  Inqult.  utique  iitgenirus  est,  Cui  ^o  :  Yides, 
fnquam ,  posse  ficri  iit  ctiam  de  Teii>o  quoiJ'  in  Scri- 
ptiira  Det  non  est,  reddatm*  tamen  raiio  unde  recrb 
dici  ostendatmr.  Sic  ergo  et  efioxniov  qaad  in  aiicrori- 
tate  divinoram  Libroram  cogcbamor  ostendere, 
etiamsi  vocabutum  ipsum  Ibi  non  hiveniamas ,  fleri 
posse  ut  iffud  inveniamus  coi  hoc  Tocabutom  rtat 
adbibitiim  judicetur. 

G.  Quibos  dictis ,  quid  rmic  libi  vldcrelur  alteidi 
ut  audirem ,  et  aisH ,  Recte  factum  esee  ut  ingenitiu 
Pater  in  Scripturis  sanctis  non  diceretur^  ue  iiii  vet  toii 
terbo  fteret  injuria.  Ergo*  inqiiam,  modo  /iacia  esr  in- 
jinla  Dco,  et  hoc  monu  tua.  Qoo  audito,  fateri  jam 
coepisti  *  nec  le  hoc  dicere  debuisse.  Sed  ciim  adino- 
nercm  ut,  si  tibi  tale  viderctiir  hoc  vcrbum  utad  Dri 
pcrtineret  injuriain,  defcres  iltiid  iiide  ubi  scripscra^; 
corisiderasti ,  crcdo ,  posse  id  recte  did ,  et  posse  de- 
r  ndi ;  et  rursus  aisti :  Prorsut ego  hoc  dLo,  Tum  e^o 
illud  quod  jam  dixeram  rcpetivi ,  ita  fleri  possc  at 
eiiam  c/tGuotov  ncque  scriptam  in  snnctis  paginis  in- 
veniatiir,  ei  tamen  dictiAii  in  assertioiie  ffdei  defl»oda- 
lur ;  sicut  Patrem  \n  illis  Libris  nusquam  ingenitum 
legimus ,  et  lameti  dicendum  csse  defeiiditiir.  Tuiic  a 
roe  chartam,  quam  dcderas,  abstutisti  et  conscldi- 
sti.  Et  constituimus,  post  incridianum  tempos  ut  ad- 
esscnt  notarfi  ad  excipienda  Tcrba  nostra,  atqoe  in- 
icr  nos  isUi,  quantuin  ptissemus,  diHgentios  tra- 
ctaremus. 

7.  Yenimiis,  ut  nosti,  ad  boram  condictam,  nora- 
rios  adduvimus;  ut  et  tui  adessent,  consediinos 
bixisti  «rarsiis  lidem  tuam,  atque  in  Tcrbis  tuis  noa 
audivi  ingenilum  Patrem,  Crcdo  quod  cogilaTcris  qnid 
iiide  mane  dictum  fuerit,  et  pnccavere  vofuerif. 
Deiiide  poposcisti  ut  ego  etiam  dicerem  fidem  ineatn. 
(Jbi  cum  pobtulassem,  commemorans  antemeridia- 
num  piacitum  nostmm,  ut  ea  qos  dixcras,  didare 

I  B3d.  Am.  Er.  et  (.hrique  3iss.,  eeepii* 


lOil  SPISTOLARIIM  CLASSIS  IV. 

poiii»  digiiareris ;  Hme  exdamasti  caluamtam  parare 
tms  iitii,  ti  ideo  vcrba  tua  conscripU  Telle  relinere. 
Ibi  i\M  respondcrim  rocopdnri  non  lil)et,  alque  uii- 
iiam  nec  la  niemiiieris.  Sorra^i  tamen  debltam  boiio- 
riliceiitiain  lionori  tiio,  iiec  iiialedictum  depiitavj, 
quod  non  a  veriiate ,  scd  a  polestale  audire  raeruis- 
sem.  Tamien  quia  vd  ipsa  vciIni  repetivi,  ut  prcssa 
vocc  diccreni ,  It^iie  cahanniain  parauius  nos  tibi?  nt 
igiioscas  peto. 

8.  Scd  tu,  bis  audilis ,  rurstis  lldem  luam  sono  cla- 
riore  repetiisti ,  al(|ue  in  ^^rbts  tuis  non  audivt » 
Deum  Fiiium;  qnod  nunquam,qiioli('S  eam  dixisti,  ta- 
cueras.  Hic  ego  tam  modcste  tit  niisquani  pulsarem , 
ut  de  cxcipiendis  verbis  nostris  (piod  inter  nos  pla- 
cuerart  tmpleretur,  cliuin  i|isam  utirK;Hinn  de  pM*sc*itti 
experiineiito  suggessi ,  dicens  teipsum  iion  potuisse 
in  memoria  verba  tna  tibi  usitaiissima  retincre» 
quando  nunqnam  ea  repeterc  valuisse  videbainus» 
eiim  non  aliquid  maiinie  ncccssarium  parares; 
quaiito  minus  posse  itlos  qiii  nos  audireiii,  ita  no- 
strorum  mcminisse  verbormn ,  ut  si  quid  forte  vcl  tu 
de  meis ,  vcl  cgo  de  tuis  verbis  vellem  retractare  at* 
que  discutere »  valerent  seu  dictum  seu  non  dictuin 
Ijquido  recordari ;  in  qua  nobis  dimcullnte  facilc  iio- 
lariorum  recitaiio  subveniret.  Tunc  indignaiiicr  dixl- 
sti  mclius  fuiste  ut  meam  fainam  semper  audires^  eo 
quod  longe  inferiorem  me  expertus  esset^  guam  iibi 
illa  jaclassel.  Tunc  ego  comnienioravi ,  cum  le  aiite 
prandium  salutareinus ,  et  eam  famam  ntibis  prordi- 
casscs,  Iioc  me  dixisse ,  quod  de  me  illa  mentila  sit : 
kic  sane  aisti  verum  me  dixissc.  Proindc  cum  diio 
tibi  de  nie  diversa  locuii  sinl ,  aliud  fama  mea,  et 
aliud  ego ;  magis  utiqiie  gaudcre  debeo ,  me  potiiis 
quain  illam  repertum  essc  veraccm.  Sed  quia  scri- 
ptum  cst  f  Solus  Deus  verax  ,  onmis  autem  honio 
mendax  (Rom.  ui,  4);  vereor  ne  boc  quoque  de  me 
tomcre  dixerim  :  neque  ciiiin  in  nobis  ipsisi  vcl  per 
iios  ipsos  veracos  sumus ,  cum  sumus ;  sed  cum  iile 
ia  servis  suis  loquitur^  qui  solus  e&t  verax. 

9.  nu:c  si,  ut  narravi,  gesta  esse  recoUs,  vides 
quam  non  dcbeas  jactare  apud  bomines  quod  non  au- 
8us  sim  tibi  asserere  fidcm  meam ;  quandoquidcm  iii 
lide  nostri  placiti  stare  noluisti ;  et  vir  tantus  qui  pro 
fide  quam  reipublicx  dcbcs,  non  limes  nialedicla 
provincialium ,  pro  fide  quam  Cbristo  debes ,  times 
caluninias  episcoporum.  Dcinde  cum  disputationi  no- 
tlrjc  etiam  bonoratos  viros  ioteresse  eupiveris ,  mi- 
ror  quomodo  in  ipsa  devilatione  calumnix  verba  tua 
times  a  notariis  conscribi ,  ct  ex  ore  tuo  a  ciarissiinis 
testibus  non  limes  audiri.  Noune  consideras  dilficile 
esse  ut  homines  suspiceniur  te  a  nobis  uUam  formi- 
dasse  calumniam,  ut  verba  tua  exGi|u  nolles;  scd 
cuju  ciigitasses  reientum  te  fuisse  in  verbo  ante  pran- 
dium  nianu  tua  conscripto ,.  simul  ctiam  cegitasse 
non  tam  facile  te  nolai  ionun  tabulas  dclere  potuisse». 
quam  facile  illam  cbartulam  conscidisti  ?  Si  aiitem  di- 
cis  non  illa  iu  gesta  esse  ut  a  nie  uarrata  sunt,  aut 
tu  oblivione  falleris,  nonenim  audeo  dicere  mentiris ; 
aui  cgo  vd  simililer  Mm^  vel  mentinr.  Vides  ergo 


quam  rcctcdicam  ea  qua!  de^bismaxime  rebus  gerun- 
tur,  excipi  atque  conscribi  oportere,  ct  quam  tibi  qiio- 
que  boc  Ipsiim  rccte  pbcuerat,  iiisi  postmcridianus 
liiuor  aatemeridianum  placitum  frangeret. 

CAPUT II.  — 10.  .Viiili  ergo  jam  fidein  mcam  :  po- 
4€«t>  Cit  inisericoixiia  Doiniiit  Dei  noslri ,  qtue  prs* 
slet  me  quod  credidi  sic  loqui ,  ut  nec  cjus  offeiidam 
veritatem ,  nec  bumanitatcm  tuam.  In  onini]>otenteai 
Deum  Patrem  me  credere  profiteor,  euroque  aiterouro 
ea  x^tcriiitate,  hoc  esiy  iimnorlalitale ,  dico,  quam  8o- 
Itis  Deus  liabet ;  boc  et  de  Filio  fjus  uiiigenito  credo 
m  furiiia  Dei;  hoc  ei  de  Sprritu  sauclo»  qoi  Spirltns 
est  M  Palris  ei  Filii  ejus  oiiigeniti.  Sed  quia  ipie 
Dei  Pfttris  unigenitas  Filius ,  Dominus  et  Deus  noster 
Jestis  Cliristus,  posteaquam  vcnit  pleiiitudo  teniporis» 
•p|)oriunus  *  ad  ^iiem  «iliJtis  jioetrae  formam  servi 
accepit  {Gmat.  iv,  4),  mutta  de  iUo  in  Scripiurts  se- 
cimduin  fbnnam  Dd  dicuntur,  flndta  sccuiiduin  lor- 
mam  servi.  'Quorum  ,  CKempli  graiia «  duo  quxdam 
commcmoro ,  ni  singuia  ad  siugula  referantnr.  Se- 
cundum  formam  Dei  de  se  Ipse  dixii ,  Ego  ei  Patet 
wmm  sunms  {Joan.  x,  30) :  Secuodum  formani  servi, 
QuoniMm  Pater  major  me  eU  {Id.  uv,  28). 

1 1 .  Quod  auiem  de  Deo  scnptum  est ,  QiA  soius  A«- 
bet  mmortaUtatem  (I  Tim.  vi,  16);  et,  InvisHnH, 
soti  Deo  honor  et  gloria  {Id,  i ,  17) ;  el  cuMera  hiijus- 
inodi ,  non  de  Patre  tantum  accipimus,  sed  etiam  de 
Filio ,  quod  ad  formam  Dei  aitlbet,  et  de  Spiritu  saii- 
cto.  Pater  enim  ci  Filius  et  Spiriius  sancios  umM 
Deus  est,  el  solus  verus  Deus,  et  solus  immortaUs^ 
secuntlum  inconimutabilem  omnino  substaatiam.  Si 
enim  de  carue  diversi  sexus  dictum  est,  Qui  adluerel 
fuerelricit  unum  corpus  est;  el  de  spiritu  hominis  ^ 
qui  non  est  quod  Dominus,  censequenier  scriptiun 
e:>t,  Qui  autem  adheeret  Domino,  unus  spiritusest{l 
Cor.  VI ,  16 ,  17) ;  qiianlo  luagis  Deus  Pater  in  Filio , 
et  Deus  FUius  ra  Patre ,  et  Deus  SpiriUis  Patris  el 
Filii  mius  Deus  cst,  ubi  nulla  esl  divcrsa  iidlura ;  eunv 
pro  diversis  modo  qiiodam  sibi  colucrcniibus  dicatiic 
vel  spiritus  untts*vel  corpus  iinuin  ? 

H.  Et  cumproaiuma  et  corpore  sibi  coliaH*cnti[Hi& 
dicat»ir  unus  bomo;  cm*  iion  multo  magis  de  Palfe 
et  Fiiio  sibi  cohasrentibus  dicatur  unns  Deus ,  cma 
sibimet  iiiseparabiiiter  coho^reant  quomodo  non  cor« 
piis  et  aiiima  ?  Et  cmn  oorpus  et  aitima  sit  unushomo, 
quamvis  corpiis  et  aiiima.  non  sini  uraim ;  cur  noa 
multo  ma^i«  sit  Paier  et  Filius  unus  Deus,  cum  Paler 
et  Filiiis^tinuin  siiit,  sccundnm  iUom  Veritatts  vocen, 
£go  et  Pater  unum  sumus?  Item  eum  homo  ioterior 
et  homo  exterior  non  sint  iinum,  neque  enim  cjos- 
dem  natunc  est  extcrior cujus  inierior,  quia  exterior 
cum  niincupato  corpore  dicitur  homo,  Inlcrior  auiam 
in  sola  raiionali  anima  iutelligitur ;  utriimque  tameii 
simul  noii  bomines  duo,  sed  uniis  dicitiir  :  quanlo 
magis  Pater  et  Filius  umis  Deus  esi,  eum  Pater  et  Fi« 
lius  unum  sint ;  quia  ejusdem  miwrjd  vcl  substanliie 
suni,  vel  si  quoalio  vocabulo  coivgrucnliiie  dicitur  id 
qiiod  Deus  Cbt,  unde  dictum  est,  Ego  ei  Paier  unum 


« Bad.  AUL  etEr.,opporei(wi  bnus  e  vat.  Kbs.,  opyortuM 


10S3  5.  AGCLSTLM  EPGCOn 

ntnmi  '  lUiqnc  nni»  SpirUiu  I>ofnini,  ct  anos  sp:ri!iis '     Unde  Dominas  dicil »  Spmtms 


mi 


lioniinis,  el  non  siint  onum ;  et  lamen  ille  com  rolut- 
rei  Dcmiino,  non  sont  dao.  sod  unns  Kpiritiis :  et  onns 
liomo  interior»  et  unus  homo  cxtcrior,  ct  non  sont 
imum ;  et  tamen  ejos  conocxione  Tincoli  natnralis 
simtil  ulruDiqiie  nou  duo ,  Rcd  uniis  csl  homo.  Mullo 
niagis  igilurcoro  Filios  Deidirat,  Egoei  Paterwmm 
BuiHHs^  uniis  est  Deus  Paler,  et  onus  csl  Deus  Filios ; 
et  laincn  simul  utrumqoe  non  diio,  sed  unus  Deas. 

13.  Qood  cnim  fecit  in  muliis  sanclii  inadopiioncm 
fdioruui  Tociiis  cohxrcdibiis  Cliristi  uiia  fidcs  ct  ima 
spcs  el  unn  ehnritas,  ut  essel  eis  una  aninia  rt  cor 
Mniim  in  Dcum ;  koc  pnccipue  cogii  inlclligi  ona  ea- 
dcmqiic  Palris  et  Filii  natura  »  si  ila  diccndum  est , 
deilatis,  ut  Palcr  et  Filius  qiii  iinum  sunl ,  el  insepa- 
rabiliicr  uiiiim  sunl»  el  scmpitcme  uniim  sunl,  non 
siiit  dtio  dii»  se<1  unus  Dens.  Illi  enim  liominos  pcr 
eoiisoriiiim  cl  communioncm  iinius  ejusdemqiie  na- 
tiirrc,  qiin  omncs  homincs  craiit,  unum  craiit  :  et  si 
aliqiinndo  sccuiidiim  diversitalcs  voltintaliim  cl  sciv- 
leiilinrumy  opinioniini  nionimqiie  diAsiroililudincs  iion 
eraiit  uiium ;  cruiit  aiilcro  plcne  perrccteqtic  tinum, 
eum  pcnrculiim  fucril  ad  cum  nnem,  ul  sit  Dcus 
•mnia  in  oinnibiis.  Deus  aulcm  Pater  el  Fiiius  ejus, 
Verbtim  ejiis  Dcus  apud  Dcum ,  seinpcr  atqiie  ineflli- 
Lilitcr  uiuim  sunt;  undc  magis  non  dtio  dii,  sed  uniis 
Dcus. 

14.  Ilomincs  nutcit)  miinis  intclligcn'cs,  qiiiJ  pro- 
pter  qiiid  dicatiir,  patcntcs  volnnl  liabcre  senlcnlins  : 
et  Scripturis  non  diiigcnlcr  scrutaiis,  cum  arripiunt 
dcrensioncm  ciijiisqno  opinionis,  el  ab  ca  vel  nun- 
qitam  vel  difficilc  diflcctuntiir,  dum  docli  alquc  sa- 
picntos  ningis  ptitari  qiinm  csse  conciipiscunl ;  cn  qox' 
proptcr  formnm  scrvi  dicla  siiiit,  volunl  tmnsrenrc 
ad  forinaro  Dci ;  ct  rursus  qiix  dictn  siint  ut  ad  sc  i:i- 
viccm  pcrsoiKT  rcfcranttir,  volunt  nominacfsc  nainr.r 
alqtie  snbstantiac.  Fidcs  autero  nostra  csl,  Palrem  ct 
Filium  ct  Spiritum  snnctum  uiium  Dcum  crcderc  cl 
coiiritt^ri ;  nec  lamcn  ctini  qui  Filius  est ,  Patrcm  di- 
rcrc ;  iiec  ciim  qui  Palcr  e^t,  FiHmn ;  ncc  cum  qiii 
Spiriliis  Palris  ct  Filii  cst,  aut  Patrero  atit  Filitim 
nuncupnrc.  Ilis  cnim  appeliationibus  lioc  signiricnlnr 
qno  ad  se  inviccm  rorcrunlur»  iion  .  ipsa  siibsiantia 
qiin  utiiim  sunt.  Nnin  el  pnter  ciim  dicitur ,  noniiisi 
aliciijiis  niii  diiitiir ;  et  Hlius  nonnisi  alicujus  pairis 
iiitelHgitur ;  el  spirilus  secondtim  id  quod  ad  aliquid 
refcrtur,  spirantis  aliciijus  esl,  et  i^pirans  utique  spi- 
ritum  spirans  est  *. 

15.  Non  autem  ista  corporaliicr  scnliunlur,  ncc 
usilalo  more  inteUigiinttir  in  Dco ,  Qui  potens  est  fit- 
tere,  siciit  dicit  Apostoltis,  supra  qHam  petimus  etin- 
telligimus  (Eph,  ni,  iO) :  si  aulcm  laccre,  qiianto 
mngisosse?  Nnm  hoc  nomen  quod  spiritus  dicitur, 
wr.t  sccundum  id  qiiod  referlur  ad  aliquid,  scd  seciin- 
duin  id  quod  aliqiia  natura  sigiiilicalur,  oiiinis  incor- 
porca  natura  spiritus  in  Scripturis  appellntur;  itndc 
non  tantum  Patri  cl  Filio  ctSpiritui  sancto,  scd  omni 
lalionali  crcaiiirx  ct  animx  hoc  vocabulum  congniit. 

fiic  His.  At  Edd.  luhent,  ipjrtcii  spirans  est. 


^doranl  Deum^  in  spirku  ei  werii&ie  mpmUi  aimem 
{Joam,  nr,  24)  :  scriptoni  est  etiain  ,  Qm  fmh  Amgtkt 
9UOS  spiritns  ( Psat.  ciii,  4) :  dieluin  esc  de  fciwii^ 
qnibosdam,  Quoniam  emro  sunt^  ei  upirilmM  amkulms, 
ei  non  revertens  (Psal.  lixth,  59}  :  ct  Aimslolos  lil, 
Nemo  scit  qmd  agatur  in  homine,  nisi  spiritus  koumm^ 
tpti  in  ipso  eU  (\  Cor.  ii,  1 1) :  iieia  scriplom  esl :  Qoti 
scit  spiritus  pliorum  homims  si  ascendai  ipse  smrsmss^  a 
spiritus  peeoris,  druendal  ipse  iearsmm  in  ierrmm  {Eede, 
ni,  21)?  Dicitur  cttam  spirilos  in  Scriptiiris  secoDdoD 
qiinmdam  di«4inctioncm  in  ipsa  ona  iiiiius  liomims 
auima  :  undc  A|.ost(iIus  dicil,  Ei  inieg*r  spiritussester, 
et  animn,  et  corpus  in  diem  Dotnini  nosiri  Jesm  Chnt6 
scrvetur  (I  Tliess,  v,  25) :  itcm  alio  loco,  Si  orateroBs' 
gm,  spiritus  mcus  ornt ;  mens  autem  niea  infmctnots 
est.  Quidergoest?  Orabo  spiritu,  orabo  ci  menie  {\Cm, 
XIV,  14,  15).  Pra|Tio  autcm  niodo  quodam  diciicr 
Spiritus  ^aiiclus,  sccundnm  quod  rcferlnr  ad  P;itrcni 
ct  Fiiium,  qiiod  corum  Spiritiis  snof  liis  sit.  Naiu  se- 
cundura  subsLtniiMm ,  qiioniam  semel  dictum  est, 
SpiritHs  est  Dcus,  ct  Patcr  spirllus  cst,  et  FiJiiis,  et 
ipsc  Spirittis  snnctiis,  ncc  tamcn  tres  spirilus,  scd 
UHiisspiriliis;  siciit  non  ircsdii,  sed  uniis  Deus. 

IG.  QitiJ  niirnris?  T.vnlum  valet  pax  ,  non  qiialis- 
cumqtic,  utsidct  iiitcUigi,  ncc  tiilisqualis  lauduiurin 
hac  vita  pcr  concordinm  charitatentque  (idclium;  $ed 
illa  pax  Dci,  qtix,  sicutdicit  Aposlolus,  supergreditur 
omneni  inteUectum   (Philipp.  iv,  7) :  quem,   nisi  no- 
sirum,  id  estyomuis  raiitinalis  creaturae  ?  Quaprppter 
eonsideranlcs   inQrmitalem   nostram»  et    audiciilcs 
Aposlolum  conritcnlem  et  dicentcm  ,  FraireSy  ego  me 
non  arbitror  apprchendisse  (Id,  lu,  43) ;  et,  Qni  seps' 
lat  atiquid  scire^  nondum  scit  qnemadmodum  oporUnt 
eum  scire  ( I  Cor.  viif,  2 ) ;  cum  divinis   Scripluris, 
qiinnium   possuinus,  colloquamur  sine  contaitione 
pacati,  non  innni  ac  piicrirt  animositatc  studcnles  al- 
tcrulriim  vinccre,  ut  \\sli  Ghristi  potius  vincal  in  cor- 
dibiis  nostris  (Co/()««.  iii,  15) ,  qnnutum  eam  noinsci 
in  liac  vita  percipcre  posse  donavlt  :  ut  co^iianics 
qtiid  eadcin  pnx  iiiter  fratrcs  egerit ,  quoruoi  ex  tam 
niullis  aniniis  et  muttis  cordibus  fccit  animam  ooiid 
et  cor  uniiin  in  Deuin,  debita  piotite  credaraus  niulto 
mnxiine  in  illa  pace  Dei,  qux  superut  omneiii  inieiie- 
Cium,  el  Pntrcm  ei  Filium  ct  Spiritum  snnctom  non 
i^sc  trcs  deos,  scd  uiium  Deum ;   tanlo  excclleniitfs 
qunin  istorum  erat  anima  et  cor  onnm,  quanto  ilb  \ai 
qn.i!  superat  omncm  inlellectnm  ,  cscellenlior  csl  i>la 
p:>cc  qtiain  lcncbat  omniuro  iilorum  cor  uiiuin  et  «na 
animn  in  Deutn. 

17.  Filium  aulcrn  hominis  eumdcm  dicimos  qtiein 
Filiiim  Dei ;  non  tnroen  propler  formam  Det,  in  qna 
est  aequalis  Deo  Patri ,  scd  propter  aeceptam  fonnaro 
scrvi,  qua  minor  est  Patre  *.  El  quia  conidcm  Filiun 
hominis  dicimiis,  propier  hoc  et  Filium  Dei  crucifiioin 
falcmur,  non  ex  virtute  divinilnlis,  sed  ex  innmiiiate 
humanitatis;  non  ex  suas  nalune  permnnsione  *,  std 
ex  nostnc  susceptione. 


*  Rad.  Am.  Er.  ct  Mss.  scx,  qua  mqjor  etl  tater. 
'*hdd.,pcrmtriiofif.  At  Mss.  vaiic  etundeduiGaliic.i 


per- 


1045  EPISTOLARUM 

CAPUT  lll.  —  IS.  Jam  nunc  paululuro  inMiere 
qux  Scriplurarum  eloquia  nos  cogant  unum  Domi- 
num  IVum.  confileri ,  sive  tantum  de  Paire ,  sive  lan- 
tum  de  Filio,  sive  tanlum  de  Spiritu  sancto,  sive 
simul  de  Palre  et  Filioel  Spirilusanctointerrogemur. 
Cerie  scriptum  cst ,  Audi ,  Itraelt  Domiuus  Deus  (uus 
Dominus  unus  esl  {DeuL  vi,  4)  :  dc  quo  diclum  put:is  ? 
Si  taiilum  de  Palre,  non  cst  Dominus  Deus  noster 
Jcsus  Cliristus  :  ct  ubi  cst  vox  illa  langentis  et*cla- 
manlis,  Dominus^meuset  Deus  meus;  qunm  Christus 
ipse  non  reprehendil,  sed  approbavit ,  diccns ,  Quia 
vidisti  nie,  credidisti  (Joan,  xx,  28)?  Pcirro  si  et  Filiiis 
Dominus  Deiis  est,  et  Pater  Domiiius  Dcus  est,  et 
ambo  jam  duo  domini  et  dtio  dii ,  qiiomodo  eril  vc- 
rum,  Dominus  Deiis  tuus  Dominus  uims  est?  An  rortc 
Pater  csl  uiius  Doniinus ,  Fiiius-  aulcm  non  unus  Do- 
minns,  scd  tintum  Domiiiiis ,  slrul  stuit  dii  niulii  et 
doinini  multi,  noii  sicut  ilie  unus  dc  quo  scriptiim 
est,  Dominus  unus  est  ?  Quid  ergo  respondebimus 
Apos!olo  dicciiti  :  Nam  etsisunt  qui  dicuntur  dii^mve 
m  copIoj  sive  in  terra^  ucut  sunt  dii  muhi  et  domini 
multi ;  nobis  tamen  unus  Deus  Patcr^  ex  quo  omnia ,  et 
nos  in  ipso  ;  et  unus  Dominus  noster  Jesus  Christus^  per 
quem  omnia,  et  nos  per  ipsum  (I  Cor.  viii,  3,  6)? 
Porro  si  quod  de  uiio  Deo  .Patrc  dicitur  ^  crgit  inde 
Filium  S('p.irarc,  dicant  qui  audcnt,  non  posse  jam 
intelligi  Doininum  Patrem,  qiiia  ttttu,  iiiquit,  Dominus 
noster  Jesus  Christus.  Nani  si  unus ,  utique  solus  :  si 
soliis,  qiiomoilo  et  Paler^nisi  quia  et  ipse  et  Pater, 
unus  Dcus  ct  solus  Dcus,  nonseparatoSpiritusancto? 
Uiius  ergo  Deus  Pater,  et  cum  illo  Filius  unus  Deos , 
qiumvis  non  cum  illo  uniis  Pater.  Itemque  unas  Do- 
minus  Jesus  Cliristii^,  et  cum  illo  unus  Dominus  Pa- 
lcr  ,  qiiamvis  nnn  cnm  illo  aiius  Jesus  Christus 
lanqiiam  cl  Pntcr  sil  Jcsiis  Cbristiis.  IIoc  cnim  nomcn 
cx  dispcns;ilioiic  miscricordia;  susceptxquc  huinani- 
tatis  assiimpttim  esi. 

19.  An  fortc  quod  ait  Apostoliis,  Unus  Dominus 
noster  Jesus  Chiistus^  per  quem  omnia^  non  vuUis 
adjungi  qiiod  dictum  est  unus ,  ad  id  qiiod  est  Dontt- 
nus,  scd  ail  id  qtiod  ait,  per  quem  omnia  ;  ut  non  UDus 
Domanas,  sed  aiius  pcr  qucin  omnia  intelligalur,  ut 
non  sil  Patcr  per  quem  omnia,  scd  Patcr  solus  ei  qiio 
omnia,  et  Filius  solus  per  qnem  omnhi  ?  Si  ita  cst, 
iam  taiidem  fatemini  uniim  Domiiiuro  et  Dcum  no- 
slrum  esse  Patrcm  et  Filiuro.  Qiiii  enim  cognovit  sen- 
ftifit  Domini?  aut  quis  consiliarius  ejus  fuil?  Aut  quit 
priordeditiUi,etretribuetura?Quoniaine£  ipso^  et 
per  ipsum,  el  in  ipso  sunt  omnia ;  ipsi  gloria  {Rom.  xi , 
54-56)  Neque  enini  dixil,  Ex  Palre  omnia,  et  per 
Filiuiu  oninin;  sed  ,  exipso,  et  per  ipsum^  et  in  ipso; 
quo?  liisi  Doniino.  de  quo  ait,  Quis  enimcognovit  sen- 
sum  Domini  ?  Ex  Domino  ergo  et  per  Dominum  ct  iii 
Domino  omnia,  non  alio  illo  et  alio  isto,  sed  uno  Do- 
mino ;  qiiia  iion  dixil,  Ipsis  gloria,  sed,  ipsi  gloria. 

20.  Quod  si  quisquam  dicit,  id  quod  ait  Apostolus, 

numsione  :  meUus,  nostro  judido;  sensusque  est  Filium 
Dei  crucifixmn  fuisse,  noo  ex  sua  uatura  qusc  perniansit, 
ied  ex  Dostn  qoam  suscepiu 


CLAS6»  IV.  iOM 

unus  DonHnusJesui  Christus  per  quem  ottint/7,non  intclligi 
unus  Dominu$,.necunus  per  quem  omuia,  sed  unus  Je« 
sus  Christus,  qui  unus  Jesiis  Christus  ctiam  Dominus 
dicitur,  non  tamcn  ul  unus  Dominus  silunus,  sed  ut  unus 
Jcsus  Cbristus;  quid  dietnriis  cstcuin  audieriteumdeni 
apostolum  clamantcm,  Unus  Dominus,  una  fides,  unum 
Baptisma^  unus  Deus  et  Pater  omnium  (Ephes.  iv,  5, 6)? 
Cumcnim  Deum  Patrcm  bic  commcmoret,  ubi  nil,  Vnus 
Deus  et  Pater  omnium;  procul  dubio  id  qnod  ibi  dixit, 
Unus  Dominus,  qucm,  nisi  Jesiim  Christuin  voluit  in- 
lelligi  ?  Si  ergo  eis  placcl,  desinnt  csse  Dominus  Patcr, 
qui  \  uniis  cst  Dominus  Jcsus  Cliristus.  Quod  si  ab- 
snrdiiin  ct  impiiim  est  opinari,  discamus  intelligere 
unitali  m  Patris  et  Filii  ct  Spiritus  sancti ;  ut  qnod  dc 
iino  solo  Deo  dictum  riicrit ,  non  continuo  proliibca- 
miir  dc  Filio  vcl  de  Sj  iritu  sanclo  intclligcre  :  quia 
Pnlcr  quidcm  non  csl  Filius,  et  Filiiis  noii  csl  Pater, 
cl  Spirilus  utriusqne  non  est  Pater  aut  Filius;  sed  ta- 
mcii  ct  Paler  et  Filius  ct  Spiritus  snncius,  unus  solus 
et  veriis  c^t  Doniinns  Dcus. 

CAPUT  IV.  —  21 .  Neque  cnim  Spirilus  sanctus  si 
aiit  Deiis  nnt  vorus  Deus  non  essei,  teinptnm  ejus  cs- 
sciit  corpora  nostrn.  Neicitis,  inquif,  quia  corpora  ve- 
stra  templum  in  vobis  est  Spiritus  sancU,  quem  habetis  a 
Dco?  ei  ne  quisqiinm  ipsum  Spiritum  ncgarcl  Deum, 
continuo  sccnlus  nit ,  Et  non  estis  restri :  empti  enim 
estis  prelio  magno  *.  Clorificate  ergo  et  yortate  Deum 
in  corftore  vestro,  eum  scilicct  aijus  teinplum  corpora 
nostra  csse  pr.Tdixcral.  Jain  hoc  mirabilc  esl,  si  ve- 
riim  est  qiiod  vos  andio  dlccro,  iui  cssc  Spiritum  san- 
Ctum  miiiorem  Filio,  sicui  Pntre  minorcst  Filius.  Cum 
eiiim  corpora  noslra  membrn  sint  Cbristi,  sicut  dicit 
Aposioliis;  iicmqne  eorporn  nosira  tcmplum  sint  Spi- 
ritus  snnti,  sicul  idein  ipse  dicit  opostolus  (ICor.  \i, 
19,20,  15),  nimiuin  niiror  qnomodo  sint  niembra 
mnjoris,  lempluin  niinoris.  Aii  fortc  jnin  plncct  dircre 
Spiriluni  sanctnm  Doniino  Jesu  Cbristo  csse  mnjorem? 
Vidctur  enim  sufTragnri  huic  opinioni  etiam  illa  scih  • 
tentia  :  Quoniam  qui  dixerit  terbum  adversum  Filium 
hominis,  remittetur  ei :  qui  autem  dixerit  adiersus  SfH- 
ritwn  sanctum^  non  remittetur  «t,  neque  in  hoc  saculo^ 
neque  in  futuro  {Matth.  xii,  52).  Pcriciilosius  eiiim 
peccatur  in  majorcm  quam  in  minorcm  :  ncc  scparari 
fas  cst  Filium  hominis  a  Filio  Dci,  quia  ipsc  Filius 
Dei  Tactus  est  Filius  bominiSj  non  mutando  quod  crat, 
sed  assumendo  qiiod  non  erat.  Sed  absit  etiam  talis 
impietas,  u(  Spiritns  sanctus  major  Filio  csse  rred;i- 
lur.  Non  ergo  facile  in  pervcrsum  moveaut  quas  ila 
diciinlur ,  quasi  ostcndaiit  altcraui  aJlci  o  essc  majo- 
rcm. 

22.  Nam  quaedam  etiam  sic  dicnntur,  ut  hominibus 
parum  iiilelligenlibus  ct  ipsc  Filius  major  Patre  videa- 
tur.  Quis  cnim  cum  fiicrit  interrogatits,  quid  sil  ma- 
jus,  verum  an  vcritas,  non  potius  icspnndent  vcrita- 
tem  esse  majorem  ?  ab  iila  enim  vcra  sunt  quxcum- 
qne  vera  sunt.  Non  autcm  ita  est  iii  Dco.  Nam  Filium 
majorem  Palre  uliqiie  iion  diciinus ;  ct  lanicii  Filius 

•  Mss.  pliires  non  liabent,  magno;  ncque  poslea,  etpor^ 
tate^  ouibiis  verlb  ^.  us  icxius  eliain  carel,  Aique  huoc 
ui  modum  prureriur  idenlideui  a  ( hrysostonio,  et  ab  aUi& 


Ml 


8.  AUGUSTM  £11913011 


dkitar  eue  vcriias  :  Ejfo  mm^  loiqoit,  vfi,  a  verluu^ 
et  tita  (Joan.  xit,  6).  De  Falre  aulem  tantiunmodo 
TOB  TuflSs  inlelligi  qnod  ally  ITr  eogiHnema  u  «mbr  r^ 
nMi  l^aim,  ef  tj^um  wdmti  Senan  Chmtm  ( Id.  xtii» 
S) ;  obi  1108  siitiaiiidimof  eliam  Jeswn  Chrislom  le- 
Tom  Dcom,  ot  liacc  sit  senten:ia  :  Te  et  quem  mislstl 
iesum  Cliristom  eognoscnnt  onum  Temm  Deom ;  ne 
ilb  coDseqoatnr  absorditas»  ot  si  propterea  non  est 
Tvros  Deos  lesos  Cbristos,  qota  dictom  est  Patri,  le 
tDMm  venm  Deum ;  propterea  nrni  sit  Dominus  Pater» 
iqnla  dictum  est  de  Christo»  loms  Dotmmu.  Yeromta- 
men  serondum  praTom  inteilcctum,  tcI  potios  crro- 
rem,  mn jor  est  Deos  Teritas,  qoam  Deos  verus ;  quia 
Teros  a  Tcritate  est :  major  ergo  Paire  Filtus,  qoia  iste 
est  Tcritas,  ille  Tems.  Hanc  pencrsitatem  pcllii  cx 
aiiimo,  qoi  didicerit  Patrem  Tcrom  Denm  esse  gi- 
gnendo  Tcritatcm,  non  participando  :  non  est  aotem 
atia  substaiftra  veri  gigneiitis,  ei  alia  genitx  Teritalis. 

15. 5ed  eum  ad  bxc  coniemplanda  inflrmus  sit  oco- 
lus  cordis  bumani ,  accedit  ut  de  cnntentione  ciiam 
tmlralenlos  slt.  Et  quando  Ista  coni^p-cict  ?  Dicit  Scri- 
ptura  Pilium  Dei ,  Dominoin  ct  Salvalorem  nostrura 
Jesum  Cbristom ,  Yerbum  Dei  esse ,  et  veritatem,  ei 
sapientiam;  et  liomines  ciim  ante  incaniationem , 
qaam  de  Maria  Tirglne  accepit,  sine  ulia  omnino  siis- 
ceptione  corporex  crcatunb  jcr  ipsnm  iiaiiiram  et 
snbstaiilinni  suam,  qiia  Verbuin  Dei  esi,  et  sapientia 
Dei,  vislliiloin  ct  con-iiptlbilem  diciinl,  dum  sibi  vo- 
tiinl  roiistnre  qiiod  seniiunt ,  de  Paire  tantummodo 
esse  didum,  Iiirift6i7l,  incorruplibili^  $oti  Deo  ( I  Tim. 
1, 17 ).  Rogo  le,  veibum  bomlnis  non  cst  visibile,  nc- 
dom  Yerbtim  Dei.  Jam  vero  sapientia  iUa,  de  qiia  di- 
ctum  est,  Atlin§ii  ubique  propter  nmm  mmtdiliam;  et, 
Pikhil  imitdnatum  in  eam  incurrit;etf  In  teipta  manent 
iniiovat  omnia ,  et  si  qua  similia  quae  numerari  non 
possonl ;  sl  corruplibilis  est,  iiescio  quid  dicam,  nisi 
ul  dolearo  prjcsumptioncro  bunutnam,  el  mirer  paticn- 
iiam  divinam* 

i4.  Cum  vero  dc  illa  dictum  sit,  Candor  est  cnim 
lucit  cetemo!  (Sap.  vh,  ^-27) ;  iiec  voslri,  ul  arbitror, 
jnin  dicunt  Iiicein  Patris  (qu:e  quid  cst,  nisi  ^  ejiis 
siibstanlia  ? }  fuissc  aliquando  sine  candorc  a  se  ge- 
nilo,  sicul  ista  in  di\biis  ct  spiritualibus  et  iiicorpo- 
rcis  et  Incommulabilibiis  credi,  et  utcumque  iniel!igi 
possuiit :  audio  enim  jnm  eos  eniciidasse.  An  forle 
falsom  est  boc  eos  aliqnando  dixisse,  quod  fuerit  ali- 
quando  Pater  sinc  Filio ,  tanquam  fuerit  lux  xterna 
sine  candore  qoem  genuit?  Quid  ergo  dicimus?  Si  na- 
Mis  est  Filius  Dei  de  Putre,  jam  Pater  desiitil  gignere ; 
et  si  destitit,  coepit :  si  auiem  coepii  gignero,  fuit  ali- 
qoando  sine  Filio ;  sed  nuiiqoam  fuit  sine  Filio,  quia 
Filius  cjus  sapientia  ejus  est,  qux  candor  est  lucis 
.Tternjc.  Ergo  semper  gignit  Pater,  et  semper  nasci- 
lur  Filius.  Hic  rursus  limendum  est  ne  putetur  im- 
pcrfecta  generatio,  si  non  dicimus  nalum  esse ,  scd 
iiasci.  Compatere  inecMm ,  obsecro ,  in  his  angustiis 
biimanx  cogitaiionis  ct  linguae  ,  et  paritcr  confiigia- 

^  ix>v.,  ti  ejus  wbftantia,  Sed  concinnius  alitc  cdilioaes  et 

Mn.,  md. 


mos  ad  Spirilam  Dei  per  firopheUm  dkemai :  Geao- 
futiotiem  eju$  qdtemurtlHiiimd.  im^  B). 

25.  Hoc  0000  pcioioleffni  «i  dilifenler  «s^aifv, 
oinim  alieidii  diviaa  Scripim  de  direrats  —itif^nyi^ 
dixerit  qood  ommi  snit.  Si  eniaB  md  inmBitiirdiclHa, 
■isl  de  iia  rebos  qoas  coMaf  esae  vnfivo  ffjasienq« 
«idisUMic ;  qoid  opos  esl  «i  rebcfienies  adversos  ve- 
ram  et  caiholicam  ridcm?  Si  afttiena  liiveaeris  aficili 
Imc  scripiom  etiam  de  diversis  oabetafitlis;  lioie  aiiod 
cogar  inqobrere»  onde  osieodMi  veeie  ipc^mm»  dictmi 
Patrcia  ei  Filium.  Nan  si  iili  ^  ScripiaraB  Bostm 
aut  ocsciont,  aol  ooa  ialioriooe  scnitantor,  ei  laiaeB 
Filiom  ejosdem  sobsiantiae  et  aBqoalein  Pairi  eiedm, 
dicant  eis  qoi  boc  ooloM  eredere»  ca»  taasea  Deom 
Patrem  Filiom  habere  oaigeniHiiB  eredaai,  Notaii 
Deus  babere  «qoalem  Filiom ,  an  non  poCoit?  si  do- 
loit,  invidos  est;  si  aon  polaii,  inQrarMiaesi ;  airomfis 
aotcm  itonmi  de  Deo  sealire  sacrilegain  esi :  aescio 
mmm  possiat  invenire  qoid  dieaiH,  %i  noiiQt  res  i^ 
aardissimas  et  staltissimas  dicere. 

CArUT  V.  —  26.  Ecce  quanuim  potai,  exposai  tikc 
Hdeai  meam.  Et  plora  qnidem  did  possunt,  el  diliee»- 
lius  dlf puuri ;  sed  vercor  ne  isla  ipaa  qua:  dixi»  oaeti 
sint  occupationibus  tais :  tamea  ea  vion  solam  «fictati 
cenf^ibi  voloi^sed  cliam  mana  meo  sobscribendi 
coravi ;  quod  quidcm  et  antea  volueram,  ai  qood  iatef 
nes  |>lacoerat,  servarccor.  Sed  modo  ecrie  poio  jaai 
110 1  a  te  debcre  did  tiiaaisae  me  tibi  dioere  fiden 
menin,  qoando  non  soltna  dixi,  sed  scripiam  subseri- 
psi,  ne  me  quisqiiam  dical  anl  dixiabe  quod  aon  dia» 
aut  noB  dixisse  quod  dixi.  IIoc  be  et  In  »  si  jodiofs 
qoxris ,  aon  qoi  bi  ore  luo  reveroaiitvr  persoaBOi 
tuam,  scd  qui  ia  litieris  tuis  e&seraiit  libcrtateni  soan. 
Si  eiiim  calumnbim  Umcs  {  quod  nullo  modo  auderem 
dicere,  niM  boc  Ipse  dixisses),  licei  Ubk  non  subsci^ 
bere  :  nam  et  ego  propterca  nolul  nomen  luum  scriU 
ui  liis  meis  liiieris,  nc  boc  forte  aolulssea. 

47.  Facile  est  ut  qoisque  Augostlnum  Tincat;  vidc- 
ris  iiirnm  veriiate  an  clamore.  Non  est  mcom  diecre, 
•nisi  qoia  facile  est  ut  qoisque  Aiigostirtiim  rincat: 
^uamo  magis  ut  vicisse  videntur;  aut  eui  non  videa- 
turvicisse,  tamen  dicaiur?  Facile  est  hoc  :  nolonia- 
gnuin  putes,  nolo;  nolo  pro  magno  nppetas.  Nam  cuiii 
advcrierint  bomines  m  liac  re  tam  ingcntero  iameui  * 
cordis  tui,  nuilti  gaudebunt  se  invenisse  occasionem* 
oi  ail  pauca  Euge,  Euge,  Um  potenlcm  virom  bciani 
amiciim.  Nolo  diocre  quia  sl  non  faveant,  vel  si  coirtra- 
riam  scntcntiam  proferaiil,  etiam  formldare  potcnml 
ininiicum ;  inepte  quidem  et  stuhe,  sed  tamen  pleriqic 
liomines  ita  sunt. 

28.  Noli  ergo  aitendere  quomodoineator  Aogosti- 
nits ,  qoallscomqoe  unus  bomo ;  sed  atlende  potius 
utrum  Tinci  possit  ifto^iov,  non  Ipsiim  vcgiiam  gne- 
cum,  quod  faclle  est  non  hiielligcntibus  Irridere,  sed 
Jllnd  quod  scrlpmm  est ,  Ego  et  'Pater  nnum  saani 
(ioan.  X,  30);  et,  Patertanete^  term  eo$  in  nmmne 
/MO,  ^iioi  deditti  mihi  * ;  ut  tint  imitiii,  ncut  et  no$.  Item 

«  MS8.  vatic.  ei  sex  GaMic.,  ftammam. 
*  Gcrv.  cod.  ct  aliquot  alii  bicaddadty 


1019  EMSTOLAnUM 

p:iii]o  posl :  yvn  pro  hli  autem  rogo  lantum  .  iiiqiiit, 

$ed  et  pro  etM  qui  eredituri  iunt  per  terbum  eorum  in 

tne :  ut  omnes  unum  sint^  sicut  lu,  Paler,  in  me^  et  ego 

in  le,  ut  et  ipti  in  nobit  unum  mt;  ut  munJHt  credat 

quia  lu  me  misisli,  Et  ego  claritatcm  quam  dcditti  mihi, 

dddi  illit,  ut  «nf  unum^  ticut  et  nos  unum  tumus  :  ego  in 

eis,  et  tu  in  me,  ut  ml  consummali  in  unwm  (Joan.  xvii, 

41,  20-i3).  Vide  quotics  dixit,  sintunum^  sicut  et  Not 

uuum  tumus;  nusquam  tnmeii  dixit.  Ipsi  elnos  simas 

unum ;  sed,  ^cut  ego  et  tu  sumus  unum^  sic  et  ipti  fit 

nobis  shit  unum  :  quia  sicut  ilii  ernnt  unius  cjusdtm* 

que  suljslnnlix,  quos  ctiam  unius  parlicipcs  vitx  xter- 

n:c  Hicere  vnlebat;  ita  de  Patre  et  Filio  proptcrca 

dictumest,  UnumsumuSy  quia  unius  sunt  cjusdemqne 

siibstaiiliae ,  et  non  participes  vitx  a^tcrn.T ,  sed  ipsa 

prinripaliler  viia  xtcrna.  Et  poterat  diccre  sccundum 

formam  servi,  Ego  ct  ipsi  unum  sumus,  aul,  utium  si- 

mus  ;  iiec  tnmen  hoc  dixit ,  quia  utiam  sitbsianliani 

Pairis  et  suam ,  et  unam  illorum  votebat  ostendcre. 

Si  autcin  dixissct,  Cl  tu  et  ipsi  unum  sitis,  siciit  cgo 

et  tu  unum  sumus ;  aut,  Ut  lu  et  cgo  el  ipsi  unum  si- 

mus,  sicut  cgo  et  tu  uniiro  sumus ;  nemo  nostrum  reen- 

sarei  posse  dici,Unum  sutit,  ctiam  diversas  siibstantias. 

Nunc  autetii  vides  quam  non  ita  sit,  quia  noii  ita  dixit, 

et  snt-pc  dicendo  veliemcnter  commendavii  quod  dixlt. 

29.  liivcnis  crgo  in  Scripturis  nliquid  uiium  de  di« 

Tcrsis  naturis,  sicut  supra  osleiidirous,  scd  additur 

^   rel  subauditur  quid  unum  :  sicut  ex  anima  et  corpote 

dicinius,  Unum  animal,  et  una  pcrsona,  et  unus  homo 

Ti'1  cst ,  vel  sunt.  Sine  aliqoa  vero  adjunciione  dici, 

Vnum  sunt,  si  inveneris  in  Scripturis,  iHsi  de  iis  q«x 

unius  subslantix  suiit,  juslissime  flagitabis  ut  aliud 

profcramus,  unde  cfiouvtoj  demonstremus.  Siint  enim 

et  alia  multa ;  sed  inlerim  dc  boc  uno  cogila,  dcposito 

sludio  contentionis,  ut  hatieas  propitium  Dcum.  Non 

enim  bonum  hominis  est  liomiiiem  vinccrc,  scd  bo- 

num  cst  homiiii  ut  eum  vcritss  viiicat  volcnlem ;  qtiia 

malimi  esi  homini  ut  eum  verFtas  vinctt  iiivhom.  Nam 

ipsa  vincal  neccssc  cst,  sive  negnntetn  sive  ronflten- 

lcm.  Da  vcntam,  si  (fuid  tibcrius  dixi,  noii  nd  contn- 

mcliani  liiam,  scd  ad  defeiisioncm  meam.  Pnesumpsi 

enim  de  grarviuilc  et  pnidentia  loa,  quia  potes  convi- 

ffet-arc  quanUini  niihi  respondcndi  nccessiiatem  im- 

posucris;  nut  si  ct  hoc  non  recte  feci,  et  hrnc  da  ve 

Binm.  nitlc  8cri|jiunc  a  me  dictaise  et  relecfx  ego  Au* 

gQStliius  siibscripsi. 

EPISTOLA  CCXXXIX  (a). 

Augustinus  Pa$centio,  deeadem  re  urgem  ut  explan^ 

fidem  $uam. 

1.  Si  dtcis  le  milii  dixlsse  lidcm  tiiam ,  et  me  Hbi 
aotofSBe  dieere  fidem  mcam,  quod  te  arudio  non  m- 
«ere;  reoordare,  obsecro,  qnam  otrumque  sk  folsoiii. 
Nam  nec  la  mitii  ToHiisti  dicere  Adem  tmm,  et  ego 
tibi  fidem  meam  non  dicere  noliii ;  sed  ita  dicere  volui 
ut  nemo  posset  dicere,  aut  diiisse  mc  aliqnid  qiiod 
nan  <iiftcnm ,  aut^nou  dixisse  qiiod  ilixcriin.  Diccres 
fiutcm  niihi  fidem  tiiam,  si  boc  dicercs  undc  disscntis 

{a)  Alias  175 :  quac  aatem  250  crat,  nunc  83. 


a  nobis ;  si  dici  rcs,  Crcdu  in  Deum  Patrem^  qui  Ftttum 
feeit  primam  creuiuram  ante  omnes  cMcras  creaturas; 
et  m  ipsum  FiHum ,  nec  wqualem  Palri,  nec  simitemf 
nec  vertun  Deum ;  «  m  Spiriium  sanetum ,  factum  per 
Fitlum  post  Filium  :  hscc  cniin  vos  anidio  dicere.  Aul 
si  Tirttc  Talsuin  est  quod  ista  dicatis,  boc  potius  abs  te 
Tolo  scire.  Si  autem  vcnim  esi  qiiod  ista  dichis,  volo 
Bclre  qnemadmodiim  ca  de  'Sciiptiiris  sanctis  dcfcn- 
datis.  Nuirc  autem  dixisti  credorc  lc  in  Deum  Patrem 
omnipatenlem ^  htvisihitim,  imtnorlalem^  non  ab  atiquo 
genitumf  et  ex  quo  sunt  omnia.  Et  in  Fitium  ejns  Jesum 
Christtim,  Deum  natum  ante  sascuta^  per  qnem  facta  sunt 
omnia»  El  in  Spiritum  sanctum.  n;i!c  fides  iion  e^t  lua» 
sed  utriiisque  nostrum;  qiremadmodtim  si  adjtingcrcii 
quod  cunidcm  Filiiim  Dct  Jcsum  Chrisluin  etiam  Mnria 
virgo  pcpcrit ,  quod  pnriter  crcdimiis,  ct  si  qiia  nlia 
commutiitercoiifitemur.  ^-ivoluisscscrgi»  luani  diccro^ 
non  istnm  dicercs  qitx  comniiinis  est  iiobis,  sed  Uaai 
potius  in  qua  disseiitimus  a  vobis. 

2.  llxcet  pracscns  dicerem,  si  qocniadmodum  pla- 
cuerat,  vcrba  noslra  cxcipcrentiir.  Scd  quia  lioc  no- 
loisii,  dicciis  te  a  nobis  timere  cnluiiinlam,  et  a  pla- 
cito  cui  niaiic  consenscras,  posi  praudium  rcces^isti ; 
utquid  dicerem  quod,  quein;idniodum  vcllcs,  mc  di- 
xisse  narrares,  el  ego  non  hnboreiii  unde  ostendcrem 
qiiid  vel  quemadmodum  dixerim  ?  Noli  ergo  ulu  riiis 
jactare  quod  tu  fidcm  luam  dixeris,  et  ego  mcain  luni 
dixerlm ;  quia  sunt  bomines  qui  considerent  nie  po- 
lius  baboissc  fiduciam  fidei  mcac,  qui  eam  scribi  vo- 
luerim ;  te  auteni  non  habuissc,  duin  qnasi  cahimiruim 
pertimcscis.  Paratus  ei*go  eias  negarc,  si  libi  objice- 
reiur  quod  contra  fidcm  mcain  nliqoid  dixeris.  Tidc 
ergo  quid  de  te  ipse  sentiri  fcceris.  Quod  si  ol>jcctuni 
Aon  eras  negaturus,  cur  dictum  arribi  noluisti;  pra- 
sertim  cum  mngnopere  Toliiisses  eiiani  lioiioratos  vi- 
ros  nostro  interesse  sermoni?  Cur  ergo  volens  caliuii- 
niam  deviiare,  nolariorum  stiiuin  timebas ,  et  clari»- 
simorum  virorum  leslimonium  non  timebas? 

5. Siaulcm  sic  vis ut etiam ego dicain  fidem  menm, 
quomodo  te  dicis  dixissc  tuam,  cgo  eliani  breviiis 
possum  dicere,  credere  me  1n  Patrcm  ct  Filium  el  Spi» 
ritum  sanctuni.  Si  autem  propriiim  aKqntd  uiidc  disscii- 
tis  a  me,  vis  Hudire:crcdo  in  Patrcm  ctTiliumct  Spi- 
Titum  saiictum,  necFilium  dicens  Patrem,  noc  Putreni 
Filium,  nec  uiriusqueSpiritiim  sanctttm  vclPnirem  vel 
Filium;  ettaraeu  PatremDcum,eiFirntm  Dcum,ct  Spiri- 
tum  sanctum  Deum ,  solum  .iternum  ci  inimonalcni 
propiia  sua  substantia,  sicut  Deus  solus  et  .Ttcrnus  ct 
immortalis  est,  ca  divinitaie  quae  est  aiile  sa^cula.  Iliie 
sl  libi  displicet,  el  placet  a  mc  aiidire  qtiemadmodiini 
dc  Scripmris  sanctis  asscratur,  It^ge  etiam  iriud  qiiod 
prolixiiis  conscriptum  niisi  Beiiignitali  tuc.  Si  nuiem 
iliud  tlbi  non  vncat  legere ,  uec  milii  vacal  Trustra 
Tcrba  jacmrc.  Possum  tamen,  qii.iiitum  Domimis  ^e- 
derit  fiicoltatis ,  Tel  diClaiiti  libi  vel  scribcmi  ego 
qiioque  Tcl  dictando  Tcl  scribcndo  nd  qiiod  volucris 
respondcre.  Huic  scriptone  a  m\s  dtciaiae  cft  rclccta^ 
ego  AiigusUnns  eubBoripiL 


lOSI 


KPISTOLA  CCXL  («). 
Va$ceuttui  Auguttinum  contumeliou  compellat^  urgem 

ut  proferat  qm  se  tribut  pertouit  si/  uuut  Deut^  ad 

couflictum  tub  arbitrit  provocant. 

Optaveram  te^  frater  dilectittime  ^  pnttini  crrorit  tui 
conKlium  deponere ;  nunc  miror  te  in  ipto  adhuc  perma- 
utrc^  ticut  epihtola  quam  ad  me  mititti  ^  ctamat,  Nam 
iia  ett  Diguaiio  tua^  ticut  titient  nimio  calore  accentut^ 
ti  invenerit  aquam  ctenotam  ct  te  inde  ingurgitavcrit ; 
pottea^  etiamti  limpidam  et  frigidam  repcricnt  bibcrit, 
non  tatit  proficere  potett,  quandoqnidem  cocno  temel 
fjut  cor  ct  anima  obruilur,  Denique,  quod  pacc  tua  di' 
cam^  ila  ctt  consilium  Pr(ettanti(B  luoe^  ticut  arbor  cur- 
va  ct  nodotn^  quce  uihil  in  te  reclum  habet,  et  acicm  per- 
vertit  oculorum.  Resciibit  mihi  Sanctitas  tua  Patrem 
Deum^  Filium  Dcum,  Spiritum  sanclum  Dcwn^  scd 
unnm  Deum,  Quis  e  tribns  uuus  Deus  ?  an  forte  cst  una 
persona  triformis,  qwB  hoc  nomine  nuncupetur?  Tu  si 
voluisses  et  coupdcres  de  profesuone  tua,  resideres  me- 
lumcum  coepiscopis  tuis  puro  ac  pacifico  animo  ct  spi- 
ritUf  et  conferres  de  iisquasunt  Dci,  ct  quce  ad  gloriam 
et  gratiam  spiritualem  pcrlinent,  Unde^  quid  opus  cst 
icribere  et  rescribere  quod  nos  non  adifical? 

EPISTOLA  CCXLI  (6). 
Augustimis  Deum  unum  profitetur,  triformrm  utgnt^ 

confiictum  non  delrectatj  si  excipiantur  quie  di- 

cuntur. 

i.  Litlcrx  tux  nec  ad  reddcnda  convicia  mc  pro« 
^ocarCy  ncc  a  reddeiidis  lilteris  revocarc  putucruiit. 
Ea  quippe  qux  scripsisti,  movcrentme,sia  vcriiatc  Dei 
iion  a  potcstate  bominis  dicerentur.  Dixisli  consilium 
meum  arborem  curvam  et  nodosam ,  qtuB  nihil  in  se  re~ 
ctum  habef,  et  aciem  pervertit  oculorum.  Quid  in  me  di- 
ceres,  si  a  placito  quod  intcr  nos  manc  statueramiis.  ega 
recessisscm,  et  in  reraciHimaquaerectcplacucrat,cur- 
vam  rcfragationem  ct  nodos  dinicultatis  posuissero? 
Neque  cnim  aqiia  coenosa  ingurgitatum  mc  judicarcs, 
sed  pcrPiJiu^,  quod  multo  pejus  cst,  chriclnte  siib- 
mersiim,  si  nun  talis  postprandium  rcdiisscm,  qualis 
ante  pr.^^ndiiim  rcccssisscin.  Sed  ecce  nuniquid  iion 
rescripsisli  quod  vuluisli,  et  nullam  calumiiiam  formi- 
dasii?  Sic  ergo  potcs  et  cxtera,  ut  sit  quod  vel  nos 
ipsi,  vcl  alii  possint  considerare  et  judicare.  Quod 
eiiim  dicis  (riromicm  Dei  personam  me  credcre,  si 
Icgcre  dignatus  fui.sses  qtiod  aliiid  aliquanto  prolixiiis 
niisi,  et  ad  ea  quae  ibi  scripta  sunt  rcspondcre  voluis- 
scs ;  hoc  fortasse  non  dicercs.  Sed  tamcn  ecce  ct  hoc 
ipsum  quod  trirormem  Dci  personam  dicam,  et  dictn- 
sti,  ei  conscriptum  misisti,  etnullam  calumniam  ti- 
muisti :  ecce  ostendisti  vcrum  csse  quod  dico,  non 
ideo  te,  siciii  placuerat  cum  simul  cssemiis,  vcrba  tua 
dictarenoluisse,  quiacalumniamtimebas,  scd  quia  de 
veritatenonconfidcbas.  Modo  quia  jain  (ibi  placuit  di- 
ciare  an  trirormcm  Dei  personam  crcdam ;  rcspondco 
nie  non  ita  credere  :  una  quippe  forma  est,  quia  una, 
ut  ita  dicam,  dcitas,  et  ideo  unus  Deus  Pater  et  Filius 
et  Spiritus  sanctus. 

(n)  Alias  176 :  qus  autem  240  erat,  minc  03. 
\b)  Alias  177  :  quae  auicm  241  erat,  nunc  6i. 


S.  AUGCSHMI  EPISGOPl  » 

5t.  Tn  amem,  j^io^  dignoris-  breviler  mpmki 
qjiomodo  accipias  quoil  ait  Aposloliis,.QMi  eilm 
meretrici^  nnum  corpus  e$l ;  qui  asaem  adkmdlkm 
nnus  tpiritm  eu  (I  Cor.  ti,  16,.  17).  Dtversi  enini  tts 
corporasibi  adh;erenlia,  utium  coq>us  dixiL  Etei 
spiriius  humanus  nullo  moJo  possil  dicere,  Egoi 
Doininus  unum  siuniis;  Uimcn  cnni  adhasret  Dmw 
uiius  spiiitiis  est :  qiianto  magisille  qui  ▼erissiiK^ 
x't,  Egoet  Pater  unum  tumus  {Joan.  x,50),  qaiaiu 
pnrabililcrPairi  cobxrct,  ipse  el  P.iler  anusDcose 
Si  Jnmen  vcl  Iioc  verbum  adiuillitur  in  llla  divind^ 
nt  dicamus,  ro/ifl?r£/,  qiiod  rjiinqiiam  omninoTcIi 
vrl  essc  poterit  uILi  distaiitia  separalom.  Ad  hoc 
sp:)n(Ic,  ulrum  libi  |  Inceal  birormein  spiritum  di 
qiiaiido  qiii  ndlixrcl  Domino,  nniis  splritus  est.  Qi 
si  tibi  noii  placot,  noc  ego  trirormcm  Dcum  dixil 
trcmet  Fiiium  clSpiritum  sanclum,  scdunnmDet 
Si  autem  in  pr.TScnlia  vis  ul  culloquamur,  gn:i 
qiiidcin  liaLico  digiialioni  et  Iiciievolentix  tue. ! 
siciit  jam  mibi  aliud  quod  voliiisli  rcscrtbere  digm 
cs;  iia  dignare  rcscriberc  dictaturos  hos  esse  qnx 
cluri  sumiis,  et  non  deero  voluniaii  tiiae,  quanloin 
adjiiveril  Dominiis.  Nam  si  tcribis  et  scribo  non  i 
acdificat ;  qiiomodo  nos  .TdiHcat  dicis  et  dico^  ubi  ] 
vcrborum  strepiliun  non  iiivenianfiiis  quod  lege 
rcccnscamus?  Auaustinus  luBc  dictavi ,  el  relectis 
tcripsi.  Abslineamus  nosa  conviciis»  ne  tempusin 
lerimpcndamus;  etad  id  quodagitur  inter  nos  pi 
advcriaiir.is» 


EPISTOLA  CCXLII  •  (a). 

Augusiinut  Elpidio  ariano,  probans  Filium  Deicsu 
(pqualem,  genitumque  ex  ipso^  non  faetum;  spou 
etiam  u  ariani  cujnsdam  tibelh  ptenius  responsm 
si  otium  et  facuitas  detur. 

Domino  eximio  meritoque  lionorabiU  et  desidcr 

ElPIDIO  \  AOGUSTINUS. 

I.  Quis  nosfriim  crrctin  fidevel  in  cognilionc 
nitntis,  alin  *  quxslio  csL  Grnluin  sanc  liabeo  ( 
nie,  qiinmvis  iiicognilum  (acie,  tamen  quia  errare 
didisii,  revocace  ab  errore  conatuses.  Hujus  tlbi 
ucvolcntix  mcrcedcm  rctribuat  Deus,  et  nosse  te 
ciat  quod  nosse  te  piitas  :  res  enim  ardua  est*  ut  < 
stimo.  Et  quaesoie  ne  in  iiUam  contumeliae  par 
acccpcris,  quod  tibi  tantx  cogiiitionis  munus  opt 
Vercor  enim  iie  opinalx  scientiac  pncjudicium 
non  prxcepta  vcra,  qux  ncquaquam  ad  te  mihi  ar 
gaverim,  at  certe  bona  vota  nostra,  quae  milil  eti 
iiidocto  babere  de  te  licet  (non  enim  periie,  sed  an 
exliilicnda  sunt) ,  repellat  ab  auribus  tuis,  potius< 
Diibi  succenseas  quod  non  tibi  jam  sicul  sapienti  g 
tuIatii8,quamgratiasagasquod  tibi  sapientiam  dep 
calus  siin.  Vcrumtamen  si  ego  portnns  episcops 
nominis  sarcinam,  libentissime  amplector  benevol 

>  in  Mss.  aliquot,  Hdpidio.  In  aliis,  HeMdh. 

•  Edd.,  aliqua.  At  M88.»a/ia. 

*  correcta  ad  a.  bg.  bl.  bn.  c.  cc.  fT.  g.  gr.  n.  r.  s.  ii 
duos  vc.  quatuor  v.  ct  Edd. 

(r/)  Alins  150 :  qua?  autcro  312  erat,  nunc  Ri. 


mz  KMSTOL.\Rmi  aASSlS  IV. 

t^nin  tuam,  qnod  mc  Bonoso  ci  Jasoni,  ut  scnbis,  do- 
ciissimis  \iris,  clinm  Irans  mare  mittcre  dignatus  cs, 
ad  reporiandos  ex  eorum  dispulaiionibus  ubercs  fru- 
ctos ;  quod  deniquc  ad  detcrgendns  loiius  erroris  ca- 
ligjnes»  libcllum  ciijusdam  episcopi  vcstri  ingcnio  et 
viribus  elaboratum,  nd  me  pcrfcrcndum  sollicila^bc- 
nignitatc  curasti :  quanto  est  xqiiius  te  bono  nnitno 
*accipcre,quod  ea  quncnullobumanoiiigcnioetTiribus 
dnri  possunt,  a  Domino  Dco  libi  ut  conccdnnttir  opln- 
vi?  AposloliiS  eniin  inquit :  Non  spiritutn  hujm  mundi 
acceiiiniuSfSed  Spiritum  qni  ex  Deo  est;  ut  scinmns  qncc 
a  Dco  donata  sunt  nobis  :  quce  et  loquimur  non  in  doctis 
bwnancB  sapientics  verbis,  sed  docti  Spiritu,  spiritualibus 
spiritualia  comparantes,  Animalis  autem  homo  non  per- 
dpit  qua:  sunl  Spiritus  Dci  :  stuUitia  est  enini  illi 
(I  Cor.  n,  i2-i4). 

2.  Magis  ergo  tecum,  si  ficri  posset,  malicm  qnnc- 
rcrc  quousquc  appcllandus  sit  nnimalis  Iiomo,  ut  si 
cum  jam  transcendimus,  rccle  Tortassc  illa  qu.x  supra 
humanam  mcnlcm  ntque  inlcUigcntinm  incomnnitabi- 
litcr  manent,aliqua  ex  parie  nnsattigissegaudenmus. 
Carendum  cst  eniin  ne  proplcrca  viilcntur  siultum, 
cum  Filium  Pairi  audimiis  ^vqnalcm,  quia  Iiomincm 
animnlcin  adbucagimuc,  dequo  dictum  cst  quodstul- 
(ilin  sunt  illi  qua;  sunl  Spirilus  Dei.  Qunnqunm  sanc 
mnjcstns  illa  supra  cunrln  subliinis  n  spirilualibus  co- 
gitari  possit,a  nuUo  au!em  possit  efTari ;  vidcrc  lamen, 
qiiaiitumnrbitror,raciIc  e^t  non  csscractum  pcr  qncm 
facta  siint  omnia,  el  sinc  qiio  fuclum  cst  nibil.  Si  enim 
pcr  seipsum  fnclus  esl,  erat  nntcqnnm  fioret,  ul  lleri 
per  se  possct  :  quod  ccrtc  innto  absurdius  dicilur, 
quanto  vanius  cogilatur.  Si  autcm  non  pcr  se  factus 
esl,  non  est  factus  oumino ;  quoniam  quidquid  fuctum 
est ,  pcr  ipsum  factum  est :  Omnia  enim  per  ipsum 
facta  suntf  el  sine  ipsc  factum  est  nihil  (Joan,  i,  5). 

3.  Mirorpnrum  altcndiquxtamcxpresscEvangclisfa 
Toluit  intimarc,ut  ncmincm  dissimularc  pcrmiitcret : 
non  cnim  snlisfuit  diccrc,  Omnia  pcripsum  facta  sunt, 
nisi  addcrct»  et  sine  ipsofactum  estnihil,  At  cgo  (;uam- 
vis  tardiis,  ct  nondum  detersa  caligine,  saucium  men- 
tis  ociilum  gcrcns  ad  intucndam  Patris  ctFilii  incom- 
parabilcm  *  incirabilemqnc  prxstaiitiam ;  famcti  tioc 
lota  fncililnie  coMiplcctor,  qiiod  nobis  in  Evniigelio 
proptcrea  pr:rscminatum  esi,  nonut  Iiinc  compreben- 
dercmus  illain  divinitaicro,  sed  ut  binc  admoneremnr 
non  oportcrc  nos  de  lcmcraria  comprcbensionc  jn- 
elarc.  Si  enim  omnia  per  ipsiim  facu  sunt;  quidqiiid 
noD  per  ipsum  factum  est,  non  cstfaclum.  Ipse  aiitem 
per  se  factus  nnn  esl :  non  est  igitur  factus.  Et  omnia 
per  ipsnm  facia  esse  ab  Evangelista  credere  cogimur : 
abeodem  crgocogiraureiim  factum  esse  non  crederc. 
Jtem,  si  sinc  ipso  factum  cst  niliil,  ipscergo  nibil  est, 
quia  sine  se  factus  cst.  Quod  si  opinari  sacriU^guin 
est ;  rcskit  ut  l^teamur,  noii  sine  se  factum  cssc,  aut 
lactiim  non  essc.  Non  antem  sine  se  faclum  esse,non 
possumiis  dicere  *.  Si  enim  ipse  se  fecit,jamerat  aii- 


1  Hss.  quinque,  solUa, 

3  Mss.  octo,  incompwrabiiiter. 


Apud  Ijov.  sic  lcgiiur  :  ipse  crgo  nihil  esi,  aut  facius 


t05l 

tcquam  fieret :  si  autcm  ao  se  faciendum  alterf ,  a  quo 
factus  est,  adjutoriusn  prcbuit ;  nihilominus  at  se  ad- 
juvanteipse  fieret,  jam  erat  autequam  ficret.  Relin- 
quitur  itaque  ut  sinese  factus  sit.  Quid(|uid  autem  sine 
illo  factiim  est,  nibil est.  Aulniliil  est  igitur,  autfaclus 
non  est :  scd  non  est  nihil,  factus  igitur  non  est.  At 
si  factus  non  est,  et  tamen  Fllius  est,  sine  dubio  na- 
tus  est. 

4.  Quomodo,  inquis,  potmt  de  solo  Patrenasci  Filiut 
crqualis  eide  quo  natus  estf  Jam  boc  cnarrare  nonpos- 
siim,  et  cedo  prophetuc  dicenti :  Generationem  ejus  quis 
enarrabit  {Isai,  liii,  8)  ?  Qood  si  tii  de  humana  gene- 
ralione  qiia  per  virginein  nntus  est,  accipicndiim  pu- 
tis  ;  ipse  te  discute,  et  interroga  aniinnm  tuam,  iilnim 
si  in  gcneraliono  humana  defccit,  audeat  enarrare 
divinam.  Xoli  ergo,  inqtus,  dicere  (equalem.  Cur  non 
dicain  qiiod  dixit  Aposlolus?  Non  rapinnm^  inquit,  (ir- 
bitratus  est  esse  aqualis  Deo  [Philipp.ii,  6).  Etsi  ciiim 
xqualitalem  illam  non  explicavitbumana!  mcnti  non- 
dum  purgaLT,  posuil  lamcn  in  Yerbo,  quod  in  rc 
possit  invcniri  purgala.  Demus  ilaque  operain  mun- 
dnndo  cordi  noslro,  ul  inde  exsurgal  acies  qua  isla 
vidcre  valeamiis  :  Beati  enim,  inquit,  mundicordes ; 
quoniam  ipsi  Deum  videbunt  (Matlh,  v,  7).  Ita  excc- 
dentcs  aninialis  bominis  caliginosas  imagines»  ad  se- 
reiiitah'm  illam  sinccritatcmque  veniemus,qua  videre 
possimus  qiiod  dici  non  posse  videmus. 

5.  Naro  libello  qiiem  dignalus  es  mittcrc,  si  mibi 
sit  otium,  facultnsqiie  tribuatur  ad  singula  responderc, 
arbitror  lc  cognitiirum  tnnto  minus  quem(]iie  vesiiri 
lumine  vcrilatis,  qtianto  magis  sibi  vidclur  niidam  de- 
promcrc  veritalem.  Qiiis  cnim  ferat,  ut  alia  omiltam, 
cl  hoc  solum  interim  commemorem  quod  maxime  in- 
gemiii,  ciim  apostolus  Paiilus  dicat,  Videmus  nnnc  pir 
speculum  in  (enigtnate ;  tunc  autem  facie  ad  faciem 
(I  Cor.  XIII,  i2) ;  istum  jam  dicere  omniinlegumcnto  re- 
tectonudam  se  depromere  veritatanl  Qiii  si  diceret,  Nii- 
dam  vidcmus  veritalem,  nihil  esset  cxcius  ista  arro- 
gantia  visionis  :  non  autem  dixit,  Videmus,  scd,  de- 
promimus;  iit  non  soluin  jam  veritas  iiiventioni  mcntis 
palerc,  scd  etinm  potestali  lihgunc  subjacere  videatur. 
Multa  sunt  qu»  de  Trinitatis  ineflfabilitate  dicantur ; 
Don  iii  ipsa  dicatur,  alioqnin  non  esl  iiieflabilis ,  sed  uc 
illis  diclis  illa  dici  non  posse  intelllgaiur.  Verum  jam, 
ut  arbitror,  modum  excessit  epistola  mea,  cum  pcr 
tuam  mc  admonueris  breviter  scribere :  sed  quia  in- 
stilutione  vetcrum  te  excusare  dignntus  es,  non  tlbi 
absurdus  videbor,  si  modum  quarumdam  epistolaruin 
Ciceronis,  quia  cjus  quoque  in  lilieris  tuis  mentioiiciu 
fecisli,  non  te  pigcat  recordari. 

EPISTOLA  CCXLia  *  (a). 
Augustinus  Losto^  qui  perfcctum  mundi  conlemptum 

nonest :  non  aulem  me  se  factus  est,  restat  nt  fateamur. 
autnmmese  factumesse,  aut  quia sinesefac us est, Quod 
S}  opinari  sacriiegum  est^  non  poaumus  dkere.  si  enim,  ele.^ 
nec  mullum  aliter  a|>ud  Bad.  Am.  et  Er.  Sed  couciiiuior  eM 
l^io  Blss.  vicioriui  et  uohis  e  valic.  quam  hic  sub^- 
tuiinus. 

*  Ad  a.  a.  bg  bl.  hn.  c.  cc.  cb.  ff.  g.  gg.  gv.  J.  n.  s.  sb.  t. 
vc.  vd.  quiiique  v.  ct  Edd. 

(a)  Alias  38 :  quae  autem  243  erat,  niinc  2iO« 


1055 


8.  AUGUSTINl  £PISOOPI 


« 


^(igreumf  tukbatur  ioUicUan  per  salamm  ad  repe-' 

lenda  qm  reikiuerJU.  Iiu»e  amnuU^  Mt  eQutemplu 

tognatorum  affecHlm  fmrtker  pergat. 
Domiiio  dileciissimo  «t  dcftideFaniitgimo  fralri  Lato» 
AooosTi:cL'S,  in  Dofnino  saiuti^ro  (n). 

fl.  Lcf^  0|iUlol;:ro  quani  fnisisli  fralrilNi&,  4iaosolari 
te  ciipiciis  4|iiod  muUis  tonlalioiiilMis  lua  iirocinia 
quatiautur ;  in  qua  etiam  insiiiuasii  desidcrare  teliiio- 
xas  meas.  CottdDliii«  frator*  ot  «essare  ab  sonlieiido 
non  potui,  ne  non  solum  Hio,  sed  «liam  meo  desido» 
lio  ne^rero  quod  me  videiNrai  oiRoio  dcliere  cbari- 
tatis.  Si  ie  igitiir  UronenCSIifisti  jiroAlcris,  castra  oe 
dcseras;  in  qiiibiis  libi  eliaM  «diricawla  iurrts  esl 
illa,  de  qua  in  Evangelio  DoniHus  l<iqtt'.tNr.  In  ea 
4|tii|ipe  slantem,  ci  snb  araiis  vcrUi  Dci  fiiiltiantein , 
AuUa  ex  parle  pencirare  uUai  leniaiioncs  valeiit :  iudc 
ct  jacia  M  odversarium  tela  fra^  i  pondcre  vcnitmt , 
«t  prospecta  firmo  lamiimuie  devitentor.  Cuasideia 
oiiam  Doffikuim  •ostruB  iesiim  Cliristttffi,  omn  att 
Tcx  nosier,  tamen  ea  soeieiale  qna  etiam  Iratcr  ease 
dii^amscat,  ref<^  appeUa^tse  iiiiliies  suos,  et  nnnm- 
4|uem<|ue  ad  liellattdttm  cum  roge  qui  babei  ^igtotl 
■miUia,  inoiriictione  dcoem  nulUara  idoneum  csae  de- 
bere  prsrmonmt. 

2.  Sed  pottlo  anteqnam  -de  liifre  et  de  rcge  exlior- 
tatorias  similitudifies  praRpoiieret,  aitende  qnkl  dixe- 
rit :  St  qnii  vemt  ad  «le,  ti  tHm  cdU  :pahrem  uuum^  -et 
umtrem,  tt  ««orMt,  ef  pio$^  ei  fratret,  H  9ororr$^ 
adhuc  et  auitfmm  ctuim,  umi  peteU  meu$  cusedi^dpU" 
Im,  Et  §i  nott  tukrit  <rueem  emam  tt  ^feuerii  po$t  nie, 
iMii  poteetmeue  e$$edi$eipulu$.  Dc»tide  sidi}migit:{?iit< 
ex  foMf  voiene  turrim  eedi/ieareiy  mm  ptimo  seda,  et 
-€0mpuiut  «i  eumptue  kuhet  ad  oonetmmmtiouem^  ne- 
iiuando^  <mm  pmuerit  fumdamenlum^  mon  potvt  a)difi' 
care ;  et  omnee  qui  irmieeunt  et  trideni^  iucipiant  diceve, 
Uic  homo  ceepk  esdificare,  ei  uon  potuit  perficere  ?  Aut 
ifuii  rex  radeu$  comndttere  belium  cum  aiio  reg^^  non 
primum  $cdet,  et  eogitat  ei  polene  e$l  cum  decem  nulii' 
bu$  ci  occurrere,  qui  cum  viginti  mUlibu$  evuit  ad  itium  ? 
Cestermn  dum  adlme  ionge  $$1^  mittit  legationem^  ro* 
ganepacem.  Quo  autem  pertinereni  islx  similiiudi- 
ncs,  ipsa  condusione  aatis  apcruit :  ait  enim,  Sic 
trgo  omnie  exwtbieqm  wm  remmtiat  omnibue  quweuut 
eju$^  nou  poieei  mau  aeee  dtedpuius  {Lue.  xiv, 
S6-3S). 

3.  iiaque  et  smnptus  adinrrim  aediBcandam,  et 
bellantium  ^  Talentia  decem  mUliom  adversus  regem 
q«!  Tiginti  kabet,  nihil  est  allnd  qoam  nt  reirontiet 
«Dusquisque  omnibus  qnx  snnt  ejos.  PraBlocotie  an« 
tem  superior  cum  exiremaeeiichistone  concordat.  In 
eo  enim  quod  unusquisquc  reiiunlial  omnibus  qiiist 
sunt  ejus,  etiam  iUnd  contiiietur,  nt  oderit  pmrcin 
suum,  et  matrem,  ei  iixorem,  et  lilios,  etlraircs,  ct 
sorores,  adbuc  ctanimam  suam.  Omnia  enimbxcpro- 

'  Mss.  plures  orolttunt,  beilanHum. 

(a)  Erasmo  vlsum  est  bauc  Epislolaiii  pluriinom  dissonaro 
a  pbrasi  Augustini,  esseoue  Panlino  tribuend.im.  Cui  refra- 
gainur  lovidienses  thcoiogi ;  quippe  aira  Possidius  iii  iimJi- 
culo,  c.  7,  rcccnscat  laito  e|iislbfani  dalam ,  f^amque  cll 
Boila  vulgams*ilad  rim. 5,  Augfisliui  ctec  agiioiJCJt. 


ctiaus 


pria  qjus  sniit,  qu»  plerumqiie  4ai|ilicaiil  el  impste 
ad  olit'meiida«  non  i^ta  proprla  lemponliler  namitn, 
sed  in  xtemum  mansura  cooiniiuita.  Qno  eaiai  lili 
Dunc  quxdam  mulier  inater  «sl,  boc  ^pao  atiqaeaii 
esi  et  mihi.  Quapropier  hoc  len^ponde  dc  inaiiii- 
rittm  est :  sicut  iraiisisae  jam  rides  qticid  le  cooeifii, 
quod  gestavit  iitero,  quod  peporii^  qaod  ladeaifei- 
vit.  Qttod  autcm  soror  in  Chrislo  esl,  el  libi  eil  et 
milii«  et  omnibus  quibus  um  coelesiis  luereditai,  A 
paler  Deus,  et  frater  Cbrisliis^  in  eadem  chariiatii 
sodclate  promittiiur.  Dacc  actema  sum ;  h»e  aali 
lemporis  labe  deterHntnr ;  hxc  lanlo  flrmiiis  leneBdi 
Bperantur«qnanlo  minus  privato^  sed  commuui  potia 
Jurc  obtinenda  pncdicantur. 

4.  Puteshociacillimeiiupsa  iiia  m«itre  cognoscere. 
Nam  unde  lc  nunc  irrctiliim  iiivoKil,  elab  instibis 
cursu  rotardaliim  relleciit  et  cnnral,  nisl  ex  4|tto  in 
propria  mater  cst?  N^mi  cx.  qiio  soror  est  omiiiin, 
quibus  est  paler  Dcus  ct  matcr  Ecclesia«  lam  tc  aoi 
impcdii,  qimro  neqiie  me,  ncquc  omnes  fratrrs  w/h 
stros,  qm  cam  noii  privau,  sicui  lu  in  d<mio  Testn , 
sed  publica  in  doiuo  Dei  cliaritate  diJigimus.  Quoi 
ergo  tu  illi  ciiamoamali  iicce6situdineannecteris,ad 
sortem  valere  dehci  Cimiliariiis  colloquendi»  et  apir- 
tiore  jauua  consulcndi  ul  hoc  ipsum^  qiio  le  privati» 
dlligit,  iuierficiaiur  in  ea,  ne  qiiod  ez  ulero  suo  le 
genuil,  pluris  pciid.il»  qiiam  qiiod  ex  utero  Ecdesix 
genita  est  tecuni.  Quod  autcm  de  matre  diu«  lioc  de 
tali  cxtera  propinqiiitale  intelligetidiun  esi.  lioc  ctiaa 
qiNsque  de  anima  sua  cogitet,  ul  eiiam  in  ipsa  pnYa* 
ium  affectttro  oderil,  qui  procul  dubio  .leinpocaiis  est; 
diligat  aulem  in  oa  communionem  sociotaleinqae 
iUam ,  de  qua  dictuin  cst,  Erol  iliis  mi  D^aiti  eiitM 
ttna-el  cor  uuum  (Act.  w^  32).  Sic  einm  anima  toa 
oon  est  propria,  scd  omnium  fralnim ;  .quorum  etiafli 
anim;e  tu»  siinl,  \el  potius  quonim  aiilmae  ottn  tu 
non  animx,  sed  anima  una.esi^  Chrisil  unica,  quaide 
inanu  canis  uterualur^caiHatur  in  itelmts  (Pjo/.  lu, 
21).  Ittdc  ad  coniemptum  mortis  Cacillimc  perve- 
niiur. 

5.  Nec  succenseant  porentes  'hoc  praecipepe  Domi» 
nom  ut  eos  odcrimus,  quando  n^rfiis  lioc  de  anina 
nostra  prxcipitur.  Nam  sicut  nunc  de  anima  jubetur» 
«t  eam  propter  Cbristura  cum  pareniibus  oderimus ; 
ita  quod  alio  loco  de  anima  idem  Dominus  dicit,  m 
porettles  qiioque  potest  congriicntissime  convenue : 
Qui  amat^  inquit,  mnNUimaicam,  perdeieam  (Joon.xii, 
25).  Dicam  eiiam  Adenter  :  Qui  amat  parentes  suos , 
perdct  eos.  Deanima  quippe  boc  ibi  dixil,  aderii^  quod 
hic,  perdet.  Sicutautem  hoc  prxcepluni,-<}uo  perdere 
jttbenMir  animam  nostram,  noo  ad  id  valet  ut  se  quis- 
qne  inlerimat,  quod  uiexpiabile  iiefas  est ;  et  tamet 
valet  ut  inlerimat  in  sc  carnalem  animae  aflecuim , 
qno  cum  impedimento  /utunc  vilae  pr^esens  vita  da- 
lectat ;  Jioc  est  eniro  quod  dicturo  esl,  i^deiii  miiiium 
jttmn,  et,  perdei  eam  :  4|«od  lamen  diligendo  lit ; 
quandoquidem  apertissime  fructiiro  ejnsdem  anunae 
arqiiircndx,  in  codem  praccepto  cemntemoraldiceos, 
fiiii  perdidcrk  eam  in  isia  ^etcukkf  in  iitam  mie$Ham 


I^  rP98T0LAIIUH 

memet  mo»  :  it»  d^  par«iillU«s  rceHssime  clicihir  ni 
^  «os  aaiat,  pcrtkn  eo»;  nei»  more  parricidarirm 
knerficitn»,  %%4  spirinKili  glaOio  reri^i  Dei  earmifeni 
atfeeumiieoniin,  quo  el  seifsoe,  el  eos  qvos  geiMtemnl 
iinplicamenlis  liujtii  sxculi  obligare  coirantur,  pie 
fi«fesierqii»pevciMioR»el  oecideiia,  ifM  iueis  vivere 
fiicittt,  quo  fiRHm  wnl,  ituo  cam  fKit9  snis  feempora- 
libuf ,  pacciileS'  aHemo»  Deuiii  Ecefestamque  cogno*- 
leuttt. 

%.  Ecea  rapt  le  siudiom  veriuili»,  el  eeigimcentis 
atqiie  pereipieiid;»  volimlalis  M  ln  Scrtpturis  samHls; 
rapit  ramgctie»  pnBdicaiioma  eHieiiim.  Dtil  sigmim 
Bcmuuia  m  vigilemtfs  m  eastris,  nl  aMRAeemfn  turrim, 
de  qia  bostenr  sempiterikc  vitai  el  pnispieere  el  pr(H 
pdlcffe  laleaniiis.  Rapit  nililem  Cbristi  loba  coDlestis 
ad  prarliniiiy  cC  fctiiiei  mater )  non  plane  talis:,  qaafie 
MachabaNir»  fuit,  nee  saHem  simtRs  LaeadaemoHiis 
matribac,  de  quibas  aMmori»  prodftmii  esl  qiiod  (Hios 
svosy  m  prc  lerrena  potria  snnguiiiem  futKierent, 
mollo  amplic»  alque  ardealius  ii»  eerlamina  belliea , 
qaanasigDorumsonilttaexcfiabaitl.  Nammalerquse  te 
ad  diseHHlaiii  Tilam  removeri  a  curis  sxcuhiribHS  non 
peniiiltit,  satis  oslcndil  qnemadmotlttm  te,  si  cpus 
essct,  ad  obeund»m  morlem  penittta  sxctihim  rcpu- 
dlare  permicierel. 

7.  Sed  quid  dieil,  anl  qnrd  anegat?  Fortc  dcoem 
iHos  menees  quibua  riscera  ejns  onerastf,  ct  dolores 
parturitieiHs,  ae  labores  educationis.  Hoc,  boc  mter- 
lice  Tcrbc  sabitari ;  boe  perde  nuKrir,  ut  rn'  vitam 
xteni  «m  inveuias  eam.  Iloc  memeiito  ut  oderis  in  ea, 
sl  diligis.cam,  si  liro  Cbrisil  es,  st  turris  rimdamenta 
posuistr ;  ne  dieanl  transeuntes  :  ttk  homo  OBpii  eeil-^ 
f€»€y  €$  nott  ffoiuU  perfkere.  Gantalts  euim  affectus 
cst  islc,  ci  adliuc  veterem  bominem  sonat.  Honc  car* 
nalem  affeelum,  et  in  nobis  et  iir  nostris,  militia 
cbristiana  al  perimamtt»  borlalwr ;  nee  lamen  iia  ot 
Itigratus  sit  quisquc  pnrenttbus,  et  eadem  ipsa  btme- 
Ikia  qnibns  ki  vilam  hanc  edilirs  suscepfus  atqm: 
RRtrilus  est,  emimeraia  dcrideal.  Servel  p<»tios  Hbr- 
qtnf  pietatem  :  liobeant  h»c  locum  ubi  majora  non 

vocaiiC. 

S.  Matcr  Cccle»ia,  mater  est  etbm  matrts  tuae. 
tlsec  vos  de  Chrnftoconceplt,  fagec  manynmi  sangniiie 
liortHrivii,  bacc  in  semptieniMii  lucem  peperit,  hiee 
lidci  lacte  nulrivil  et  nnrrit,  cibosqoe  majorea  pr.c:- 
parans,  quod  adtiue  p:irvuli  et  sine  donlKms  vagtre 
vultis,  borrescit.  Haec  moler  toto  orbe  diffusa,  tam 
mriis  ei  mulltpticibos  erromm  htfestationibus  agita- 
lur,  ttt  aborttvi  jam  nili  ejtis  adversus  eam  infrenis 
armis  belllgerare  nun  dnbitent.  Igtiavra  etiam  atqne 
torpore  quonmnlam  quos  gremio  continet,  membra 
sua  frigcscere  plurimis  locis  ei  fovendis  parvulis 
miiius  idonea  ficri  dolct.  Unde  nisi  per  aKos  (ilios, 
ttfide  rttsr  poralia  mcnAra,  qnomni  e  numero  es,  jur 
siiuu  ac  debituitt  poscit  auxilium?  HHJusnc  tu  neces» 
siialcs  dcsercns,  ad  camalia  vcrba  convcrtcris?  Konuo 
krc  gravioribus  querelis  insonat  auribus  ?  noniic  ha!C 
chariora  viscera,  et  coelcstia  ubera  oslctttai?  Addc 
vlri  ejus  sufleeptioitemearnis,neeaniaiImslitercrcs9 


CLASSIS  n  f058 

et  a  Ycrbo  ^terao  nnlvcrsa  qacc  libl  mater  impropcntt, 
ne  his  Implicareris  assumpta :  adde  coniumelias»  fla- 
gcITa,  mortem,  mortcm  antcm  crucis. 

9.  Talibus  conccpte  seminibus,  talique  in  vitam  no- 
vam  connubio  procrcate,  languescis  ct  contabescis  in 
vetcrcm  hominemf  Itinematrem  terrenamnon  habebat 
Impcrator  tuus?  Qux  tamen  cum  ei  nuntiaretur  agenti 
coetcstia,  respondTl :  Queemihi  mater,  aut  qtti  fratretf 
Et  extendens  manum  in  discipufos  suos,  diiit  noii 
pertinere  ad  cognatfonem  suam,  nisi  qui  faccrcnt  vo- 
runtatcm  Patris  ejus  (Matth.  xir,  48-50).  Tn  quo  nu- 
mero  profbcto  etiam  ipsaro  llariam  benignus  inclusit ; 
fticiehat  enim  et  illa  voFuntalem  Patris.  rta  optimus 
Ifagister  atqne  (Tivinus,  et  matemum  nomen,  quod  ei 
quasi  privalum  propritimque  nunliaverant,  quia  lerre- 
num  erat,  in  comparalione  coelestis  propinquilatis 
abjecit :  et  eamdem  coelestem  propinquitatcm  in  dl- 
sctpiiKs  suis  commcmorans,  quo  sibi  rursum  consor- 
tio  generis  cum  cxtcris  sancds  virgo  illa  cobxmct « 
oslendit.  Et  nc  isto  saluborrimo  magisterio  qiio  con- 
temni  cam:trem  affectum  in  parcnlibiis  docuit,  adnii- 
niculuni  error  accipcrct,  qiio  matrcm  habuisse  a 
qiiibusdam  negatur,  alio  Fnco  discipulos  monuit  nc  le 
patrem  in  terris  dicant  babere  {Id.  xxiii,  9),  at  ({uo- 
modo  ittos  maniTestum  est  babuisse  palrcSt  sic  se  ha« 
buisse  inatrem  manifestaret ,  cujus  tamen  terreiia 
cognatione  contempta,  contemnendaram  talium  ne- 
cessitudiiiuro  discipulis  prasberet  exeniplum. 

10.  \ljcc  ergo  inlerranipuntur  vocibus  matris  tiL^e» 
et  iiiter  hxc  locum  invenit  coinmenioraiio  pneguantis 
alquc  lactantis,  ut  de  Adain  et  Cva,  alius  Adam  na^ 
sccreris  el  nutrireris  ?  Rcspice  potius,  respice  Adam 
secundtimde  coelo,  ct  porta  jain  coelesiis  imaginem  , 
ssciit  terreni  portisti  (I  Cor.  xv,  il-id).  Imo  et  bic 
babcanl  locum  maLcraa  ipsa  beneficia,  qux  tibi  ad 
encrvationcm  cordis  enumerantur  :  liabeanl  prorsus 
locum ;  noPi  essc  ingratiis,  repcnde  gratiam  matri 
tu.f,  rcpcndc  spirilunlia  pro  carnalibii^,  pro  tcmpora- 
libus  scniplterna.  Sed  iion  vult  scqiii?  non  impediat. 
Non  vutt  converti  in  mcliiis?  cive  iie  4e  in  deicriiis 
pcrvcriat,  et  evertat.  Quid  intcrest  ulrum  iii  uxorc » 
an  in  matrc,  dttm  tameii  Cva  in  qiiariliet  mulicra  ca- 
veatur?  Nam  ista  umbra  pictatis  de  fuliis  ilUus  arbO'» 
ris  venit,  qnibus  se  primum  parontcs  nostri  in  illa 
damiiabili  iiadilate  tcxerunt.  Ei  quidquid  in  illis  ver- 
bts  atqiie  suggcslione  quasi  officium  libi  cbarilatis 
obtendit,  ut  a  gcrmanissima  atquc  sincerissima  Cvan- 
gclii  cbQritate  te  dctorqueat,  ad  astutiam  scrpenlis 
periinet,  et  ad  duplicitatem  regis  illius  qiii  habet  \i- 
ginti  millia,  quam  nos  docemur  decem  millium,  boc 
esf,  cordis,  in  qua  Deum  qoaerimus,  simpliciiate  su- 
perare. 

If.  His  potius  mtende,  charissime,  et  lollc  cracem 
ittain»  ci  scqttcrc  Doiainttm.  Nani  e«ai  le  pracsens 
animodverterem  domesticis  curis  a  divino  studio  re- 
tardari»  fcrri  te  potius  ei  duci  a  cruce  ttia,  do»  eam 
ie^rie  ae  ducere  seuiiebam.  Cruz  cnim  nosira  qnam 
Dominus  poriari  a  nobis  jubct,  ut  eum  expediibisimi 
seqiiamury  quid  aHud  quam  morlafitatem  carnis  liujus 


1059 

«fBii&eai?  Ipsa  euiia  nos  cructal  donee  abMrbeaUir 
mors  in  vicioriam  (K^or.  xt,  54 ).  Crux  ergo  lix*c  i|>8a 
criicifigenda  est,  el  transfigenda  est  clavis  timoris 
Dei,  ne  soliilis  ct  lib(*ris  membris  reluclantem  por- 
tare  iioii  possis.  Sci|ui  cniiu  Dominum  nisi  cam  por- 
tans,  oittiiino  non  vales  :  nam  quoinodo  eum  sequeris, 
st  iiou  es  ejus  ?  Qai  autem  Je$u  CluiUi  simt^  ait  Apo- 
slolus,  carnem  $uam  erucifixerunl  cum  pawonibu  et 
desideriis  (Gaht.  v,  24). 

12.  Si  quid  sane  pccunix  res  tua  ramiliaris  habct» 
cujiis  te  implicari  ncgoiio  iiec  oportct  ncc  decet,  rc- 
vcra  tribiicndnm  cst  iuatri  et  domesiicis  tuis.  llorum 
quippe  iiidigentia,  si  paiiperibus,  ut  sis  perrcctus , 
iiisliiuisti  dislribuere  lalia  tua,  priinum  apiid  le  lociiin 
obtinere  debet  ' :  Si  quis  enim  suis  ei  maxime  domesli" 
cis^  ait  Apostulus,  iio»  providet^  fidem  negavil^  et  est 
infideli  deterior  (1  Tim,  v,  8).  Quibus  ordinandis  re- 
bus,  si,  uteollum  cxueres  induciuiuin  sapieiitia;  vin- 
culis,  profectus  a  nobis  es ;  qiiid  tibi  nocenl,  aut  quo 
pacio  tc  |)ervcliunt  niairis  lacryiiia!  flueiilcs  cariic  , 
aut  servi  fiiga,  aut  inurs  aucillaruui,  aut  fratrum  mor- 
l>osa  vulcludo?  Si  cst  in  te  clutrilas  ordiiiata,  scias 
prajpoiicrc  majora  ininoribus,  ci  misericordia  inoveri, 
ut  paupcres  cvangelizeiitur,  nc  nicssis  Domiiii  co- 
piosa,  opeiariorum  iiiopia,  in  prxdam  volucribus 
jaceat,  ct  paratuni  habcrc  cor  ad  sequenduni  Doniini 
TuluiiUiten),  in  co  quod  vel  flagcllando  vel  parcendo 
agerc  btalueril  cum  servis  suis  :  Uxc  medilarc,  in  liis 
eslo,  ut  provectus  tuus  inanirc^lus  sil  in  oinnibus 
(1  7im.  IV,  15).  Obsecro  tc  ut  cavcas  iic  niajoreiu 
trtsliliani  des  bonis  fralribus  torporc  liio,  qnain  la:li- 
liain  alacritale  jam  dedcras.  Coinmcndare  le  nutcin 
litleiis  quibus  vohiisli,  lam  siiperfluuni  putavi,  qiiaiu 
si  qiiisquam  tc  milii  codein  modo  coninicndare  vo- 
iuisset. 

EPISTOLA  CCXLIV  *  (n). 
Auguslinus  Chi  ts/iKO,  consolans  ne  deficiut  in  adversis. 
Doniiiio  vcre  ac  merilo  cliarissiino,  cl  pra^dicaiulo 
fralri  Curisimo  *,  Auglstimjs,  in  Domino  salulein. 
1.  Uumor  ad  inc  dctulil  (Detis  faciat  ut  noii  sil) 
sic  lc  aninio  pcrturbaluin,  ut  inulluni  mircr  pruden- 
tiain  luam  ct  cbrisliauum  aniinuin  parum  cugilare 
rcrum  terrcnaruni  condilioncm  iiullo  modo  xqiiari 
possc  coelcsiibus,  ubi  cor  nosli  uin  ct  spes  nostra  col- 
locanda  cst.  Vir  cordatc,  nuinqaid  aut  tolum  bonutn 
tuuin  in  his  rebus  crat,  quas  nunc  vidcris  amittere  ; 
aut  tam  magnum  bonum  illic  deputabas,  ut  co  sub- 
tracto  sic  tcnebrcscat  mens  niinia  Irislilia,  quasi  lu- 
men  ejiis,  uon  Dcus,  scd  tcrra  sil?  Audivi  enim  (jam 
dixi,  Deus  faciat  ut  falsum  audicrini )  (juod  tibi  manus 
etiain  velles  inferrc ;  quod  niclius  nun  crcdo  aiit 
ascciidisse  in  cor  tuum,  aut  exissc  de  ore  tuo.  Scd 
tamcn  quia  ila  pcrlurlKiIus  ( s,  ut  hoc  de  te  dici  po- 


1  Edd.,  dislrilmere  toHa,  tui  fjrimum  apud  te  tocum  obtiner§ 
debeta,  queni  locum  emendavimus  ex  Blss.  et  Bedae  vuljaU 
oonimciitarto  Id  1  Tiinotb.  5. 

*  i^  ,  chrysino.  M  vss.,  clinsimOf  vcl  clvrissimo. 

*  Casti^^aia  ai  flf.  gg.  r.  vc.  duoscb.  duos  sb.  duos  t.  duot 
f .  et  &U  hili, 

(u)  Aiias  83:  qux  aulcm  21  i  cral,  nunc  79. 


&  AOGUSTIM  EPiSGCWI 

tttorii*  gravltor  4e  le  Wiliiglliii,  hoe  Rnami it 
loqujo  putavi  eimsuLiudaai  CliaiiCateiii  toam;^ 
quam  non  dobitem  Donumioi  Deoni  nostnffii  b  coi^ 
tuo  loqiii  meliora  :  novi  enira  quam  pio  stoilio  leapff 
audicris  verbum  ejas. 

2.  Erige  itai|ne  aniintiin,  frater  in  CSiristo  cfarih 
time;  Deus  noster  ncc  pcril  a  suis,  nec  perdelsn: 
vuU  aulem  moncre  nos  qnam  Mnt  hxc  fragiEa  ct  a- 
certa,  qu»  niinis  diligunt  iiouiines,  ut  solvaanak 
eis*  vinculum  cupiditatis,  per  quod  iraplicalfisni 
irahunt,  ct  toliini  amorein  iios»tniin  ccnisuerociana 
ia  eum  currerCy  in  quo  nulla  dnmtia  liineamus.  \^ 
te  liortatur  per  minislerium  nostniin,  Tiriliter  cogiies 
te  fldelcm  esse  christianain «  ct  ejus  redempiafli  e» 
sangiiiuc,  qui  non  solum  a:tcrna  sapieiitia,  sed  etc» 
bomana  prcsenlia  *  docuit  nos  tcniperanter  prospgn 
8.rculi  hujus  contemnere,  ct  fortiier  adversa  toLni»; 
ejus  feliciiatis  merccdem  poliicens,  qaain  nemo  po^it 
a  nobis  aufcrre.  Sci*ipsi  sane  ctiani  ad  vinim  baJa- 
bilem  cooiitem  ;  qtiam  epistolam,  in  tuo  erit  arbiirid 
iitrum  dnri  velis.  Nam  pcr  quein  detur,  iion  dulAts 
dcessc  Don  posse,  adjuvaiitc  Domino,  tcI  episcopQui, 
vcl  prc.by:crum,  vcl  qucmlibct. 

EPISTOL.\  CCXLV  *  (a). 
Augustinus  Possidio^  de  cultu^  fucis  el  inauribus,  d  k 

non  ordinando  quodam  in  parte  Donati  baptitaio. 
Domiiio  dilcctissimo,  ci  vcucrab:li  Tratri  et  consaccr- 

doli  PoiSiDio,  ct  qiii  lecuiii  sniit  rratribus,  \iw 

STiNUs,  cl  qui  mecum  sunt  fratres,  in  Domino  sa- 

i;:tcm. 

i .  lilagis  qiiid  ngas  cuin  eis  qni  obtemperare  nolnnlf 
C(vgitanduiu  cst,  quam  qiiemadmodum   eis  ostcnda 
non  liccro  quod  faciuiil.  Scd  iiunc  cpistola  Sanctitatis 
tux,  ct  occupatissiinum  mc  reperil,  cl  celcrrimas  la- 
jiili  rcdilus  iicqnc  non  rcscribcre  iiWi^  neque  ad  ca 
qux  consuluisli,  ila  ut  oporlct,  respondcre  penuibil. 
Nolo  t\incn  de  ornamcnlis  auri  vcl  vestls  pra^proitc- 
ram  habcas  iii  prohilieiidosentciiliani,  nisi  in  eoiqui 
ncqiic  coiijugali,  ucquc  coijngari  ciipientcs,  cogiiare 
dcbciit  quoiiiodo  placcant  Deo.   Illi   aniem  cogilant 
qiix  suiil  niuiidi,  qiiomodo  placcaiit  vel  viri  uxorib:is, 
vel  mulieres  mariiis  (I  Cor.  mi,  52>5i).  Nisi  qutnl 
capillus  nudarc  fcniiiias,  qiias  etiain  cnpnt  velarc  Apo- 
stolus  jiibet  (I  Cor.  xi,  5-13),  ncc  marilalas  dccet. 
Fucari  autcm  pi^jmcntis,  qno  vcl  rubioundior  vcl  cin- 
didior  ap}iarcat,  adullcrina  fallacia  est»  qua  non  dii- 
bito  etiam  ipsos  maritos  sc  nolle  dcclpi,  quibus  solis 
permilteiido.'  sunl  feminas  omari,  sccunduni  veniani, 
iioii  sccundum  iiiipcriiim.  Nam  vcrus  ornatus  maxiine 
Chriaianorum  ct  Christianarum,  non  tnnlum  nulliis 
fiicus  mcndax,  vcrum  nc  nuri  quidcm  vcsilsqiie  pom- 
pn,  scd  mores  boiii  suiit. 

2.  Cxsccraiida  auictn  supcrstitio  ligalurarum,  ia 
quibus  ctiam  iiiaures  viroruiii  in  sumniis  cx  una  pnrte 


*  Mss.  duo  vat.  et  ad  marffincm  Lov.,  tff  sotvct  a  nofns. 

*  Edd.,  sed  etiam  per  maJa  prwsentia.  PneiuUmus  lecUo* 
ncm  rcperiam  in  veluslo  codice  corb.  el  iu  uuo  e  sorb. 

*  Ad  fl.  bl.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  j.  n.  r.  s.  t.  vc.  ducs  sb.  qua- 
liiur.  V.  el  Edd.  oorreda. 

(a)  Alias  75 :  quae  autcm  2-13  crat  nunc  8. 


lOCl  EPfSTOLARUll 

aiiricuUs  suspcnsac  depaiantur,  non  ad  placcndum 
honuiiibus ,  sed  ad  servienduni  dacnionibus  adhibe- 
lur.  Quis  autem  possit  spedales  nefariarum  super- 
stilionum  prohibitiones  in  Scripturis  inyenire ,  cum 
gcneralitcr  Apostolus  dicat ,  Nolo  vos  socios  fieri  dw^ 
moniorum  (1  Cor.  x ,  20)  ?  et  iterum»  Qwe  enim  eonso- 
mmlia  Christi  ad  Belial  (II  Cor.  ti,  15)?  Nisi  forto 
quia  Delial  nominavii ,  et  gcncralcin  socicialem  d:c- 
inoniorum  probibuil,  licct  Christianis  sacrifK-are  Nc- 
ptuno  f  quia  nihil  propric  de  Neptuiio  vetituni  logi- 
mus !  Moncantur  interim  uiiscri ,  nt  si  obtcmpcrare 
nolunt  prxccptis  salubrioribus ,  saltem  bacrih»gia  sua 
non  dcrendant,  ne  majori  sc  scclere  inipliceiii.  Quid 
aiitcm  cum  cis  ageildum  sit,  si  solvct^  inaurcs  limcnt, 
et  corp.us  Chrisli  cuin  signo  diulioli  accipcfc  non  li- 
neiit?  De  ordinando  nulcm  qui  iii  pnrtcDoiiati  bapti- 
xaiiis  Cat,  auctor  libi  csse  non  possuni  :  iiiud  est  enim 
facerc  si  cogaris ,  aliud  coiisulore  ut  faci&s. 

EPISTOLA  CCXLVl  *  («). 
Auguslinvs  Lampadio ,  ostendens  fatum  in  peccatis  per^ 
peram  excusari ,  quippe  cujus  vel  ipsi  tnathematid 
nuUam  rattonem  hubeant  in  subditis  castigandis. 

AuGUSTixus  Lampad^o. 
i.  Dc  quxslionc  fati  ac  fortunffi,  qua  tiium  animiim 
noii  leviter  movcri,  ct  cwm  prirseiis  essem  advcrti,  ct 
nuiic  tuis  littcris  gratiiis  ccriiusqiic  cngiiovi ,  rescri- 
ptum  tibi  non  |:ar?i  v^lumiitis  dcbco  ;  quod  Dominus 
pncsiabit  ut  ila  cx^liccni ,  quemadmodum  novit  libi 
foiigrucre  ad  sahitcni  fidci  tux.  Noii  enim  |)arvuin 
nialiim  cst,  perversis  opiiiioulbus  iion  soluni  ad  ciim- 
niittcndum  blandiinciito  voluptatis  ad Jnci ,  scd  eiiam 
ad  defcndenduin  pcccatum  a  nicdicamcnlo  confcs- 
sioiiis  averli. 

.  2.  lUud  sanc  qnanlocius  ac  breviler  noveris,  omncs 
loges  atquc  omiiia  iiutiluta  disciplina: ,  laudes ,  vitu- 
'perationes,  cxhorlaliones,  terrorcs,  prxmia,  siippiicia, 
ca*tcraqiie  omnia  quibus  huinanum  geiius  aJnunistra- 
tur  ct  rcgitur ,  pcnilus  lubcractnri  atquc  subvcrli, 
nihilque  in  eis  omnino  justitia:  reinnnero ,  nisi  voltin- 
tas  sitcnusa  pcccandi.  Qiianlo  ergo  liccnliuseta^()uius 
mathcmaticorum  improbanius  crrores,  quam  divinns 
leges,  vcl  etiam  donioruin  iioslranini  ciirain  daninnre 
at(|uc  abjiccre  cogiiniir;  qiicKl  ncc  iphi  nia:henialici 
faciunl  ?  Nam  cum  aliiiuis  conmi  hoiniuibus  uuiiinia- 
tis  fatua  fata  vendiderit ;  mox  ut  oculuui  a  tabcllis 
eburneis  ad  domus  sii.x*  moderainen  ac  sollicitudincni 
rcvocaverit ,  non  solimi  vocibus ,  sed  etiam  plagis 
cnicndal  uxorem ;  non  dico  si  pctulantius  jocantcin, 
sed  si  immoderatius  per  fenestram  asp-.ciciitem  aniin- 
advcrtcril.  Qiix  tainen  si  ei  dical,  Quid  nie  crdis? 
Vciicrcm  cxde  si  potcs,  a  qiin  cogor  hoc  fucere  :  tiim 
vcro  ille  non  curat  quatn  vnr.a  verba  CDiiiponat  fal- 
lcudis  extrancis,  sed  quam  just:i  verbcra  iniponat 
corrigendb  suis. 

.  o.  Qiiaiido  crgo  quis({uc ,  cum  rcprchendi  cocpcril, 
causain  convertit  in  faiuin  ,  i  I  idco  se  culpari  non 
vult,  quia  falo  sc  dicit  coactum  fccisse  id  quod  argiii- 

*  Non  reperta  ia  Mss.  excepio  uno  valicano. 
(u)  Alias  W :  quae  aqtcm  il6  cv  at,  uunc  100. 


CLASSiS  lY.  lOOt 

liir;  rcdeat  ad  seipsnm,  icrvet  hoc  in  snis,  neii  ta« 
siiget  scrvum  furem ,  non  de  conto.naelioso  Mlio  con- 
qiieratur,  vicino  improbo  non  minelur.  Quid  cniro 
horum  faciens,  juste  facit,  si  omnes  a  quibus  injurias 
palilur,  non  culpj  siia,  scd  fato  impcllunlur  ut  faciant  ? 
Si  autem  jurc  proprio  el  patrisfamiltas  diligcntia, 
quoscumqiie  boniincs  pro  tempore  in  potcstiie  haliet, 
hortalur  ad  bonum ,  dcterrct  a  malo ,  impeml  stioi 
voIunUili  iit  oblemporent ,  honorat  eos  qiii  sibi  ad 
nutum  obediunt ,  vindicat  in  eos  qui  sc  contcmiiunl, 
rcpendil  gratiam  benencis,  odit  ingratos;  egoiic 
cxspeclabo  ut  conlra  fata  dispiitcm  ,  cum  laiita  euin 
noii  vcrbiSy  sed  faclis  cloqui  dcprchendam,  ut  propc 
manibus  suis  omnes  mnthemallcoriim  capillos  supcr 
capita  eoriim  frangcre  videalur  ?  His  itaque  paucis  si 
aviditas  tua  conlcnta  non  cst,  ct  librum  aliquem  de 
liac  re»  quem  diuiius  Icgnt ,  dcsiderat;  patienlcr  tihi 
sunt  cx^poctandai  vacationes  nostnc,  et  rogniidus 
Dcus ,  qui  et  otium  ct  facultalem  satiando  de  hac  re 
animo  luo  tribucre  dignetur.  Ero  tamen  alacrior  ,  si 
ct  StTpe  couuneinorare  me  litleris  tiinrn  noii  piguerit 
chariuitem,  etquid  dehac  epistola  scntias  rcscribciido 
ducueris. 

EPISTOLA  CCXLVII  *  (o). 

AugustinusRomulum  potentem  honunem,  qucm  in  Christo 

.  genuerat ,  obsecrut  ne  mnmm  acerbus  et  injustus 

exactor  ut  Iributorum  administratoribus  sms  sotuio- 

rum  :  minitatu  ei,  si  tyranmce  exigere  pergat,  extre- 

mum  judicium. 

Domino  dilcctissimo  Romulo  filio,  Augustinus,  iii 

Doniino  saluteni. 

i.  Veritas  et  dulcis  cst  el  amnra.  Qunndo  dulcis 
cst,  parcil;  el  qunndo  ainara,  curat.  Sl  non  rccusas 
bibcre  quod  in  liac  episiola  ofTero,  prohabis  qiiod  dixi. 
Utinam  sicul  niihi  non  obcst ,  sic  ncc  tibi  obcssct 
quidqiiid  contumclinrum  niihi  irro^as  ;  et  utlnam  vel 
tantum  tibi  obesset  iniquilns  qiinm  iniseris  et  pauperi- 
bus  facis  ,  quanlum  obcst  ipsis  quibus  eain  facis.  Illi 
enim  ad  tempus  labomnl ,  tu  aulcm  vide  quid  lihi 
tbesaurizcs  in  dic  irx  et  rcvelationis  jusli  judicii  Doi, 
qui  reddct  unicniquc  sccuiiduin  opcra  siia  (Rom.  ii, 
5,  6).  Ctijus  miscricordiani  dcprccor  ut  hic  tc  corrigat 
qiioniodo  ipse  novit ,  potitis  qunm  rescrvct  in  illum 
dicm  quando  iiullus  jam  crit  corrcclionis  locus;  ut 
qui  libi  dedit  limorcm  suum,  proptcrqucm  do  te  non 
dcspero ,  aperiat  tibi  scnsum ,  ut  vidcas  quoi  facis,  cl 
exhorrcas ,  et  emendcs.  Parva  eniin  et  quasi  nulla 
libi  videntur ,  quae  lam  roagna  mala  sunl ,  ul  quando 
le  domita  cupidilas  ca  considemrc  pcrmiserit ,  rigcs 
lacrymis  tenram ,  ut  Dcus  miscreatur  tui.  Aut  si  cgo 
iniquus  sum ,  qui  hoc  tecum  ngo  ne  miseri  ct  egcni 
hoinines  bis  reddant  quod  dcbciil ,  cum  coloni  actori 
suo  dcderint ,  subdito  '  prrcposlto  ct  jubenti  scrvien- 
tcs,  ncc  illc  sc  accepisse  negare  potuerit :  si  crgo 
ego  iniquus  sum ,  quia  mibi  videtur  injustum  ut  bis 

^  Sic  in  onmibus  Uss.  At  bi  excusis,  wbdiA. 

*  Hanc  rccognoviiuus  ad  bl.  cb.  vc.  duos  v.  ct  Lov. 

(a)  Alias  ^li :  quae  autcm  ^7  «rat.  Doae  tOI. 


i«a 


eiigaBliir»  q«i  vix  Mnei  reildere  s«fficiiinl ;  ftc  (fuoil 
vis.  Si  aultoi  te  tiiles  qaia  Injusliiiii  eai;  (ae  qiiod 
decet,  be  quoil  Deas  jiibel »  ei  ego  rogo. 

S.  Nmt  firo  tllis  niagis  ( norit  iile  quem  Hmeo),  ted 

pro  letpso  tetpsum  rogo «  ul ,  quomodo  seripluiii  esU 

Biheream  anhmt  tutg  pbictM  Deo  {Eceli,  xxx,  i4). 

El  Drado  qniilem  non  ragnndns ,  sed  objurgandM  es : 

iKim  et  lioc  scrrptum  est ,  Ego  <fuem  amo ,  redar gnOf 

etcasiigo  {Apoc.  m,  19).  Ego  tamcn  si  pro  me  rogan- 

dus  esses ,  forte  nori  te  rog:ireni  :  quia  vero  pro  le 

ro^audus  es,  rogo  te  iralum  ut  pArcas  tibi,  al  placeris 

tibi  *,  ut  tibi  placetur  illc  quem  rogns.  Nisi  ad  (e  dle 

sabbaii,  cum  adhuc  praiideres,  nt  iton  proliciscercrts, 

nisi  inc  tidisses  :  rcnnntiasti  ita  te  csse  racttiruro. 

Surrcxisii  die  dominico,  et,  nt  audivi,  vcnisli  in  eccle- 

fliam,  cl  orasti,  et  prorccttis  es,  et  me  Tidcre  nohiiflti. 

Dcus  libi  ignoscat.  Quid  unim  alind  tibi  dicam ,  nifll 

qiiod  ipse  novit  qiiia  cupio?  sed  scio  qiiia  nisi  te  cor- 

rexcris,  iricjustiis  est.  Cumantem  libiparcis,  et  mibi 

parcis  :  iieqiie  cnim  tam  miscr  sum  ct  alicnus  a  vfsce- 

ribus  Cbiisti,  ut  non  gravissiino  viiliiere  rerintnr  cor 

mcum ,   quando  sic  aguut ,  quos  in  ejus  Evange- 

lio  genui. 

3.  Iterum  dicrums  es  r  Non  eis  jnssi  u(  darent  Pon- 
Ikaiio.  Uespondeuir  tibi :  Sed  jussisti  iii  servireal 
Ponlieano ;  necpossenldistingiierequoiiflqucservireiil, 
ei  qiiousi|ue  non  servireBi ,  maxiine  cum  en  pelerel 
qoae  sc  debere  sctebant.  Tuas  aiitem  iiucra&  habcre 
debuerunl,   quns  prorcrrcnt  actori  *,  si  le  noleBte 
exigcbal ,  el  releg^renl  ei  non  se  dcbere  dare ,  nisi 
ciim  tuas  litteras  acccpissenL  Nam  si  verbo  aliquando 
jussisti  ne  actori  aliquid  darent ,  multum  esi  ul  me- 
niincrinl ;  multum  csi  ut  tu  ipse  mcmineris  an  vere 
jusscris ,  an  ipsis  lusseris .  an  aliis .  an  omnibug : 
inaxime  quia  elinm  nunc  altcri  aclori  audisti  daiam 
ctsnlvam  esse  ipsam  pccuniam,  cl  non  tibi  displiciiit 
quia  dederunl.  Sed  cum  cgo  dixisscm,  Quid  si  et  iste 
itttervcrlissct,  ab  ipsis  iterum  exigenduin  cral  ?  rursus 
libi  coepit  displlccre  qiiia  dedcrunt :  ct  cum  milii  8.Tpe 
dixi  scs,  rainqwim  te  iniunxisse  viccsiuas  vcl  Vakrio 
vcl  Agmcsi  » ,  siibiio  cuni  de  vino  ngcrclur ,  quia  de- 
biierunt  ostendcrc  si  accscere  coef*cr»i ,  et  diccretur 
tild  qiiod  absens  erat ;  crcdo ,  excidit  liLi  quid  mihi 
lotics  dixcras»  et  dixisti,  quia  babuenini  Agincsi 
osiendcre,  et  cx  Ipsiiis  agcre  arbitrio.  Ibi  ego  cum 
dixisscro  ,  Cerie  \ices  lnas  islis  nou  s(»les  injungere; 
respondisli,  Sed  liuerat  mea$  bttbebai  A^ncsig  :  quasi 
semper  illi  quibus  aliquid  iujujigis,  Uiicras  tuas  rccl^ 
tcnl  rusiicimis  borainibiia»  ut  ciedaiU  qnia  lu  jussisli. 
Sed  quia  eos  vidcnl  libi  sic  jungi  * ,  non  iiiirjuc  cre- 
dunl  temere  illos  nliquid  awlere  pncsumere ,  ulsl  a 
le  dala  polesUle.  Iiieoqiie  intcr  i&u  inccrln  non  ap- 
parcl  qiiidiubeas,  ncc  possunt  rirmuin  aliquid  reiinere, 
Msi  liileras  tuas  babueriut,  quas  onmibus  profcraoi,' 


S.  AUClSm  EPBGWt 


« Edd.  omltttini,  i:t  plrxens  Itbt.  fiabcnt  vero  Vss.  omnes 

•Mis.oonstaolar,flflon.AtEA1.hoceli;roximoiooow«^ 
fcruiii,  exacton :  et  aliis  locis,  actori.  *^ 

1 1^^ ^- ^^* ^9^*  *»*c et  infr». 
*Mfi6.  (4dbi^  el  unus  ei  vitlc,  tic  it^mgi. 


ei  noanisl  lui»  Hiieris  fnrliHji  oblca^erM ,  m^ 
ck  atiquid  dandum  esU 

i.  Sed  qttid  opns  eal  Uoi  di«  lcran  diflpMe,  i 
oncrare  Terbis  occupalioaes  liu»»  oiforiecaaimi 
ris  verbis  meU,  lelia  saevjre  in  lioaiiiiM  roiseni?! 
ImpMiabitiir  admerimm  Uonra»  qma  pmsaloteiB 
proptcr  qiiam  tlbi  laDia.  lofuor  »  It  jHiUviitar  km 
libl  autem  noio  aliqnid  gravius  dicere,  ae  poiHi 
non  lunendo ,  sed  nuile  opiaado  Ule  aliqnid  lia 
Time  Deum  sl  non  m  deeipl  i  i^san  leslem  Imk 
siiper  animara  meam,  plus  me  libi  tliDerec«Bh 
dico,  quam  illb  pro  qatlMis  apud  le  inierccdeRii 
dcor.  Si  credis,  Deo  grayas :  si  aoieoi  aon  atk 
consobiur  me  qiiod  IkMoiiHia  aii,  Didie^  Bexlm 
doinui  :etueu  tibl  fiUu$  pacie  ,  rtquieuet  SMper  m 
pax  vestra ;  v  tfoo  minuM ,  ad  eoa  revenetm  (Mank  i 
i%  13).  Dci  misericordia  te  lueaiiir,  domiae  dikel» 
sinie  fili. 

EMSTOLA  CCXLTUr  •  (a). 
AMgueHnu»  Sebastiane,  de  pia  trisikm  qwtm  bomfam 
ea  impietau  maionmL   Muie    episiolm    nhctip 
Alyfmu. 

Domino  sancto  desidetabili ,  ei  in  Chcisti  bonoie  m 
Yissimo  frairi  Soustuno  *  Adgustuiis^  In  Doahi 
salmem. 

*.  Ouamvis  ab  aaimoQnairo  aulia  niodo  lemfKt 
Hmi  esse  permiiUldulceYiQculuniclariiaiis,  dUi' 
sinenler  tuoe  saRcloe  morcs  nmuo  coUoquia  leeilft 
mus;  lamen  beneifecisii,  elgraiias  aglmua  quadMlii 
eiiam  corporalia  saJulis  \ux  nuMiioa  apices  miuoiii. 
Dos  plurimum  cxbilarasti.  SeasiaiUem  in  episleJalii 
qaod  ixdium  te  detinucrit  a  peeeaiori^  reiioqiM^ 
bus  legem  Dei :  illo  enim  spiritu  vivls,  quad  diOH 
esl ,  Vidi  insensatct ,  et  tabescebam  {Paai.  civm,  9, 
158).  Pia  esi  isia  trisUtia »  el ,  si  dici  pj^iesi ,  hmii 
wiseiia^viiiisalicnislribulari^  no»  iuipljcari*;  ma- 
rerc ,  noii  kerere;  dolore  conlralN .  acmi  amoie  a|. 
iralii.  llxc  csl  persecuiio  quaia  paiiuniur  omiies  « 
voluui  in  Chrisio  pie  vivcre,  secuoduBi  a^osiolicai 
mordacem  veracemque  scBlentiam  (U  Tim.  iii,  14». 
Quid  ciiim  bic  niagis  pcrsequkur  vUaoi   bonorwi, 
quam  viu  iniquorum ;  non  cum  cogii  iniian  ^ 
dlsplicei ,  sed  cum  cogii  dolere  quod  videi  ?  Q,iom» 
coram  pio  vivcns  impie ,  eUi  non  obligai  cooseoiics. 
leni,  cruciat  seniieniem.  Nam  8»pe  ei  dia  impionni* 
corporibiis a  s.-ecularibus  poicslaUbus.ct  quonunlikl 
vexaiionibusparcilur;  piorum  aulein  cordibusa  wab 
bominum  moribus  mmquam  usqiie  ad  biiyus  sxadi 
finem.  Sic  ergo  polius  implcliir  quod  oouimeraofafi 
dixisso  ApikSlolum,  Qtita  oninai  qui  eoitmi  tn  Ckri^ 
pie  vivere,  persecutionem  patimUut;  el  laQio  amariai 
qiianto  inlerius ,  donec  diluvium  Iraaseal ,  obi  arci 
continel  eorviim  ei  columbam. 
2.  Sed  inb:cre,  Tr.ter,  ilii  aquo  aodisU,  Qmpir^ 

•  Bjc  in  Mss.  Regio,  oorb.,  Germ.,  etc  Ahbm  vocamr :  ta 
PoKidu  mdic.y  monaclmt  »v«»«i .  ■ 

«  Mss.  aliquot  et  Beda  vulgatns  n  TUn.  5,  babent,  phrmu 

•  correcta  ad  a.  hg.  c.  co.  cb.  ff.  g.  gg.  cfy.  j  n  p  a.  L 
dLrs  vc.  qiiaiuor  v.  et  Edd.  **    *  n.  r.  sn.  i. 

(a)  Alias  145 :  qus  amem  318  er«l»  «mc  M. 


1005  EnSTOLARUM 

unermerHutque  tn  pnem^  hic  salvut  erit  {Haith,  ixiv, 
15) :  conjungere  Domino  ,  ul  crescat  in  novissimis 
Vila  lua.  Scio  enim  non  deesse  recrealionem  cordis 
do  fratribus  bonis.  IIuc  adjunge  promissiones  Dci  fl- 
deles ,  magnas ,  certas ,  sempiternas ,  ipsiusqoe  tole- 
rantiae  imperturbabilem  ineiTabilemque  mercedem  :  et 
vide  quam  verum  Domino  cantes,  Secundum  muUHu^ 
dinem  dolorum  meorum  in  corde  meo ,  consolationes  tum 
jucundaveruni  animam  meam{PsaL  xciif ,  19).  Mitlc 
frairi  Finno  lilleras  noslras.  Sanctilalem  tuam  et  Ta- 
miliam  Dei,  quse  tuo  miniscerio  gubernatur,  fralres 
el  sorores  quae  apud  nos  sunt  nobiscum ,  in  Domino 
re8a1utaiit.(E<  alia  manu ;  )Incolume8  pro  nobis  oretis, 
dileclissimi  et  sancli  fralres. 

Ego  Aiypius  impensissime  saluto  Sinceritatem  tuam , 
onmesque  titn  in  Domino  conjunclos ;  atque  ul  hanc  ton- 
quam  meam  epistolam  deputes ,  peto  :  ctsi  enim  aliam 
jrcpriam  mittere  poiuUsenit  tamen  malui  huic  suscribere, 
ut  unanimilatcm  noslram  una  etiam  pagina  testaretur, 

EPISTOLA  CCXLIX  *  (a). 

AuguUinus  Restiluto ,  quaienus  mati  tolerandi  in 

Ecclesia, 

Domino  desidcraiilissiino,  et  bonorilica  siiiceritalc 
cbarissimo  fratri ,  et  condiacono  Restituto,  Au- 
cusTiNus,  in  Domino  saiutera. 

^stus  indicantes  piam  flammam  cordis  tui,  indica- 
vitmihi  fidelissimus  ,  ut  scis,  pariiceps  eorum,  frater 
Ueogratias.  Lege  itaque  Tyckonium  quem  bene  nosti, 
non  quidein  omnia  probaturus ;  iiam  quse  in  illo  ca- 
venda  sint ,  bene  nosii.  Ilanc  tnmen  quaesiionem  , 
quomodo  in  Eedcsia  Dei  si  qua  forle  perversa  vcl 
eiiam  scelcrata  corrigerc  aut  exstinguere  non  vale- 
mus,  salvo  unitalis  vinculo  toleranda  sinl,  streniie 
\idetur  mibi  tractavisse  atque  solvisse.  Quanquam  in 
ejus  littcris  tanlummodo  intentione  correcta ,  ad 
Ipsos  divinanim  Scripturarum  fontes  recurrere  nos 
oporiet ,  ut  ibi  videamus  quam  pauca  de  bac  re  tesli- 
monia  sententiarum ,  vel  exempla  gcstorum  posuit , 
et  quam  nemo  possit  omuia  ponere ,  nisi  qui  pene 
omnes  sanctorum  Librorum  paginas  in  sua  scripta 
iransferre  voluerit :  ita  prope  nulla  est  qux  nos  non 
admoneat,  intus  In  ipsa  socictale  Sacrameiitorum 
quibus  imbuimur  ad  vilam  a^lernam,  cum  bis  qui  ode- 
runt  pacemessedcbcre  paciflcos,  donec  iiigemiscendo 
noslra  longinqua  peregrinalio  transeat  (Psal.  cxix,  5- 
7);  atque  in  virtute  Jcruialem  matris  xlernac  secu- 
rissima  paceperfruamur,  et  in  turribus  ejus  abundan* 
tia  vcrorum  fralrum  (Psal.  cxxi),  quorum  nunc  inter 
multos  falsos  gemimus  paucitatem.  Quae  est  auiem  vir- 
tus  illius  civitatiSy  nisi  Deus  ejus  Deus  noster  T  Vides 
igitur  in  quo  solo  flat  pax ,  et  singulis  homiiiibus ,  qui 
secum  sincillo  bcllumgerunly  etiam  nullo  extrinsecus 
oborio  scandalo ;  ct  omiiibus  simul ,  qiu  quanquam  in 
liac  se  vita  diligant,  et  amicitiae  fidx  nexibus  tenean- 
tur,  lamen  nec  praescniia  corporis  nec  consensioiie 

•  RecensiU  ad  bl.  cb.  IT.  gg.  r.  sb.  vc.  duos  l.  duos  v.  et 
cd  Ead. 

(fl)  Alias  69  :  qua  autem  2i9  erat,  nunc  94. 

Saxct  August.  II. 


CLASSIS  IV.  1068 

animi  summc  pcrfeclcque  copulanlur.  Conforleturcor 
tuuni  in  Domino,  menior  noslri. 

EPISTOLA  CCL  *  (a). 
Augustinus  senex  Auxilio  episcopo  juveni ,  ut  aut  ana- 

thematis  sententiam  rescindat ,  aut  doceai  quitm$  ad- 

ductus  causis  putei  ob  unius  peccatum  iotam  famiUam 

excommunicari  posse. 
Domino  dileciissimo ,  et  venerabili  fralri  eC  consacer- 

doli  AuxiLio ,  AuGusTiMus,  in  Domino  salulem. 

1.  Vir  spectabilis  fllius  nosier  Qassiciaiios  '  gravi- 
ter  apud  me  litieris  qnesius  est ,  quod  sit  anatfaematis 
injiiriam  a  tua  Sanciitale  perpessus  :  narrans  quod 
venerit  ad  ecclesiam  apparitione  paucorum  sux  pote- 
slali  congrua  comilalus ,  et  egerit  tecum  ,  ne  contra 
salutem  suam  faveres  eis  qai  per  Evangelium  *  peje- 
rando ,  adjutorium  violandx  (idei  in  Ipsa  fldei  domo 
roquirebant ;  quos  tamcn  considerantes  quid  mali  fe- 
cerint,  non  inde  violcnter  abduetos,  scd  spontc  dlcii 
egrcssos ,  atque  hinc  Vencraiioiiem  tuam  ita  sibi  suc- 
censuisse ,  ui  ecclesiasiicorum  confectione  Gestorum 
eum  omnt  domo  soa  anailiemaiis  sententia  feriretur. 
Quibus  litleris  ejiis  lecUs ,  non  mediocriier  a^sliians , 
Cdgitaiionibus  magna  cordis  lempcslale  fluctuanlibus, 
apud  Charitalem  luam  uccre  non  potui ;  ut  si  babes 
de  hac  re  sententiam  cerlis  rationibus  vel  Scriptura- 
rani  testimoniis  exploratam ,  nos  quoque  docere  di- 
gneris  quomodo  recie  aiiathemetur  pro  pairis  peccaio 
filius,  aut  pro  marili  uxor,  aut  pro  domini  servus, 
aut  quisquam  in  domo  etiam  nondum  natus,  si  eodeiii 
leoipore,  quo  universa  domus  est  analhemale  obli- 
gata ,  nascatur ,  nec  ei  possit  per  lavacrum  rcgeiiera- 
lionis  in  moriis  periculo  subveniri.  Neque  enim  hxc 
corporalis  est  pcena  qua  legiinus  (|uosdam  coniemplo- 
res  Dci  cum  suis  omnibus,  qui  ejusdcm  impictatis 
I«rticipes  non  fucrunl,  pariler  inlcrfeclos.  Tunc  qui- 
dem  ad  lerrorem  viveiitium  mortalia  corpora  perime- 
baiitur»  quandoque  utique  moritura  :  spirituulis  au- 
tem  poeiia ,  qua  flt  quod  scriplum  csi ,  Quw  ligaveris 
in  terra^  eruni  Ugata  eiin  coelo  (Matih.  xvi,  19),  aiii- 
nias  obligal ,  de  qiiibus  dicium  est ,  Anima  patris  mea 
est ,  ei  anima  fUii  mea  est :  anima  quce  peccaverU ,  ipta 
nwrietur  (Ezcch.  xviii,  4). 

2.  Audisti  forlasse  aliquos  magni  nominis  sacerdo^ 
ies  cum  domo  sua  quempiam  anaibemasse  peccan- 
tiiKn  :  sed  forle  si  essent  inlerrogati ,  reperirenlur 
idonei  reddcre  iude  raiionem.  £go  autem ,  quoniain 
si  quis  ex  me  quasratutrum  recie  fbi^quid  ei  respon- 
deam  iion  invenio ;  nunquam  hoc  facere  ausus  sum, 
cum  dequorumdam  facinoribus  iiiimaniler  adversus 
Ecclesiam  perpetratis,  gravissinic  iiermovercr.  Sed  si 
tibi  fortc  quoiiiam  jusle  flat,  Domiiius  revelavit  ne- 
quaquam  juvenilem  xutem  tuam,  et  honoriseccle- 
siastici  rudimenia  conlemno  :  en  adsum,  senet  a  iu- 
veiie  et  cpiscopus  toi  annorum  a  collega  necdum 
anniculo  paratus  sum  discere,  quoniodo  vcl  Deo  %ei 

*  Apud  ADsebnum  Lucensem  lcgitur ,  comes  Ciasskianus 
«  Ansebnus  Luc,  per  Evangetia. 

•  Emendato  ad  bl.ir.  vc.  tres  v.  ad  Edd.  et  ad  Ansehni  Lu 
censis  coUectionein. 

(o)  Alias  75 :  quac  autem  239  etat,  nunc  05. 

(Trcntc-qufitre.) 


tW7 


S.  AUGUSTrNI  EPISGOPl 


m 


liominilMis  justam   possumus  rcddcrc  rationcm,  si 

animas  iniioocnlcs  pro  scelcrc  alicno,  cx  quo  non  tra- 

liunt  slciii  cx  Adam  *,  in  qiio  omncs  pcccaTcnint 

{Hom.  V,  12),  originalc  peccaliim,  spiriluali  sup- 

plicio  puniamus.  Llciiiin  Classiciani  (ilius,  clsi  Iraxit 

cx  pairepriuii  hominis  ciilpum  sacro  ronle  Daptisma- 

lis  cxpiandam ;  tamcn  quidquid,  posieaquam  gcnuit 

cum,  pecc4iti  pater  ejus  adinisit,  ubi  parliccps  ipse  non 

fuii,  ad  eum  non  pcnincrc  qiiis  ainbigil?  Quid  d.cam 

dccoujuge?  quid  de  tol  animabus  in  univcrsa  raniilia? 

midesi  una  anima  peristtm  stTcritalcm qua  lota  do- 

mus  isla  anatbcmata  cst,  sinc  Bapti<nialc  dc  corpore 

Gxcundo  pcrierit ;  iimumcrabilium  mors  corporum,  si 

de  ccdesia  homincs  innoccnles  violeuter  abslralian- 

tiir  ct  interHciantur,  huicdamiionou  potcstcomparari. 

Si  ergo  de  liac  rc  potes  rodJere  ratioiicin,  uliiiam  et 

Dobis  rescribcndo  pra^stes  ul  possimus  ct  nos :  si  au- 

lem  non  potes,  qiiid  tibi  est  iiiconsulla  commotione 

niiimi  faccrc,  uiide  si  fueris  intcrrogalus,  rcclam  rc- 

sponsionem  uon  valcs  inveiiirc? 

Z.  IIxc  aulcm  dixi,  etiamsi  fllius  nostcr  Classicianus 

aliquid   admisit,  quod  tibi  anatbcmate   plcctcndiim 

J4islisbime  vidcretur.  Ca*lcrum  si  vcras  ad  inc  lilteras 

misit,  ncc  soliis  iu  domo  sua  debuil  ista  sentenlia  coer- 

ccri.  Sed  biiic  cum  tua  S:mciilate  tiibil  ago,  nisi  tan- 

lum  pelo  ignoscns  potcnli  vcniam,  si  agnovcrit  cuN 

pam ;  si  autem  nihil  cum  pcccassc  prudenter  agno- 

scis,  quoiiiam  i|:sc  iii  domo  fldci  jiislius  fl:igit)bat  fl- 

dem  debcrc  scrvari,  nc  ibi  rraiigcrciur  ubi  docetur ; 

fac  quod  sauctum  virum  r.iccre  oporict,  ut  si  tibi  coii- 

tigit  tanquam  bomini,  quod  utiquc  liomo  Dci  dicit  in 

Psalmo,  Turbaius  e$t  prw  ira  oculus  mcus,  exclames  ad 

Domiiium,  Miserere  mei,  Domim\  quoniam  infirmus 

sum  (  VsaL  vi,  8,  5 ) ;  ut  porrigat  libi  dcxteram  suam, 

et  comprimat  iracundiani  tunm,  ct  Iranquillct  mcn- 

tem  tuam  ad  videndam  raciendamque  justiliam.  Sicut 

cnim  scriplum  est,  Iracundia  viri  justitiam  Dei  non 

operatur  {Jacobi  i,  ^O ).   Ncc  arbitreris  idco  nobis 

noii  possc "  subrepcre  injustam  commolionein,  quia 

episcopi  sumus  :  sed  potiiis  cogitemus  iiitcr  laqueos 

tcntationiim  nos  pcriculosissime  vivcrc,  quia  bomiiies 

sumus.  Aufcr  ilaquc  Gcsla  ccclesiasiica  qu.T>  perlur- 

balior  lortnsse  Tecisti,  el  rcdeat  inter  vos  cbariUis  quam 

€um  illo  et  catcchumcnus  ^  habuisti :  aufer  litcm  et 

revoca  paccm,  nc  tibi  pereat  homo  amicus,  et  de  vo- 

bis  gaudcal  diabolus  inimicus.  Potens  esl  aiitem  mi- 

sericordi  i  Dci  noslri,  qux  et  me  exaudiat  orantem, 

ne  mea  tristiija  de  vobis  aiigealur,  sed  potius  qux  est 

exorta  sanctur  ;  et  erigat  *  pcr  gratiam  suam,  et  Ix- 

liOcet  juvcntulcm  luam  non  coniemuentem  senectu- 

lcm  raeam.  Vale. 

FRAGMENTUM 
Quod  in  vetcri  codicc  Eodcsia!  Trecensis  coolinente  oolle- 
ciiones  crcsconii  el  Ferraudi  repcrtuni  est,  cum  titulo  tuc 
aflBxo. 

EX  EPISTOLA  AD  GLASSICIANUM  % 
Qui  excommunicatus  fuerat, 

Fgo  proptcr  eos  qiii  pro  pcccato  unius  aiiimae,  totam 

*  Anscbn. ,  quod  nm  tralwnt  ex  Adam, 

*  Anselin.,  catechumenis, 

*  ADsdm.,  et  te  reqat. 

*  lioc  Fragmaitum  cx  N.  nigaliii  scbedis  no1)Is  com- 


domum  ejus,id  cst  plurim:is  aiiimas  anailicmate  li- 
gant,  maximeneibi  quisquam  sinc  Baplisinatedecorpo- 
rc  absccdat ;  ct  utrum  noii  eliain  dc  ecclesia  peUcndi 
sunt,  qui  co  conrugiunt  qiio  iidem  lidcjussoribusrran- 
gant,  adjuvante  Domino,  ct  in  concilio  nostro  agere 
cupio,  et  si  opus  fuerit  ad  Sedem  .ipostolicnm  scribe- 
re ;  ut  in  bis  causis  qiiid  sequi  debeamus  comordi 
omiiium  auctoritate  conslituatur,  atquc  firmetur  (a). 
Illiid  plaiic  noii  leinere  diicrim,  quod  si  quisquam 
fldclium  fuerit  annthcmatus  iiijiisle,  ci  poiius  obcril 
qui  facicl,  quam  ei  qui  hanc  patieiur  iiijuriam.  Spiri- 
tus  ciiim  sanclus  habiians  In  sanctis,  pcr  quem  quis- 
qiie  ligatiir  aut  solvitur,  immerilam  nulli  poeiiam  in- 
gerit :  pcr  cum  qiiippe  dilTunditur  cliaritas  in  cordi- 
bus  nostris,  qux  non  agit  per|)eram. 

EPISTOLA  CCLI*  (b).  

Augustinus  Pancario,  deSccundino  preabylero  crinmnm 
quorumdam  insimulato  :  conira  queni  accusaiiones 
/nereticorwn  admittere  non  vuU,  cathoUcorum  audire 
paralus, 

Domino  dilectissimo,  mcritoque  bonor.ibili  filio  Pa!!- 
CARio,  AuGUSTiNU;;,  in  Domino  salulem. 

Cum,  autcqiiam  vcniret  Religio  lua,  presbyter  Se- 
cundinus  Germanicianensibus  non  displiceret,  oiido 
modo  factum  cst  ut  ciim,  siciil   scripsisti,  cliamde 
iicscio  quibus  crimiiiibus  accusarc  parali  sint,  nescio, 
domine  dilectissime,  meritoquc  bonorabilis  fili.  Ve- 
rumtamen  nullo  modo  nos  possumus  contemnere  quod 
presbylcro  vidcnlur  objiccre,  tantum  si  catbolici  sanl 
qiii  objiciuiit :  nniii  bxrcticorum  accusationcs  om)n 
caibolicum  presbyterum  admittere,    ncc  possumiis, 
ncc  dcbcmus.  Proinde  hoc  primo  ngat  prtidentia  tm, 
ul  h.Tretici  non  sint,  ubi  ante  adventum  tuum  non 
fiicrunt ;  et  audicmiis  causam   presbyteri,  sicut  cam 
oportet  audiri.  Illiid  sane  moneo,  qula  drgiiaris,  qoo- 
niam  et  saliis  el  exislimatio  tiia  cbarissima  nobis  cst, 
ct  ipsi  Gcrniaiiicianenscs  pertincnt  ad  curam  bumili- 
tatis  nostrx»,  ut  ca  qnaj  a  gloriosissimis  Iinpcratori!ia$ 
impetrasti,  ctca  qiinc  apiid  competentes  judiccs  egi- 
sti,  fldenlcr  allegnrc  digncris;  ut  appareat  omnibits 
niliil  le  iiiordiuaic  agere,  nc  ilcnini  in  caiisa  vestn, 
qiii  dc  possessione  conienditis,  ipsi  nitscrl  fatigc^itiir. 
et  gravius  afllicti  dispcroaiit.  Simul  ciiam  conimeiido 
ut  ejiisdem  prcsbytcri  domus  non  diripiatur,  neqnc  \^- 
stelur :  nam  de  ccclesia  sua  nuntialum   cst  nobis, 
quod  eam  nescio  qui  velint  dcponere  ;  scd  uon  pulo 
quod  ullo  pacto  possit  boc  a  tiia  rdigione  pcrmitti. 

EPISTOLA  CCLIl-*(c). 

Augustinus  Felici,  de  pupilla  quadam  Ecclesia;  tuida 

commissa. 

Domino  dilectissimo  meritoqiie  bonorabili,  ct  prx- 

mimicavit  D.  de  vion  san-victorinus  canonicuSy  dodor  n 
rislensis 

*  iiecognita  ad  cb.  vc  duos  v.  et  ad  Lot. 

**  Recensita  ad  cb.  gv.  n.  vcduos  v.  et  ad.  lx>v. 

{a]  Sequentem  sententiam  babeni  Anselnons  Lucensif 
lib.  12,  c.  66,  et  Gratiauus,  causa  1 1,  q.  3,  c.  87. 
(b)  Alias  212 :  qua;  autem  251  erat,  nunc  969. 
{c)  Alias  217 :  qux*  autem  252  cral,  unac  179. 


I0C9  EPI8tOL.\RUM 

ferendo  fralri  Felici  ,    Auccstinus  ,  in  Doiiiino 
saliitem. 

Novilopiiroe  Religio  tiin  qiiam  curam  luendis  cum 
omnibus  lioroinibus,  lum  inaxime  pupillis  Ecclcsia 
vel  episcopi  dcbennt.  Unde  receptis  litteris  tuis,  ct 
cxcniplo  lilterarum  viri  spectabilis  fratris  nostri  (a), 
ncc  potui  nec  dcbui  passim  pucllaro  cuiquam  cominil- 
lcre ;  pneserlim  qnia  eam  Ecclesiaj  commcndavil, 
domine  dilcctissiine  ineritoque  lionorabilis,  ct  pnefc- 
rende  frater.  Proinde  adveiilum  ejus  cxspecto,  ut  si 
quid  fieri  oportcat,  ejus  prassenlia  delibcrem,  cl  fa- 
ciam  quod  Dominus  faciciidum  csse  inspiiavcrit. 

EPISTOLA  CCLIII  •  {b). 

AM§U9tinu$  ad  Bcnenatum^  de  eadem  puella  ( ut  videtur) 
im  tmtrimonium  non  tradenda  ni$i  viro  catholico, 

Domiiio  bcatissiino,  et  venerabili  ac  desiderabili  fra- 
tri  Benenato,  et  qui  tecum  sunt  fratribiis,  Aucusti- 
Kus,  in  Domino  salutem. 

Per  qucm  salulo  S.inctiuitem  tiiam,  dc  fide  ejiis  et 
bono  circa  Ecclcsiam  studio  gratnlamur.  Voluit  autem 
ad  tuam  Benignilatem  cum  litteris  meis  venire,  do- 
minc  dilectissime  nc  venerabilis  frater.  Ei  quoniam 
audivi  quod  dc  negolio  illo  transigrrc  cogilas,  si  ve- 
rum  est  ( qiiod  miror,  si  vcrum  est ) ,  nosti  qucmad- 
modum  debcas  cpiscopali  paternilatc  catbolica'  Ecclc- 
s\x  pn)viderc  ;  ul  non  cuin  qiiolibet  id  agas,  si  tamen, 
ut  dixi,  vcruiu  cstquodaudivi,  sed  polius  cum  domo 
catholica ,  cujus  non  soliim  nullam  adversititem, 
vcnim  ctiam  fidcle  adjutorium  baberc  possit  Ecclciia. 

EPISTOLA  CCLIV  (c). 

Auguitinui  ad  eumdem  Benenatum,  pronubum  agentem 

Ruttici  filio. 

Domiiio  beatissimo,  el  venerabili  ac  dcsiderabili  fralH 
et  consacerdoii  Benenato  ,  et  qui  tccum  suiit  fra- 
iribus ,  AucusTi.Nus  ct  qui  mecuin  sunt  fraires ,  in 
Domino  salulcm. 

Puclla  de  qua  inibi  scripsit  Sanctiias  tua,  in  ea  vo- 
luntate  est ,  ut  si  xlas  ei  jam  matura  essct ,  nulli  in 
nuptiis  conveniret.  In  ca  vcro  xtalc  est ,  ut  si  voluii- 
tatem  nubendi  baberet,  nulli  adhuc  dari  vel  promitli 
deberet.  Iluc  acccdit  quia  eam  Deus  in  Ecclesia  sic 
tuetur,  ut  contra  improbos  tueatur;  non  ulcui  voluero 
tradi  possit,  scd  ut  a  qiio  non  opoitct,  rapi  iion  iiossii, 
domine  BcDcnatc  dilectissime  et  vencrabilis  frater. 
Conditio  itaque  quam  insinuare  dignatus  cs,  non  milu 
jisplicct ,  si  nuptura  cst :  utrum  auteni  niiptura  sil, 
elsi  illud  quod  in  ore  babet  magis  optamus,  nunc 
tamen  ignoramus;  quia  in  his  annis  cst,  ut  et  quod 
se  dicit  velle  esse  sanctimonialem ,  jocus  sit  p«)liiis 
garrientis,  quam  sponsio  profitealis.  Dcinde  habet 
materteram,  cujus  vir  honorabilis  frater  iiostcr  Felix, 
duai  de  hac  re  contuUssem  cum  illo  (neque  cuim  pos- 

*  Epistt.  oaiu  et  GCUV  non  rcperue  in  llss.  nisi  cb.  ei  v. 

(a)  Forte  Bustid,  cui  scribitur  eplstola  2S5. 
{b)  Alias  332 :  quae  autem  255  i.riiDa  erat,  nunc  2d7,  ct 
quae  £S3  secanda  erat,  mmc  103. 
(r)  Alias  333 :  quae  auteni  2ai  erat,  iiuuc  104. 


CLASSIS IV.  1070 

scm  aliter,  vel  debercm)  non  quidem  iiivitiit  accepliy 
imo  eiiam  graiulatus  cst ;  scd  jure  amicitix  non  iui- 
pnrtune  doluil  quod  eis  nihil  inde  sit  scriptum.  For- 
tassis  cniro  qii;e  niinc  non  apparct,  apparebit  et  niater» 
cujiis  volunUitem  iii  tradcnda  filia,  omnibus,  ut  ar« 
bitror,  natnra  prxponit ;  nisi  cadcm  pnclla  iii  ca  jam 
ictate  fucrit ,  ut  jiire  liccntiore  sibi  cligat  ipsa  quod 
vclit.  Illud  quoqiie  cogitet  Sinceritas  tua,  quia  si  mihi 
de  nuptiis  ejus  potestas  summa  ac  lota  tribuatur ,  at- 
que  ipsa  quoquc  jam  matura  ct  nubere  volcns ,  cui 
voluero  se  tradcndam  sub  Deo  judicc  mihi  commii- 
tat ;  sic  dico,  ct  vcrutn  dico,  mihi  placere  istam  con- 
ditionem,  iit  propter  Deum  judicein  non  possim 
respucre  meliorcm  :  qax  utrum  advciitura  sit,  utique 
incertum  cst.  Quapropter  videt  Charitas  tua  quanta 
coiisidcranda  concurrant,  ut  nunc  a  roc  culqiiam  pro- 
mitti  omniiio  non  possit. 

EPISTOLA  CCLV  *  (a). 

Auguitinus  ad  Ruslicum ,  de  puella  in  counubium  eju$ 

filio  petita. 

DomihO  dilectissimo,  ct  merito  pnedicabili  ac  suspi- 
cieiido  filio  Rustico,  Augustkxus,  in  Domino  sa- 
liiiem. 

Qiiamvis  tibi  et  univcrsx  domui  tiisc  omnia  bona 
optem ,  iiec  tanium  ad  feiicitatcm  pRjcscntis  saecall 
pcrtincntia,  verum  etiam  ad  vitam  futuram  aique  sem- 
piternam ,  qux  tibi  nondiim  crcdcnda  persuasa  est ; 
tamen  quu!  me  movcant,  ut  de  puclla  qtiam  petis, 
iiiliil  adhuc  aiidcam  polliceri,  quantum  suniccre  visum 
est,  sancto  fratri  ct  coepiscopo  inco  Bcnenato  rcscri- 
psi,  domiiic  dilcctissimc  et  venerabilis  fili.  Si  ciiim  ta, 
cum  certissimc  iiovcns,  eliamsi  nostrx  absolutx  sit 
potestatis  qnamlibet  pucllam  in  conjiigium  traderc, 
tradi  a  nobis  christianam  nisi  christiano  non  posse ; 
nihil  tamen  inibi  lale  dc  filio  luo,  quem  adhiic  paga- 
num  audio,  promiilcrc  voluisti  :  quanto  magis  ego« 
propter  illa  qux  in  cpisiola  nicmorali  fralris  mci  le- 
gcre  poteris,  quid(|uaro  dc  illius  pacllae  connubio 
spondcre  non  debco ,  eliamsi  quod  dizi  de  filio  luo 
non  tantum  promissum  teiiercm,  sed  jametiam  factum 
esse  gnudcrcm  ? 

EPISTOLA  CCLVI  (b). 

Officio$e  Augustinut  ad  Ckrittinum  $eribil, 

Domino  merito  praedicando,  sincerilerqiie  charissimo 
ac  desiderjntissiino  fhttri  Christino  ,  AucusTi.xub» 
in  Doinino  salutem. 

Epistolam  meam  desidcrare  te ,  mihi  iim  epislola 
iiuntiavit.  Frater  autem  Jacobus  ejus  desiderii  erga 
nos  tui  locuplciior  testis  acccssit,  quia  plura  mihi  de 
te  suavia  atque  in  scipso  ezperta  locutus  esl ,  quam 
illa  parva  cbartula  potuit.  Unde  tux  benignitati  con- 
gratulor ,  et  de  luo  pectore  chri.siiano  Domino  Deo 
nostro,  cujus  hiec  dona  sunt,  gratias  ago,  domina 
mcrito  prx*dicande,  sinceriterque  charissime  ac  desl- 


*  Epistt.  OCLV  et  otxvi  ad  mss.  duos  cb.  cl  v.  rcoogDitc. 

a)  Alias  234 :  qux  autem  255  erat,  nuiic  108. 

b)  Alias  336 :  qux  autcm  336  crat,  uunc  316. 


t 


1071 


S.  AUGUSTINI  EPISGOPi 


m) 


denmtissimc  frater.  Quod  iulcm  petis ,  ut  liueris  te 
qoxram ;  ego  le  aflcctu  quxro ,  qui  omncs  littcras 
superat :  ct  ubi  tc  quxraro  quod  l)cne  intelligas,  novi. 
Qiiantum  autcm  ad  me  lcgendum  atlinet ,  magis  ve- 
rcor  in  manibus  veslris  loqiiaciiatem  mcam  reprc- 
hendi,  quam  eloquium  rcquiri.  Illud  brcvitcr  dixcrim, 
quod  diuturna  cogiialione  si  ruminaveris,  seutics  quid 
sapiat :  cum  in  itinere  Dci  faciliora  ol  Trucluosa  ignava 
formidine  fugiuntur,  in  ilincrc  sa^culari  duriora  ctslc- 
rilia  xrumnoso  laborc  lolcrantur.  Inc()lumis  in  Cbristo 
vigeas  ct  proflcias ,  doniine  mcrito  pru>dicando ,  sin- 
-ccrilerque  charissimc  ac  dcsidcraiilissimc  fraUT. 

EPISTOLA  C;CLVIi-(fl). 

Augiuiinus  Orontio ,  re$alutan$  illum. 

Domiiio  cximio  mcritoquc  honorabili ,  ct  suscipicnJo 

flUo  OrONTIO,  AUCUSTINUS. 

Ago  gralias  quod  advcntum  Eximielatis  lux  litlcris 
ctiam  pr.Tvcnirc  dignatiis  cs ,  ci  anie  contuilum  nii- 
sisti  colloquium,  ut  luo  prius  affalu  quam  asporiu 
frucrcniur,  ct  diu  dosidcmtam  noiiliam  episiolari 
solatio  quodammodo  pr.Tguslanies ,  cxspecl:ircii:us 
avidius  ct  ardcntius ,  quod  jucuiidius  gratiusqiic  ca- 
peremus ,  dominc  cximic  mcriloque  lionorabilis ,  ct 
SQspicicndc  fiii.  Reddo  iiaqiie  mcrilis  tuis  ct  prxciir- 
renlibus  ofriciis  dcbitiim  rcsaluUitionis  obscqiiium, 
incoliimilatcm  tuam  gauiicns  nnnliaiam,  opiansqiie 
continuam.  Et  quod  rcsciipla  cxiguitalis  mex  jiire 
pncrogalx  bcncvolcniix  rcposccndo  addidisii,  dicoiis, 
St  tamen  id  de  tanla  sanctitute  possumus  pronurcri ; 
nullo  modo  audco  dcsperare,  sanctilalis  cjusdcin,  cii- 
jus  bauslu  pro  nostro  niodulo  aliquid  sunius ,  ipsuin 
fonlem  non  solum  laudandum,  vcrum  cliam  nolMsciim 
parlicipandiim,  ct  lux  prudcnlix  pbcilurum ;  ut  Dciis 
incomparabiliter  alquc  incommuiabililcr  boiius,  qiii 
per  suam  potenliam  lam  bonx  tua;  incnlis  cst  insii- 
tutor ,  sil  ctiam  pcr  graliam  rcstituior.  Incolumcm  ic 
Deus  omnipoicns  fdiciorcmque  tucaliir,  dominc  cxi* 
mie  mcritoque  honorabilis,  ac  suscipicndc  flli. 

EPISTOLA  CCLVIII "  (6). 

Auguslinus  Martiano  veteri  amico^  gratulatur  quod  ca- 
tecliumenus  sit  facius ,  horians  illum  ut  fidelium  Sa- 
cramenta  percipiat. 

Domino  merilo  suscipiendo,  et  in  Cbristo  dilectissimo 
ac  desidcraniissiino  fratri  Martiano,  Augustinus, 
in  Domino  salutcm. 

1.  Abripiii,  vcl  potius  obripui ,  et  quodammodo  fu- 
ralus  sum  mcmctipsum  multis  occupationibus  mcis, 
nt  libi  scribcrem  antiquissimo  amico,  qucm  tamcn 
non  habebam,  quamdiu  in  Christo  non  tenebam.  Nosli 
quippe  ut  dcltnicrit  amicitiam  Romanij  iit  ait  quidam, 
nwximus  auctor  Tullius  eloquii  {Lucanus,  lib.  7).  Dixit 
euim,  et  verissime  dixil  :  Amicilia  est  rerum  humana* 

*  necensita  ad  a.  bl.  c.  d).  if.  g.  gv.  ].  n.  r.  s.  sb.  qua- 
tnor  V.  ct  Edd. 

**  Ad  fl.  bg.  bl.  c.  oc  cb.  ff.  g.  gg.  gv.  n.  r.  s.  sb.  t.  dnos 
vc.  quamor  v.  et  Edd. 

(a)  Alias  123 :  qus  autem  2?i7  crat,  nunc  143. 
(6)  Aiias  l!» :  qux  autcm  258  crat,  nunc  158. 


niM  ei  dkinarum  eum  beHevoUmtia  H  ekaritale  couemis 
{Cicerot  LwL  20).  Tu  aulemy  mi  cliarissime,  aliqnam.o 
mihi  consentiebas  in  rebus  bumani6 ,  cum  eis  inore 
vulgi  frui  ciiperem ;  ct  milii  ad  ea  capcsscnda  qaomin 
me  poDiiiiet ,  favendo  velidcabas ,  imo  vero  vela  co^- 
ditatum  mearum,  cum  c:eteris  tiinc  dilcctoribns  roets, 
inter  prxcipuos  aiini  laudis  inflabas.  Porro  iii  rebis 
divinis ,  quarum  iiiihi  illo  tempore  nulla  eluxerat  v^ 
rilas,  utiqiic  iu  majorc  iflius  definilioiiis  parle  nosln 
amicilia  claudicabat  :  crat  enim  rcrum  laDtumnodo 
liumauarum,  non  cliam  divinarum,  quamvis  cumbe- 
nevolciitia  el  cbariiate  consensio. 

2.  Et  postcaqiiain  illa  cupere  destiti,  lu  quideiD 
pcrseverante  bciievolcntia ,  salvuni  me  esse  cupiebis 
salute  mortali,  et  ea  rcrum  prosperilale  lelicem,  quaiii 
mundns  optarc  consuevit.  Cl  jam  sic  ilaqne  aliqoan- 
lom  libi  crat  mecum  rerum  humanarum  benevola  el 
cliara  consensio.  Nuiic  vcro  quaiiium  de  lc  gandeo, 
quibus  cxplicem  verbis,  quando  eum  quem  quoqoo 
modo  habui  diu  amicum,  habeo  jam  verum  amicum? 
Accossit  eriiin  eliain  rcnim  conscnsio  divinaniin, 
qiioniam  i)ui  mcium  lcmporalem  vilam  qunndam  jo- 
cuiidissima  bcnigniiate  duxisliy  nunc  spe  vild;  xxemx 
mcciim  esse  coepisti.  Modo  vcro  eliam  de  rcbus  bu- 
maiiis  inter  nos  nulhi  dissensio  esl ,  qui  eas  renim 
diviiiarmn  cognitione  pensamus ,  ne  plus  eis  tribua- 
mus,  qiiam  modus  carum  justissimc  poslulal ;  nec  eas 
in  aliquo  contemplu  abjicicndo ,  crealori  canim  Do- 
mino  rcrum  coelcstiiim  atque  terrcsirium  faciamas 
injuriam.  Ita  fit  ut  intcr  quos  amicos  non  est  rerum 
consensio  divinaruin,  nec  humanarum  plena  csse 
possil  ac  vcra.  Neccsse  est  cnim  ul  aliter  qiiam  opor- 
tet  humana  a^stimet  qiii  divina  conlcmiiiiy  nec  homi- 
nem  rcctc  diligcre  ikoverit  quisqiiis  cum  iion  dlligii 
qui  hominem  fecit.  Proindc  non  dico,  nunc  niihi  plc- 
nius  ainicus  cs ,  qui  eras  ex  partc ;  scd  quautum  ratio 
indical,  ncc  ex  parte  eras,  qiiando  nec  in  rebus 
hiunanis  mcciim  amiciliam  vcram  lcncbas.  Rcnim 
quippe  divinarum,  ex  qiiibus  recte  huniana  pcnsantur, 
socius  mihi  iiondum  eras;  sive  quando  iiec  ipse  ia 
eis  eram ,  sivc  posteaquam  ego  eas  ulcumque  sapcre 
coepi,  a  quibus  tu  loiige  abhorrebas. 

5.  Nolo  autcm  succenseas,  nec  tibi  vidcaiurabsur- 
dum  quod  illo  lempore  ciim  in  vana  hiijus  mundi 
xstuarem,  quamvis  me  multum  amare  vidcreris,  nnn- 
dum  eras  amicus  meus;  quando  nec  ipse  mihl  amicus 
cram  ,  scd  potius  inimicus  :  diligebam  quippc  iniqui- 
talem  ;  ct  vcra  qiiidcm  divina  sententia  esl  qiia  scri- 
plum  cst  in  sanciis  Libris ,  Qw  autcm  diligii  iniamla' 
tem,  odit  animam  suam  {PsaL  x ,  G).  Cum  ergo 
odissem  animam  mcam,  veruro  amicum  quomodo 
habcrc  potcram,  ca  mihi  optantem  iii  qiiibus  ipse 
mcipsum  paticluir  inimicura  ?  Cum  vcro  benignitas  el 
gratia  Salvatoris  nostri  illuxil  mihi ,  non  sccnndum 
mcrita  mca ,  scd  ficcundum  ipsius  misericordiam ;  lo 
ab  hac  alienus,  quomodo  esse  poteras  amicus  niciis , 
qui  unde  beatus  esse  possem  penitos  igiiorabas ,  ct 
non  iii  hoc  me  amabas,  in  qoo  mihi  ipse  jain  fucram 
utcumque  amicus  cffectus  ? 


1073  EPISTOLARUM 

4.  Gralias  tlaquc  Dco  ,  qtiiHl  te  mihi  amicum  fa- 
cere  tandem  aliqiiando  digiiatur.  Nunc  enim  nobis 
cst  rcram  liumanaram  el  divinarum  cum  bencvolen- 
tia  et  charitate  consensio  in  Glirislo  Jesu  Domino 
nostro ,  Terissima  pace  noslra.  Qui  duobus  proK^eptis 
cuncta  praiconia  divina  conclusit ,  diccns  :  DUiges 
Domimm  Deum  luum  ex  toto  corde  tuo^  et  ex  tola  am- 
ma  iMfl,  et  ex  toia  mente  tua;  et,  Diliges  ffroximum 
tuum  tanquam  teipsum.  In  ii9  duobus  pra:cepti$  tota 
Lex  pendet  et  Prophetw  {Matth,  xxii ,  57  40).  In  illo 
primo  rerum  diviiiarum,  in  hoc  secundo  rcram  hu- 
manaram  est  cum  benevolentia  et  charitatc  consensio. 
Wxc  duo  si  mecum  nrmissinic  teneas ,  amtcitia  no- 
stra  vera  ac  sempiterna  crit ;  et  non  solum  nos  invi- 
cem ,  sed  ipsi  ctiam  Domino  sociabit. 

5.  Quod  ul  fiat,  exhortor  gravitatcm  et  pradentiam 
tuam  ut  jam  eliam  fidelium  Sacramcnta  pcrcipias  : 
decet  enim  xtatem,  et  congrait,  quanlum  credo,  mo- 
ribus  tuis.  Memento  quid  mibi  dixeris  profecturo, 
comicum  quidem  de  Tcrcntio  ,  si  rccolis ,  vcrsum , 
sed  tamen  aplissiinum  ct  utilissimum  : 

Minc  bic  dics  vitam  aiiam  affcrt,  alios  mores  iioslulat. 

{Ter.  Andr.  Act,  i,sc.  2.) 

Qiiod  si  veraciter  dixisli,  sicut  de  te  dubitare.non 
debco ;  jam  proreclo  sic  vivis  ul  sis  dignus  Daplismo 
salulari  remissioncm  pnrtcritorum  accipere  pcccato- 
rum.  Nam  omnino  non  est  cui  alteri  pnclcr  Dominum 
Christum  dical  genus  humanum  : 

Teduce  si  qua  mancQt  sccleris  vcsUgia  noslrl, 
Irrita  perpetua  solvciit  formidiae  terras. 

{rirg.EclogA,) 

Quod  ex  Cumxo,  id  est,  cx  Sibyllino  cariniiie  se  fas- 

sus  est  transtulisse  Virgilius ;  quoniam  foriassis  ctiam 

illa  vatcs  aliquid  de  unico  Salvatore  in  spiriiu  audie- 

ral,  quod  necesse  habuit  conliteri.  Hxc  tibi ,  domine 

merito  suscipicnde,  el  in  Christo  dilectissime  ac  de- 

sidcrantissimo  frater,  sive  pauca,  sive  forsitan  mulla 

sint ,  utcumque  occupatissimus  scripsl  :  tua  sumere 

rcscripta  desidero,  et  te  nomen  dedisse  inter  compe- 

tcnles,  vel  daturum  essc,  jamjamque  cognoscere. 

Domimis  Deus  nosler,  in  quem  credidisti,  et  bic  et 

in  futuro  sxculo  te  conservet,  domine  mcrito  susci- 

pioiidc,  et  iii  Cbrisio  dilectissime  ac  desiderantissime 

frater. 

EPISTOLA  CCLIX*  (a). 

Auguttinus  Cornelio  $corti$  dediio  ,  admonen$  Uluni  ut 
Cypriana  uxori$  defunctm  pudicitiam  imitetur ,  «t 
ftelit  Uliu$  impclrare  laude$, 

Domino  dilcctissimo ,  et  honorabili  fratri  Cornelio  , 

AUGUSTLNUS. 

1.  Scripsisti  mihi  ut  ad  te  aliquam  prolixam  episto- 
lam  consolatoriam  darem,  quod  graviter  optimae  uxo- 
ris  mortc  movereris,  sicut  sanctum  Paulinum  ad 
Macarium  fecissc  memiiiisti.  Et  illa  quidem  anima  in 
sociciatem  recepla  fidclium  atquo  castariim ,  laudes 
Dct  curav ,  nec  quxrit  bumanas ;  sed  quia  proptcr 

*  Correcta  ad  a,  lig.  b1.  c.  oc.  fT.  g.  gv.  j.  n.  r.  s.  sb.  t. 
VC.  qiinluor  v.  ot  Edd; 

(a)  Alias  125 :  qux  aulom  2j0  erat,  nunc  151. 


CLASSIS  IV.  1074 

eos  fiunt  ista,  qiii  vivunt,  priuscst  ut  tu,  qui  cou' 
solari  ejus  laude  dcsidcras,  ila  vivas,  ut  illic  ubi  ipsa 
est ,  esse  merearis.  Ncque  cnim  dubito  quod  cam  non 
crcdas  ibi  esse,  ubi  illx  sunt  qux  vel  adulleriis  lectu 
lumconjugalem  pollueruiit,  vel  nullo  conjugio  ddi- 
gaix  foriiicationc  fluxerunt.  Quare ,  dc  illius  laudo 
viro  longe  dissimili  quasi  fugare  velle  moestitiam , 
adulatio  esl,  non  consolatio.  Nam  si  cam  diligeres  sic- 
ul  ipsa  te  dilexit,  servasses  ei  quod  libi  ipsa  serva- 
vit.  Et  cam  illa,  si  prior  obiisscs  ,  nuUo  modo  crc- 
deiida  sit  cuiquam  fuisse  nuptura;  nonnc  si  verc 
obitum  ejus  laudibus  ejus  consolandus  dolcres ,  no 
unam  quidem  ac  licitam  posl  illam  conjugem  qux- 
rercs? 

2.  Ilic  tu  diclurus  cs  :  Quid  mccum  aspere  agis  ? 
quid  dure  objiirgas  ?  Noime  inter  haec  verba  ecce  sc- 
nuiinus ,  dum  viia  duciliir  prius  fiuienda  quam  corrt- 
genda  ?  Vis  ut  ignoscam  exitiabili  securilati  tua: : 
quanto  satius  lu  ignoscis ,  si  non  amabili ,  ccrte  mi- 
scrabili  solliciludini  ineoi?  Inimico  quidem  animo 
Tullius  invehebatur,  ei  longe  alia  erat  terrenam  rem- 
publicam  gubcriianlis  inteulio,  et  lamen  ait  :  Cupio , 
Patres  con$cripli ,  me  e$$e  clementcm ;  cupio  in  tanti$ 
reipublicw  pcriculi$  non  di$$olutum  videri  {Cic.  pro  S. 
Rosc.).  Quanto  juslius  cgo  dico,  cum  ipse  novcris 
quam  tibi  amicum  aiiimum  gerain ,  in  xlernx  civita- 
tis  scrvilio  conslitulus  minister  verbi  sacramcntiquo 
divini :  cupio,  Trater  Corneli ,  me  csse  clementem ; 
cupio  in  lautis  liiis  meis^iue  pcriculis  non  dissolutum 
vidcri  ? 

3.  Plebs  mulicrum  excubat  lateribus  tuis ,  crcscit 

in  dies  pcllicum  numcras;  ejusdem  aulem  numeri 

dominum  ,  imo  vero  scrvum  insaliabili  per  tot  scorta 

libidinc  difnucntem,  et  laudes  defunctse  castx  conju- 

gis  a  nobis  ,  vclut  ad  mitigandam  moestitiam  suam . 

jurc  amicitix  flagilantem  episcopi  palienler  audimus  ? 

Qui  cum  esscs,  non  dicam  catechumenus ,  scd  in  cr- 

rore  nobiscum  peraiciosissimo  constilutus  juvcnis, 

junioribus  nobis ,  ab  hoc  te  vllio  temperanli^sima  vo- 

luntate  corrcxeras,  quo  non  post  longum  tempus  sor- 

didius  revolutus,  dcinde  in  exireino  vitae  periculo 

baptizatus,  non  dicam,  te  sene,  sed  etiam  nobiscertc 

jam  senibus  el  insuper  episcopis,  nondum  emendaris. 

Vis  de  bonac  uxorls  morte  per  nos  consolari :  nos  de 

hac  tua  vcriore  morte  quis  consolatur  ?  An  quia  nou 

possumus  oblivisci  tanta  erga  nos  mcrila  lua ,  ideo 

cruciandi  adhuc  sumus  moribus  tuis,  ideo  conte- 

mnendi ,  el  pro  nihilo  habendi ,  quando  gemimus  ad 

le  de  te  ?  Sed  fatcmur  nos  non  csse  aliquid  ad  te  cor- 

rigendum  ac  saiiandum  ;  Deus  attendatur ,  Christus 

cogitetur ,  Apostolus  audiatur  dicens  :  Tollen$  crgo 

membra  Christi,  faciam  membra  meretrici$  ( I  Cor.  vi , 

45)?  Si  qualiscumque  episcopi  amici  tui  verba  spernis 

in  corde  tuo,  corpus  Domini  tui  o^ita  in  corporc 

tuo  :  postremo,  quomodo^  de  die  in  diem  dif- 

ferendo   peccas ,   cum  cxtremum  diein  tuum  ne- 

scias  ? 

^  Mss.  quinquc  Gallic.  cl  duo  valic,  qwmiam.  Alii  quatuor, 
qisia. 


§979 


post  quaiituinlibel  teaipus  me  conftuluisscs ,  nibil  libt 
aliud  rcspondereni,  mbi  qvodail  Apostolus,  Uxornon 
habet  potestaiem  eorporit  «ici,  $ed  vir :  dc  qua  polestaie 
sic  libi  jam  penniaeral  continentiam,  ut  cam  tecum  et 
ipse  sasciperet. 

4.  Sed  iliud  est  quod  minus  te  obsenrasse  contristor, 
quia  Unto  bumilius  et  obedieiitius  ei  obsequi  in  do- 
mestka  conversatione  debuisti,  quaiito  ille  religiosius 
libi  rem  lam  magnam  etiam  iiniiando  concesserat. 
Non  enim  quia  pariter  temperabatis  a  eommixlione 
camali,  ideo  tiius  mariltis  esse  dcsiileral ;  imo  vero 
tanto  sanctius  inter  tos  conjiiges  manebatts ,  quanio 
•anctiora  concordiier  placiia  scr?abatis.  Nibil  ergo  de 
tua  Teste,  nihil  detuo  aurovel  argento  vel  quacumque 
pecunia,  aut  rebus  uilis  terreiiis  tuis  sinc  arbitriocjus 
iMere  delMiisti ,  ne  scandaiizares  hominem  qui  Dco 
teemn  majora  Tover.it,  et  ab  eo  quod  de  tua  came  li- 
dla  potestate  p<>sset  exigcre,  coiitinenler  abstinuerat. 

5.  Deniqve  factum  est  ut  vinculum  conliiieiili», 
quo  se  dilectus  ille  innexuerat,  coiitemptus  abrum- 
peret,  etiratus  tibi  noo  parceret  sibi.  Sicut  eniin  mihi 
letulit  perlator  cpistolx  tuae ,  cum  crtgnovisset  quod 
iNnnia  vel  pene  onmia  qu»  habebas ,  nescio  quibus 
duoftms  iranseuntibus  monachis  tanquam  pauperibiis 
rroganda  donaveris;  tunc  iilc  dctestaiis  eos  tecum,  el 
iion  Dei  servos »  sed  domus  alieikne  penctralores,  et 
luoscaptivatoreseidepRcdatorcsputans,  tam  sanctam 
sarcinam  quam  tecum  subierat,  indignalus  abjecil.  lii- 
irmus  enim  erat ,  ct  ideo  tibi ,  quae  in  communi  pro- 
posito  fortior  videbaris ,  non  eral  pncsumptione  tur- 
liandus,  sed  dilectione  portandus  :  quia  eliamsi  ad 
ipsas  eieemosynas  largius  iaciendas  foite  pigrius  mo- 
vebatur,  poi^set  el  ista  condiscere ,  si  luis  inopinatis 
non  ferirelur  expensis,  sed  exspectatis  invitaretur 
ol)sequiis,  ut  etiam  hoc  quod  temere  sola  fecisti, 
roulto  consuliiiis  dilecUone  concordi,  roultoque  ordi- 
natius  et  iionestius  ambo  faceretis ;  nec  blasphema- 
rentur  servi  Dei ,  si  tamcn  hoc  fueruiit,  qui  marilo 
abseiite  atque  nescienle,  ab  ignota  muliere  et  ab  aliena 
uiore  tanta  sumpscrunl ;  et  laudaretur  Dcus  in  ope- 
rilHis  vestris,  quoruni  esset  tam  flda  societas,  ut  a  vo- 
bis  communiter  tcncrolur,  non  solum  summa  castitas, 
vcrum  ctiam  gloriosa  paupertas. 

0.  Nunc  autcm  inconsiderata  festinalione  attcnde 
quid  feccris»  Ul  coim  de  illis  moiiachis,  a  quibus  te 
ipse  nonxdilicatam,  sed  spolialam  essc  conqueritur, 
ego  l>ene  seniiam,  nec  homini  prx  ira  turbatum  ocu- 
]nm  habenti ,  conlra  Dei  forlassc  famulos  facile  coii- 
•entiam ;  numquid  taiitum  boniim  est,  quod  paupenim 
carncm  largioribus  clecmosynis  refecisti,  quantum 
malum  esl,  quod  viri  tui  inenlem  a  tam  bono  propo- 
silo  subruisii?  An  cujusqiiam  tibi  temporalis  salus 
charior  esse  debucrat,  quam  hiijiis  xicma?  Nonne  si 
ampliorem  miscricordiam  cogitans ,  ideo  pauperibus 
res  tuas  erogarc  .diderres ,  ne  scandalizatus  maritus 
liius  Dco  pcriret,  ubcriorcs  tibi  Deus  eleemosynas  im- 
piitaret?  Proindc  si  rccolis  quid  act]uisiveras,  quando 
liicrala  fueras  viruiii  tuum,  ut  locum  Christo  sanctiorc 
castitate  servirct ;  inlclligc  pcr  illas  clccmosynas  tuas, 


S.  AUGUSTWl  EPISGOPI  IMC 

quibus  cor  cjus  cversum  est,  qsanlo  graTiore  damao 
percussa  fucris ,  quam  sunl  illa  lucra,  qnae  ccdestia 
cogitabas.  Si  eiiim  habel  ibi  mj^iMiia  locum  paoii 
fractus  esiirienti,  quanlum  loeiun  ibi  credenda  est  bs- 
bere  misericordia ,  qua  homo  eripitur  dial>olo,  tan- 
qiuam  leoiii  rogienti,  et  quero  devorel  iaqoirenli? 

7.  Neque  hoc  ita  dieirovs,  ul  si  quisquaoi  acandafi- 
zatus  fuerit  de  bonis  operibus  noslris,  ab  eis  desiste»- 
duin  putemus;  sed  alia  causa  est  alienaruna,  alia  ae- 
cessariarum  iii  socielatc  aliqua  personamm;  alb 
fidelis ,  alia  inAddis ;  alia  parentuiii  crga  fllios,  alia 
filioruin  erga  parciites  :  alia  postreino  ea,  qiKe  in  bis 
rebus  vcl  maxime  iiituenda  esi ,  viri  et  uxoris,  nbi 
roullerem  conjugatam  iion  licet  diccre,  Facioqaod 
volo  de  meo ;  cum  et  ipsa  nonsil  sua,  sed  capitissoi, 
hoc  esl  viri  sui  {Eph,  v,  23).  Nam  sic  tfueedam^  nt 
commemorat  apostolus  Petrus,  muiieres  sanctwqnmin 
Detim  $perabant,  omabant  $e,  subjectee  suis  vhis :  mst 
Sara  obsequebatur  Abrahm^  dominwrik  eum  vocans,  nijif, 
inquit,  factee  estis  filias  (1  Pelr,  iii,  5»  (>);  cum  adChri- 
stianas,  non  ad  Judaeas  feminas  loquereiur. 

8.  Quid  autem  mirum  si  paicr  communcm  filium 
noiebat  hujus  vilsesustentaculisa  matre  nudari,  igno- 
rans  qiiid  sectalurns  csset,  cum  iii  xlate  grandiuscula 
esse  coepisset ;  utrum  monachi  profcssienem  ,  ftn  ec- 
clesiasticum  ministerium ,  an  conjiigalis  nccessitudt- 
nis  vinculum  ?  Quamvis  enim  ad  meliora  excitandi  el 
erudicndi  sintfllii  sanelorum,  unosqitisque  tamen  pro- 
prium  donum  babct  a  Deo ;  alius  sic,  alius  autem  sic 
(I  Cor,  vii,  7).  Nisi  forle  talia  prospiciens  et  prtxxsi- 
veiis  reprehcndendus  est  pater,  cum  beatus  Apostolus 
dicat :  Quisquis  aulem  suis  et  maxime  domesticis  was 
providet,  fidem  denegat,  et  est  infideti  deterior  (I  7fm. 
V,  8).  Cum  vero  de  facieiidis  ipsis  eleemosynis  loque- 
relur,  ail :  Non  ut  aliis  refectio  »t ,  vobis  autem  angsr 
stia  (II  Cor.  viii,  15).  Pariter  ergo  consiiium  dcomni- 
bus  liaberetis ,  pariter  moderaremini  quid  ibesauri- 
zandum  csset  in  ccelo,  quid  ad  vitx  bujus  sufBcientiaBi 
vobis  ctfVestris  vestroque  filio  relinquciidum,  ne  aliis 
essct  rcfeclio,  vobis  autein  anguslia.  £l  in  his  dispo- 
nendis  atque  faciendis,  si  quid  tibi  forte  mclius  vide- 
retur,  suggercres  viro  revcrenter,  ejusdemque  aucu>« 
ritatem  tanquam  tui  capitis  sequereris  obedienter ;  ui 
oiniies  qui  sanum  sapiunt,  ad  quos  possct  boc  l>onum 
vestrum  fama  perferre,  de  domus  vestraefrucluacpaee 
gauderent,  et  adversarius  revcreretur  nihil  liabcBS  dc 
vobis  dicere  pravi. 

9.  Porro  si  de  faciendis  clcemosyniset  ia  pauperes 
impendendis  rebus  tuis,  de  quo  Ixmo  opere  et  magno 
lam  cvidentia  pnccepta  sunt  Domini ,  cum  viro  tou 
fideli  ct  tecum  saiicta  continentiac  pacta  servame  con- 
silium  communicare  deberes ,  ejusdemque  non  spcr- 
ncre  voluntatem ;  quanto  magis  de  habitu  atque  veslitn 
nihil  libi  prxtcr  cjus  arbilrium  mutaiidum  vel  nsur- 
pandum  fuil,  undc  iiiliil  divinitus  legimus  imperatiun? 
Scriplum  cst  quidem,  mulieres  esse  debere  in  iiabitu 
ornato ;  auriquc  circumposilio,  ct  intortio  crinium, 
ct  cxtcra  hujiisniodi  qux  vcl  ad  inancm  pompam  vcl 


1077  EPISTOLARUM 

rabilibus  conscnis  meis  sum.  Quod  si  volens  racio, 
merccdem  habco  :  si  autem  iiivitus,  lantuni  dispensa- 
tio  milii  crediia  est ;  ncque  enim  csse  salulis  illius  dis- 
pcnsalorem  pcr  verbum  ac  Sacramentum,  jam  boc 
est  ctiam  csse  parlicipem.  Nam  si  per  bonos  non  dis- 
pensaretur,  non  rccte  Apostolus  diccrct :  imtto/oref 
mei  e$lole  sicut  et  ego  Chritli  (I  Cor,  iv,  i,16)  Rursus 
si  por  malos  non  dispensareiur,  non  de  quibusdam 
Dominus  diceret:  Qucb  dicwU^  facite ;  qum  ttulem  fa- 
chmtf  [acere  nolite :  dicunt  enim^  et  non  faciunt  {Matth. 
xxiii,  3).  Mulii  ergo  dispcnsatores  sunt,  per  quorum 
ministerium  porvenitur  ad  aeternam  salutem  :  sed 
quxritur  inter  dispensatores  ut  fidelis  quis  invcniatur 
(ICor.  IV,  2);  et  inler  ipsos  fidcles,  in  quorum  me 
niimcro  ille  qiil  iioii  fallilur  compiitet,  alius  est  sic, 
alius  autem  sic  (/</.  vii,7),  sicut  uiiicuique  Dcus  par— 
ti'Os  esl  mensuram  lidei  (Rom,  xii,  5). 

5.  llaque,  fraler  cliarissime  atque  dulcissime,  pa- 
8cat  te  Doiniuus  potius  snpientio:  fioribus,  et  vivi  fon- 
lishatistibus  irriget.Siquidaulcm  pcr  operulam  meam 
religiosissiinostudio  tuo  conferri  posse  arbilraris,quia 
cl  capaccm  lc  csse  iiitclligo,  et  avidum  senlio ;  magis 
iii  alia  nostra  opuscula,  qux  mnliis  voluminibus  com- 
prehenduntur,  tibianimus  iutendcndus  esl,quam  per 
epistolas  aliquid  speraiidum  quod  tiium  dcsidcrium 
possit  explcre.  Aut  cerle  in  prxsenlia  sume  quod  po- 
lero ,  qitam  te  puto  tuam  nobis  ideo  non  exbiberc, 
quia  non  vis  :  quid  cniin  magnum  cst,  adjuvaiite  Do- 
mino,  utliomo  lil>cr  a  ciijiisqiiam  loci  muncre  venias'' 
ad  nos,  sivc  nobiscum  diu  futurus,  sivc  peracto  sal- 
tcm  pauxtllo  lcmporis  rediturus? 

i.  Eccc  pene  factum  est,quod  iu  quinquo  versuum 
tiiorum  lertio  posuisti,  ut  magis  loquaccm  quam  elo- 
quciitcm  babcrcs  epistolam  meam.  Qiiod  autcm  in 
quiiito  alque  ullimo  vcrsu  septein  pcdes  sunl,  uescio 
utnim  numcrus  tuum  fefellil  auditum,  an  experiri  vo- 
luisti  ulrum  egoadbuc  ista  dijudicare  nicmiiicrim,qua2 
forte  jain  oblili  suiit  qui  talium  aliquaiido  studiosi, 
postea  pliirimum  iii  ccclesiaslicis  lilteris  profeceruiit. 

5.  Ps:ilicrium  a  saiicto  Uieronymo  translatum  ex 
hebru  0  iion  liabco.  Nos  aulcm  non  iiiterpreiaii  su- 
mus,  scil  codictim  latiiiorum  iionnullas  mcndObitatcs 
cx  grscciscxcmplaribus  emcndavimus.  Unde  forbissis 
feceriiuus  aliquid  cummodius  quam  erat,  non  tamen 
talc  qualc  csse  dcbcbat.  Nam  etiam  nuiic,  qux  furte 
iius  tunc  pntacricruut,  si  legeiites  muverinl,  collatis 
codicibus  cmeiidamus.  Ita  illud  quod  pcrfcctuin  est, 
tecum  iios  qiioquc  rc(]uirimus. 

EPISTOLA  CCLXU  *  (a). 
Anguslinus  Ecdiciw,  qwenesciente  mro  $uo,  bona  $ua  in 

eleemosynam  distribuerat,  et  viduaiem  habitum  indue- 

rat,  eorrectioncmadhibetquam  acerrimam^  injungens 

ti/  super  hi$  faciat  $ati$  mo  $uo. 
Dourui;c  rdigiosissimx  filisEcDiCLE*,  Augustimus,  in 

Domiiio  salutem. 

\ .  Lcciis  iiileris  Reverentiae  tuae,  ci  earum  pcrla- 

<  v«au.s(i  Cdd.  oenn.  eiOxb.t  Egdtgiw, 
*  nea)gniia  ad  a.  a,  Itg.  bl.  c  oc.  cb.  ff.  g.  gg.  gv.  l.  n.  r« 
t.  8l>.  vc.  2 1.  4  V.  ct  Edd.  ^ 

{a)  Alias  t99 :  qqx  autcm  S62  erat»  nunc  329. 


CLAS3IS  IV.  I07S 

torc  intcrrogalo  qu.x  intcrroganda  rcstabant,  vche- 
mcnter  dului  sic  te  voluisse  agcrc  cuin  mariio,  ut 
aedificiiim  continenii;e,  quod  inco  jam  construi  roepc- 
rat,  amissa  perseverautia  in  aduiterii  ruinam  miscra* 
biliter  laberetur.  Cum  enim  liigendus  essct,  si  posl 
contineniiam  votam  Deo,  jamque  actu  ipso  moribtis- 
que  susceptam,  reverteretur  ad  conjugis  carncm; 
quanto  magis  nunc  dcmcrsus  ininterilum  profundiO' 
rem  lugendus  est,  qui  tam  abrupia  dissolutione  moe- 
cbatur,  iratus  tibi,  perniciosus  sibi,  tanquam  in  te 
acerbius  saeviat,  si  ipse  pereat?  lloc  autem  tantum 
mali  accidit,  dum  tu  ejus  animuip  non  qua  dcbuisti 
moderatione  tractasti :  quia  etsi  carnali  consortio  jam 
ex  consensu  vobis  non  misccbamini,  in  cxteris  tamcn 
rebus  conjugali  obscquio  viro  tuo  mulier  scmre  dc- 
buisti ;  pracscrtim  cum  ambo  essetis  mcmbra  corporis 
Christi.  Et  utique  si  maritum  infidelcm  fidelis  habuis- 
scs,  agere  te  convcrsatione  subdiia  oportuit,  ut  eum 
Domiuo  lucrareris,  sicut  Apostoli  monuerunt. 

2.0iniUoenimquod  ipsam  coniincntiam,  illonondum 
volcnte,  non  sccundnm  sanam  doctriiiam  te  suscepisse 
cognovi.  Ncque  cnim  corporis  tui  debito  fraudandus 
fuit,  priiisqiiam  ad  illud  boniim,  quod  supcrat  pudici- 
tiam  conjiigalcm,  tux  voluntati  volnntas  quoquc  cju» 
acccderet ;  nisi  forle  non  Irgcras  ncc  audicras ,  vel 
noii  aiteiidcras  Aposlolum  dicentem  :  Bonum  e$t  ho- 
mini  mulierem  non  tangerc :  propter  fornicatione$  auiem 
unu$qui$que  uxorem  $uam  habeat ,  et  unaquaque  $uum 
virum  habeat,  Uxori  tir  dcbitum  reddat^  simiiiter  autein 
et  uxor  viro,  Uxor  non  habel  pote$tatem  corporis  $uii 
$ed  vir :  $imHiter  autem  et  vir  non  habet  potestatem  cor* 
poris  $ui,  $ed  mulier,  Nolile  fraudare  invicem ,  nisi  ex 
consen$u  ad  tempu$,  ut  vaceti$  oratloni;  et  itcrum 
ad  idip$um  estote,  ne  vo$  tentet  Satana$  propter  intem" 
pcrantiam  vestram  (I  Cor.  vii ,  1-17).  Secundum  hxc 
vcrba  aposiolica,  etiamsi  se  ipsc  coiiiinere  voluisset,  ct 
tu  nuluisscs,dcbitum  tibi  reddcrc  cogcrelur;  et  illi  Dcus 
imptitarct  conlincntiam,  si  non  sux,sed  tux  cedens  in- 
firmitati,  nc  in  adultcrii  damnabile  fl.igitium  cadcres, 
maritalcm  tibi  concubitum  non  iicgaret :  quanto  ma- 
gis  te,  quain  magis  siibjcctam  csse  dccuerat,  nc  ipse 
quoque  iii  adullcriuni  diabolica  tentatione  traheretur, 
in  rcddendo  hujusmodi  debito  voluntati  ejus  oblcm- 
perare  convcncrat ,  cum  tibi  voluntatem  contincndi 
acceptaret  Dcus,  quia  propterea  non  facercs,  ne  per- 
iret  maritus? 

3.  Scd  hoc,  ut  dixi,  omitto,  quoniam  postca  tibi 
noleiili  sibi  ad  reddcnda  conjiigalia  dcbita  coiisentirc» 
ad  cadem  contiiientise  pacta  ipse  consensit,  et  tccum 
contineiitissime  diu  vixit,  suoque  coiiscnsu  a  pcccato 
illo  quo  ei  debitum  camis  ncgabas ,  ipse  te  absolvit. 
Non  ergojam  in  tuacausa  ista  vertitur  qiuestio,  utrum 
redirc  dcbeas  ad  concubitum  viri.  Quod  cnim  Deo  pari 
conscnsu  ambo  voveratis,  persevcranier  usque  lu 
finem  reddcre  ambo  debuistis  :  a  quo  proposito  si 
lapsus  cst  ille,  tu  saltem  coostantissime  persevera. 
Quod  te  non  exhortarer,  nisi  quia  tibi  ad  hoc  ipso 
conscnscrat.  Nain  si  nuoquam  tenuisscs  ejus  asscur 
snm ,  numcrus  tc  nullus  dcfcndissct  annomm ,  scd 


im 


post  quaiituffilibet  teaipus  me  coiisuluisscs ,  nihil  tibi 
aliud  rcspondereni,  mbi  qvodait  Apostolus»  Uxornon 
habet  potaUOem  eorporit  sict,  $ed  vir :  dc  qua  polestaie 
sic  libi  jam  peraiaerat  continentiam,  ut  cam  tecum  et 

ipse  susciperet. 

4.  Sed  iliudestquodminusteobsenrassecontristor, 

quia  tanto  humilius  et  obedieiitius  ei  obsequi  in  do- 
iuestkaconversatione  debutsti,  quaiito  ille  religiosius 
libi  rem  lam  roagnam  etiam  imiiando  concesserat. 
Non  enim  quia  pariter  temperabatis  a  eommialione 
camali,  ideo  tiius  marilus  esse  destiterat ;  imo  vero 
tanto  sanctius  inter  tos  conjiiges  roanebatis ,  quanlo 
aanctiora  concordiier  placita  scrtabatis.  Nibil  ergo  de 
tua  Tcste,  nibil  detuo  aurovel  argciUo  vel  quacumque 
pecunia,  aut  rebus  uilis  terrenis  tuis  sine  arbitriocjus 
iMere  debuisti ,  ne  scandalizares  hominem  qui  Deo 
teeom  majora  vover.it,  et  ab  eo  quod  de  tua  carne  li- 
dta  potestate  posset  exigcre,  continenler  abstinuerat. 

5.  Deniqve  ractum  est  ul  vinculum  conlinenti», 
quo  se  dileclus  iile  innexuerat,  coiiteinptus  abrum- 
peret,  et  iratus  tibi  non  parceret  sibi.  Sicut  eniin  milii 
letulit  perlator  cpistolx  tuae ,  cum  cogiiovisset  quod 
iNnnia  vel  pene  onmia  qu»  liabebas ,  nescio  quibus 
duobus  transeuiitibus  roonacbis  tanquain  pauperibiis 
rroganda  donaveris;  tunc  illc  detestans  eos  tecum,  et 
iion  Dei  servos »  sed  domus  alieikne  penctratores,  et 
fuoscaptivatoresetdepnedaloresputaus,  tam  sanctam 
sarcinam  quam  tecum  subierat,  indignalus  abjecit.  Iii- 
irmus  enim  erat ,  ct  ideo  libi ,  quae  in  communi  pro- 
poslto  fortior  videbaris ,  non  erat  pncsumptione  tur- 
liandus,  sed  dilectione  porlandus :  quia  etiamsi  ad 
ipsas  eleemosynas  largius  iacieiidas  forte  pigrius  mo- 
vebatur,  poi^set  el  isia  condiscere ,  si  luis  inopinatis 
non  feriretur  expensis,  sed  exspectatis  inviiaretur 
ol)sequiis,  ut  etiam  hoc  quod  temere  sola  fecisti, 
roulto  consultiiis  dilecUone  concordi,  roultoque  ordi- 
natius  et  iionestius  ambo  faceretis ;  nec  blasphema- 
rentur  servi  Dei ,  si  lamen  hoc  fueruiit,  qui  marilo 
abseiite  atquc  nescienle,  ab  ignota  muliere  et  ab  aliena 
uxore  tanta  sumpscrunt ;  et  laudaretur  Deus  in  ope- 
ribus  vestris,  quoruni  esset  tani  flda  societas,  ut  a  vo- 
bis  comrouniter  tenerctur,  non  solum  summa  castitas, 
vcrum  ctiam  gloriosa  paupertas. 

0.  Nunc  autcm  inconsiderata  festinatione  attcnde 
quid  feccris.  Ut  eoim  de  illis  moiiachis,  a  quibus  te 
ipse  nonaidiflcalam,  sed  spoliatam  esse  conqueritur, 
ego  bene  sentiam,  nec  homini  prx  ira  turbatum  ocu- 
]nm  habcnti ,  contra  Dei  fortassc  famulos  facile  coii- 
•entiam ;  numquid  taiitum  boniim  est,  qiiod  pauperum 
carnem  largioribus  cleemosynis  rcfccisti,  quantum 
maliim  cst,  quod  viri  tui  inenlcm  a  tam  bono  propo- 
iito  subruisti?  An  ciijwsqtiam  tibi  temporalis  salus 
charior  esse  dcbucrat,  quam  liiijns  xicma  ?  Noniie  si 
ampliorem  misericordiam  cogitans ,  ideo  pauperibus 
rcs  tuas  erognrc  .diderres ,  ne  scandalizatus  maritus 
liius  Deo  pcriret,  ubcriorcs  tibi  Dcus  cleemosynas  im- 
piilaret?  Proindc  si  rccolis  quid  acquisiveras,  quando 
lucrata  fucras  viruiii  tuum,  ut  lociim  Chrislo  sanctiorc 
castitate  servirct ;  intcllige  per  illas  clccmosynas  tuas, 


S.  AUGUSTWl  EPISGOTI  IMC 

quibus  cor  ejus  cversum  est,  qoanlo  gniTiore  damoo 
percussa  fueris ,  quam  suiit  illa  lucra,  qoae  OBlestii 
cogitabos.  Si  eniro  habet  ibi  mj^iMim  locum  paoiB 
fyactus  esurienti,  qiianturo  loeum  ibi  credenda  est  la- 
bere  misericordia ,  qua  horoo  eripitur  diabolo,  tan- 
qiuani  leoiii  rugicBti,  ei  quero  devorel  inquirenli? 

7.  Neque  hoc  ita  dieirons,  ul  si  quisqunm  scaiidali- 
zatus  fuerit  de  bonis  operibus  Boslris,  ab  ei»  desisten- 
dnin  putemus;  sed  alia  eausa  est  alienarum,  alia  ae- 
ccssariarum  iii  societate  aliqua  personarum;  aiia 
fidelis ,  alia  inAddis ;  alia  parentuiii  crga  (ilios,  alia 
filioruin  erga  parentes  :  alia  poslremo  ea,  qine  in  bk 
rebus  vel  maxime  iiituenda  est ,  viri  et  uxoris,  ubi 
roulierem  conjugatam  non  licet  diccre,  Facioqaod 
volo  de  meo ;  cum  et  ipsa  non  sit  sua,  sed  capitissoi, 
hoc  est  viri  sui  (Eph,  v,  23).  Nam  ^  quadam^  nl 
commemorat  apostolus  Petrus,  muiieres  taneiwqnmin 
Deum  tperabantf  omabant  te,  wbjeciee  mie  virit :  tkta 
Sara  obtequebatur  Abrahce^  domitmtn  eum  vocanty  cuju^ 
inquit,  facttB  ettit  filim  (I  Pelr.  iii,  5»  (>);  cum  adChri- 
stianas,  non  ad  Judaeas  feminas  loquerdur* 

8.  Quid  autem  mirum  si  patcr  communcm  filium 
noiebat  hujus  vitsesustentaculisa  matre  nudari,  igno- 
rans  qiiid  seclalurns  csset,  cum  iii  actale  grandiuscula 
esse  coepissct ;  uirum  monachi  prorcssionem  ,  tn  ec- 
clesiasticum  ministerium ,  an  conjugalis  ncc^tadi- 
nis  vinculum  ?  Quamvis  enim  ad  meiiora  excitandi  et 
erudiendi  sintfilii  sanetorum,  unusquisquc  tamen  pro- 
prium  donum  liabct  a  Deo ;  alius  sic,  alius  autem  sic 
(1  Cor.  VII,  7).  Nisi  forle  talia  prospiciens  et  prxca- 
vens  reprchcndendus  est  pater,  ciim  beatus  Apostohis 
dicat :  Quitquit  autem  mit  et  maxime  dometlicit  m» 
providet,  fidem  daiegat,  et  ett  infideH  deterior  (I  7fM. 
V,  8).  Cum  vero  de  facieiidis  ipsis  eleemosynis  loque- 
relur,  ait :  Non  ut  aliit  refectio  tit  ^  voins  autem  aa^a- 
ttia  (II  Cor.  viii,  13).  Pariter  ergo  consilium  deomni- 
bus  liaberetis ,  pariler  moderareminl  quid  thesaori- 
zandum  csset  in  coelo,  quid  ad  viue  hujus  suflicientiaai 
Tobis  etrvestris  veslroque  filio  reliiiqueiidum,  ne  aliK 
essct  rcfeclio,  vobis  autein  angustia.  Et  in  his  dispo- 
nendis  auiue  faciendis,  si  quid  tibi  forte  mclius  vide- 
retur,  suggercres  viro  reverenter,  ejusdemqueaucto- 
riutem  tanquam  tui  capitis  sequereris  obedienter ;  ot 
omiies  qui  sanum  sapiunt,  ad  quos  posset  lioc  iKMioffl 
veslrum  fama  perfcrre,  de  domus  vestraefruciuacpace 
gaudercnt,  et  adversarius  revereretur  mhil  habens  de 
Tobis  dicere  pravi. 

9.  Porro  si  de  faciendis  clcemosynisel  ia  paoperes 
impendendis  rcbus  tuis,  de  quo  Ikmio  opere  et  magno 
tam  cvidentia  pnccepta  sunt  Domitti ,  cum  viro  ivo 
fideli  et  tecum  sancta  coiitiiienti»  pacta  servanteeon- 
silium  communicare  deberes ,  ejusdemque  non  sper- 
nerc  voluntatem ;  quanio  magis  de  halMtu  atqoe  vestita 
nihil  tibi  prxter  ejus  arbilriam  mutandtun  vel  usur- 
pandiim  fuit,  unde  iiiliil  divinitns  legimns  imperatmn? 
Scripium  cst  quidem,  mulieres  esse  del>ere  in  liabiui 
ornato ;  auriquc  circumposilio,  et  intorlio  criniuiD, 
et  cxlcra  hujusrnodi  qux  vcl  ad  inancm  pompam  vel 


iOdl  EMSTOLARUM 

ad  illccebram  formx  adliibcri  solciil  \  nicrilo  rcprc- 
heiisa  suiit  (I  Tim.  ii,  9).  Scd  csl  quidam  pro  modulo 
pcrsonae  babitus  matronalis  a  vidualt  vcstc  distinctuft, 
qui  polcst  flddibus  conjugatis  salva  rcligioiiis  obscr- 
vantia  convciiirc.  lluiic  tc  inaritus  si  dcponcre  noluit, 
iic  tc  vciut  YiUuam  il)o  vivente  jaclares,  puto  quia  iioo 
fucrat  in  bac  re  usque  ad  dissensionis  scandalum  per- 
duccndus,  roagis  inobcdieiitix  miiio,  qiiam  uliius  absr 
tiiicntix  bono.  Quid  eniin  cst  absurdius,  quam  mu- 
liercm  de  bumili  veste  viro  siipcrbirc ,  cui  le  potius 
expcdiret  obtemperare  candidis  moribus,  qiiain  nigei- 
lis  vcstibus  rcpuguarc  ?  Qitia  ctsi  te  indumciitum  mo- 
nacbae  dclcctabat,  eliam  boc  gralius  posset  mirito 
obscrvato  cxoratoquc  sumi,  quam  iilo  inconsulto  con- 
tcmptoque  prxsunii.  Quod  si  omnino  non  sincret, 
quid  tuo  proposito  deperiret?  Absil  ut  binc  displiccrcs 
Deo,  quod  conjuge  tuo  nondum  defuncto,  uon  indue- 
reris  sicut  Anna,  scd  sicnl  Susanna. 

10.  Neqiic  cnim  ct  ille,  qui  lecum  jam  cocpcrat 
ciislodire  tam  magnuni  conliiientix  bonum,  ctiamsi 
coiijiigalenonvidu;ile  vuluisscl  ul  accipercs  indumeii- 
tum,  ad  indeccnlcm  quoqnc  tc  compulissct  ornalum : 
quo  etsi  aliqiia  dura  condilionc  eogereris,  posses  ba- 
l)ere  in  su|>erl)o  culiu  cor  bumile.  Nempe  apud  pa- 
ircs,  Esther  illa  regiiia  Doum  timens,  Deum  colens  , 
Dco  subdita,  marito  regi  alienigen;e  non  eumdem 
sccum  colcnti  Deum,  tamen  subjccla  serviebat;  qu» 
ciim  in  exlrcmo  pcriculo,  non  suo  tantiim,  sed  eiiam 
gciilis  sii.nc,  qui  tunc  cral  popnlus  Dci,  Doinino  pro- 
stcmcretur  orando,  in  ipsa  oralionc  sua  dixil,  ita  sibi 
csse  omatiim  regium ,  siciit  paiinum  mcnstrualem 
(Either  xiv,  46);  ct  ila  oraiitem  conresliin  cxaudivit , 
qui  cordis  inspector  eam  verum  dicere  scivit.  Et 
utiquc  maritum  habebat  mullnrum  mulicrum  vinim, 
ct  deorum  alienorum  ralsorumque  culiorem.  Tu  autem 
8i  et  ille  in  proposito  quod  tccum  suscepcrat,  pcrdu- 
raret»  nec  a  te  oirensiis  in  flagitium  corruissct,  ma- 
ritum  babebas  non  solum  fldelem ,  et  verum  Deum 
tccum  colentem,  sed  etiam  conlinentem ;  qui  procul 
dubio  propositi  vcstrl  noii  immemor,  etsi  ad  coiijugaln 
te  cogcrct  indumenla,  ad  superba  tamcn  ornamenta 
non  cogcrct. 

i  I .  Hxc  tibi  scripsi ,  qnoniam  me  consulendum 
piitasti ,  non  ut  tuuin  rcctum  inslitulum  scrmone 
meo  rrangerein,  sed  qiiod  te  inorditate  et  incaiite 
agente,  viri  lui  factum  {a)  dolerem.  De  cujus  repara- 
tione  debrs  vehcmcnlissime  cogitarc,  si  verc  ad  Chri- 
stum  vis  pcrlinere.  Iiidue  itaquc  humilitatem  mcalis, 
ct  ut  te  Deus  conservet  pcrsevcranlcm,  noli  maritum 
coiitcmncre  pcreuntcm.  Fundc  pro  illo  pias  ct  assi- 
diias  orationcs,  sacriflca  lacrymas  taiiquam  vulneraii 
saiiguincni  cordis.  Et  scribe  ad  eum  satisfaciiunein , 
pcleiis  veiiiam,  quia  in  eum  peccasti ,  quod  pra;icr 

*■  sic  Bad.  Am.  et  Er.  quibus  suflVagantur  Mss.  magnooon- 
soQ^t  nisi  quod  Gallic.  bahent  ordinato^  pro  omato.  At 
a)  ud  ix)v.  sic  locus  islc  refertur :  scriplum  est  qvidem  mu- 
Iteres  essc  non  debere  in  Itabitu  omato^  awique  circumcom" 
l>ostf toft(!  et  intortione  crt/iuim,  et  ccctera  qua^,  etc. ,  et  me\  ilo 
repreiicnsa  sunt. 

{0)  Forle,  fractumf  sciUcet  rcaum  iaslitulum  viri. 


CLASSIS  IV.  1081 

cjus  coiisiliiim  et  voluiitatem  de  rcbiis  tuis  fecisti» 
quod  facieiidiim  putasti,  non  ut  te  pceuiteat  Iribuisse 
paiiperibus ,  sed  eum  tui  boni  operis  participem  el 
moderaiorem  habere  noluisse.  Proniitte  de  cxtero  io 
adjutorio  Domini,  si  et  illum  sux  turpitudinis  poeni- 
tuerit,  et  contiuentiam  quam  deseruit  repctiverit,  ie 
Uli,  sicut  decet,  in  omnibus  servituram ;  ne  forte,  ul 
ait  Apostolus,  det  illi  Deus  poenitentiam,  et  resipiscat 
de  diaboli  laqueis,  a  quo  captivus  tenetur  secundum 
ipsius  voluntatcm  (U  Tim.  ii,  !25,  2G).  Filium  autcin 
vestrum,  quoniam  de  legitimiseum  et  boncstis  nupiiis 
susccpistis,  magis  in  patris  quam  in  tua  csse  potcslaie 
quis  ncsciat?  Et  ideo  ei  iiegari  non  potesl,  ubicumque 
illum  esse  cognoverit,  et  jure  poposcerit :  ac  per  lioc 
ut  secundum  tuam  voluntatem  in  Dei  possit  nutriri 
et  crudiri  sapientia,  uecessaria  est  illi  eiiam  vestra 
concordia. 

EPISTOLA  CCLXm  *  (a). 

Augmlinns  Sapido!  mgini,  renuntiat  se  accepisse  tttni- 
cam  ipsius  manibus  contextam  fratri,  quem  ipsa  mor^ 
tuum  tugebat ;  jamque  eam,  quod  Sapida  prteberi  sibi 
solatium  expetierat^  induisse  :  caHerum  adhortans  ad 
uberiorem  verioremque  consolationem  usurpandam  ex 
Scriplurarum  divinarum  fide, 

Doininx  religiosissimas  et  sanct^e  flliae  SAPiDjSy  Au* 
GusTi.^us,  in  Doniiuo  salutem. 

1.  Accepi  quod  de  jiisiis  et  piis  laboribus  manuum 
tuaruni  me  accipere  voluisti,  ne  te  gravius  contrista- 
rem,  quam  polius  consolaiidam  vidcrcm  :  pra^crtim 
quia  boc  ipsum  tuuin  non  parvum  dcputasti  esse  so- 
laiium,  si  eam,  quam  germano  tuo  sancto  Dei  ministro 
fcceras  tunicam,  ego  induercr;  cum  jam  a  terra 
inorientium  reccdens  nullis  rcbus  comiptibilibus  in- 
digeret.  Feci  ergo  quod  dcsidcrasti,  et  qualccumque 
hocexistima  veris,  vel  qiiantulumcumquc  solatium,  luo 
crgafratrcm  pe(;iori  non  negavi.  Missain  abs  te  tunicam 
accepi,  et  qiiando  bicc  ad  te  scripsi,  ea  me  vestlre 
jam  coepcram.  Bono  animo  esto ;  sed  mnlto  meliori- 
bus,  multoque  majoribus  consolalioiiibus  utere,  ui 
Bubilum  tui  cordis  humana  innrmiuiie  conlractiim  » 
sercnctur  auctoritate  divina  :  et  pcrseveranter  ita 
vive,  ut  cum  fralre  vivas;  quoniam  sic  mortuus  csl 
tuus  frater,  ut  vivat. 

2.  Est  quidem  matcrlcs  lacrymarum,  qiiod  gcrma- 
num  dilcclorem  tuum,  teqiie  plnrimum  pro  tua  vila 
cl  sacne  virginilatis  profossione  rcvcrenlem,  diaco- 
num  Carthaginensis  Ecclcsiaj  noii  vides,  sicut  solebas» 
intrantcm  et  cxeuntein,  et  iii  sui  ccclcsiasticl  offlcH 
strenuitate  versanlcm ;  et  bonoriflca  illa  ah  eo  verba 
non  audis,  qu»  lua»  gcrmaiiitatis  sanctitati,  morigcro» 
pio  et  offlcioso  impcndebat  aflcctu.  Ha;c  cum  cog|. 
tantnr,  et  consuctndinis  violenlia  rcquirilur  (6),  cor 
pungitur,  el  tanquam  sangnis  cordis  flelus  cxorilur. 
Scd  sursum  sil  cor,  ct  sicci  erunt  ociiH.  Ncqnc  cnirtl 

•  Non  rcpcrla  iu  Mss.,  cxccrlo  uno  valic. 

(a)  Alias  2i8 :  quae  autera  2G3  cral,  nunc  250. 
(6)Forlc,  recurrit. 


1083 


qtiia  isln,  qax  tibt  mocrcs  csse  sublracta,  suo  lcinpo- 
mti  ciirsn  praitcricrnnt,  idco  periit  itla  cbaritiis  qna 
Tiinnllicus  (a)  Sapidam  dilexil,  el  diligit :  m:inet  ilia 
servata  in  llicsnuro  suo,  cl  abscondila  esl  ciim  ChriNlo 
in  Domiho.  Qui  dilignnt  aurum,  nnmqnid  pcrdunt 
quando  recoiiduiit  ?  noniic  tiinc  de  illo ,  quanlum 
flcri  potcst,  securiorcs  fiunl,  cuin  rcmotum  a  suis 
oculis  locis  tulioribns  seryant?  luine  vero  lcrrcnn 
cnpidilas  mnnitins  se  liabcre  putnt,  si  non  vident  id 
quod  oinat ;  el  coelcstis  cbarilas  dolct,  tanqunm  anii- 
serit  quod  in  borren  siipcrnn  prcTniiserit.  Snpidn, 
qnod  vocnris  allende,  et  qiirc  siirsnm  sunt  snpo,  nbi 
Christuscst  ad  dexternm  Dei  scdcns  (^  o/oss.  iii,  i-5); 
qui  pro  nobis  digiiatus  csl  mori ,  ut  vivcrcnius  cliaiii 
mortui ;  ct  nc  mors  ipsa  ab  hoininc,  taiiqiinm  con « 
snmpturn  hominem ,  timcrctur  ;  ncc  niorluoruin 
quisqunm,  pro  qiiibus  viln  morina  csl,  Umqunm  vilnm 
pcrdidcril,  dolcrctur.  ilxc  atqnc  bnjusinodi  Ina  siiit 
divina  solatia  qiiibus  crubescat  cl  ccdut  bumaiin  tri- 
stitia. 

5.  N(m  quidcm  succcnscndum  estdc  cbaris  morluis 
dolori  morla!iiim;  scd  diulurnus  dolor  non  dcbct 
essc  fidclium.  Si  ergo  conlrislala  cs,  jam  sit  salis;  ncc 
sic  contrisleris  quemadmodnm  Gciites,  qnx  spein  noii 
liabcnt  *  ( I  Thess,  iv,  42).  Non  ciiim  coiislristiri 
prohibuit  Paulus  npostolus,  cum  Iioc  diccrct,  scd  sic 
contristari  quemadmodum  Geiitcs,  qiix  spcin  iion  lin- 
bcnt.  Nam  ct  Marlha  ct  Marin,  pi;c  soiores  el  Hdelos, 
rcsurreclurum  suum  frntrcm  Lnznrum  flebnnl.  qu.un- 
vi6  cum  tunc  ad  hanc  vilam  rcdiluruni  essc  nescirent : 
etip^ic  Dominiiseumdcin,quem  rueral  resuscilaturu<, 
Lazarum  flevit  {JoatL  xi,  19-55);  nimirum  utfleamus 
etiam  nos  cos  morluos  quos  ad  veram  vitam  resurre- 
cturos  crcdinins,  clsi  non  jiissit  prnQceplo,  conccssit 
cxemplo.  Nec  friisirn  Scriplurn  dicit  in  libro  Ecclc- 
sinstico,  In  niortito  prodttc  lacrymax^  el  quasi  dira  per- 
pe$su8  incipc  lamcntatioiiein  :  scd  paiiio  post  ait ,  el 
iomolare  propter  tristitlam;  a  tristilia  enim  procedit 
nwn,  et  tristitia  cordis  flcctet  fortitndinem  (  Eccli, 
xxxvni,  16-49). 

A,  Frater  tuus,  (ilia,  mentc  vivii,  cnrnc  dormil ; 
numqnid  qui  dorinit,  iioii  ndjicicl  ut  rcsurgnt  {Psal, 
XL,  9)?  Deus  qui  s|»iritum  ojus  jam  susccpit,  rcstiluct 
ci  corpus  suum,  qiiod  non  perdendum  abstulit,  sed 
rcddendum  distulit.  Niilla  cst  igitur  causa  trisiilix 
diutiirnx,  quia  poiior  est  causa  Ixlitix  scmpilernx. 
Quandoquidcm  germani  lui  ncc  pars  ipsn  mortalis  , 
qiije  in  lcrra  scpultn  esl,  libi  pcribit ;  in  (ina  tibi  pr.c- 
scntnbatur,  per  qunin  tc  nlloqiicbatur,  tociimqiic  col- 
loquebatur;  ex  qiia  promcbat  vocoin  sic  tiiis  auiibiis 
notam  ,,  qncniadmodum  racicm  tnis  oculis  oncrcbnt , 
ita  ul  ubicumriuc  sonuissct,  etiam  non  visus  solcrot 
aguosci.  lixc  eiiim  vivorum  sensibus  subtrnbnntiir , 
ut  dolorem  facint  abscnlin  mortiionim.  Scd  quaiido 
nec  ipsa  iii  a'ternum  corpora  peribunl,  uli  ncc  cnpil- 
ius  capilis  pcribit  {Luc,  xxi,  18),  ct  ad  icmpiis  dopo- 

*  In  I.0V.  editione  verba  qnaHlam  liic  excidcraut,  rcsli- 
uta  per  nos  cx  vatic.  cxemplari. 

(i/)  I  audaUir  fiinulbcus  didcoiiiis  supra  in  opist.  1 10,  n.  I ; 
furtcan  liic  ipse  fratcr  rfapidu:  virginis. 


S.  AUGUSTINl  EPISCOn  {Qgi 

sila  sic  rccipicBtur,  ut  nunquam  ulterius  deponantor, 
sed  in  melius  dcmulata  firmcnUir ;  profccto  major  c^t 
causa  graiulali(mis  in  spe  in^psthiiabilis  actemitalis , 
qiiam  causa  moDroris  iu  rc  brcvissinii  temporis.  Ilane 
s|>em  non  habcnt  Genies,  nescicntcs  Scripturas  neqoe 
virlulem  Dei  {Maiih.  xxii.  29);  qiii  potest  pcrdita  re- 
liai-arc,  et  vivificare  moriua,  et  rcdiiuegrare  comipta, 
ct  seiKiraia  iterum  jungere,  et  corrupta  .-itqiie  finiia 
dcinccjts  &iiic  fiiic  servare.  Il.xc  r:icturum  se  esse 
promisit,  qui  ex  his  fidein  fecil,  qiix  j.im  promisa 
pcrfccit.  Ilac  tccum  scrm(iciiietur  fides  lua,  qiiouiaiB 
non  fraudabilur  spes  tua,  eisi  uunc  diffcratur  diaritas 
liia  :  hxc  iiiedit.ire ;  his  ubcriiis  et  verius  consolare. 
Si  ciiiii»,  quia  vcsiior  (quoiiiain  illc  non  poluil)  ea 
veste  qiiam  frniri  tcxucras,  te  alir|uid  coiisolatur; 
qiiaiito  delics  amplius  et  ccrlius  consolari ,  quia  cui 
fiicrat  prxparata,  tiinc  incormptibili  indumenlo  nullo 
cgcns.  iiicorruptionc  alqiic  iniinortalilale  vcstielur! 


EPISTOLA  CCLXIV  *  («). 

Consolulur  Maximam  piam  fcminain  ,  ffuie  tegre  adm^ 
dum  et  perlnrbato  uUquantHin  animo  videbai  noxiis  er- 
roribut  pericUtari  provinciam  suam  (forie  Uispa" 
niam,  ubi  c  %:rniciosas  doctrinw  animas  ,  mulioinft' 
f  iicius  qnam  corporabarbaricusgiadiuSf  irucidabant  t 
qnando  inde  Orosiut  in  Africam  vetiit ,  uti  dicitur  w- 
pra  in  Episl,  166 ,  n.  2,  rt  in  Orosii  Commonitorio, 
lom.  6). 

Ilonorabili  el  exiiiii.-c  atque  in  membris  Clirisli  lauda- 
bili  famulac  Dci  Maxim.€,  AixubTiMjs ,  In  Domiuo 
s;iluteni. 

1.  Qnanlum  nos  tuum  studium  snnctum  kctificat, 
tantiim  rursiis  contrislat  quod  per  errores  noxios  eC 
pcriiiciosissimos  provinciam  vcstram  nimium  perich'- 
tari  significas.  Scd  quia  ista  futura  pntdicia  sunl, 
mirnndum  non  cst  qiiod  cxsiirgnnl ,  scd  vigihindimi 
ne  noccnnt.  IIxc  nutcm  Deus  libcratnr  nosicr  essur- 
gcrc  non  pcrmilicret ,  nisi  snnctis  ejus  ciiam  pcr  hii- 
jiismodi  tenlationcs  erudiri  cxpcdircl.  Comparant  sibi 
qiiidem  illi  sua  voliintate  pcrversa  ,  ct  pnescntis  me- 
ritum  cxcilnlis  et  futuri  xterni  supplicii ,  si  per  con- 
tumaciam  indociles  fuerint,  scqiic,  cum  in  liac  vila 
sunt ,  corrigcre  alquc  emendarc  ncglcxcrint.  Ycruni- 
tamcii ,  sicut  ipsi  mnle  utuntnr  boiiis  Dei ,  qni  fadt 
solem  suuin  oriri  supcr  boiios  ct  malos ,  ct  pluit  supcr 
jiislos  ct  iiijuslos (3ifl«/i.  V,  45) ;  qui  cos  pcr  palieii- 
tiain  siinm  ad  pa^nilentinm  vocat ,  ciim  thcsaurizanl 
sibi  irnm  in  dic  inc ,  et  i^evclnlionis  ju.sti  jiidicii  Dci 
{Rom.  II,  i,  f))  :  siciit  crgo  ipsi  bcnignilalc  et  pa- 
ticnlin,  id  (!St  bonis  Dei  inale  uluiilur,  diiin  non  cor- 
rigiinlrr ;  sic  cotilrn  ,  Deus  eliam  malis  corum  benc 
utiliir,  non  soluin  nd  jusliliani  su.ain,  qua  cis  digna 
in  finc  retribuet,  scd  cliam  ad  cxercitaiioiiem  ct  pro- 
vectum  sanctoruin  suorum  ,  ut  cx  ipsa  cliani  nialonini 
ficnersitaic  boni  proficiant ,  et  probcntur ,  ct  niani- 

•  corrccta  ad  a.  bg.  bl.  c.  cc,  If.  g.  gr.  j.  n.  r.  s.  sl>.  t1 
vc.  4  V.  ei  Kdd. 

{a)  Alias  i  il :  ({ux  aulem  26i  erat,  nu.ic  231  • 


im 


£P;STOLAIlUM 


resteiitur;  sicul  Apostolusail,  Oporlei  hanreses  es$e, 
«1  piobati  manifesti  fiant  inler  vos  (I  Cor,  xi,  19). 

2.  Nam  si  nullus  eliaro  malorum  bonus  usus  essel 
Ueo  ad  utililatem  electorum  suorum,  qiii  etiam  de  malo 
Judx  tanlum  bonum  nobis  prxstiiit ,  ut  Ghristi  san- 
guine  redimcremnr;  poierateos  aut  nasci  non  permit- 
tere ,  quos  nialos  futiiros  esse  prxsciebat,  aul  in  ipso 
corum  iniiio  malignitatis  exstingiiere  :  sed  lantum  eos 
perniitlit  esse ,  quanlum  novit  expedire  atque  sufflcere 
admonenda;  atque  cxcrccnd^  sanctu*  domul  su£.  Ideo 
nostram  de  illis  Irisliliain  coiisolalur  :  quia  et  ipsa 
trislilia  quam  pro  illis  liabeinus ,  nos  relevat;  illos 
autem  in  sua  perversilaie  persevcrantes  gravat.  Gau- 
dium  vero  quod  percipimus  quando  aliqul  cx  eis  cor- 
recli  in  melius  comnuitantur,  e(  sanctorum  sociclati 
copuliiilur  ,  niilli  gaudio  in  hac  vita  comparari  potest. 
Propterea  scriptum  est :  Fili^  <t  tapiem  fueris,  tibi  w- 
piens  erit  et  proximit  tuis ;  si  autcm  malus  evaseris,  «o- 
lus  hauries  mala  (Prov,  ix  ,  42).  Quia  cuin  gaudemus 
de  lidelibus  et  jiistis ,  et  illis  ct  nobis  prodcst  bonum 
eoruin  ;  cuni  autem  coiitristamur  de  infldelibus  ct  ini- 
quis ,  illis  solis  nocet  el  eoruin  malitia  et  nostra  Iristi- 
tia  :  nos  aulem  etiara  hoc  plurinnim  adjuvat  apud 
Deum ,  quod  pro  cis  miscricorditer  conlrislamur ,  et 
pro  ipsa  tristitia  congemiscimus  el  oramns.  Unde  bo- 
norabiliset  in  Ghristo  laudabiIisfamuIaDei,elnice8ti- 
tiam  tuam  de  lalibus,  et  vigilaniiam  atque  cantelam 
contra  talcs ,  quam  luis  lilleris  expressisli ,  mulluin 
approbo  et  laudo  :  alque  ut  in  hac  via  perseveranter 
ambules ,  pro  meis  viribus ,  quia  hoc  cxigis ,  et  hor- 
tor ,  et  inoneo  ut  misercaris  eoruin  tanquam  siinplcx 
nt  columba ,  caveas  aulem  illos  lanqnani  astuta  siciit 
serpcns  (Matth,  x,  iO);  desque  operatn,  qnantum  po- 
tcs,  ut  qui  tibi  adhxrent,  tccuin  in  recta  flde  perma- 
neanl ,  aut  ad  fldem  rect.im ,  si  forte  in  aliqiio  aliqui 
depravali  suiit ,  corrigaiitur. 

3.  De  homiiie  aulem  queni  snsccpit  Verbum  Dei , 
cum  caro  factum  est  ct  habitavit  in  nobis  (Joan.  i,  14), 
cmendarcm  aliquid ,  si  in  eo  qiiod  credis ,  falsum  aul 
pcrversum  invenirem.  Hoc  crgo  crede  quod  credis , 
qnia  in  illo  hoinine  totam  naturam  nostram  suscepit 
Filius  Dei ,  id  cst  et  animain  rationnlem  el  carnem 
niorlalem  siiie  peccato.  Inlirmitatis  ciiiin  nostr.c  par- 
tlceps  faclus  est ,  noii  ini(|uiiatis ,  ut  per  iiiflrinitalem 
coinmuncni ,  solveret  iniquiuitcm  nostrain ,  el  addu* 
ccret  nos  ad  justiliam  snani,  kibeiis  mortcmdc  no>tro, 
ct  propiiians  vilam  de  suo.  Scd  si  habes  aliquam  scri- 
pturam  eorum ,  in  qiia  asseruiit  quod  huic  fldei  sit 
contrariuin,  digiiare  &)in  nnilcre,  ut  non  soluni  fldcin 
iiostram  dicamus ,  i&ed  coruni  quoque  |)erfldiam , 
quaiitum  possumus ,  rerollamus.  Sine  dubio  enim  hoc 
ipsiim,  qiiod  perverse  et  impie  senliiint,  aliquibus 
lestimontisdivinarum  Scripturarum  conantur  astruerc: 
iii  qnibus  eis  ostendendum  est  qtiaro  non  rectc  intelli- 
gant  Liiteras  sacras  conscriptas  ad  fldelium  salutem  ; 
tanquani  si  quisquam  se  medicinalibus  ferraroentis 
graviter  vexcl,  qux  utique  non  ad  vulnerandum ,  sed 
ad  saiiandum  siiiit  insiituta.  Miiltuin  aulem  labora- 
viiiius  ct  laborainos ,  qnantum  Dominus  doiiat ,  coutra 


GLASSIS  lY.  im 

divcrsos  crrorcs  arguendos.  Sed  laborum  nostrorum 
opuscula  si  forte  habere  desideras ,  niitle  qui  libi  dc- 
scribnnl.  Voiuit  enim  Deiis  ut  lioc  faciUime  possis, 
qiii  (ibi  dedit  unde  possis. 

EP!STOLAGCLXV(fl). 

Augustinus  Seleuciance^  de  baptismo  et  p(enitentia  Petri^ 
contra  quemdam  novatianum. 

Religiosissimnc  et  in  Christi  dileclione  lionorand;c  fa- 
niuhe  Dci  Seleucian^  ,  Augustlnus  episcopus,  ia 
Domiiio  salutein. 

4.  Leciis  litteris  Inis  de  s:ilutc  vestra  heUi^us,  ad 
ea  qtix  scripsisli ,  repondere  non  distuli.  Et  primuni 
niiraiiis  suin  qiiomodo  dicat  novatiaiius  iste  Petruin 
bap(i7.a(uin  non  fuis<;c,  cum  paulo  siiperius  scripseris 
cuni  dixisse  qiiod  Aposloli  f(icriii(  baptizad.  Unde  illi 
vid&idir  quod  iiiter  Apostolos  baplizalos  Pctriis  non 
fnerit  b.nptiza(us ,  igiioro  :  ct  ideo  excniplum  cpistohc 
tur,  iie  forsitan  (u  iion  h.ibeas,  inisi  tibi,  in  qiio  dili- 
gciitiiis  consideros  ad  en  nie  rcspMnderc  qti»  inveni  in 
lideris  (uis ;  si  cnim  notarius  non  iiiendose  excepil  nut 
scripsit,  nescio  qunle  cor  habcat  qui  cuin  Apostoios 
baptiznios  dicat,  Petruin  baplizatum  nogaL 

2.  Quod  autcm  Petrus  dicitur  egisse  pQcni(entiam, 
cavcndum  est  nc  ita  putetur  cgisse ,  quoinodo  agont 
in  Ecclesia  qui  proprie  pocnilentcs  vocantur.  Et  quif 
hoc  ferat,  u(  primum  Apostolorum ,  iiiler  (ales  pcrni- 
(eiites  numerandum  pu(emiis  ?  Poenituit  enini  eum  ne- 
gasse  Ghristum,  qnod  ejns  indicanl  Incrymac :  sic  enim 
scriptuin  est,  quia  flevit  amare  {Matth,  xxvi,  75). 
Nondiiiii  cnim  fuerant  resurrectione  Domini  confir- 
mati ,  et  illo  adventu  Spiritiis  saiicii  qui  apparuit  dio 
Pen(ecos(es ,  vel  illa  inspir.idone  quam  deinonstravit 
Doniiiius  postcaqiiam  resurrexit  a  niortuis ,  cum  insuf- 
flavil  in  coruin  faciem ,  dicens  :  Accipite  Spiritum  san" 
ctum  (Joan.  x\,  ^2). 

3.  Unde  recte  dici  potest ,  quia  cum  Pctrus  negayit 
Doininum,  nondum  ruerant  Apostoli  baptizati ;  non 
tamen  aqua ,  sed  Spiritu  sancto.  Iloc  enim  eis  dixit 
postquam  resnrrexit,  ct  conversatus  est  cum  eis  : 
Joannes  quidem  baplizavit  aqua,  vos  autem  Spiritu  san- 
cto  baptizabimini^  quem  et  accepturi  estis  non  post  tiiu/- 
tos  hos  dtes  (Act.  i ,  5).  Aliqui  autcm  rodiccs  hal)enf , 
Vos  autem  Spiritu  sancto  incipietis  baptizari :  sed  sive 
dicatur,  baptizabimini  ^  sive  dicatiir,  incipietis  bapU- 
zari ,  ad  rem  nihil  interest.  Nain  in  quibiiscuniqiie  co- 
dicibus  invenitur,  baptizabitis  ^  aut,  inciitietis  bapti- 
zare ,  nicndosi  suiit ;  qui  ex  grajcis  facillime  convin- 
cuniur.  Si  autcin  dicimus  aqua  non  fiiisse  baptizatos , 
metiieiidum  cst  nc  graviicr  in  cis  erremns,  iie  demos 
homiiiibus  aiictoritatem  couteinneiidi  Baptismum; 
qiiem  iisque  adeo  non  contcmiiendum  ipsa  apostoliea 
disciplina  cominendat ,  ut  Gornclius  centurio  et  ii  qui 
Giim  illo  erant ,  etiam  jam  accepto  Spiritu  saiicto , 
fuerint  baplizali  (/</.  x,  48). 

4.  Sicut  antiqtii  jusii  si  non  circumciderentur,  noa 

*  Ad  a.  bg.  bn.  hl.  c.  ec.  cb.  ff.  ^.  gg.  gv.  ].  n.  r.  s.  t  tU 
vc.  duos  e.  tres  sb.  et  Edd.  recciisila. 

(fi)  AKas  1(^ :  qu»  autcm  365  crat|  nunc  106. 


mi 


S.  AUGUSTIM  EriSCOPI 


m 


ml  cis  pccratum  ;  poslca  vcro  quam  JHSsil  IK»us  ut 
circumcidcrelur  Abrabam  ejusquc  poslcrius,  jam  si 
Boii  ficrel ,  grive  pcccatum  fuil :  sic  eliam  postqiiam 
nominiis  Clirislus  in  Eccicsia  sori  sacramcnlum  Novi 
Tcslamcnti  pro  circumcisionc  carnis  sanctum  bapti- 
^muni  dedit  * ,  et  apcrtissime  dixit,  Si  quis  non  renatui 
(ncrit  ex  aqna  ei  Spiritu  tancto,  non  intrabit  in  regnum 
caiorum  (Joan.  iii ,  5) ,  jam  non  dcbcmus  quncrcre 
qiiando  quisquc  rucrit  baplizatus;  sed  qiioscumquo 
b*giinus  in  corpore  Cbristi ,  qiiod  est  Ecclcsia ,  pcrti- 
ncrc  ad  rcgnuni  ca^loriim ,  nonnisi  baplizatos  intelli- 
gcrc  dcbcmus  :  nisi  forte  quos  angusiia  passionis  in- 
vcnii  *,  ct  noienlos  acgare  CbrisUim ,  anteqiiam  liapti- 
z:irentur  occisi  siiiit,  quibus  ipsa  passiopro  Baptismo 
dcpiitau  cst.  Scd  numqitid  boc  possumus  dc  Apostolis 
diccrc  ,  qui  usque  adeo  iargum  tcmpus  habiierunt  quo 
baplizarenlur,  ut  alios  cliam  baptizaverint  ?  Sed  non 
omiiia  qiuE  facla  sunt ,  etiam  scripU  inveniuntur ;  vc- 
nimUmcii  facia  cssc  ex  cxteris  documcnlis  prol)an:ur* 
S<TipUiiii  csi  quaiido  liapiizatus  sit  aposUdiis  Paulus 
{Acl.  IX,  18),  ct  scripUiin  non  esl  quando  baptizalt 
siiit  alii  Apostoii ;  vcruinUinen  ctiam  ipsos  baptizatos 
inlclligcro  debcinus  :  qucmadiuodum  scriptum  e^t 
quaiido  baplizatx  sint  plebes  Ecclesianim  in  Jcrusalem 
(/(/.  II ,  41)  ct  Samaria  (Id.  vui ,  l^) ;  quando  autcm 
baplizal;u  sint  alix  plcbcs  gcntium  ,  quibus  Apostoli 
Kpistolas  iniscrunt,  noii  csl  ulique  scriptum,  ct  Uincn 
eliam  ipsas  baptizatas  utique  ininime  dubiUmus  pro- 
plcr  iliani  Doniini  scntcnlinm ,  iVtst  quis  renatus  [uerit 
ex  aqua  et  Spiritu  sancto,  non  intrabit  in  regnum  coi- 
lorum, 

5.  Ltriimquc  auU^m  dc  Domino  scriptum  cst ,  ct 
quia  baplizabat  plures  quam  Joannes ,  et  quia  ipse  non 
baptizabat ,  sed  discipuli  cjus ;  ut  inUiliigcrcmus  ct 
ipsuin  quidem  baptizasse  praesentia  majestalis ,  non 
Umen  ipsum  baptizassc  manibus  suis.  Ipsiiis  ciiim  ci-at 
Baptisini  sacraincntuin  ;  ad  Discipulos  aiitcm  bapti- 
zandi  ministcriuin  pcrtiiiebat.  Tunc  crgo  quando  dicit 
Joannes  cvangclisU  iii  Evangelio  suo,  Post  bcec  exiit 
Jesus  et  discipuii  ejus  in  Judwam  terram,  et  iliic  mora- 
batur  cum  eis,  et  bapiiuibat  (Joan.  ih,  22) :  tunc  paulo 
post  dc  illo  loquens  ait,  Ut  ergo  cognovit  Jesus  quia  aw» 
dicrunt  Pliarisasi  quod  Jesus  piures  discipuios  faceret , 
et  baptizaret  plures  quam  Joannes  (quanquam  Jetus  ipse 
non  ifapiizaretfSed  discipuU  ejus),  reHquit  Judaam  ,  ct 
nbiit  iterum  in  Gaiiiaam  (Id.  iv,  i-3).  Tunc  crgo 

*  lU  omnos  Fxid.  At  l/>vanienso$  in  Castigalloiiibus,  tc- 
gUulur  Mss.  qiios<iuui  sic  liabuisse :  Atc  ctiani  anUqumn  Do- 
mnus  cliristHs  in  Ecclesia  sm  sacramenttan  Aoit"  rcsta- 
vienti  im<tilHeret,  non  erat  peccatum  non  baptizari ;  id  eat 
non  tenebatur  rem,  ti  gm  baptismo  non  iavaretury  qnod  vJ 
tnvdesse  vel  obesse  tlio  aiilmc  tetnpore  ignorabatur.  .'( 
postquam  pro  circumcudone  camis  sanctmi  wipHsma  dedit^ 
ctc.  P()n*o  in  Mss.  per  nos  insiicclis  uou  reperiunlur  veri)a 
iluraquam  in  hxkl.,licct  duooeciin  ex  illis  nro  sic  etiam 
postquam,  luibeaiit  sic  eti:nn  antequam  :  quod  nisi  erralum 
cst  ainanuensiuin ,  iudicio  est  aliquid  bic  luisse  prxterniis- 

sum. 

•  In  qnihusdam  Mss.  uli  lx>van.,  m  CasUgalionibns  obscr- 
vanl,  ila  leaebauir :  ^)tiod  esl  Kcciesiat  eise  assumptos,  ipsos 
nec  corpon  ilhisti veraciter imt/os, necad  regmun  calornm 
pertinerenisibaptizatos  per  aquaminteiliqcre  debemm ;  fiiJ 
fbrtequos  aujustia  passionis  non  invenit  bdptizaios,- 1  nolintcSf 

tc.  Aitaiueu  llss.  uostri  ouines  cum  Edd.  couseuliuul. 


quaiido  ab  Jerosolymis  exiic  cani  disdpulis  sob  m  h- 
dxam  lerram,  el  illic  moraliaiiiir  cuni  ets ,  bapCiniM 
mm  per  seipsum,  sed  pcr  discipoliis  snos;  qoos  imd- 
ligimus  jam  fui<^  bapiiiaios  S  sItc  baptismo  Umm, 
sicttt  DOnnulli  arbitnintur,  sive  <iuod  magis  crcdibile 
esl,  bapiismo  Cbristi.  Neque  eniin  niaisteriiBi  tepii- 
zaiidi  defiigeret,  ul  haberet  InpCizaios  serros,  per 
quos  caeteros  baptizarel,  qui  non  dcfugil  memonbiis 
iliiiis  huiniliuiis  minislcrium  *,  quando  eis  bvii  pt- 
dcs ;  et  pelenii  Pelro  ut  non  tanlum  |iedos ,  Tenm 
eliain  nianus  cl  caput  ei  laTarct,  respondit,  Qm  iotn 
est  noH  indiget  msi  ui  pedes  Uttfei^  sed  esi  auuidw  ts- 
tus  (Id.  XIII,  10)  :  ubi  inleiiigiUir  quod  jam  Pdra 
baptizauis  fiicrat. 

6.  Quoinodo  autemisle  dicat,  quod  io  cpislob  Ua 
posuisti,  quod  Apostoli  dederint  poDnitcniiam  pro  Bi- 
ptismo,  noncvidentcrexprcssuin  est.  Si  enimproBi- 
plismo  ideo  dicit,  quia  per  pocnitenliam  remitluotv 
pcccau,  babet  aliquid  rationis  quod  diciL  Scd  taib 
pcenitcntia  posl  Baptismum  polesl  ulilis  esse ,  si  quu 
peccavcrit.  Iste  aulcm  quoniain  negal  posl  RaptisniiiB 
dari  pocnitcntix  locum,  cum  dicii,  sicul  scripsioi,  poe- 
nilentiam  sobm  ante  Baptismum  esse  ;  datur  inlelligi 
sic  cum  di.\iS(s  qiiod  Apostoli  dederinl  pceniienliiiB 
pro  Baptismo,  ut  anle  Baptismuin  eam  dcderint,  atqoe 
ii  quibus  daU  sit,  postca  noii  fuerint  baptizali,  quu 
eis  illa  pro  Baptisnio  fuit  :  quod  Novalianos  dicere 
nunquam  audivi.  Undc  qu;ere  diligeiitery  ne  forteali- 
cujus  alteriuserroris  sil  ,ct  iiovatiaiium  se  esse  coo- 
(ingat ,  vei  putct.  Aul  si  et  lioc  Novaliani  dicunt, 
nescio  :  illud  Uinen  siio,  qnoniani  quisquis  boc  dicii, 
a  rcgula  fldci  catbolica;,  ct  a  doclrina  Cbristi  ct  Apo- 
stolorum  prorsusalienuscst. 

7.  Aguntenim  liomines  ante  Bapiismum  poenitea- 
liam  de  suis  prioribus  pcccaiis,  ita  lamen  ut  etian 
baplizenlur,  sicul  scriplum  esl  in  Aclibus  Aposlolo- 
rum,  loqucule  Pctro  ad  Judxos  el  diceiile  :  Agitepts- 
nitenliamf  ei  baptizetur  unusquisque  vesirutH  m  nomuu 
Domini  Jesu  Christi ;  el  dimittentur  vobis  peccata  u- 
stra  (Act.  ii,  58).  Agunt  cliaui  boiiiincs  poeuileolJaiB, 
si  post  Baplismura  iu  peccavcriut,   ul  excommuni- 
cari  ct  postca  rcconciliari  mcrcantur  :   sicul  in  omoi- 
bus  Ecclcsiis  illi  qui  propric  poenitenles  appeibotur. 
Dc  tali  cniin  pocnitcnlia  loculiis  est  aposlulus  Paulus 
ubi  ait :  iVe  ilerum  cum  venero  humlUet  me  Deus  apad 
vos ;  et  iugeam  muitos  ex  iis  qui  anle  peccaverunt,  d 
nou  egerunl  posnitentiam  super  immunditia^  et  luxuria^ 
el  fornicatione  quam  egerunt  (II  Cor.  xii,  21)  :  iieque 
cniin  scribebat  isU,  nisi  eis  qui  jam  Uaptizali  fucrant. 
Ilabcmus  eliam  in  Actibus  Apostolorum  ,  Simoneoi 
jam  baptizatum,  cum  pecunia  vcllct  enicre  ui  per 
impositioncm  manus  ejus  *  darctur  Spiritus  sanclus, 

1  Sic  Fxkl.  ct  Mss.  nostri  orones.  Porro  in  Lov.,  Castigat- 
noutur  quosdam  Mss.  habiiisse  boc  modo :  piios  inteUi§imi 
in  hoc  factojam  fuisse  baptizatos ;  neque  emm  non  bapttuA 
baptizare  poiermit.  consiat  ergo  eos,  qui  baptizabant  atios, 
jam  fttissc  baptizata%  «tv>,  elc. 

*  Kdd.  :  seque  enim  mimstt*iio  bapUzandi  d  fuit qm 

non  defitit nwmlerio.  Sed  nielior  est  Mss.  ledio  quaiii 

buc  revof^aviiniis. 

*  Edii.fUi  et  pcr  vnpodtioncm  munus  doreliiry  eia. 


I0a9 

adinonilum  a  Pelro  ul  de  lioc  gravi  pcccalo  agcrel 

pocnilcnliam  (AcL  viii,  18  ^). 

8i  Esleliaui  poBnitenlia  bonorum  clhumilium  fide- 
liiuu  pcne  *  quolidiana,  in  qua  pcclora  tundiratis  dir 
ccntes  :  Dimitte  nobis  debila  nostra^sicul  et  nos  ditmtti' 
mus  iebitoribus  noslris  (Mattli.  vi,  14).  Neqiie  enim  ea 
nobis  dimilti  volumus,  qux  dimissa  non  dubiumus  in 
Raptismo;  scd  illa   utique  quo:  bumanx  fragiliUti, 
quamvis  parva,  tamcn  crcbra  siibrepunl :  qux  si  col- 
Icclaconlra  nos  fucrint,  ita  nos  gravabunl  et  oppri- 
menl,   sieut  iiiuim  arK|uod  grande   peccalum.   Quid 
enim  interest  ad  naufragium,  utrum  uno  grandi  Uuctu 
navis  opcriaiur  ct  obruatur,  an  paulaiim  subrcpens 
aqua  in  sciiliiiam,  et  per  negligenliam  dcrdicia  alqiie 
contempta,  implcal  navem  atque  submergat  ?  Propler 
haec  jcjunia  et  elccmosynaj  el  oraiiones  iuvigilant  : 
inquibus  cumdicimus,  Dimittenobis  debitanostra.sic- 
ut  ct  nos  dimiltimus,  maiiifestamus  habcrc  nos  quod 
nobis  dimittalur ;  atquc  in  iis  verbis  humiliantes  ani- 
mas  nostras,  quotidiannm  quodammodo  agcre  pocni- 
tentiam  non  cessamus.  Ad  ea  qux  scripslsli,  puto  me 
brevitcr  scd  siifnciciiter  respondisse  :  superest  ut  ilie 
non  sit  contcnliosus,  proptcr  quem  lucranduin  ad  ine 
tales  Httcrasdesiinand.iS  putasli. 

EPISTOLA  CCLXVI  *  (a). 

Au(jfti5/t;ms  Florentince  fmellce  studiosoe^  offerens  suam 
docendi  operam,  si  proferat  quid  velit  exponi, 

Dominx  eximisc,  mcritoque  honorabili  in  Chrislo  .nc 
suscipicndx*  tilias  Florcntwjs,  Acgustinus  epH- 
scopus,  in  Dominosalutcm. 
i,  Sanctum  propositum  tuum,  et  invisccratus  cordi 
luo  timor  Domini  castus  permancns  in  sxculum  sxriili, 
(PsaL  iviti,  iO)  curam  pro  te noslrain  non  solum  in 
prccibus  apudDeum,  verum  etiain  in  admonilionibiis 
ad  te  ipsam  non  mediocriter  suscitat.  Quod  qiiidcm  m 
epistolis  meis,  quas  ad  matrem  Rcverentis  Uix  debi- 
lo  mihi  cum  honore  nominandara  dedi,  non  semel  feci. 
Sedquia  hoc  mihi  rescriberedignata  est,  priustc  velle 
accipere  litteras  meas ;  tuiicdemum,  si  quid  lorte  opus 
csset  libi  ex  minislerio  meo,  quod  vcnerando  studio 
luo  omniumque  talium,  quanium  possum,  libcra  ser- 
vitute  deberc  roe  novi,  non  te  csse  tacituram  et  re- 
scribendo  insinuaturani :  ecce  feci  quod  te  voiuisse , 
quamvis  non  per  te,  comperi ;  ne  vidercr  tibi  ostium 
iiducioi  iiihumaiiiter  daudcre  :  siipcrest  ut  promas 
ipsa,  si  qiiid  ex  me  quo^rendum  putas.  Aut  cnim  scio 
quod  inquisieris,  et  noii  negabo  *  aut  ita  ncscio,  ul 
nullo  fidei  salutisque  detrimentonesciam,  ct  de  hoc 
etiam  teipsam,  si  potuero,  faciam  reddita  ratione  se- 
curam.  Aut  ccrle,  si  ct  nescio,  et  tamen  sciendum  est, 
vel  impelrabo  a  Domino  ne  tibi  dcsim ;  nam  sa^pe  of- 
ficium  impcrtiendi  mcritum  est  accipiendi :  vel  ita  tibi 

*  Bad.  Am.  Er.  et  mss.  duo.  pcma. 

*  !x)v.,  suspiciendai.  AtBad.  Am.  et  Er.,  susctpiendo!.  Sic 
etiam  Mss.  qiiatuor  vat.  et  se|)tem  Gall.,e  quibus  tamen 
noanuUi  inrra  ubi  in  Edd.  est  susdpiemiaj  babeut  suspi- 
cienda :  adeo  res  incerta  est. 


Ad.  a.  bl.  c.  cc.  ff.  g.  gv.  j.  n.  r.  s.  sb.  t.  vc.  quatuor  v. 
et  Edd.  casUgata. 

{u)  Alias  13:2 :  qux  autem  20G  cral,  nunc  107. 


EPISTOLARUM  CLASSIS  IV.  4090 

rcspondebo,  ut  novcris  pro  hac  ipsa  re  quaro  paritcr 
ncscimus,  ad  qucin  pulsarc  debcamus. 

St.  Ii;rc  idco  prx>locutus  siim,  ne  te  pro  certo  spercs 
quidqiiid  a  me  qua^siverisaudituram,  et  cum  hoc  uon 
provenerit,  audaclcr  polius  quam  prudenler  me  fedHde 
arbitreris,  quod  tibi  qnaerendi  si  ({uid  volcs,  faculta- 
lcm  dcdi.   IIoc  eniin  feci  non  doctor  perfectus ,  sed 
cum  doccndis  perficicndus,  domina  cximia,  meritoque 
honorabilis  in  Christo  ac  siisciiiienda  filia.  Equidem 
etiain  in  iis  rcbiis  quas  utcumquc  scio,  m.igis  te  cupio 
esse  scientem,  qiiam  scientix  nostrjc  indigcntem.  Ne- 
que  enim,  utquod  sciinus  doccamus,  aliorum  ignor.in- 
tiam  optare  debcmus  :  multo  quippe  melius  omnes 
sumus  docibilcs  Deo ;  quod  utique  in  illa  siipcma  pa- 
tria,  cum  in  nobis  completum  fucrit  qiiod  promissum 
esl,  perficictur,  ut  non  dicat  homo  proximo  suo,  Co- 
gnosce  Dominum  :  omnes  enim  cognoscent  etoii,  sicut 
icriptum  cst,  a  mknore  usque  ad  majorem  eorum  (Je- 
rem.  xxxi,  5i).EtsoIIicitissime  cavendum  est  in  do- 
ccndo  siiperbiiB  vitium,  quod  in  discendo  non  ita  esl. 
Unde  et  sancla  Scriptura  nos  adraonet,  dicons  :  Sit 
onmis  homo  velox  ad  audiendnm,  tardus  autem  ad  lo- 
quendum  (Jacobi  i,i9)  :  ct  ille  in  Psalino  ait,  Audilui 
meo  dabis  exsuilationem  et  lcetitiam;  conUiiuoqiie  suhje- 
cit,  Et  exsuUabunt  ossa  humiliata  (Psal,  l,  iO).  Vidit 
ciiim  in  audicndo  facillime  scrvari  humilitatcm,  quse 
difricilis  csl  in  docendo;  quoniam  neccsse  estut  do- 
rtor  habe.it  superiorcm  Iocum,ubi  laboriosum  est  ob- 
tiiiere  ne  siibrepat  clalio. 

3.  Videsne  quemadmodum  periclitemur  a  qiiibus 
hoc  exspectatur,  ut  nou  solum  doctorcs  simus,  veruni 
etiam  cum  simus  hoinincs,  divina  doceamus  ?  Scd  la- 
borum  periculorumqiie  nostrorum  singulare  cst  sola- 
tium,  cum  ita  proficitis,  ut  illo  perveiiiatis  ubi  nultius 
homiitis  ducloris  egcaiis.  Isto  autem  pcriciilo  non  tan- 
tnm  nos ;  nam  ad  illum  de  qiio  dicturus  suin,  quid 
sumus  nos  ?  non  ei^o  nos  tanlum  |)criculo  isto,  sed 
etiam  illc  Doctor  Gentium  pcriditatum  se  esse  tcsta- 
tur,  cum  dicit :  Ne  magnitudine  revelationum  mearum 
extoUoTy  datus  est  mihi  stimulus  camis  ( II  Cor.   xii, 
7)  ctc.  Undc  et  ipse  Dominus,  tumoris  ^  hujus  admi- 
rabilis  medicus,  Nolite,  inquit,  ab  hominibus  vocari 
Rabbi ;  unus  est  enim  magister  vester  Christus  (Matth, 
xxiu,  8)  :  quod  rctinens  idem  ipsc  DoctorGentiiim  oi- 
cit,  Nequequiplantat  est  nliquidy  neque  qui  rigat ;  scd 
qui  incrementum  dat  Deus  (lCor,  iii,  7).  IIoc  et  ille 
mcminit  qui  in  natis  mulierum  quanlo  magnus  erat 
( Mallh,  XI ,  i  1 ) ,  tanto  se  in  omnibus  humili.diat 
(Eccli.  iii,  20),  hidigniim  se  alllrmans  qui  Chrisli  c;il- 
ceameiita  portaret  (Luc.  iii,  i6).  Quid  enim  aliud  ostcii- 
dit  ubi  ait:  Qui  habet  sponsam,  sponsus  est;amicus  au- 
tem  sponsi  stal  et  attdit  eutii,  et  gaudio  gaudet  propter 
vocemsponsi(Joan.  iii,  29)?  Hicest  ille  auditus,  do 
quo  paulo  ante  commcmoravi  in  Psalmo  posilum  : 
Auditm  meo  dabis  exsultationem  et  Uetiliam,  et  exsHlta- 
bunt  ossa  humiUata. 
A,  Proinde  tanto  me  certius,  tanto  solidiiis  ,  lanlo 


<  lx)v.,  timoris*  Scd  mcUus  Bad.  Am.  Er.  et  Bbs.  i  luros, 
(imiorfs. 


1095 


APPENDll. 


m 


Augustini ;  deindc  non  recensentur  a  Possidio,  ncqae  ftb  nUovelenim  citanlur ;  eicapta  tameo  lertia  deciM. 
quam  antc  annos  Tcre  sexccntos  In  suam  coUectioncm  iib.  13,  c.  5,  relulit  Anselinus  Loeensis,  el  posl  qm 
Ivo  et  Gratianus.  ConsUnlvero  lacinils  inepte  consuiis;  prima,  exempii  causa,  his  senienliis,  Ormtama 
tuo$,  elc.  Craife^  seu  melius,  Turpe  esi  emm  m  quem  nou  tindt  hmno,  etc,  qo»  ei  Eptslola  f  S9  ad  BosiiMMi 
exscriptae  sunt :  et  continent  quo^dam  cum  historia  temporum,  Bonifoclive  gestls  haiid  saiis  cmiTenientia;  qa. 
lia  deprebendes  praesertim  in  Epistola  10.  Ad  hasc  testatur  Augusunus  ipse  Bonifiicio  scribens  sopra  iaEiiisi»- 
la  ^,  n.  %  se  nunquam  eidem  eomili  in  ijnhu  periaUii  miltere  potuiite  iiUeroi^  cum  periculum  cegfimetfa* 
latoris^  caveretque  m  ad  eot,  ad  quos  nollet^  sua  enistola  perveniret.  Itaqac  docti  plerique  ecnsent  eas  ab  oiin 
scriptore,  siili  excrcendi  graiia,  conflctas  fuisse.  Quorum  judicio,  Umetsi  adversetur  Baronlas,  subscito- 
dum  esse  extsiimamus. 

In  pugna  cnim  utriusquc  dcs.xvii  furor,  sed  Deosii- 
spicit  causas.  Igitur  ora,  ut  dixi,  et  vincet  Ofia  Tria- 
tas  nobis. 

EPISTOLA  VI  (a). 
Dilectissimo  et  specla!»ili  viro   filio  Bokifacio,  Ao. 

GUSTINUS  CpiSCOpuS. 

Miror  quomodo  Ura  subiio  fidei  munim  ariesniw- 
ril  inimici :  novi  enim  qua  religione  semper  siseecte- 
siam  veneraius.  Quo  igitur  instigante  furofe  honuoea 
de  ccclcsia  rapuisti?  Tuus  si  de  tuo  amicofurte  prx- 
suiiieret  fugitivus ,  posset  procul  dubio  inlercessoris 
causa  veniam  promereri  :  ergo,  si  ainicus  inlcnditv. 
cur  Deus  offenditur?  Sed  si  de  potestaie  pncsumiivr, 
mmichodonosor  regem  inlende,  qui  causa  superbiae 
in  bovein  ^st  ex  homine  commulatns  (Dan,  iv,  30). 
Non  ut  confundam  le  hxc  scribo,  sed  ut  Glium  ncuB 
chanssimum  moneo  (I  Cor.  iv.  14).  Ecciesi»  igiur 
ilhnsum  revoca  ,  quem  ut  irrellgiosissimiis  rapoisti. 
Ublatio  verodomustuseaclcricis  ne  susclpiatur  udi- 
51 ;  communlonemque  libi  interdico,  donec  ncracta  tm 
ausibus  vd  errore  a  me  deflnita  Ubimet  pcrniientiii 
el  lempore  condonato ,  pro  lioc  focto  cordo  coulrito 
et  bumiiiaio  dignum  ofleras  sncHnciuin  Deo 

EPISTOLA  VII  (6) 

B0!nFAClI  AD  AocOSTKfUli. 

Humilis  saliito ,  quod  primum  est  :  suscepi  aalem 
tremeiis  Sanctitaiis  liiae  vcrba  verberibus  plena  Scio 
quod  veniaj  praeparatur,  qiii  ab  Augustino  perfeciissi. 
nio  sacerdote  cornpitur ;  nec  debet  episcopo  denm- 
n,  quod  volunlas  facil  aut  casus  :  ipse  enim  sibilc- 
negal  curain,  qui  suam  medico  non  publicat  causam. 
llominein  ergo,  piissiine  paler,  e  liminibus  ecdesis 
raoium,  tuis  sanciis  aspeciibus  jussio  mea  furonroe 
suoduxil.  Alieno  non  sunt  isia  facia  consilio  •  sed  I)ei 
ei  sanciorum  ejus  regimine  vivo.  Illum  jtaaue  vimai 
morle  dignissimum,  quem,  ul  dixi,  meus  de  ecclesii 
fonbus  furor  abslraxit,  vitaBluisjiissionlbtts  donamos 
illa;sum.Agnoscoculj>as:indignae  mex  lacrymse  jun- 
gaiilur  tuis  flelibiis  juslis,  quo  possit  bxc  nota  ii^ero 
scnpta  tiiione  deleri.  Ecclesiae  mihl  introiius  non  iic- 
gclur  :  illic  spero  veniam,  ubi  admisi  culpam  Obiatio 
vero  domus  mcae,  ut  tua  Sanciilas  jussitradccElcsiis 
regis  meiisam  ejus  manibus  oifcretur. 

EPISTOLA  VIH  (c). 
Daminosublimi,  semperque  magnifico  filio  Bo:«]facio 

AoGusTiNus  episcopus.  ' 

Diim  quodam  in  locopositus  tiiae  Exlmietaiis  irans- 
ilus  inuicrer,  placuii  nieis  aspectibuslua?Sublimii;;ti$ 
milis  ille  ac  lernbihs  gressus.  Sed  poslquam  ilfud  le- 
vigalum  sacro  chrismaie  capul  porlam  cum  paiicis  ci- 
vitaiis  exivii ,  subiio  vomunt  equiles  domus    civiias 
fundil  exercitum,  strepunt  arma,  concrepant  tuba* 
conlis  cnspaiae  ventis  stupas  depeiident,  ferreas  tuni- 
cx  yiroruiii  forlium  membra  constringunt ,  scssoris  el 
equi  renibus  setigera  ibeca  vesliius,  inieiisus  fferiiur 
arcus  :  pulchra  cuncla  conspexi ,  iiihil  melius  Bonifa- 
cio  amiiie  yidi.  Sed  postquam  ad  Palmas,  ut  comperi. 
tua  SubhiniUs  vcMit,  ad  illum  brevem  quidem,  sed 
plenum  pencnlis  niaris  transilum,  quod  vix  aliqiiando 
nave  transitur,  pncceferas  maiutino  tempore  u^ns- 

(a)  Alias  187. 
ib)  Alias  188. 
(0  Alias  189. 


EPISTOLA  PRIMA  (a). 
Domino  sublimi  semperque  magiiifico  filio  Bonifacio, 

AuGOSTiMus  episcopiis. 
Ornct  mores  luos  pudtcitia  conjugaliS;  ornet  so- 
brietas  et  frugalitas.  Beiie  eiiim  agere,  et  illiciu  iioii 
prohibere ,  consensus  erroris  cst.  Qusedam  dum  do 
ecclesia  egreditur,  Christi  virgo  sacraU  cbriam  Go- 
thi  Ilcrpx  nientcm  cl  corpus  iiicurrit.  Habeat,  qua^so, 
niiles  sub  comile  posilus  disciprtnam.  Grave  est  eniin, 
ut  qiiem  non  vincit  homo,  vincat  libido ;  aut  voliite- 
tur  vuio,  qoi  non  vlncitiir  fcrro. 

EPISTOLA  II  {b). 
Domino  meriio  honorabiii  patri  Augustino  episcopo- 
I  rum  summo,  Bo^iFACius. 

'  Tuae  Sanctilatis  cpistolam  admonitu  me  tcrrincan- 
lem  suscepi.  Eteniin,  vencrabilis  papa,  si  toriis  ille 
legitiinus  pavidos  habet  accessus ;  quo  debet  imiiii  i 
supplicio  divinas  qui  lemeral  rationcs?  Argueiur  crgo 

I»rofecto  qui  divina  .itque  humana  neglexit,  et  qiicm 
ibido  prxvcnit,  gladius  ulior  absuinet;  euniqiie  qucni 
insobriuin  in  laiitis  angustiis  fama  veridica  publicavit, 
carceris  periturum  quocumque  suppliciu  cuslodia 
relinebii. 

EPISTOLA  111  (c). 
Ego,  quos  diligo,  arguo  et  cistigo,  non  occidi  de  - 
sidero,  iiec  carccre  pleno  sqiialore  rctrudi.  Sola  suf- 
ficit  adrnonltio.  Polerit  etiim  ,  si  ei  divinitus  conce- 
datur  tempiis  poeiiitenliae ,  condonari,  qui  Domini 
templum  ausus  est  violarc.  Sit  crgo  ipse,  qui  fecit,  sui 
arbiler  voii  :  fas  cnini  non  cst  ul  rens  episcopi  siig- 
gestionibus  occidatur,  qui  venix,  si  poeiiituerit,  ic- 
servatur.  Nam  si  iii  Barbarorum  crrurihus  vcliniiis, 
ut  condecct,  excrcere  vindictam,  paucosrepcrieinU':, 
nec  ipsos  animosos  ad  piignam  fore. 

EPISrOLA  IV  (d). 
Domino  sublimi  semperque  magniflco  fllio  Boziifacio, 

AuGUSTiNUS  episcopiis. 
Africac  litlus,  ut  audio,  miles  auigil  transmariniis; 
scd  htijus  militis  dux  a  calbolica  vertlate  dlsseniit. 
Quid  orein,  sicut  oportel,  ignoro.  Ab  llalia  hostis  est 
publicus  nunliaius,  coiitra  victricia  signa  supcrbas 
erigens  haslas.  Paccni  intcr  vos  fleri  vclletn,  si  sci- 
rcm  plciiiiis  quod  ignoro.  Adest  quidem  Africae  olim 
paratum  in  Iialia  bellitm,  sed  taiiieii  non  invideo,  flli 
charissiiiie,  Uoiiianiae.  Sed  dico  quod  sentio.  Non  da- 
bit,  Divitiiiale  juvaiite,  catholicus  hxreiico  tcrga.  Tui 
cordis  inlentio  dirigalur  ad  Deum,  non  militcm  tune- 
bis,  non  Golhum,  noii  Iliiniiuni. 

EPISTOLA  V  (e). 
Domiiio  snnclo  patri  Augusti.no  cpiscopo,  Bonifacius. 
Scio  quod  sit  tua  Saiiciilas  pro  mca  vila  sollicita, 
et  qu£  adversus  mc  lyraniius  ille  ordinnvcrit  ac  dis- 
ponat,  anteniiain  tiiiini  Saccrdoiium  scriheret ,  novi. 
Obviamus  ad  niortem  ultro  teiidentibus,  quos  nosir;c 
yictoria»,  ut  crediinus,  faciei  Clirlstus  adiiiclos.  Sed 
si  crga  mc  nieosquc  onines  aliud  vulueniorditiare  Di- 
vinitas ,  precare  ut  aniiuam  nieam  libcret  Deiis ;  ct 
dabitur  compciens  adversario  sccunda  vicc  responsio. 

ia)  Alias  182. 

6)  Alias  183. 
[c)Alias18t. 

c()AUasl85. 
(e)  Alias  186. 


imi 


kl?EJSb\l, 


im 


• 

mcare,  ne  noctis  obscurilas  mali  aliquid  procuraret. 
Gudila  Exiniictatis  tu»  fidelissimos  servus,  equo 
▼ectus,  ipsius  iiiaris  dum  natat  in  bracliio ,  interdicli 
littoris  tcligit  oras,  nec  statim  licuit  reverti  pi-ofecto  : 
maris  enim  lumor  iiicrescens  reversuro  iransitum  de- 
negavit.  Hoc  illos  tiios  vigilantissimos  sensus  latere 
non  potuil :  iraro  ratio  provocavit ,  ciilpa  juvenem 
suasit  ad  fiigam ;  sed  rdix  fuga  est  qux  currit  ad  vi- 
tam.  Ikmoralus  Gudita  ad  patronuni  tuum  sanclum 
Stephaiium  primum  marlyrem  confugit.  Ipse  mihi  el 
iroperavit,  ut  pro  eodem  apud  religionem  luam  postu- 
laior  acccdam.  Uabeal  igitur,  qiixso,  venium;  quo- 
oiaro  nec  tucbatus  undis  equus  corruit ,  nec  gurgcs 
iilius  absorbiiit,  qucm  Deus  eriiit  et  aqua  servavit. 
Valeatapiidteepistolarisista,  rogo,  siiggeslio  :  eris 
eiiim,  ut  deprccor,  ab  ira  Domini  alienus,  quolies  pe- 
litor  a  te  offcnsus  non  fiierit  Augustinus. 

EPISTOLA  IX  (fl). 
Domino  beatissimo  ct  venerabili  snncto  palri  Aucu- 

8TIN0  episCOpO,  B02IIFACIII8. 

Furens  parco,  qui  obvius  bclio  Sanctitalis  laae  fran- 
gor  imperio,  Gudilam  forlissimum  semperquem  voio 
viverc  virum ,  meCiio  ne  eum  aliquando  juveniutis  su» 
levitas  faciat  interire.  Potest  quidero  pracinctus  ar- 
mis,qBantosinimicos  repererit,  trucidare.  Sed  apud 
belligeros  viros  victiis  diciiur  viclor  occisus.  Nara 
eqoo  vectus  maris  brachium  guod  natnndo  perrexit, 
hixurix  non  fucral,  sed  Yirliilis.  Arbitror  cniin  qiiod 
nocte  cogilarit  aliquid  hostibus  facere ;  cui,  sole  in- 
gresso,  Unis  dici  consilia  parau  suliduxit.  lioc  vero 
dolui,  quod  nntatione  longissima  ab  equo  posset  el 
aqiiis  occidi.  Ut  jubcs  ergo,  snncli  bentique  Stepliani 
Imperata  jiissa  vcstra  rclero.  Spoiidco  cnim  ipsi  ti- 
bique,  quod  Gudil^vobis  cst  Jubcnlibus  veiiix  condo- 
natus. 

EPiSTOLA  X  (b). 
Domino  venerabili  sancto  patri  Augustuco  episcopo, 

BONIFACIOS. 

Casilnus  ilte,  privatus  exconsule,  vitse  rocx  ac  no- 
roinis,  omnibus  ut  notum  cst,  perseculor,  pejores 
committcns  ac  fingens  factiones ,  quasi  mearum  a  me 
gestanim  immcmor  donationum ',  Ilalia  fugiens,  meis 
80  iii  Africa  defensionibus  tradidit  commiltendum. 
Omitlo,  beatissime  pater,  oliro  mibi  ab  eodem  ingestas 
miserins ,  osiensa  pericula ;  fugiens  euin  nunc  us(|iie 
vivo.  Thrax  natus,  vix  Scylbam  evasi;  duravi  invido 
sub  cuiif  ule  miles.  Sed  divina  potcntia,  quae  novit  pla- 
nnre  sobliaiia  ,  et  nltius  elevare  prostrata  ,  fecit  de 
stipcrbo  quod  voiiiit ;  et  hoslcro  meum ,  me  quieto, 
victoria  inihi,  qua  novit,  addixit.  Suflicit  pro  funere 
victi  tania  dejeciio ;  adoravit  saracam  (c)  chlamy8,  ti- 
muit  senator  barbarum  caput,  tremuit  militeiii  dux. 
Doloris  dicuntur  ista ,  pater  saiiclc ,  cothurno  :  nam 
veneror  illustrissiroimi  consulem,  ct  primum  conspicio 
8cnalorem ;  sed  ne  consueta  fallacia  roali  erga  me,  nt 
solet,  aliquid  molintur,  putetque  se  suis  fraudibus  Ro- 
roanls  ducibus  profiiiurum,  et  in  iiico  vcrsetur  cxitio ; 
intcgrum  do  suis  seiisibus  det  tux  Bcatitudini  sacra- 
mentum ,  si  nullus  in  ejus  corde  vertitiir  dolus.  Ego 
autem  pcr  omnia,  qua!  sancia  sunt.jiiro,  quoniam  si 
apud  euiii  animi  reperero  purilalcm,  eum  incolumeni 
ac  sublimem  llalias  Rom^que  reddain  •  perfruslratis 
iiiimicis  ejus  et  domitis.  Hostis  autem  erit  sux  auimx^ 
si  aUtiuid  in  eo  sinistrc  partis  invcnero. 

EPISTOLA  XI  (d). 
Domino  insigni  meriioque  subiimi  Filio  Bonifagio» 
AuGusTiMUS  episcopus. 

Vir  illustrissimus  Castinus  sacramento  8C  prodidit, 
quod  sit  ab  omni  culpa  cl  erroribiis  alienus.  Quem 
tibi,  ut  dicit,  foederatus  ille  Sonia,  adhuc  le  in  pakitio 
posito,  ^lsis  suggestionibus  conciiabat.  Scd  ne  totum 

*■  Aliquot  Gdd.,  edalUan* 

ia)  Alias  iOO. 
\b)  Alias  191. 

[cS  sanca  est  pallii  genus. 
)  ABas  191 

Sanct.  AugcSt.  II. 


quod  tunc  ngebaiur,  mittatur  in  mediuiii,  detur  pro- 
lixitaticompendium.  David  illc  opilio  rcgnum  parcen- 
do  inimicis  obtiiiuit.  Ghristus  pro  Jud;ei8 ,  qui  eum 
crucis  patibulo  confixerunt,  Patrem ,  nc  irasceretur, 
rogavit,  et  indignis  hoininibus  veniam  miscricors  coiv 
dona\it.  Credc  igitur  homini,  qui  mihi  fldele  tradidii 
sacramcntiim,  et  quxrit,  mepollicenle,  tua  defensione 
vitx  subsidium.  Scio  eiiiro  quod  ejus  salutis  mihi  pro- 
missa  complebis. 

EPISTOLA  XII  (a). 
Domino  venerabili  sancto  palri  Acgusti:«o  episcopo, 

Ik>?IIFACIUS. 

Grave  nobis  est  bclliim.  Inimiei  mucro  6ostra  pe- 
clora  pulsat :  Deo  fiinde  preces,  ut  soles,  tua  sit  nobis 
comes  orntio.  Rnuca  bucciiia,  terrifica  tuba,  puto 
qiiod  et  sidera  terreat;  hostium  clainor  iminanis  csl, 
sed  his  non  terremur  :  novimus  enim  ista  non  hodie. 
Ergo,  venerande  Cbrisii  sacerdos,  pete  Deuin  iil  ja- 
cula  in  hostes  dirigat  nostra ,  ac  sc  ipsi  trucident  mu- 
tua  caide. 

EPISTOLA  Xill  (6). 
Dilcctissimo  et  spectabili  viro  Bonifagio  ,  Augustinus 

episcopus. 

Gravi  de  pugna  conquereris :  dubiles  nolo,  ulilc  libi 
tuisque  dabo  consilium :  arripe  manibus  arma ;  oratio 
aiircs  piilset  Auctoris:  quia  quando  pugnatur,  Devs 
aperiLs  coelis  prospectat,  el  partem  quam  inspicit  ju- 
stam,  ibi  dat  palmnm. 

EPISTOLA  XIV  (c). 
Domino  vencrabili  sancio  patri  Augustiko  episcopo» 

BONIFACIUS. 

Manus  superba,  Dcojuvanle,cecidit,  quxantc  pau'» 
lulura  audax  gladium  erecta  portabat.  Miilli  ex  adver* 
sis  ceciderunt ;  de  nostris  autem  ,  Christo  juvante^ 
niiilus  est  vulneratus.  Ora  igilur,  venerabilis  papa,  u 
talis  de  inimicis  ultio  sxpe  procedat. 

EPISTOLA  XV  (d). 
Domino  iosigni  meritoque  sublimi  filio  Bomif acio, 

Augustinus  episcopus. 
Lecto  mejacereNobilitatem  tuara  latere  non  crcdo» 
ultimumqiie  diem  roihi  exopto  venire.  Gaudeo  tu» 
victorix.  Civitatem,  quseso,  serva  Romaiiain ;  tuos  ut 
bonus  rege  comcs  :  nihil  de  viribus  propriis  pra^su- 
mas ;  de  auctorc  gloriare  virtutum,  et  nullum  curabis 
penitus  inimicum.  Vale. 

EPISTOLA  XVI  (e) 
Bonifacii  ad  Augustinuh. 
Nunquam  Divinitas  preccs  ac  lacrynias  despicil 
pcccai^rum.  Cupis  ipse  quidero  de  liac  viia  sccurus 
ad  cCBli  rcgna  inigrare ;  sed  nobis  opus  es  fessis,  iu 
tantis  adhuc  periculis  conslilutis.  Itaque  ora  nobis- 
cuiii ,  in  tua  nobis  salus  aliquantuliiro  temporis  con- 
doiictur. 

ADMONITIO 

CB  SUBSEQUENTB  BPI8T0LA. 

Ilic  ipse  est  liber  ad  Deinetriadem,  qui  olim  cum  in 
maiius  Aagustini  ^^isset  siiie  auctoris  nomine ,  re- 
scripsit  ille  quamprimum  ad  Demetriadis  roatrem  Ju- 
lianam  (iupra  Epiti,  188),  rescire  cupiens  unde  pro- 
fectum  esset  istud  opuscuUiin ,  quo  pelagianum  erro* 
rem  tr.idi  aniroadvertebai.  Postmodum  vero,  in  libro 
de  Gratia  Glirisii,  c.  20,  et  seqoeniibus,  ipsius  aucto- 
rem  indicavit  Pelagium ;  iroo  ex  ejasdcm  libri  cap.  57 
se  ipse  deelaravit  Pelagius  in  suis  ad  Innocentium 
papam  litteris  scribens  :  Legmit  quam  ad  taeram  Chritii 
virginem  Demetriadem  in  Orienle  conscriptimtu ;  et  in» 
venient  not  ita  kondnit  laudare  naluram^  ut  Dei  temper 

[a)  Alias  193. 

[b)  Alias  194. 
le)  Alias  i05. 

)  Alias  196. 
[e)  Alias  197. 

(Trente-cinq.) 


tm  APPENDII. 

gralim  addamus  atrilium,  Eidcm  Pelagio  tribucbat 

Orosius  in  Apologelico  cdilo  an.  415;  iiisi  quod  ipsi 

fermonein  ait  suppediiatum  fuisse  ab  alio,  fortean  ab 

Anniauo  illo  diacono,  quem  Hieronymus  suggillat 

fupra  in  Epist.  202.  Adversus  hanc  eamdem  Pelagii 

epistolam,  post  S.  Augustinum  scripsenint  Prosper» 

seu  potius  Leo  Papa  in  episiola  ad  Demetriadem,  et 

Beda  in  libro  primo  in  Cantica ,  notans  a  quibusdam 

falso  tributam  fuisse  llicronymo,  sed  falso  etiam  ipse 

Juliano  tribuens.  Data  fuit  aut  an.  413,  quo  Deinetriadi 

▼irglnilatis  velamen  suscipienli  liiteras  miserunt  ccr- 

tatim  Hicronymus,  AugusUnus,  et  Innocentius;  aut 

certe  an.  414,  posteaquam  illa  se  Romam  recepisset : 

id  quod  significare  vidctur  Pclagius  bic  in  cap.  23. 

EPISTOLA  XVII  (fl) 

Pelagu  ad  Demetriade» . 

C  APUT  PRIMUM,— Si  summoingcnio  pnrique  frctos 
scienlia  oflicium  scribendi  facile  me  implere  possc  cre- 
derem,  lamen  lam  ardunm  hoc  opus  ingrcdi  sme  magno 
difDcuItatis  limore  non  possem.  Scriliendum  tamen  est 
ad  Demclriadem,  virginem  Christl,  virginem  nobilcni, 
virgincm  diviiem,  et,  quod  liis  majusest,  ardore  (idei 
iiobilitalcm  divitiasque  calcantcm.  Quam  utique  pro 
um  insignis  admiratione  virlulii^,  ut  laudarc  omnibus 
facile,  ita  docere  difiicilc  est.  Cui  enim  oralio  deesse 
possit  in  cjusbude  cclebrnnda,  quscsummo  loco  nata, 
in  sumuiis  ouibus  duliciisque  nutrita ,  tantis  kimque 
varlis  bujiis  vilx  bl.mdimcnlis  velut  tenacissimis  qui- 
busdam  irretita  vinculis ,  subito  eruperit ,  cunctaqiie 
simul  corporis  bona  aiiimi  virlute  mutnverit;  qua^ 
floreiii  adhuc  ipsum  ineuntis  xtatis,  quodam  fldei  gla* 
Jio ,  id  est ,  volunlate  succiderit ;  et  cruciflgens  ciim 
Christo  earncni  suam,  vivam  sanctamque  bosdam  sa- 
craverit  Deo ,  ac  nobilissimi  sanguinis  posteritalcm 
Yirginitaiis  ainore  conlcmpserit  ?  Prona  autem  et  fa- 
cilis  dicendi  via  est ,  quae  ipsa  ubertate  materi;e  cur- 
sum  orationis  acccnuit.  Sed  nobis  alio  magis  itincre 
pcrgcndum  est ,  quibus  propositnm  est  instituiioncm 
\irginis,  noii  laudein  scribere ;  iiec  tam  paratas  Jam 
virtutes  ejus  exprimcrc ,  quam  parandas;  magisque 
rclir|uam  ordinnre  viiain ,  quam  oriiare  prxtcriiam. 
Esi  aulem  dirficillimum  cum  ejus  persona  faccrc ,  in 
qua  cupiditas  tanta  dtcendi  esl,  taiitusque  perfectionis 
ardor,  iit  ei  quamlibet  perfecta  doctrina  par  esse  vix 
possit.  Meminit  enim,  rccteque  meininit,  qiias  mundi 
opes  gloriamque  respuerit ,  quibus  voluplatibus  re- 
nuiitiaverit ,  quas  denique  contcmpscrit  viUe  pnrsen- 
tis  illecebras.  £t  idco  contenla  non  cst  communi 
hoc  mediocriciue  genere  vivendi ;  ct  quod  fncile  ipsa 
multorum  societate  vilescat,  novuin  aliquid  ct  inusita- 
tiim  requirit ,  prxcipuiini  ac  siiigularc  quoddam  fla- 
giiai.  mn  minus  conversationem  suam ,  qiiam  con- 
versionem  vultessemirabilem.  Insxculo  nobilis,  apud 
Deum  cupit  esse  nobilior;  tam  preiiosa  requirit  in 
luoribus,  quain  contempsit  in  rebus.  llunc  itaque  tam 
devoue  nientis  ardorem,  hanc  tantae  |>erfcctionis  sitim, 
quod  unquam  satiabit  flumen  ingcnii?  quae  vis  ali- 
quando  orationis,  qua;  copia  tanluiu  exprimere  verbis 
poterit,  quanluin  parata  cst  v'u]go  rebus  iniplere  ?  No- 
ms  vcro  donanda  est  veiiia,  qui  ad  ornandum  Domini 
labemnculum  secundum  vires  noilras  inunus  oficri- 
mos.  Nec  veremur  ne  tcincre  scriliendo  ad  tanlx  no- 
bilitatis  virginem,  ultro  nos  morsibus  tradamus  invi- 
dio;.  Scnbimus  enim  petentc  sancta  matre  ejus,  inio 
jul>cnle,  idquc  a  nobis  Iransmarinis  lilteris  miro  cum 
desiderio  animi  flagitante :  qux  Csicile  ostendit,  quo 
studio  aunntaque  cura  in  filia  gcrnien  cceleste  planta- 
verit ,  duin  illud  lam  soliicilc  cupit  ab  aliis  irrigari. 
Reinoti  ergo  a  tcmcritatc ,  et  ab  ambitione  liberi , 


proposito  iiisudciuus  opci  i ;  nec  de  mcdiocrilate  dif- 

((l)Allttll2. 


flH 

fidamos  ingenii ,  qood  credimiis  et  Mt  otttris,  « 
merito  virginis  adjuTart. 

CAPUTll.— Qiiotiesniihi  deiii8tilutiofieNNim,«i 
sanci£  Yltac  conversatione  diceiiduin  est « soieo  priBi 
humanae  natorae  Yimqiialil2ilcniqoenionsirare,fllfrii 
eflicerc  possit  ostendere;  acjam  indeandienibaMM 
ad  spedes  incitare  virtutam ,  no  nlhil  prosit  td  eai»> 
cari,  quae  forto  sibi  impossibilia  esse  praBMMoiL 
Nunquam  enim  virtuiam  viam  valemus  mgredi,» 
spe  ducamur  comife :  slquidero  .ippetendi  OBwe»' 
natus  perlt  conseqnendi  desperaitione.  Qnera  cgo  » 
boruuonis  ordinem  cum  in  aliis  qnoque  opascnlii  le- 
nuerim,  tum  bicmaxlme  obserrandum  pulo,  ubiei 
plcnius  natorae  bonum  declarari  debet ,  q«o  iKii- 
tuenda  estvita  perfectior;  ne  tanto  remissior  ritnl 
Yirtutem  animus  &c  tardior,  quanto  mlnus  se  pooe 
crcdat ,  ct  dum  quod  inesse  sibl  ignorat ,  id  se  eiiai- 
mat  non  babere.  Proferenda  semper  in  notitiam  o 
res  est ,  cujus  usus  desiderator;  et  eiplicanduaiflaitf- 
quid  bonum  natura  potest,  cum  quidquid  possen^ 
batur,  implcndum  est.  Haec  Igitur  pnma  saM»  ic 
spiritualis  viiac  fuDdamenta  jaciantur,  ot  Tires  sw 
virgo  agnoscat,  quas  demum  bc^ne  exeroere  poicfii, 
cuin  eas  se  habere  didicerit.  Optima  eniro  anini  ii- 
citaineuta  sunt,  cani  doeetur  nliqois  poasequodci- 
piat.  Nam  et  in  bello  ea  exhortatio  maxiraa  cst,  «• 

3ue  plurimum  aucioritatis  Itnbet,  quje  pucnaiorai 
c  viribussuis  admonet.  Primum  itaqnedebesnala» 
biinianaB  bonum  de  cjus  auctore  meiiri ,  Deo  sdlicei, 
qui  cum  universa  mandi ,  et  qiiae  intra  mumloni  M 
opcra,  boiia  el  valde  bona  fecisse  referatur,  qoaais 
putas  prxsuntiorem  ipsum  hominem  feclt  pmier 
guem  omnia  etiam  intolligiiur  illa  condidisser Qohi 
dum  ad  imaginem  etsimilitadincm  ouam  facere  dis- 
posuit,  antequam  faceret,  qualem  esset  factorae, 
ostendit.  Deinde  com  sabjecii  ei  universa  anloialia, 
cumque  ctiam  oonstituit  eoram  dominum ,  qaae  id 
mole  corporis,  vel  virium  magniuidine,  Yei  araib 
deutium,  miilto  valentiora  homine  fecerit;  decianl 
quanlo  pulchrius  sit  liomo  ipse  conditus ,  quem  wl 
ex  hoc  voluit  naturje  suae  intelligere  dkniuiett  doa 
fortia  sibi  subjccU  miratur  animalia.  Neque  eniui  mi- 
dum  illum  ac  sine  praesidio  reliquit,  nec  difeisis 
periculis  velut  exposoit  inflrmuin ;  sed  quem  inemcia 
extriiisccu:!  fecerat,  melius  Intus  armaTit  raUone 
scilicet  atque  prudentia ;  ut  per  intellectum  Vigorem- 
qiie  mentis,  quo  caeteris  prxstabai  animalibusT  fedo- 
rem  omnium  solus  agnosceret ,  et  inde  serviret  Deo 
unde  aliis  domiiiabatur.  Quem  tamen  justiiis  exsecih 
torcm  Domiiius  voluntarium  esse  Toluit,  non  co- 
actum.  Et  ideo  reliqult  eum  in  manu  consilii  sui  po- 
suitque  ante  euin  vitam  et  mortem ,  bonum  et*iMk 
lum ;  cl  quod  placuerit  ei ,  dabitur  illi  (EceH.  xr  U, 
13).  Unde  eiiam  in  Deuleronomio  legirous ,  VtfMi  a 
niortem  dedi  ante  fadem  tuam ,  benediciionem  ei  nmle- 
dictionem  :  elige  libi  vilam  ut  vivoi  (Deui.  xxx ,  19). 

GAPUTIII.— ^Hincjamprovidendame8t,neforteiiiad 

rcmordeat  te,  in  mio  temere  imperllum  vulgus  offendii, 

et  idco  non  vere  bonum  factumhominemputes,quiais 

facere  malum  potest,  nec  ipsu  natorae  violentja  aslrin- 

gitur  ad  imniutabilis  boni  necessiLitem.  Nam  si  dili- 

genter  retractes ,  et  ad  subtiliorem  iutellectum  cocas 

animum ,  hlnc  tibi  melior  siatus  hominis  ac  supenor 

apparebit,  unde  puiatur  inferior.  in  hoc  enim  gciniiii 

itineris  discrimme ,  iii  hac  utriusque  partis  libertate, 

rationabilis  animae  decus  posigim  est.  Hinc,  inquain , 

totus  natunc  iiostrae  lionor  conststit ,  biiic  diguiias ; 

hinc  dcnlque  optimi  quinae  laodem  mcrcniur,  hiiic 

pr:rmiuin  :  iiec  esset  omniiio  virtus  ulla  in  bono  per- 

scverantis,  si  is  ad  malum  tfansire  iion  potaisset.  Vih 

lens  namque  Deus  rationabilem  cn-aiuram  Yolunlarii 

boni  muncre  ei  liberi  arbitrii  poteslate  donare,  utrius- 

quc  pnrtis  Dossibilitatem  homini  iiiserendo ,   pru- 

prium  ejus  (ecit  esse  quod  velit ;  ut  boni  ac  nali  ra- 

pax,  naturaliter  utrumque  posset ,  et  ad  allerutnim 

voluntaiem  dcOccteret.  Neqiic  enlm  aliter  spontaneuni 

habcrc  poterat  bonum,  uisi  ca  crcaiura,  qiuc  eilaai 


ilOI 


APPCMDIX. 


llOi 


pialum  *  babcre  potuUsei.  Ulrumque  nos  posse  vo- 
luji  optimus  Creaior,  sed  unum  facere ,  bonum  scili- 
cel,  quod  et  imperavll;  mali()ue  facullaiem  ad  boc 
tanium  dedit,  ut  voluniaiem  e^ufl  ei  uostra  voluntaie 
fiiceremus.  Quod  cum  iia  sit,  boc  quoque  i|»sum 
quod  eliam  mala  facere  possumus,  bonum  est :  bonum, 
inquam «  quia  boni  partem  meliorem  facit.  Facit  enim 
ipsam  voluntariam,  sui  juris,  Bon  necessitatedevinctam, 
Md  jttdicio  liberam.  Licet  enim  nobis  eligere »  refii- 
tare,  probare,  respuere.  Nec  est  quo  niagis  raiionabt- 
lis  crealura  ca^leris  pKeferatur,  nisi(|uod»  curo  omnia 
aUa  conditioDis  lantum  ac  necessitatis  bonum  ha- 
beant ,  bapc  sola  babeat  etiam  volunialis.  Sed  pleri- 
que  impte  non  ininus  quam  imperite»  cum  super  siatu 
bomiais  quxriiur  (vereor  dicere),  quasi  reprebenden- 
tes  opus  Diimiiii ,  talem  illum  aiant  debuisse  iieri « 

aui  omnino  facorc  non  p'tsset  malitm.  Dicii  itstque  ei 
gmciitum  qui  sefinxit :  Quid  me  fccisti  sic  {Rom.  i\, 
iO)  ?  £t  improbissimi  liominum ,  dum  dissimuiant  id 
ipsum  iiene  adminisirarc  quod  facti  sunt,  aliter  se  U- 
ctos  esse  malunt ;  ut  qui  vitain  suani  emendare  no- 
lunt,  videantur  emeudare  velle  naiurani :  cujus  bo- 
nuro  ita  generaliter  cunctis  instilutum  est«  ut  iii  gcn- 
Ulibusquoquebominibus,  qui  sinc  ullocuJtu  Dei  suiit, 
86  nonnunquam  ostendat  ac  profenit.  Qtiam  miiltos 
enim  pbiiosopiiorum  et  audivimus,  et  legimus.et 
ipsi  vidimus  castos,  patientes,  modestos,  iiberales, 
abstuienlesy  bcnignos,  et  lionores  muiidi  simul  et  de- 
licias  respuentos,  et  amatores  jusiitiae  non  minus 
qiMun  scientix?  Unde,  qua^o,  bominibiis  alienisa  Deo 
teta,  qoae  Deo  piacent?  unde  autem  illis  bona,  uifti  de 
•aturse  Ikhio?  £t  cuni  ista,  ouae  dixi ,  vel  omiiia  iu 
ono ,  vcl  f  iiigula  in  siiigulis  liaberi  vuieamus ;  cam 
omuium  natura  una  sii ,  exemplo  siio  stbi  invicem 
ostcnduiit ,  omnia  in  omnibus  esso  posse ,  quse  vcl 
omnia  in  omnibits»  vci  siiigula  iii  singulis  iiiveiiian 
tur.  Qiiod  si  etiani  siue  Deo  hoinincs  ostendunt,  qua 
ies  a  1^0  facli  suBt ;  vide  quid  Gbristiani  laccre  p<is« 
sunt ,  quorum  iii  meiius  per  Cbristum  iiatura  et  vita 
bistructa  est,  ei  qui  diviiiae  quoque  gralijc  juvantur 
auxiiio. 

CAPUT IV. — Age jam  ad  aninuB  nostnc  secreta  ve- 
niamus.  Seipsum  uiiusquisque  attentius  respiciat :  in- 
terrogemus  tfuid  de  hoc  sentiant  proprix  cogitatio- 
nci ;  ferat  sententiam  de  naturic  booo  i|>sa  conscien- 
tia ;  insuruamur  domestico  magisterio  aiumi ,  et  men- 
tis  ixma  non  aliuiide  maais  qu:cque ,  quam  ab  ipsa 
UKMite,  discamus.  Quid  iilud ,  obsccro,  esi  quod  ad 
omiie  pcccatum  aut  crubeiiciiiius ,  aut  timenius ,  et 
ciilpam  facii  nunc  rulM>re  vuitus,  nuiic  paliore  inoii- 
stramus ,  ac  trepidante  animo  etiam  in  miiiimis  deli- 
ctis  lestein  cfTugimus ,  conscientia  remordemur ;  ex 
diverso  autem  in  omni  bono  l;eti,  constautes,  iiitre- 
pidi  sumus ,  idque  si  occultum  est ,  piilam  eiiam  fieri 
cupinius,  et  vmumus  :  nisi  quod  testimoiiio  sibi  est 
ipsa  natura ,  quas  hoc  ipso  declarat  bonum  suum ,  quo 
ci  malum  dispiicet;  ct  dum  in  boiio  tantum  opere 
coniidit ,  quid  soium  cam  deceat ,  oslendit?  Hiiic  il- 
lud  esi,  quod  frequenier  carniflce  occulto  iii  aucto- 
rem  sceleris  conscienlias  tormeiiia  desaeviuiit ,  et  hi- 
teiitem  reuin  secreta  ineutis  poena  persequitur ;  nec 
ullus  post  culpam  impuoiiati  locus  cst ,  duin  fit  reatus 
Ipse  supplicium.  Hinc  esi  quod  e  conlrario  innooens 
etiam  inter  ipsa  iormenta  fruitur  conscieiitias  securi- 
taie,  et,  cum  de  poena  meiuat;  de  iimocentia  gloria- 
tur.  £si  enim ,  iiiquam,  in  aiiiniis  nostris  naiuralis 
quxdam,  ut  iui  dixerim ,  sanctitas ,  qiias  velui  in  arce 
auiiui  pr.Tsidens ,  exercet  nuili  bonique  judicium;  ci 
ut  iionestis  rectisque  actibus  favei ,  ita  smistra  opera 
coodemnat,  at<|ue  ad  coiiscicntiae  testimouium  diver- 
sas  partes  domestica  quadam  lege  dijudicai :  nec  uUo 
prorsus  ingeuio,  aut  fucaio  aliquo  arguiucniorum  co- 
(ore^ecipit;  ipsis  oos  cogitationibu^ ,  fideiissimis  et 
inicgerrimis  s:iiie  iesiibus,  aut  arguit,  aut  defendit. 
Ilujos  lq(is  scribcns  ad  iiomauos  mcminii  Apostoiub , 

<  aUhs  God.  j  ttisi  asque  dJoiw  makaau 


quam  oinuibus  insiUim,  velut  in  quibusdam  Ubuiis 
cordis  scripum  esse  tesiatur  :  Cmii  enim ,  biquit , 
Gentei ,  quw  Legem  non  kabent ,  naturaUter  qnm  Legis 
«tml  /Victmtl,  hnjutmodi  iegem  non  hakenUt^  ifn  nbi 
iunt  lex  :  qui  ostendunt  opu$  legit  tcriptum  in  cordihut 
tuU ,  tettimonium  reddente  eit  contcietaia  eorum ,  et  m- 
ter  te  inmcem  accutantium  cogitationum  aut  etiam  de^ 
fendentium  (Rom,  ii,  14, 15).  llac  lege  usi  sunt  omnes, 
quos  inter  Adam  atque  Moysen  sancte  vixisse  atque 
piacuisse  Deo  Seriptura  commemoraL  Quoruin  tibi 
exempli  causa  aliqui  proponendi  suiit ,  ui  facile  intel- 
li^as  quantuffi  sit  natune  boiiuni ,  cum  eam  Liegis 
vice  docuisse  jusiitiaui  probaveris. 

CAPUT  V.  —  Abei  |Mrimus  lianc  mngistram  secutus 
ila  Dominom  promeruit,  ui ,  dum  ei  onerret  hcistiam, 
lam  grate  sacriOcium  ejus  acceptum  Deo  fuerit ,  ot 
fratrem  in  invidiam  conciUrei  (Uen.  iv,  4 ,  5).  Quem 
justum  in  £vangeKo  Dominus  ipse  commemorans 
(Mauh,  xxui,  55),  breviter  perfectiouein  ejus  expo- 
suit :  omnis  enim  viriutum  species  uno  jusiiiias  no* 
mine  continetur.  Beatum  £noch  iu  placuisse  l>eo  i<^ 
gimus,  uteum  ck  medio  morUiium  raperei,  et  in 
mundo  consummatum  de  mundi  habiutioiie  transfer- 
ret  (Gen.  v,  24,  et  EccU.  xuv ,  16).  Noe  justus  ui  gene- 
ratione  sua  et  perfecius asseriUir  (Gett.  vi,  9) :  cnjus 
sanctilas  eo  magis  est  admirabilis ,  quo  toto  prorsus 
a  justiiia  deciinanie  mundo,  solus  jusius  inTcnius 
est ;  nec  ab  alio  sanctiuiis  qiuesivit  exemplum,  sed 
ipse  pnebuit.  Et  ideo  iotiiis  orbis  imminente  naufra- 
gio  ,  solus  ex  oinnibus  meruit  audire,  Intra  tu  et  do» 
mut  tua  in  arcam,quia  te  vidijuitum  in  generatianeitta 
corain  me  ( Id.  vii,  f  ).  Antc  Deum  aotem  ille  justus 
prolutur,  qui  corpore  saiictus  est  et  corde.  Melchise- 
dec  sacerdos  Dei  lcgitur,  cujus  meritum  ladle  ex  hoe 
iutcUigi  potest ,  quod  mulio  post  futurum  Domini  Sa- 
crainentum  aute  signavit ,  ac  sacrifido  panis  et  vint 
mysterium  corporis  et  sanguinis  expressit ,  ac  sacer* 
dulii  sui  typo  Ghrisii  sacerdoiiom  figumvit,  cui  a  IHi- 
tre  didtur,  Tu  et  tacerdot  m  aternum  tecundum  ordi- 
nem  Melclutedec  ( Id.  xiv,  18 ;  Ptal,  cix,  4,  el  Hebr. 
vn ,  i-22).  Nam  et  quod  benedixit  Abraham  priiid- 
pem  patriarcharum  (Cen.  xiv ,  i9) ,  qiii  per  drcuni- 
cisioncm  j^ter  Judxorum ,  per  fidcm  Ueniiura ,  illius 
signantissime  ostendit  (Iguram ,  qui  pcr  fidcm  suaiu 
Judxis  donavit  benediciioiiem ,  et  Geiitibus.  Loih 
qiio<jue  sancti  Noe  viriutein  secutiis,  iiiier  tot  peccan- 
tium  exempla  justitiam  non  rdiquit  (i</.  xixj.  Eiut 
illuin  totius  muiidi  exemplum  non  vicit,  iu  liic  loU 
ilia ,  iii  qiia  habiubai  regione  peccante  ,  contra  roul- 
titudiiiis  vitia  tenuit  sanctiUiem  :  qui,  ut  i^eatus 
apostulus  Peirus  ait,  vtsii  et  auditu  juttut  erat  (11 
Petr,  II ,  8) ,  et  inter  pessimos  positus,  mala  eorum 
et  oculis  aversabatur  et  auribus  :  atque  ideo  simiii 
excinplo,  ut  illo  diluvio ,  iu  hic  cst  ereptus  iiiceiidio. 
Quid  AbRiliam  amicum  Dei ,  quid  Isaac  et  Jacob  me- 
uioreiii  ?  Quain  perfecie  impleveri..t  Domini  volunu- 
tem  ,  vel  hinc  possnmus  aistimare,  quod  fainiiiari 
quadam  ei  praccipna  diguiUle  ,  eoriiin  se  Deuiu  vo- 
iuii  nominari  :  Ego  stmt,  Inquit,  Deiif  Abrahain^ 
Deut  Itaac^  et  Deut  Jacob  :  hoe  nomen  meum  temfri- 
temum^  et  memoriate  in  aeneralionet  generationum 
(Exod.  lii,  i5).  Joscph  udelis  Dumini  (iimuliis  a 
puero  tribulationibus  niagir.s  justus  osteiiditur,  qui 
pniiium  a  frairibus  in  servum  Ismaeliiis  addictos  est, 
ab  eisque  vcndiius,  a  quibus  se  vidorai  adorandum; 
deinde  iE^ypiio  doinino  traditus,  semper  umen  in- 
genuae  aiiiinx  tciiuit  digiiiutein ;  ducuiique  exemplo 
suo  et  servos  liberos  in  non  iieccando ,  et  non  condi- 
tionem  cuiquain  obesse ,  sed  meuiem.  Hic ,  qua;so , 
remorare  |iaulisper,  et  castuni  animum  soilicite  virgo 
considera.  Concupisciiur  a  domina  femina  adolescens 
ncc  ad  concopisceniiam  provocatur ;  rogatur  et  fugit : 
Qoa  hac  in  re  ei  blanditur  et  supplicai ,  qiiae  in  cu!ie- 
ris  imperai)at.  Amator  *  Dei ,  iiiulicris  amore  non 
▼incitur ;  castum  aniinum  iicc  a;ias  adolcscouiiic  «^Ci'- 

•  Alitti  cod  ,  amnr 


IIOS 


APPENDIX. 


m\ 


movet,  ncc  diligcniis  ancloriuis.  Conlempla  frcquen- 
ter  domina  propiorcs  adolcscenii  insidias  lendil ;  in 
•ecreto  ac  sine  lestibus  manu  impudens  appreliendit , 
ac  procacioribus  yerbis  horlaiur  ad  crimcn  :  ne  iiic 
quidem  vincitur,  sed  ut  vcrba  verbis,  iu  res  rebus 
refcrl.  Nam  qui  frequenter  rogatus  ncgaverat ,  nnnc 
compreliensus  astrinffitur  * :  et  antequam  41lud  evan- 
felicum  dicerelur,  Qiit  viderit  muHerem  ad  eoncujri' 
$eendam  eam,  jam  mtBchalw  e$t  eam  in  corde  iuo 
{Matth,  V,  28) ,  ille  non  asp«ctu  solum ,  sed  ipso  pene 
complexu  provocatus  a  femina ,  feminam  non  conco- 
pivit.  Casutatis  virtutem  bucusque  mirata  es ;  nunc 
respice  benignilaiem.  Priusquam  Prophela  diccrel, 
•UnuMitiiique  maUtiam  proximi  wi  non  reminiicatur  in 
corde  suo  ,  ille  pro  odio  reddidit  cbarilalcm ;  ct  cnm 
vidcret  fnitres  suos,  imo  inimicos  ex  fratribus ,  cum- 
4iue  ab  eis  cognosci  vcllct ,  diieclionis  afloclum  pio 
Jolorc  lestalos  est  :  deoscul:ib:itur  singulos ,  et  irri- 
guis  fletibus  paventinm  culla  perfundens  odium 
Iratrum  cbaritatis  lacrymis  abluebat,  quos,  lam 
vivo  patre  oiiam  mortuo,  germano  scmper  di- 
lexit  amore.  Nec  recordatus  est  illuin ,  iii  qucm  ob 
necem  fuit  dejectus,  lacum;  non  cngiuvit  addictum 
germanitatem  prctio;  sed  pro  malis  bonum  rctri- 
buens  apostolicum  prapceptum  sub  naturac  adhuc  lcge 
complevit  (Gen,  xxxvii ,  sqq.). 

CAP13T  Vl. — Quid  de  bcato  Job  dicnm,  famosissimo 
illoathlela  Dei,  qui  post  dircplas  opes  cl  fundilus  delcia 
patrimonia ,  post  flliorum  ac  flliarurn  unurn  subito 
interitiim ,  ad  ultimum  proprio  contra  diabolum  cor- 
pore  dimicavit?  Auferuntur  onmia ,  quas  extrinsccus 
possidebat ;  et  exlranea  bona  repenlc  decidiint ,  ut 
magis  propria  clarescanl.  Oinnibus  prorsus  velut  in- 
dumentis  exuitur,  ulcxpeditins  ctfortiiis  ntidus  triuin- 
phet,  et  heatem,  quem  ferendo  dumna  antc  supcra- 
vcrat ,  rursus  tolerando  siipplicin  devincat.  Dc  qiio 
lalc  ipsius  Donnni  •lestimoninm  est  :  Numquid  consi' 
derasli  puerum  meum  Job?  Xon  est  enim  similis  ei 
quisquam  in  terris ,  homo  sine  querela ,  verus  Dei  cul- 
tor ,  abstinens  se  nb  omni  malo  ( JoD  i ,  8 ,  ct  ii ,  3 ). 
Nec  imineiilQ  :  senipcr  euim,  ut  ipsc  ail ,  tanqu:im 
lumcntes  super  se  fliictus  limcbat  Dominum,  et  prx>- 
scnti;»  ejiis  pondus  fcrre  non  polerat  (/d.  xxxi,  !23) : 
ncc  audebnt  aliquando  contcnincre,  qucin  ila  scm})cr 
adesse  credcbal,  diccbatque,  Securus  sum;  non  enim 
reprehendit  me  cormeum  in  omni  rita  mea  (Id,  xxvii, 
4>).  Qui  antpquam  Dominus  inimicos  pncci|)cret  csse 
diligcndos  (Matth.  v,  44) ,  dicerc  |>olcrat ,  Si  in  vwUs 
inimici  mei  gavisus  sum ;  si  dixi  in  corde  meo ,  Bene 
factum  est  (Jo6xxxi,  St9).  Nccdum  Evangericum  illud 
sonuerat,  0)»ittt  petenti  te  tribuc  (Luc,  vi ,  50);  ct  jam 
ille  dicebal,  Si  exire  passus  sum  inopem  januam  meam 
sine  liatico  *  (Job  xxxi,  iG).  Noridiim  legerat  illud 
Apostoli,  Dominif  auodjustum  cstet  CMiuum,  servis  pras- 
siate  (Coloss.  iv,  i) ;  et  confldrns  clamabat  ad  Dorni- 
niim  ,  Si  servo  nocui ,  si  ancitlam  lcni ;  omnia  tu  stis^ 
Domine  (Job  xxxr ,  i3).  IViusqiiaip  idcm  aposlohis 
prxciperet  diviiibus  non  sublime  sai)cre ,  iicqiic  spe- 
rare  in  incerto  divitinrum  (i  Tinu  vi ,  17) ,  sic  babuit 
ille  divitias ,  nt  se  alibi  divitcm  esse  monstr.irct :  /n 
divitiis ,  iiiquit ,  '*ion  confidebam,  nec  in  lapide  pretioso 
(Job  XXXI ,  24).  Et  lioc  non  vcrbis  tanlum,  sed  ipsis 
^uoque  rcbus  probavit ,  qui  ctim  oiunia  perderet  non 
dolebat ,  dicebatque  per  singula ,  Dominus  dedit ,  Do- 
minus  abstuUt ;  ncut  Domino  plicuit.ita  factum  est :  _ 
sit  nomen  Dovrini  benedictum  in  swcula.  tiudus  exivi 
deutero  matris  meof,  nudus  redcam  illuc  (Id,  i,  21). 
Quo  cnim  afleclu  possideamus  aliquid,  docemur,  cuin 
id  amittimus  ;  et  cupiditalem  fruendi ,  carendi  dolor 
prodit  :  quem  qui  in  carendo  nim  liabuit ,  in  possi- 
dcndo  quonam  modo  liabuit?  0  virmn  anlc  cvangclica 
cvangeiicum,  et  aposiolicum  aiiieaposiolica  pra.'ccpia, 
discipulum  Apostolonim ,  qiii  apcricns  occultas  divi- 
lias  naturx,  et  iu  mediuin  prorercn^,  cx  so  quid  onincs 

<  Allus  Ood.,  aufuqit, 
>  AUus  Cod.,  sinuvacuo. 


possimus  ostcndlt;  docuilque  qiuuitus  sil  IHc  tbes9ii- 
ms  animte,  quem  nos  sine  nsu  possideoias,  et  qiwi 
proferre  nolumus,  nec  habere  nos  crednninl 

C  A  PUT  VII.— Post  muha  qo9e  de  nauin  dixuDm,  elte 
fianetorum  exeniplis  bonum  ejus  osteDdimi»,  acproba- 
vimus.  Et  nc  e  conirario  ad  ipsios  calpam  pertuKre 
paietiir,  ({uod  aliqiii  iniqni  fuertnt ;  Scriptunnni  ntar 
testimoniis,  qux  peccantes  Qbiifue  crimlne  foluBtaitf 
gt^vant ,  non  excusant  necessitate  natunc.  In  Genesi 
legimus,  Simeon  et  Levi  fratres  conMunuftaveruntimqah 
latem  suam  ex  voluntate  ssus  (Gen,  XLix,  5,  6^.  Ad  Jc- 
nisalem  Dominus  locutos  est,  Propter  quod  tpti  iftoi- 
serunt  viam  meam ,  quam  dedi  ante  faciem  eorum ,  et 
mn  exaudieruut  vocem  meam ,  sed  abiemni  posl  voltoh 
latetn  cordis  sui  maU  (Jerem.  ix ,  13,  14).  Ac  rursas 
ideni  propbeta ,  Kt  peceastis  Deo ,  et  non  eximtUstii 
vocem  ejus ,  et  in  mandatis  illiue  et  in  icaitinds  et  iu 
lestimonOs  ejus  ambulare  noluistis,  Per  Isaiaro  quoque 
prophetam  boininiis  locuttis  est ,  Si  volueriHs  et  ea- 
dieriiis  me,  qucf  sunl  bona  terrce  manducMtis  ;  n  autem 
nolueritis  neque  audieritis  me,  gladiue  vot  censumet 
(isai,  I,  19, 20).  Et  rursum,  Omnes  voe  ocvieiotte  deci- 
detis ,  quia  vocavi  vos ,  et  non  exaudistig  ;  iocutus  mi, 
et  neglexistis ,  et  fecistis  malum  ante  conspeetum  Do- 
mini^  et  quce  nolebam  elegistis  (id.  lxv,  12).  Ipse  quo- 
qiie  Dominus  in  Evangelio  ait,  Jerusalem,  Jerusalem^ 
qum  occidis  prophetas ,  et  tapidas  eo$  qm  ad  te  nttsst 
sunt ;  quoties  volni  congregare  filioM  tuoe  ,  quemadmo- 
dum  gallina  congregat  pullos  suos  sub  aiit  tuit »  et  iw- 
iuisti  (Matth,  xxiii ,  57)«I  Ubi  velle  Tidemus  et  nolle, 
eligere  et  refutare ,  ibi  non  vis  naiune  ,  sed  Ubertas 
intelligiturvoluntatis.  Plena  suiit  otriusqueTestamcnii 
volumina  hiijuscemodi  testimoniis,  quibus  tam  bonuiu 
omiie,  quam  maliim,  voluntariura  seinper  esse  scril^- 
tur  :  qusc  nos  modo  brevitatis  causa  oiniulmus ;  ma- 
ximc  cum  sciamus  le  sacne  lectioni  dediiam  de  Ipso 
uberius  ronie  potare. 

CAPUT  YIII. — Neque  vero  nos  iia  defendimus  natore 
bonum,  ut  eam  dicamiis  malom  non  posse  racere,  qu.un 
utique  boni  ac  mali  capacem  ctiam  profitcmur;  sed  ab 
baccani  tantummudo  injuria  vindicamus,  iicejus  vitio 
ad  inalum  videamur  impelli ,  qui  nec  boiium  sine  vo- 
luntaie  faciamus  vcl  malum ,  et  quibus  liberum  esl 
uiium  semper  ex  duobus  agerc  ,  cum  seniper  utnim- 

aiie  possiiuus.  Unde  eniin  alii  judicaturi  suiit,  alii  ju- 
icandi ;  nisi  quod  in  eadem  iiatura  dispar  voluntas 
est ,  et  quia  ,  cuin  omncs  idem  |)Ossimus ,  diversa  la-' 
cianius?  liaquc  ut  lioc  ipsum  clarius  luccre  possit, 
alia  cxempla  sunt  proferenda.  Adam  de  paradiso  ejici- 
lur,  Enocb  de  mundo  rapitur ;  in  utruque  Dominus 
libertatem  arbitrii  oslcndit.  Ut  enira  placcre  poiuil 
ille  qui  deliquit ;  iia  potuit  peccare  iste,  qiil  placuit : 
non  enini  a  justo  Deo  aut  ille  puniri  ineruissct ,  aut 
liiccligi,  nisi  ulcrquc  utrumque  potuisscl.  Iloc  de 
Cnin  ct  Abcl  fratribus ,  boc  etiam  de  Jacobo  et  Esau 
gcminis  inteHigcndnni  esi,  acscicnduiii  suiam  voluii- 
lateni  causam  csse ,  quod  in  natura  cadem  merita  di- 
versa  sint.  Exstinctum  peccalis  suis  diluvio  mundum 
Noc  justus  rcdai-euit,  et  ScMlomorum  crimina  Lot  san- 
ctitas  judicavit.  Nec  illudest  parvuin  argumcnliini  ad 
probandum  iialurx  bo:ium,  quod  illi  prinii  homincs 
per  lot  aimorum  spatia  absque  ulla  admonitione  legis 
fucnint;  non  utique  quod  Dco  aliquando  crcaturje 
sut^c  cura  noii  fucrit ,  sed  quia  se  tilem  sciebat  lio- 
ininum  fccissc  n.nluram ,  ul  eis  pro  lcge  ad  cxcrcen- 
dam  justitiam  sufflccrct.  Dcnique  quamdiu  reccntioris 
adliuc  natunc  usus  viguit ,  nec  bumanu!  lationi  velut 
quamdam  caligincm  longiis  usus  pcccandi  obduxil, 
siiie  legc  dimissa  natura  cst.  Ad  qiiaiii  Doininus  iiimiis 
jam  vitiis  obrutam ,  et  quadam  ignoramix  nibigine 
inreclam  ,  limam  Lcgis  admovit ,  ut  hiijus  frcqucuti 
admonitione  expolirciur ,  ct  ad  suum  posset  redire 
fiilgorem.  Ncque  vcro  alia  nobis  causa  difTicultatem 
qu<»quc  Lonc  iacicndi  facit ,  quam  loiiga  consuetudo 
vilinrum ,  qua;  nos  inrecit  a  piaivo,  paulalimqiie  |H;r 
iniiltos  corrupil  annos ,  ct  ila  postca  ubiigatos  siln  ct 
addictos  tenc^y  ut  viin  qiiodammoJo  vidcattur  liaiiertf. 


It05 


APPENDIX. 


IfOf 


iialurae.  Otnnc  illud  lempus ,  quo  ncgligenlcr  eddeti, 
id  est ,  ad  ▼itia  eniditi  sumus ,  qiio  mali  etiam  esse 
sluduiinus ,  cum  ad  inciianienla  nequitiae  iiiuocenlia 
pro  siuiiilia  duceretur,  nunc  nubis  resistit,  contraque 
nos  venit,  et  novam  voluntaiem  impiignal  usus  vetiis. 
Et  miramur  cur  nobis  per  oliuiii  alquo  desidiam 
nescientibus  etiam  quasi  ab  alio  sanctilas  conferatur, 
qui  nuilain  coiisuetudinem  boiii  facimus ,  cuin  maluin 
lamdiu  didicerimus.  lixc  de  nalurx  liono  ciirsim 
quasi  io  alieno  opere  dicta  siiit  :  quod  ideo  nobis  fa- 
ciendum  fuit ,  ut  tibi  planiorem  \iam  ad  perfectam 
juslitiam  siernereinus,  quam  eo  facilius  currere  pos* 
sis,  quo  in  ea  niliil  asperum,  nihil  inacccssibile  esse 
cognoveris.  Nam  si  eliain  ante  Legem ,  ut  dixinius, 
et  multo  ante  Domini  nostri  Salvatoris  adventuni 
jusle  qiiidam  vixisse  el  sancte  reforanlur;  qiianto 
niagis  post  illustraiioncm  adveotus  ejus  nos  id  posse 
credeiiduin  est ,  qui  instructi  per  Cbristi  gratiain ,  et 
iii  meliorein  homineni  ronati  sumus ;  qui  sangiiine 
ejus  eipiati  alqiie  muiidali,  illiusqiie  exemplo  ad  per- 
fectam  justiiiain  iiicitati,  meliores  illis  esse  delieinus, 
qiii  aiite  Legem  fneruiit ,  meiiores  etiam  quam  fuc- 
runt  sub  Lege ,  dicente  Apostolo ,  Peccatum  in  vobi$ 
fam  nott  dominabitur  ;  iwn  eifts  eni iii  $ub  Lege^  $ed  $uk 
gralia  (Rom.  vi,i4)? 

CAPUT  IX.  —  Cl  qiioniam  sufQcicnler  de  bis,  ut 
puio,  diximus,  nn  ic  inslituamus  perfectain  Tirginem, 
quas  ex  utroque  semper  accensa  et  naliinB  simul  et 
grnti»  bonuin  morum  sanctitate  lestetur.  Prima  igitur 
▼irginis  cura  primumque  sludiuin  sit,  scire  voluntntem 
Domini  sui/ct  quid  ei  pluceat,  quidve  displiceat,  dili- 
genier  inqiiirere;  ut  sixundum  Apostolum,  rationa- 
bile  Dco  rcddal  obsequium  (/d.  xii,  i),  totumqiic  vitae 
su»  cursum  ex  ejus  possit  ordinnre  senteiitia.  Impos- 
sibile  est  eniin  ei  quemquam  placere,  cui  quid  placcal 
ignorat;  fiorique  potesl  ut  etiam  obsequendi  voto  of* 
feiidat,  qui  quomodo  obsequi  debeat  anie  non  didicit : 
et,  ut  majus  est  voluntalem  Domiiii  facere  quain  nosso, 
ita  priiis  est  iiosse  quam  facere.  IUud  enini  merito 
pra.'ccdit,  boc  ordine.  Unde  propbeta  dicit,  Et  m, 
i$r.a£l,  noli  ignorare.  Et  beatus  Paulus,  Qui  autem 
niiioral,  ignorabitur  (I  Cor,  xiv,  58).  Ideinqiie  alibi, 
Proplerea  nolile  fieri  imprudentes,  $ed  inieHigente$  qum 
dt  volunta$  Domini  (Ephe$,  v,  17).  Inilium  obedienti.is 
est,  ^iiid  prsecipiatur  veilecognoscere;  et  parsest  ob- 
sequii  didicisse  qitid  faciiis.  Scito  itaque  in  Scripturis 
divinis,  per  quas  solas  potes  pienam  Dei  intelligere 
voluntatem,  prohiberi  quaidani,  priccipi  quo^dam,  coii« 
cedi  aliqua,  nonnulla  suaderi.  Prohibcntur  mala,  pne- 
cipiuntur  bona,  conceduntur  media,  perfecta  suaden- 
tur.  In  dudbiis  illis,  quae  priori  loco  sunt,  peccatum 
omne  concluditur :  in  iitroqiie  enim  Dei  coiitinetur  im- 
periuiu ;  et  non  solum  prxcipere,  scd  ct  prohil)ere 
ipsum,  jubeiitis  est.  Generuliter  namqiie  omnibos 
mandauir  justiiia,  qiiam  Salvator  in  Evangelio  brevi- 
ter  quidem,  scd  pleiiissime  comprebendens,  ait,  Qute' 
cumqne  vulti$  ut  faciantvobi$  homine$,  hcec  el  vo$  facite 
illi$  {Matth.  vii,  i2);  lioc  esl,  ut  nihil  niali  ijiferamus 
aliis.  et  praisieinus  omne  quod  bonuin  est,  qiiia  volu« 
niiis  hoc  ab  aliis.  in  nos  utruuique  scrvari.  Hxc  sen* 
tenlia  xquo  jure  pra^cepli  universos  tenct,  iiec  ulli 
omiiino  Iransgredilicet,  quod  omnibusimperatiimcbi; 
apertusque  contcmptiis  Dei  est,  vel  facere  prohibita, 
vcl  jiissa  non  facere.  Duo  vero  reli(|ua  qiue  sequuntur, 
quorum  unum  cooceditur,  et  suadetur  aiiud,  in  nostra 
potestate  diniissa  sunt;  ut  aut  cuni  minori  gloria  con- 
C4!ssis  utamur,  aul  ob  majus  prsemium  etiam  ea,  qua: 
nobis  permissa  sunt,  respuamus.  Conceduiitur  qiiidem 
nuplia: ,  carnium  usus  et  vini ;  sed  horuni  omiiinm 
absiiiientia  consilio  perfectiore  sjiadetur.  Ad  virgiiii- 
tutis  honoreni  pertiitet  licentia  nupiiarum,-et  escarum 
iiidulgenlia  virtiitem  abstinenlise  dariorem  facit.  Coii- 
teni|)sisti,  virgo,  conjugium,  licitum  tibi  priusquam 
coniemneretur.  Majoris  pramii  amore  fla^raos  vovisii 
Dco  noD  imperatain,  sed  laudatam  virginitatem ;  et 
consilto  Apostoli  legem  tuam  fecisti  latiorem.  Certa- 
miiiis  ingrcssa  campuni,  uon  tam  laborcm  cursusquain 


bravium  victorio'.  cogitasti.  Legcras,  credo^  ilhid  evan- 
gelicum  de  perpetua  castilaie  pro^conium,  el  ipsius  to 
Domini  sermo  ad  amorem  servaiidae  virginitatisaccen- 
derat,  qui  Pciri  super  hoc  senteniiam  ipsa  rei  magni- 
tudine  ac  dimcultatc  laudavit,  et  volunlariis  spadoni- 
bus  regnum  cocloruin  promittensait,  Qui  pote$t  capere^ 
capiat  (Matih,  iix,  12).  Rem  ilaqiie  tammaguamnon 
impero,  non  impono,  sed  ofTcro;  neque  quemqiiam- 
ad  hoc  cogo,  sed  provoco.  Qunnquain  onim  de  virit 
tantum  sonare  videatur;  non  solis  tamen  viris,  sed 
xqtialitcr  ulriaue  scxui  virginitatis  palina  promittitur. 
Et  Apostolus  Qc  virginibus  pra;ccptum  quidem  se  dicit 
non  habere  Dei,  sed  dut  consilium  (I  Cor.  vii,  25)» 
Dicit  itaqne,  Aii  eiperimentum  qucBritk$  eju$^  qui  in  m^ 
loauitur  Chri$tu$  (li  Cor.  xui,  3)? 

CAPUT  X. — Perfcctionis  igitur  secota  consilium,  bea^ 
titiidinem  specialis  aggrcssa  propositi,  serva  generale 
mandatum.  Dixi,  idemque  nunc  repelo,  in  causa  jiistitia 
omoes  uoum  debemus:  virgo,  viaua,  nupta,  siimmus, 
medius,  et  imus  gradus,  sequaHter  jul)entur  implere 
prxcepta.  Nec  a  lege  solvitur,  qui  supra  legein  faccre 
proponit;  quin  imo  nullus  magis  illiciia  vitare  debet, 
quam  qui  respuit  quae  licebant.  Nec  quisquam  ita  a  se 
luandata  poliicctur  impleiida,  ut  ille  qui  amore  pcr- 
feciionis  siipra  manduu  consccndit;  et  com  amplius 
statuit  fuccre  quam  prxceptuni  est,  ostendil  minus  sibl 
praeceptiim  esse  quam  potuerit.  Deinde  qui  tantae  se 
esse  obedienliae  profltetur,  ut  ctiam  consilium  divi- 
num  libenter  audiat,  quomodo  non  dcl)et  audire  pra*- 
ccptuin?  Illa  cnini  res  perfertionis '  cst,  isla  iieccssi- 
tatis.  De  virgiiiil;itc  dicilur,  Qui  pote$t  capere^  capiat : 
de  justitia  non  dicitur,  Qui  potest  faccre,  fuciat;  scd, 
Omid$  arbor  quce  non  facit  fructum  bonum^  excidetur^ 
et  in  iguem  millelnr  (Matth.  ui,  iO,  et  Luc.  iii,  9).  Con- 
sidera,  quaeso,  quantum  a  consilio  dislet  iinperiom. 
ihi  aliquos  excipit,  hic  gencmlitcr  omnes  compreheiw 
dit;  ibi  prsemium  proponit,  hic  peeiiam;  ibi  iiivilat  ut 
facias,  liic  nisi  feceris  comminatur.  Ilaec  igitur  optima 
rationc  distingiiens,  animadvertc  quid  oueras,  anim- 
ndverte  quid  del)cas :  imo  quia  utrumque  jam  debes, 
et  virginitatcm  qnaiii  ultro  obtulisti  Deo,  el  justitiam 
qiiam  ipse  prjccepit,  intcjg^rum  ulrumaue  persolve.  ille 
servus  domino  placel,  qui  ita  aliquid  ultro operis  cxer- 
cct,  ut  tamen  etiam  iiiiperata  perQciat ;  qui  non  facit 
aliud  pro  alio,  scd  utrumquc;  nec  mutat,  scd  addit 
obsequium.  Nec  te  carum  exempla  decipiant,  (|U£  sibi 
in  soln  castitnte  plnudentes,  ut  post  suas  voluptates  * 
eant,  Dei  voluntatcm  abjiciunt :  qiuc  perpeluas  casii- 
laiis  bonum,  noii  cum  jiistitia,  sed  pro  justitia  oflerre 
volunt,  et  in  compensatioiie  peccatornm  prxmium  vir- 
ginitaiis  annunicraot,  atque  pro  praemio  impunitalcui 
petunt ;  vel  certc  impudentiori  vecordia  coronandas 
csse  se  putant,  et  io  regno  coelorum  caeteris  pnriti. 
rcndas,  qiiae  sibi  iransgressione  mandatorum  adiiuni 
clnusere  coelorum.  Son  omni$,  Christus  inquit,  qui 
dicil  mihi,  Domiiie^  Domine^  intrabit  in  regnum  caslo- 
rum ;  $ed  qui  facit  voluntatem  Patri$  mei  qui  in  caili$ 
e$t,  ipse  intrabit  in  re^num  cwlorum  (Matih.  vii,  21). 
Mcininerint  stultas  virgines  a  sponsi  januis  repelleii- 
das,  etdiccndum  eis,  Ne$cio  vo$  (Id.  xxv,  12);  illis? 

3ue  jungendas  esse,  de  qiiibus  Dominus  ipse  ait,  Mulii 
icent  mihi  in  illa  die :  Domine,  Domine ;  nonne  in  no- 
rmiie  tuo  dcemonia  ejecimu$,  et  in  nomine  tuo  virtute$ 
multa$  fecimu$?  Et  tunc  confitebor  iUi$^  Amen  dico  oo- 
6if ,  ne$cio  vo$ :  di$cedite  a  me  omne$  qui  operamini  iftt- 
^itatem  (Id.  tii,  22,  23).  Tibi  vero  longe  est  alia  via 
ingrediendum ;  quac,  so^culi  ainore  calcato,  semper  cu- 
giiando  qtix  Dei  sunt,  apostolicam  te  exhibere  vis  vir- 
ginem;  quae  tamspirilusanctaquam  corpore,  Domini 
pracstolaris  advenium,  et  animae  tuae  lampadi  sancio- 
riim  jugiter  operum  infundis  oleum,  et  sapientibus 
juncta  virpinibus,  in  sponsi  obviam  pra^pararis.  Fu- 
gienda  tibi  lau  illa  via  est,  quam  multorum  ad  mor- 
lcm  cnntium  comitatus  terit,  el  ad  vitam  aeternam  an- 
giibti  illius  ilineris,  quod  pauci  repcriunt,  callis  tenen- 

•  Alius  cod.,  etectwm. 

*  aIius  Cod.,  votimtat€$. 


1107 


APPEXDIX. 


1108 


dus  681.  Deposiii^ti  jam  impedimenUi  ye\  mnxima,  ei 
ooine  quidduid  a  spiritaalis  vltne  cursu  vel  retardat  vet 
revocat;  prima  statim  conversione  vicisti.  Respuisli 
fonjogii  voluptatem,  posleritatis  curam,  illecebras  de- 
Kdarum,  sxculi  pompam,  diviiianim  cupidinem,  et 
cum  I^ulo  potes  dicere,  Mihi  nmndus  crucifLxus  eU^  ei 
ego  mundo  (GalnL  vi,  14).  Giijuh  tale  principium  est, 
qualis  debet  esse  pcrfcclio?  lianc  mibi  tu  virtutem, 
bunc  aniinum  etiam  iii  reliqtiis  afl«*r,  eaque  vi  meniis, 
qiia  vitiorum  occasiones  depulisii,  vitia  nunc  ipsa  re- 
spue.  Onieliir  morum  saiiciitate  virginitas,  et  perfe- 
cium  gradum  vitsc  perfectio  snbseqnnlur.  Gerle  si  sx- 
cularis  viia  liln  placuissei,  dares  operam,  ne  qnis  te 
diviiiis  nc  quis  corporalibus  ornamentis,  ne  qiiis  re- 
nim  omninm  copia  et  lionore  pr;ccederet :  iiunc  quo- 
niam  diversiUis  studri  diversnm  viiani  desiderat,  cura 
ne  quis  te  in  bcne  vivendo  transcendat,  ne  qnis  mo- 
nrni  saiiclilate  stipcret,  nc  quis  libi  in  virtulibus  pne« 
feratir.  Et  iii  illis,  qunc  ante  diximus,  non  erat  tunm 
«I  tn  aut  onines  vinceres,  ant  nemo  te ;  ciincta  enira 
illa  foris  pelnntur,  et  quidquid  aliunde  speratnr,  alio- 
nnm  est.  Ha  c  vero  in  tua  potestaie  sunt,  et  vere  pro- 
pria,  qiiae  non  extrinsecus  veniiiiit,  scd  in  ipso  corde 
genemntur.  lila  enim  iicc  omnis  qiii  quscril  invenit, 
iiec  qui  inveiicrit  sempcr  tenet ;  quia  ut  ea  commo- 
dare,  iia  et  eripere  casus  poiest :  hxc  auiem  ei  omnis 
flui  quicrit  iiivenit,  et  qui  invcnerit,  eripi  sibi  nnnquam 
tiniet;  isla  eiiim  sola  bona  suiit,  qpac  sinc  voluiitatc 
non  inveiiimus  aliquando,  nec  perdimus. 

CAPUT  XI.—  Hiibes  ergo  hic  per  qux  merito  praepo* 
naris  nliis;  imo  hic  mngis.Nam  corporalisnobihfas  at- 
que  opulentia,  luorum  intelliguntur  esse,  non  lua ;  spi- 
ritiinlcH  vcro  divitias  nullus  tlbi  praeter  te  confcrre  po« 
lerit.  In  his  ergo  jure  laudanda,  in  his  mcrito  cacteris 
pniferenda  es,  qiiae  nisi  ex  te  et  in  te  e^se  non  pos- 
iiint.  An  sola  ista  vila  est,  qua:  certamen  non  habeat 
de  profectu,  et  in  qua  unusqiiisoue  hoc  tanluin  debeat 
pcrmanere  qnod  coepit,  nec  ulio  augmenli  dcsidcrio 
ad  majora  conteiidat?  et  curo  in  omnibns  muiidi  siu* 
diis  profectu  noii  satientur  bomines,  hic  tanlum  cod- 
pbse  siifTicict?  Ferventissimi  in  terrenis,  frigidissimi 
m  coelestibiis  suiniis ;  et  summani  in  rebus  parvis  ex- 
hibcntcsalacritatem.ad  majora  torpescimus.  Consido- 
rare  pndct  quaiilns  sit  fervor  iii  saRculo,  qiia  cura  sin- 
gula  quacque  f»ludia  hi)miiiuin  quotidie  ad  perfecliora 
■itantur. Lillemrum  nrdor  nulla  irorsus  selate exstin- 
guitnr;  iiiio,  ut  sxcularis  auctorisuiarsententin,  ipsa 
jnagis  xtate  iiiflammatur :  divilianim  nmor  insatiabilis 
est;  cxpleri  nescithonorumcupido;  celerem  habitune 
res  fiiiein  sine  fiiie  qua:runtur.  Nos  divinam  sapien- 
tiam,  ccelcsles  divitias,  immorlalcs  honorcs,  pigra 
qnndam  dissimnlationo  negligimus,  et  spirituales  di- 
vitins  aut  iie  aitiiigimus  quidem,  aut  si  leviter  degii- 
stavcriiniis,  eoiitiniio  nos  piitamus  esse  satiatos.  Ali- 
ter  nos  divina  sapientia  ad  suas  invitat  epulas :  Qui 
edunt  me^  inquil ,  adhuc  eswrknt ;  et  qui  me  bibunt,  adhuc 
mlient  {Eccli.  xxiv,  29).  Niillus  unquam  Ulibus  ex- 
plctnr  epnlis,  nec  aliquando  patitur  de  satietatc  fasii- 
dium :  lanto  unnsquisque  capacior,  tanlo  avidior  erit, 
quanto  indc  plus  hauserit.  Dominus  In  Evangelio, 
Bcati,  ail,  ^iif  esuriunt  et  »tiunt  justitiam ;  quoniam  ipsi 
saturabunlur  {Matlh.  r,  6).  Vull  eniro  esurire  nos  liic 
sempcr,  nc  siiire  jusliliam,  nt  in  fuluro  justitias  retri- 
butionc  sntiemur. 

CAPUTXII.  —  Considernnda  vis  ipsa  vcrborum 
rst,  ct  iln  iiobis  desidemiida  est  juslitia,  ut  in  faine 
Tcl  siti  cibus  desidemlur  ac  potus :  ct  hoc  in  com- 
niunc  oiunibiis  esl  diccndnm  bis,  qui  immortalis  vilae 
l>n)pmia  desidcmnt.  Jam  luuin  cst  ofstimnre  quantnm 
animo  pmistare  debeas,  qu:r  majoris  prxMuii  desiderio 
plus  facere  proposuisti,  qiiain  vel  nlios  ncccsse  est. 
A|K>stolus  dennieiis  Cbristi  vir^inem,  lon^o  cam  so- 
pamvit  a  iiii|iia,  et  diverbis  studiis  singulanintis  meri- 
tiiin  conjiigiique  divisil  :  Innupla,  in(|uit,  et  virgo  co- 
gitat  qucB  Dei  sunt,  quomodo  placeat  Deo^  ut  sit  sancta 
corpore  el  spiritu ;  qua  autem  nupla  est^  ccgitat  quce 
huni  mundif  quomodo  placcat  viro  $uo  (I  Cor.  vii|  54). 


Qmocorpere  et  spiritu  sancta  est,  nec  m  membris  nee 
In  mente  delinquK.  Delinquere  aniem  non  in  ci««i  ca> 
stitatis  tanlum  esse  potest,  sedetiam  in  quacamqoe 
parte  jastiti:c.  Qoamvis  enim  virgo  corpore,  virgo  sit 
f piritu,  et  nihilominus  aut  manibus,  aot  ocnlis,  anl  aa 
nbus  peccet,  ant  lingiia ;  qnomodo  corpore  sanctadi- 
cenda  est?  Deinde  si  vel  odioinfecta,  vel  invi<iia,  vel 
avaritia,  vel  iracundiasit;  quomodo  spirita  obtinet 
sanctitatcm?Et  si  nnpla,  qn:e  ainore  conjugii  oogitac 
qaomodo  placeat  viro  suo,  quantnm  liberisrelinqnat, 
quae  variis  miiiidi  astricta  ciiris,  rarius  ad  voluntalem 
Dei  respicit,  tamcnde  peccaiisexcinarese  non  potest; 

3nid  faciet  vlr^  ,  quae  solata  ab  oinnibnsliojiis  mim- 
I  impcdimentisaclibera,  scholainquamdam  castitalis 
ingressa  esi? 

CAPUT  XIH.  —  Si  vis  itaque  propositi  tnl  magni- 
tndinem  xqnare  moribns,  et  per  oninia  Deo  copalari, 
fi  levc  ae  siiave  jugnm  Christi  suaviiis  tibi  leviusque 
▼is  facere ;  nunc  inaxime  in  bcata  vita  curam  impendo, 
iiunc  slode,  at  calcntcm  recentis  fidcm  conversionis 
novus  sempernrdor  acccndat,  et  iii  tenera  adliuc  aeta- 
le  facilius  sanctae  convcrsatioiiisosus  inoleseat.  Quid- 
qiiid  in  te  primum  institu  ris,  hoc  manebit ;  et  ad  ini- 
liornm  tuorum  regnlain  reliqua  vita  decurrel.  Finis  ia 
ijiso  cxordlo  cogitandiis  est  :  qiialis  nd  illum  uUiinam 
diem  pervenire  cu|fis,  lalis  iiunc  jam  essc  conare. 
Consuetndo  est,  qnae  aul  vitia  aut  virtutes  alit,  qnae- 
que  in  his  plurimiim  vafet,  cum  qiiibus  ab  inennte 
a»tate  simut  creverit.  Oplimi  sniit  ad  institutioncro 
mornm  primi  onique  anni :  hnbcnt  enim  in  se  leiitum 
qniddam  et  moile,qiiod  facile  fomiari  queat,  alqne  ad 
arbitrium  voleniis  trahi ;  et  in  cunclis  fere  rebus  citius 
assiiescitur  omnc  quod  tenerum  est.  Novellas  adhtic 
et  vix  firmas  radicis  arbusailas,  diun  ad  oronem  dii- 
ctiini  seqiiaccs  sunt,  in  qaamlibel  partem  ilecti  facile 
cst ;  qiia;  natura  plerumqae  carvatae,citoad  arbilnum 
colcntis  corriguntur.  Teiiera  adhuc  et  primae  actatis 
animalia,  siiie  labore  domari  soleiit,  qiiantoqne  eitias 
a  vngaiidi  liberiate  desueta  sunt,  tanto  faciiiof  vel 
colla  jiigo,  vel  frenis  om  insuescunt.  Ipsa  quomie  lit- 
terarnin  stiidia  teneris  melius  inseruntor  ingentis ;  id- 
qiie  pcnilus  inhaererc  sensibus  solet,  qaod  primitns 
sederit  in  menle.  Iloc  idem  pliirimum  eliam  in  bcne 
vivendi  ratione  valet ;  diim  aahuc  mobilis  est  aetas,  et 
animus  duci  facills,  exercenda  boni  consuetudo,  et 
Jii||i  mediiatione  llnnnnda  est ;  oocupandum  cst  opti- 
inis  rebus  inffenium,  et  sanclac  convorsationis  usiis  al- 
tius  insereiidns  est.  Tunc  vero  ad  perfectioiiis  lasti- 
gium  animus  ascendil,  et  longae  consuctodinia  benefi- 
cio  utitur  ad  bene  vivendi  facultalem ;  et  virtutes  suas 
ctiam  ipse  miratus,  srcum  qiiodammodo  in  se  potabit 
iiatum  esse  nuod  discit. 

CAPUT  aIV.  — Rcspice,  obsccro,  quantom  a  tc 
sanctitatis  avia  materque  exspeciniit,quue  cum  te  qiui- 
si  novum  et  illustre  quoddam  lumen  gcneri  siio  natam 
esse  pntant,  nonc  in  te  solam  omncm  curam  animi 
transtulemnt,  etproposili  tui  cnrsum  miris  stndiisac 
favore  succendont.  Cumque  ipsa:  te  ud  honestaten 
morum  ab  incunte  xtate  formaverint,  nunc  a  te  viDci 
cnpiunt,  tuamque  victoriam  siiam  laiidem  esse  piitant. 
Qiinram  egre([ia  erga  Deum  fidcs,  in  proCessione  tua 
maxime  clartiit,  cum  te  jam  nuptiis  praeparatam,  si- 
miil  atque  aliud  vellc  didicerunt,  mira  cimiinuo  assen- 
sns  ^celcritnle  ad  id  qiiod  elcgems  cohortatae  sunl,  et 
trepidam  pro  aBtate  sententiam  voluntatis  suae  aucto- 
ritaie  flrmaverunt,  luumque  voium  commime  feceroni. 
Qiiac  cum  multos  suorum  in  akissimo  dignilitb  grado 
videriiit,  dc  nulio  ita,  nt  de  te^aliquandoiaetatx  sont: 
nibil  enim  ita  magniim,  nihil  tam  praeclarum  in  qoo- 
quam  viderant.  Solaquippepraestitistigeneri  liio«quod 
longa  retro  xtaie  iion  nabuit.  Licet  ediderit  virilis 
sexus  memorabHes  consalatos,  et  amplissimi  onlinis 
stntus  illustris  familise  nomina  frequens  audierii ;  n'i- 
hil  unqnam  tamen  in  gcnere  vestro  hoe  tuo  booore 
fuitpnestantiiis,  qoi  non  corporali  albo,  sediibrone- 
mori.t!  immortalis  itiscrtiis  est.  Com  exeeperint  illi 
iheatralcs  totoorbeplausus,  miraqiie  ncclamaodi  coo- 


4109 


AM>END1X. 


lliO 


ipinitioiie  iiiMgiiia  con&ulmii  mcriUi  Ixlum  vulgus 
expret8erit;IODge  lamen  luilioiiorls  est  sloria  major« 
quaB  ffaudium  in  coilis  fecil«'  Anffelisque  laiilitiam.  Per 
le  enim  non  merclricul»  locupietantur,  sed  aluniur 
▼irgines  Chrisli ;  non  venator  et  auriga  diiantur,  $ed 
susieniantur  pauperes  Cbrlsti.  Ad  consulalum  eorum 
diversae  loliusorbis  proviiici;e,  ad  quas  domus  veslne 
poleutia  exiendilur,  percgrinas  fcras  et  Ignoia  anima- 
iia  transmiserunl,  qua:  crudelisaren»  solum,  vel  suo/ 
vel  hominum  sanguiiic  crueniarent ;  ad  le  vero  elecue 
qiiasque  virgincs  mitlnntur|,  quas  tu  preliosissimum 
muDus  oflferas  I>e0y  tuoqiie  exemplo  ad  perpeiuam 
provoccs  caslilatem,  non  tibi,  sed  lecum  Deo  servi- 
turas.  Ilaecprofessionis  tusgloria  rumore  celcbri  vul- 
gala  esi  per  cuncios ;  et  ila  ad  conversationem  tuam 
toius  exsuliavit  orbis,  ul  quod  prsingenligaudio  vix 
adhuc  iiomtiiescredere  pNOleranl,  id  semper  videaniur 
opiasse.  liultum  his  iniliis,  multum  lamx  tux  odore 
suspensi  omiies,  mirum  de  le  nescio  quid  audire  de- 
Bidcrant ;  ei  qui  professionis  tux  cognovere  virlulemt 
nnnc  coiiversaiionis  exspeciant.  In  le  nuiic  pula  cun- 
ciorum  ora  oculosqne  Cduversos,  et  ad  spcciaculum 
vita)  luffi  loitun  consedisse  muiidum.  Cave  ne  ^er  le 
laiilorum  animi  offeudanlur,  nec  inlnus  inleinve- 
Hianl,  quam  requirunt.  Verum  quid  ego  lecutn  de  bo- 
niinibus  age,  eorumaue  de  lc  exspeciaiionem  adco- 
honatlonem  tuamtrano?  Deus  ipse  omnium  recior  ac 
I>ominus,  cum  omni  Anselorummiliiia  eerlameniuum 
s^ectal,  tibiquecoiitra  mabolumdimicanii  paratxter- 
nitatis  Goroiiam,  et  coelesle  praemium  inciiameniuin 
victcffUB  facit.  Huic  lanlo  speclaculo  vide  quem  ani- 
num,  qiiam  dcbeas  offerrevirtutcm,  et  certaniinis 
magniiiidinem  de  ^xspectantium  di^uiiale  mcllre. 

CAPUT  IV.  —  Ha^c  tibi  iiaque  in  bocagone  sub- 
eundo  praeoipua  cura  sil,  bic  primus  accinclus,  inler- 
Bectonis  belium  virlute  devincere,  et  adversum  diaboli 
casira  in  omnia  proH^pla.  Dei  jurare ;  nec  lantummodo 
dectinnre  vetita,  sed  jussa  complere.  Neque  enim  libi 
suilficit  a  malis  oiiosain  esse,  si  oliosa  fueris  a  bonis ; 
ciini  Icx  Dei  duplici  mandalorum  genere  disiiiicia  sil, 
ct  mala  prubibens  bona  imperet,  aique  ab  ulraque 
p»rie  coBiemptum  sui  velet*  Non  enim  tanium  ille 
SKrvtis  contempsit  dominum  qui  probibita  feceril,sed 
el  qni  jussa  non  fecerit.  DicU  a  nobis  paulo  aiile  sen- 
teiilia  est,  Omnii  arbwr  quce  non  facil  fructum  bonum^ 
excidetur^  et  in  ignem  mittetur  {Uatth,  iii,  10,  et  vu, 
19);  et  blandimur  nobis  si  a  malis  fructibus  nongra- 
vciuur,  qui  damnandi  sumus  si  a  bouis  steriles  nian- 
serimusl  Juxta  banc  inlelligenliain  abscindel  Pater 
omnem  palmiicm  fruclum  noii  ferentem  in  Filio ;  ct 
qui  acceplum  talentum  in  sudario  abscondit,  quasi  inu- 
tilis  servus  et  nequam  damnalur  a  Domino :  nec  nii- 
nuisse  solum,  sed  cl  non  auxisse  culpabile  est.  Non 
idco  aliqua  putes  conlemncnda  esse  mandata  ,  quia 
leviora  slnt :  lam  enim  maxuna  illa,  quam  miniina, 
a  Deo  imperaia  sunl ;  et  conlemplus  cujuscumque 
praecepli,  praecipieniis  injuria  esl.  Unde  beatusPau- 
lus  clamat  et  docet :  Omma  [acite  nne  murmuratione 
et  kmmtatione;  ut  nti$  irreprehen»bile$  et  nmpUcee^ 
eieut  fiH  Dei  immaculati  in  medio  nationis  vravm  el 
pervereet^  inter  quoe  lucetie  eicut  lununaria  in  hoc  miin- 
dolPhilipp.  n,  I  i,  15). 

CiAPUT  XVI.  —  Remoremur  hic,  iirgo,  paulisper, 
et  preliosijisimas  margarius,  quibus  exomanda  eM 
sponsa  Chrisii,  |>er  singula  Apostoli  verba  penscmus. 
Omnta,  iiiquit,  facite.  Non  enim  quasi  ad  arbilrium  no- 
simm  qua^dam  ex  mandalis  Dei  debemus  eligere,  scd 
generaliler  universa  complere;  ncc  aliqua  pnccepta 
ejiis  quasi  vilia  munuscula  ac  parva  contemncre,  sed 
imperautis  in  omnibus  majeslatem  aspicere.  Nullum 
qnippc  mandatnm  Dei  conteniplibile  nobis  videri  po- 
tesi,  si  eju»  sempercogitcmusauctorem.SitiemurDm- 
roitone  ei  hwtitatione.  Viles  et  iffuobiles  dominos  pa- 
lam  coiitcmni  videmus  a  servulis^  eisque  ad  minima 
quaeque  praccepla  in  faciero  resisti  solere.  At  boc  in 
persoiias  nobiles  jam  non  aduiittilur  :  qunntoque  po- 
tentiores  domini,  tanto  servi  ad  obedicnliam  prorn- 


ptioressunl;  cumqiiedifDciliora  prxcipiunt,  libcntiot 
aiidiunlnr.  Cerle  ad  regis  imperium  ita  omnes  paraii 
sunt,  et  in  procinclu  obedienliae  constiluti,  ut  etfam 
opient  jubcri ;  et  non  solum  bene  meriluros  esso  sa 
ercdunl  si  jussa  feccrint,  sed  lanquam  jam  merais • 
seni  (|iiod  jusst  sunt,  ila  pro  dignitate  praecipientis 
servitium  beneficii  loco  ducitur.  Nobisvero  Deus  ipse, 
aelcrna  illa  majestas,  meffabilis  atque  iiiaestimabilis 
potestas,  sacrasLitteras,  ct  vere  adorandos  praccepto- 
rum  suorum  apices  mitlii ;  ei  non  statim  cum  gaudlo 
ac  vencraiione  susclpimus,  necpromagno  ducimus 
bcneficio  lanlae  ac  tam  illusiris  polestatis  imperium ; 
maxime  cum  npn.jubentis  quaeriiur  commodom,  sed 
utilitas  subsequentis :  veram  e  contrario  fastidioso  ae 
rcmisso  animo,  superbomm  ac  ncqnam  servoram 
more,  in  os  Domiiii  reclamamus  ac  dicimus,  Durum 
esl,  arduum  est,  non  possumus ;  homines  sumus,  fra- 
gili  carae  circumdamur.  0  caecam  insaniam !  o  profa- 
nam  temeritalem!  Duplici  ignorantia  accusami» 
Deum  scientiae,  ut  videatur  nescire  quod  fecit,  nescire 
quod  jussii ;  qiiasi  oblitus  fragilitatis  humanae,  ciijus 
auctor  ipse  esi,  imposuerlt  hoinini  mandata  qox  ferre 
noii  possii :  siinulque,  proh  nefas !  ascriblmus  iniqui- 
tatein  ju^lo,  pio  crudclllatem,  dum  eum  primo  impos- 
sibile  aliquid  praecepisse  conquerimur,  aelnde  pro  his 
dainnandum  pulamus  bominem  ab  eo  quae  vitare  non 
polull ;  ut,  qiiod  etiam  suspicari  sacrilegium  est,  vi- 
deatur  Deus  non  tam  salulem  nostram  qii^sisse,  quam 
poenam.  Ilarjue  Aposiolus  scicnsa  Domino  juslitiae  ac 
majeslatis  nihil  impossibile  esse  prxceptum,  auferl  t 
nobis  vitiuni  iiiiirniuraiidi ;  quod  tunc  uiique  nasci  so- 
Ict,cum  aul  iniqua  soiit  quae  iiibentur,  aul  jubenlis 
minus  digiia  persona  cst.  Qu:a  tergiversamur  incas- 
suin,  ei  prsecipietiti  oppouinuis  naturae  fragilitalcm  ? 
Nemo  magis  novil  mensuram  virium  nostrarum,  quam 
qui  Ipsas  vircs  nobis  dedit ;  iiec  quisquam  melius 
qiiantum  possimus  inleHigit,  riiiam  qui  ipsam  virtulem 
nobis  nostri  posse  donavit.  Nec  impossibile  aliquld 
voluii  imperare,  qui  jusius  esi;  nec  damnalurus  bomi^ 
nein  fuit  pro  eo  quod  vitarc  non  potuil,  qui  piusesi. 
CAPUT  XVII.  —  Sequitur,  Ut  »ti$  irreprehen$ibile$ 
et  $implice$.  Ad  omnem  morum  perfeclionem  utiuni 
hoc  suflicere  verbum  potest ;  quod  etiam  in  episcopo 
cligendo  Deus  quaeri  jubet.  Quam  enim  circumspecta 
viti  esi,  quam  sancia  est,  qu.c  nilill  reprehensionis 
incurrit !  Oois  autem  sanctior  potest  esse,  qiiam  qol 
vcnc  simplicitatis  virtutem  tenens,  nunquam  aliud 
corde  prourutil,  aliud  ore  vultuque  meiitiiur?  Sicut 
fiiii  Dei  immaculati,  Non  est  cxhortatio  vcheiiicnlior, 
qiiaiu  qua  nos  Scriplura  dlvina  filios  Dci  vocnl.  Quis 
eiiim  non  erubescat  ci  melual  lanto  Palre  agere  ali- 
quid  indignum,  ut  qui  dicilur  Dei  filius,  ipse  efllciaiur 
vitii  servus  ?  Et  idarco  adjungit,  Vt  $imut  immaculati, 
Ncque  enim  convenit  in  nliis  Dei  ( quia  ipsc  est  fons 
jusliiix ),  pcccati  maculam  rcpcrin.  In  mcdio  naiionit 
pravm  et  pcnertm.  Iloc  est  dicere,  Quamvis  inlinita 
vos  cingal  pcccantium  multiludo,  et  innumera  eint 
exempla  viiiomm  ;  vos  lamen  ita  coelestis  nativitatis 
memores  esse  debctls,  ul  iiiter  malos  vivenies  omno 
malum  vincatis.  /ti(er  quot  lueetie,  ail,  $icui  luminaria 
itt  hoe  mundo.  Et  rursum  in  Evangelio  legimus,  ruru; 
ju$ti  fulgebunt  dcut  $ol  in  regno  Patrie  eorum  ( Mailh, 
xin,  43)*  Comparaiur  vita  praemio,  ut  qui  iu  futaro 
solis  fulgore  druiandi  sunl,  hic  jam  simili  juslilL*»  da- 
rilaie  resplendcaiit,  et  iiiQdelium  cxcitaiem  operibiis^ 
sanctitatis  illuinineiit.  Hiiic  loco  illc  sensus  aplandus 
est,  qucm  ad  Corintbios  idem  aposlolus  disscrens  ait,. 
Alia  clariia$  $oli$,  alia  clarita$  lunm^  alia  clarita$  eUHa" 
rum :  $leUa  aulem  a  ttella  differt  in  cUtritate ;  tie  et 
returrectio  mortuorum  (ICor.  xv,  41,  4i).  Dispares 
sunt  in  re^no  coelorum  per  sbiguloruui  iiierila  maii- 
siones.  Diversitas  enim  opemm  diversiutlem  lacit 
praemiorum;  quantumque  aliquis  hic  in  sanctitaie 
lulserit,  tantum  ibi  fulgcbil  in  bonore.  Nuiic  ergo  ad 
omnem  morum  perfectionem  mentis  aciem  inteiide,. 
et  ad  ccelestc  praemium  ccelestem  vilam  para.  Re- 
splendcat  omnibus  clarissimi  in  modum  siJcri^  sau<- 


Illl  APPENDIX.  III! 

ctiUl  vii-giiiis,  ct  fiiiari  prxniii  maffnitiidinem  de 
nnviiMfi  couversatioiiis  ostendat.  Tibi  racilior  Id  bonis 


novilaie  couversatioiiis  ^   , 

carsus  est,  quam  malorum  animi  consnetado  non  re- 
tinet.  Nec  timemus  nc  te  a  virtulibus  vilia  relardenl, 
et  malignn  dial)oli  scniina  Christi  fruffem  neceiit.  Nam 
81  eliain  iili»  qui  longo  peccandi  usu  bonum  quodam- 
modo  obruere  nalurae,  instaurari  per  poenilenliam 
possunt,  et,  muuta  volunute  vivendi,  consoeludinem 
coiisueiudine  exstingucre,  ac  optimi  quoqiie  de  pessi- 
mis  fleri ;  quanto  roagis  tu  potes  illa  superare,  a  qui- 
bus  non  superau  es  ?  cui  non  um  expellenda  suiit 
vitia,  quam  refellenda ;  quae  utique  non  suscipere  fa- 
cilins  esi,  quam  semel  suscepu  deponere 


smum  in  Dei  Gliam  renaU  es,  rorsamquc  per  conse- 
crationem  virgiiiitatis  sponsa  Christi  esse  ccBpisli.  Es 
utroque  hic  tuus  honor  te  ad  solliciludinem  tui  pro- 
poslti  admoneat.  At  nullus  debet  esse  ibi  negligenti» 
iocus,  ubi  lam  pnrclara  servanda  sunt.  Pretiosior 
qua^que  vestis  diligentia  timidiore  custodiiar  a  ma- 
cula  ;  multo  qua^siu  auro  gemina  majori  sollicitudina 
possidelur :  et  generaliter  grandi  cura  magiia  quaeque 
servaiilur.  Unde  et  tu  si  le  ipsam  bene  custodire  cupis, 
debcs  honorem  luum  senipcr  pretiumqiie  cc^itare. 
Tanlo  eiiim  se  uiiusqaisque  iiegligentius  utilur,quanto 
se  existiniat  viliorem.  Non  ob  causam  aUam  magis 
nobis  in  Scripturis  divinis  tani  freqiienter  filiorum 


CAPCT  &viif. Nec  vero  eorum  tanta  dulcedo   '  Dei  nomeii  imponilnr,  ul  illud  qtiod  dicitur  per  pro- 


est  ut  ea  debeamus  pneferre  virlulibus ;  cum  nec  m 
oninibus  sil  dclcctalioiiis  illecebra ,  et  a  plerisque  ea 
etiam  qu»  videntur  dulcissima,  respiiantur.  Duo 
namquc  sunt  ex  omnibus  vitia,  qa»  maxime  bomines 
decipiunt  sui  volupiale ,  gula  scilicet  ac  libldo ;  qu« 
dcponerc  eo  difflcilius  est,  quo  eis  uii  dulcius  est :  et 
umeii  hxc  viiia  Uin  molesu,  umque  dclectalione 
sui  periculosa,  iu  a  multis  calcari  vidimus,  ut  tota 
ajUte  virgines  permanseriiit  in  summa  abstinentia ; 
ut  de  illis  taceam,  qux  post  dcliciarum  longum  luxum, 
et  invcteraium  usum  libidinis ,  castiuti  ac  temperan- 
ti;e  se  dederini,  el  utrumque  vilium  coiitmria  sibi 
vinule  mutaverint.  Aliorum  vero  viliorum  est  lonje 
diversa  ralio,  qu;c  cuin  nihil  habeant  jucundiutis, 
tam  malluni  amariludiuis  liabenl ;  quaeque  cum  ad 
viundum  mullo  sinl  faciliora,  raro  a  quibus  vilentur 
iiivenias.  Quid,  oro  le,  iuvido  dclecutionis  pnesut 
iiividia  ;  quem  secretis  quibusdam  conscieiiUae  ungu- 
lis  livor  iuse  decerpit,  et  alienam  felicitalem  tormeii- 
Inm  ejus  facit  ?  Quid  vero  alier  ab  odio  mercedis 
accipil,  nisi  horribiles  animai  tenebras,  et  confusae 
mtiilis  horrorem,  qui  vuUu  scmper  animoquc  moe- 
renle,  volo  quo  allcri  vull  noccre,  seipsum  cruciat? 
Quid  autcm  iracuiido  furorsuus  confert,  quem  skvis- 
bimis  exagiUlum  stimulis  conscicntiae  ita  ab  omni 
coiisilio  ac  mente  deiurbat,  ut,  dum  irasciiur,  insanirc 
credatur?  Simililer  curre  per  singula,  invenies  tol 
animx  tormenta ,  quot  viiia  :  qua  utique  eo  facilius 
viiici  possunt,  quo  nulla  illiciiint  nos  volupUte.  Qunnlo 
iilud  difflcilius,  quanto  durius,  ut  de  casliUlis  labore 
Uccam ,  abslinere  a  vino  cariiibusque ,  ipso  quoque 
eUam  oleo ,  et  vilem  sine  his  cibum  post  biduum  iii- 
terdum  triduumque  vix  capere ,  fracu  jejunio  mem- 
bra  vigiliisiiue ,  fomenU  balnei  conlemnere,  necessa- 
rias  res  negare  corpori ,  et  vim  quanjdam  inferre 
naturse  ?  Da  lanUm  in  cajteris  magnitudincm  animi, 
et  vidc  quid  non  possis  efflccre.  Sed  nos,  prch  pador  I 

auadam  delecUtione  peccali,  cum  in  quibusdam  osien- 
imus  quamdam  vim  nalurae  nostr» ,  in  ahis  omnino 
torpesamas ;  et  qui  voluputes  corporis  virlotum 
amore  contempsimus,  rursum  amore  viiioram  tor- 
menu  suscipimus,  atque  iu  malis  nostris  cedimus, 
ut  ea  nec  pulemus  posse  deponi.  Quod  hoc ,  quawo, 
consilium  ?  Qu«nam  hxc  nova  vivendi  ratio  est?  Res 
difficiles,  el  laboris  plenas  securus  aggredior,  ei  faci- 
liora  non  posse  fleri  credo ;  vinco  maxima,  vinc^idus 


eoriim  sunt,  qui,  Dci  volunute  contempU,  id  solum 
petunt  quod  laudem  facilius  invcnil,  et  cito  exit  in 
timam  ;  morum  vero  bona.  qux  secretiora  sunt,  ne- 
filicunt.  Tu  vero  i|u«  calcasti  mundum  et  concupi- 
scenfias  cjus,  ul  calcato  eo  gradum  tibi  quemdam 
ascendendi  ad  coelum  faceres,  mundi  gloriam  ne  re- 
quiras ;  illi  Unlum  placcre  siude,  cui  saepe  displicAt 
quod  hominibus  placet ,  et  qui  ipsa  homiiium  judicia 
iiidicalurus  est.  Abslinenlia  tua  et  jejunium  eo  magis 
Deo  grau  fcant,  quo  cum  sancUs  moribus  offerunlur ; 
uiqu»  in  aliis  sunt  ambracula  viliorum,  in  tesint  or- 
uanienu  virluium.  ^  . .  ^ 

C\POT  XIX.  —  Respice,  obsecro,  ad  ipsam,  qna 
apud  Deum  iliustrata  cs ,  digniiaiem ,  qua  per  Bapli- 


pheUm,  Ki  ego  ero  vobis  in  patrem,  ei  vos  eniis  mihi 
in  filioi,  didt  Dominut  omnipotent  (Jerem,  xxxi,  9,  et 
II  Cor,  Ti.  18).  Et  Aposiolus,  Ettote  imitatores  Dei, 
iicut  filii  charitsimi  (  Ephes,  v,  i  ).  Et  bealus  Joaiines 
iriquit,  Cliarissimi^  nunc  filii  Dei  sumus,  et  nondum 
apparuit  juid  erimus,  Scimus  quoniam  cum  apparmerii^ 
similes  et  erimus;  quomokn  videbimus  eum  sicuti  est 
( I  Joan,  III,  2 ) :  ut  qui  habet  hanc  «pem  in  eo.  sait- 
ciiflcei  se,  sicul  el  ille  sanclus  est.  Yult  nobis  doctriiue 
coelestis  dignitatcm  qua  donati  sumits,  frequenter  in- 
gerere,  et  honorcm  noslrum  peccaiidi  pudorem  fa- 
cere.  Unde  eliam  Dominus  ipse  ad  pcrfecUm  nos 
benigniutem  vocans  ail :  DUiyile  inimicos  vestros,  be- 
nefacite  iis  qni  oderunt  vos ,  et  orate  pro  persequentibut 
et  calumniantibus  vos ;  ut  sitis  filii  Palris  vestri,  qui  m 
eoelis  est.  Non  est  enim  quod  sic  hoinines  Deo  laciat 
amabiles,  ut  pieus  mentis  el  l)onius  ;  quae  UniaJn 
cliristiano  esse  debet,  ut  etiam  iii  malis  abundet, 
Deique  imileiur  benevolenliain,  qiit  solcm  suum  oriri 
hcW  super  bonos  et  malos ,  ct  pluit  supcr  justos  ct 
injustos  ( Matth.  t,  4i,  45).  Hoc  ilaqiie  vei  in  priinis 
absit,  ut  nemini  vel  in  vcrbo  ctiain  noceas,  ut  in 
omnibus  (|uib:iscumqiie  poieris  prodesse  sttideas,  el« 
ne  viccm  quidem  roali  rcddens,  bona  pro  malis  (Apo- 
stolo  dicente  [Rom.  xii,  i7,  20,  2i] )  restituas.  Nuu- 
quam  detractio  ex  ore  vireiiiis  proccdat.  Vilium  satis 
lioniinum  est,  et  suam  laudem  quxreniium,  alios  viles 
facere,  quia  alterius  vitupcrationc  sc  laudari  palant ; 
et  qui  suo  meriio  placere  non  possunt,  plaoere  volunt 
in  comparatione  pejorum.  Parum  diximus :  non  soluni 
ipsa  iion  detrahas,  sed  ne  detrahenti  quidcm  ali- 
quaiido  credas.  Pessiinum  esl  hoc  vitiiini,  quod  allc- 
rum  vilem  facit  videri.  Non  niinus  auribus  quam  liii- 
gua  fuffias  detraciionem.  Scripturae  memor  esto»  qu» 
dicit,  lion  eris  contentaneus  cum  derogtuuibut  adwersus 
proximum  tuum ,  et  non  accijpics  super  iilo  peceaium, 
Et  alibi,  Sepi  aures  tuas  spimSf  et  noli  audire  lingwnn 
nequam  {Eccli,  xxviii,  28).  Accusator  est  eniin  aodi- 
tor,  qai  facit  detractorem  :  qui  si  averut  aures,  et 
vultum  contrahat,  ac  oculos  abnuendo  contineat,  male 
loqiientem  etiam  lacens  arguit ;  ut  discat  non  libentcr 
dicere,  quod  didicerit  non  libeiiter  audiri.  SoUiciUiu 
satis  pri  tuo  custodiam  pone.  Non  est  quidquam  aiim 
iii  nobis,  quo  facilius  peccare  possimus,  quam  lingaa. 
Uiide  sanctus  Jacobus  illum  csse  perfectum  didt, 

aui  non  oflendit  in  verbo  {Jacobi  ni,  9) :  et  Scriptura 
icit,  Mors  et  vita  est  in  manibus  lingwe  ( Prav.  xviii, 
21  ).  Mentiri  auiem ,  maiedicere  et  jurare  lingua  lua 
nesciat.:  quia  et  os  quod  mentitur,  occidit  animam 
( Sav.  I,  i  1 ) ;  et  qui  maledicunt,  regnum  Dei  non  poi • 
sidebuntf  juxU  Aposiolum  (Galat.  v,  20, 2i) :  et  jurare 
ipse  Christns  prohibuit,  qui  disit,  E^o  auUus  dko 
vobis  non  jurare  omnino :  ei  nirsum ,  Stt  autem  sermo 
vester ,  Est  est ,  non  non  :  quod  autem  ampliut  esi ,  • 
m  ilo  est  (  Matth.  v,  3i,  57  ).  Apostolus  breviter  oris 
vitia  resecnns ,  ait ,  Omnis  sermo  malus  ex  ore  tesfro 
non  procedat ;  sed  si  qnis  bonus  ad  tBdificationem  fiia^ 
ui  det  graliam  audientibus  ( Ephes.  iT,  29 ).  Sit  autem 
sermo  virginis  prudens  %  modestiis  et  rarus,  nec  um 
eloquentia  preliosus  quam  pudore.  Mirenlur  omnes 
tuam,  te  lacente,  verecundiam ;  loquente,  prudentiaai. 
Mite  ac  placidum  semper  eloquium  tuaro  omct  miilft 
*  AliusGod.yPficfenf. 


IH5 


APTEiNDIX. 


IIU 


cum  gravitale  smnriM,  eum  pudore  sapientia  :  sit 
ccru  atque  librata  sulqoe  opportunitate  gratissiroa 
silentil  verbiqnc  raiio.  Nec  unquam  omnino  ▼irgiiiis 
os  l04|uatur,  nt  tacuisse  melius  sit.  Cum  ingenti  cau- 
tione  debet  loqui,  cui  non  solum  malus,  sed  ciiam 
otiosus  sermo  Titandus  est. 

CAPUT  XX.  —  Summa  (ibl  scientia  sit,  nolilia 
summa,  yitia  ▼irtutesque  dlstinguere  :  quoi  quanquam 
scmper  contraria  sibi  sint ,  aliqua  lamen  ex  eis  tanta 
jungunlur  simililudine,  ut  discemi  onmino  vix  possint. 
Quam  multl  cnim  superbiam  libertatis  loco  ducunt, 
adulationem  pro  humililale  suscipiunt,  maliliam  pru- 
dentiae  amplectuntur  vice,  et  stullitix  simplicilatis 
nomcn  imponuiit,  atciue  fallaci  ac  pesf^iina  decepti 
similitndiiie,  vitiis  pro  virtutibus  gloriantur  ?  Et  qnan- 
quani  hxc  omnia  subtilissima  intelligentia  debeas  se 
parare,  cunctasque  virtutes  cum  suis  lineis  inscquendo 
nusqiiam  prorsus  abscedere ;  prxcipue  tamen  fictam 
bumilitateni  fugiens,  illam  sectare  quae  vera  est,  quam 
Christus  docuit  liumilititem ,  in  qua  non  sit  siiiterbia 
inclusa.  Multi  enim  bujus  virtutis  umbram,  veriuucm 
ejus  scquttiitur  pauci.  Perrncile  est  enim  ali(|ucm 
vesiem  habere  eontemptam,  saluiare  submissius,  mn- 
nus  et  genua  deosculuri,  indinato  in  terrnm  capile 
ociilisque  dejecti.  humililatein  ac  mansneludincm 
polliceri,  lenta  voce  leniiique  sermoncs  inrringcrc, 
suspirare  crebrius,  et  ad  omiie  verbum  pcccalorein  ac 
niiscnim  se  clamare  ;  ct  si  vel  levi  scrmone  oneiisus 
sit,  continuo  attollcre  supercilium,  levnre  cerviccm, 
et  delicaiuni  illum  oris  soniini  insaiio  rcpente  cluinorc 
niutarc.  Alinm  nos  humilitateni  Cliristus  dociiit,  qui 
nos  ad  cxeniplum  suuin  hortntur,  dic^iiis,  DiscUe  a 
iifp,  (luia  iiit/ti  siim,  ei  humilis  corde  (  Blatth,  xi,  29). 
Qui  cum  maledicerctur,  non  maledicebat ;  cum  pnte- 
retur,  non  coinminabatur  (1  Petr,  ii,  23).  Qiiam  nobis 
bumiiilatcm  beatus  Petrus  iiisinuat :  Misericordes^  in- 
qtiil,  et  humileSt  non  reddentes  malum  nro  malOf  nee 
maledictum  pro  maledicto  {Id.  iii,  8,  9).  Aurerantur 
omnia  figmenla  verborum,  cesscnt  simulati  gcstus,  ct 
ante  occasioi;em  sermo  placidus.  Vcrum  liumilem 
palienlia  ostcndit  injurix.  Nullus  crgo  urtqtiam  in 
mcnte  tua  ullius  sit  vitii  locus  ;  nihil  in  ue  superbum, 
niliil  arrogans,  iiihil  dcniqiie  fastidiosum.  Apud  Deuiii 
non  cst  quidquam  huinilitate  sublimlus.  Ipsc  lo^inititr 
per  proplietam ,  Super  quem  alium  respiciam ,  nisi  su- 
per  humilem  et  quietum  ,  et  trementem  scrmones  meos  f 
( Isai.  Lxvi,  2. )  et  nunquam  iii  irnm  cxardescat  aiii- 
mus,  qiiod  csl  seminarium  odii.  Tanliis  incntcm  tuam 
repleat  timor  Dri,  ut  iiidignari  oinniiio  non  audeas, 
et  irain  niciu  vincas.  Bcalus  Apostolus  niundnns  ani- 
iiiam  nostrani,  eumque  in  babitacuhiin  Dei  pr  rpanins, 
claniat  et  dicil :  Omiiis  amaritudoy  et  ira^  et  indtgnatio, 
et  clamor^  et  blasphemia  auferulur  a  vvbis  cum  omni  nia- 
litia(Kphes.  iT,  31). 

CAPUY  XXI.  —  Adulatores  ut  inimicos  cave,  quo- 
rtim  sermoncs  sujicr  oleum  mulles,  et  ipsi  suni  jacula. 
Corrumpunt  fictis  laudibus  leves  animas,  et  male 
crcdulis  inentibus  bLliidum  vulnus  infligunt.  Crcvit 
hoc  in  nostra  aitate  vitium ,  cl  in  ultimo  fine  steiit , 
ncc  jam  augeri  poiesl.  In  hniic  oinnes  nos  scholam 
sttidiumque  dcdinius,  ul  officium  pulcmu.s  illudcrc ; 
qiiodque  ip>i  ab  aliis  libcntcr  accipitnus,  id  aliis  qunsi 
qiiodilani  munus  ofrerinitis ,  ct  spe  rccipieiidx*  laiidis, 
cos  n  quibus  laiidari  volumus,  :tnie  laudamus.  Scepe 
adulaiiiium  rcsistimus  vcrbis  ad  racicni,  et  in  sccrcto 
nicntis  favemus ,  niaxiiiitiinque  fructum  ccpisse  iios 
ducimus,  si  vcl  fictis  laiidibus  nrxdicamur.  Nec  cogi- 
tanms  quid  ipsi  simus,  scd  quid  alteris  esse  videainur. 
Undc  co  perducta  rcs  csl,  ul  neglecla  vcritate  nieriti, 
de  sola  opinione  curcmus ,  qui  lestirnonium  vitas  iio- 
strx  iion  a  conscicnlia  iiosira,  sed  a  fama  petiinus.. 
Dcaia  mens  est,  qux  pcrfecie  hoc  vilium  vincit,  nec' 
adiilatur  aliquaiido,  nec  adulunti  credit ;  qiix  iicc  dc- 
cipit  allerum,  nec  ipsa  dccipitur,  taiitumque  hoc  ma- 
lum  nec  facit  aliquando  nec  patitur.  Nihil  uiiquam  in 
te  fictum  sit,  nihil  omiiino  fucatuni.  Consciciiliam 
tuam  I  qiix  cerie  Deo  seinper  paict ,  in  multitudin^ 


versari  oiifa.  Nunqnam  aliud  corde ,  aliod  ore  pne* 
tendas.  Quidquid  pudet  dicere,  pudeat  etiam  cogitare. 
lilnd  vero  notum  jam  omnibus  atque  divulgatum  est, 
i]uam  utilis  quamqiie  huic  proposito  necessaria  est  je« 
juniorum  et  abstinentix  virtus,  maxime  in  bis  annis» 
in  quibus  corpori  major  acstos  inest.  Non  manducare 
ilaque  cnrneni ,  neoue  bibere  vinum ,  apostolfca  voce 
laudatum  est.  Quidanid  illud  est  quod  inflammaro 
corpus  potest,  ouod  fomcntum  suggerit  voluptati, 
castitatis  amore  luglendum  est.  Nec  umen  ita  magno 
hujus  rei  labore  gravari  te  Tolumus ,  ut  sub  ipso  sta- 
tim  onere  succumbas :  per  qnod  mtilti,  dum  nimio 
fervore  mentis  rationem  suarum  virium  iion  haberent« 
subito  conciderunt,  et  pene  ante  debilitatem,  quam 
sanctitatena,  de  proposito  suo  consecuti  sunL  Optimus 
est  in  omni  re  modus ,  et  laudabilis  nbique  mensura. 
Corpus  non  frangendum,  sed  regendum  est.  Sint  ergo 
moaernia  sancia,  et  simplicia  in  omni  mentis  humili- 
tate  jejunia,  quae  iia  aitenuent  corpus,  ne  aiiimum 
elevent;  ne  res  huniilitatis  gignnt  supcrbiam,  et  vitia 
de  virlule  nascanlur.  Ego ,  inquit ,  cum  mihi  molesti 
euentf  induebar  dliciot  ei  humiuabam  in  jejunio  ant- 
mam  meam  (Psal,  xxxiv,  15).  Yestis  abjectio,  cibi  vi- 
litas,  iejunii  lassitudo,  exstiiigneredebent,  non  nulriro 
superbiam.  Quis  reni  medicinx  vulnus  faciat,  et  inde 
saiia  Lcdat  quxque,  unde  jaiu  labsa  curanda  sunt  ?  aut 
qux  supercrit  spes  salutis,  si  ista  aiiinuB  remedia  ipsa 
sint  vencna  ? 

CAPUT  XXII.  —  Laborem  jejunii  tui  misericordiae 
opcra  commendcnt,  ct  abstinenlia  lua  pauperum  re- 
fiK|iiooc  sit  gratior.  Dominus  loqtiitur  per  prophetamf 
Misericordiam  volo^  el  non  sacripcium  (Osee  vi,  6)  :  ia 
Evangelio  Christi  verba  legimus,  Beati  misericordes  ^ 
quoniam  ipu  misericordiam  consequenlur  (Matth.  T,  7). 
Sed,  quxso,  banc  curain  vice  tua  avia  mnterquc  sus- 
cipiani;  illx  lias  partcs  pro  tc  agant,  illac  ibesaurum 
tuum  in  corlum  levent.  lUamm  sit  esurientes  alere 
cibo,  vcstire  ntidos,  visiiare  iiifirinos,  peregrinos  teclo 
suscipere,  et  aetcrni  spc  prxmii  Cliristo  in  paoperibus 
fencrari,  qui  dixit,  Quodcumque  fecistis  uni  ex  his  fratri" 
bus  mcis  minimis^  uuhi  fecistis  ( Idem.  xxv,  40).  Tibi 
vero  maxiine  duiu  iii  uroposito  malurescat  aiiimiis, 
ab  omnibus  occupationibus  recedenduin  est,  et  omno 
stiidium ,  omnisque  cura  in  ordiiiaiidis  moribus  exhi- 
benda.  Quibus  iia  vac;tre  debes ,  et  lotam  occnpare 
nieiitem,  ui  non  divitem  le  sentias  esse,  iiec  dominam. 
Nobilitalis  ad  hoc  tantuin  incmineris,  ut  cum  clariute 
peneris  morum  sanctliutecontendas ;  et  cum  nobilitato 
corporis  animi  virtuic  iiubilior  proficias;  magisque 
illa  nobilitute  glorieris,  qi.M  lilios  Dei  et  cohu.Teues 
Chrisii  facit.  Ad  quam  si  semper  inspicias ,  dum  cre- 
dis  gaudium  te  hal)ere  quod  majiis  esl,  desinis  dc  eo 

3uod  iiiinus  cst  gloriari.  Oiunis  ista  |  racclari  gcncris 
ignitits,  et  illusire  Anicii  sanguinis  dccus,  ad  animam 
iransferaiitur.  lile  clarus,  ille  siiblimis,  ille  sit  nobilis; 
ille  tiiiic  inicgram  nobilitatciu  suain  servare  se  putet, 
si  dcdignetur  servire  vitiis,  nb  eiS(|ue  non  SHpcrari : 
a  quo  eniin  qtiis  superatur,hujus  et  servus  est  (II  Petr, 
1, 19).  Quid  eiiiin  huc  scrvitutcanimi  indignius,  quidve 
turpius,  quam  cuin  iii  co  aut  doinhiatur  odium  aul 
regiiat  invidia  ?  quam  cuin  eum  aut  avaritia  possidet, 
aut  capium  ira  tcnet ,  vel  cerle  cxtcra  sibi  vitia  vin- 
dicant  ?  Non  cst  quod  sibi  aliquis  dc  nobiliiate  geoe- 
ris  blandiatur,  si  ex  meliore  parte  fit  fumulus  :  multo 
cst  indignius  mente  scrvire ,  quam  corpore.  Siipcr- 
fiiium  arbitror  lemonerc,  qiiain  parca  in  prucedendo 
dcbeas  esse,  qtiam  rara ;  cum  te  hoc  ctiam  saxuluris 
ab  inlantia  hoiiestus  docuerit,  et  (acilc  iiitelligas,  id 
tibi  uiulio  magis  in  li.ic  vita  esse  servandum ,  quam 
niuxiine  secrctutn  dccet.  lUud  adnioneo,  ut  ipsis  qm>- 
qiie  saltilationibtis,  qu»  tibi  iii  cubiciilo  tuo  cxhibenda& 
sunt,  certissinium  modum  poim  :  noii  sint  nimix^ 
nirqiic  quoudiaii;c,  ne  non  lain  officium  quaui  inquie* 
tudiiKMii  praisinre  vidcantur. 

CAPUT  XXUI.  —  Et  quanqiiam  omne  vitnc  lux 
lcinpus  diviiio  debeas  open  consccrare,  el  nullam 
prorsus  horam  a  sDirtinali  profcciu  vacuam  esse  coii- 


1115 


APPCNDIX. 


fll6 


Ycniai.  com  iibi  iii  loge  Oomiiii  die  ac  noctc  roedilan- 
dam  sil  ( P$tU,  i,  S ) ;  dcbet  lamen  aliqals  esae  detcr- 
diiuatiis  et  constiiutuis  horarum  numerus,  qoo  plenius 
Doo  vaces ,  el  qui  te  ad  summam  animi  inieniionem 
Tctot  quadain  lege  cOntineat.  Optimum  est  ergo  huic 
operi  matutinum  depoiari  tempus .  id  est  meliorem 
diei  partem,  et  osque  ad  horam  teriiam  animam  qiio- 
lidie  in  coelesti  agone  ceruniem,  hoc  telot  spiritwilis 
qiiodam  palxsine  exerceri  grmnasio.  ilis  tu  per  sin- 
gulos  dies  horis  in  secretiori  domus  parte  ora ,  daoso 
cuhiculo  tuo.  Adbibe  tibi  eiiam  in  IJrbe  soliludinem , 
^t  remota  paulisper  ab  omiiibus,  propius  Deo  jungere ; 
tspectuiqne  luorom  rcddiia,  lectionis  rroctum  et  oro- 
tipnis  ostende.  Nihil  enim  ln  hoc  secreto  magis  agcre 
debcs,  qoam  animam  divinis  eloqoiis  pascere,  et 
diianimu  ei  per  totain  sunirere  possit  diem,  hoc  eain 
Tcluti  cibo  pingiiiore  saliare.  Ita  Scripturas  sanctas 
lege,  ot  semper  memineris  Dei  illa  Terba  csse,  qoi 
Legem  soam  non  solom  sciri,  scd  etiam  impleri  Jobel. 
Nihii  enim  prodest  Tacienda  didicisse  et  iion  facere. 
Optime  oieris  lec:i(me  divina ,  si  tibi  cam*  adhil>eas 
speculi  vice,  ut  ibt  velut  ad  imaginem  suam  anima 
respicial,  et  Tel  focda  qu:e(iuc  corrigat,  Tel  putclira 
plus  omei.  Lectionem  frequenier  interrompat  oralio, 
^t  aniinam  Jiigiter  adhaereiiiem  Deo  grata  Tidssitudo 
lancii  operis  accendat.  Nuiic  te  iKitur  ordo  instroat 
ccelestis  historias;  nunc  sanctiim  David  oblectel  can- 
tictim;  nunc  Salomonis  erudial  sapientia ;  nunc  ad 
(imorcin  Domini  iiicn»p:itioiics  inciientPropheUrum ; 
nunc  evangelica  et  aiiovioltca  perffctlo  te  Christo  in 
omiii  morum  sanciitaie  conjiingul.  Quae  paranda  suni, 
ttiemoriae  penitus  insere,  eaqiie  Jugi  meditationc  con* 
serva;  qu;e  maturanda  suiit,  frequenter  revolve,  ut 
divinuni  hoc  studium  ct  ccelestis  schola,  ct  mores  si« 
mul  virginis  orneiit  et  sensum,  tradaniqoe  tibi  cum 
sapicntia  sanclitatem.  Unde  Scriptura  dicll :  Qui  quaf- 
tuttl  Deum,  inveniuHl  $afnentiam  cum  juititia,  Sit  aulem 
ipsa  lcclio  teinperata,  cui  finem  consilium,  non  lassi- 
tudo  imponat.  Nam  ot  immoderata  jejunia,  et  ardor 
absiinenti»,  et  enormes  inordinatacque  Tiffiliae,  intein- 

ecranti»  coarguuntur,  idiiue  uimietate  sui  pariunt,  ut 
xc  ipsa  postea  ncc  mediocriter  quidem  fieri  possint; 
ita  studiom  lectionis  in  reprebensifmem  intemperans 
cndit,  qiiodqoc  Iniidabile  cst  in  tcmpore  soo,  fit  dc  iii- 
mictale  soi  culpnbile. 

CAPCT  XXIV.  —  Gencralilcr  qoidcm  strictimqne. 
sed  breviter  dicendum  est.  lii  bonis  quoqiie  rcbus, 
quidquid  modum  cxcesserit,  vitium  est.  Hagnn  e  t, 
magiia,  inqnain,  ct  quaj  grandi  studio  constat,  per- 
fectx  viUe  ratio;  consummatxquc  sapientiae  est  scirc, 
quid,  quo  insrquaris  modo,  et  ad  omncm  actum  pn»- 
lercndo  consilium,  nihil  facerequod  fedssepoeniicai. 
Intra  unius  horae  spatium  mutatur  habitus ;  jejiinare, 
abstincre,  psallere,  Tigllare,  iion  Ura  studio  opus  ha- 
beiit  qiiam  voluntate.  Quilibct  incipiens  statim  iil  vo- 
luerit  ad  isui  pcrfeclus  est ;  imo  illi  lioc  facilios  f:icere 
possont,  qiii  rcccnlis  corporis  Tires  de  saiciiload  pro- 
posilum  afK^riint :  mores  vcro  mulare ,  singnlasque 
Tirtntes  animi  formare  in  se  aiC|oe  perQcere,  |[randis 
Sludii  est,  cl  longne  consuetudinis.  Itaque  mulM  in  hoc 
INroposito  scnescimus,  et  ea  proptcrquxad  ipsnm 
prop«)siium  venimus  non  habemus.  Tua  vero  coiiver- 
satio  nova  essc  debet,  mira  gravitas,  patientia,  man- 
snetudo,  pietas.  Quidquid  sanctius  est  atque  perfc- 
ctios,  qoidquid  magis  Deo  te  commcndare  potest,  et 
ni»Jorem  iii  ccelo  faccre ;  id  sempcr  sequere,  id  sem- 
p«T  amplcclcre.  Sponsa  Christi  niliil  dcbet  esse  orna- 
liiis.  Tanlo  majorc  placcndi  stodio  opos  cst,  quanlo 
iiiajor  esl  ilie  cui  placcnduin  e^t.  Sxcnli  vero  virgincs, 
qii:c  se  niiptiis  pncparant,  ct  indulgcnliam  magis  Apo- 
sioli  qoain  consilium  scqoi  malunt,  magisque  ampic- 
ciiintur  inconiiitenti.-e  rcmedium,  quam  prxmium 
toniincntise;  ot  sponsis  placeant,  eosque  in  amorcm 
siii  magis  incitcnt,  mira  se  sollicitudine  formarc  stu- 
dent ,  et  naturjlcm  corporis  pulohritudincm  ornandi 
ane  coinmendant.  Ilxc  est  illis  per  dics  singnlos 
cura  pnccipoa,  dcccntibus  fucis  colorarc  fiicicm,  im- 


plirare  anro  crinem  i  ct  nrdentes  concharam  bpides 
capiiis  faonorem  facere ;  snspendere  ex  anribiis  pa^ 
trimonia,  brachia  ornire  moiiilibus  ac  latcra,  et  inclu- 
aas  auro  geinmas  a  collo  in  pectus  dcmittere.  Non 
minorem  sponsiis  toos  requirit  ornaiuin ,  qiii ,  cuni 
nniversam  Ecclesiam  salntaris  aqux  lavacro  pnrifica- 
tam  sine  macula  rugaquereddideril  (Epke9.  t,  26, 27), 
qooiidie  copit  eam  neri  polchriorem,  ut  semel  a  viiiis 
peccatisqne  mundata ,  semf^r  ornetur  dccore  Tirlu- 
tom.  Et  si  hoc  a  tota  requiril  Ecclesia,  in  quo  et  vi- 
du.T  enntinenlur  et  noptse ;  quanlum  piitas  exspcHrlat 
a  virgine,  qune  ex  pulclierrimo  lioc  quodam  Ecclesi;c 
pralo,  velul  augnstior  quidam  flos  videtur  electa?  As- 
iume  rrgo  omnem  illiim  omaium,  per  qnem  placere 
Cliristo  |iotcs.  Satis  pbecre  *  Deo  crede  ttiam  raciem, 
si  lioiiiinibiis  pulchra  apparere  non  stiideas.  Istod  or- 
namcntum  serva  capitis,  qood  acc|uisivisti  dirismatis 
sacramcnto,  cnm  libi  in  ccelestis  r^ii  mysterium 
diadema  quoddam  regalis  iinclionis  im^itum  est. 
Optima  oniamenla  sunt  aurium  verbo  Dei :  ad  ea  sola 
paratns  esse  dcbet  auditus  virginis,  eaqiie  pretiosiss^ 
mis  Lnpidibns  anleferre.  Omnia  prorsus  membra  deco- 
reiitur  operibus  sanctitalis,  totaqiie  Tirginalis  aninii; 
piilchrilodo  gemmati  monilis  inslar  vario  virtutnin 
iiilgore  resplendeat.  Tunc  vere  concupiscct  rex  doco- 
rem  tuum,  dicct(|oe  libi,  Tata  formow  es,  oroxiim 
mea,  et  macula  uon  e$t  in  te  {Cani.  IT,  7).  Et  haec  tibi 
orn.imenta.qnx  disi,etiam  enint  monimenta  maxima, 
et  qiuc  te  ipsam  oniare  Dco  ct  conira  diabolum  ar- 
mare  possint,  qni  per  levo  interdum  quodeunKiue  vi- 
tloro  ad  animam  ingreditur;  et  si  virtuiom  propo|[iia- 
eola  non  resistant,  nostro  nos  repellit  loco,  et  oonimuo 
de  hosie  fit  dominiis.  Propter  quod  Scriptora  nos 
adhorUlor,  et  dicit :  Si  sphitM  pofsHaCm  kakeniiM 
uteenderUwpertelocumtumn  nedenu$erU{Ecck.%,k). 
CAPUT  XXY.  —  Ab  eo  jain  tempore  qao  primiim 
per  Tirginitaiis  profcssionem  Domino  eiinsecrata  es, 
adversarii  in  te  crcTit  odium,  et  qui  aliena  lucra  pro 
suts  damnis  habet,  se  amisisse  ducit  qnidqnid  tu 
possessuram  dolet.  Grandi  tibi  opus  cst  Tigihntia, 
grandique  cura;  et  tanto  sollicitius  cavendns  est  ini- 
micu^,  quanto  apod  eum  diiior  esse  ccepisti.  Vacnns 
Tiaior  el  nodus  non  timet  btronis  iusidias ;  sccunis  a 
noctomis  Hiribos  dormit  pauper,  etiainsl  claustra 
non  muniat :  diviti  vero  opes  sux  latronis  scmpcr 
imaginantur  occursum,  el  Jugi  sollicitudine  noctium 
somnum  adimunt.  Unde  toac  qooqoe  diTitix,  coelestis 
Ihesaiiros ,  ista  cauiione  hidigent  atque  costodia. 
Qiianto  ditior  es,  tanto  debes  esse  Tigllantior  :  qui 
enim  plos  possidet ,  plos  debet  timere  ne  perdat.  ui- 
Tidcre  non  cessat  aoctor  invidi:e  :  et  qui  semei  a  Doo 
ipse  projecius  est,  Linto  majori  liTore  torqoetur, 

Siuinio  aliquem  apud  cum  viderit  dariorenu  Qui  Uivi- 
il  K\x  paradisum,  qiianto  magis  Invldel  tibi  regnom 
coelorum  ?  Cunci^,  mihi  crede,  ille  nonc  circumii, 
ut  bcatus  Petnis  ait  (1  Petr,  t,  8),  dcTorandi  te  cnpi- 
diis  :  in  modum  rugientis  leonis  ingrediior,  Td  more 
d(»1osi  hostis  universa  perliistrans,  explorai  omnes 
aditus  anim»  tnx,  an  sit  aliqnid  infirmum,  et  miniK 
lulum,  per  quod  possit  irrei>ere;  rimatur  nunc  ille 
oiniiia  ,  et  singula  qn:rque  pertcnians,  qnxrit  Tulneri 
locum.  Cujiis  tu  ini^idins  sollicite  dehcs  pmTid»*re,  nl 
quae  cum  Paulo  non  ignores  astutias  ejus  (II  Cor,  il 
11).  Qni  cum  tcrribiles  diaboli  potestatcs  pnncipatos- 
que  describat ,  nos  nihilominus  hortatur  ad  pngnani, 
nostinmniie  Tim  pandir,  ut  angcat  sollicitudinem  nu< 
litiim.  Non  enim  vult  nos  esse  timidos,  sed  paraios; 
deniqiie  non  fugain  suadet,  scd  arma  su^^eril.  Pro- 
vterea^  inquit,  accipite  arma  Dd^  ut  pomtu  remim 
\n  die  malOf  et  in  onmibus  pcrfecti  9tare.  Ac  sutim 
inslnimcnta  singula  spiritoalis  pogna;  Iradens,  addkiit 
et  dixit,  State  ergo  tuccincti  lumboi  vettroi  in  rerttate^ 
et  induti  loricajuttUim,  et  calceatipedesin  prcBparaHone 
Evangelii  pacit ;  in  omnibui  asiumeniet  tculum  fidd^  m 
quo  potutis  omma  tela  nequissimi  ignea  exttinguere;  et 
galedm  saiutis  assunute^  et  gtadium  iptVincs,  ipsod  est 

*  Alius  cod.,  pulchraitt*  , 


9117 


APfENDIX. 


ifn 


Mr^Miii  Dd ,  per  amnem  walionem  el  obtecrationem 
{lLpke$.  XI ,  11-18).  Et  quoniam  de  hoc  bcllo  licet 
eilam  rcminis  Iriumphare,  soscipehacc  arma  Pauli,  et 
tanti  hortatione  ducis  cerlam  pracsuine  victoriam. 
UiBceiiimsi  lu  oninia  insinimentn  possidca»,  secura 
procedes  ad  iir.-clium  spiriiuale,  nec  pavebis  dinbolnm 
cum  loto  exerciui  suo.  Cadent  eiiim  a  btere  tuo  mille, 
et  decem  millia  a  dextris  tuis,  ad  te  nuiem  nonappro- 
pinquabunt  (Pial,  xc,  7).  Beatus  quoque  Jncnbus  ille 
Chrisli  miles  emeritus,  non  minore  nobls  auctoriiale 
de  hoc  bello  victorlam  poUieetur  :  Subditi^  inquit, 
e$iote  Deo;  re$ittHe  aulem  diabolo,  el  [ugiet  a  vobis  {Ja- 
eobi  IV,  7).  Ostendii  quomodo  reslstere  debcamos 
dialiolo,  si  utique  simns  subditi  Deo,  ejusque  raciendo 
volonUlem ,  nt  dlvinam  etinm  mereamur  {[ratiam,  et 
faciliiis  neqiiam  spiritui  auxilio  sancti  Spiritus  resista- 
mus.  Ncque  vero  aperta  coiitra  nos  pugnat  acie,  nec 
piiblica  ii(»biscum  froitte  congreditur ;  sed  dolo  vincit 
ac  fmiide,  nostraque  contra  nos  otitiir  volontale.  De 
conseuso  nostro  adversarios  vires  acdpil ,  nostroqoe 
nos,  01  dici  s<»let,  jugiilnt  sladio.  Inftrmus  hoslis  est, 
qui  non  potest  vincerjR  nisi  volentem.  Procul  a  nobis 
oesperatio,  procul  omnis  ab  animo  reccdat  pnvor 
adversarioruin.  Non  a:ljuvemus,  scd  viiicamus  adver- 
sarios.  Dant  illi  quidcm  consiliuin  ,  sed  nostrum  est 
¥el  eliffcre  vel  respocre  qiiod  suggerunt.  Non  enim 
Gogendo,  scd  suadendo  noceni ;  non  extorquent  a  no- 
nis  coiisensum,  sed  expelunt.  Unde  eilam  Ananix 
dicilur  :  Quare  tenlavit  cor  tuum  sa/anai,  mentiri  te 
Sfnritui  $ancto  {Act.  v^  5)  ?  Quod  utique  illi  a|H>stolus 
niinqunm  imputaret,  si  id  abique  ipslus  voluniate  dia- 
liolos  fecissei.  Ipsa  eiiam  Eva  ideo  condemnator  a 
Domino,  qoia  ab  eo  qoem  poterat  siiperare,  superata 
est :  iiec  enim  meruisset  a  Domino  jiistitia  puniri» 
quae  victa  est,  nlsi  vlncere  ipsa  potuisset. 

CAPUT  XXVI.  —  llujiis  ncquissimi  hostis  esl  illa 
▼el  prima  callidiLas,  et  ars  doll  plena,  fatigarc  cogita- 
lionibus  rudes  animas,  et  novellls  in  proposito  nien-* 
tibus  de  ipsa  interdum  conversatione  afferre  moero- 
tem,  ut  racile  ab  hujus  rei  profectii  deterreatur  ani* 
niiis ,  cujus  Initia  ainara  cognoverit.  Iiaqoe  solet  tam 
sordidas  iicniiunquam  et  Impias  cogitationes  inserere 
nientl,  ot  qui  tcntatur,  diim  suum  illud  putat  esse 
quod  cogitat,  detcriorcm  se  per  spirilum  inimunduro 
proposilo  suo  arbilretur  efleclum,  multoquc  puriorem 
animam  habuisse  se  credat,  cum  adhuc  res  sncculi 
amaret.  Vidt  cnini  iis,  quihiis  invidet  callidissimns 
Iniiiilcus,  horrorem  proposili  ex  desperatione  fnccre 
aaiictiiatis :  ut  eos  obsidente  Irisiilia,  etsi  a  proposito 
non  revocal,  certe  retincat  a  profecto.  Propter  <|ood 
maximesnnctarum  tibi  Scripliirarum  siiidiiim  diligen- 
dum  est,  illuniinanda  divinis  eloquiis  anima,  et  coru* 
scnnte  Dei  verbo  dinboli  repellendne  simt  lenebrnc. 
Gito  enim  Tugit  ille  ab  ea  anima ,  quam  sernio  divl- 
nus  illuminnt ,  qiioc  coelestibiis  semper  cogitationibus 
occupatur,  in  qiia  assiduuni  est  Dei  verbum  cujus 
vim  nequam  spiritus  non  potest  ferrc.  Et  idcirco  bear 
tiis  illiid  Aposiobis  spiriiunlis  belli  inter  cxtera  in- 
slrumenta  gladio  compamvit  ( Ephee.  vi,  17).  Est  au- 
tein  tutissimum  alquc  pcrfectum,  ut  assuescat  nnimus 
soUicita  sem|)cr  pervigilique  custodia  discernere  co- 
giiationes  sua^,  cl  ad  primiim  animi  motum  vcl  pro- 
liare  vel  reprobare  quod  cogitat,  ut  vcl  bonas  cogita- 
liones  nlat,  vel  statiin  exsiiiigiint  malas.  Hic  nnnique 
fons  est  lioni ,  et  origo  peccandi ;  omnisque  iiigciiils 
delicti  incorde  principium  est  cogitntio,  qu.x  uiium- 
quodqtie  opus  veliit  in  qiiadnni  cordis  tabula  depiii^it 
aiilcqunm  faciat.  Nnm  sive  ille  actus,  sive  scrmo  sit, 
ut  profcratiir,  aiite  disponiiur ;  et  co^iiationum  consi- 
lio  discornitur  quod  futunim  est.  \ides  qii:>m  brevi 
interdum  momcnjo  quacque  ista  quis  cogilet ,  cogiia- 
taque  perficiat :  nec  qiiiaquam  oninino  vel  lingua  vel 
manu  cxtcrisque  meinbris  ngitiir  nisi  cogitnlioncs 
antc  diclaverint.  Unde  et  Dominiis  in  Evangello  dicit : 
De  corde  hoinime  procedunt  cogitationes  maUe^  aduUC' 
rium,  (ornicatio,  homicidia ,  furta,  falsa  testimonia, 
cran/iVi,  ncquitiaf  doluSy  impudicitiay  oculus  malus^ 


blaephema,  SHperbia,  itHttitiu  :  htvc  sunt  quw  cuinqui" 
nant  homnes  (Matth.  xv,  19,  SO).  Oinnis  ergo  sollicl- 
tiido  tua,  omnis  iiitentio  deliet  esse  cordis  custodia  : 
ibi  ic  roaxime  oportet  obscn'are  pcceatum  ,  ubi  nasci 
solet;  statimqoe  ad  primam  tentationis  rcpognare 
faciem,  et  malum,  antcquam  crescnt,  exstinpucre. 
Necenim  exspeciandum  est  au^mentum  ejiis  rei,  qoie 
timeri  deliet  a  parvo,  et  qii»  kinto  facilius  vincrtur, 

3oanto  ei  citios  rcpiignatur.  Ideo  clamat  Scrlpiura 
ivina  :  Omnicustodia  serva  cor  luum;  ex  ipso  enim 
esitusvitof  (Prov.  iv,  25). 

CAPUT  XXVll.  —  Distingoendum  est  autem  inter 
istas  cogitaliones  quibus  voluiiias  favcl,  qiuis  cum  di- 
lcctione  amptectiiur,  et  inter  eas  cogitationes  qox 
lenois  ombne  modo  prxtervohire  mentem  solent, 
seseqoe  tantommodo  vel  transcondo  monsirare ,  qoas 
Graecl  rvirovc  vocant ;  vel  certe  inier  illns  qn.'e  repo* 
gnanti  ac  invito  animo  snggeruntnr,  quibus  mcns 
curo  borrore  quodam  renititor  ac  resi«itit,  qoibos  ot 
contristator  admUsis,  ita  gaudet  expulsis.  In  llltt 
qoidem  qus  se  leviter  meiitl  ostendunt,  et  quasi  fo- 
gicndo  demonstrant  se,  nec  peccatom  omnino  nec  po- 
ena  est;  in  iis  aotem  com  quibus  allquandiu  anima 
ructatur,  quibos  reslstit  voluntas,  xquale  certamen 
est.  Aut  enim  conscntimus  et  vlncimur ;  aiit  respul- 
mus  et  vincimiis,  et  acquirimns  de  pn^natione  victo- 
rinm.  In  illa  ergo  taiitummodo  cogiLilione  peccatooi 
est,  quae  siiggestioni  coiisensum  mcntls  dedit,  quae 
malum  sunm  blande  fovet ,  qu.x  in  factum  aestit 
Irrumpere.  Iliijusniodi  cogllatio ,  etinmsl  ex  aliqiio 
impedita  casu  non  Implcat  voluntatem,  nlliilominus 
actione  criniinis  condcmnatur  a  Domino,  ut  illnd  Iq 
Evangelio  legimus  :  Qui  viderit ,  inqult ,  mutierem  ad 
concumseendum  eam ,  jam  mcechatus  est  eam  in  corde 
9UO  {Matth,  V,  28).  Apud  Deum,  ctil  nota  sont  omnia 
etiam  antequam  liant ,  voluntas  perrccta  fnciendi  re- 
puUitur  pro  opere  facti.  Qiia  dc  rc  debes  (su*pe  enim 
repeto  quod  iieri  semper  volo)  saiictas  Scripturas  sine 
iiiiermissione  meditari,  hisque  tuam  replere  mcntem, 
ct  maliscogitationibos  locom  aofercns,  divinis  animom 
sensihus  cccupare,  qoanlumqoe  Deiim  diligas,  ex 
dilectione  li^is  ejus  ostendere.  Unde  Scriptura  dicit : 
Qui  timent  Dominum ,  inquirent  quod  beneptacitum  est 
itli :  et  qui  ditigunt  eum^  reptebuntur  lege  ejus  {EccH. 
u,  19).  Tunc  sentics  quniiium  ad  ejus  amorem  adjiivel 
te  sapienlia,  quantuin  sit  in  te  divina»  legis  aoxilium, 
et  Dominocum  David  Ixta  cantabis,  /n  corde  meo 
abscondi  eloquia  tua,  ut  non.  peccem  tibi  { Psat,  cxviii , 
11).  Excitandus  est  enim  spiritoalibiis  stimolis  scm- 
per  animos,  et  majore  quotidie  ardore  renovaiidus. 
Orationis  Instantia,  liluminatio  lectioiiis,  solliciludo 
vigiliarom,  etdliima  et  noctuma  ejus  incitameiita 
^iinl.  Nihil  enim  in  faoc  proposito  otio  detcrius  est, 
qiiod  non  solumroodo  non  acquirit  nova ,  sed  ethim 
paria  consuroit.  Sanctx  vitae  ratio  processo  gaodet  et 
ciescit,  cessaiione  torpescit  et  deficit.  Qootldianis  et 
reccntibus  virluliim  mcrementis  mcns  inslauraiida 
ost,  et  vivendi  nobis  hoc  iter  noii  de  transacto,  sed  de 
rcliqiio  roetienduro.  Qiiamdio  siimiis  in  hnc  corpore, 
iiunquam  nos  ad  (lerrectum  venisse  credamus;  sic 
eiiiro  roelius  pervcnitur.  Tamdiu  non  relabimur  retro, 
quamdin  ad  priora  contendimiis  :  at  ubi  Cflepcrimus 
fttarc,  descendimus  ;  nostruniijue  non  progredi ,  Jam 
rcverti  est.  Cesset  omnis  ignavia,  ei  inutilis  de  pncter- 
iio  lalH)re  seciiritas.  Si  voliinius  non  rcdin' ,  ciirren- 
dum  est.  Reatiis  Aposiolus  de  die  in  diero  vlvens  Deo, 
non  <|tild  ante  fecissct,  sed  qiiid  fncere  deberet  sem- 
p«'r  atteiidens,  dicelint :  Fratres  ,  ego  me  non  arbitror 
compretiendisse  atiquid.  Unum  autem,  quee  quidem  sunt 
retro  obliviscenSf  ad  ea  vero,  quce  sunt  priora,  me  exten» 
deuM^  ad  destinatum  perscquor  bravium  snpermt  vocatio- 
Rtf  Dei  {Phmpp.  III,  15,14).  Si  bcatus  Paolns  ttle 
vas  electlonis,  qui  ita  Christom  indutiis  erat,  nl  dice- 
ret,  Vivo  autem  jam  non  ego  ,  vivit  vero  fn  me  Chriaiut 
{Galat.  II 9  20),  ndhiic  laiiicii  se  extciidlt ,  adliuc  cre- 
scit,  ct  proficit ;  quid  iios  faccro  debcmus»  quibot 
optandom  est  ut  in  fine  nostru  Pauli  principio  CMipa- 


1119 


APPENDIX. 


IHftO 


rcmnr?  Ergo  lu  hnnc  iinilarc  qni  di:kit,  ImUatora  mei 
eMtote^  liriil  el  ego  Chriili  ( 1  Cor.  iv,  16 ).  Oblivisccre 
omne  pncleritnni,  etqnotidie  inchoare  te  puta,  ne  pro 
pra^cnti  die,  quo  dcbcsscrvire  Dco^  prxteritum  im- 
pules.  Optime  quxsita  cuslodies,  sl  sempcr  inquiras; 
Uamnnm  paraln  sontient,  si  parare  ccssaveris. 

C  APUT  XX  YIII.—  DicAs  f(>rsitan,  Grandis  labor  cst : 
sed  respice  quod  promissum  est.  Onme  opus  leve.fieri 
snlct,  cum  ejus  prctium  cngitatur ;  et  spes  prxmii  sola- 
lium  est  laboris.  Sic  durus  agricola  inaralum  diu  c:un- 
pum  el  pinguiorcs  otio  glebas  violcnlo  vomere  scidi^se 
segaudet,  et  mirum  in  modum  ipsa  operis  difficultale 
laetus ,  spem  segetis  de  laborc  metilur.  Sic  negotiator 
ividus  maria  contemnii,  speclarc  ausus  fluctuum  ^pu- 
mas ,  rabiemque  vcntorum ;  dumque  in  omni  labore 
ac  periculo  lucrum  cogitat,  et  lassitudinem  simul  obli- 
Tlsciiur  et  limorem.  Considera,  guasso,  ma^nitudincin 
pncmii  lui,  si  tamen  considcrari  potest  qnid4)uid  im- 
roensum  esi.  Post  abscessum  anim» ,  post  camis  in- 
taritiun,  post  favillas  et  ciiierem,  in  meliorem  statum 
▼irgo  reparanda  es ;  mandatum  ierrsR  corpiis  in  coelum 
elei'andnm  est,  et  mortale  luum  bnmortaiitatis  boiioro 
mutandum  cst.  Post  bxc  Augclorum  es  donanda  con- 
8ortio,  regnum  acceptura  coelorum,  et  in  perpetuum 
regnatura  cum  Cbrislo.Quid  ergo  relribucs  Domino 
pro  omnibns  quae  retribuit  tibi  (P$al.  cxv,  i2)?  qnid 
taiito  remuneratore  dignum  facics?  aut  qucm  laborcm 
durum  putabis,  ciijns  lanta  sunt  praemia  ?  Unde  bea- 
tus,  Apostolus,  Nullce,  inquit,  iunt  condignm  vauionet 
huju$  tempori$  ad  futuram  glorian^  tfwg  rcvelabitur  in 
noifi$  {Rom.  vui,  18).  Quid  enim  dignum  vel  faccrc 
vei.pati  possumiis  in  brevi  boc  tempore  vitae  nosirx» 
cum  id  immortalitale  sit  compensaudum  ? 

CAPUT  XXIX.  —  Propier  qtiod  idem  apostolus  ait, 
Jd  enim  quod  in  prenenli  $a!culo  e$t  momentaneum  ac  leve 
tribulationi$  noUrce^  $upra  modum  in  $ublinutate  wter* 
num  gtorios  pondu$  operatur  in  nobi$  (II  Cor.  iv,  17). 
Respiianlur  honores ,  despiciantur  diviUai ,  ipsa  ouo- 
que  viia  nostra  martyrii  amore  eontemnatur.  Ei  imK: 
omnia,  etiamsi  pro  aitemitatis  praemio  non  dareniur, 
essciit  tamen  quandoque  peritura.  Amiitunt  etiani 
lioc  illi  qiii  semper  cupiunt  possiderc.  Quam  multos 
nieiiioria  nostra  retines  in  maximis  honoribus  ac  di- 
vitiis  constitulos,  repcnte  de  summo  illo  potenii;e  Ta- 
siigio  coucidisse ;  et  eos  qui  tumore  elati,  aliud  quid- 
itaiii  quam  homines  esse  se  potabant ,  exitu  tandem 
suo  ducuisse  nos  quid  fuenntl  Quid  enim  in  hoc 
mundo  stabile?  quid  vero  firmum  est?  qiiid  porro  nou 
breve  ei  incerlum,  et  casui  non  serviens  ?  quale  istud 
bonum  est,  qiiod  semper  timeas  amittcre,  quod  vcl 
aurcnMidum  abs  tc  mctuns ,  vcl  a  te  relinquendiim 
scbis  ?  Nam  elsi  nullo  eriiiiatur  casu ,  vel  morte  certe 
pcrdeiidum  esl.  Et  si  viia  nostra  tendatnr  per  mille 
annos,  et  ad  extrcmom  illum  totius  diem  aelatis  quo- 
tidiana  delicianim  voluptate  veniamus;  quale  boc, 
quacso,  diu  est,  quod  fine  deletur  ?  aut  qiiis  illius  vo- 
luptatis  fructus  est,  qui  stalim  ut  cessavcritf  videbitur 
tibi  iion  Tuisse?  Age,  jam  transactum  vitae  tux  tempus 
animo  revolve.  Noime  videbitur  tibi  umbra  quaedam 
fiiisse,  quod  transiit,  et  inslar  somnii  tenuis  incertum 
esse  omne  quod  videtur?  lloc  idem  et  decrepitus 
sencx  seiitire  poiest ;  cui  convenit  dicere  cum  pro- 
pbeta  :  Dic$  mei  $icut  umbra  declinaveruntf  et  ego  «fVr/l 
(enum  arui  {P$aL  ci ,  12). 

CAPUT  aXX.  —  Quod  si  hxc  etiam  bic  possumus 
dicere,  nbi  qoamvis  birevis ,  tameii  quia  prxsens  esi, 
viia  isia  magni  (teiiditur ;  quid  in  futuro  dicturi  sumus, 
ubi  majori  a'lemitaiis  pra'senlia,  transaclum  orone  pro 
nihilo  esi  ?  Haec  tu  tecuin  diligenler  revolvens,  ct  brc- 
vitatem  vit;£  hujus  xternitiitis  contcmplalione  despi- 
eicns,  ipsum  qiioque  contemptum  mundi  majori  animi 
virtute  conlemne,  et  ad  illum  tantiiin  dicm  para  tc,  in 
qiio  mundi  gloria  finienda  est ;  illum,  inquam,  dicm, 
quem  Salvator  diluvio  comparavit ,  qui  niuJtos  fallaci 
scciiritatc  dcceptos,  furtivo,  ut  ait  AposloIus,  com- 
Itrcbendct  advenlu  (1  Tke$$.  v,  2).  Qiicm  b^tus  qiio- 
que  Pctrus  dcscribcns  ait,  Adrenict  autem  die$  Domini 


mcut  fur^  in  qua  cxli  magno  impetu  tran$ibunt,  elementa 
vero  a  calore  re$otventur.  Cum  igitur  heec  omnia  dRuot- 
venda  $int ,  qnates  oportet  no$  e$$e  in  $ancti$  conver^a» 
tiombu$  et  pietatibu$  ex$pcctantc$  et  properante$  in  ud- 
ventum  ditH  Domini ,  in  quo  coeli  ard"nte$  volventur ,  et 
elementa  igm$  ardore  tabe$cent  (II  P^/r.  iii,  10 -l^)? 
Rerens  tactum  esl,  et  quod  ipsa  audisli,  cum  ad  siri- 
dul;e  buccina:  sonum ,  Goihorumque  claroorem ,  hi- 
ffubri  oppressa  metu  domina  orbis  Roma  contremuit. 
Ubi  tunc  nobilitatis  ordo  ?  ubi  certi  el  distincti  ullius 
dignitalis  gradns?  Permixta  omnla  et  timore  confusa ; 
oniiii  doinui  planctus,  ct  sequalis  fuit  pcr  cunctos 
pavor  :  unum  erat  servus  et  nobilis ;  eadem  omnibus 
imago  mortis.  Nisi  quia  magis  eam  timebant  illi,  qui- 
biis  fuerat  vita  jucundior.  Si  ita  mortales  timemus 
hostes  ei  humanam  manum,  quid  faciemus  ciini  clan- 
^ore  tcrribiH  tiiha  intonarc  ae  co^Io  coeperit ,  et  ad 
illam  Arcbangeli  vocem  omni  buccina  ctariorcm  totus 
simul  remugict  mundus  ?  Cum  viderimus  sufier  nos 
non  manu  facta  arma  concuti,  sed  ei  virtntes  coelorum 
commoveri,  sicut  propheta  dicit,  Cifm  venerit  Dominu$ 
ponere  orbem  terrce  de$ertum ,  et  peccatore$  perdere  ex 
eo ;  quis  tiinc  nobis  pavor,  qua^  caligo ,  qu:B  teiiebnc« 
cum  iios  sa»pius  ac  toties  admonitos ,  et  taiiicn  iiii|ia- 
ralos  dies  illc  repereril  ?  rioic ,  inouit ,  plangent  $upcr 
$€  omne$  tribu$  terra :  et  videbunt  filium  homini$  venien» 
tem  in  nubibu$  cceli  cum  virtute  multa  et  majc$tate.  Tune 
dicent  montibu$,  Cadite  iuper  nos;  et  collibue^  Operite 
0$;  et  petris^  Aperile  vos  nobi$  [Mattk.  xxiv,  50,  et 


no$ 


Luc,  XXIII ,  30).  Verum  hxc  eorum  sint ,  qui  variis 
hujus  roimdi  detenti  ciiris ,  de  muiidi  non  cogitai.t 
fine.  Tii  vero  cui  adventus  Christi  dierum  noctiuiiiquc 
meditatio  est,  cui  pro  conscientiae  puritate  Domini  est 
optanda  pracsc!itia,  quxconsuinmationcm  soeculi  quasi 
certum  pracmii  lui  tempns  exspectas ;  exsultaiionem 
decoelocapies,  non  limorem.  Tuncenlm  tu  saiictoruni 
mixta  choris ,  et  sanctis  comitata  virginibus ,  sponso 
obviam  siibvolabis ,  ct  diccs  :  liiveni  qaem  quaesivit 
anima  mca  (Cant.  iii).  Noc  iillius  jam  temporis  sepa- 
rationem  timebis ,  qu;e  semcl  imuiortaliialis  gloria  et 
incorruptionis  splendore  donauda  es ,  et  coin  Cbristo 
semper  futura  es»  Aposioto  dicente  :  Quoniam  ip$e 
Dominu$  in  ju$$Uf  et  in  voce  Arckanqeli,  et  in  tulfa  Dd 
de$cendet  de  ecelo  :  et  mortui  tjui  in  Ckri$to  $unt  resttr- 
gent  priim ;  deinde  nos  qui  mvimus ,  qui  relifupumur^ 
eimul  rapiemw  eum  iHi$  in  nubibus  obviam  Dotmno  in 
aera^  et  ita  semper  cum  Ckri$to  erimu$  (I  The$$,  v, 
15, 16).  Haec  sit  igitur  cura  liia  semper,  hoc  studiom; 
hxc  jugitcr  virginis  corde  volvaniur,  in  his  totius  diei 
versetur  labor ,  in  his  noctis  somiius  rcponatur,  in 
boc  aiiima  rursus  evigitct.  Elcnim  nullus  labor  darus, 
nutlum  tempus  longum  videri  dcbet|  quo  gloria  acter* 
nitatis  acquirilur. 

CENSURA  LOVANIENSIUM  THEOLOGORUM 

IN  DUAS  EPISTOLAS  PROXIME  SEQOENTES. 

Impostor  iiidoctus  fuit  quisquis  sequentes  epistolas 
de  obitu  Hieronymi,  coiifiniit  sub  nomiiiibus  &  Au- 
gustini  ad  Cyrillum  Jcrosolymorum  episcopum,  et 
coiitra  S.  Cyrilli  ad  Angustinum.  Nam  constat  Cyril- 
lum  antc  Hicronymum  obiisse.  Uude  Hiercmymiis  in 
libro  de  viris  illustribus  scribil :  CyriHu$  Jero$olynur 
episcopus^  scepe  pulsus  ab  ecclesia ,  et  receptu$^  ad  ex- 
tremum  sub  Tkeodosio  principe  octo  annis  inconcu$$um 
epi$copatum  tenuit.  Prxierea  hic  fatsus  Cyrillus  in  suo 
rcscripto  cap.  4,  Sabinianum  vocat  IiaTesiarcliam  pe- 
stifcrum,  quia  in  Christo  duas  asserebat  volunutes; 
addiique  Hicronymum  epislolain  supcr  hujus  errorJi 
dcsiriiclione  edidisse.  Ex  qiio  consequitur  bunc  aucto* 
reiii  hxreticum  fuisse,  liac  impostorem.  Ei  haec  contra 
bas  epistolas  e  multis  pauca,  sed  prjcci|ma,  sufficiasu 
Sancli  Augiislini  (falso  titulo)  ad  Cyrillum  Jerosoly- 

mitanum  episcopum ,  de  magnificis  adniiraudisqiie 

sancti  llicionymi  virtalibiis. 

KPISTOLA  XVIII. 

Cloriosissimi  cbrisiianx  tidoi  athleta^i  sanctac  nu* 


1121 


APPENDIX. 


il2i 


f 


tris  Cccfcsix  lapldis  angularis ,  \n  qiio  admodum  flr- 
mala  consislit^  nunc  vcro  in  ciBlesli  gloria  Dei  sidcris 
nidianiis  olim  Ilieronymi  prcsbyleri  laudcs ,  vcnern- 
bilis  paler  Gyrille,  silenduinne  putaSf  aut  lingna  bal- 
biuientis  pneri,  utvirum  polluium  lablis  me  locutnnim 
fore  reris?  Coeli  enarrant  gloriam  Dei,  et  omnia  qo»  Te- 
cit  Dominus,  eum  in  sanciis  sois  laiidant.  Silere  debel 
ralionalis  creatura  a  laude  Dei,  irrationaU  non  silenle? 
taceam,  an  loquar ;  cum  si  taceam,  lapidibus  jubetur 
clamare?  Gerte  lo(]uar,  et  non  tacebo,  totis  viribiis  el 
fiisibus  laudare  Hieronymum  :  qni  qnamvis  indignus 
ct  insufnciens  laudiUor  exsistam,  cum  non  sit  pulchra 
in  ore  peccatoris  laus;  tamen  ab  ejtisdem  Inudibus 
minime  cessabo.  Firmetiir  itaque  manus,  et  liiigua 
nostra  palato  non  adbocreat,  quoniam  cerle  magnus 
est  isie  vir  sancUssimiis,  mirabilis  et  meJiiendtis  su- 
per  omnes  qni  in  circuitu  nostro  suiit ;  magnus  certe 
in  viUB  excellciitissimas  saiiclilate,  magnus  in  sa- 
pienti.T  incffabiiis  profiindilatc ,  mngniis  in  majoris 
nunc  glorix  quaiitilate ;  mirabilis  in  prodigiis  insu«uis» 
inetuendus  ob  sibi  a  Doinino  tradiiam  polestntem. 
Quani  iiaque  magnus  sit  isie  gloriosissimus  Hierony- 
inus  in  sux  vitac  exccllentissiinai  sanctitale,  qiiomodo 
patefaceret  mea  lingua,  cum  pra*cipue  cunctorum  non 
suflicercnt  mortalium  lin^iix,  ut  cjiis  excellenliam 
explicarcnt?  Liceat  ergo  dici  alier  bic  Elias,  alter  liic 
Samuel ,  alter  bic  Joannes  Eiplisla  viiap  cxcelloirtis- 
simx  sanclitate.  Elias  et  Joniincs  ercmikc  magnia 
cibornm  et  vestium  asperiiaiibus  cariiein  macerave- 
runt ;  non  minoris  vilic  Hieronymus  gloriosissiroiis, 
cremiia  idem  per  quadricnnium  in  ercmoferarum  tan- 
lum  socius  pcrstitit.  Quinqunginta  ^nnis  (ut  venera- 
bilis  Euscbii  ejusdem  disdpuli  litterae,  quas  pridie 
recepi ,  plcnius  fatebanlur,  et  ut  me  ccrtius  lu  idtim 
nosti),  viiium  et  siceram  aliqualiter  non  gustavil;  ab 
9mni  carnium  et  eliam  piscium  esu  ita  se  abstinuit , 
<|ii(>d  vix  ca  nominare  volebat;  cocliim  quid  nou  nisi 
in  ultima  xgritudine  bis  comedit ;  cilicino  sacco  car- 
nem  veluti  iElbiopis  macerans.  desupcr  panno  vilis- 
sinio  se  tcgelial ;  slratiim  aliiid  nisi  lerram  nunquam 
scivit.  Non  nisi  s«*mcl  friiclibiis  aul  hcrliaruin  foliis 
sive  radicilms  paslus  iii  die,  post  vespcrns  se  oratio- 
nibus  pi  xlicns ,  deinceps  usque  ad  secundam  nuciis 
liorain  qiiotidie  vigilabat ;  posimodum  vero  soiniio 
fcs^ns  in  lcrra  dormiens  usq^ue  ad  mediam  noctcm 
qnlescebat :  qua  qtiidem  coniiniio  surgeiis ,  leciioni- 
biis  ct  scripturis  sanctissimis ,  quibus  tota  radiat  Ec- 
clesin  nti  Inpidibiis  pretiosis ,  intentus,  usque  ad  esus 
horatnperdurabat.  Ila  levissima  flebat  peccala,  ut  quis 
enm  .Tstimasset  hominem  interemisse.  Tcr  in  diecar- 
iiem  diris  verberibus  flagellabat,  iia  ut  ex  ejus.cor- 
po^e  rivuli  sanguinis  efiluercnt.  Quin  verbum  otiosum. 
aliquod  iit  pestem  maximam  fngiebal.  Sibi  oiium  nul- 
lum  erat ,  scmoer  aul  sacris  lectionlbus,  aut  scriben- 
do,  aut  docenao  cunctos  exercitabniur.  Quid  plura 
loquar?  Si  sanctorum  singulorum  pcrquirercm  viias, 
eo ,  ot  puto,  majorem  nemincm  invenircm.  Scd  quia 
eum  superius  alterum  Samuelem  nominavimus,  fuisse 
biiic  similcm  Samuelem  osteiidamus.  llic  corle  Sa- 
muel,  qui  de  vnnis  litlcrariiin  sliidiis  verberibus  evo-. 
catus,  sacrx  Scriplurae  ministerio  deputatur.  Iii  ciijiis 
vultus  lumine  diviiia  gratia  influcnle,  ulriusqiie  Te« 
stamenli  lumen  vidinins,  el  in  Cujtis  bracliii  foi  titu- 
dine  ha^reiicoriim  pars  niaxima  est  dispersa.  Hic  coi  te 
gloria  virtutis  noslRB  transfereiis  utrumque  Tcsta- 
nientum  ex  Hebncoruni  lingiia  in  gnccam  pariler  ct 
latinam ,  disponensque  ipsum  posteris  in  a^ternum , 
declarans  «nigmata  ct  obscura ,  dubia  et  nodoaa , 
prxparans  ofliciorum  scriein  cunclis  Ecclesi»  inini- 
stris,  totam  pcne  Ecclesiam  a^diflcavit.  Unde  bene 
m:«gnus  apparet  iu  sapicntiae  incffabiris  profundilatc. 
Liuerales  aulem  scientias  i(a  perfecte  scivit ,  quod 
rclatiene  omnium  nullos  adhuc  sibi  simiiis  app:iret. 
De  Scripturis  vero  sacris  (uli  multnrum  suariim  episto- 
brum,  quasad  mc  direxit ,  exporicnlia  didici),  a*qua- 
lcni  sibi  nemtnem  unqiinm  novi.  llcl>raicorum,GRPco-< 
luin ,  Glialdaeoruui ,  Pcrdarum  ei  Medonim ,  Arabico- 


mm,  et  pmcomnium  natlonum  liiiffuas  et  littcras,  tan- 
qiiam  si  iiiissel  in  eisdem  natus  ct  eclucatns,  8clvil.Qaid 
pbira  dicam  ?  Qu»  Hieronymus  iffnoravit  in  nauira, 
nnlliis  hominum  unquam  scivit.  Non  me  ista,  venera- 
bilis  pater,  exisiimes  dicere,  ut  patem  te  Hieronymi 
el  viiam  et  virtuies  pejus  me  scirei  cnm  sibi  socius 
exstiieris  miilto  lempore.  Sed  lestor  Deom,  qooniam 
ob  lam  ineffabilis  viri  sanclitatcm ,  si  voluissem  la- 
cere,  non  poiuisscm.  Gonfitcnlar  mirabilia  opera 
sanciitaiem  saam  et  ipsi  coeli ,  in  quibus  magnus  ha- 
bital  sine  fine.  Nulli  itnque  dubium  esl ,  intra  Pairif 
mansiones  ipsnm  unain  ex  majoiibus  et  sublimioribuf 
sedibus  obtinere.  Gum  enim  homo  ibidem  secundom 
opera  pnemietur,  et  islc  perfectioris  peno  vit»  exsti- 
lerlt;  clare  patet  ipsum  iinum  dc  majoribos  el  subli- 
mioribus  coelestis  Jerusalem  civibtis  fore.  Quod  ul  a 
nobis  plenins  et  certiiis  credatiir,  in  mundo  prae  ciin- 
ctis,  quorum  nostra  recordalur  xLis ,  valde  roirabUis 
apparet  prodigiis  iiisuetis«  et  miracnlis  infinitis,  quo^ 
riim  mihi  aliqua  venerabilis  Eiisebias  snis  iitteris  in- 
tim.ivit.  De  esteris  yero  prodigiisquse  mirabiliter  flant 
qnoiidie,  ut  continue  intelligo,  relationibuscnpiens 
plurimorum  avidius  peraudire,  tibi ,  pater  cbarissiroe, 
supplico,  iit  mihi  in  brevi  volumine  quaM^umqne  po- 
leris  vera  ct  nlilia  mirncula  collecta ,  ()uam  citius  f»- 
cultas  aderit,  cjiisdcniHicronymi  saiictissimi  dcvotioner 
iransmiitere  non  denegcs.  Scd  ul  multa  merita  llie- 
ronyini  sanctissimi  iion  laleant,  quid  crga  me  divina 
aiinuente  clementia  ,  in  ipso  sui  obitus  die  acciderity 
enarrabo.  Eodem  namque  die  et  hora  mia,  exutiis 
putredinis  et  immonditix  camis  toga,  liicrotiymns 
sniictissiinus  vestimentum  perpetna!  immortilitatis  ^ 
inoistimabilis  lciiti.'e  cl  glorise  indiiit ;  eram  Hippone 
in  ccllula  mea  quiescens,  avide  copitans  qualis  mosset 
aiiiinnbns  boatomm,  qui  cum  Ghnsto  gaudent,  gbiriiift 
et  bctitiarum  quanlitas ;  cupiens  iiide  ex  hac  inaleria 
brcvem  componere  tractatum,  precibus  compulsus 
nostri  Severi ,  qiiondaro  venerabilis  Marlini  Turoiien- 
sis  episcopi  discipuli ;  charta,  calamo,  pugillnrique  in 
manibus  susceplis ,  ut  brcvem  scribercm  epistolnm 
snnclissimo  Hieronymo  destinnndam ,  iit  quidquid  ox 
hnc  sentirel,  responderct.  Sciebam  eniin  in  lam  diffl- 
cili  quaistioiie  a  nullo  alio  vivcniiumme  posse  meliiit 
doceri  et  evideiitius.  Gumque  jam  scribeiis  salutalionia 
exordinm  Hicronymo  pramotnrem ,  incffabile  subito 
lumen  nostris  invisum  tcmporibus,  nostrisque  minime 
iinguis  declarandum,  cum  ineffabili  inniidilaque  odo* 
mm  omnium  fragrantia  cellulam ,  in  qiia  stabam,  in- 
travit,  hora  jam  completorii.  Quo  a  me  viso,  stupore 
admirationeqiie  commotus ,  aniroi  et  membroram 
virtutes  repente  amisi.  Nesciebam  enim  tunc  qiiod 
dextera  mbabilis  Dci  exaltasset  servum  suum,  notas 
faciens  in  populis  virtutes  suas ;  nesciel)am  elcnim 
quod  Dcus  antiquai  miserationis  serviim  suuro  fidelem 
a  carnis  immunditiis  dissolvSsset,  et  tam  snblimem  ei 
iii  ccelo  sedem  pnrasscl :  nescicbam  ecrte  iiiTCSIigabiles 
vias  Domini ;  iiesciebam  thcsauros  infinitai  Der  sapien- 
lias  ei  scieiitiu;;  sccreui  et  occulta  Dei  jndicia  non 
Ciigiioscebam  :  quoniam  quos  viilt  faoit  siia  ineflabili 
sapionlia  ad  sui  agnitionem  venirc.  Quos  autem  pnR- 
de^tinat,  vocat,  justilicit,  et  licatificnt,  proul  decernit 
convenire.  Itaqne  qiiia^^talem  ocnli  mei  nunqiiam 
pcrs|)cxci-niit  Iiiccm  ,  olfacius  meiis  odorcni  non  sen 
scrat ;  lani  noYis,  tam  inauditis  miris  obstupescebam. 
Iiiier  b.TC  auicin  nicis  in  me  pcrstrepentibus  C4>gita- 
tiouibus  quid  lioc  csset,  de  luce  ha*c  dicens  verln  vox ' 
cniiciiit :  Au^stinef  Avguuine^  qnid  qnmmf  putasne 
brevi  immittere  vatculo  mare  totum  f  t^eoi  includere 
pugillo  terrarum  orbem  ?  ceelum  firnuire ,  ne  untatoe 
exereeat  motu$?  Quo!  oculu$  nuUiu$  hominum  videre 
poluit ,  tuuM  ddebU  ?  qum  auri»  nutta  per  $onmn  hausil^ 
audiet  tna  ?  quas  cor  bumanum  nuUatenus  inteUemt^  nee 
etiam  cogitavit^  exi$tima$  te  po$u  inteUigere?  Jnfimim 
rei  qui$  erit  fini$?immen$a^  qua  tnen$ura  metierie?  Po^ 
tiu$  tolum  mare  in  urcti$$imo  clauderetur  va$culo^  po» 
tiu$  lerrarum  orbcm  parvulu$  teneret  pugiUue,  potiu$ 
ciriuma  motu  continuo  demterel^  qtmm  gaudiorum  ef  = 


tm 


APPENDIX. 


iiii 


•  glarke,  (piibu$  bealarum  animm  dne  pne  poliuntur,  vel 
ndHorem  ittlelligeres  partlculam ^  nin ^  uti  e^,exiie' 
riemia  docereris.  Discurre  adhue  brete  tempons  spatium. 
ImposmbiUa  facere  ne  coneris ,  donec  impleatur  tuus 
9Uw  cursus.  aic  non  qumras  ^ua  non  alibi ,  nisi  quo 
lam  (eliciter  properas^  inveniri  possunt.  Hie  satage  talia 
exercere  opera^ul postmodum  ibi  qum  aUqualiter  hie  tii- 
leHigere  cupis ,  in  mernum  habeas :  unde  qui  intrant , 
nul{atenu$exauU.Mhxcego^\OTe  sliipeas,  admira- 
tione  Um  iiivisa  pene  amens,  onini  quasi  vi^(»re  careiis, 
his  veri)is  aliquuiem  stiineiis  audaciam ,  ircmebunda 
wice  dixi :  Fas  uUnam  milii  rorct,  qnia  tain  felix  cs,  tam 
gloriosiis,  laiii  honorifice  ad  ilia  properans  gaudia»  qui 
lam  dulcia  eloquia  guUuri  nieo  faris ,  noo  ambigcre. 
At  iile  inquit :  riomen  meum  quosris  f  Uierongmi  itiius 
presbgteri^  cui  transmittendam  epistotamjam  scribens 
ccepisti,  sum  onitHa^  quce  iiac  in  horain  BetfitehemJudm 
carnis  onere  deposiio^  Christo  omiuaue  ccelesti  comitata 
cohorte,  omni  decorata  pulchriluaine,  omni  itlnstrata 
splendore,iUo  induta  inunorialitatis  deauralo  vestimento^ 
arcumamicta  omnium  bonorum  et  gaudiomm  varieUUe^ 
lerrenorum  omnium  triumphatrix ,  omni  diademate  co- 
rofuUa^  omni  bealitudine  et  felicitate  vaUata,  jam  nuUum 
ddnceps  exspecto  glorice  detectum^  sed  augmentunu  Tam 
gloriose  tanufue  tneffnbiliter  pergo  ad  regna  ccelormn 
WM  fine  mansura  :  quando  iterumjungar  corpori  qlori- 
fieando,  el  non  morituro ,  sed  gloriam  quam  nunc  sola 
habeo ,  habituro^  in  illa  sciiicet  wiiversm  camis  resur^ 
recHonis  die.  Tunc  ego  ainplius  aniini  iii  nie  coiieciis 
viribus,  prus  gaudio  a  iacryiuis  non  cessans ,  sic  rc- 
tiK)ndi :  Uiitiain,  virorum  exiniie,  tui  mererer  ficri  pe- 
dissequiisl  Sed  qwrso,  tui  servuli,  quanquam  yilissi* 
nii,  quein  dilexi  li  in  muiido  niinia  cbarilatis  aflc- 
etUinc,  recorderis ;  iit  tuis  iiiterventioiiibus  q  peccaiis 
ciiiender,  tua  gulteniaiioiie  recto  calic,  inoQeiiso  iiede 
pritcedam,  tui:»  defensinnibus   assiduis  ab   inimicis 
niihi  conliiiue  insidianiibus  protesar,  tuoque  sanclo 
ducltt  salutis  porlnm  altingani.  Placeret  ulinain  vo- 
luiitaii  insc,  aliqua  mi.i  intcrniganti  respondere !  At 
illa  ;  Qwid  optas  didto,  me  omni  tuee  voluntati  respon- 
suram  uiens,  Vellem,  iiiquam,  inteiligere,  ulrum 
bealonim  auimas  quosdam  veile  prxsuiiiaiit,  qux  obti- 
ncrc  iiequeant?  At  iila  :  Unum^  Augustine^  noveris, 
quod  sanctorum  aninuB  ita  in  iUa  ceterna  gloria  in  Deo 
sunt  solidatee  et  firmatcs^  quod  nuUa  ipm  inest  atia  to- 
luntas  nisi  Dei^  quod  ml  veile  aiiud  pouunt ,  iiiit  quod 
Dcus  vuU :  ei  ideo  quce  voiunt  obtinere  possunL  Elenim 
qua:cumqu6  voimU ,  el  Deus  vuit^  et  adimpiei,  Piemo 
quippe  noslrum  suis  fraudatur  desideriis ,  quia  mi  pro- 
ter  ueum  aliquis  nostrum  oplal.  Quoniam  vero  semoer^ 
ut  voiumus,  Deum  habettms,  nostra  semper  desiaeria 
stoU  plcnissime  adimpieta.  Longa  quidem ,  pator  clia- 
rissiiiie  Cyrille.  verl>oruni  texcretur  series ,  si  omnia 
quae  gloriosa  iila  anima  niilii  perscrutaiiti  ptefccitf  scri* 
Iktciii  iii  liacbrevitatisepistoia.  Spero^niro  quod  Betii- 
leJicm  ad  uintasreiiquiasvisitaiidaspermitteiiteOeo  ve- 
niain  non  postniultus  aniioroin  circulos,  ubi  tunc  qiuB 
audivi,  et  in  scriptis  iradidi,  vidcbis  perspicaciter.  Pluri- 
bus  itaquc  lioris  illa  gloriosissima  aiiima  ibidem  mecum 
niaiiens,  Trinitiitis  sanctihsiuiac  unitatein«  et  uuitalit  Tri- 
iiitatcm  ,  Filii  a  Patre  generatioiicm  ,  Spiritus  saiicti 
a  Patre  et  Fiiio  prucessioiiein,  aiij^eiicas  liicrarcbias  ct 
oitliiies,  ei  corumdem  i)eatoruin  spirituum  iiiysteria, 
beatarum  etiam  aniinarum  felicia  gaudia,  et  alia  utilia 
et  gravia  bumanis  iutellectibus,  auain  sulililiter,  quam 
.  evidcnler,qiLinimirabiiitcreldelectabilitermihi  pate- 
fecerit  avido,  si  omnium  boiiiiiiuin  linguis  loquerer, 
non  expiicarcm  sermone.  Deindeameisquidemoculis 
lux  ilia  disparuit,  sed  muitis  postmoduin  diebus  in- 
cffabilis  odoris  suavitas  rcmansit.  Quam  niirabilis 
ergo  iste  est,  faciens  lot  inirabiiia,  tot  et  tanta  insueta 
prodigia  lioniinibus!  Ad  ipsum  ergo  ore  nostro  cla- 
memns  et  exsultenius,  ileiMUs^ue  gloriain  laudi  ejos ; 
qiioniam  certe  dignus  est  onini  laude,  nec  sumus  suf- 
licicntes  ip^un  biudare.  liitroivit  eiiiin  in  domoin 
Doinini  candidtts  et  pulcberrimus,  ubl  sine  dobio  de 
oniilimioribm  d  prgedtrloribof  glorbe  sedem  obllneu 


Quod  ut  iterum  clarius  veritalis  lumen  palcat  plori- 

fius  tesiibus  qiiam  uno ;  censui  qiiid  sujira  dicius  uo- 

ster  Severus  vir  doetrina  et  tapientb  pollctts ,  cm 

Iribus  aliis  in  ipso  die  et  bora  obiUis  Hieronyiai  ib  To- 

ronensi  civitate  viderit,  meae  addere  ▼Isioui :  de  qoe 

mihiquidem  solummodo  ipsemet  pridie  od  meve- 

aiens  fuit  testis.  Volens  itaque  Deos  ai  subiiniift  Hie- 

ronvmi  gloria  mundiim  non  laterel,  Tcluii  sanciitas 

sublirois,  et  penecunctorumTiventiiifnexoelleiilisMn 

non  latebai ;  ne  illi  qiios  sanctitolis  illioo  delortifat 

seqiii  Ycstigia,  recipiendum  pranDlum  IgnoraDtes  ali* 

quaiido  a  sanetitatis  deviarent  Iramiie ;  el  ol  elian 

alii  sibi  tot  et  tania  elargiri  cementes  in^mia ,  illiv 

sanctitatis  et  virtutis  inhxrerent  ▼esUgiis  (niiniiit  eniai 

bboreni  ponderis  pnemiorum  spnes ) :  die  ei  boro  qoa 

idein  gloriosus  Hieronymus  feticiler  ezspiravii,  elar* 

giendam  sibi  gloriani ,  Severo  d  Iribtis  aliis  cuin 

eo  stantibus  laliter  declaraviL  Hora  complelorii  die 

illo  iu  domo  sua  Sevcrus  ciim  trtbus  aliis  Tirts  catbo- 

licis  ( quoruin  duo  monasterii  giiondam  venerabiiis 

Martiiii  eraiit  moiiachi),in  diviiiis  Legens  locuiioni- 

bus,  in  coelo ,  in  xthere  terRi^ue  canticuin  stiavteR- 

moruin,  iiiauditorum ,  ineffabiiium  et  iiicredibilhns 

iiifinitas  repente  audivit  voces,  et  orgoiioram,  tym- 

panoriim,  psalieriorum ,  ct  totios  symphonlae,  et  Ib- 

slruiiicntoriim  soiios,  quibus  ccelum  ei  tem,  et  om- 

nia,  ut  sibi  videbatur ,  uiidique  resonabant :  qoomni 

suaviiatibus  corum  animx  pene  a  corporibus  exfaa- 

lalKint.  Stupefacti  illico  omnes  illi  derantcs  ocuios, 

coelum  totuin,  oithcra  et  omnia  qugeeorvm  coiiiincn* 

liir  ainbitu ,  quadam  videruiit  iuce  sepiies  solis  luce 

prjcclariores  claresccrc ;  ex  qtia  omnhini  odorom  an>- 

maia  cruiupcLKint.  Hxc  illi  lam  mir.uida  cemenies, 

Deum  exoraverunt  precibus ,  ul  eos  cur  talia  fierait 

noii  latereL  (}tiibus  vox  de  coelo  veniens  ista  dlsit : 

Nuiia  vos  moveut  aduuratio ,  nec  vobis  mdeatur  adm- 

rabUe ,  it  taUa  ei  videtis  et  auditis,  Uodie  emm  regum 

rex,  et  Domintu  dominantium^  Ckristus  Dominus  exemui 

de  hoc  nequrnn  scecuio  animas  gioriosissittu  Hieronym 

presbuleri  in  BetiUeiiem  Juda  commoramis,  toiug  ktA- 

vus  obviam  venit,  ut  eam  pra  cateris  tanto  henorificeU' 

tius,  tanto  et  exceilentius  et  subiimius  ad  9ua  introducat 

regna^  quanto  prce  casteris  subtimioris  et  sanctioris  mte 

meritis  fuiget.  Hodie  omnium  Angelorum  ordines  exsul' 

tantes^  et  taiibus  vocibtu  tUternatim  cuncli  concinentes 

suo  civi  socimUur.  Hodie  omnium  Patriarckarum  et 

Prophetarum  ca:tus^  hodie  Apostoiorum  et  DiscipuUh 

rum  chorus ,  hodie  omnes  sancti  Martgres^  hodie  Con- 

fessares^  hodie  gloriosa  Dei  Genitrix,  sanclis  ommbus 

comitata  Yirginibus^  hodie  omniuin  beatomm  animie 

icBtabundce  et  festivw  suo  occurmnt  eompatriotm  et  crti. 

His  auditis  vox  siluit,  sed  tamen  lux  et  cantus  et  odor 

lier  horain  postmodum  perduraiiles  cessaverunl.  lu- 

que  liquido  patet  ipsum  de  sublimioribos  el  iniyori- 

bus  dvibus  fure  :  quo  ct  magnus  el  mirabilis  est ,  et 

metucndud  siiper  oeiie  omnes  sanctos ,  ob  sibi  iradi- 

tam  potestatcm.  Nulli  ^it  dubiom ,  iui  pr:e  caMcris, 

qu£  viilt  posse  ipsum  asscqui,  sicut  prae  caetcris  sua 

voluiitas  divin.-e  magis  cobairet  voluiitali.  Nullui  vero 

me  tatiUe  audacix  (Hitet,  ut  fatcar  ipsmn  Joaiine  Ba- 

piisti  (quo,  testaiilc  ipso  Salvatore,  nullns  majf ir  inler 

natos  inuiicrum  surrcxit),  Petr»  et  l^uloet  c;eteris 

duodecim  A|M)8tolis,  qui  ab  ipso  Ghristo  elecli  ct  sau- 

ctificali  siinl,  majorcm  babere  gloriam  :  scd  tainen 

eisi  probibeat  raiiu ,  ipsiiin  illis  m.ijorem  obtinere 

gloriam  in  coeli  rcgiio ,  aliquem  audeie  confinnare ; 

tanicn  nullas  video  ratiunes,  cur  sit  nefas  dicere 

squalcmiilisin  gloriaiiieronymiinilore,  dummodo  il- 

lis  in  viue  sanctitate  discors  iion  fuerit,  cum  nnn  sit  per- 

sonaruin  acccptor  Deus,  sed  siiigulorum  meriia  de- 

cevnens,  et  reddeiis  uniciiique  qiiod  nieruii.  At  si  cui- 

qiiain  videatur  niinorem  Joaniie  et  Apostolis  Hlero- 

nvmum,  parum  vidcatiir  niinorem  Ipsum  obtinere 

gforiani,  cuin  et  illins  sanctiutis  meriu,  illius  laboris 

gralta,  illiiis  ScriptnraB  et  verissimae  IransUtionis 

utriusque    Tesumenti ,  vfneiorumqoe   ordiiiati<>nis 

frocius  0011  soluo^  pr.csenli^,  sed  ntiaffl  roioriSy 


I1S5 


APPENDIX. 


IIM 


perspieadter  cernai;  paulo  minus  fore  nil  ipsum  Ab 
eisdem  in  gloria  discordcm ,  venim  testor  Deum  • 
puto  judicnbit.  Porro  ne  aliquibus  deridcnui  liqucum 
iniiiare  videar,  dum  Joanni  et  Aposiolis  in  sanctitate 
ct  gloria  xqualem  esse  Hieroiiymum  sanctissimum 
fatcor ;  unum  quod  expletis  nondnm  diebus  quatuor 
in  visionc  vidi,  enarrabo,  ut  veritas  non  lateat :  et  ne 
quis  mc  has  laudes  retexere  credat ,  vel  amore  car- 
nali,  quo  homo  a  veritatis  coguitione  maxime  deviat, 
vcl  vesan»  mcntis  imperitiay  vel  alia  quacumque 
eausa ;  me  hoc  sciat  non  ab  bomine  intellcxisse,  sed 
per  revelationem ,  quam  dedit  Deus  omni|ioten8,  qui 
SU08  exaltat  sanctos,  et  exaltando  magniflcal.  Quarta 
prsceunte  noctc  mihi  avide  cogitantl,  quid  laudis, 
quidve  debiite  reverentiae  IlieronTmi  in  brevi  retexe* 
rem  episiola ,  revclavit  boc  modo.  Duni  itaqiie  ,  ut 
dixi,  disponens  hanc  cpistolam  tibi  scribere,  cogita- 
rcm  aptam  laudis  maieriam  invenire ,  hora  adve* 
niente  noctis  mcdiap,  me  somnus  oppressit :  et  ecce 
maxima  mihi  afluit  Angelorum  multitudo,  iiiter  quos 
fulgcntes  plus  intinito  sole  duo  erant  viri,  ita  similes 
et  uniformes,  ut  nnlla  in  eis  viderelur  diffcrentia,  qiia 
alter  ab  aliero  differre  posset ,  nisi  quod  tria  scrta 
forcbat  unus  in  capite  cx  auro  el  lapidibus  pretiosi<(, 
.ilier  vcro  duo.  Hi  candidissimis  induti  colobiis,  un-^ 
diciue  auro  et  geminis  contexlis,  lantae  erant  polcbri- 
luuihis,  ut  non  valcret  quispiain  imaginari.  Accedcn* 
tes  itaque  illi  ambo  prope  me,  sub  silentio  paulisper 
steterunt.  Deinde  ille  qyi  tria  fcrebat  serta ,  his  mo 
vcrbb  allocutus  est :  Logiloi^  AnguMtiney  quid  laitdii 
debeat  de  Uitronymo  in  veritate  proferre.  Et  certe  diu 
co^tant  nondum  noi/i,  ied  huc  ambo  venimut ,  ut  ejus 
tibi  gtoriam  indicemus,  Uic  certe  meuM  tociut  auem  ot- 
det^  Hierottfimut  ipte  ett ;  (fui  sicut  tFqualis  mim  m  vilm 
tanctitate  fuU^  ita  per  onaaa  In  gloria  wqualit  ett  :  et  • 
quig  pottum ,  ipse  potest ;  <l  quasvolo^  et  ipse  vuU ,  et 
sicuti  Deum  mdeo^  et  ipse  vtdet ,  et  eognoscit^  et  titte//j- 
git,  In  fiuo  omms  nostra  et  sanctorum  omnium  consistit 
ieatitudo  et  gloria.  Nee  habet  majorem  vel  nunorem 
gloriam  atter  ab  altero  sanctorumy  m»  in  quantum  tnagis 
et  minus  divinam  contemplatur  speciem  sive  eognoscit. 
Sertum  vero  tertium  qucd  ptus  iUo  fero ,  aureola  mar" 
tyrii  est ,  auo  vitam  finivit  corporis  :  qma  iste  etsi  tn 
mundo  iabores  plurimos  et  amtmnas^  affictiones^  iwr- 
bcra^  contumeliaSt  et  hominum  opprobria^  et  derisiones^ 
et  cetteravalde  gravia  i'a  pacifice  pertulit  et  ita  gauden" 
ter  propter  Deum^  ut  in  infirmitattbus  exsultaret^  et  ve- 
rtw  martyr  exstiterit^  et  prtemia  nwriyrii  non  anuserit; 
tamen  quia  gladio  vitam  non  finivU ,  aureolam  qutB  in 
signum  datur  martyrii,  tatis  non  habet.  Serta  vero  duo 
alia^  qucB  habemus^  aureola  sunt  quw  solum  virainibus 
et  doctoribus  danlur,  ut  ab  cdiis  discernantur,  Ad  bxc, 
ut  mihi  videbatur,  ita  respondi :  Quis  eniin  es,  domiiie 
mi?  £l  ille  :  Joannes,  inquit,  Baptista  ego  sum,  aui  huc 
ad  te  dcscendl ,  ut  nuntiarem  tiii  Uieronymi  glorium, 
juatenus  ipsam  gentibus  nunties,  Uoc  emm  noveris^  quia 
uonor  et  reverentia  aum  »ngulis  sanctorum  exhibetur^ 
tmteris  omnibusexhibetur,  ne  putes  quod  in  coeto  sit  a/i- 

Ca  invidia  ut  in  mundo.  Sicut  enim  in  mundo  qmlibet 
minum  cateris  vraesse  patius  veilet  quam  subesse,  ita 
m  cceio  propter  cuaritatem  ineffabiiem ,  qua  u  inviccm 
liiiigunt  beatm  animm,  quilibet  sanctorum  ita  aiterius 
gloria  gaudet^  dcut  sua,  Quin  et  veilet  quisque  major^ 
ut  quisque  minor  nbi  esset  mquaUs^  et  pene  major^  quia 

2'us  gioria  esset  sua :  et  ita  minor  majoris  gioria  gaU" 
;/,  sieuti  ft  eam  liaberet  :nec  veiieteamimbere  ut  iUenon 
baberet^  imopotius  desua^  sifas  esset^  impertiret,  Vnde 
gioria  singuiorumestgioria  cunetorum^  et  gioria  cunctO" 
fumestglmaringuiorum,  His  dictis,  socictas  omiiis  illa 
tfiscessit.  Expcrgefactus  itaque  a  soinno,  lanios  in  me 
sulNtoscnsi  chariiatisardores,  quantosinmenunquam 
scnseram.  Nam  deinceps  hacleniis  nnnquam  alifjualis  in 
me  vel  invidio!,  vcl  superbiae,  sive  arrojjantue  fuit  appe- 
titus  vd  cogitatio.  Testis  enim  est  Dens,  qui  omnia  aule* 
quam  fiant,  novit,  quod  deinde  lantusiumeexsUtitdia- 
ritatls  fervor,  quod  plus  alieiia  boiio  gaudeo,  quam 
mco  ;  pliis  aflccto  omnibus  sub^se,  quam  siipra  csso. 


Hsec  idcirco  dixerim ,  non  ut  laudis  human»  aoqui« 
ram  lainam ;  scd  qt  qnis  hxc  noii  piitct  vana  fnissa 
soinnia,  quibiis  sa^pe  deluditor  mens  nostra.  S:rp6 
etenim  Deus  abscoiulita  el  maxima  pcr  somnia  rege- 
rat.  Magiiiflcemus  ergo  Doniinuni  in  sancto  suo,  ma-' 
^nificemus  opera  sua,  quoniam  |>crfecta  sunt,  nec  esi' 
in  eis  iniqnitas.  Sanctuin  Domini  Hieronymum  pro- 
pter  Deum,  cum  quo  regnat,  sccurc  mogniflceinus, 
quoniam  iii  vita  sua  magnifice  fecit,  in  morle  sua  ma- 
gnifica  recepit.  Quaproptcr  magnus  est  in  mcdio  no- 
stri,  et  sanctus  et  excelsus  In  viix  excclleniissimA 
sanctitate ;  magnus  sauctns  et  excelsus  in  sapientiie 
ineffabilis  profunditate;  magnus  sanctus  et  pmeexcel- 
sus  in  majoris  nunc  ploriae  quaniitaie ;  mirabilis  et 
laudabilis  et  gloriosus  in  prodigiis  invisis,  inaudiiis  el 
insuetis;  metuendus ,  colcndus  ct  vencrandus  ob  sibf 
traditani  a  Doinino  polestatcm,  honorein  el  gloriam 
sempiternam.  Magnificeinus  ergo,  obsccro,  eum,  ne 
laceamus ;  quoniam  major  est  omni  laude  :  notas  fa- 
ciamus  in  populis  glorijD  suae  landes.  Non  mirekur 
bomo  si  cum,  qucm  Deus  magniflcavii  et  coluit,  lau- 
demus;  non  hominem  pigeatvenerari  et  colere,  qocm 
Detis  coluit  et  veneratus  est.  Non  putet  quispiaiii 
Joanni  et  Apostolis  in  gloria  ci  sanctitate  a^quando 
Hieronymuin,  Joaniii  cl  Apostoiis  cxerccre  injiiriani ; 
quoniam  ipsum  illis  prxstare  cl  gloria  et  sanctitaie  si 
possent,  optarent.  Gloria  enim  el  beaiitudo  cjus,  eo- 
riim  est  gloria;  et  bcatitudo  eorum  cst  sua.  Honor/ 
laus  et  reverentia  a  nobis  exhibita  Hieronymo,  eo- 
ruin  singulls  exhibelur;  etquae  iilis  singillatim  exhi- 
belur,  HieronTmo  exhibetur.  Si  er^o  cupis  Joannem 
Baptistam  et  Apostolos  venerari,  simul  venerare  ii- 
ium ;  quoniam  ipsis  per  omnia  est  xqualis.  Secura 
igilur  menie ,  omni  depulsa  forinldine,  Joannem  Ba« 
ptistam  Hieron]rmo  aequalem,.et  non  majorem ,  quo- 
niam  nullus  major  surrexit,  omni  devotione  et  reve« 
rcntia  lateamur ;  quoniam  si  miiiorem  facimus,  Joan* 
nis  gloriae  derogamus ,  et  mag^is  injurias  excrcemus 
ad  laudes.  Hi^us  mei  imperiti  serinonis  opus  qiian- 
quam  insunicienter,  quanquam  vilis:»ime,  quanttuam 
nihili ,  lameii  devote  et  rcverentcr  expletum,  ad  la 
venerabilis  pater.  pnro  corde ,  et  magna  animi  de« 
voti  affcctione  dirigo;  suppticans  ut  ingenioli  roel 
verbula,  ^uae  de  meae  impcritiae  pauperie  in  lau- 
des  eximii  llicronymi  obiuli ,  non  deridcndo,  sed 
charitate  debita  aequanimitcr  tolerando  legas;  ei  qua 
minus  debita  dixi  ad  tanli  viri  laudes  et  mcae  iinpo- 
tes  imperitice  et  ^epistolae  brevitati,  ct  cjus  lauilum 
imniensoe  imroensitati  :  quoniam  c^rte  si  omnium 
roortalium  liiiffuae  solum  ejus  laudes  promefent,  mi- 
nus  debito  satis  esset.  Mei  peccatoris,  venerabilis  pa^ 
tcr,  csto  mcmor,  nt  dum  in  illo  stcteris  loco,  quo  il- 
lud  sacruiu  eximii  Hieronyml  cadaver  quiesdt,  ejns 
me  interventionibuH  rccommendes;  quoniam  nulli  dii- 
bium  est,  ouod  ea  oux  opiat  idem  llieronymus,  potesi 
continuo  ontinere.  nou  eoUn  suo  aliqualiter  defrauda- 
tur  dcsiderio* 

Beati  Cyriili  (falso  titulo)  ad  sanclum  Aogustinum , 
de  miraculis  bcbti  Hieronymi  presbyteri  post  mor* 
tem  celebratis. 

EPISTOLA  XIX. 
Venerabili  viro  episcopo  eximio  aogustino  Ilipponensi 
pi£suli,  Ctbillus  jTcrosolymiianus  ptmtifex.et  oiii- 
nium  saccrdotum  inflmus ,  illius  insequi  vcstigia , 
cujus  in  tcrris  sanctilas  radiare  non  cessat. 
CAPUT  PRIMUM.  —  illius   sdlicet    Hicroiiymi 

!;loriosi,  ciijus  memoria  in  l>enedictione  in  sa*cu- 
iim  saeculi,  qui  quanius  sit,  et  tu  similiter  beiie 
nosti,  ejus  usus  maxiine  colloquiis  et  doctrinis,  de 
quo  me  velle  disserere ,  cum  siin  reprobos  in  toto 
et  indignus,  quasi   reputo  aiidaciam.   Sed  tanien 

auia  tua  me  cogit  dilectio,  ut  tibi  aliqua  scribara 
e  prodigiis  hominibus  insuetis,  qua:  per  iUom 
in  diebus  nostris  fecit  Dominus,  ut  eum  cdebrem 
in  mundo  (aceret,  el  cuiiclis  homimbus  gloriosom ; 
tamen  tois  confisus  oratioiiibus,  o|mis  agf^redlar,  14 
tua  poscH  tievotio,  et  brcviloquio  perstfmgBm  io 


Ili7 


APrEiNDlX. 


Iti8 


moltU  pauca.  Gloriosam  liujus  viri  obilum,  visioncm- 
qua  roeam ,  necnoii  et  miriuca  tunc  lemporls  pcracu 
te  nosse  non  ambigo.  Nam  vir  utique  revereiKlus  ct 
memorix  oblivioni  non  dandu},  Eusebius  nobilis  Crc- 
nonensis  ejus  discipulus,  in  quo  inagistri  refulsit 
•anctilas  et  doctrina ,  cujus  sapientiam  et  probitatcm 
et  excellenliam  non  igiioras»  qui  post  bieniiium  a 
Doatr»  mortalitalis  miseria  ercpius ,  soum  pracdi- 
leciissiroum  magistrum  Hieronymuin  iii  coeli  patria 
est  secuius,  ut  nobis  indicant  ejus  crebra  miracuby 
de  qiiibus  etiam  inferius  aliqualiter  perlraciabo,  reve- 
reudo  palri  Damaso  Portucnsi  episcopo,  et  Theodonio 
Ronianoruin  seiiatori  ejus  fratri  Scvero ,  probissimo 
viro,  Eustocliio  sanciissimx  mulieri,  et  tibi  et  multis 
aiiis,  quos  singillalim  nominari  non  egct,  tunc  tem- 
poris  per  suas  liiteras  totius  ejus  obiius  scriem  inti- 
mavit :  unde  amplins  ca  qus  nosli ,  rcitcr.ire  foret 
soperfluum,  et  dicendonim  impedimentiim.  Ilis  crgo 
oniissis,  ad  ejusdem  quje  noii  cessant  coniiuue  cla- 
rere  miracula,  iiosler  se  stiliis  vertat,  ut  lua  poscit 
devotio.  Et  primo  ab  Eusebio  viro  sanctissimo  ejusdcm 
IlieronYmi  sancti»siini  discipulo  sumat  initium. 

GAPUT  11.  — Postobitiim  gloriosi  Hieronyml,  quse- 
dara  lixresis,  id  est,  secta  iiiter  Gnccos  surrexit,  qus 
id  Laiinos  usque  deveait,  qux  suis  ncfandis  nitebatur 
ralionibus  probnre ,  quod  anima:  beatorum  usqiie  ad 
uiiivers:ilis  jiidicii  dicm,  in  (fuo  eorum  corporibus 
eruiit  iterum  conjungcnd.T^visionc  et  cognitione  di- 
vina ,  iii  quo  tota  coiisislit  beatitudo  sanctorum ,  pri- 
vabuiitur,  et  damnatoruin  aninix  similiter  usqtie  ad 
diem  illum  nuUis  cruciabuiitur  pcenis.  Quorum  ratio 
talis  eral :  Sicui  aniina  ciim  corporc  meruit  vel  pec* 
cavit ,  ita  cum  corpore  recipiel  prxniia  sivc  pcenas. 
Asserebant  etiam  iliiiis  sectx  nequissimi,  nullum  fore 
purgatorii  locum ,  in  quo  animx  quae  nondum  de  suis 
peccatis  in  mnndo  plenam  egissent  jXBnitentiam,  pur- 
garentur.  Qua  quidem  sccta  pestifera  crcbrcscente, 
tantus  in  nos  dolor  irruit,  ut  nos  amplius  pigeret  vi- 
vere.  Quocirca  meis  cunctis  sufiraganeis  episcopis,  et 
aliis  viris  catholicis  convocaiis ,  eis  jejunia  ct  oratio- 
nes  indixi ,  ut  Suam  sic  agitari  Ecclesiam  diviiia  non 
permiilercl  boniuis.  Mira  res ,  et  forte  huic  similis 
Aunquam  visa.  Tribus  expletis  diebus  jejuniorum  et 
oratioDum ,  subsciiuenti  nocte  ^loriosus  Hieronymus 
&U0  pnedilectissinio  filio  Euscbio  orationibus  incum- 
benti  nianifeste  apparens,  beiiignaque  eiim  allocu- 
tione  confortans ,  ei  dixit :  In  liac  secta  pestifera  nu- 
mme  formida,  cum  mbi  finisjam  imponendus  erU.  Quem 
Eusebius  nimio  fulgcntem  splcndore,  iUi  ut  in  eum 
oculis  humanis  as^icere  nou  valci-ct,  inluiius,  quasi 
de  gravi  somuo  cvigiiaus ,  dulces  per  oculos  fundcns 
laciymas,  iu  ut  pene  fonn;ire  vocein  iioii  possct, 
quaiitum  potcrat  clamare  coepit :  Paler  meus  Uierony- 
mus  es  ?  Quare  meam  socielaUm  spcrnis  ?  Certe  teneo  f c, 
nec  dimiuam ;  nec  nne  tuo,  quem  diUa^sti,  filio  gradie- 
ris.  Ad  qucin  glorio:>us  Hicronyiiius  :  Non  te^  fili  di- 
lectissime^  deseram:  conforlare;  natnque  vicesimo  die 
me  seqneris,  et  simul  in  yaudio  permanebimus  sine  fine. 
Sed  Cyrillo  cunctisque  fratribus  nuntia ,  ut  die  crasiina 
juxta  prasepe  Domni^  ubi  meum  quiescit  eorpus^  omnes 
in  unum  conveniant ,  tam  calholici  quam  enam  itlius 
seeUB  viri.  Et  tu  trium  hominum ,  qm  in  hac  snnt  urbe 
hac  nocte  defuncti,  cadavera  inhumata  in  tocum,  in  quo 
meum  est  humatum  corpus^  facies  deportari :  super  qui" 
bus  saccum  quo  utcbar^  ponens^  statim  vitw  prisHnoe 
redditi,  hanc  radidtus  hmresim  exstirpabunl.  Cui  vale- 
dicciis  gloriosus  Hicronymiis  di^^piiruit.  Maiie  auteni 
facto,  ad  ine ,  qui  Ucthieheiii  tuiic  eram ,  vcnerabilis 
Eiisebius  veniens ,  cuncta,  qune  viderat,  eiiarravil. 
Quo  audito,  immcnsas  Cre;itori  gratias  a&ens,  et  glo- 
rioso  Hieronymo,  omnibus  tn  pr.edicto  Tooo,  in  (|uo 
pro  nobis  de  intemerata  Yircine  Salvalor  natus  est , 
et  ubi  etiam  sacratissimum  irieronyini  cadaver  huma- 
lum  esl ,  congrf^tis,  prsediclorum  defunctorum  ca- 
daveru  deferri  feciL  0  mira  erga  homines  Dei  misc- 
raiitis  di»pcnsatio !  quot  modis  in  se  speranlcs  scit 
jQnual  qQanlift  el  quot  honoribus  suoa  exaitat  san- 


ctos !  Fiebat  iii!croa  ab  illiiis  scctx  culloribus  derisio, 
crcdentibus  quod  forct  cxiiianita  manus  Domiiii.  Lae- 
tciur  iia^ue  omnls  fidcliom  coetus,  el  Deo  iii  voce  ex- 
sultationis  psallaiit ;  qiioniam  suscepimus  miserieor- 
diam  Domini  in  medio  lempli  ejus.  Accedens  namqiK' 
Tir  venerabilis  Eusebiiis  ad  singulorum  cadavera, 
flexis  genibus,  manibusque  in  coelum  extensis,  cuncta 
aiidicnlibus  sic  oravit :  Deus^  cui  mhtl  esi  impassikiie^ 
nihil  grave^  inviclos  fortitudinis  et  rvriutiSf  qui  facis  mi. 
rabitia  magna  lo/us,  et  nuUum  in  te  speranlium  tperms^ 
nunc  preces  luorum  exaudi  fidelium ,  et  ut  tua ,  quam 
dedisti^  fides  intemerata  inviolutaque  per  uBcuta  nui- 
neat ,  ac  etiam  ut  horum  error  appareat  per  merita  et 
intercessioties  gloriosi  Hieronumi  dilecti  tui,  introdue  iu 
hmc  cadavera  animas,  quas  ae  ipm  egredi  voluiui.  Qua 
quidcm  oratione  finita ,  siiiguloniin  cadavera  sacco , 
quo  supra  carnom  gloriosus  Hieronymus  uti^balnr, 
tangens,  protinus  in  ea  vitae  spiritum  introduxit.  Qui 
honiincs  apertis  oculis  omnibusque  vitx  signis  osten- 
sis ,  sunt  perfecle  resusciiaii ,  et  cceperuni  beaianm 
animarum  f;loriam,  et  peccatorum  iKcnas  tam  purga- 
torii  qiiam  inferni  clara  voce  omnibiis  intimare,  Nam 
ut  mihi  postmodum  intenroganti  dlxcruQl,   beatos 
Uieronyinus  eos  eonduxerat  sccuro  in  paradisom » in 
liurgatorium  et  in  infeniuin ,  ut  quae  ibi  agebantiu'. 
palefaccreiit  universis.  Sibi<|iie  dixerat,  quod  ad  oor- 
pora  redirent  ct  de  pcrpctratis  peccatis  ibi  aserent 
posnitcntiam  :  qui  eo  die  et  hora,  qua  venerabilis  Eu- 
scbius  migraluriis  crat,  ct  ipsi  iterum  moriiuri  erant, 
ac  etiam  si  bene  affcrent  pcenitentiaro ,  cum  eo  glo- 
riani  adcpturi.  Quod  et  faaum  est,  ut  inrerius  decia- 
rabo.  Ilis  igitur  peractis,  multiindo  maxiina  populo- 
rum  tam  Hdelium ,  quam  etiam  illius  scct;£  defenso- 
rum,  qui  ad  tain  grande  concurrorant  speciaculom, 
tam  certuni  erroris  indicium  ct  veritatis  experimen- 
tum ,  nec  non  bcati  Hieronymi  mcriia  egregin  cer« 
nciites ,  ma^nis  vocibus  immcnsas  laudes  referunt 
Crcatori,  qui  suos  iii  se  s^rantes  non  deserit.  Et  sic. 
Aug[ustiiic  cliarissime ,  pius  Dominiis  navlculam  suae 
fidci  sacratissimx  in  liujiis  mundi  mari  irntentibus 
malorum  Iiominiim  fluciibus  agitari  permittit,  sed 
mhiimc  naufragari.  Quamobrcin  forti ,  qnacso ,  esto 
aniino,  viriliter  age ;  non  formides  contra  fidei  nerse- 
cutores  ina^nanimiter  dimicare  sub  umbra  aianun 
tam  pii  Patris,  qiii  suorum  fidelium  preces  inenicaoes 
esse  non  sinit,  (fummodo  tota  spe  et  puro  fiant  aiiimo. 
Non  cnim  aliter  nostne  ncqueunl  exaudiri  preces, 
nisi  cum  vel  in  Deo  nostra  non  perfecte  spes  consistit, 
vel  quia  petimus  non  petenda.  Ad  ipsum  ergo  Domi- 
nuin  non  tantum  ore,  sed  toto  corde  claniemiis,  dnm 
affligimur ;  ct  ipse  qui  dominatur  in  virtute  sua ,  ei 
nos  quotidio  oculo  rcspicit  pictatis,  non  pcrmitua  nos 
lentari  supra  id  quod  possumus.  Sed  ne  nimis  devius 
a  proposiio  modo  gradiar,  ad  inccepta  redeo ,  et  vc- 
nerabilis  Eusebii  obituin  explens  priino ,  et  viroruni 
illoruin  trium  similiier,  (luos  resusciiatosnosti,roigra- 
tionemscribens(quiaea(iein  horasunt  el  die  qua  Euse- 
hius,  de  hiijusmundiptvallemiserixexempii),aliqua 
Hicronvmi  miracula  introdiicam ,  de  multis  pauca. 
CAIUT  III. — Advenieiiteitaqiie  dic,  quo  vciierabi- 
lis  Euscbius  a  beaio  Hicroiiymo  tii  visione,  de  qua  su- 
pra  fatus  sum,  ^e  migratiiruin  sciebat ;  die  tertia  pne- 
cunte,  languore  fcbriiim  concussus  vaiide,  se  siiper 
tcrrnin,  iiiagistri  iioii  immemor,  nudum  deferri  fecit  a 
fr.iiribus,  etsingiilos  osculans  fratres,  benigoa  eoscon- 
solalione  conf()rki  vit,  et  utin  sancto  manercnl  proposito 
admonuit.  Drindc  saccum ,  quo  gloriosus  induet>alur 
ilicronymus,  defcrri  fccit,  etsuper  sc  poni  jussil,  onli- 
iiaviU]uc  sc  iiuduin  instar  gloriosi  magistri  in  eccl^ia, 
in  qua  jacebat  saiicti  Hieronyini  corpus,  sepeliri.  Post 
hxc  conimunione  sacratissiini  corporis  Jesu  Cliristi 
se  muniens,  Domino  se  et  b€dto  llierouymo  commen- 
davit ;  et  pcr  triduum  locutione ,  corporalique  Tisione 
privaius  jacuit,  circumslantibus  fratribus  alternatim 
psalteriuni,  passionem  Doroini,  et  alia  sacra  coutiiivo 
legentibus.  Dururo  (inippe,  et  ciinctis  rede  in  muiKiC 
dog(«ntilNis ,  formidabilc  hoc  quod  narro  cvenit.  Die 


1129 


APPENDIIL. 


litt 


eniro  qoo  moriiurus  erat,  per  dtias  liorns  ante  animao» 
beata  exilum,  vencrabilis  Eusebius  (am  lerribiles 
artus  Ottplt  peragere,  quod  circumstantcs  monachi 
pavore  pcrierrili ,  vclul  amenies  in  tcrra  jacebant. 
Nam  quandoqne  transversis  oculis ,  maiiibus  simiil 
junctis,  facie  lerribili,  voceqiiedira,  quasi  sedens 
clamabaf,  Non  faeiam^  non  faciam;   mentirit^  men- 
iiriit  Pdst  hxc  ad  tcrram  rediens,  facicm  firmabat 
in  ierram,  quantum  potuit  clamuilis,  Adjuwie  me,  fra- 
tm^  ne  peream!  Uiiod  monachi  videntes,  lacrymanles, 
el  iremenles  cum  interrogavenint,  Quid  habe$t  paterf 
Ad  quos  ille :  Ifon  videtii  desmonum  agmina ,  qum  me 
debeilare  cuf^nlt  Gt  illi :  Quid  te  faciurum  votet>ant, 
cum  dicebai^  Non  faciam,  non  faciamf  Et  ille  :  Conan* 
tur  nanufue  ut  divim  nonunii  bloiphentui  inveniar ;  et 
idtfa  me  hf)c  non  facere  etanuAam,  Et  illi  :  Quare ,  pa- 
ter^  faeiem  abscondebai  in  terram  f  Et  iile  :  Ne  eorum 
aipectum  cemerem,  qni  tam  lurpis  et  terribilii  eit,  quod 
onmei  pene  formidinei^  quas  in  mundo  iunt^  rapeetu 
ejti  nim  itim.  Iiiter  li;ec  verba  acius  priores  reiie- 
raiis,  sic  ad  extremam  horam  nsque  devenit.  Fra- 
tres  autem  qiii  asiabtnt,  pavore  et  dolore  perter^ 
ritifVeliii  mortui  stabant,  quid  faeere  nescientes. 
Gloriosos  Deus  in  sanciis  siiis,  mirabilis  in  maje- 
siate  sua,  benignus,  et  se  amantibus  misericors, 
sanctos  suos  non  derelinquit  in  (empore  necessitntis. 
Ad  extremam  Damque  horam  venerabiii  Eusebio  per- 
venienti  gloriosus  Hieronymns  appaniit,  eum  benigne 
conforkms.  Cujus  advcntu  omnis  illa  dxmonum  turba 
qoast  infinita,  ejus  timore  perterrita,  ab  eo  velui  fu- 
mus  evanuii,  oi  plures  iestantur  monachi,  qui  pro- 
priis  ocoris,  dispensatione  divina,  ae  hoc  vidisse 
dicunt.  Sed  hoc  magis  approbator  :  nam  omnes  cir- 
cumsiantes  audieruni  bas  ab  Euaebio  voces  :  Unde 
vemi^  paterf  quare  tantum  moratui  eif  quaio,  filium 
tuum  ne  dereUnquai.  Ciii  sobitOi  cunctis  audientibus  , 
^lia  vox  respondit  :  Exipecta,  fiU,  ne  formidei ;  quia 
ie  non  deeeram,  quem  tantum  dlHgo.  Qua  audita  voce  , 
brevi  liide  decnrsa  morula,  venerabilis  Eusebius  cx- 
spiravii.  Qua  qoidem  hora  ct  illi  tres,  qul  resuscilali 
sunt,  migravere,  et,  ut  puto,  cum  Eiisebio  ad  aeterna 
gaudia  pervenerunt.  Nam  per  illos  omnes  viginii  dics, 
quibus  poslquani,  ut  nosti,  resuscitati  suiil,  se  in 
taiita  poeniieutia  tradiderunt,  quod  sinc  dobio  a^terna 
l)eatitudine  potiuiitur.  Silentio  prsetercundum  neqiia- 
qoam  pnto,  qtix  ab  iisdcm  tribus  vlris,  pcr  itlos  uies, 
quibus  vixerunt,  didici ,  eontiiioo  toto  hoc  tempore 
cum  aliquo  eonmi  secreta  vltas  illius,  quain  posi 
hanc  brevem  et  momcntaneam  exspectamos,  rimnri 
cuplciis ;  a  lcriia  diei  hora  diem  ducciis  ad  vcsperain. 
Sed  quamvis  niuUa  ab  eisdem  didiceriin ,  lamen  ad 
praesens  brcvitniis  causa   quaedam  solum  rcreram ; 
CTtera  vero  :ilias  ea  dicturus  omlitam.  Qiiadam  vice 
ad  unum  eorum  m'e  Ivisse  coniigit ;  quem  dure  lacry- 
maniem,  nec  mcis  vcrbis  consolaiionein  aliquam  admit- 
tcntem  comp«rieii9 ,  tanti  fletus  cansam  ab  eo  coepi 
inquirere.  Qui  pluries  de  hoc  a  me  interrogatus ,  noc 
lamen  ad  interrogata  respondeiis,  tandcm  meis  coacius 
importunitaiibus  sic  rcspondit  :  Sl  qum  pridie  ium 
expertui ,  noit  ignorarei^  tibi  ineaet  umper  causa  fle- 
tui.  Ad  quem  cgo  :  Qii:cso  ui,  qu.'e  vidit»ti,  edisseras. 
1  unc  ille  paulis(ter  tacens,  dixit  :  Qualei  credii  pxnai 
et  tormenta  non  iolum  damnatii,  sed  ctiam  in  purgato» 
rio  exiitentibui  prwpararif  \d  quein  ego  :  Dc  iiice.tis 
qua^nam  vera  potest  proferri  senientiaVUtenimputo, 
nostris  quibus  amigirour  pcenis  a^qnari  non  possunt. 
Ad  quod  ille  :  Si  omnei  qucs  in  mundo  cogitari  posicnt 
pcenof,  tormenla^  afftictiones,  minori^  quos  itlic  habetur, 
ptBnce  et  tormento  comparenlur,  solatui  erunt;  Matlet 
miim  quitibet  viventium  omnes  quce  liic  videiitur  pcence 
et  lornienta ,  si  iliai  experientia  nosceret  poenai^  uique 
ad  finem  mundi  oinnibus  his  iimul  sine  remedio  cru- 
cjari,  quai  omnei  hominei  ab  Adain  hucusque  ringiUa" 
tim  pertuterunt ;  ^iuim  uno  die  in  infemo  sive  in  purga- 
torio^  minori^  quas  Ulic  habetur,  pcena  torqueri.  kt  ideo 
<f  eauiam  mei  ftetui  interroqas^  ttmor  pc^narum  eet,  quee 
peceatoribui  juiie  dantur.  Scio  namque  me  erga  Deum 

Sargt.  August.  IL 


meum  peccasse ;  et  ipsum  justum  fore  non  dubito.  Qiut 
de  re  non  mireris  si  plango,  cum  potiui  st  non  ptange- 
rem^  vehementer  admirari  deberei.  Sed  potiui  admirard 
quare  homines^quiicmori  nondubitant^  iaUem  aUorum 
experimento^  tunta  hic  iccurilate  vimtntf  nec  tantai  co- 
gitant  evadere  pcenoi.  Ad  lixc  dolorc  taciiis  i.itrinsccoi 
iia  ut  vix  verba  forniare  possem,  dixi :  llcu  quid  au- 
dio  1  Sed  quaeso,  in  qiio  lornienta  dilTerun^  infcrnalia 
ab  iia  quae  suni  in  purgatorio ,  dicas.  Et  ille  :  Nihil 
inter  u  diUerunt ;  quia  emdem  sunt  maamtudine  peence 
purgatorii  et  tnfertti :  ied  unum  at  qno  differre  possunt : 
quia  infemaUi  finem  non  enpectant ,  icd  augtnentuin , 
icilicet  iit  judidi  univenatii  die»  quaiido  corpora  ibidcin 
cruciabuntur  eum  animabui;  et  purgntorii  iunt  c.um 
fine,  Nam  post  expletam  pemitentiam  inde  exempti^ 
gaudiis  beatiuinui  perfruentur,  Ad  h;cc  ego  :  Suni 
omnibus  in  purffatorio  cxistcntibiis  xqiialia  tormenta, 
vel  dlversaf  Ad  haec  ille  :  Diversa  quidem  :  in  aliqtti* 
bui  majora ,  m  aUqnibui  vero  tevtora^  Utxta  magnitu^ 
dinempeccatorum.  Nam  in  patriaetiam  oeatorunLomnee 
ammce  glorioim  dimnam  contemptantur  ipeciem^  in  quo 
omnii  cmiistit  gtoria»  Quib  quamvii  iinguloe  tanta  mi- 
beant  gaudia,  qnanta  velle  vel  cogitare  possunt ;  tamea 
in  gaudiis  non  sunt  pares  :  quia  majora  hwc  pouidet « 
nrinora  Uta^  juxta  opera  qum  fecerunt.  Sedsi  ttbi  atiqua 
ex  hoc  oriretur  admiratiOf  quomodo  sanclii  posnt  ineae 
direriit.is  aaudiorum,  quorum  causa  est  solm  ipse  Deus^ 
in  quo  nuUa  potuit  unquam  fore  divereitai ;  iolutio  iatii 
patet.  Nam  cum  divina  contemplatio  et  cognitio  iive  in- 
tetUgeniia  »t  tota  merca  et  gloria;  in  aliquo  poteet  eai 
ianctorum  minor,  in  aliquo  vero  major.  lacireo  cun^ 
omnei  nmul  animm  Deum  iicuti  at  videant  et  cogno- 
icant ;  aliqua  ifitntti  videt  et  iiitelligit^  et  iic  minor  iibi 
ineit  gloria^  aliqua  vero  cbriui  videt  et  iubtiliui  intel" 
Ugit  et  nc  majorein  poaidet  gloriam.  Sic  etiam  de  i7/o- 
rtim  nuserorum  damnatorum  pcenii  dici  potat.  Nant 
eum  omna  ammce  damnatorum  in  uno  eomiitant  pot^ 
narum  loco ,  tameit  diverni  crueiantur  pcenii  Juxta  vi* 
tiorum  qualitates.  Tantum  riquidem  differt  inter  CM^ 
itianorum,  qui  ibi  torquenturt  pcenaif  et  Paganorum\ 
ult  Paganorum  cruciamenla  respectu  eorum  aum  faJn 
Chriiliani  et  peccatorci  sustinent^  sint  quan  nuua;  quan» 
quam  ineffubilia  iunt^  nec  a  viventibui  cogitabilia  ut 
dignum  at,  Nam  ilU  gratiam  Dei  in  vacuum  receperunt; 
nec  votuerunt  a  peccatii  corrigit  dum  vixerunt ,  iacrii 
continue  vociferantlbui  Scripturii ,  qim  pro  nihilo  pii- 
tavere.  Tum  ego  :  Horribile  est|  inquam,  qiiod  dicis  : 
ei  i^tinam  sedulo  mortalium  iusistcrct  mentibus,  ol 
vel  tantarum  poenarum  terrore  a  praviscussareiit,  si 
nollcMi  amorc  gloriie!  Scd,  qua^so,  ({iiid  erga  ie  pridie 
cxeiiiite  aiiiiua  peractum  est,  brcYitcr  innoiesce.  Ad 
qnod  ille  :  Adveniente^  inguii,  mQriti  mea  horq^  tanta 
in  locoy  quo  migraturui  iacebam ,  nefandorum  affuit 
ipiriluum  muUitudo^  quoa  prce  miiltitudine  dinumerari 
omnino  non  poaent :  quorum  ipecia  lalii  erat^  quod 
ea  nil  poenoiins^  niloe  horribiliui  excogitari  potat,  Po- 
titts  enim  quiUbet  hominum  flammii  ardentibui  arsurum 
i?  etponeretf  quam  earum  formarumktu  oculi  visione 
perstringi :  qtU  ad  me  venienta.  omuid  quaxumque  per* 
petravi  opera  contra  Deum^  aa  meam  memoriqm  revo' 
cabant;  iuadenta  mihi  utampUui  divinam  misericor- 
diam,  quam  tam  graviler  offenaeram^  non  sperarem.  Et 
certe  noverii,  quod  niii  me  divina  nuieratio  adjuviaet , 
eii  reriitere  non  valuissem.  Nam  dum  omni  vigore  ipi- 
ritus  datitutui ,  eorum  verbii  paululum  aaentirem , 
gloriosui  affuit  Hicrongmui ,  magiio  vaUatui  agmini 
Angelorum,  septies  sole  splendidior,  me  coiifortam.  Qui 
ubi  illos  spiritus  immuiidos  fuit  intuitui  me  tam  dure 
exaceibnnta,  vplde  cotimiotus  erga  cos,  voce  terribili eis 
dixit :  Quid  ad  hunc^  nequitia  et  omnis  mntedictionis 
ipirituif  venistisf  naciebatis  hunc  meis  fore  fovendum 
aiaUiis  f  Proiinus  hmc  reUnqueiitcs  abite^  et  vatrai  ab 
eo  etongate  nequitias^  quuiilum  diitat  oriem  ab  oeeoiu* 
Hie  illa  maledictorum  spirituum  iocietoi  perterrita^  dirii 
ululaUbui  el  clamoribui  limen  /od,  tn  qtio  jaecbam  , 
exceait,  Tunc  glorioiui  llieronymui  aUquibiu  imperam 
tmgflii,  nea  me  tliicederent^  ied  quouique  reverterttnr 

(Trente-Bix.) 


!15i 


APPENDIX. 


Il3i 


mpcctarenl ,  cum  aeterh  anaeSs  fe$ilnanler  ab$eet$ii, 
Ko  itaque  abeunte,  angeH^  qui  ad  me  eu$todieiidum  re- 
manserant,  me  eonfortare  canere^  bianda  et  duida  pro- 
mittetttes,  if  forti  animo  perdnrarem.  Jnter  hwc  autem 
eonsotationis  coUoquia,  hora  qwasi  decursa,  ucnndo 
bealtts  Uieronymus  veniens ,  stansque  in  limine :  VelO' 
citer ,  inquit^  tenite,  TUnc  tubito  anima  corpits  reliquit 
tam  gratiter  et  acerbe,  quod  eerte  quanne  fuerint  frrct» 
suras  et  anjubUce^  inteltectu  non  eaperet  inens  humana , 
\in  ^Ut  epo^fkr  experientiam  didtcisut.  Si  enim  omnii 
numana  mtelligentia  quai  vellet  angustias  et  dolores 
mtimiSret  respectu  animag  dissolutionis  a.  eorpore^  tamen 
iifa  pro  nihito  computaret.  Hsdc  ct  silia  iion  minns  ar» 
iluai  cl  vMt  moiiaKbus  fbrmldanda,  qii»  j^ro  loiigi- 
ludinc  prxscnti  of>eri  iion  insrribam,  audivi  eo  lo- 
qnentc.  Incipiebat  ita^ue  claudi  dtes  occasu  solis,  (pio 
iiccessc  fnil,  qnld  ei  post  niortcm  contigcril  non 
cxplere.  Scd  qiiia  id  pra  cseterid  aflrectabam  scire  , 
sequenti  die  diiobus  aiiis  cuin  eo  insimul  conTocaiis , 
ad  narrationis  illius  seriem  redii,  hoc  cupiens  ab  illis 
ctiam  duobus  aliis  peraudire,  iit  triuin  leslimonio  so- 
lidius  edocerer.  Itaqiie  cum  hi  jam  diclare  incipcrenl, 
sfc  respondi  :  Quanquam  hoec  utiKa  siiit,  nec  Ixderct 
89Bpius  ipio  fari,  lamen  iis,  quse  jam  auditi,  omissis , 
4ti.TS0  ut,  qitid  vobis  post  dissolutioiicm  corporis  eve* 
fierit,  meo  hinnti  delegalis  animo.  Ad  l|0C  ille,  qui 
mibi,  qua;  audislf,  iraiisncto  narraveral  dic  :  Quod  , 
€grille^  iAquit,  intnrogas^  mm  est  possibile  plene  fari ; 
quoniam  spirilualia  uostris  rtunime  sensibus  eomprehen" 
mtntur,  Scisnamtpie  nbn  te  exanimem  fore ;  tamenquid 
aut  qualis  tit  amma^  non  cognoteit,  Beum  certe  tcit 
ommum  este  principium  et  finem,  aquo  incipiunt  omnia^ 
atque  ad  quem  tendunt;  et  tamen  quid  sit  Deus,  aut 
quaHs^  dum  mimis  istiut  gravisstmee  corritptibile  portat 
onus,  non  intelligis,  nM  oer  speeutum  scilicet  et  in  <mi- 
gmate  :  ne  etiam  de  Anaeiis ,  et  ca*terit  incorporat 
idem  tiquet.  Cum  enim  multa  quce  sunt  nolistima  m  na» 
tura^  nostree  parvm  intelligentia  defectu  intetligere  non 
poswnutf  tupercceiettia  et  tpiritttalia  omnino  aliena  a 
naturte  eognttione  qumnodo  tnteiligemitttf  Ut  dicis,  in- 
irriiam,  est ;  sed  ut  putes  quacto  dicas.  At  ille  :  Circum' 
foquar,  inqoit,  id  quod  optatf  et  dicam  pauto  minut 
*quod  possum.  At  hi  qui  mecum  ea,  qua  pridiedixi^  sunt 
experliy  si  ita  est  testifieabuntttr,  Mea  pridie  anima  a 
corpore  tot^  ut  supra  fatus  sum,  presturit  el  doloribut 
distohtttt^  subito  in  ictu  oculi  ineffabililer  fuit  ante  Dei 
iudicantis  prasentiam  deportata.  Sed  a  quibus  et  quo- 
modo,  non  cognotco,  Nec  certe  mirttm:nam  nvnc  carnk 
mole  aggravor^  tunc  autem  erat  anima  tine  came.  Fue- 
runt  ettam  ibidem  ittorum  animWf  terroribus  inexcogi» 
tubiiibus  quidjttdex  ageret  fofmidantes.  Ueuf  cur  mor^ 
tates  nesdunt,  quibus  hoe  eteniet  quod  tunc  nobis? 
eerte  si  iliorum  non  foret  ignorantia,  toties  non  pecca- 
fent.  JVtt//iim,  quae  toto  tempore  gessimus,  peecatorum 
judicetn  iatere  potuit;  imo  cuncia  quasfecimus,  lanquam 
a  forent  prassentia,  eunctis  astaulibtts  clara  erant,  ita 
kl  minimttm  nostrorum  cogitaminum^  mcuti  fnerat ,  ap- 
parebat.  Contidera  quibut  et  quot  agitabamur  tcrroribus. 
flint  dcemonum  multitudo  staOat ,  mala  tcstificantes 
quee  fecimus^  iocum,  tnodum  et  tempora  declaranles. 
Hinc  nos  ipsi  ad  ea  qum  objiciebantur,  nuiiatenut  con" 
iradieere  poteramus;  tum  qtdajudicemcuncta  scientemt 
ium  auia  iptttm  qtniibel  nostrum  jttstisnmttm  cognosee» 
Iw.  neu  quid  dieam?  quam  sententianp  prwstoiabimur, 
oh  eftts  memoriam  ntmc  formido.  Hinc  mala  andiqtu 
lAndtctam  judid  accbmabant,  necuiium  pene  appa' 
rebat  b&num ,  quo  misericordiam  speraremus  :  liinc 
not  diqnot  tuppHcio  onmet ,  qtti  aderant ,  exdama- 
bant.  Cumque  iam  nihii  deesset  nisi  sentcntiam  pubiicari 
qttos  peceatoribut  digne  datur^  ecce  gioriostu  BierO' 
nymtu  cunctis  tpiemUdior  attris,  beato  Joanne  Baptista, 
tummo^ue  A^ttoiorum  principe  Petro^  necnon  an^- 
hrum  tngenti  muititudine  cotmtatttt ,  ad  preendentis jtt' 
dids  tfironum  veniens^  nostram  sententiam  ttupendi 
modico  temporis ,  nosqtie  tibi  dari  ob  reverentiam  et  de» 
tolionem^  quam  tibi  contuieramtu^  et  propler  errorit  de- 
ttruendi  necestitatem  ^  utuoltut^  impetravit.  Ddnde  not 


taetm  ducent ,  omni  iiia  beata  vedUUut  gorfefalf ,  uki 
fideHumanimw  inasttinuUriii  aUnia  perpelMB  perfiruuntur^ 
quee  ibi  gerebantur ,  ut  redderemut  teatimonimmt  deda* 
ravit.  Pott  hwc  ad  purfatorium  et  infemum  not  dedu^ 
eent ,  non  toium  quas  tbi  erant  indieamt  ;  ted  uoiuit  irt 
p^mirttm  experientiam  probarenmt.  Uit  iffitur  onmihu 
de  peractit ,  hora  qua  nottra  eadavera  taeco ,  quo  to- 
fttt  tuut  fuit  Bierongmttt ,  teli^t  ifenerabiiit  Eutehhtt^ 
idem  gUmostu  Bieronumut  nobtt  imperavil^  mi  ad  eor^ 
pora  rediremtts ,  mandans  ut  de  ti t,  qnm  mdimma ,  tetUh 
remur ,  promittentqne  nobit ,  vicetimo  die^  mde  perpe- 
tratit  peccatit  not  contin^eret   debitam  poenitenttam 
exereere^  enm  beato  Eutebw ,  ^ut  ttme  erat  ex  boe  tm- 
euio  migraturtu ,  gioriam  finit  netdam  adipiteu  Sicque 
eorporibut  nostrm  aninuB  tunt  conjumtm.  Molta  ipndm, 
Aiigusiine  charissime,  formidanda,  qiue  inortaliuiu 
impressa  mcniibus ,  ab  eisdem  labeDtiiiin  omniuni 
lerrenoriim  amorem  et  cunim  pervigilein ,  qua  lot 
ftberrant  homines »  Ht  puto,  fuiiditus  exslirparcmt, 
patenier  didici :  quae  si  nis  chartis  imprimereni,  plus 
oogitaio  opus  procederec ,  nec  essem  coinpos  solvere 
jam  promissa.  Itaqiie  curo  de  proximo  le  exspedeiB 
visitalururo  gioriosi  Hieronymi  reliquias,  ot  Hue,  qoas 
pridie  reccpi ,  litterae  falebaninr ,  ca^lera  qiiae  tuDC  ad 
incam  reducere  potero  roemoriam ,  declarabo.  Uaec 
omnia  lioc  finc  claiidam,  laiigens  venerabilis  Eosebii 
sepulturam ,  ut  ad  miracula  redeani  enamuida ,  qoae 
superius  sum  (K)Iiicilus  enarrare.  Oi>iliis  namque  Eu- 
seoii  vencrabilis  et  trium  hominuin  prsdicCorom  se- 
riem  in  pnccedcntibus ,  quam  brevius  poloi ,  iiiserui, 
quaedam  libi,  ut  pulo,  afTcctuosa  interpoiiens.  Sed 
praeidiclorum  sepollur»  series  ita  paiet.  Hortoo  nam- 
que  venerabili  Eusebio ,  plura  sunt  miracoia  cunctis 
visa ,  quae  praecedeiitis  vitae  sanctitatem  testata  fue- 
runi.  Uuorom  ad  praescns  duo  soliim  dicam.  Hona- 
chus  quidam  cjusdem  coenobii  prae  lacrymis  clvigiLis 

Erivalus  corporali  lumine  oculorum ,  suiini  ot  Euse- 
ii  corpus  venerandum  facie  tctigit ,  pristiiue  lucis 
Sratiani  cst  adeplus.  Diemoiiiacai  autem  qoidam, 
um  sacruin  corpus  ad  ccclesiain  ducereiiios »  eidem 
obvians  est  prolinus  iiberatus.  Juxta  ecciesiam,  io 
qua  gloriosi  ilieronymi  cadaver  sanctissimom  est  hu- 
roniuin,  veiierabilis  Ctisebii  corpus  honore  debito 
magislri  irislar  sepelivimus.  Iii  cujus  eiiam  ciBmeterio 
boiiiinuin  illonim  Iriuin ,  qui  eadem  sunt  hora  nior- 
toi,  fucrunt  corpora  imnulnta.  Uis  crgo  diclia  vene- 
rabilis  Ensebii  cuiicta  siieanl,  ut  pro^grandia  et  indi»- 
bilia  iocum  teneant  prodigia  exiuiii  beati  UieionyiDi 
Jam  proniissa. 

GAPUT  IV.  —  lii  amoeno  i^itiir  et  Jucondiasimo 
roirabilium  gestorum  saiictissimi  KUeronynii  prato  po- 
silus ,  uti  serlum  facicns ,  prx^cipuos  et  decoros  nii- 
raciiiorum  flores  ad  biijus  opusculi  venostatem ,  et 
nosirae  posterorumve  saluli  utilesf  iegam  pro  posse. 
Quorum  omnium  quid  pridic  erga  Sabiiiianom  uxre- 
siarchum  pcstiferum ,  quem  agiioscis ,  peractum  esly 
primo  dicam.  Sabinianus  namqiie  h;£rcsiarctia,  bsere- 
liconim  fautor,  duas  in  Clirislo  asserebat  vo!ontates, 
et^  quod  pejiis  esl ,  iiitcr  se  (|uandoquc  discordes.  Ad 
cuius  tam  iiiopinabilis  ralsitatis  proliaiionem  introdu- 
cebat  illiid  qiiod  in  Evaiigelio  Chrislus  dixit,  Pater^ 
d  fieri  potest,  tranteat  a me caiixitte  {Matth.  xxvi,  3!i); 
clieieiis  ex  boc  rationcs  gravissiinas  et  pene  iiicxtri* 
cabiles,  quod  passioiicm  Cliristus  voluerit  ima  fugere 
volunlate ,  et  allera  camdcm  coacte  subire  oporluerit 
passitmcm;  cl  cx  his  dicebatquod  mnlta  Cbrisios  vo- 
luit ,  qu;c  obtiiierc  iion  poluit :  ct  tantum  in  nos  do- 
lorem  explicuit,  quod  mngititudiiicm  cxplicare  ne- 
quinius.  Pervertebut  namqiie  idem  pestifer  an^uis , 
et  lupus  rapax  se  vestimenio  ovium  induens ,  «obis 
cominissum  gregem ;  et  ut  sacvitinm  diri  pectoris  effi- 
cacius  exerceret ,  opusculum  quoddam  compilaverat, 
falsis  probans  rationibus  hoc  sic  esse.  Qood  quidein 
opuseiilum  nl  tidem  ei  daremns ,  glorioso  Hieronynio 
tolios  veritaiis  spcculo  intiliilaverat.  Gujos  {alsiialis 
notiiiam  compcricns ,  scieiis  tibi  |;lortosom  ilierouy- 
mom  epiatolam  soper  hujus  erroris  desiniciioiie     ' 


11S5 


APPENDllL 


UU 


iiiuUum  anto  8ui  olnlam  cdiJisse,  pmliclum  liaere- 
siarcluim  cum  suis  discipuUs ,  et  ejiisdom  nequilia 
miitisiris  inTilavi  quodam  dominico  die  in  ecclesiam 
llierosolTmiunam  ad  disDuiandum,  et  suum  errorem 
nequissimum  comprol>andum.  Quo  die  univcrsis  meis 
suffiaganeis  episcopis  et  aliis  quampluribus  orilio« 
doiis»  neciion  et  ipso  hxresiarcha  cum  suis  nefandis 
discipulis  in  prxdicia  ecclesia  adunatis ,  dispuiaiio  a 
HQiia  incoBpta  ad  vesperas  usque  teiendit.  Cuni  autem 
I4em  lixresiarcha  contra  nos  optisculum  ab  ipso  coiii- 
Maitiim ,  quod  Taiso  glorioso  inlitulabatur  liierony- 
■M^  aiiegarel;  has  Untas  beati  Hieronyini  injurias 
fem  non  Valens  bonx  memoriae  Silvauus  s;inctas  Na  • 
iarelkecci^**<e  arcliiepiscopus  (qui  UnU  beatuin  Uie* 
ronymiN»  affectione  animi  et  devotione  coleliat «  ut 
si  quid  hoeret,  divinum  nomen  el  beati  Hieronymi 
pneniitteitl,  unde  et  quasi  ab  omnibus  llieronymiis 
dicebatur),  prxdicto  u^cresiarcho)  prolinus   iiisur- 
rexit ,  dir6  eum  increpans ,  qiiod  tot  et  Unus  exer- 
cuisset  iiequliias.  Dum  autem  inter  eos  longa  oriretur 
conieiitio,  el  uterque  opprobria  sibi  invicem  pro 
posse  dicerenti  in  une  sicambo  pariter  sutueruiit , 
quod  si  usque  in  subsequentis  diei  Iioram  nonam  bea- 
tus  Hieronymus  hoc  opus  falso  compositnm  evidenter 
oslenderet,  pranlictus  baeresiarcha  capite  punirelur; 
sinautem,  arcliiepiscopus.  Quibus  (iniiis  singuli  ad 
propria  remcaruiit.  Per  touni  autem  noctem  quisque 
nostrum  orationibus  vacans ,  orabat  ut  nobis  in  op- 
portuniuiibus  auxiiium  eveniret  a  Domino,  qui  ne- 
roinem  unquam  in  se  speranlium  sprevit.  Maguus  Do* 
minus  et  iaudabilis  nimis,  cuius  certe  sapientiae  non 
Obt  iiumerus  ( P»al.  cxliv,  3).  Sututo  autem  die  et 
hora ,  laetus  haeresiarcba  in  ecciesiam  cum  suis  nequi- 
tiae  fiiiis  veniens ,  huc  illucque  discurrens  quaerebat 
Dei  servum  et  iilium ,  Unquam  leo  rugiens  paraiiis 
eum  devorare ,  veluti  si  foret  Deus  nuii  intcliigens , 
nec  suorum  servorum  prcces  exaudiens.  Scd  Uinen 
cum  soiidius  se  fatuus  sUre  crederet,  miserabiiius  co- 
cidit.  SlAbski  autem  omnis  fldelium  coocio  iii  ecclesia, 
quilibet  sancti  Hieronymi  ciamans  nomen.  Clanscrat 
siquidem  glorio&us  Hieronymus  aures,  fintfens  se  dor- 
mfre ,  orationes  supplicantium  non  intendens,  ut  ini- 
rabilior  appareret.  At  eso  totus  perTusus  lacrymis^ 
slupens  et  admiraiis  cur  Uieronymus  sic  ahessct,  quid 
deinceps  accideret ,  cxspecUbam.  Denique  cum  nil 
miracttli  appareret ,  sacvire  coepit  liaeresiarcba  caniiia 
rabie,  ut  Silvanns  quod  promiserat ,  jain  explcret.^ 
Ad  locum  autcm  quo  decoliandus  erat  Silvanus  san- 
ctissinius,  gaudens  et  intrepidus  Unquain  ad  nupiias 
▼eniens ,  episcopos  et  oiniies  alios  caiiiolicos^  qui  ad 
hoc  conveiierant ,  his  couforUbat  verbis  :  txsultate 
mecum^  ehariMmi;   gaudeu^  et  nolUe  contristari^ 
quoniam  non  derelinquU  Deu»  tp^ante»  in  $e.  Si  non 
exaudiar^  plus  meis  jam  perpefratit  merui  peceatis,  Post 
h:ec  genuaflcctens  :  Sancte^  inquit,  Hieronytne,ade$to 
mlii ,  si  placet ;  el  quan^uam  hoc  el  majori  sim  dignus 
supidicio,  tamen  ne  [alsUas  locum  teneat^  vcritati  sac- 
curre,  Quod  si  (as  non  est  ut  adjuver^  propiiius  mihi 
esto  in  hora  mortis ,  ne  gloricB  finis  nescim  sim  expers. 
Haec  dicens,  spicuiatori  coilum  praebuit;  ut  feriat, 
ipsum  rogat.  Elevat  autem  spiculator  ensem ,  anti- 
stitis  venerandi  caput  uno  iclu  cupiens  ampuUre. 
Adest  subito  Hieronymusgioriosus;  cunclis  cernen- 
tibus ,  mauu  exlensa  tenet  ensem ,  Silvano  imperans 
ut  ex.^urgat :  deinde  baercsiarcham  increpans  ,  scri- 
pturas  ulso  compositas  innuens ,  eique  minans ,  ab 
omnium  evanuit  oculis.  Quod  huic,   ejus  simiiibus 
iiiinam  eveuirett  Confestim  ut  gloriosus  Uieronymus 
disparuit,  baeresiarchae  caput  tcrram  petiit  a  corporo 
detruncatum ,  unquam  si  ense  spiculatoris  manus 
ampuUssct  ictu  uno.  Quod  um  mirabile  cuncti  viden- 
les  qui  aderant ,  illico  stupefacti,  Deo  gratias  egerunt 
et  Hieronymo  aiorioso ,  et  ad  verUatis  tramitein  hae- 
resiarchae  disapuli  rediere.  Ecce  quantum  venera- 
hilis  antistitis  Aducia  in  Domino  et  beaio  Hieroiiymo 
fuit  efRcax ,  qui  pro  veriute  mori  minime  fomiidavit. 
Excinplar  certe  lactus  est  Teoerandas  antistes  caeteris 


christiauis.  Non  enlm  christlauus  ille  est ,  qui  pro  ve- 
riute  mori  tlmeL  Si  enim  Christus  pro  nobis  animaro 
suam  posttit,  ut  nos  ab  omni  redimeretscrvltute;  el 
nos  pro  ipso,  cum  tempos  est,  animas  ponere  minima 
tuneamus :  quia  nemo  nisi  legitime  certans ,  potesl 
coronam  gloriae  obtmere. 

CAPUT  V.  —  Verum  qula  de  Silvano  aliquid  di* 
ctum  nosti ,  aliud  quoddam  non  minus,  ut  puto ,  mi* 
rabile  erga  eum  factum  narro ,  ciijus  tot  fuerunt  te* 
stes ,  quot  Nazareth  urbs  et  Dethleliem  tenent ;  qui 
propriis  oculis  boc  viderunl.  Serpens  ille  antiquiis 
diabolus  ob  suam  dejeclus  superbiam  in  inferni  pro- 
fundum ,  venerandi  antistitis  Silvani  nimia;  inyidens 
sanctiuti,  ineum  doiis,  ut  callidior  cunctis  animan 
tibus ,  graviter  est  commotus  :  qui  ut  virum  Dei  infa- 
mcm  r^eret,  quatenus  qui  suo  sanctiutis  exemplo 
relevabantur  ad  rectae  convers;itionis  semitas,  suo 
casu  decidcreiit  ad  pejora ;  nocte  quadam  forniain 
sancti  viri  sument^  cuidam  mulieri  nobilissimae  jain 
in  strato  quiescenti  apparuit,  et  se  ad  eam  illieite  ao- 
cedere  flngens ,  consensum  sui  corporis  requirebaL 
Ad  qiiod  perterritisi  mulier ,  viri  ignornns  specicm  « 
dum  se  cuin  liomine  solam  in  thalamo  cemeret ,   nec 
quid  faceret  scirct ,  diras  ccepit  voces  emiltere,  iu  iu 
clamoribus  assiduis  omnes  exciurentur  dormientes , 
et  noii  soluin  de  illa  domo,  sed  etiani  convicini :  (|ui 
omnes  ad  praedictae  mulieris  thalamum  accurrentes , 
quid  hoc  esset,  interrogavere  pavidam  mulierem.  In- 
terea  callidua  serpens  sub  loro  sc  poneiis  ccepit  la- 
tere.  Qui  autem  accurrerant,  hoc  audientes ,  quis  hie 
homo  fuerit,  ubique  perquirere  incQeperunt.  Yerum 
illi  diii  perscruUntes ,  Undcm  ad  locuni  venienles  ubi 
pestifer  latiubat  anguis,  aliena  specie  occultatum  bo- 
minem  invencrunt.   Qui  eunidem  candelis  accensis 
intueates ,  Silvanum  archiepisc(»pum  crediderunt.  Ad 
quod  oiniics  qui  aderant,  stupelacti  et  veluti  amcntes 
effecti ,  quasi  quid  agerenl,  quidve  dicerenl  ignora- 
baut,  scientes  ejusdem  sanctiuiis  nomen.  Et  quin 
hoc  Um  detesubile  inopinabileque  ceraebant ,  euin 
intcrrogaverunt ,    cur    UnUs   nequiUas    perpeiras- 
set.   Ai  ille,  Quid^   inqiiit,   mali  feci^  ai   iNi<2i€r 
hcBC  me  ad  hujusmodi  negotiuni  invitarii  f  Quod  rou- 
licr  audiens,  eum  fore  mendacem  bcrymans   re- 
spondit.  Tiinc  ille ,  ut  homines  erga  Dei  4iram  ad 
roajusodiura  iiidUret,  quatenus  illum  eilius  diffanui- 
rent,  Ulia  ccepit,  et  Um  abhorrenda  verba  fari,  qiiod 
nuilus  prae  turbatione  auribus  poteratsustinere.  Qno- 
circa  eum  coniumeliis  et  opprobriis  exaceri>antes ,  vi 
extra  domicilium  expulerunt.  Mane  autem  fiicto  quae 
ffesta  fuerant  cnarrantes,  Silvanuin  arcbiepiscopum , 
bypocriiam  et  dignum  incendio  acclamabaiit.  Qua  de 
re  quasi  toia  est  civitas  Nazareth  commou  adversus 
archiepiscopum ,  iu  nt  audiendo  cjus  nomen  quilibcl 
blaspliemaret  Mira  hujus  viri  patientia ,  ei  niagiiu! 
sanciiutis  indicium.  Yolat  ad  iiiiioxii  antistitis  aures 
Unti  fama  criminis ,  os  umen  non  movelur  ad  inju- 
rias.  Inter  tot  advcrsa  cor  manct  immobile,  ad  nul- 
lain  se  vericns  inipaiicnliam.  Gratias  divino  seinper 
agens  nomini,  sua  hacccoiifitetur  noxia  meruisse.  Ueu 
quid  dicam,  Augustlnc  1  non  solum  injurias  et  oppro- 
bria  ferre ,  iit  possum ,  fngio ,  scd  etiam  quibusque 
verbulis  frangor;  pncinia  opto,   nec  de  laburluus 
ciiro,  quanquam  sciam  ad  regna  coelorum  non  alitcr 
queinpiam,  uisi  bboruin  et  alflictionum  tnunite  per- 
viniie.  Qtiid  enim  aliud  debeo  judicare ,  ciiin  iiie  a 
sanctts  moribuset  viia  discordero  invenio,nisi  et  dis- 
cordoui    in  roi>rie  et  pracmio  rcperiri?  Ficbilia  el 
gravia  mihi  adsunt,  si  sanctoram  vium  et  meam  re- 
cordor  :  miro  quippe  auditu  sanctoram  gesu  rcToi- 
Tunt  homines ,  uti  ego ;  et  Umen  nil  ipsi  Toluni  per- 
agcre.  Porro  lioc  ad  mcam  detegendam  insipieiitiam 
est,  qiiod  dicam.  Pluries  roe  ab  ejusdero  Silvani  ora 
audisse  scio ,  nunquam  tam  se  feiicein  fuisse ,  quam 
ciim  se  ab  boroinibus  despici  et  cooculcari  cernerc^. 
Crevit  in  Uiitum  ejus  infiiroia,  quod  cjus  opinio  usque 
ad  Alexandriam,  Cypram,  et  per  civitates  afllnes 
pene  ore  omnium  est  dclau.  Alqui  limen  domos  i^ 


K 


\m 


APPENDIX. 


11» 


noxii  aiUistiiis  cnli  langerp  non  audelKil.  Manens  enim 

in  supcmis  Dominus  speclator  omnium,  suos  stnil  labi 

sanclos  in  iribulalionum  ,'erumnas,  ul  tunc  fldeles  pa- 

kientia  e<is  reddat;  sed  eos  eiigente  necessitate  in 

pressuris  minime  diTelinqnit.  ReToliito  ikique  anno 

quo  diab<»]i  aslutia  talia  erga  I>ei  bominem  perpetra- 

verat,  civitatcm  Nazareth,  ut  illaruni  gentium  ailqua- 

liter  scandalnm  mitigarct,  Tir  Del  occulte  deserens, 

ad  ecclesiani,  iii  qua  glorlosi  llieronymi  humatum 

qviescit  corpus,  tanquam  ad  refugii  portum  veniens , 

se  in  sepultiine  loco  posnit  oratonis.  Qtio  per  duamm 

koraniiii  s|>atiiiin  sic  maiieiiie,  vir  quidam  nequitije 

spiriiii  itiflaniniatus,  iu  pr;tHlictam  ecclesiam  intrans, 

fiaiicinmqiic  reperiens  siiper  sepulturam  iii  oratione 

Ixisitum,  ad  cum  velut  draco  ciicurrit,  ei  improperans 

qiiod  niiiliemm  inehtes  ad  libidinosas  soas  volnpiates 

contiiiue  incii.iret.  Gui  agiios  inDOcetts  Silvanus  se 

despici  gaiidens«  humililate  solita,  ulisla  saejpe  ci  di- 

cercl,  blamlis  coilt>quiis  invit:ibat.  Qoodpessimus  ille 

latro  audicns,  gladium  cx  vagina  suo  pendonte  lateri 

impudica  traliciis  dexlcrn ,  ipsum ,  ut  in  Silvani  anti- 

siitis  gutliir  iinmergcret ,  elcvavit.  Cui  cum  hoe  ver- 

liiiiii  f  Succurre^  Bieromfme  glwriou ,  vcnerandns  MV» 

tlstes  o|)p»iierei;  iii  gutiiir  proprium  elevatimi  gla* 

diuin  imiiicr:»it ,  viri  illius  dcxtera  retroversa  :  et  sic, 

iit  dcccbat,  seipsum  vir  nequissimns  iiitcremit,  ut  in 

lacum  cadcrct  qiietii  efl<)derat«  Admirabile  boc ,  sed 

noii  minus  est  inirjbile  id  quod  restat.  Casii  itaqiie 

alius  supervenieiis  vir  nequissimus,  lioc  quod  uliione 

divina  perpetratiim  riicrat,  ut  vidit»  protinus  gladium 

arripiciis,  a  Dei  viro  lioininein  illuin  xalimans  inter- 

emptuni ,  Silvanum  intcrficere  eonabatur.  Ne  niinia 

vei  ba  loqiinr ,  id  auod  priino  accideral,  buic  evenit. 

Quin  noodum  vir  isie  secundus  in  lerram  cecidemty 

rumduoalii  viri  ecclcsiam  intravere  :  qui  id  videnteSy 

diviiii  ignari  judicii,  boc  Untuin  fuisse  peraclum  sce- 

kis  a  Dei  liomine  putavcruiit.  Cuoruni  unus  id  pra) 

alin  grave  fcrens,  furia  vesanix  uiidique  inflammatus 

lairo,  cceplt  quantum  potcrat  cxclamare  :  Usqiiequo 

lua  viffct  nialitia?  Tu  muliercsad  luas  libidinosas  co- 

gis  vokiptates,  el  bomines  intcrfieis  in  oectrlto  t  Ccrlo 

tux  hodie  nequitiae  finis  crit ;  ei  subito  pro  posse  cu- 

eurril,  iii  ciiiii  exstinguerei  vibnito  et  deniidato  ense. 

At  ubi  Sllvanusmore  solito,  Succurre,  glarhte  Eiero- 

nyme^  exclaiiia\  it ;  vir  ille,  ul  diio  prinii,  se  manu  et 

ense  proprio  interfccit.  Vir  aulein  aliuSv  qiii  eiim  ipso 

venerat ,  hoc  intucns ,  tremebiMidus  ob  visionem  ad 

ecclesiae  fores  cucurrit.  Qui  id  qoidem  roaleficiis  br 

cliiin  pnlans,  quautum  poterat,  exclamare  ccepit :  lluc 

uiiineH  accurrite ;  ccce  maleficus  Silvanus  arcbir pi- 

scopiis  iion  solum  mulieres  stuprat ,  sed  suis  etiam 

Incantationibus  necat  homines  toto  posse.  Fit  his  au- 

ditis  nimius  vimrum  el  mulierum  concursiis  :  verbe- 

rant  acrein  voces,  coinbublioiie  dtgnuin  Silvaiium  ar- 

cbiepiscopum  ncquissiinum  acclaniaiites.  Hxcadmeas 

sonant  aurcs.  Tristis  cgo  et  lacrymans  ad  tanlum 

pergomoiistrum.  Skibutagiiiis  inl^r  iapos  atrocissimos 

sa!Vienles  nt  cancs  famelici  rabic  non  minima,  milis- 

simus  et  la!tus  tanquam  fucgeiis  prosperis,  nil  diecns 

ftliud  nisi ,  Uoe  pMe  patior^  quia  tn  Deum  meum  pee» 

«ofi  gravUer.  Yerberatur  vir  inaoceiis»  capilur  ab  omni- 

bus,  ut  ad  SBpplicia  tanio  Ia;t'ior ,  quanto  poeua  gra- 

f  ior,  deducatiir.  At  dum  cgo  manu  silentium  popido, 

eJQS  opiaRS  furorcm  nimium  niitigare ,  inskiuo ,  eo 

nmplius  iracundia  cl   furore  populus  inflamniatur. 

Cunique  iam  captus  Silvanus  cxtra  ecclesiam  duecre- 

tur ,  suMlo  gloriosus  Hieronymus,  ut  visum  est ,  de 

loco  fai  quo  jaccbul  surgens,  tanlo  circumfosus  lumine, 

quod  radiis  in  etim  intueiitium  oculi  reverberarenlur, 

cunctis  apparuit  suo  devotissimo  anlistiti  auxilia  do- 

naturus  :  qui  siia  dextera  Silvam  vcMcraiidi  capiens 

dexleram,  his  qui  eumdcm  caplum  retincbant  anti- 

stitcm,voce  tcrribili  ut  euindcnidimillerent,  impcra- 

vit.  Tanlx  anlem  fuit  virtuiis  haec  visio,  ut  anie^uam 

fiuiretur  vox  talis,  omncs  rcpcnte  tanlus  timor  mva- 

serit ,  qiiod  oinni  vigore  corporis  destiiuii  iii  tcrram 

voliit  mortui  cadcjreiit.  intei  b«c  mulier  quxdam  a 


nefnndo  fipiritu  obiimbrata,  catenis  Tincla,  compedi- 
bns  manicisque  ferreis  alligata,  plariuro  homintta 
matiibiis,  liberationis  obtinendae  catisa  ,  nd  ecdetiaiB 
dcportatur.  At  nbi  mutieris  poB  langit  ecclesia:  Innen, 
nliilatus  et  voces  lerribiles ,  Miserere  mei ,  fftorioM 
Hieronyine,  nam  pcr  tc  cnicinr  ante  tempas,  dlabolis 
emitterc  noii  cessabat.  Cui  IlieronTmns  Kloriosos  : 
Nefande^  iiiqitit,  wjnrilut  ak  hac  exi  fanmla  IM^  et  tum 
detegequa»  erga  Stluanum  gtruxiui  fallacioM,  in  Silmm 
forma  omnibui  le  demmuirans.  Tanc  diabolns,  olglo. 
riosos  Hieronjmos  jnsseral,  iu  ut  sb  omnibos  Siha- 
niis  episcopus  pmaretor,  apparuit,  et  rem  qmm  fte^ 
rit  ut  iufamrm  rcddcret  Dei  fmnalQm,  en:imvii.  Ilis 
dictis,  diris  clamoribiis  et  ululatifoos  nefsiiidus  spirilai 
de  lempio  dis|>aniit.  Qood  nbi  lam  mirabile  negoiium 
est  peractum,  gloriosus  Hieronymus  nntislitis  sui  des- 
leram  non  derelincjpiens  :  Quid  opta$ ,  iniiuit  voce 
lcni,  Sibanechariume^  titi  placiiym  fadam?  At  ille : 
Mi  domine,  ut  me  hic  ampliui  non  reiinquas.  Ad  quem 
gloriostis  liieronymus  rcspondit :  Quod  pootulag^  ita 
fiet;  po$i  me  vdociter  ergo  vem  :  et  hacc  dicens,  con- 
ctorum  visui  se  negavit :  iiitervallo  autero  liorae  unim 
facui  Silvanus  archiepiscopos  exspiravii.  Flt  ob  hoc 
com^tis  slopor  et  admiratio  inaifdita  :  undigoe  viro- 
mm  et  molieruro,  necnon  et  poerorom  confluil  imd* 
liiudo  :  lacrymarum  eflUsione  terra  madet;  Toces, 
lamentaliones,  ululatus,  gemilns,  et  siismria  in  Rama 
soiiaiii.  Qullibet  se  retim  eo  qood  In  Silvaiium  com- 
niisisset,  veniam  petens,  clamabat.  Per  lo^m  aniem 
sequeniem  noctcm  geiilium  moltittido  ab  ecclcsia 
non  reccssit.  Iiaque  mane  facto,  clero  ad  amislltis 
funus  pntparato,  corpus  ejusdcm  ad  Nazareth  eccle- 
siam  honore  congruo  deportatur,  lupn  istius  civiiatis 
qoam  illius  scilicet  Betlaeliem  populi  moltitudine  eo- 
milalum.  In  qoa  quidem  ecciesia  Nasarelh ,  corpos 
illiid  venerandum  hunMvimus  ut  decebtt.  Longa 
certe  verba  ac  etiam  admiranda  ,  Silvani  venerandl 
prxsulis  merita  plene  promereretit ;  sed  quia  dicen- 
dorum  prxgrandis  patetarca,eiusdem  veiieraiidi  prm- 
solis  actus  Uniam ,  quaedam  alia  non  mimis  grandta 
brevi  verborom  scliemaie  narrftturus. 

CAPUT  VI.  —  Enarrandum  puto  quoddam  saiis 
mirabile,  quod  partim  rclalione  veridicorum  lestion 
didici,  partiin  oculorum  visu.  Duo  viri  nobilissiroi , 
in  rcbus  traittiluriis  hicuplcies,  licet  catholicas  lidci, 
verilatis  inscii,  lainen  (ut  iii  ffen'.ili  ritu  geniti>satis 
boui,  gloriosi  Hieronvnii  mirabilia  aiidieiites ,  ei  ci- 
vitate  Alexandrki  muitis  adumitis  opibus  ,  devouona 
ejusdem  fervidi  ceperunt  iter ,  m  ejusdem  gtoriosi 
liieronymi  reliquias  visitarenl.  Ctimqiie  jam  incoef^to 
itinere  quoddam,  a  tramile  devii,  iniroisscnt  nenius, 
ubi  nulla  boininuin  aul  equorum  vestigia  videbaiKur, 
beati  Ilieronymi  invoeantes  nemen,  ejusdem  se  co- 
stodi»  tradiUerunt.  In  eodem  si(]uidem  nemore  qui- 
dam  lalronmn  babens  sub  se  plures  qitingenlis  lairo- 
nibus  babiubat  princeps,  hos  et  illos  ad  aliquiid 
pvxdesiinatis  iter,  ut  transeuntes  inler^erent,  et  ad 
eunidem  el  cxtei^  spolia  reportarent.  Is  iiaqoe  prtn- 
eepsy  hos  tratiseitnles  intucns ,  tribu»  convocai»  la- 
Iroiiibus,  ut  ad  eos  interlicieiidiim  acccderent,  inipo- 
ravii.  Qui  soi  pritidpis  implcro  jussa  cunieniosy 
assuniptis  arinis,  illorsum  via  qua  graoiebanlur 
Alexandrini ,  concilo  ciirsii  tcndunt,  Mafloa  quidem 
gloriosi  iiieroiiymi  merita,  majora  ct  prodigia » ibrle, 
ut  pulo,  a  sanciis  modicis  ulia  i.unquaiu  \isa.  Acce- 
lcraiit  lalroiies  ut  transeuutes  macleiit.  Sed  ditin 
prope  fueriint ,  qoos  prius  sokira  ccmebant  duos  , 
paiilo  post  iiinumcrabiles  esse  videiit.  Inter  quo^ 
jineibat  vir  laiiU)  luiiiine  circiimlubtrans,  ut  iotuendi 
m  eum  aliqualiler  fas  non  esset.  Apprebeodit  timor, 
stupor  et  admiralio  hos  btroncs  :  quid  aliud  possiol 
focere  iiesciutit,nisiad  latroncs  aHos  remeare.  At  ubi 

Sn  foreut  a  longe  redeutitcs  rctroversi,  soliim  doos 
mines,  ut  pi  ius ,  revidcrunt.  Mirontur  nimis  latro- 
nes»  et  se  illusos  arbiirantes ,  eoepcrunt  ad  transeun' 
tes  bomiiies  retrogradi.  At  ubi  approfNnqnarunt,  iili 
frius  vido:ant,  tunc  videruut.  Magis  ac  magi^  stupe' 


1157 


APPEXDIX. 


Ii5n 


(:)Cti  lalroncs,  ccrnciilns  in  vAcuiim  se  rodisse ,  tcrga 
viTlenint ,  el  vclocilcr  ad  suutn  qiiid  hi  fecissent  ex- 
s|)cctantein  principciu  deveiierunt.  Iiicrepat  eos  prin- 
ccps,  quid  tanidiu  pcrcgissent.  Sed  cuin  rem  gestam 
audi^set ,  eos  insipientcs  ct  fatuos  exislimans,  duode- 
ciiii  nliis  latronibus  coiivocatis,  cum  eisdem  ipsoniet 
versus  honiiiics  (ranseuntes  mcat  ctirsuqi.  A  lon^e 
duos  cernunt,  s<'d  propinqui,  uti  primi  vidcrant ,  sic 
et  isti.  Eorumdem  protinus  trciuunt  bascs ,  trepidal 
cor,  fiuiit  veliit  nmcntes  omui  vigore  aninii  destituti. 
Tnndem  in  se  rcdeuiites,  cos  Intciiler  scquuntur,  cu- 
piciites  quid  deinceps  accidat,  cdocm.  •Trepidaii( 
vcro  liiijus  ncscii  iranseiinics,  hos  videnies  homines, 
el  intcr  se  qui  hl  sint  avide  percontantur.  Deui(iue 
jain  occasu  solis  inclinata  die,  cuin  quid  in  nocte  la- 
ciant  nesciunt » illos  duodccim  latroncs  vlaiores  exi- 
stimaiites,  ad  eosdeni  consulcndum  slatuiint  dccrmare. 
A|  ubi  ad  latrones  veniendi  iier  carpunt,  eosdem  la- 
trones  solum  duos  cerniiiit.  Quo  vigorcin  lalrones 
adcpti,  tranM^untibus  et  ipsi  protinus  ohviarunt.  Qui 
omiies  invicem  juncti  se  ^iiiiul  salularunt.  Interim 
interrogant  lairones ,  qui  sint,  iinde  vcniaut,  et  c^iio 
porgaiit?  At  illi  inquiuiii  :  Sumv$  de  Alexandriai 
inde  venientet  Bethtehem  petimuSf  ul  gbriori  Hlcronumi 
re[iquiai  visitemui,  Ad  ha;c  latroniiiii  princcps  :  Qui , 
ioquit,  fucrunt  viri  qui  hucusque  vobiicum  tantummodo 
veniebant  ?  Mirantur  hos  talia  fari  viatorcs,  et  se  post- 
qiiam  nemus  iiitravcrunt,  nemiiiem  nisi  ipsos  et  tres 
alios  vidisse  vel  audisso  llicunt.  Quae  gesta  fuerant » 
tunc  talronum  narrat  priiiceps ,  illos  obsecrans ,  ut 
ipsi  ob  quain  caiisaiii  hoc  acciderit,  si  noscuiit,  ve- 
lint  indicare.  Quibus  illi ,  non  ob  aliam  causain,  nisi 
quia  gloriosi  nioroiiyiiii  custodi:c  se  dcderunt ,  hoc 
evciilssc  se  puUire  dicuiit.  Ad  hoc  latroncs ,  Spirilu 
saiicio,  qui  ubi  vult  spirat,  subilo  inspiraiite,  onini 
qaam  prius  hnbebaiit  n^rocitate  deposita  ,  iii  tcrnim 
conim  pedibuK  provoluti .  pro  excogitatis  flngiiiis  ve- 
nium  portulantes,  iilosad  latrones  alios  perduxeruut. 
Sed  quod  dicam ,  non  minus  patet  ad  coniuendum. 
llora  prima  nociis  ad  latrones  exspectantes  deve- 
niuiit :  post  hoc  quid  acciderat  declarant ,  eosdem 
suppliciler  exorantes,  ut  flagiliis  solitis  jain  expuisis, 
ad  gloriosum  visitandnm  cadaver  llicroiiymi  secuni 
irent.  Fit  his  verbis  c;cicris  lalronibus  iitisio  :  pro- 
initlunt  siqiiidein  suo  principi,  et  illisaliis  necem  du- 
rissiinam,  si  audeani  amidius  ista  fari.  Non  cess;uitir 
bus  autem  illis  priora  itcrum  io<|ui  verba,  latronum 
quamplurimi  canis  rabie  furibuiidi,  mox  in  cos  insur- 
gunt  ensibus  denudatis.  Ei  poluerunt  quidem  rhom- 
phxas  elevare ,  sed  ipsis  gloriosi  Hieronymi  auxilia 
p<;stul.Mntibus,  enses  dcponere  qiiamdiu  iui,  nui  fqe- 
l^ant  occidciuli,  a  llicronymo  poslularunt ,  niillatcinvt 
vnliieninl.  0  iiicflabilis  cleiiientia  Salvaloris,  qiiot 
niodis  qiios  vull  facit  ad  agnitioiiem  sui  nominis  de- 
venire !  licpenic  h:rc  tam  insiieta  omnis  illa  latroiiuin 
videiis  concio,  a|tis  Deo  ct  glorioso  Hieronyino  voci- 
biis  debikis  nguiit  laudes ,  ejiisdem  se  vovcntcs  reli- 
qiiias  visitare.  Facto  Igitur  mane,  plures  treceniis 
hominibiis  qiii  tunc  temporis  ibi  erant  talia  perpc- 
trantes  fl;)gitia,  cum  eisdem  Alexandrinis  ex  illo 
cxeuntes  ncinore,  ad  gloriosi  Uicronymi  tumulum  de- 
venerunt,  cunctis  tam  insucta  proaij[ia  cnarrantes. 
B:iptlzantur  itaque  gentilcs  Alexnndnni ,  ct  cuqctis 
miindi  vanitatibbs  conculcatis ,  religiosam  in  cjuodam 
ccenobio  vitam  ducunt.  Lairones  autem  illi  similiter 
ad  luccm  veritatis,  sanctxque  el  laudabiiis  vitx  diviqa 
grntia  ct  gloriosi  Hieronyrai  mcritis  pervencruiit. 

GAPUT  Vll.  —  Sicut  Constantinopolitanis  litteris 
liac  de  re  milii  specialiter  difcctis  transacto  non  longo 
dierum  spatio  intellcxi ,  simile  pene  niiraculum  illi, 
qiiod  supra  fatus  suni,  duobus  accidit  Roroanis  juve- 
nil)iis  a  liomana  urbe  Bctlilchem  venienlibus  pro  glo- 
riosi  Hieronymi  vlsitando  corpore.  Uuod  tractabo 
sjcuii  brevius  potcro.  Cum  Igitur  duo  illl  juvenes 
cuidam  appropinquarent  prcdio ,  a  Constantinopoli 
pprduodecim  ferc  disLinti  niiUiariorum  spatium,  an- 
tcquam  prxdium  a  duobus  milliaribus  iQtroireQl, 


eadem  fcre  via  q«Ki  vciiiebant ,  duos  c«  nligeral  bomi- 
nes  iiiteriml.  Quoruin  inortis  ruinore  iii  praidicti  re- 
sonante  praedio,  loci  ejusdcm  viri  insimul  c<ingregati 
circumquaque  quis  horum  fueril  interfcclor,  eoeperunl 
inquirere  vehemeiitiT.  Ciim'|iie  diligcntcr  perquire- 
rcnt,  ades^  ccrtum  neminem,  nisi  prcdiclos  juvenef , 
qiii  jam  prope  veiierani,  reperientcs,  eosdem  proiiiiiis 
lenueruiit,  ab  eisdcni  crcdentes  forc  hoinincs  iiiler- 
fcctos.  Mirantur  itaqiic  liiijus  igiiari  jiivciies ,  ci  ho- 
niin  sc  nil  sciro  totis  nisibiis  protestabantur.  At  iiti 
coniin  nro  niliilo  compuiaiites  verba,  caplos  eosdcai 
ad  prxuium  coiiantur  diicere  festinaiitcr.  Post  li(»c  de 
prxdio,  qiiod  ad  eosdein  viros  justitia  non  spcctabat, 
cum  acciisalioiiibus  ad  Coiislantinopolitanuiii  doiiii- 
num  cnpti  jnvcnes  dcslinanlur.  Kl  ne  oiiiiis  loiigiis 
Qani  verbis;  qiiod  iion  fec.*raiit,  lorii:cnt:iiMiii  rigorc 
jiivenibos  jain  coiifeSbis,  adjiciiur  inoi-esolit»  scuumi- 
lia  decollaiidi.  Ileu !  quale  cor  niidicntlo  tot  laiiienta 
iiinocentium ,  quos  ct  juveiitulis  ct  pulchriiudinLi 
maxima  venustns  et  ortus  nobillssiinus  decorabant, 
possct  sc  a  1  icrymis  contincrc  ?  Flentes  itaque  juvc- 
nt^,  gravibus  lacryiiiis  pallldus  fiicies  irrigaiites,  ulu<- 
hitus,  geinitusque  et  siispiria  promerc  non  cess.inltts: 
Glorioie,  dicebant,  IHcronifme^  hoc  talene  eil  prt^mium 
quod  obiequentibui  tibi  prastaifeit  tale  quod  laboretai 
meruimui  itinerii  7  Ueu  Romana  urbi  noitri  conscia 
ortui,  non  m  te  credcbamui  naciam  nostros  finisj  A  J 
locum  ilaciue  tanti  supplicii,  ibidein  gcotiuin  mulliiii- 
dine  maxima  exspectante ,  iniioxii  juvenes  ducuntur. 
0  iiieflabilis  misericordia  Dei  nostri,  qua  fceliiin  rc- 
dundat  et  tcrra,  ncc  ulliiis  ad  se  currentis  oldivi^ci- 
ttir  niisereri!  Fhxis  in  loco ,  quo  plectendi  erani, 
genibiis,  in  coehim  utrique  jiivenes  manihus  elevatis : 
67onoM,  magna  voce  inquiunt,  Hieronyme,  noitras  «a- 
lutii  et  auxiiit  portui,  noitrosque  spei  anchora  iatuberri" 
nia  et  vitatts^  hac  inctina  tiora  noilrii  indignii  iupplica» 
tionibu$  pias  aurei  ;  ut  si  hoc,  pro  quo  punimur^  icetui 
non  fecimui,  tuas  tiberationii  opes  pietate  solita  ientia- 
mui.  Quod  ii  fecimui ,  exigente  jiutitia  condemnemur. 
Hxc  ubi  dixerunt ,  colla  exlcndunt  carniHcibus  fe- 
rienda,  nil  dicentes  aliiid  (]uaiii,  Succurre,  iucctirre, 
Hieronyme  gtorioie!  Quid  mirum,  si  tot  lacrymis  cqq- 
ctorum  ad  sc  currciiliuin  inisericors  opirex  ilicronY* 
miis  se  a  mi^ereiido  iion  potuit  abstincre,  cuin  cir- 
cumstantium  omiiiuni  et  carnificum  corda  ad  coiiipas- 
sionein  moverenlur?  Elevatis  siquidein  eiisibtis, 
juvenuin  carniGccs  colla  fcriutit,  sed  colla  |)enussiQ- 
nuin  signa,  quasi  porph}  rclici  lapides  forent  rccipiutit. 
Mirantur  raniiflces,  crcdeiites  se  ictus  fefellisse,  dc- 
nuo  elevant  ut  plus  possunt  enscs ,  ct  feriuiit ;  sed 
tanien  ut  prius  inscnsibllia  juvei\un\  colla  manent.  At 
i|li  itcrum  at^uc  iterum  fcriunt :  scil  enscs  quasi  ea.- 
scot  palea^,  juvenes  nunquam  laiduiit.  Oritur  cx  hi*c 
inter  astantcs  adiniratio,  et  stupor  vehemcniissiiniis 
oiNues  cnpit.  Hiiic  inde  gentium  ad  tam  insuetam  vi- 
sionein  confluit  mullitudo.  Audit  boc  et  ipse  sei^- 
tcnliaj  laior,  et  accurrit :  jubcl  iterum  carnillclbus, 
iit,  se  videnie ,  dciiuo  feriant ;  et  tamen  oninlmode 
illaesa  juvenum  colla  innnent.  Siupens  magis  ac  magis 
jiidex,  tantiqiie  ignarus  miraculi ,  nil  scit  aliiid  cur 
ha»c  fiaiit ,  qnnm  veneflcia  ^iure.  Pra*cepit  itaque 
ininiNtris  omiii  mora  postposita  ,  Qudos  iradi  arsuros 
jiivenes  rogi  flammis.  Circa  iilos  roox  copiosus  ignis 
accenditiir,  infundiiur  liffnis  oleum  et  pix ,  ut  eorum 
vita  citius  destruatur.  Quid  miranduni,  si  compos 
prQtcgendi  ab  ensibus  gioriosus  Hicronynius,  a  flam- 
mis  suos  se  invocantcs  sedulis  vocibiis  juvenes  poiuii 
liberare?  Sursum  igniumflammx  In  iminensiiin  scaii- 
dunt ;  al  juvenes  sub  alis  consistentes  Uicronymi 
gloriosi,  sniiibritcr  pcniianent ,  veloii  in  amoeiio  si 
quicsccrent  viridario  et  jucundo.  Pust  h^c  judex 
utrum  hoc  ascribendum  mtracnlis  an  veneticiis  cer- 
tius  cupiens  expcriri ,  ut  si  hi  dtebus  octo  suspensi 
vivcrent,  quo  vellent  abirent  soluti  ct  liberi,  censuit. 
Suspensis  itaqoe  illis,  mox  Hieronymi  gloriosi  pne- 
seiitia  minime  defuit,  qui  plantas  manibus  tenens 
pcduin  ^  ilixsos  ct  Yiyaccs  statiitis  dicbns  niirabill(^f 


il» 


APPENDII. 


Ili« 


consen-avli.  Cairunt  Igitur  oeia?o  dic  tolliis  cHutis 
et  dreumadjacentium  Yiliamm  viri ,  airrit  et  judex. 
CerDunt  dare  giorlosum  miracuium,  pate£identilNis 

3u;c  vidcrunt ,  qui  ad  custodiendos  Juvenes  fuerant 
cputaii.  Mirantur  omnes,  vocibus  in  excelsis  iaudes 
lierafluni  Creaiori  el  Hieronymo  glorioso.  Mox  de 
equuleo  innoxil  jnvenes  deponuntur,  et  maximis  lio- 
noium  exsequiis  ab  omni  populo  veneraniiir.  Verum 
qui  in  urbem  Gonstanttnopolilanam  captl  cum  dolore 
vciicmentissimo  intraverant,  liberi  lionorifice  et  cum 
gaiidio  ineflabili  exierunt,  el  tandem  annucnle  Deo  a 
iiiullis  Constanlinoporilani  populi  comitaii  Beihlebem 
attiiigentcs ,  vencralione  acbita  gloriosi  Hienonymi 
reliquias  visilarnnt :  siatimque  deposita  sxculanum 
oiiinium  cura,  c<cnobium  in  quo  vixii  gloriosus  iiie- 
ronymus»  iniraverunt ;  et  vacanlos  die  nocluqne  poe  • 
uitcnli;c  et  orationibus,  in  caeiibe  vita  sanctilalis 
pcrspicux  in  prxdicln  cGenobio  adhuc  nianent. 

CAPUT  Yill.  —  Mugnne  admirationis,  gaudii ,  dcr 
volionisque  prxceJcns  jiivcnuin  miraciilum  cxslitit, 
setl  multx  formiUtnis  constat  sequens,  tn  sacris  ordi- 
nibiis  ma^ime  constitutis.  Apud  superiorem  Thebai- 
dem  quoddam  d^niinarum  fuisse  anle  duos  annos 
dicitur  cxiroinm  cidivcs  nionasterium,  oinni  pulchri- 
ltt<iuie  ct  exccllcntii»  dcconitum :  in  qno  pcne  ducen- 
lie  dominae  vite  boncsts  sub  reiigionis  reclusione 
coiiUnua  decorisque  moribus  permanebant.  Ad  hoc, 
qiii  adsunt,  figant  aures,  ne  quod  nna  hauserit  auri- 
cttla,  fundat  altera.  Navis  qiiantumcumque  saiia  sit  et 
itttegra ,  modiciim  ,  imo ,  nil  prodest ,  si  aha  volens 
secare  marja ,  parvum  quod  fundo  inest  foramen  re- 
linquat,  ut  dira  natifragia  non  admittat.  Cur  hxc  sini 
fatus ,  prapsenlis  narrationis  historia  reserabil.  Miiltis 
itaque  poliens  prxdictum  monasteriuro  virtntibiis, 
imuin  pessimum,  qiio  rnit,  simoni»  vilium  relinebat. 
Nain  iiistigantc  diabolo  in  eisdem  doininabiis  hxc 
pbscrvabalur  abusio»  ut  si  quam  veUcnt  in  monlaleni 
reiipcrc,  non  tintum  ipmiiu  chadtatis  et  mi>ericor- 
dio! ,  recipiendxqiic  bonitate ,  quantum  recipiebapt 
respectu  pecunl-e.  Plnlla  enim  in  monasierium  inirare 
luaiisura  poterat,  irisi  ceria  pccunix  quantitas  secum 
iret.  in  boc  ikiquc  crat  monaslcrio  sanctimonialis 
qiiocdam  domiiia ,  xtatc  grandxva ,  quae  ab  iiifatitia 
aua  jojuuiis  et  orationibus  serviens  omiii  resoluta 
GCBno,  Deo  vixerat,  quas  vitium  illud  quam  pluri.i.um 
abhorrcbat.  Cui  noctc  quadam,  ut  crat  solita,  in  ora- 
tione  positx»  gloriosus  ilieronymus  appiirens,  locum 
illum  immenso  (ustrans  lumine,  eidem  pRecepit ,  ut 
ad  Abbatissam  captcrasque  illius  coenobii  inopiales 
mane  pergeret,  nuniians,  qnod  nisi  a  peccato  Jam  in- 
veierato  manum  extrahcrrnt,  ultioncm  divinam  su- 
bito  exspectarenl.  His  diciis  dispnruit.  Pcrterrita 
visione  insuela  sanctimonialis  domina,  quis  liic  fuerit 
Jubens  talia  nuntiari,  in  seipsa  avide  pertractans,  to- 
lam  iiiam  iioctem  pcregit  insomnem.  Crepusculo  dici 
advenieiiie,  omnes  in  capitulo  monialcs  pulsato  tin^ 
tiunabulo  congregavit.  Quibus  admirantibus  ad  quas 
fnrent  Uinta  fesiinaiione  in  capituio  convocat» ;  san- 
ctimouiaiis  domina  ex  enrum  assur^ens  m^io,  quae 
vidcrat  et  audierat ,  omnibus  patcfccit.  Fit  illico  cx 
|ioc  monialibus  cunctis  irrisio ;  hnnc  e](ciamant  fa- 
tuam,  mnltis(|iie  garriunt  derisionibus ;  hnnc  fortc  i|lu 
fiiniia  ebrietate  soinniasse.  llla  vero  acccpta  contu- 
fiielia,  paMcntix  scuto  se  luuniens,  de  earum  quidem 
pertinacia  niiqium  dolcns ,  scd  de  sua  despectiope 
gaucitenSy  ad  soiitas  rcdiit  orationes,  supplicans  conti- 
puo,  ne  suis  mouialibus ,  quod  andicrat ,  eveiijret. 
Transacfis  ieilur  dieljus  deccm,  nocte  niedia  prxdicta! 
sanctimoniali  doiqinx  liac  pro  re  devoiis  orationibus 
incumbeiiti,  gloriosus  iteniin  apparuiMlieronymus, 
eidem  ut  qu^  prius  nuqtiavcrat  mQiiialitMis ,  donuo 
jnlrepide  nuntiarct  •  allociitione  mand^vit  benigna, 
Ad  quem  ijla  :  Qii|i,  inquit,  «fs,  domine^  talia  mild 
nmwmf  HieronymuM ,  inquit ,  Mum ;  el  ab  ejusdem 
fivanuit  oculis.  lUa  vero  sdens  eanim  duriticiii,  qiiid 
ligerel,  quidve  diceret ,  n^ebat.  T^ndem  niaiens  a 
fD9flja|fbDs  insai^  et  ebria  foputj|ri  ,  (}qam  divip)s 


contraire  praeeeptis,  eongrcgatis  llemai , 

quae  viderat  et  audlerat,  voiuit  inlimare.  Asl  at  eam 
assurgere  roOniaies  pestiferae  conapcxenint*  divioi 
nescf»  judldi  sibi  de  proximo  affuturi,  anteqaaro  ver- 
ba  indperet,  e  capitulo  cum  niagnis  oMsliiniuiiiooibos 
exicrunl.  Quin  transactis  insuper  diebus  Iribos  dor- 
mienti  praedicinR  sanctimoiiiali  dominsc  gloriosus  Hie- 
ronymus  incffabili  qiiasi  sodelaie  vallalus  angeloruiD, 
nocie  apparens  media  eam  excitavit,  eique  jussit 
protinus  ut  de  illo  exirel  monasterio ,  nec  subito  fu- 
turam  seiitentiam  exspectaret.  Cam  illa  vero  mubis 
lacrymis  Aipplicaret ,  ne  hoc  fieret;  gloriosus  inquii 
llieronymus  :  Ad  AbbtUissam  et  cmeroM  per^to^  omm 
mora  postposita^  eisdem  nuntianSf  quod  ni$i  pcemteani^ 
hac  no^ie  divinam  sentient  uttionem  :  n  aulem  in  sua 
permancbunt  r/ttri/ia,  statim  exiens  amplius  in  monaste- 
rio  non  moreris.  His  finitis  abscessit.  Uo^c  igitur  au- 
dicns  saiictinioniaiis,  anxia  plenaque  trisiitiis ,  ca|4- 
tulum  adiit,  et  campanam  coepit  veberoenter,  ut  ad 
capitiilum  acccderent  monialcs ,  pulsare.  Quo  Abba- 
lissa  de  somno  cvigilans,  cognoscensque  nb  bac  fore 
campanam  pulsatam,  ciim  ifaciindia  Ganltuluni  prope- 
ravit.  At  ubi  illam  vidit,  diris  eam  roinis  iiicrupans, 
nullum  voluii  aodire  verbiim  ,  promit^cns  qoodnisi 
cessaret  hoc  agere,  sccuni  in  monasterio  amplius  noq 
maneret.  Cui  sanclimonialis  doinina  :  Ple  fardes ,  iq- 
quit,  quwso,  agere  qum  promittis,  Profecto  me  wtecas 
noc  in  loco  ampUus  non  mansuram,  Cloriosus  dqmdem 
Bieronymus  apparens  milii  tantummodo  hoc  ataim  mo^ 
nasterio  futurum  judicium  patefecil,  Haec  audieiis  Ab- 
batissa,  deridere  coepil,  hanc  srstimans  vesaao  capite 
ista  fari,  ct  ostiariatiiconvocansjussit,utliancdeino- 
nasterio  protinus  fugaret,  mandans  eidem ,  ut  aliqua 
hora  sic  extra  dimissain  jiostmodum  faceret  introirc 
ut  sic  ab  incceptis  operibus  jnm  cessaret.  Hac  4e  re 
la^ta  saiictimoiiin|is  doinina,  qunm  citius  potuit  e  roo- 
nasterio  est  egressa ;  kicrymis  tainen  perfusa  doiori- 
busque  repleia  pro  iis  qtisc  monasterio  noveral  eve- 
iiire.  Terribilis  siquidem  Deus  forlis  atque  poiens,  el 

3ui8  resisiet  ei  ?  Heu  I  cur  euiu  homines  iion  formi- 
ant,  scientes  se  nullatenus  posse  ab  ejus  effugere 
maqibus,  ut  eos  magnum  et  inenarrabile  judiciuni  ejus 
non  comprehendat  ?  Saltcm  his  miseri  lerreamur 
exemplis.  Audiant  qui  in  suis  confidunt  divltiis  ,  qiiir 
que  in  ira  concitant  exceisum  Dominiim  suae  avantis 
siccitaie,  quale  huic  monasterio  a  Deo  propter  pecu- 
nias  faciein  avertcnti,  de  ccelo  est  judidum  jacuia- 
tum.  Vi3(  bene  limen  ostii  sanctimoiiialis  domina  ex- 
cesserat,  cum  subito  totum  coruit  monaslerium, 
oinnes  opprimcns  moniaies ,  ita  quod  ex  eis  viva  ali< 
qiia  non  rcmansit.  Sanctimonialis  vero  illa  in  quodaro 
vencrabiii  domiiiarum  moiiasterio,  quod  esi  apud  in- 
feriorem  Tbebaidem,  bacteiius  in  sanctitate  pnecipua 
viva  maiiet. 

CAPUTIX.— Dignum  censiii  pncmisslsmiracolisali- 
qua  alia  divini  contra  pcccantes  maiufcsii  juilidi  dedara- 
livajungcre;  utsi  rortepn£Judiciorummuliitudine,pec- 
eatorum  corda  tenacia  et  plus  quam  lapidea  in  camea 
Teriereptur,  cum  se  obpeccau  cemerent  beliuas,  ratio- 
nem  et  cognitionem  sui  conarentur,  ut  flerent  hoaiines, 
adipisci,  Abjectaetenimratione,quasunt  homiacs,  iii- 
fra  bmu  aiiiinalia  rediguntur.  Grxcoram  quidam  baere- 
ticus  die  quadam  cum  sacerdotequpdam  in  Jerosolymi- 
tana  ecclesia  publice  disputai)at.  Cuipque  sacerdos  ob 
siix  partisdefensionem  auctoritatem  quamdam  gloriosi 
llieronymi  allegaret,utGraed  destrueret  ratioues,  le- 
inerario  pcstifer  Graecus  ore  gloriosum  fuisse  Uiero- 
fiymuip,  totius  vcriutis  lumcn,  mentiluin  non  erubuit 
voce  lari.  At  qui  voce  laiem  nequiiiam  perpeiraverat, 
vocem  deinceps  ullatenus  non  formavit. 

CAPUTX. —  Quidaminsuper  alius  haereticas  pesli- 
fer  Arianonim,  inquadamdispuuiionecuidamgloriosi 
Hicronymiauctqritatem  contra  eum  inducenli,  1/imeii- 
litur!  sua  temeriute  respondens,  subito  fuit  divina 
ultione  percassos,  Nam  nondum  verbum  voee  finiens, 

tmare  iier  lotum  diem  sine  aliqoa  cessalione  nofi 
siit:  Jfiierere  ntW,  Hieronyme  qlorio^^  q^ia  a  t^ 


iUi 


APPENDiX. 


114« 


pietM  duHuimt  torqHiort  Et  hoc  per  iolum  illum 
diem  quiintit  toeibiis  poierat  clamaius,  hora  comple- 
torit  miserabiliter  conciis,  qui  ad  ho»  coDCurrcranl» 
ccrneiiiibtts  exspiravit. 

CAPUT  XI.—  naereticusnuidamalias  pesttrcrxbffi- 
resis  arianaR,  ciii  ante  incum  obitum  fiiiem  pius  iniponaL 
ttoininiisjn  ccdosiaSiongloriosi  llieronymiimagincra 
ceroens :  Utimm,  iiiquit,  ne  te  eum  meka$  meitmani- 
#if«  $enw$$em;  qma  te  meo  gladio  jugulat$em!  Ha;c  ut 
dicta  dedit,  gladium  evaginans  tota  vi  ipsuni  in  iina- 
ginis  illtus  ffuttur  inHxii.  Quam  magnus  istc  llierony- 
mus  ti>t  faciens  mirabilia ,  cui  secundum  siia  opcra 
similis  non  appareil  Poluitqiiidem  imbecillis  in  inia  • 
ginis  guuitre  giadium  figere  dextera ;  sed  de  imagine 
gtadiuro,  et  a  gladio  manum,  quousque  res  iniioluit, 
exirahere  nullatenus  fuit  compos.Mox  quoque  ex  pcr«- 
cussionis  loco  tanquam  ex  hominis  corpore  vivi  san- 
gninis  unda  fluxit,  qu£  usqiie  modo  pro  miraculo 
dcclarando  fluere  nunquam  cessat.  Eadem  iiisiiper 
hora,  qua  res  sic  acia  est,  judici  in  atrio  exislenti 
idem  gloriosus  Hieronymus  cum  gludio  gulluri*iiiQxo 
apparens,  pro  oflensione  hujusmodi  vindictam  fierl 
posiiilavit,  narrans  eqiiidem  sibi  Tactam ;  et  haec  di- 
cens  abiit.  Stupefaclus  iuquc  judcx»  cum  cxteris  qui 
astabaiit ,  ad  ecclesiain  properans,  h:rreticum  manu 
gUidium  infixum  tcneiiiem  reperii.  Qui  proiinus  ut  hi 
viderunt,  manum  ruii  coinpos  agladioremovendi.Ca* 
|)tus  itaqae  haereticus,  in  sua  permanens  duritia »  ob 
aUud  se  non  dolcre,  nisi  quod  vivum  non  tenerel 
Uicronymum,  garrieus ,  a  populi  multiludine  lapidi- 
bus»  lignis,  enslbiis,  et  ianceis  jugiilatur. 

CAPuT  XII. — Neposmeus  Joaunes,qucmagnoflcfs, 
omni  fnlgens  pulchriiudine «  quom  inihi  in  lociiin  filii 
adopiavi,  utputo,  tibi  pridicquid  ci  evcnerit,eiiarravit: 
sed  lamen  ui  prasstanlius  meiiiorix  commendetur«  si- 
Icntio  non  transibo.  Captus  iiaque  idem  Joanncs  ante 
duosannos  a  Pcrsis,  ei  Peraarum  regis  ministris 
venditus,  propleremiiienieqisuampnlcbritudineni  ad 
regis  exercenda  obsequia  depuiatur.  Curoque  per  aii- 
num  in  curia  non  parvo-  dolore  ct  taRdio  permansissct, 
eodem  revoluiionis  anni  die,  prandenti  regi  serviiMis, 
prsD  tristttia  se  a  laciymis  iioii  potuit  coniiiierc^  Iloc 
rex  inlucns,  lacrymariim  ab  eo  avidc  quxrii  cauiiam. 
Qua  compcria,  iii  quodain  euin  castro  cuslodiri  fecit. 
Ibi  nocljp  quad.iin  existenii  diris  lacrymis  uiidiqiie  ina- 
dcfacio,  io  soiniiis  eidem  gloriosiis  Uieroiiyiiius  vc- 
niens,  manuinque  ejus,  ut  sibi  videbaiur,  capiens,  ad 
civiialem  Jerusaleinsecum  duxit.  Expergcfacius  nimie, 
puians  se  in  caslro  a  militibos  retineri,  in  domo,  qua 
manco,  se  invenit.  Qui  iMlmiraiioDe  velui  amens,  ut- 
rum  in  castro  vel  in  domicillo  meo  slarei,  nullateous 
discernebat;  in  se  postremo  rediens,  emissa  voce 
donnientem  fomiliam  excitavit.  Currunt  igitur  ad  me 
Camuli,  adesse  Joannem  ineflabili  gaudio  nuntianles. 
QMaredubius  accurrens,quero  aPersis  vinctum  puia- 
bam,  praeaentem  cemo.  Qiio  quideni,  quod  ei  accide- 
rat,eiiarrante,  Ueo  et  glorioso  U^ronymo  laudes 
maximae  persolvuntur. 

CAPUT  XI II.  —  Sanctunonialis  quaedam  doniina  » 
omnium  pene  pulcberrima  reminarum,aita.tejiivencu)a, 
•ed  animi  sapientia  valde  cana,  bcaii  Hicronyiiii  dcvoiis- 
sima,in  quodamcoenolHO  doiniiianim  inulia:>aiiciiiate, 
uiopinor,^  adbuc  vivii :  cui,  quodaudies,  diciiur  couti- 
gisse.  Sit  mulier  haec  aliis  in  excmplum»  quae  huc  il- 
lucque  per  phteas  et  vicos  discurrere  non  ccssant, 
aua  atuliorum  hominuin  illaqueantes  animas  visione. 
Nullo  toi  diabolus  aniroas  recic  capit ,  qiiot  laqiieo 
pessimo  mulierum.  Sanctimoniaiis  hxc,  ut  omnium 
uomiiiarum  testimoiiio  comprobalur, nunquani,  nisi" 
eam  maxiina  coinpcilat  nccessitas,  exira  suam  cellam 
grjdum  flgii :  ueque  cnim  aliud  agil  opus,  quain  aut 
pratiottibus  vacat,  aut  icclionibus  et  mediiationibus 
iinplicalur,  aiii  corpus  reficit  dormieodo.  llis  duriis 
.ierpcns  antiquus  diabolus  operibus  invidens,  iit  eam 
a  saiicto  proposito  rcvocaret,  cujusdam  nobilissimi 
|uvcnis  auimum  in  ejusdcm  s^mctimonialis  in  tanium 
inciiavit  coJicupisccutiam,  quod  uil  po^nt  dic  uoctu- 


qne  aliud ,  nisl  qiiomodo  poftsot  cam  attingere,  ecigi*  • 
(arc.  Circa  monasterium  yeri  lumiiiis  obca^caiu^  coiitir 
niie  pergens,  niilluin  remedium  aliud  rcpcrire  qtiibat« 
Tanta  namquc  iiisci(i;R  nubc  caligabat,  ulmultoties  se: 
suis  perniciosis  inrlKKuin  afli-ciibiis  cerncns ,  voliicril 
t*e  aquistradere  sufl^ocandutn.  Siulli  aniori9  stulturo' 
juvenein  ila  catena  de  die  iii  diem  striiigit,  ut  haec  ad. 
saiiciimonialis  aiires  iiisiimare  ob  illius  iion  audcat. 
piidiciiiam.  Qua  dere  oiniii  ad  hoc  auxilio  destiiutua» 
qucnidam  inveniens  maguin,  vcncUcia,  dncmonujm  uw 
cantationes  ne(aiidi$  ariibus  exercenicm,  magiiain 
promitiU,  si ,  quod  opLit ,  adcpius  fucrit,  pcpunias 
qiianiitaicm.  Tunc  magus  vcneficiorum  suoniHi  carr 
minibus  evocatuin  dxmonem  dccipiendi  causa  nocte. 
media  festine  adsanctam  destinat  moniaicm.  Ad  ecl- 
lulam  itaqiie  accedens  dxmon  iransirc  utira  ccIIuI.t, 
Uieronjroi  imaginis  in  cella  picix  tiniorc  iiimjo,  nc:' 
quii  linien.  Mira  rcs,  Augu<>tiiic,  qi  niultiplicibtjs  paTeit 
exemplis;  (antus  gloriosi  UieroiiTmi  timor  diabolo 
inest,  ut  etiam  suce  piciure  non  audcai  apparere.  Nam 
si  cui  ab  eodcm  obsesso  corpori  pretiosa  demonstre- 
tur  imago ,  ab  eodem  coniinuo  diabolifs  effuffatur. 
Igiiur  commissuro  slupri  opus  nequain  spiritus  despor 
rans  ad  mitientem  revcriitur,  sibiqiic  iicgari  ad  uhk- 
nialcm  introiiuro  pandii  ob  gloriosi  Ilicronymi  iroaai» 
nem  in  cclla  pictam  :  qucin  deridens  magits  dimisit. 
Uoxque  evocatum  alium  dxmonemquam  iiolcsi  miitii, 
ciiius  ad  hujusmodi  opera  finieiida,  fitque  secuiido  id. 
qiiod  primo.  At  secundus  per  lioram  forie  mnnena 
coactus,  excelsas  ccBpit  voccs  einitterc :  Si  mf ,  Arm-^ 
n^^in^,  hinc  nm$  recedere^  hue  uUeriu$  noft  repertar, 
Ad  hacc  siiipefacta  mulier,  qun  in  orationibus  in  cel- 
liila  inha^rebat,  quis  istas  fiiiidat.  voces,  nlinio  pavoro 
percontaiur.  Non  cessaote  diabolo  sic  dainare ,  exei- 
tat»  illius  ciBnobii  moiiiale$,  timore  perca^sa:  grandi. 
tremul»  ad  illam  acciirruni  celtain,  crtice  Domim( 
prx^euiite.  At  ubi  illum  fore  nequam  spiritum  «ciQiit«^ 
eunidero  conjurant,  ut  debeal,  qua  de  causa  venertl, ' 
inliinare.  Narrans  iiaqtie  diabolus  i>ei  sericni,  seque 
gcinitibus  ci  ululaiibus  panddns  caienis  ignis  vinctum. 
^  Ilieroiiymo  reiincri,  rogai  ea&  «it  suJs  merealur  pro- 
cibiis  abeiindi  graiiam  invenire.  At  ubi  h.xc  monialea. 
audiuiit,  Deo  et  glorioso  Hieroiiyino  I.iude8  reddunt, 
sup^liciter  postulantes  ut  djemonero  hunc  niillatenm* 
reverstiruro  de  eodero  coBnobio  cfl*iigan*l.  Vix  oratio- 
1)11111  verbis  finiiis,  diabolus  mngnis  stridoribtis  ex  et^- 
deiii  locti  rccedcns  maguro  adiit;  cumque  cap^is, 
taniis   vcrberibus  el   cruciatibiis  flngellavif,  ut  pc^ 
niuha  horarum  spatiaaliquod  viialeslgiiuin  vixappare- 
ret,  diris  clamans  vocibus :  Md  erueiatui  cau$a  fiii$ti^ 
ad  illam  me  de$tinan$  monialem;  eerie  m  leeiidem. 
verberibui  vindicabor.  Inter  hu!C  auieni  verba  tam  bor- 
rida  magiis  cum  se  pene  perniciei  proxiinuin  ccmo- 
ret^  suas  videns  arles  nullum  sibi  auxiliuro  adhibere, 
ad  iotius  refiigli  porimn  llieronymom  gloriosum  jani 
nauijagus  se  din^ens  :  Gtorio$e ,  inquit ,  Hieromfme^ 
huic  aa  tuam  clementiam  $ubveid  mi$ero  accurrenti,  m 
$oUta  mi$ericordiw  dona  prmgrandia  non  denegan$J 
Promllo  namque^  $i  lui$  hac  hora  adjutue  auxHH$^  per- 
mdeitam  horribiUnon  euccumbam^  quoddeincepe  cuncti$ 
exutu$  (allacii$^  a  tui$  ob$equii$  non  recedam.  Uis  fliii- 
lis,  vdut  fuinus,  ab  eodero  nequaro  spirittis  cvanuit. 
Per  annum  autem  idem  jacuii  verberibtis  aniictus 
uiagus  in  tantum  sui  cprpoi  is  impos ,  qiiod  noiinisi 
alieno  auxilio  iH>tult  9e  movere.  Mox  idein  accepla 
poenitentia  inagus,  antequam  de  lecio  surgeret,  cun- 
ctis  combustis  codicibus,  quibus  artes  iilas  neguissi-* 
uias  exerccbat,  vcndiiisqtie  omnibus  quce  habebut,  el 
pauperibus  erogatis,  completo  anno  iii  illa  se  ob  pce- 
nitentiam  peragendain  iu  quadam  spelunca  claudens» 
ereiiio  iii  qua  pcrqiiadricnniuin  gloriosusstctiiHicro- 
nyiniis,  tiiuliasanctiuteviuc  ei  poBniicniia:  asticritaK^ 
pollet.  Uuc,  quxso»  Juvcnes  omnes  ciirrant,  ci  inaani 
juvenis  exemplo  discani,  ne  qiiod  illi  contliffit,  siU 
}K)simoduro  doieant  contigisse.  Insanus  iiaque  jovcii|$ 
lantis  circuinligatus  luxuri;»  laqueis,  vidcns  seoinnr- 
iQpdo  su$  miscrrMQ»  YOluptaiis  i^^dcrio  Qefaiidia* 


1145 


APTENDIX. 


1144 


»inio  derraudari,  quadam  nocte  laquco  ^  suspendit,  d 
•ie  86  inrelis  lemporali  viia,  quin  potios  et  p<^peiiia 

Kivavit.  Ecee  quot  roalorum  causam  turpissimum 
xurias  vitium  lore  liquct.  Nihil  tam  niinne  nnimae 
pariter  et  corporis  proniptom,  quantum  istud  nequiS'' 
siroum  arbilror  scelus.  Ex  ipso  itamqiie  liomicidia , 
ebrietates,  contcntiones,  ct  pene  universa  oHnntnr 
niala,  ut  Vcteris  el  Novi  lcstamenii  inAnltis  patet 
1'xeinplis,  neciion  ct  contiuuis  manircstisque  expe- 
rienliis  decbratur.  Ad  liocatitem  nt  major  juvenitMis 
detor  aslutia  se  tuendi  (nam  statut  nullus  pericuto- 
slor  est  insipientis  iuvontutis  slalu) ,  aliud  censui  excm- 
piam  mci  ncpotis  liufi,  9rt:iiis  forte  atinoram  derem 
cl  octo,  qiionqiiam  dolore  uliiiio,  subrogare. 

CAPUT  Xlv .— - Non  cst ambiguum,  isLi  quas  incipio 
cnarrare,  magnis  tribulationibus  mes  mcmoriac  revo* 
cari ,  scd  Umen  (ul  prxmissiim  est)  ut  omnibiiS  et 
siaxime  Juvenibus  proveniat  in  excmpluin ,  sileiitio 
lUa  nequeo  praeterire.  Nepos  quidam  meiis,  Rufut 
Bomine,  otroqqe  privatus  p^rente,  anniculus  ad  meas 
devenit  manus ,  qul  utinam  ex  matris  visceribus  non 
exlissel,  ne  ifli  quod  «ustinet,  contigisset :  qoem  UnU 
ditigeniia  suo  inTortunio  enutrivi ,  ut  a  plurilMis  a  me 
genitus  putaretur.  Crescens  itaqiie  in  dtem  piier  in- 
relix,  acute,  sed  non  sapientia ,  ingonti  pulcbritudine 
corporis,  sed  non  animas ,  decorisqtie  et  probis  mori« 
iNis,  bonestate,  bonitate,  et  mult»  sapienli»  elegan- 
lia;  quanqiiam  vaue  decoratus,  a  ciinctis  dilectioue 
snperflua  eolebfilur,  !s  namque  in  decimo  octavo  scta- 
119  su»  anno  imt^ecillis  et  miserrimus  exspiravit.  Prov 
|i(er  quem  taiitus  ab  omnibus  insonuit  luctus ,  ut  vix 
per  mensem  finem  potoerit  invenirCf  S(*d  certe  lu* 
cttts  pro  eo,  quod  evonerat,  non  suflecit.  Ast  ego  ejus 
nimiae  incumbens  dileciioni,  pliiries  gloriosum  rogavi 
nieronymiim,  n|  mibi  qutd  nepoti  iiieo  acciderat,  re* 
volaret.  Igitur  meis  annuens  gloriosus  Uieroiiymus 
preeibus ,  obltnqi  quod  glisccbam.  Oranti  enim  mihi 
dia  qaodaro  bora  nona,  Uiiius  evcnlt  fetor,  quod  na- 
rlbus  nuUaienus  poteraim  tolerare.  Ilaec  dum  mecum 
tacitus  repuUns,  unde  liic  Untus  adesset  fetor,  admir 
rarer ;  supra  ipeum  verticcin  elevatis  oculis  inrelicem 
'  nepotem  vjdi  terribiiis  visionis ,  iu  quod  in  eum  vi« 
snm  imprimere  non  aiidebam.  Nam  catcnis  igneis 
drcumligatus ,  fomacis  insur  flainmas  fctidissiinas 
eniciabat.  A4  itanc  iiaque  visioiiem  subito  mo  Uui  vo- 
hemens  timor  irrepsit ,  ut  dum  pluries  loqui  vellem, 
formandl  vocem  nullatenus  compos  eram.  Posiremo 
aliquan^iluin  in  me  rcdieiis,  si  nieus  erat  nepos,  voce 
coepi  porquiirere  iremebuiida.  Ad  haco  ille  ululatibus 
et  suspiriis :  U/biom,  inqiiit,  iioit  fuisMm^  ne  tam  dirii 
«Mm  crueiatibus  depuiatu$  I  Nam  icias  me  iartareii 
pum9fanibu$  nerf^uis  temporibu$  permansur^m,  Heu  | 
quid  dicam  7  llis  dictis  taiittis  milii  dolor  aiiuit ,  ut 
^in  piuries  adiniratMS  qiioinodo  viu  prolinus  non  di- 
i^cessit.  tongis  autem  expjlelis  colloquiis ,  ab  eodcm 
^iscilatqs  fui  cur  divjnae  fiiisset  mvsericordios  sic  ex- 
pers,  ciim  in  mundo  lot  virtuiibus  sic  pol)erot.  Prq 
fiii/(a,  ioquit,  me  scias  causafore  damnatum,  nisi  quia 
in  ludis  ma^me  delectabar,  Et  quia  in  morte  acccpta 
pcmilenlia  quau  stuita  ignorantia  posiposai  confiteri, 
divinam  non  merui  veniam  adipisci.  £t  \^  diccns,  a 
lueis  dispnrui^  oculis.  Talis  auteni,  eo  s^bciinte,  reman- 
sit  fetor,  ul  in  locum  illiim  liapteniis  Qullus  aiidcai  iiir 
iroire.  Ecce  quantum  turpissimuin  ludi  scelus  divinje 
abliorrent  majestatis  oculi.  Tiincamus  ergo ,  ne  no9 
bonorum  rapiat  Ipermes  Um  repcntinus  inieritus ,  ne 
fHin  leeuitcre  nos  viiioniiu  coiitiiigat,  duin  tempus 
iucst,  quia  poslnioduin  poeni|cnlia  fotet  frqstfa.  Ut 
igiUir  Cbrlstianus  Uuta!  ruinx  ludi  procul  ofl^ngiat  ne- 
£s,  imo  ut  omiiium  memoria  deleatiir ,  excuipla  alia 
quapdam,  qiian  brevius  polero ,  surrof;abo. 

CAPfJT  \\ .  —  lu  8amaria,quiiideciin  nonduni  cx- 
pletis  diebus,  duni  miscr  quidam  ludens,  quasi  omuia 
qu:B  bai>ere  polerat  cousuinpsisset,gloriosi  ctrpil  H:o- 
rvMiymi  iioinen  ausu  lemcraiio  blasplicniare.  Qiiein 
licfanda  blasphemiap  vix  fiiiieiiteni  verl>a  ,  videntibiis 
fH  $}fpci|ti{iu9  ciniciisi  mox  ^  coelo  fulnien  vcniei^ 


interemll. 

CAPUT  XY|.  —  Tribus  aliit  iii  Tyr^  luilenlitos  kst 
aocidit  ouod  enarro.  Cum  enlni  illi  smBi  ^relloBl  imI* 
pere  iudum,  ut  ii  {|ui  se  hoc  ab  eisileiii  iwliiiee,e| 
toum  rei  seriem  etiam  se  vidisse  Aiiitiir,  ei  referMt, 
slc  dixenint :  Quamcum^  foUa  exur^  etnt,  Bmmh 
me  ;  qsdm  te  invifo  ludm»  istum  sdacHUr  fim§mm.  m 
iu  dictis  snum  inccDpemnt  lndttni ,  i|iio  qvideBi  pri« 
mordiato,  quasi  uno  eiapso  initanil,  ee  lem  eperie% 
illos  solum  absorbuii,  iu  nt  nll  ez  eie  einpliiM  laerit 
visam. 

CAPUT  XVII.  —  Qnod  vIm  Msduir,  verissiM 

testimonio  oomprobatttr.  Ideirce  qtue  dioo,  qwuiqwi 

multis  posseiit  comprobori  testimis»  lamen  me  ifiaQ 

te^te,  qiii  ea  visione  propria  didici»  eofBprobnbo.  ioxia 

roeam  in  qiia  in  Jerusalem  hablto  aedeoi,  iiobilkBUM 

quidam  miles  fuit ,  transitoriis  nlmioin  locaples ,  qai 

unicum  habeiis  flliuro,  ejusdem  stuliiasimi  emorisese- 

ciute  pcrcussns,  non  solum  a  pmvls  eum  non  eorri* 

gere,  sed  etiam  eum  ipsemet  prava  intimere  eottdii- 

lur,  Parentes  (iitoi  et  isti  similes,  menlis,  qn— o»  ocs- 

los  huc  inclhMnt,  ut  qnis  finls  eveninl»  noii  ipiorsnt. 

Multi  enim  hoaiines  magnas  animae  ei  corporis  laeiT 

derunt  ruinas  ob  pravorum  parenluni  insii^tiaa. 

Crescens  namque  illins  militis  fllius,  conclis  morilMis 

bonis  destitutus,  de  die  in  diem  pejerando,  loloro  snqm 

tempus  amltiens  in  ludis  et  blaspheniiie,  eunetisqoe 

immunditiis ,  natre  causante ,  annum  alUnglt  duooe- 

num.  Qui  ^uodain  advesperascenie  die  soliiis  cum'pa- 

tre  ludis  insistens,  ludum  eodem,  ul  glioeebtl,  m» 

habente ,  primo  prorupit  in  liaec  Torbn  :  Si  foid  ilia 

potest  BieronumuSf  qui  tudot  prokibei^jmm  ex$trm; 

nam  $e  invito  hine  non  nid  vietor  exsurgam.  Verum  hxe 

duntaxat  ipso  iut)sequenle,  mM][uam  spirilos  teterrini 

hominis  specie,  cunctis  videntibus»  locom  in  quo  In- 

debat  veloci  gradu  adicns,  eumdem  puemm  infeliceai 

rapuit.  Sed  quo  eum  detulit,  nulli  hacteiius  hominHi 

est  compertum.  Verum,  ui  pulo,  eum  deiiilii  in  infer- 

num.  Eadem  namque  hora  casu  ad  qiiamdam  nieii 

domus  fenestram,  quac  loco,  hi  quo  ludenies  degcbaal 

pater  et  flliiis,  ex  opposito  siu  est,  me  posueram.  ex 

quo  me  videre  fuit  necesse  veriute  perspicua  senea 

Um  formidandae  rei  gestae.  Discant  ergo  juvenes  hi 

juveniiitis  tempore,  dfaod  cxteris  est  praesienlliis,  ei« 

petetidis  morious  se  fulcire,  ne  vililNis  caducisqoe 

ninribiis  juvenilis  animus  informatus,  sUlum  in  cani* 

tie  iiequeat  permuUre.  Quod  enun  novie  c^rt^e  in- 

'  scribitur,  de  facili  non  deletur.  Discant  ellam  pafcniei 

fatui  filios  correctionibus  et  verberibus  erudiro,  nee 

vitiorum  sinanl  vepn*s  radices  figere  non  facililer  evel^ 

lendas,  nc  flendi  et  hic  et  in  fuluro  cedanl  epentus. 

N  *m,  nisi  fallor  •  ad  aeternpniro  gaudiorum  putrtam 

devciiiendi  arctissima ,  et  siiie  amblguitale  aliqua  a 

paueissimis  certe  cognita  exsUt  via  :  eundi  ad  peirdi- 

diiionem  itcr  latissimum ,  et  multis  inio  pene  iiifiui- 

tis  limitibus  plenum  foro  consut.  Qiiodllbel  enim 

mortslium  pcccatorum  ad  perdiiioncm  suum  tramiteni 

stniit :  quo  dum  hominum  non  so|um  Paffanonun,  sed 

etiam  illorum  quos  sacri  Baptismatis  unda  lavit  (nara 

de  Paganis  nulla  oritur  qiiaesllo  quin  damnentur)  ina- 

jofcm  fore  liquet  numenim  multiplicibus  iiisistcntiuro 

fiagitiis,  quorum  nulla  peneunquam  cogiioscitqremen- 

daiio :  ^uinimo  (respcctive  quidem  dico)  p;iriter  bonis 

ct  malis  homiiiibus  consideraiis,  pon  est  qui  faciat 

boiiuni,  iioii  est  usqtie  ad  unum,  sed  omnes  |iost  suas 

iiitpnibas  et  pessinias  ambulaiit  voluptalcs.  Coiise- 

qumter  coiicludi  debet ,  qiiod  ad  xternai  bcaiitudinis 

gaudia  rarissimi  gradiantur.  Infiuil;r,  qiiininio  oiniiei 

pciie  sacrx  Skripturae  auctoriiates  boc  tcstantur.  In- 

nniu  si(|uidein  ei^empla  possemus  perspicnciter  in- 

tticriad  hujusniodi  venUtein  sufncicniius  demonstrHn- 

dain.  Hoc  ex  omnibus  unuin  ccnseri  dccet,  iicc  ab  boc 

discrcpare  potcst ,  ntiHum  scilicet  ad  aMerna  mode 

aliquo  pervcnire  p-^sse  gaudia.  nisi  omnibus  iion  par- 

liculariter ,  scd  touliter  vitiis  cxstirpatis  ,  virtiitiiin 

sludeat  iiinere  festinare.  Ilis  jam  fliie  dato ,  excniitUi 

ct  prodigia  quacdain  jam  hujus  operis  ii|ii  |iio|iiiiauii| 


lliS 


APKinNl. 


flM 


hreviier  iiithxlucain.  Et  dtio  prflKilpiie  admlramlty 
qam  a  venenibili  viro  Nicofaio  Creiensis  insulae  archi- 
tpiscopo  referente  didici,  primo  dicam. 

CAPUT  XVIil.  —  Venerabilis  idem  archiepiscopas 
pridfe  gloriosl  Hieronymi  deroiione  nimia  Bethlehem 
▼enicns,  ut  ejusdem  cunctis  honoribus  colendas  reli- 
quias  visitaret,  ut  totos  chari^ate  fervidus,  redh^  no- 
luitdonecme  sua  gratisslmavisitationeeximiis  laetitiis 
adimpleret.  Qul  (uti  donaiorprxcipuus)  ut  ||;ratissima 
mihi  donaria  superabundantissime  more  solito  impcr- 
liret,  me  visitare  minime  contentus,  mecum  dignatus 
est  jam  diebus  pluribus  commorari ;  et  etiam  adhoc 
manet,  qiyod  uifnam  tempore  longo  durct.  In  Ghristo 
namque,Augusiine  charissime,  vencrabilis  idempon- 
lifex  te  salutat.  Quam  pluries  igitur  mihi  suorum  vcrbo- 
riiin  avldo  veiierabiris  idem  poiitifexenarravii,  hoctale 
in  civliateCandiacontigisse.  SacerdosquidamsuussuaB 
majoris  ecdesl»  custos,  impudicus,  luxuri.-e  el  ebrie- 
taii  deditus ,  nondum  compileto  anno  de  hoc  sacculo 
migravit.  Cujuscorpore  in  cacterorum  sepulto  barathro 
sacerdotum ,  ut  ejus  punitio  cunctis  innotescerel  ad 
exemplom,  siibsequcnii  nocte  tantus  in  ecclesia,  ejus- 
que  coemeteriis  fuit  strepitus,  (]uod  rumore  nimio  in 
urbe  illa  commorantes  exciuti ,  pavore  ingenti  velut 
pnientes  ad  ecclesiam  cucurremnt.  Stant  itaqiie  omnes 
circa  ecclesiam,  strepitus  vehementes ,  campanarum- 
que  sonilus  audientes.  Divinam  quidem  exorant  cle- 
mentiam ,  quatenus  cur  ista  fiant ,  debcat  revelare; 
sed  nullum  exauditionis  senilunt  adjuvamen.  Diluculo 
hoc  ce8sante,ouncta  quse  fiieranl  in  ecclesia  reperiunl 
revoluta,  et  quasi  undiqiie  flammis  i^nium  violata. 
Ad  hoc  memoraius  pontifex  orationes  indicens  popu- 
lo,  quid  sequenli  evenial  nocte  praecipil  exspectari. 
Ne  nimis  succumbam  verbis ,  sequenii  nocte  duplex 
sirepitus  ei  pavoris  trlbolatio  esl  secuta.  Qua  de  re, 
replctus  populus  amaritudine  el  dolore,  cernens  nul- 
lum  sibi  a  Domino  adjutorium  evenire,  sicut  vuliicrali 
qiu  in  monumentis  projecti  donniunt,  existebani.  Die 
autem  illucescente ,  omnibus  in  ecclesia  ad  oraiiones 
congregatis,  gloriosus  Hieronymus  subito  septies  sole 
splendidior  in  ecclesiamveniensadalurequeffradiens 
cunciis  vldentibus  el  mirantibus,  per  horam  Tere  sub 
tilentio  manens,  obstupeDli  populo ,  hoc  propier  sa« 
cerdotis  illins  miserttm  cadaver  sacris  indigne  locis 
condltum  ad  lerrorem  peccantlum  coniigisse  intima- 
Vil :  eique  mandans  ut  cadaver  miserum  urureis  posl 
resurrectlonemomnium  mansionibus  deputandum,  dis- 
sepullum  flammis  Iraderenl  proUnus  concremandum : 
alioquin  incoDoU  peslilentia  non  abiret.  Et  sic  ab  in» 
luentium  oculis  esl  invisus.  Qnod  ui  ordinaverat,  lae- 
labundus  populus  prolinus  adimplevit,  Deo  el  beato 
Hieronymo  laudcs  praccipuas  per»olveiido  :  el  sic  pe- 
stis  iila  cessavit.  Qiii  deincc|>s  beatissimum  Hierony- 
mum  omnes  unanimiler  devolione  maximaincoDpcrunl 

eolere. 

CAPUT  XiX.  —  In  eadcm  insnper  civitnte  quiifam 
pulchcrrimtis  cxstitit  juvenis  ,  Titus  nomiiie,  hone- 
slis  moribus  luculentus,  carnali  non  ignobiliori  natus 
progcnie,  pracdives  valde,  toUin  pcne  devotionein  et 
liduciam  habens  in  beato  Uleronymo.  Ilic  siquidcm 
juvcnis  virginco  nitcns  candore ,  in  ejiisdom  saiictac 
yirginiutis  proposito  usqiie  ad  viccsiniiim  annuin  pro- 
bis  viio;  iiioribus  perduravit.  Quo  tandem  leiiipore 
complcto,  sui  frairis  iiefando  consitio  inciuius,  sprc- 
Its  Uin  nobilissiiiiis  virginitatis  genimis ,  auri  preiio- 
siisimum  inc^lliim  calcans,  ad  carnis  spurciiias  et 
lutnm  ac  tutorein  vehemenler  decliiians,  pucllam 
qiiamdain  omni  pulcliriludine  corporis  renilcntein  sibi 
iii  matrimonio  copulavit.  Cujus  anioris  rctibus  iia  se 
eapiens ,  qiiod  aliuil  praiter  ipsam  poiorat  minime  co^ 
giiare ,  dc  die  in  diem  coBpit  divina  obseqnia  oblivisci. 
At  qiiia  miser  dcrciiquil  justitiam ,  oblitus  fuit  Dcum 
aleiiiem  se;  Qhiitus  fuitsibi  Doininus  misereri.  Com- 
plcto  namque  anno,  quo  ctiin  puelta  juveiiis  imensa- 
tus  sleterat,  non  ut  inniiiinoQio  fuiigcretiir,  scd  causa 
explcnd^  UbUlinis  copulatus,  suggcrente  diabolica 
98luUa,  juvciiis  fratcr  puclljc  il|ar]ueaius  amor^,  ati()e 


dlu  qnaprens  ejns  amplcxibns  frul,  UnJem  quod  opta- 
veral  est  adepias.  Huc  accurranl  juvenes,  et  exemplo 
juvenis  sint  expertl.  Fiunt  nou  juveni  puell.t  viro  ]am 
peracu.  Taccns  idem  cogilal  avide  qiio  valeal  modo 
rei  cerliiodinem  rcfierire.  ExspecUl  dicbus  aliqnol  se 
simulans  hoc  nescirc.  Al  die  quodam  ordinal  nrbero 
deserens  peregre  proficisci.  Ei  latens  per  diem  in  ci- 
viiate ,  noete  medb  domum  veniens ,  reseratis  seris  a 
puella  serviiriee  clam ,  ul  prius  simul  ordinaveranl 
ambo ,  osque  ad  thalamum  iii  qur.  ejus  (hiter  et  uxor 
in  lecto  subanl,  procedens  sibi  posltilat  aperiri.  111« 
rantur  illi ,  el  limore  perterriti  vehcmenli ,  pulsanti 
negliguni  ostium  reserare.  Tandem  confraciis  seris 
tlialami ,  juvenis  Ira  el  fumre  nimio  foniacis  insUr  ar- 
deniis  uiidigue  Inflammatns,  uxorein  primo  evagi- 
nato  gladio  interfccit ;  deinde  sub  loro  propriinn  lati- 
Untein  fratrem  inveniens  inleremit.  His  iu  gestis  ex 
civitate  exiens ,  mulio  lempore  per  mundum  huc  it> 
lucqiie  crrans ,  cum  qiiibusdam  aliis  coepit  quosdam 
Iranseiintcs  in  itincre  dcpr.Tdari ,  ac  etiam  jugiilare. 
Permanenli  iuque  eidem  Tiio  per  decem  annos  uli* 
bus  negotiis  implicato,  gloriosissimus  Ilieronymos 
salubre  rcfugium  et  vitale ,  die  quadam  jam  advespe*- 
rascente  luce,  in  modum  mercitoris  se  monslravit , 
ne  ille  solummodo  habiuc  devotionis  pracmiis  privarc- 
lur.  Nam  ille  quanquam  tot  et  unia  vitia  abborrenda 
continue  exerceret ,  umen  in  beato  Hieronymo  de- 
volionem  atlqoam  relfnebat ,  iu  ut  eidem  quotidie  sa 
commendans ,  boiii  aliquid  diebus  singulis  ad  ejus  ho^ 
norem  facere  nullatenos  postponebat.  Cerneni  iuqiie 
Titus  roercatorem,  nefandis  sociis  ad  solita  nequllias 
opera  convocaiis ,  concito  cum  eisdem  pergens  cursu 
vibratis  lanceis  Iliefonymo  mercatoris  insur  obviai 
vcnienti.  Moxqoe  in  cum  insui^gens ,  a  sociis  eumdem 
praecepit  retineri,  donec  cjus  latcrl  gladius  inflgatur. 
Deinde  manum  elevat  interficiendi  gladium  rctinen- 
tem ,  01  scclus  Unlum  valeat  ]am  explere.  Ad  haw 
Hieroiiymus  gloriosus  :  Amore^  inquit,  Hieronyrnl  ^ 
qnem  tu  diligis ,  aliqua  loquendi  brevis  ticemia  miht  cff  * 
liir ;  posmodum  si  volueris ,  facito  id  xfuod  optas.  Ad 
ha^  et  Tilus  :  Amore ,  inquit ,  ejus  quem  nonunasd ,  ef 
ioquendiet  vivendi  ticentia  tibi,  ut  postutas^  concedd» 
tur  :  tantum  qua  portas  mereimonia  Jam  depone.  At 
gloriosus  Hieronynius  :  Ego  ipsesum  nieronumuSt  q^ 
huc  propter  tuam  tiberationem  veni ,  ne  miht  a  teim* 
pensa  obsequia  in  vacuum  pratcrirent.  Te  tot ,  quce  ges* 
sisti,  veccaminum  jam  panlteal^ad  teipsum  redeas;  ne 
formides  :  hucusque  me  noveris  propter  tuam  satutm  et 
animcs  et  corports  suppticem  pro  te  apud  iratam  divinam 
fUsHiiam  exstitisse^  ne  in  tedignas  tibi  scsvitias  exerce^ 
ret.  Ad  pcenilentiiB  igilur  quam  citius  perge  caltem ,  'et 
peceatorum  onera  jam  depone  :  atioqutn  me  tui  custo^ 
dem  et  apud  Deum  supplicem  non  habebis.  His  dicCis 
llicronymus  gloriosiis  ab  illorum  oculis  dispnruil.'Ad 
hoc  sliipefactus  Titus  (el  qui  cum  illo  erant)  timore 
et  admiralione  tnm  ingcnti  ad  tcrram  procidens, 
per  liorani  non  poluit  elevari.  Tunc  suhito  in  Tiliim , 
ctnui  cum  illoerant.Spiritus  saiicti  gratia  cst  cflusii, 
et  lux  eos  coelitus  il(ustravlt.  Qui  protiniis  in  viros 
alttTOS  jam  muUli ,  sprctis  cunctis  spurcitiis  vitio- 
niin,  ad  poenilenliae  Iramitem  redicre  :  dcinde  ad  cre- 
inorum  antra  devia  cl  i{^oia  propcranles,  in  ma- 
gnis  se  corporuni  asperiutibus ,  et  vita  sandis^lma 
Iradiderunt. 

CAPUT  XX.  —  Miniculum  aliud  quod  vcridiconim 
testimonio  solidissime  in  siiperioribus  iEgypti  parfir 
bus  peractum  inlellexi,  qiiatenus  hominibus  et  tuaxhne 
]uveiiibus  quantumcumque  rastis  provenial  ni  excm- 
pliim  ad  eviianduin  periciilum  mulicrum ,  prxccdenii 
miraculoaddere  cogilo  fore  gratum.  Moiiaclius  quidam 
juvenis  et  decorus,  Iioiicsiute  pnccipuus,  nioribus 
iu:ilurus,  qui  senex  virgipaiis  pudicitiu!  custos,  cuii- 
ctisqtie  illius  monasierii  inonachis  S|)eculum  sanctila-r 
lis ,  gloriosissiini  Hieroiiymi  amator  devotissiiniif 
fuit ,  uuodccim  dcgens  aiiniH  in  monasterio ,  coiiliiiiie 
orationibus  vacans,  et  studio  Scripliirarum.  Hic  ainor^ 
castiti^iis  timcns ,-  ne  cor  aliqua|iier  violai^l ,  n^MlU- 


nsi 


APPENDIX. 


114 


tipeiis  ct  veslibiis  aiiro  el  geinmis  et  imilu  ariificii 
^arietale  decoralis  circumiiuaqtie  pnriete  involiilo. 
Iii  qiio  pogtmodum  rex  quidum  maximus  el  deconis, 
eiijiifi  aspecliis  lanl;v  cral  suavil;iiis ,  ul  niliil  vcllel 
aliud  qui  hal)ere  niagna  dosidei^al ,  viroruin  sole  luci- 
diorum  comilalus  socielaie  veniens  se  |K>suil  iit  jii- 
dicia  exercereL  Inier  tiaec  cujnsdam  aniina  ((juem 
fuisse  AncoDitanum  pr;esu1em  ab  aliquibus  ibidem 
consistenlibus  postmodum  intellcxit)  a  neqn  mi  spiritu 
eiteois  igneisque  vinculis  viiicti,  insiar  fornacis  flam- 
mas  eruinpens  sulfureas ,  doportala  mnjcstati  rcj^ise 
prxsentatur.  Qux  priusquam  de  aliqin»  interrogare- 
lur,  ccepit  diris  vocibus  se  infernalibus  inansionibiis 
diignissinuim  acclamare;  hanc  inter  ca^teras  maxime 
aftsignans  principlem  causam,  quoniam  vanis  poinpis 
Intenta.  in  conviviis,  et  veslibus  et  hujusmodi  stultitiis 
deleetata  esset.  Quibus  finitis ,  lata  per  judicem  sen- 
teutia  ut  posnis  infernalibus  iraderctiir  crucianda,  do- 
iiec  corpori  juncla  duplices  poBnas  in  |)erpetuum  sus- 
tineret,  mox  illam  secuin  ferens  omnis  ilta  ncquani 
spirituum  turba,  indc  cum  diris  clamoribus  recesse- 
nint.  Deinde  aiicrius  cujnsdam  anima  f  quain  fuisse 
Tlieodonii  senaloris ,  fralris  venerabilis  bamasi  pne- 
dicti  episcopi  Portnensis,  similiterintellexit)ante  ma- 
jestatem  regiam  circumstantibus  mullis  nequam  spi- 
ritibus,  eam  gravissime  accusantibus  prxscniatur. 
Cumque  a  diabolis  in  loagiim  accusalio  traherctur,  et 
iiullus  cx  adverso  ali(|ua  reFponderel ;  vir  quidain  se- 
piicssolc  splendidior,  el,ut  sibi  videbaiur,  pcne  c(cleri8 
astantibus  einiiienlior,  ad  regis  sedeiis  dexlcram ,  in 
pedibus  se  erexit.  Quo  quidem  surgcnle,  silenlium 
rex  manu  propria  a  cunciis  fieri  imperavil.  Tuiic  qui 
fitetcrat,  omnibus  sc  opponens  accusantibus,  hunc 
suum  fuisse  fidelissimum  et  devotum,  et  ei  continue 
exhibuisse  rcverentiam  spccialem ,  eisdem  mox  lo- 
queodi  audaciam  abstulit ,  et  (aciturnitatem  prj2nota<^ 
vit.  Postmodum  vero  iile  flectens  ante  regein  genua, 
buicsuo  fidelissimo  vcniam  et  a^tcrnnm  roqniem  so- 
lila  pietule  ct  miscricordia  iidinita  clemenlissiine  elar- 
piri,  ila  tameu  quod  pro  commissis  in  mundo  fingitiis 
in  purgaiorio  purgarelur,  siiis  prccibus,  iit  voluit,  cst 
adeptus.  Tunc  omnis  llla  ncfaiidoruiii  spiriluuin  mnl- 
titudo  gemens  et  ululans  de  illo  loco  protinus  se  re- 
niovit.  Iiitervallo  autem  facto  horas  uniiis,  juvenis 
quidam  pulcherrimus  concito  gradu  per  |)alaiium  ve- 
iiiens,  ad  huncque  acc^leiis,  qui  lam  eminens  ct  pnc- 
«darus  iu  auxilium.exsurrexerat  Thcodonii  s:*natoris, 
se  fore  dixit  a  Petro  patricio  Romanorum  ejus  devo- 
lissimo  missum,  quateniis  eiusdem  proces  exaudiens, 
sibi  impctrarc  a  Domino  Gliiim  dignaretur.  Ad  hocc 
rex ,  Qui:d^  inqnit .  a  filio  nieo  Hieronymo  Petrus  po- 
slutal  ^  certe  fiut,  Ilis  oninibns  sic  finilis,  a  sonino  illo 
iiiox  Elbs  monnchus  exciiatur,  laudes  iminensas  Dco 
rcddcn.<«,  el  llicronymo  glorioso :  qiii  diom  illum  iii 
({uo  tam  miranda  vidcrat  prxnotans,  codein  postea 
intellexit  dte  episcopum  Anconitinum  ct  Theodonium 
senalorem   cx  hoc  saxulo  migravisse.  Quo  liiiuide 
patet.  Iia^c  vana  soninia  non  fuisse. 

CAPU T  XXY. — Ma;;nainpulabas,  Aiigtis|inccharis- 
slme,  aliquibus  admirationem  induccre,  veluii  si  quid 
novuni  et  inauditum  eis  proponens,  dum  in  tuis  pristi- 
iiis  litteris  quas  rcccpi,  Joanni  Bnptislic  el  c.Tteris 
Apostolis  Ilieroiiymum  sanctissiimmi  u;qiialcin  in  saii- 
elitale  et  gloria,  rationibus  sinc  dubio  cflicacibus,  ol 
visionibus  miriiicis  coniprobabas.  Cerle  non  cst  ali- 

3iialis  ambimiiias,  verissiina  ct  oinni  fide  et  devotione 
igiiissiina  Lxc  ita  fore.  Nec  puio  aliqnibiis  ejiis  vi- 
tain  sanctissiinnm,  et  ejus  tanta  prodigia  homiiiibus 
insue:a  non  igiKiranlibus,  admiralionis  aiiqtiid  evcnirc. 
Sod  quoniam  lalcs  tiise  fuerunl  rationes,  ad  verilatem 
liiijusmodi  dcclarandam,  quod  meas  levissimas  et  iiiir 
peritis  nu:ic  illis  opponore  non  dccerci,  ideo,  omissis 
oinnibus,  Tisionem  mirabilem,  quam  venerabilis  vir 
Cyrillus  cpiscopus  Alcxandrinus  se  vidisse  suis  ad  me 
dk'.bus  plurimis  jain  olapsis  dcsliiiaiis  tiitcris  affirma- 
pat.  hreviicr  iniroducam.  Post  bcati  llieronymi  obi- 
(mn  ;;briosuiii  auno  conipietO|  in  4io  QativiUlis  g(o- 


riosissimi  Joannis  Domiiii  prrcursoris,  laudibos  ex- 
pletis  matiitiiiis,  dum  memoratus  ponli^x  more  soliio 
111  ecciesia  soliis  ante  aliare  ejusdeni  praconoris  Do- 
mini  gloriosi,  flexis  genibiis,  ipsius  gloriam  et  exed- 
leniiam  muita  spiritns  dulcedine  conlemplarecnr ;  re- 
penlino  somno  aliijuantulum  obdomiivit :  et  ecoe  in 
ecclesiain  (ut   sibi   clarissime  videbatur)    Wnaiim 
quorumdam  speciosissimorom  bominnm  ulira  Ivnina- 
nam   a^stimationem  cantus  altcriiatim    suavissimot 
concinentlum  lurlia  vcbementissinia  miro  ordine  Jt* 
niebai.  Deinde  bmatiih  omnes  ad  altarc  procedenies, 
el  ibidem  flectetites  genua,  ad  sedendnm  siilgnli  te 
pHoncbant.  Cuinque  illorum  bomiiiuin  jam  cssel  ecd^ 
sia  valde  plena,  post  omnes  duo  yiri  eniinentiorei 
ca>tcris,  in  toio  similes  atgiie  pares,  inaiiilies  sole 
lucidiores,  stola*induti  lucidissima,  canditlis&ima,  auro 
et  genimis  undique  ineffabililer  rutiianla,  vcnienies 
ecclesiani  paritcr  intraverunl.  Ad  quonim  introiliun 
omnes  in  ecclesia  residentes,  protinus  flexls  genibus 
eisdem  siimmam  reverenliam  persolverunt.  Tuiic  doo 
illi  viri  ante  altire  ab  eisdem  revcrentia  exbibiia,  ia 
duabiis  calhedris  niireis  mira  bpiduin    prctiosomni 
varieiale  et  pulclierriine  dcconitis,  sibi  a  quibtisdain 
pulcberrimis  juvenibus  praeparatis,  amlHi  pariter  coii- 
6ed(*runl,  et  sic  silcntes  aliifuantulum  pennansennit 
Interim  inter  illos  silentio  facio,  coepit  nlier  eorom 
duoriiin  allerum  impellere  ad  loquendura.  Giiiiu|fl« 
longa  ad  invicem  alterc:itio  oriretor,  quis  priino  iiici- 
perct  pr.Tdicare,  coeperunt  singuii,   ut  llieroiiyuiu» 
Joannis  (ciijus  erat  die  illa  soiemniias)  laudes  ei  ma- 
gnificciilias  explicaret,  magnis  vocibiis  acclamare. 
Tunc  oiius  illorum  sermonem  mox  incipiens  laitdes 
beatissimi  praH^ursoris  Domini  tanla  loquelc  clulce- 
dine,  tanioque  verborum  oriiatu,  necnoii  et  sentenike 
gravitate  coiitexuit,  quod  fas  iion  esset  Ungu:e  bomi- 
nuni  declarare.    Finilo  ilaqiie  sormone   illo,   alter 
(queni  Joaiinem  Baptistam  cuucti  qui  aderaut,  nomi- 
iiabani)  eidem  grates  referens  multiplices,  hoc  cir- 
cumstantibus  ad  ejus  lionorem  ei  gtoriam  est  looi« 
tus  :  Socius  isle  meus  eharissimus  Uieronymus^  astfualis 
mihi  in  gloria^  eequalis  etiam  in  sanciitate^  seriem  inm- 
rum  lauaum  est  haaenus  prosecutus;  idcirco  dignum  esi 
ul  ejus  Uiudibus  uunc  inststam,  Uic  vere  lux  e«l  ticeie- 
sue^  tenebras  e/fugans  errorum,  et  cu*ictos  Himmnaus 
homines  veritatis  claritate  ceecos,  Hic  fons  est  aqum  sa- 
pientias  satutaris^  ad  quem  utientes  dum  accedunt,  Uv-^ 
gissime  saiiantur.  Hic  arbor  uiiissima^  eujut  eacumeu 
crnlum  ascendiif  sub  cujus  doctrintB  frondibue  de  suan 
ejusdem  oris  fructu,  aves  caeli  (sciticet  homines  mmltum 
tnteltigentes)  et  bestia  terrw  {saUcet  homnes  parum  in- 
tdtigentes)  ubmime  satiantar.  Uic  mecum  fuil  tn  smeula 
eremita,  et  certe  non  minus  me  carnem  abstinefUiis  nM- 
ctfruvit :  hic  mecum  virqo  nitidus  atque  purus  :  hic  me-. 
cum  fuit  prophelico  smritu  itlustratus  :  hic  mecuni  do- 
ctor  exslitit  veriiatis.  Ego  propter  justilium  et  veriiatem, 
vilam  corpoream  deretiqui ;  hic  etti  sic  non  umiserit  «i- 
tam  corporalcm  propter  jusiilia  et  doctrince  sucs  iierspi' 
Cficissimte  veritatem^  tempus  suum  tameH  lotum  gcsJt 
in  saecuto,  in  marlyrio,  affiictionibus  et  doiore  :  ego 
christiancB  fidei  prcecvcurri  nuntius^  et  gentium  invii^- 
tor;  fuc  postmodum  veniens  ejusdem  fidei  exuiiit  tns- 
lentator^  et  ab  hcereticis  eamdem  taceraniibus  defens/n- 
lor :  ego  scmet  in  bopiismate  mauibus  proprHs  Uiristum 
leiigi  in  Jordane ;  hic  ipsum  non  solum  numibus  proprHs 
hubuil  multolies  in  altari^  scd  et  ore  proprio  nmnducavit, 
Hic  mild  in  sanctitale  per  omniu  fnil  (equatis;  nuuc  aur 
lem  cBquati  ambo  cetcrna:  vita*  prannio  inmwU  congau" 
demus.  llx'C  et  alia  niiilta  proaequcnte  beato  Joaiine« 
quae  idem  bealus  Cyriilus  non  poiuit  lotaliler  ineino- 
ri£  comniciidare,  jain  liora  dici  priina  advciiiente, 
ccclesiam  custos  intrans  episco|>um  intuiius  dorniien- 
tem,eumdem  manibusexcitavit.  Ex|)ergefactus  iiaque 
poiitifex,  stupore  ct  admiratione  el  gaudio  admodoiu 
jileiius,  q\ix  viderat,  custodi  cum  lacrymis  etiarravii : 
deindc  iilo  dio  missain  soiemnissiine  ceiebrans^  visio- 
neni  min«bilem  omni  populo  declaravit. 
CAPIT  X}^YI.  —  buut  itifiiuta  viura  qii.x  dici  \Hi% 


IJ53 

senl'miracu1a  vcrissHiia,  ol  ulUin  cnnrranda,  qiiam  ea 
(|ii«  in  brevi  iioc  opusculo  sunl  scripla.  Sed  nc  pro- 
lixtlace  operis  aliciuid  legcntibus  txHlii  oriatur,  utio 
solo  miraeiilo,  quod  nondum  expleto  niense  in  Ueiblc- 
hem  peractum  est,  perrectus  buic  opcri  nuis  erit.  Die 
dominico  traiisaclo  posl  oclavas  Peutecoslcs,  omnibas 
meis  suffraganeis  episcopis,  et  muliiludine  maxima 
tam  virorum  quam  mulierum  in  ecclesia,  in  qiia  sa- 
cratissimum  quioscit  llieronyini  cadavcr,  insimul  con- 
gregatis  honore  debiio  et  vencralione  tam  debiia 
quam  devota;  primo  egoniel  sacris  indutus  vcstibus, 
ad  locum  foveaj  in  qua  corpus  Tciierandum  jacct,  ac- 
eedcns,  terram  ccepi  effodere  sepultursc,  qiiatenus  sa- 
cratissimum  ilhid  corpus  uide  ablalum,  in  tumulo 
marmoreo  mira  pulchritudine  undique  decoralo,  quod 
bac  de  catisa  fueral  fabricatum,  postmoduni  ponere- 
tur.  Gum  jam  fovea  foret  vacua,  cunctis  cernetitibos 
corpus  sanctissimum  in  medio  fbveas,  tanquam  in  aera 
a  nulla  partc  terram  tangens  permnnebat  integruin, 
iiec  corruptione  atiqiia  violatum.  Quod  iiide  elevantcs 
ctnn  odore  tam  vchementi  et  suavt,  qood  talem  olfa- 
ctus  heminum  niinquam  seiisit,  cullocavimus  in  altari, 

Juatenus  a  populo  reliquiae  sanctissim»  viderentur. 
luot  autem  iilo  die  me  cunctisquc  qui  aderant  astnn- 
tibiis  sint  peracta  miracula  ^loriosa,  explicare  ea  nvilr 
lalenus  compos  essem.  Gaeci  sexdeciin  illas  rciiquias 
laiigentes  facie,  visum  protinus  recepemiit.  Tres  pno- 
cipue  dxmoniaci  catenis  vincli,  in  illam  ecclesiam 
plurimorum  bomlnum  manibiis  deportati,  sunt  proti* 
nus  liberati.  Mulieris  cujusdam  vidu»  paapercnlc 
puerulus,  ejns  unicus  Hlius,  in  ecclesia  fuit  prJc  gen- 
tium  muiiiiiidiiie  suffocatus ;  qucm  mnter  inoriuum 
inveniens,  doiens  et  lugens,  mox  in  ulnis  puerilc  ca- 
daver  ad  foveam,  In  qna  sepultum  fuer.t  corpns  Hie- 
ronyroi  gloriosi,  deferens,  enni  in  foveam  projecit, 
base  diccns  verba  :  Sancte  Hieronyme  gloriose,  hinc 
non  recedam^  donec  rcstUua$  mihi  unicwn  meum  fiHum, 
quem  amm.  Mirabilis  ccrte  Deus  in  sanctis  suis,  fli- 
ciens  prodigia  insueta.  Slatim  ut  tcrram  exstincti 
pueruli  corpus  tetigit,  eidem  anima  est  conjuncta. 
Quidain  vir  corpus  cujiisdam  siii  IHii  de  sepultura,  in 
qua  per  tridtium  jncuerat,  extractum,  mox  ad  foveam 
illam  dctulit,  el  il:ud  in  foveam  sic  projecit ;  qui  juve- 
iiis  fuit  illico  vitui  pristinae  restitutus.  Inniimerabilia 
pene  foreiit  miracula,  qu»  pcracta  sunt  a  iiiane  usque 
ad  vcsperas,  quo  quideni  teinporo  gloriosum  lliero- 
nymi  c:idavcr  de  fovca  dissepullum  iu  altari  exsiitit 
collocatum.  Sed  tamen  nd  bujusmodi  miracuia  ulte- 
riiis  iion  procednm.  Unuin  quod  nocte  sequenli  acci- 
dit,  non  silcbo. 

CAPUT  XXVII.  — In  bora  ergo  vespertina  corpns 
iliud  sacraiissimum  in  moniimeiito  quod  pneparjvi- 
nius,  posuinius;  sed  roanc  inoiiiimentuni  vacuuin  est 
iiiventiini,  ei  coipus  sanctissimum  fovea*  prislin;e  in- 
vciiimus  restiiutum.  Quod  dum  ego  pluriuium  admi- 
rarer,  iiocti*  sequcnli  mibi  dormicnti  beatus  Hicrony- 
mus  npparens  in  visione,  piurima  mibi  grandin  patc- 
fecit :  Kcd  iiitor  casiera,  tilia  mihi  verba  dixit :  Noveris^ 
Cyrilie,  quod  corpus  meum  de  fovea,  in  qua  jacet,  nn/- 
iatenus  exirahetur,  quonsque  civiias  JeruuUem  ab  infide» 
tibus  capielur :  quo  quidcm  lempore  Romam  deiatum^ 
ibidem  multo  tempore  requiescet,  Ad  lixc  expergefa- 
ccus,  ((uae  viderain,  cunctis  episcopis  et  aliis  viris  ca- 
tbolicis  cnarravi.  Quid  et  quaiido  Usoc  evenient,  aliier 
iion  agnosco.  Si  quid  utitc  aut  bonum  in  hac  e|  istola 
dixi,  non  meis,  scd  gloriosissimi  Hieronyini  ineritis 
iiiipiitetur.  Si  quid  vcro  supcrfluum,  iiiulile  et  non 
boiiom ;  soiuni  roea^  iii.sipiciilix  et  necligeiitia;  causa 
faoc  accidisse,  ab  omiiibiis  judicetur.  Mci,  Augusline 
eliarissime,  in  tuis  orjtionibus  meinur  esto. 

ADMONITIO 

a  SCBSEQUEKTEM  ALTERCATIONKI. 

Epistol»  CLxxviti  locum  in  siiperiorU>us  editioni- 
bus  hacteiius  occnpavit  supiositilia  istlinc  Altercsitio, 
quamvis  se  ipsa  res  prodat  indiciis  cuin  certis ,  tum 


APP£ND!l.  1151 

mnnifestis.  Narral  quidcm  Augustinus  in  episiola,  qu:v 
nunc  ordine  est  ccxxxviii,  se  cum  Pascentin  de  tlde 
coram  disputasse  :  veruin  in  illa  disputatioiie  obtincro 
ab  adversario  non  potuit ,  ut  notarii  exciperent  quas 
dicebantur ;  bujus  autein  Altercationis  acta  sic  refe- 
runtur ,  quasi  omnia  a  notariis  de  vcrbo  excepta  f ue- 
riiit  :  illa  disputatio  Garthagine  babita  fuit,  jtixta 
Posi^idium  c.  17;  hcrc  in  titulo  praenotatur  acta  Hip- 
pone.  Alque  huic  prxfuissc  flngitur  Laurentius  quidam 
judex,  qui  Laurentiiis  in  exordio  siguificat  altercatia- 
nem  aliqunm  vehcmentem  intcr  partes  pridetn  pfx^ 
ccssisse ;  at  in  illa  Carthaginensi  disputatione  niillus 
pr;csidebat  judcx ;  intcrcrant  taiitummodo  honorati  viri 
aliqtiot,  rci  gestae  testos  fuiuri ;  neque  anle  illuni  diem 
colloquium  ullum  cum  Pascenlio  liabucrat  Angustinos, 
itti  ex  eadem  epist.  ccxxxviii,  n.  8«  inlelligitur. 

Superest  igitur  ut  baec  altera  dicatur  esse  Altercatio 
poslerius  habila.  Atqui  Possidius  unicam  agnoscit  col- 
lationem  cum  Pascentio;  cujus  collationis  exitoni, 
necnon  epislolas  cjus  occasione  postea  ultro  citroqde 
scriptas  memorix  mandavit  perqoam  di!igenter ;  baud- 
quaquam  silentio  missurus  secundam  solemnioremqoe 
coram  judice  collalionem,  si  ipsi  nota  fuisset,  praeser' 
tim  in  qua  judex  sentcntiam  dixisset  sccundum  Aiigii» 
Ftinnm.  Adde  nullara  hiijusce  collatlonis  mcntionera 
fieri  in  Retractationnm  libris,  tametsi  alias,  quoM^unt* 
que  in  scriptis  relicte  sunt,  collaliones  reccnseat 
Augustinus;  nec  dubitare  liceat,  quin  Retractationea 
ediderit  aliquanlo  post  illud  tempus,  quo  ipse  Pascc»- 
tium  wlatis  ac  digmtatis  meriio  supcriorem  habebaly 
ut  dicitur  hic  ct  in  epist.  ccxxxvui,  n.  1. 

Jamvero  dum  istius  Altercationis  gesta  percurHs, 
initio  quidem  credas  dies  nonnuflos  a  primo  congressa 
ad  hunc  sccuiidum  cflluxisse.  Quod  enim  hic  a  Lau- 
rciitio  dictum  legis,  si  post  iliud  totum  quod  pars  partif 
persona  persouce  conmii  intulit  pridem^  etc.|  ad  ea  pro* 
cul  dubio  referas,  qiiae  de  primo  congressu  recitaiitiir 
in  episL  ccxxiviii.  Et  certe  inter  ulrumqae  congres^ 
smn  nliqdod  admitleiidum  fuerat  intermedium  tempos,' 
qtio  nimirum  ambx  partcs  Carthngine  vcnirent  Hip- 
poncm ,  ulqne  eas  ad  se  motiio  mittcrcni  epistolnsi 
qons  ante  posttTiorcm  congrcssum  datas  fuisse  liqocf*' 
Altamcn  Pascentius  continuo  inducilur  de  soperiort 
congressu  sic  loquens,  qoasi  pridie  habitos  fuissolr 
Et  quoniam  hestema  die^  inquit,  cum  laudabititer  fflir-* 
clum  virum...  Auxentium  nommarem ,  et  quem  idem  vit 
e  duobus  fuisset  secutus ,  utrum  Arium  an  EupomiuM 
hiem  frater  Augustinus  scrupulosius  inquirereti  ego  mtt" 
thema  eonlinuo  memoratis  Arid  et  Eunomio  dicere  nen 
dubilam^  fiagiian^  ut  ipse  quoque  bfioxnior*  anathemaH" 
xaretf  co  quod  scriptum  in  I.ibris  dominias  mtnrme  rf« 
periatur,  etc.  Id  videlicet  reip^a  gestum  fuit  in  priroa 
collatione  juxta  epist.  ccxsxviii,  n.  4,  nisi  quod  illod 
de  Auxeiitlo  non  ipse  Aiigostinus  qiLcsivit ,  sed  A1y« 
pius«  Neqoe,  opinaniBr,  quisquam  sii^picabitair  hoe 
rorsum  contigisse  aitero  die ,  ^fiil  Altercationekn  f^  ^ 
condam  pro\ime  prxcesserit.  Quis  etenim  in  aiiiniifri(f 
inducat  querelam  earodem  adversos  <9/mj9M9  metam 
fuinse  iterum  a  Pascentio ,  atqne  ipsoro  ad  soleinnc 
certamcn  coram  L.aorentio  prastida  desceMUase  ut  ii 


1155 


APi^Dli. 


ItsA 


unum'etiaiu  terlio  oblenderel,  ne;npe  qiiod  ea  vox 
icripta  in  Libris  dominicis  non  reperiatur ;  |>oslcaquam 
ipsum  Augusliniis  ex  voice  lngenili\  quam  Pascenlius 
de  Deo  Palre  usurpaTerat,  tam  egregie  conrutassct  in 
primo  certamine,  uti  irt  bpist.  ccixivin  narratur? 

Ad  liaec  res  hic  agitur  admodum  frigide  ab  utraque 
parte,  adeo  ut  sibi  inviccm  vlx  respoiideani  nisi  int^r- 
l0(|uenie  ct  compellente  Laureniio.  Et  sane  (^seudo* 
Pascenlius  ille  non  eum  refcrt  AHanuiU  eomii^m,  qlii 
a  Possidio  dcscribitur ,  pdem  calhoticam  alrodter  ac 
jngiier  oppugnani^  et  quamplurimos  sacerdotes  Det^  n m- 
pliciori  fide  viventes,  dicacitate  ac  poteslate  exagitans  ac 
perturbnns ;  denique  post  priinam  collationem  magis 
magisque  iratus  et  furens ,  mendacia  mulla  pro  fide  sua 
\alsa  jactans.  Ncque  felicius  aller  Augustini  personain 
agit;  pauca  opportune,  multa  inerudiiey  perturbate 
omnia  atque  indigeste  proferens ,  nibilqiie  resipiens 
eam  disbcrendi  faculiatein,  qna  insiruclus  Augustinus 
aliis  in  disputalionibus  cmincre  solebat. 

Nunc  ad  dictioiicm  si  aiiimum  advertamus,  abbor- 
ret  longe  ab  Augusiini  stilo ,  ut  mox  vidcre  est  in 
biscc  loquendi  formulis  :  0  nobilissinie  fidd  vir  profsi-' 
dens.  Qreumamictus  verce  carnis  trabea.  Veriditus  ille 
secretorum  interpres  divinorum  Joannes,  Tanquam  de 
Immanitale  non  pervident  trabis.  Vbi  et  ipsa  caro  voluit 
de  Virgine  nasci  dominica.  Qua  dicit  intimatque  Dei  mor- 
lalibus  secreta.  Quid  plura  ?  Eladem  est  personaruni 
oronium  loquela ,  ununi  diceiidi  genus  per  totam  Al- 
tercationem;  quam  niiuirum  una  manus  stilusqtie 
imus  exaravit.  Sed  mirari  subit  illud  quod  in  epist. 
ccxxxvin,  n.  9,  legitur,  Pro  fide  quam  Reipublicce  de- 
bes,  non  times  maledipta  provindalium ;  pro  fide  quam 
Christo  debes,  times  catunmias  Episcoporum  :  huc  trans- 
latum  fuisse  boc  paclo ,  qunsi  ab  Augusliiio  dictum 
sit ,  Fidem  Reipubtica:  debens  Pascenlius ,  fidei  quoque 
fsior,  quam  Cliristo  debet , ...  dignetur  nomen  edicere. 
Quid  enim  ad  rem  miuus  apposite?  Purro  cadcm  ex 
epislola  ductum  est  id,  qiiod  addiiur  coiiiiiiuo  de  Pa- 
sceiitii  poiestaie  ei  ivtalc,  prxter  alia  noniiulla. 

III ud  tandem  baudqiiaquam  prxlereutidum  silenlio, 
Augustini  ad  Pasceniium  epistolas  contincri  in  nostris 
Mss.  sexdecim,  quo  ex  numero  ne  uiius  quidem  codex 
adyiuictam  habel  Altercalionem  illam  :  qiiam  nonnisi 
scorsim  reperire  nobis  licuit  in  tribus  Mss.,  scilicct 
Laudunensi,  Arnulfensi  el  Gorbeiensi,  qui  omncs  prx- 
diciis  epistolis  carcnt. 

Qua!  cum  ita  sint,  jam  intelligis,  erudite  lector,  nos 
ut  id  opusciili  genus  spuriis  scriplionibus  accensere- 
nius,  adductos  fuisse  multis  et  gravibus  causis.  Quibus 
postremo  loco  accedit  non  levis  conjectura  de  vcro 
ipsius  auctore  Vigilio  Tapsensi  episcopo,  qui  Yandalis 
arianam  ho^resim  in  Africa  propagantibus ,  cum  re- 
pugnare  palam  pro  catholica  fide  disputando  non  sibi 
liceret,  emisit  in  vulgus  opuscula  qiiaedam  cpnira 
Arianos,  inditis  nominibus  insigiiiorum  Ecclesiae  do* 
ctorum,  Athanasii,  Ambrosii,  Angustini;  ct  inter  alia 
llbnim  eontra  Felicianum  Augustino  tributum  falso  iii 
superioribus  editionibus,  tom.  ti,  necnon  hanc  ipsam 
qiia  de  agitar  AltercatioRem,  uti  auspicamar  ex  simi- 


litudiiie  et  afBnitate ,  quoe  inier  eam  Allasqiie  TigiKi 
lucubrationes  intercedil.  ExempU  gratia,  qoemjHlmo- 
dum  in  Altercatione  Athanasii  cum  Ario ,  exhibet  iiie 
Probum  cognitorem  et  judicem ,  qui  initio  adjovat 
partes  Arii ,  ut  in  fine  secundum  AtbanaBiimi  ferat 
sententiam  :  ita  bic  nn.  3  et  7,  Laureniios  cognitor  et 
judcx  favet  nonnibil  Pascentio,  adeo  ot  eidefn  judici 
divinum  judicium  rainitetur  pseudo-Adgustiniis ,  cui 
demum  pseudo-Augustino  ccrtaiiiinis  palmam  Lauren- 
tius  adjudicat.  In  illa  paucls  momenta  sua  proponit 
Arius,  ut  ab  AtlKinasio  rooltis  rereilatur  :  in  bac  Pa- 
scentius  vix  loquitor  quidquam ,  nisi  quo  disputaiidi 
materies  praebeaiur  pseudo-Augustino.  Praeterea  in 
utraque  Altercatione  occumint  pares  loquendi  formo- 
l^,  nempe  in  illa  Probus  :  Quenuidmodum  credalis, 
iuquit,  decenti  prosecutione  signate.  Et  aliquanto  post : 
id  quoque  Aihanasius  sua  prosecutione  dedgnet.  In  bac 
autem  Laurentius,  n.  5,  dicit :  Advertisne....  quid  tua 
proseculionedesignet,  etc.  Itaque  metbodus,  stilos,  sen- 
teiitiac^  auciorein  untim  cumdemque  referunt  Yigilium. 
h  porro  scribebat  versus  finem  qiiinli  sxcoli.  Unde 
miniine  mirum  cst  Altcrcaiionem  cum  PasccjiUo  sub 
Augustini  nomme  laiidari  a  veleribus,  uti  laudator  non 
modo  in  Beds  vulgaia  colleciione  ad  1  Cor.  xti,  et 
Philipp.  11 ,  quam  coUcctioncm  Floro  diacono  Logdu- 
nensi,  qui  medio  sncculo  nonofluruit,  irilHiendam  esse 
probatur  in  veterum  Analectonim  tom.  i ;  sed  etiam 
in  ea,  quae  ibidcm  Bedae  asserilur,  hactenus  inedita, 
scilicet  ad  1  Cor.  xvi. 

Consule  Bernardum  Yindingum  e  familia  Augusti- 
niaiia  Theologum,  qui  Id  operis  spurium  esse  ante  nos 
exislimavit  iii  Aogiistiniano  Critico  ad  lomom  ii  et  ad 
tomum  vi ;  quo  posteriori  loco  rccenset  qiiindecim 
opuscula  ab  auctorc,  ut  putat,  uiio  ct  eodem  pnifccta. 
Ilorum  vero  plurima  Yigilio  Tapsensi  jam  ab  enidilis 
tribuunlur. 

EPISTOLA  XX  (a), 

Sive,uti  Corbeiensis  codex  aliique  Mss.  prepferunt, 

Collalio  Beati  ArcusTiNi  cum  PASCEHTio^ariano,  bnbiia 
in  donio  Anicia  HipponcBegio,  praesente  Laiirci»- 
Tio  judice  delecto  a  Pascentio  viro  spectabili. 

i.  Laurenliiis  vir  clarisslmus  partibus  et  personis 
in  cominus  *  positis  dixit :  Dei  discutiendum  ea  ne- 
gotium,  natura*que  ejus,  in  qua  pleri^pte  tabuntur  honti- 
nes,  examinanda  perfcctio ;  si  post  illud  totum  qnod  pars 
parti ,  persona  personoi  convtcii  intutil  pridem .  jatn  iu 
utrisque  mnnet  serenitas  animorum,  venerande  Augustins 
et  Pascenti  nobilissime,  dignamini  profiteri.  De  Deo  emm 
disputans  animus  debet  serenior  inveniri ;  quia  repultis 
ttnimosiiatis  catiginibus ,  menli  sese  purm  ad  inteiugen'' 
dani  naturas  suce  magniludinem  facilius  offert.  fidem 
igitur  vestram  ex  vrofessione  opinionum  primitus  agno- 
scere  volo ;  tum  demum  rcquirere ,  tilriim  iiceat  preeter 
Scripiurarum  divinarum  eloquia,  usurpativcB  defensionis 
merito,  atiquid  affirmare, 

2.  Auguslinus  episcopiis  dixit  :  Sunt  aliqua  fiJei 
necesiaria  a  patribus  posita,  qux  in  verbis  diversarum 
lingiiarum  alKcr  sosianl ,  nliiid  intos  continent  in  se- 
crcto ;  sicut  ipsa  caroChristi  Dei  et  bomiiiis,  boniiiiis 
pleiii  inQriuitatem  ostendebat  exteriiis ,  el  diviniiatia 
virluiem  gerebat  iiiterius.  Tamen  fidcm  Rcipubiic9 
debens  vir  spectabilis  Pascentiusi  quia  ipse  exatiiil 

*  Bad.  Am.  et  Er.,  in  eommune. 
(a)  Alias  17S. 


li&7 

proTocaior ,  fl«lel  quoque  ftute  quam  CTiilsia  Mbei;  id 
esl  circa  Cbrisii  personam  ^  qiia  eiiam  aaM  credil 
animam  giibernari,  dignelur  nomen  erfieefe ;  qnia  po- 
tesialis,  xlatis  eliam,  simulque  pfWiieationis  ejus 
ordo  id  fieri  juslissinie  flagilai.  IfiH  Mitem  placei  tc 
judicio  judicem  praesideret  ipMd  etiam  ipsi  placuisse 
manifesiissime  comprobatar# 

3.  Liureixtios  vir  clarMMS  dixit :  Tuof  e^elUn' 
ti<e  mcTtlo,  Poscenfi,  W  nMlissimei  not  admdum  po- 
ruisse  iot  clarum  e$i*  Trement  emm  in  tanto!  rei  negotia 
preuideo  cognitoff  fmwidant  ne  de  tantiB  omnipotentiw 
natura  tecut  qM  eredent  reatum  incurram.  Sacratnento 
etiim  me  meum  miimum  animam^tie  memini  conttrin' 
xiste  ne  tua$  hUentionet  uUa  ratione  palpurcni  *,  nec 
tiiiquid  a  juUMa  lonuiut  cohiberem.  Tua  enim  deUction^ 
judex  in  cognitione  fidei  inter  utrotque  videor  prtBtidere. 
Partit  ergo  e  diverto  tittentit,  eui  defensionit  verba  Au- 
guttinui  9ir  gravittimut  te  impenturum  otlendit^  pottu- 
lationem  tiuam  petit^  quia  et  ratione  non  caret.  dignare  e/f$' 
ctuimanapare,  nomenqueumui  propriiB  religionitedicere. 

4.  Pasecnlius  vir  S|ieclabilis '  dixil  :  f^ec  pratent 
prudentittimut  tute  fidei  episcoput  Auguttinut  me  n«- 
gare  poiett  Chritlianum  :  in  Patrem  ingenitum ,  et  in 
fUium  genitum^  et  in  Spiritum  tanctum  me  credere 
profileor ;  ted  non  uniut  (pqualisque  tubttantiee  vel  na- 
turff.  Et  quoniam  hetterna  dle,  cum  laudabiiiter  tanctum 
virtun  et  miree  uieniia:  Auxentium  nominaretn ,  et  quem 
idem  vir  e  duobut  fuitset  tccutut ,  utrum  Arium  an  Eu- 
nomium^  idem  frater  Anguttinut  scruputosius  inqnireret^ 
ego  anathema  conlinuo  memoratis  Ario  et  Eunoniio  di» 
cere  non  dubiiavit  (lagilans  ut  ipse  quoque  6/mu9(ov  ana'- 
themaret ,  eo  quod  scriplum  in  Ubris  dominici»  minime 
reperiatur.  Quod  facere  omnino  in  nullo  consetisii  ^, 
unde  se  })rocul  dubio  homusiunum  evidenter  ostendit :  et 
quam  pergrave  sit ,  ipte  prortut  advertit ,  Scripturarum 
iiuetoritate  calcata^  illud  ponere  quod  eadem  Scriptura 
non  dixit.  Si  quid  enim  prceter  auctoritatem  divinorum 
Voluminum  ponitur,  vacuum  approbatur, 

5.  Laureiilius  vir  clarisstinns  dixii :  Adccriitne^  ho- 
norabiiis  Aii^tcs/tne,  quid  sua  protecntione  dctignel^  vel 
quam  integro  prosecutionit  modo  tententiam  suam  vir 
clarittimut  Pasceniius  firmet  ? 

6.  Augustinus  episcopus  dixit  :  Citholiciim  nte 
cftexictof  in  sancta  Triniiate  credentein  hac  prosecu- 
tione  rcspondeo ;  firinetur  tantummodo  ejusdem  viri 
speciabilis  Pascentii  responsio,  si  nihil  pra^terqiiam 
nuod  scripium  cst,  quisquam  nostrum  dcbcat  vel  au^ 
ueat  in  defensione  lidei  applicans  nominarc.  Aulenim 
liccbit,  ct  nulli ,  maxime  Grxcis  ubi  fides  orta  est, 
dcncffabilur ;  aut  non  licebil ,  et  caluinnia  justissime 
repelTetur.  Postea  tamen  o/utouaiov  verbum  Rnccum  uni- 
tatem  ostendens,  quid  contineat,  quid  babeat,  quidve 
maneat  expoiietur. 

7.  Laurentius  vir  clarissimus  dixit :  Etiam  ab  Ah- 
guslino  honorabili  virorectissimerespondetur.  Autenint^ 
ut  ipse  prosecutus  ett^  licebit  aliquid  quod  tcriptum  non 
ett  defendendte  /idii  merito  ponere ;  et  ponendum  ett  /i- 
cite :  aut  non  liccbit ;  et  uirumque  peniiut  deneaandum 
ett  inlegre.  Unde  oput  non  est  agnilo  jam  vocabulo  to* 
nante  profetsionem  ullerius  quidquam  tnquirere ,  nisi  ui 
ipaum  o/tsjaiot  nobis  venerabilis  Auaustinut  tua:  religio' 
nit  epitcoptu  tcriptum  ostendat  in  Lcge. 

8.  Augustinus  episcopus  rcspondit :  Rectissimam 
>ustiti;c  liiieam  tenens ,  o  nobiiissime  iidei  vir  prxsi* 
dens,  agnosce,  ralioiieiiique  pcrpcnde  ;  ()uia  de  tuo 
non  solum  alii  sapiciiussimi  viri  judicio  jiidicabuiit, 
verum  etiam  Ucus  vcrissiinus,  qui  cst  oninium  jtidi- 
eum  judex,  plenius  jtidicabit.  Non  enim  dilTerenlis  Oei 
speriiendum  est  judicium :  noniiunquam  ei  iii  pncscnli 

>  Edd.  non  hiybent ,  id  esi  drca  chrisH  personam;  quae 
\erl>a  rcslilult  Ms.  Corb. 

*  Bad.  Am.  Er. ,  nec  iuat  inlentkmet...  palpare.  sic  ciiam 
MsR.  Amuir.  et  Gorb.;  qui  duo  codices  prosequualur  sic :  xee 
tttkf  quod  a  jutlitia  Umge  ett  coliibere. 

*  Edd.  hlc  et  per  totam  Altcrcationem,  Pascentsus^  vir  cUk- 
riisiitms.  At  Mss.  consumter  halieut,  vvr  spectabilis. 

*  kiss.   concessit. 


AffESIMX. 


flS§ 


judex  ultor  assurgtt.  I^ldei  orgo  nostr»  jaro  dignara 
rationem  jnquirere ,  symboluinque  q;io  fldes  utcuni- 
que  ^  constnt,  siiigiilos  pnecipe  tuis  auribus  coraia 
omnibus  recitare. 

9.  Latirentius  vir  clarissimus  dixit :  A  justitia  nuUa 
ralione  discordat  ut  ipte  dianerit  qui  petitor  ei ,  Pa- 
tcenti^  vir  ciarittime,  tuee  fidei  cumrevereniia  tynibotum 
recitai^e. 

iO.  Tunc  Pascenlius  sono  clariori  syml>oium  recf- 
tans,  Crcitere  te  in  Deum  Patretn  omnipotenlem^  invtti-' 
biletn,  itnienitumtet  incapabitem  dixit,  et  in  JetumChri" 
ttum  Filiutn  ejut,  Deum  tiatum  ante  «a?rtc/a,  per  quem 
facta  tunl  omnia^  et  in  Spiritum  tanctum. 

II.  Augustinus  episcopiis  respondit  :  Memorem 
esse  amplitudinein  vcsimm  in  Dei  negotio,  pra^sidenf 
cogiiiton  prosccutionis  nostrse  *  non  dubilo ;  quia  vir 
spectabilis  Pascentiua  nibil  ponendum  esse  in  fidci 
ratioiic,  prselerquam  qiiod  Scripturc  continent,  assc- 
ruit;  qui  licet  fidci  citholicac  o/mOviov  verbum  pro 
m.ncula  noniinis  secundum  suos  auctorcs  niLilur  op« 
pooere ,  ex  eo  quod  posuit,  vel  p<>tius  vetiiit,  hine 
intigis  et  6fio\t9tov  a  GraK;is  sacerdotilm^  positum  \cr< 
bum  in  asseriioncm  fidei  dici  dci)ere  recie  defendimus» 
et  aliqua  qu;i!  scripui  non  sunl,  ab  ipsis  poiius  temcre 
posita,  vel  dicla  modo  probamus. 

iS.  Laurenlius  yirclarissiinus  dixit :  Cttrnitt,  ut  vj« 
deo^  honorabilit  Augtutinut  neaotii  pnBteniit  catcetn 
sese  obtittuitte  declaral^  teteque  aocturum  astruetit,  o/i- 
qua  quce  tcripta  noti  tunt  tuee^  Patcenti  ctaritsime^  au" 
cioret  fidei  potuitse  qum  teifuerit.  Qtus  ti  in  tege  tian 
posita^  et  a  vobis  propria  usurpatione  fidei  ttierito  potita 
esse  docueril ;  jam  tfuccretidum  erit  {quiajam  ticere  tiia* 
tiifestum  erit)  (juid  tn  intimis  Vguvcov  verbum  liabeat,  ad 
quam  rem  perttneat,  ctdifue  rei  recte  hoc  verbum  adhibi" 
tutn  judiceiur,  jtuteqtie  mventtun  vet  posiitun  ipsa  /idei 
perfectio  roborabit. 

15.  Pasccntius  vir  spectabilis  dixit :  Non  decct  not 
aliquid  tine  auctoritaie  Scripturamm  pouere  divinarum : 
quid  est  tamen ,  tepotilo  catumtties  artificio .  quod  dictt 
vet  ptopotiit  e  diverto  defendettt  frater  Augusiinus,  ubsque 
Legis  auctoriiate  nos  aticubi  posuisse  vel  dicere^  miffCt- 
cet  patam;  et  si  convicerit,  nec  o/touacov  intutle  at  iptit 
positum  etiam  ego  jatn  publice  conclafnabo ,  ttatiinque 
eorum  eommunioni  socius  fio. 

14.  Laurenlius  vir  clarissimus  dixit :  A't7it7  tam  opti- 
mum  tamque  tiberlali  fideiqueel  animte  congruum,  quam 
tonga  tcrgivertalione ,  qtuim  potuit  stoliiutat  enuirirCf 
ocitu  dereHcta ,  animotitatit,  qua  Deo  fit  injuria  obsti' 
nata  atiquarutiu  nebuta  repettatur^  atque  qtue  occutta  in 
titiguit  variit  tutit  evidetitiore  ttue  pandatitur.  Sed  tiein 
tongum  negolium  jatn  prope  victoria  palratum  oralio 
protrahal  diuturna ;  quod  absque  Legis  auctoritate  a 
Pascentio  viro  ctarissimo  vet  ab  ejus  atictoribus  recta" 
mas  positum ,  dignare  jam ,  Augustine  vir  tattcHtsime^ 
pubticare. 

15.  Augtistinus  episcopiis  respondit :  Yn  assertione 
fidei  Palrcm  ingenitum  et  iiicapabilem  dixit,  cum  nce 
ingcnitiiin  nec  incapabiieia  Scriplura  Palrem  alicuIH 
tesletur :  qui  licet  ingeiiitus  Pater  sit,  quia  hoc  ipsuu: 
utrique  pariler  confitcmur,  taiiicn  hoc  nullius  Scri- 
ptunc  seu  Yeteris  seu  Novx  conlinet  textus.  Est  enim 
uigenitus,  quia  a  nulio  est  genitus ;  sed  boc  cst  quod 
-in^eiiiiiis  gciiiius  ',  ulpote  de  Deo  Deus.  Non  cniiu 
quia  Adam  higcnitus  approbatur,  idcirco  est  iiomo, 
et  Abel  quia  de  ipso  est  |;eiiitus,  non  est  homo ;  ho- 
mincm  ^enuit  quod  est  mj^enitus  homo  :  Deus  quod 
cst  geiiuit  ejusdem  substantix*,  cjusdem  essentix,  sine 
tcmporc,  sibi  coxlcrmim  geiiuit.  Ante  quem  nihil  esc, 
lemporis  non  accipit  modum.  Elst  igitiir  ingeniiiia 
Pater,  quia,  ut  dictum  est,  a  nullo  est  genitus;  sed  est 
genito  coxternus  :  qiiomodo  ignis  in  substantia  sua» 
iti  qua  est  a  Creatore  creatiia,  est  quidem  ingenitus, 

>Ms.Corb.alteraiDanuemendatn8habet,/i<ies  Htrtui§ts$f 

*  Mss. ,  rufslres  tenorem  tion  dtdnlo. 

•  sic Mss.  At  Edd. : Qui a  mttoesigenHut; sedhiKetlm^ 
genkut  quod  genHut.  Miiws  bcue. 


1159 


AfPENDtX. 


ilGi 


•ed  genilo  a  <e  spleridori  consubsianlialt»  esC  et  cos- 
ieriius.  llnnc  I>ei  Triiiitatis  sabsCantiam  unam  oftaitvt^t 
▼erbo  GrpiHM  complecti  breviier  matiienint.  Non  cniro 
«lonien  est ,  seJ  res  terribiiis  in  vcrbo  hiiiuscemotli 
soiians.  Quod  verlMim  aperte  ipse  Filius  decfnrati  cum 
dicil,  Ego  et  Pater  umtm  sumHt  (Joan.  %,  30).  In  islo 
iinn  coiisistit  siibstantia  ana  :  nam  ex  eo  qiiod  est  una, 
et  ii>se  et  Filius  mnnet  in  ea ;  uiide  etinm  circiimami- 
ctiis  carnis  verae  Irabes  dicit :  Nemo  novH  Filium  nhi 
Pater^  neqiie  Patrem  qui$  novit  nisi  FI/ttM,  ei  cui  volui^ 
rit  Filiui  revelare  (Matth.  xi,  S7).  Kcce  et  Filius  per 
seipsnm  invisibilis  approbatur.  Quid  est  aolem  quod 
quasi  rautius  in  fidei  ponere  assertione  nitnnlur,  /ik 
captibilem  ?  lloc  nec  legiint,  ncc  juste  defendiint.  Qiio- 
inudo  esl  etiiin  incapabilis  Pater,  qiiem  cnpil  Filias 
totiim ,  ii>so  dicrnte ,  Ego  in  Patre ,  et  Pater  in  me 
{Jonn.  \iv,  10)?  be  aiio  etiain  Pnulus  apDStoliis  dicit, 
Qui  aim  in  forma  Dei  eaet^  non  rapinam  arbitratui 
ett  eue  eequalis  Deo  (P/it/tpp.  ii,  (>).  Q^ii  formaiii  Iiih 
plet  Dei,  niliil  babet  minns  Deo.  Qiiomodo  ergo  iiica« 
pabilis  Pater  dicitur,  qui  capitur  totiis  a  Filio  ?  Eceo 
eni:n  qnse  scripta  non  sunl  in  Lege  uspiam ,  a  vobit 
temere  ponuntur  iii  symbolo ,  ubi  nihil  magis  aliter 
oportet  inseri,  prxter  quam  Scripturas  veridicje  coiiti* 
net  modus.  Cur  vobis  de  o^u^cov  verbo  visam  est  lldei 
cftlholieae  invidiam  excitare,  qu-je.  substantiam  Dei 
unam  simf^iciter  credens ,  hoc  verbum  a  Grsecis  pa*^ 
tribas  in  assertionem  fidei  defeiidendam  aecepit  ?  In 
caationeenim,hoc  est,  in  svmboio  quod  est  inter  ani* 
mas  nostras  et  Deam,  qiiid  visum  est  boroinibus  ali* 
guibos  ponere  qux  scripta  non  reperiuntur  in  Lege  ? 
N(*qne  enim  alicubi  ingenitiis  aut  incapabilis  Pater. 
Laudantes  enim  Dcum  ,  dicere  solemus  in  precibu^i 
cjus  magnitudinem  admirantes,  Qui  eajrit  omniat  quem 
cttfrit  nemo ;  sed  liomiiium.  Nam  totus  ciipitur  a  h  itio, 
ciijus  formam  implet  Filius  unius  incommutabilis  na« 
tune  secreto.  Erco  neque  solus  invisibilis  Pater,  sed 
et  Filius  invisibilis.  Sicut  bomiiiibus  invisibilis  Pater, 
iu  invisibilis  hominibus  Filius  secundum  illud  secre- 
tum,  quo  manet  *  in  Patre.  Non  ergo  juste  posituro 
est,  invisibills  solus  Patcr  In  symbolo ,  sed  invisibilis 
toia  Trinitas  Dens  (excepta  eariie  suscepu  a  Filio), 
de  qua  dicit  Apostolus ,  Jntitilriti  soH  Deo  honor  H 
glona  in  uecula  uBcnlorum  (1  7tm.  i,  17).  Totus  ei]gO 
habilat  Paier  in  Filio,  cujiis  Patris  formam  idem  Filius 
iion  ex  parte ,  sed  implet  in  pleno.  Ilanc  apostoll 
Pauli  sententiam,  qui  dicit  intimalqtie  Dei  mortaiibus 
secrela,  Qut  cum  in  forma  Dei  e$$et,  aliqui  male  pro- 
liuiitiantes,  maie  seniiendo  bene  digesta,  non  esse 
ausuin  Filium  Dei  per  imprilitalem  a^qiialem,  sed 
per  rapinam  fieri  Dco  Palri  prorsus  afllrmant :  quod 
miiine  sentitur.  Si  enim  dicerct :  Q»i  cum  Deus  essct, 
non  rapinam  arbKratus  est  essc  se  ffiqualem  Deo ; 
posset  angnstiis  Mei  su:e  qnilibet  qualeciimque ,  eui 
debile  de  quo  sine  mora  excluderetur,  spatium  invo- 
nire :  nunc  vcro,  quia  Ciim  tit  forma  Dci  e$$et  dixit, 
oinnrm  mnchinationis  iiijustac  aditum  intcrclusil ;  ubi 
cst  forma,  nihil  habet  prorsus  minus  omnino  natora. 
Deu$  $mm,  ait  idem  Apostolasi  erat  in  Christo^  mun^ 
dum  reioncHian$  $ibi  (11  Cor.  v,  19).  Quomodo  eniro 
tfusclperet  minor  majorf  m,  nisi  se  una  nalura  cogno- 
sceret  pnrem?  Neqne  enim  lineameiitis  spatiisqiie 
mcmbronim  baec  Dei  formn  distcnditur,  ul  Pater  ri- 
lium  in  sc  soscipint  liabiiantem,  aut  in  se  Filius  Pa- 
irem  ostendat  maneiitem ,  sicul  ipse  nit,  Pater  in  me 
fnanen$  faeit  opera  mea  (Joan.  xiv,  40) ;  autevacualur, 
cuin  Spirilum  sanctum  suuin  Pater  et  Filius  umiiem 
creaiuram  stiaui  proferat  illustranteni.  Quouiodo  co* 
gilari  non  potest,  quomodo  cxplicari  non  potest,  si* 
mul  secum  unum  est ',  quod  secunduin  incommulabi- 
lem  omntno  subslantiam  iii  Trinitate  Deus  est.  Eore 
quid  est  o/i^who-j,  quod  exprobratur  iiijusie.  Non  eiiitn 
vcrbum  soliiin ,  scd  res  in  verbo ;  ncc  solus  serino 
•onmis  auribiis,  scd  suiisiantia  niia  est  Dci  credciiJa 

*  BkI.  Am.  Er.  et  lis.  Corb.,  ffooi  manei. 

<  Lov.,  icRKm  esse.  AtaU»  fiiM.  el  lis.  OKb.,  unum  <aC« 


in  roentlbus.  Si  enim  in  bomine  creilmte  in  se  totos 
Deas  credendus  est  habitnre,  quoniodo  Filium  totudi 
in  se  Pater,  aut  Filius  Pairem  non  crcdatur  exciper^ 
Ac  per  hoc  ipse  in  Paire,  et  Paier  in  eo  manei,  etei 
Patre  et  Filio  *  sanctus  credendus  est  Spiritus  noa 
siilum  precessisse ,  sed  semper  ad  peragenda  opera 
Trmitaiis  omnino  procedere;  sical  eadem  Triniias 
Abraliam  amicuin  suum  in  onitale  nominisdl|(nataesl 
visilare  (Gen.  xyiii,  i),  Quid  est  quod  calumniantuf 
dc  o/Aoyaio'*  verbo  graeco ,  quia  seriptum  in  Lege  roi- 
niiue  inveniaiiir?  cur  non  vident  ciilpam  suaro  ?  cur 
sibi  non  displicent,  com  poiiant  n  syrob^do  verba  vei 
nomina ,  qu»  non  snnt  ulla  Scriptura  digesla  ?  Qui 
dispoiiit  arguere,  non  faciat  uiide  aliom  nititur  accd^ 
sare.  Inspiciuiit  de  verbo  simplici  et  railione  fidei 
pleno,  quasl  de  stiptila  oculum  fratris;  el  suum  sau- 
ciatuin  praeter  Scripturas  ponendo  quod   credunt, 
tinquaro    de    immanitate     non    pervidenl    trabb 
Ecce  6/tov9iioj  recte  probamus  posiiuro ,  el  in  as- 
serlionem   fidei,  qua   Triniutis   unitas   a  Calliofi- 
cis  creditor ,  a  Graecis    patribus  dicimn.    Quid  si 
Graecus  ipse  objiciat ,  non  Latuio ,  non  Barliaro ,  aed 
sibi  magis  lioere  verba  ad  fidem  pertinenlia  divillgaref 
Nam  sciendum  esl,  Amen  et  alleiuia,  quod  nec  Latiai 
nec  Barbaro  licet  in  suam  rmguara  Iransferre »  h^ 
braeo  cuiicCns  geiites  vocabulo  decantnre.  Non  enlm 
iii  Africa ,  aui  in  cuncia  Bariiaria ,  sed  in  Syria  vel 
Graecia ,  ubi  et  ipsa  caro  voluit  de  virgine  nasci  do« 
minica  ,  decuil  vel  oportoit  yerba  Adei  compendiose 
firmare.  Deiiique  non  latiiio ,  non  iKirbaro  stilo  Tcne- 
randus  ille  Moyses,  non  Prophets,  non  Apostoli«  noa 
ipsi  Evaii{;clisuc ,  sed  aul  hebrxo  aul  grxco  ScripUH 
ras  elo(|iiio  dominicas  firmavemnt ,  quas  posiea  viri 
probati  ac  discrtissimi  in  omnibus  periti  linffuis ,  de 
liebraco  primitus  in  gracco ,  de  graeco  Jn  latino  slilo 
cdisserere  cum  labore  nimio  maluraruni.  6/tox*990i  erge 
exponiiur,  ouios  subsUnliae  Pater  el  Filius  el  Spiritns 
sanclus.  Ncmo  ergo  jam  caiumnictur  verbo,  quia  licel 
scriptum  non  sit,  qiiod  habut  iitterius  vd  sonai,  osten- 
dil ;  non  pcr  aliquem  aliuni ,  sed  per  unam  *  divini- 
Utis  subsiaiiliam,  iii  qua  Fiiius  Patri  ioquitur,  diceas, 
Tua  omnia  mea  $unt,  et  mea  tua  (Joan.  xvii,  iO).  Jam 
ipsi  vidcrinl  qualitcr  ausi  fuerinl  nomiiia,  quae  scri)iU 
in  Lege  non  sunl ,  vel  verba  in  symbolo  conctunare. 
non  aliud  nisi  oslendere  gcslientes  ab  ingouili  qiiasi 
et  incapabilis  potentia  Patris  Fiiium  se^regari.   Deus 
cnim  Patcr  de  substantia  sua  genuit  Filiiim  arqualeffl 
sibi  :  docel  hoc  veridicus  ille  secretoruin  intcr|irei 
divinorum  Joannes.  Propterea^  inquit ,  Jxiden  uolebaut 
eum  inter/icere ,  qma  non  $oium  $olvebat  $abbaium ,  $ed 
et  Patrem  $uum  dieebat  Deum,  tequalem  $e  facien$  Dee 
(Id.  V,  18).  Consubsianlialcm  iuqne  sibi  gonuit  Fi- 
lium  Pater ,  quia  non  accepit  lani|oaro  creatura  ia- 
digcns  unde  genuissel ;  toU  copia  quod  tpsc  e^l  boe 
genuil,perfectumgeiiuiliquiasinetempore  csl  ipseqm 
geuuit,  ct  quein  genuit.  Si  homo  gcneral  «uodc^. 
I>cu8  tKMi  poiuit  geitcrare  quod  cstl  Accepit  bomoab 
ipso  Deo,  et  tatiien  liccl  acceperit,  hoc  geiieral  quod 
accepil ;  a  nulio  accipiens  Paier  Deus ,  quod  est  ge- 
nerare  non  potuil  ?    Hanc  xqualitaicni  sobstautia 
o/*ov7Uv  sermo  graecus  ostcndit ,  nihii  ausierum ,  sed 
optiiiium  dulceque ;  et  hoc  credendum  esae  homanls 
cordibus  iiilroducit.  Eisi  eiiim  vcrbum  ipsum  in  Lege 
scripium  noii  iiiveniiur ,  res  ipsa  tainen  iiiveiiiiur; 
quia  xqualis  esse  Patri  Filius ,  per  beatum  Joannem 
priinitiis,  et  per  Paulum  postca  comprobntur  :  Joan- 
iies  enim  xqualilalein  dixtt;  Paulus  furmain  iinplcvit. 
In  duobu$  ,  inquil  Scriplura ,  aiit  tribu$  testibu$  $tatit 
omneverbum  (Deut.  xvu,  6,  et  Matih.  xviir,  16).  Per 
diios  cnim  verissimos  tesies  inm  probnvimus  unius 
aubsuinii»  csse,  aeqitalesqtte  Pntremel  Filium  ;  ad- 
damus  ct  terliuiti ,  Thomam  ilium  discipuluin  posl 
dubiintioiicin  fortius  confilcntem  Dominiim  ct  Deuui, 
qiiciii  ncc  rcsurrcxisse  crcdideral  ciucifixum  :  Domi- 

*  Us.  corb.,  vel  fitio. 

*  Alias,  uniu$. 


fl61 


APPEMDII. 


im 


ntt$  hieus ,  inqttit ,  et  Deit»  meits  {Joan.  xt ,  ^).  Ap- 
probat  Filiiis  diclum,  qitia  se  cogiioscit  a  sor  crealura 
jiislissiiiie  Deum  et  Doinitium  proclamalum.  Palri 
u(ii|iie  et  sanclo  Spiritui  coxHernum.  dfMwrtov  utique 
verDiim  esignccum,  et  C/trt&7M«  Qrancum  est  noincn  : 
qui  scciisat  per  injusliliMm  de  vcrlK),  qnod  non  intelli* 
git,  fidem ;  nou  accipiat  et  de  noinine  iiomeii.  O/toOacov 
verbuni  unius  ejuS4tem(|ue  subsiaiiiia;  sonal  in^r:i;co, 
noii  qucmquam  inllriiium  ,  sed  Patrem  et  Filium  et 
Spiritutn  snnctum.  Jam  ergo  neino  improbtH  quasi 
verbum  gnfcom,  sail  aperte  seiiarit  qnisquis  est  ((jiiod 
non  potesi)  ^/w6vcov  Patreni  et  Filium  ei  Spinluni 
sanclum.  CoDlra  hoc  pngnclur  qiioil  possidet,  quod 
habel,  quod  docct  verbuin  grxcuin,  noii  coiitra  ipsum 
verbum,  qtiodauribusrelinniet  *  syllabis  arliculalum; 
contra  divitias  ,  conlra  icqualitatem  natunc  ,  quam 
possidi  t  verbuni  ipsum  gr.vcum ,  non  contra  exierio- 
rero  vcluti  corlicein  ab  eo,  qtii  se  audere  dicit  si  prjc- 
valet,  repugnciiir.  Absil  ul  erubescamus  caiholici  in 
universo  manentes,  iios  appellari  propter  fidem  veraiii 
unius  ejusdemque  subslantiai,  a  nonnullis  vcrbuni 
graicum  iion  intcUigentibus ,  Iloinusianos  ,  quia  nos 
appcllari  ff:iudemus,  de  gneco  Christi  nomine,  Chri- 
"siianos.  Neqiie  enim  in  parte  acripiendum  est  ver- 
bnm  gr.Tcuiii,  et  in  parle  alia  rcfellendum.  Ncmoergo 
utatur  Christi  iiomine  ex  vocabulo  grxco  :  ertibescat 
se  dici  Chrislianum  ,  ^iiia  nomen  est  graeciim  :  non 
accipiatiir  Paulus,  qui  dicit  Romanis,  scrihens,  In 
^uoclamamus  :  Abba^  Pater  (Rom.  viii,  15) ;  in  uno 
nomineduabus  utitur  iinguis.  Diciteniin  Abba^  grxco 
Tocabulo  Patrem  (a) ,  et  latine  nominat  identidem 
Patrem.  Contemnatur  idem  aposiolns  Pauhis ,  et  in 
novissimis  partibus  ad  Corinthios  cpistolae  primae,  ubj 
plcbem  arguens ,  simul  groico  et  syro  utiiur  verbo  : 
51  quis^  inquit ,  non  amat  Dominum,  sit  anathema  ma- 
ranatha  (I  Cor.  xv:,  22).  Anaihema  grxco  sermoDC 
dixit,  Coiidemnatus ;  Maranalha  definivit,  Donec  Do- 
niinus  redcat.  Jam  ergo  ncino  appeilel  olcum  ,  quo 
fldcles  ungunlur,  grxco  nomine  cnrisma ;  o/Aouffiov  re- 
probalur  unam  Trinilatis  resonans  eamdemqtie  iia- 
turam.  Quid  est  eiiim  quod  dixit  bealissimus  Pauliis, 
Si  quii  non  amat  Dommum ,  ni.>i ,  Si  quis  humiliat 
Deuni  •  ?  Non  ergo  recte  dicilur  Dominum  amare, 

3ui  Doi  et  Domini  unius  aiidet  substaniiam  separare, 
e  qtio  dicitur  iii  Lege  :  Audi ,  Israet ,  Dominus  Deus 
tmus,  Deus  unus  est  {Deut,  vi,  4).  Non  corporc  ulique, 
litieameiitis(}ue  eorpctreis  extensus  .  sed  uiia  Paier  et 
Filiiis  et  Spiritus  sancius  deitate  pcrfectus.  Plura 
quidcm  grucco  verbo  deflnita  reperiuntur  in  Lege ; 
scd  pro  mtiltis  hxc  paiica  ,  (juae  dicta  sunt ,  sapieuti- 
bas  credo  sulYicere.  Si  leqtialitas  non  est,  non  auderet 
mrerior  diccre  superiori  :  Omnia  mea  tua  sunt,  et  tua 
mea.  Nec  aiideret  diccrc  :  Volo  ut  ubi  ego  sum ,  et  isii 
$int  meeum  (Joan.  xvii,  iO,  24).  Non,  inqiiain,  diceret 
Volo ;  sed  diceret  supplicans ,  Rogo.  Absurdum  igi- 
tur  non  est,  ul  in  conciliis  palriim  graeco  verbo  Patris 
et  Filii  et  Spiritiis  saiicti  una  substantia  nrmareiur, 
cnin  siiper  Apostolos  primiiiis  Spiritus  sancti  propria 
largitate  lingnarum  varietas  runderelur.  Audivimus 
emm  eos^  ail  Scriplura  Actuum  Apostolorum,  loquen-^ 
tes  variis  linguis  magnaiia  Dei  (Act.  n,  li).  Magnalia 
uti(iue  sunt  iion  deorum,  scd  Dei,  grxca  Ihigua  unam 
aiibstanliam  credi  Patris  et  Fiiii  et  Spiritiis  saiicti. 
Ilebraice  igitur,  grxce  et  lalinc  super  cruceni  Doinini 
a  Pilato  fuit  causa  ejus  scripta  (Luc.  xxiu ,  58).  Si  U- 
cuitutgraeca  lingua,  vel  imo  pcrniisit  ipse  Dominus,  ut 

caasamortisejusessetscripla.curabhorretutsubsunlia 
ejus  qua  Deuscst  arqualis  cum  Patre,  grxco  vocabnlo 
approbetur  ostensa?  Si  minime  licet  Patris  el  Filii  et 
Spirilus  sancti  unam  subsUnliam  iingnaexseri  grxca, 
ergo  nec  Deum  laudari  decet  et  barbara.  Sicut  enim 
grjeca  lingua,  quod  est  o/Aouacov,  una  diciiur  vel  credi- 

«  sic  M8B.  At  editi,  retittuU. 

*  Ms.  Corb. ,  hutnUiatur  Deo.  Bad.  Am.  Er.,  hnmiliat  se 
neo. 

{a)  Absit  ut  Unu  Atigustino  imperitia  fuisse  credatur. 

SiNCT.  AlJGUST.    11. 


tur  a  fldclibus  Triniutis  omnino  substantia  ,  sic  una 
rogatur  ut  misereaimr  a  cunciis  Latiiiis  et  Barbaris 
uniiis  Dei  natura ;  ut  a  laudibus  Dei  unius  ncc  ipsa 
lingua  barbara  sit  ullatonus  aliena.  Laline  enim  dici- 
Inr,  Domine,  miserere.  Sola  ergo  h;rc  misericonlia  ah 
iDSo  uno  Deo  Paire  et  Filio  ei  Spiritii  sancto  lingtia 
debet  hebr;ea  vel  gr.ica,  ant  ipsa  ad  nostremum  po- 
stnlari  latina ,  non  aulcm  el  barbara  ?  Si  enim  licet 
dicere,  non  solum  B;irbaris  iingua  sua,  sed  etiam  Ro- 
manis,  Sihord  armen  *,  quod  inierpreialnr,  Domine, 
misarere:  cur  non  licerct  in  conciliis  Pairum  in  ipsi 
lerra  Grxconini,  undeubique  desiioata  est  fldes,  lin- 
giia  propria  o/iowft»j  confiteri,  qiiod  esl  Pairis  et  Filii 
et  Spiritns  sancti  una  subsUniia?  Nam  subjectionem 
Filii  Patri  debium  ex  caniis  inflrmiute  snsceptam, 
etiam  nos ,  quia  justum  esl,  verissime  confiieinur,  ui 
qiia  eum  infii  miiate  non  solum  subdilum,  sed  et  ser* 
vum  evidentissime  confitcmur ,  ipso  dicente  iii  pro- 
phrtia  ad  Pairein  :  0  Domine^  ego  sertus  tuus,  ego  ser» 
vus  tuus  et  filius  ancitke  tua  (Psal.  cxv  ,  10) !  Patet 
ergo  in  qiio  sil  xqualis  Palri  Filius  ;  in  qiio  sit  non 
solum  sulHlitus  aut  inferior,  sed  etiam  humillimus 
servus.  Ipse,  iiiqiiam,  oslendilin  quo  sit  humilis,  in 
qiio  sit  :equalis ,  unde  omnipotens ,  uiide  infirmns, 
unde  nbjccliis,  undc  speciosus,  undc  dives,  unde  ege- 
•lati  snhjectus. 

I  i6.  Laurcnlius  vir  clarissimus  dixit :  Evidentisnme 
claruit ,  recta  defensione  asserliones  fidei  suas  Augusti^ 
num  virum  clarissimum  communisse ;  multaque  magis 
tuos  auctores ,  vir  clarissime  Paseenti,  absque  Scriptura 
temere  posuisse;  nec  esse  nomen  fidei  o/iouvtov,  sed 
asqualitatem  magis  ipsins  Trinitatis.  Sed  si  inveniuntur 
in  Lege  verba  quas  improbata  suiil,  dignare,  vir  nobilis' 
slme,  respondere ,  ut  certe  vobis  pares  ire  possilis.  iVflwi 
proeul  dubio  intueris^  a  vobis  proposita  pra^sentem  virum 
Augustinum  suis  assertionibus  nimium  transiUre.  Apud 
te  enim^  nobilissime  trtr,  eligo^  quam  apud  Deum  peren- 
nis  reatus  culpam  incurrere. 

i7.  Pascentius  vir  S|)cclnhilis  respondit  :  Scrip!a 
quw  proposui ,  non  sunt  quidem  in  Lege ;  sed  debere 
propier  honorem  Patris  asirui ,  recte  defenduntur. 

i8.  Laurcniins  vir  clanssimus  dixii  :  Sic  ergo  et 
4/Kou9tov  quod  in  dubium  veniebat  te  proponente ,  etsi 
scriptum  non  est ,  res  ipsa  tamen  quas  latet  in  verbo^ 
vera  est.  Credatur  «  honoripce  unituti,  ne  fiat  iniuria 
temete  Trinitaii. 

ADMONITIO. 
Exstat  in  pcrvetusto  codice  Ms.  Abbalix  S.  Petri 
Carniitcnsis  Episiola  S.  Augiistini  ad  sanctum  Dei 
Bibianum  Santonicce  civitulis  antistitem  ,  sub  liac  sahK 
tatione,  Domino  vere  sanclo  palmas  triumphatione  aeeo- 
rato  et  pontificaii  ofpcio  coronato  Bibiano  orliiodox^)^ 
Augusiinus  Dei  servorum  servus ,  in  Domino  salutem , 
incipiens  hunc  in  modnm  :  Litteras  Apostoiatus  vestn 
charissimo  fiiio  nostro  Trojano  vestro  diacono  deferente, 
ad  nos  scripsisse  comperi  U ;  et  dum  sospitas  vestra  no- 
bis  fuisset  certificata  per  paginam,  cic. ;  qua  in  episiola 
agilur  de  rilu  divini  officii  iu  llipponcnsi  ecclesia 
pcr  totius  anni  curriculum  persolvendi.  Ycrum  caiii 
epistolam  vei  ipsa  inscriptione  Augustiiio  abjndican- 
dam  esse,  nemo  in  Augustini  lectione  untisper  ver- 
satus  non  exislimabit.  Quocirca  edilionem  nostrau 
uoluimus  indigno  felu  onerare. 

*  Ms.  Amulf.,  s^rota  orm^it.  corb.  vero,  ntroia  armes, 
habetqtie  ascriptum  in  marglne,  Kuroi  eieimen.  Deniquc  ve 
Uis  cod.  Hs.  quem  vidil  Micolaus  Rigaliius ,  prtefert  i-hroti 
armes.  consule  Glossarium  vulgalumac.  du  Fresne  el  D.  du 
Caoge,  ubi  is  observat  Stepbano  Stepbanio  in  Notis  ad  saxo- 
nem  Grammaticum ,  pag.  219,  videri  legeodum  esse,  Her 
thing  forbarme,  Ungua  Goihica ,  qua  bic  liartKira  dicilur. 
Hanc  enini  liaguam  ca|)U  Roma  didicil,  ut  Erasmus  in  ora 
libri  ad  bunc  locum  annoUvit. 

*  aUus  cod.^  ciara  est.  cedatur. 

(Trcnte-sept.) 


IB 


Hfe 


INDEX  RERUM 

QVM  IN  HOG  SECUNDO  VOLUHINE  CONTINENTUn. 


S.  AUGUSTINI  EPISCOPI 

EPISTOLARUM  ORDO  NOVUS 

CDM  ANTEA  VDLGATO  COMPARATUS. 

(8:iOl9lOl}6> 


ordo  OnJo 

uovus  ant.  vulgaius 

CULSSIS  PRIMA. 

I  213    Ad  Hcnnogeniauuiii. 

n  2U    Ad  Zenobium. 

m  131    Ad  Nebridium. 

I?  117    Ad  N<Mdiom. 

T  114    KeljridU. 

Ti  71      Nebridii. 

TQ  73     Ad  Nebridiom. 

nn  245   Nebridii. 

IX  115  pHma  Ad  Nebridinro. 

X  116    AdNebridium. 

XI  268  AdNebridiuro. 
xn  269  AdNebridium. 
xni  218    Ad  Nebridium. 

xnr  1 15  tecunda  Ad  NclMridfum. 

XT  113    Ad  Itomanianum. 

XTi  43     Maximi  Grain.  HadaHr. 

xni  4i     Ad  Bfaxinitim  Gram.  llad. 

xrm  63     Ad  CcrlcsUnum. 

XIX  8i     Ad  Gaium. 

XX  126    Ad  Autoninom. 

XXI  148    Ad  valerium  episcoimm. 
xxu  6i      Ad  Aurelium. 

xxm  2(KS    Ad  Maximinum. 

XXIV  35      Paulini  ad  Alypium. 

XXV  31      Paulini  ad  Augustiaum 

XXVI  30      Ad  Licentium. 
xxTu  32     Ad  Paulinum. 
xxviu  8       Ad  Uieronymum. 
XXIX  Ante  incd.  Ad  Alyiium. 


XXX 
XXXI 

xxxn 
xxxiu 

XXXIV 
XXXV 

XXXVI 


33 


11. 


3i 
36 
147 
168 


Paulini. 

CLASSIS 

Ad  Pauliuum. 

Paulini  ad  Romanianum. 

Ad  Proculeianum. 

Ad  Eusebium. 
160    Ad  Eusebium. 
86     Ad  Casulanum. 
xxxvu  Dccrat  in  boc  tom.  Ad  simpUdanum. 
XXX  vui     140    Ail  Profutumm. 
XXXIX       17      Uieronymi. 
XL  0       Ad  Hieronymum. 

xu  77     Alyp.  et  Aug.  ad  Aurelium. 

xui  Ante  ined.  Ad  Paulinum. 
xun  1(8    AdGlorium,FJeu8.  Felic,  clc. 

xuT         163    Ad  dorium,  Eieus.  et  Feliccs. 
XLT  Ante  ined.  Alyp.  et  Aug.  ad  paulinum. 


XLVI 
XLVII 

XLvra 
xux 

L 

U 

Ul 

un 

UT 

LT 

I.VI 

Lvn 
Lvni 
ux 
tx 

LXI 

Lxn 
Lxm 

LXIT 
LXT 


153  Piuilioolae. 

154  AdPublioolam. 
81  Ad  Eudoxium. 

161  Ad  Honoratum  dooat.  epiac. 

267  Ad  Suffectanos. 

172  Ad  Crispinum. 

170  Ad  severinum. 

165  Ad  Gencrosum. 

118  Ad  Januarium. 

ilO  Ad  Jinuarium. 

257  Ad  celerem. 

210  AdCelerem. 

134  Ad  Pammachitim. 

217  Ad  Victorinum. 

76  Ad  Aurelium. 

22^  AdTbeodorum. 

211  Alyp.  Aug.,  etc.,  ad  scvcrum. 

240  AdseTemm. 

255  Ad  Quhitianuin. 

990  Ad  Xintippnm. 


Col. 


61-62 
63 

im. 

66 

67 

ibid, 

68 

r      71 

72 

73 

75 

77 

ibid. 

79 

80 

81 

83 

86 

itnd, 

88 

00 

04 

98 

101 

103 

107 

111 

114 

l^ 

121 
125 
129 
132 
134 
136 
151 
152 
154 

ihid, 
158 
159 

iHd, 
173 
180 
181 
184 
187 
189 
190 
191 
194 
195 
190 
204 
225 
224 

ZZ3 
Z3D 

2f7 
2i8 
229 
230 
232 
234 


15 
16 
11 


173  Ad  Crispmnm. 

12  Ad  Hlerooymiiro. 

13  HieronyiDi. 
238  AdCastoriuro. 
207  Ad  Nauccliooem. 
10  Ad  Hierooymum. 

14  Hieronymi. 
Ad  Hierooymuni. 
Ad  PraesidiQm. 
Uieronymi. 

171  Ad  Dooatistas. 

136  Ad  Felicem  et  ililarionm. 

137  Ad  Clerum  et  rlebem  Hi|>p. 
244  Ad  quemd.  |>re8b.  manicli. 
65  Ad  Paulinum. 
18  Hieronymi. 
10  Ad  Hlerooymum 
230  AdAlypium. 
242  Ad  Novatum. 
216  AdPauluoL 
60  Ad  Caecilianum. 
164  Ad  Emeritum. 
68  cleric  itipp.  ad  Jannar. 
167  AdFestum. 

201  Nectarii. 

202  AdNectarium. 
6  AdUalicam. 
48  Ad  Vincentium. 

249  Paulini. 

250  AdPaulinum. 
124  Ad  olyin|)iuni. 
129  Ad  Olyimtium. 
23  Ad  Booiacium  e|)isc. 
133  Adltaiicam. 

127  Ad  Uooatum  procoos. 
131  Ad  Memorium. 
40  Ad  Doogratias. 

253  NectariL 

254  AdNectarium. 
166  Ad  Dooatistas. 

265  AdMacrobium. 

266  Maximietllieodori 

255  AdMacrobium. 
37  Severi. 
135  Ad  sevemm. 
122  Ad  vidorianum. 

128  Ad  Dooatum  exivooons. 

229  Ad  Qrescooium. 
228  Ad  Floreotioum. 

230  Ad  Fortuoaium. 

231  Ad  Geoerosum. 

55  Dioscori. 

56  Ad  Diosoonun. 
221  CooseoUi. 
S^  Ad  cooseotiiim. 
58  Panlioi. 

138  Ad  Clerum  et  Pleb.  iiipp. 
26  Uieffooymi. 

CLAS8IS  Ul. 

GXxiT       ^  Ad  Albfaiam»  Pioian.»  eic. 

cxxv        224  Ad  Alvhium. 

cxxvi        225  Ad  Albinam. 

cxxvu       45  Ad  Armeotarium  ei  Paulin. 

cxxviu  Dccratinboctom.silvani,etc.,  cntboUc  orisi! 

coUat.  Carth.  ad  Marcel.      " 
cxxix  Deerat  in  boc  lom.  Eoromd.  ad  MarcellliHim 

cxxx        121  Ad  Probam. 

cxxxi       156  Ad  Probam. 

cxxxii      1  Ad  Volusiaoiuii. 


Lxn 
Lxvn 
Lxvm 

LXIX 
LXX 
LXXI 
LXXU 

Lxxm 

LXXIV 

LXXV 

LXXVI 

Lxxvn 

LXXVIII 

LXXIX 

LXXX 

LXXXI 

LXXXU 

LXXXIU 

LXXXIV 

LXXXV 

LXXXVI 

LXXXV1I 

LXXXVIU 

LXIXIX 

XG 

xa 
xcii 
xcui 

XCIT 

xcv 

XCVI 
XC^II 

xcvni 

xax 

c 

a 

cn 

cm 

CIT 
CT 

cn 

CTII 

cvin 

ctx 

cx 

GXI 

Gxn 
Gxm 

GXIV 

GXT 

GXTI 

GXvn 

GXTm 

GXIX 

GXX 

GXXI 

GXXU 

Gxxm 


236 
23? 
238 
210 
2il 
243 
245 
2S0 
^l 


266 
267 
272 
273 
275 

ibid. 
291 
294 
295 
296 

ibid, 
302 
300 
313 

ibid. 
318 
5H 
347 
351 
356 
357 
3W 
561 
366 
367 
570 
386 
388 
306 
40i 

ihid. 
405 
418 
419 
421 
42! 
428 
429 
430 


431 
432 
440 
4(i2 
462 
470 
472 

471-172 

473 
47o 
483 

4«7 
490 
4(13 
507 
508 


flGC 

onio 

nov. 

cxxxin 

cxxxiv 

cxxxv 

cxxxvi 

cxxxvn 

'IXXXVUI 

cxxxix 

CXL 

CXLI 

CXLII 

CXLUI 

CXLIV 

CXLV 


INDEX  RERVIi. 


fl«6 


ordo 
ant.  vulg. 


159  Ad  Marcellinuin. 

160  Ad  Apringiuin. 

2  volusiani. 

4  Marceliini. 

3  Ad  Volusianum. 

5  Ad  Marcellinuin. 
1S8  Ad  Marccllinuin. 
190  Ad  lionoratuin  catechuin. 
152  Concif.  zert.  ad  DouatisUs. 
357  Ad  Satnminum  et  Eulralem. 
7  Ad  MarcelUnum. 
130  Ad  drtenses. 

.„_.  144  Ad  Anastasium. 

cxLvi  Deerat  in  hoc  tom.  Ad  Felagium. 

cxLvu       112  Ad  Paulinam. 

111  Ad  Fortunatianom. 

SO  Ad  Paulinum. 

179  Ad  Probaro  et  Julianam. 

239  Ad  Caedlianum. 


53  Macedonii. 

54  Ad  Macedonium. 

51  Macedonii. 

52  Ad  Macedonium. 
88  Hilarii  Syracusani 
88  Ad  Hilanum  Svracua. 
^  Evodu. 

100  AdEvodium. 

246  EvodU. 

247  Evodu. 

101  Ad  Evodium. 

98  Evodii. 

99  Ad  Evodium. 

27  Hieron.  ad  MarceL 

28  Ad  Hieronymum. 

29  Ad  Hieronymum. 


CXLVIU 
CXLIX 
CL 
CLI 

cui 

CLHI 

CUV 

CLV 

CLVI 

GLVII 

GLVni 

tiUX 

CLX 

CLXI 

CLXII 

cLXin 

CLXIV 

CLXV 

GLXVI 

GLXVU  _.         ^ 

cLxviii  Dcerat  in  hoc  tom.  Tiinasii  et  Jaoobi. 

CLxix        102    Ad  Evodium. 

cLxx        66     Ad  Maximummedicum. 

cLxxi        220    Ad  Peregrinum  episcopum. 

GLXxii       30     Hieronymi. 

CLXxin      204    Ad  Oonatum  presbyterum. 

CLXxiv  Oeerat  in  hoc  tom.  Ad  Aureiium. 

GLXXV 

CLXXVI 

CLXXVII 

CLXXVUI 

CLXXIX 

GLXXX 

OLXXXI 

GLXXXU 

GLXXXIU 

GLXXXIV 

CLXXXIV 

GLXXXV 

CLXXXVI 

CLXXXVU 

cLxxxvm 

GLXXXIX 

cxc. 
Gxa 
cxcu 


90  Gonc.  Carth.  ad  innocent. 

92  Conc.  Milev.  ad  Innoeent. 

95  Aur.  Al.  Aug.,  etc»  ad  Innoc. 
94  Ad  Hilarium  episco|mm. 
2£3  Ad  Joannem  epiaoopom. 
260  Adoceanuro. 

91  innocentii  ad  Gonc.  Carthag. 

93  Innocentii  ad  conc  Mllev. 

96  Innoc.  ad  Aur.  Alyp.  Aug.,  etc. 

97  Innocenlii  ad  Aorel.  et  Auff. 
frtf.Deest  in  priori  BB.ed.Au  Petr. 

Abranam. 

50  Ad  Bonifacium  comitem. 

106  Alyp.  et  Aug.  ad  PauUnum. 

57  AQ  oardanum. 

143  Ad  Julianam. 

205  Ad  Boni&ciumcomitem. 

157  Ad  Optatum. 

104  Adsixtum. 

62  Ad  CoelesUnum  diaoonum. 


cxaii  Nunc  prim.  edita.  Ad  Mercatorem. 

Gxcnr         105    Ad  Slxtum. 

Gxcv         25     Hieronyroi. 

Gxcvi        200    Ad  Aseflicum. 

cxcvn       78     Ad  Hesychium. 

cxcviii      79     Hesychii. 

cxax        80     Ad  Hesychiura. 

cc  Deerat  in  hoc  tom.  Ad  valerium  comitem. 

ca  Deerat  in  boc  tom.  Honorii  et  Theodosii. 


Qoi. 

500 
510 
812 
514 
515 
535 
533 
538 
577 
583 

590 


596 


«30 
645 
616 


655 
665 
666 
673 
674 


et 


701 
702 
704 
708 
709 
7f8 
720 
735 
741 
742 
748 
732 
/M. 
753 
757 
758 
762 
764 
772 
774 
778 
779 
783 
786 
788 

788 
792 
815 


848 
854 
897 
867 
808 
869 
874 
801 
iHd. 

901 
904 


ccu         24     HleroD.  ad  Alyp.  et  Aug. 

CGO  bii.  Deest  hi  priori  BB.  ed.  Ad  optaium  episcot)um.  W 

ccra         82     Ad  Larguro. 

cav  61      An  Dulcitium. 

ocv  146    Ad  Oonsentium. 

ccvi  270    Ad  valerium  comitem. 

ccvii  Deerat  in  hoc  tom.  Ad  claudium. 


ccviu 

ccix 

ccx 

ccxi 

ccxii 

a:xin 

ccxiv 

GCXV 
CCXVI 

ccxvn 

CCXVUI 


209    AdFeliciam. 

261    Ad  Ccelestinum  itapam. 

87      Ad  Felidtatero  et  Rustic. 

109  Ad  Sanctirooniales. 
105    Ad  Quintilianum. 

110  AcUlndcsignat.n^il. 

46  Ad  Valentinum. 

47  Ad  Valentinum. 
236    valentini. 
107    Ad\iulem. 
208    Adpalatinuro. 

ccxix  Deerat  in  boc  tom.  Aur.  Aug.,  etc.,  ad  Procu- 

lum  etCylinniuro. 
ccxx         70     Ad  Boniiaciuro  comitem. 
ccxxi  Dcerat  in  hoc  tom.  Quodvulldei. 
CGXxii  Dcerat  in  hoc  tom.  Ad  Quodvulldeum. 
ccxxni  Deerat  inhoctom.  Quodvultdei. 
ocxxiv  Deerat  in  hoc  tom.  Ad  Quodvultdeum. 
Gcxxv  Deerat  in  hoc  tom.  Prosperi. 
ccxxvi  Deerat  in  hoc  tom.  Hilarii  Galli. 
a:xxvn     67      Ad  Alypium. 
arKxvm    180    Ad  Honoratum  eplsoop. 
ccxxix      2^    Ad  Dwium. 
a:xxx       263    Darii. 

264    AdDarium. 

CLASSIS  IV. 
Ad  Biadaurenses. 
Ad  Longinianuro. 
Longiiiiani. 
Ad  Longinianum 
Ad  Deuterium. 
prhna.  Ad  Ceretium. 
Ad  Paacentiuro. 
Ad  Pascenlium. 
Pascentii. 
Ad  Pascentium. 
150    AdEl|)idium. 
38     Ad  I  setum. 
83     Ad  Cbrisimum. 
73      Ad  Possidiuro. 
243    Ad  Lampadium. 
211    Ad  Romulum. 
145    Ad  Sebastianum. 
69     Ad  Restitutum. 
75     Ad  Auxilium. 


IM. 
942 
048 

IM. 

m 

935 
957 


96S 
966 


071 
974 
978 


a:xxxi 


901 

992 

987 

oBv 

1000 

1001 

1002 

1007 

1012 

1013 

1019 

im 

1022 


ocxxxn 
ocxxxw 
ocxxxiv 
ccxxxv 

CCXXXVI 
OCXXX^ll 

Gcxxxvm 

CCXXXIX 

OCXL 

ocxu 

GCXUI 

ocxLra 

OCXLIV 

OCXLV 

GCXLVI 

OCXLVU 

GCXLVm 

0C3UJX 

CCL 


42 

20 
21 

22 
74 


174 
175 
176 
177 


Fragm.  sub  230  ex  E|.ist.  ad  Classlc. 


GCLU 

ccuu 
ccuv 

0C9LV 
CCI.VI 

ccLvn 
cci'Vni 

OGLIX 

0C9LX 

CCLXI 

OCLXU 

CCLXIU 

OCLXIV 

cclxv 
axxvi 

CCLXVU 

ocLXfva 

CCLXIX 


212  Ad  Pancarium. 

219  Ad  Felicem. 

232  Ad  Benenatum. 

233  Ad  Benenatum. 

234  Ad  Rusticum. 
226  Ad  diristinum. 
123  Ad  Orootium. 
155  Ad  Martianum. 
l^  AdComeiium. 

139  Audads. 

140  Ad  Audacem. 
199  Ad  Ecdidam. 
248  AdSapidam. 

141  Ad  Maximam. 
108  Ad  Seleucianam. 
132  Ad  Florentinanu 
206  Ad  Fabiolam. 
215  Ad  Plebem  Hipp. 
251  Ad  Nobilium. 


926      ocLXX  oeerat  bi  hoc  tom.  Anonymi. 


10^5-1026 
1030 
Ibid 
1032 
1093 
1034 
1038 
1049 
1051 
Ibid. 
1062 
1654 
1050 
1060 
1061 
1002 
1064 
1065 
1068 
1067 
1068 
ibU. 
1060 
Ibid. 
1070 
lUd. 
1071 
ibid. 
1073 
1075 
1676 
1077 
1082 
1084 
1066 
1080 
1001 
iMd. 
1095 
lOOi 


S.  AUGUSTINI    EPISCOPI 

EPI8TOL.  ORDO  ANTBJBL  VULGATUS 


AD  NOVDM  REDUCTUS. 


Ordo     ordo 

aot.  vulg.  nov. 

1         cxxxn 

Ad  volusianum. 

S         cxxxv 

volusiani. 

3         cxxxvu 

Ad  Volnsianum. 

4         cxxxvi 

MarceUini. 

5        Gxxxvm 

Ad  Marcellinum. 

Col. 

6 

xcn 

7 

cxun 

m 

8 

XX  vm 

512 

9 

XL 

515 

10 

LXXI 

514 

11 

LXXV 

525 

12 

LXm 

Adltalicam. 
Ad  Maroellinun. 
Ad  Hieronymum. 
Ad  Hieronymuro. 
Ad  ilieroovmuin. 
Hieronymi. 
Ad  Hicronymum. 


518 


111 
154 
24f 

251 

236 


Uff! 

orJo    orclo 

anl.  Tolg.  DOT. 

13  Lxvui  luerooTnii. 

41  LXXH  llicronyini. 

M  Lxxiu  Ad  llieronfniiim. 

10  Lxxiv  Ad  Pncsidiuin. 

17  XXXIX  Hicrooyml. 

18  Lxxxi  Hieronymi. 

i9  Lxxxii  Ad  llierooymum. 

50  ccxxxin  Ad  LoginiaDum. 
9f  ccxxxiT  Longiiiiani. 

fti  ccxxxv  Ad  Ijonffinianum. 

£S  xc\w  Ad  Bont&cium  e|ri!iCf)|). 

21  ccii  llieron.  ad  Aiyp.  el  Aug. 

25  cxcv  llicronjrmi. 

96  cxxm  Hieronymi. 

97  cLxv  Hieron.  ad  Marcel. 
9B  cLxvi  Ad  llierouymum. 
90  cLxvn  Ad  Hicronvmiiin. 
7SD  cLxxii  liieronymi 

51  XXV  l^aulini. 

5i  xxvn  Ad  Paulinum. 

33  XXX  PaiiUni. 

34  XXXI  Ad  Paulinum. 

33  XXIV  Paulini  ad  Aly|>ium. 

36  XX  xa  Paulini  ad  Roinaiiiaiiuin. 

37  cix  Severi. 

38  ccxLut  Ad  l^um. 

39  xxn  Ad  Liceutium. 

40  XXVI  coHtinetur,  cannen  licentil. 

41  xxn  continctur.  Adhortatio  ex  Uc.  corin. 

49  ccxxxo  Ad  Madaurenses. 

43  XM  luaxiini  Grani.  Madaur. 

4i  xvii  Ad  Maximum  Gram.  lla<l. 

45  cxxvii  Ad  Armcntarium  et  l^auiia. 

46  ccxiv  Ad  valentinum. 

47  ccxv  Ad  vaicnlinum. 

48  xciii  Ad  viucentium. 
40  cu  Ad  Deoffratias. 

50  cLxxxv  Ad  Romradum  comitem. 

51  cijv  Macedonii. 

53  CLV  Ad  Macedoulum. 

53  cui  liaoedonii. 

54  cLiii  Ad  Hacedonium. 

55  cxvu  Dioscori. 

56  cxvni  Ad  Diosconim. 

57  cLXXxvu  Ad  Dardaiiuai. 

58  cxxi  Paulini 

50  cXLix  Ad  Pauliiium. 

60  Lxxxvi  Ad  cseciiiauuin. 

61  cciv  Ad  Dulcilium. 

69  cxcii  Ad  Coelestinimi  diac 

63  xvin  Ad  CODlestiniuu. 

64  xxu  Ad  Aurelium. 

65  Lxxx  Ad  Pauiinum. 

60  cLXx  Alvp.  et  Aug.  ad  Maxinium. 

67  ccxxvn  AdAly,  ium. 

68  Lxxxvui  Cieric.  Hipp.  ad  Januariuin. 
60  ccxux  Ad  Restitulum. 

70  ccxx  Ad  Ronifadum  copaleru. 

71  VI  Ncl)ridii. 

79  vu  Ad  NcbridiQm. 

73  ccxLv  Ad  lH)8sidium. 

74  ccxxxvi  Ad  Deuterimn. 

75  ccL  Ad  Auxiltuni. 
70  LX  Ad  Aurelium. 

77  XLi  Alyp.  et  Aug.  ad  Aureliiuii. 

78  cxcvn  AU  Hesychium. 
70  cxcvui  llei^clili. 

80  cxcix  Ad  Hesychium. 

81  XLvin  Ad  Rudoxiuui. 
89  ccm  Ad  Lar^in. 

83  ccxuv  Ad  chnsimum. 

84  XIX  Ad  Gaium. 

83  cxx  amtinetmr,  Ad  Cons.  i;u|<crrccia. 

88  XXXVI  Ad  Ca.sulanuin. 

87  CGX  Ad  Feiicitatem  el  Ruslic. 

88  GLvi  llUarii  Syraous. 

89  cLvn  Ad  llilarium  Syracus. 

90  cLXxv  ConcCarth.  ad  Iniiocent. 

91  cLxxxi  Innoc.  ad  Gonc.  Cariliag. 
99  cLXXvi  Gooc.  Milcv.  ad  Innoceut. 
95  cLXxxu  Innocentii  ad  Gouc.  Miiev. 
M  cLxxvm  Ad  Hilarium. 

95  cLxxvn  Aur.  aI.  Aag.,  etc.,  ad  Innoc. 

96  GLXxxm  Innoc.  ad  Aur.  Alyn.  Aug.,  etc. 

97  cLxxxiv  Innoccntii  ad  Aurel.  ct  Aug.  . 

98  cLxm  Evodii. 


INDEX  nEPilJM. 


OoL      99 


950 
913 
915 
9S0 
154 
975 

im. 
\m 
m. 

1099 
3»0 
998 
801 
479 
718 
790 
733 
759 
101 
107 
ilO 
191 
98 
1» 
448 
1054 
103 
lOi 
lOG 
1095-1096 
81 
83 
483 
968 
971 
3il 
370 
399 
665 
666 
659 
653 
431 
439 
839 
469 
630 
996 
938 

oUo 

83 

90 

973 

718 

1019 

30i 

loai 

999 

67 

IM. 

1060 

1033 

1066 

997 

158 

809 

901 

90i 

187 

938 

1059 

86 

4^6 

136 

957 

073 

674 

758 

779 

789 

783 

779 

764 

786 

788 

708 


100 
01 
09 
109 
04 
06 
06 
07 
08 
00 
10 
11 
19 
13 
14 


CLXIV 
CUX 

cLxn 

CLXIX 

ccxi 
cxa 
Gxcnr 

CLXXXVI 

ccxvu 

CCLXV 
CCXI 

ccxm 
cxLvm 

CXLVU 

XV 

V 


AdEvodinm. 

Ad  Rvodium. 

Ad  Evodiiim. 

Ad  Evodium. 

Ad  Quintilianmn. 

Ad  Sixtum. 

Ad  Sixtunu 

Alyp.  et  Aug.  ad  PauHnum. 

Ad  viulem. 

Ad  Seleucianam. 

Ad  sanctimooiales. 

Acta  iu  desi^.  Eraclii. 

Ad  Fortuiiatianum. 

Ad  Pauliuam. 

Ad  i\oinauiaiuim. 

Keliridii. 

Ad  l<iel)ridium. 


7fn 

701 
7H 
9)'^ 
8^i7 
871 
8f.'S 

978 
lOSf) 

958 
960 
699 
596 
80 
67 
79 
79 
73 
66 
109 
902 
538 
493 
491 
1071 
356 
4073 
86 
366 
497 
357 
500 
367 
1070 
364 
925 
419 


15  pnma.  IX 
i^secvndaus  Ad  Nebridinni. 

16  X  Ad  Nebridium. 

17  IV  Ad  Nebridium. 

18  Liv  Ad  Jauujriuin. 

19  Lv  Ad  Januarium. 

90  cxL  Ad  Houoratum  catecbom. 

91  cxxx  Ad  Prot)am. 
99  cxi  Ad  victoriannm. 

93  ccLvii  Ad  Orontium. 

94  xcvi  Ad  olympium. 

95  ccux  Ad  Cornelium. 

96  XX  Ad  Antoninum. 

97  c  Ad  Donaiiim  procons. 
9S  cxn  Ad  lX)natuin  eumd.  exi  roc. 
99  xcvu  Ad  Olympium^ 

30  cxuv  Ad  Cutenses. 

31  a  Ad  Memorium. 
139  ccLxvi  Ad  Florentinam. 
33  xcix  Ad  llalicam. 
i3i  LMu  Ad  Pammachium. 

35  cx  Ad  Severum. 

36  Lxxvn  Ad  Felicem  et  Hilarinnm. 

37  Lxxvin  Ad  derum  ct  Pleb.  iiipp.  997 

38  cxxn  Ad  dcrum  et  Pleb.  liipp  470 
iSO  ccLX  Audacis.                                              1075 

40  ccLxi  AdAudacem.  1076 

41  c(u.xiv  AdMaximam.  1084 
49  xvn    pf).  Ad  Demetriadcm.  1099 

43  cLxxxvm  AdJuIianam.  SiS 

44  cxLv  Ad  Anastasimn.  591 

45  ccxLvio  Ad  Sehastianum.  1064 

46  ccv  Ad  Gooaentiuni.  949 

47  xxxm  Ad  Procuieianiim.  199 
18  XXI  Ad  valerium  episc.  88 

49  xxxvm  Ad  Profaturum.  159 
150  ccxLu  AdElfidium.  4039 
51  in  AdNel)ridiunL  65 
r»9  cxLi  Gondl.  Zert.  ad  Donat.  577 
53  XL\-i  Publicolx.  181 
.ji  XLvn  Ad  Publicolam.                                      184 

55  ccLvni  AdMartianum.  1071 

56  cxxxi  Ad  Proi)am.  507 

57  cxc  Ad  0|itatum.  857 

58  cxxxix  Ad  Marcellinum.  533 

50  cxxxm  Ad  Marcclliimm  500 

60  cxxxiv  Ad  Aiiringimn.  510 

61  xux  Ad  lionoratum  op.  dooat.  W 
69  xun  Ad  Glonum,  FJeusiuni,  etc  KS^ 

63  xuv  Ad  Glorium,  Elcus.,  etc.  173 

64  Lxxxvn  AdEmeritum.  m 
,65  un  AdGenerosum  195 

66  cv  Ad  Donatiatas.  396 

67  Lxxxix  Ad  Festum.  309 

68  xxxiv  Ad  Eusel)iura.  132 

69  XXXV  Ad  Eusel)iuiu.  134 

70  ui  Ad  Severinum  194 

71  Lxxvi  Ad  Donatistas.  963 
79  u  AdQispinum  ins 

73  LX\i  Ad  Crispinum.  935 

74  ccxxxvm  Ad  Pascentimn.  1058 

75  Gcxixis  Ad  PMoentiuo».  lOiO 

76  ccxL  Pascenlii.  1051 

77  ccxu  AdPascentium  \bid. 

78  XX  ipp.  Alterc.  cum  l^ent.  1156 

79  CL  Ad  Probam  et  Julianani.  6i5 

80  ccxxvni  Ad  Honoratum  eiiisc.  1013 

81  cxLvu  coiUinetur.  Ad  italicam,  ex  lib.  de  vldeiido 

Deo  exceri  ta.  ?i96 

489  i-xvi  ^jw.  Ad  Bouifadum,  DoHilaciiqae  ad  Angn- 

stinum,  nmnero  scxdecimy  exsiant 
in  A|>]>cndicc.  1095-1098 


il69 

Onlo    Ordo 
anl.  vulg.  nov. 

198  cxLviii 

109  CCLXU 

200  cxcvi 

201  xc 
20i  xa 
205  xxifi 

20  i  CLXXUI 

205  cLxxx!X 

206  ccLXvu 

207  Lxx 

208  ccxvui 

209  ccvui 

210  Lvn 

211  ccxLvn 

212  ccu 

213  I 

214  n 

215  ccLXvm 

216  Lxxxv 

217  Lix 

218  xui 

219  ccLu 

220  cLxxi 

221  cxix 

222  cxx 

223  LXi 

224  cxxv 
2:^  cxxvi 

226  ccLvi 

227  cxxiv 

228  cxiv 

229  cxui 
250  cxv 

231  cxvi 

232  ccLiu 

233  ccLiv 


A(J  Fortunalianum. 

Ad  Fcdiciam. 

Ad  Asellicum. 

Meciarii. 

Ad  Nectarium. 

Ad  xaximinum. 

Ad  Donatum. 

Ad  Boniiacium  couiiicm. 

Ad  Fabiolam. 

Ad  Naucelionem. 

Ad  Palatinum. 

Ad  Feliciam. 

Ad  Celereni. 

Ad  Romulum. 

Ad  Pancarium. 

Ad  iiennogeniamim. 

Ad  Zenobium. 

Ad  rlel)em  Hippon. 

Ad  raulum. 

Ad  viclorinum. 

Ad  Nebridium. 

Ad  Felicem. 

Ad  Peregrinum  ejiiac. 

Consentu. 

Ad  Consenliura. 

Ad  Tbeodorum. 

Ad  Alvpium. 

Ad  Albinam. 

Ad  Christimim. 

Ad  Albin.  Pinian.  et  Uel. 

Ad  Florentinum. 

Ad  Cresoonium. 

Ad  Fortunatum. 

Ad  Generosum. 

Ad  Benenatum. 

Ad  Benenatum. 


INDEX  RERUM. 

Col.  234  GCLv  AdRosUcuro.           ' 

255  LXiv  Ad  Quintianuih. 

622  256  Lxv  Ad  Xantippum. 

1077  257  Lvi  AdCelerem. 

891  238  LXix  Adcastorium. 

313  239  Lxxxm  Ad  Alypium. 

itfid.  210  Lxiu  AdSeverum. 

94  241  Lxu  AdSeverum. 

7S3  242  Lxxxnr  Ad  Novatum. 

854  213  ccxLvi  Ad  I^m|iadium. 

1091  244  Lxxix  Ad  quemd.  presb.  maiiicb. 

240  215  vui  Kebridii. 

989  246  CLX  Evodii. 

950  217  cLXi  Evodii. 

224  248  ccLxm  Ad  sapklam. 

1062  210  xciv  Paulini. 

1068  230  xcv  AdPaulinnm. 

61-62  £S1  ccLxix  Ad  Nobilium. 

65  S^  cLxxix  Ad  Joannem  episcop. 

1091  253  priina.  ccxxxvu  Ad  Ceretiuut. 

295  253  secunda.  ai\  Nectaril. 

H6  254  civ  AdNectarium. 

77  255  cvin  Ad  Macrobium. 

1068  256  ccxvi  valcntini. 

752  257  cXLu  Ad  Salurninuro  et  Eufratein. 

449  258  cL\iu  Evodii. 

452  259  cLi  Ad  Caecilianum. 

228  260  cLXxx  Ad  Oceanum. 

473  261  cax  Ad  Ccplestinum  papttn. 

476  262  ccxxix  Ad  DariuMi. 

1070  263  ccxxx  Darii. 

471 -47i  264  ccxxxi  Ad  nanuoi. 

429  265  cvi  Ad  MacruDiiim. 

428  206  cvu  Uaximi  et  Tbeodori. 

430  267  L  AdsuffecUnos. 
Ibid.  268  XI  AdNebridium. 

1069  269  xu  AdNebridiuro. 

ibid,  270  ccvi  Ad  valeriuro  coroitem. 


1170 

Ifirro 
252 
251 


258 

201 
250 

229 

2J)1 

10-?! 

272 

:i 

701 
702 
1082 
317 
351 

\m 

771 
1021 
386 
588 
A(Si 
974 
583 

en3 

616 

778 

9SS 

lOlO 

1020 

1022 

lOi 

m 

7;i 

77 

949 


S.    AUGUSTINI   EPISCOPI 

EPISTOL,  INDEZ  ALPHABETIGUS. 

Numerus  romaDus  Epistolam  designat,  arabicus  paginam. 

All)inae  ,  Piniano,  et  Uelaniae  Augustini  Epistola,  cxziv,      Gonsentio,  ccv,  942^ 
471-472.  FJdem  Albinae,  cxxvi,  476. 


Alyiio  Paulini  et  Tberasia?,  xxi\', 96. 

Aiypio  Augiistiui  xxix,  114;  Lxxxm,  291;  cxxv,  473; 

ccxxvn, 1012. 
Anap.  Marcellino  et  Anapsychiae  Hicronymi  clxv,  718. 
Aiiaslasio,  cxlv,  592. 
Aiionyini  Augustino,  cclxx,  1094. 
Antonino,  xx,  86. 
A|)ringio,  cxxxiv,  510. 
Arineutario  et  Paulinae,  cxxvn,  483 
Asellico,  cxcvi,  891. 
Audacis  Augustino,  cclx,  1075. 
Audaci,  ccLXi,  1076. 
Aiirelio,  xxn,  90.  Eidero  Alypii  et  Aug.,  xli,  158.  Eidem  Au- 

guslini,  LX,  227 ;  clxxiv,  757. 
Auxilio,  ccL,  1066. 
Benenato,  cclui,  1069 ;  ccuv,  tbid. 
Boniiacio  episcopo,  xcvui,  559. 

Boni  acio  comiti,  clxxxv,  790;  clxxxix,  854;  ccxx,  992. 
Bonilacio  Augustini,  et  AugiisUno  Bonifadi  E|  blol;e  sexdo- 

cim  in  Append.,  pag.  1095  et  soqq. 
Caeciliano,  lxxxvi,  296. 
Cseciiiano,  cli,  646. 
Ccelestino,  xvni,  85. 
Cadestino  diacono,  cxcn,  868. 
Coelestino  Pontifici  Rom.,  ccix,  055. 
Cartlia^ensi  Conc.  Innocentii,  clxxxi,  779. 
Castono  Alypii  et  Aug.,  lxix,  238. 
Casulano,  xxxvi,  136. 
Celeri  lvi,  223 ;  lvu,  224. 
Cerelio,  ccxxxvu,  1034. 
dirisimo,  ccxliv,  1059. 
(Jiristino,  cclvi,  1070. 
drtensibus,  cxliv,  590. 
Claudio,  ccvn,  919. 

Concilii  Carth.  iuuocentio,  clxxv,  758. 
Concilii  Alilev.  Innoceiitio,  clxxvi,  762. 
Coocilii  Zertensis  Donatistis,  cxli,  577. 
Consentii  Auguslino,  cxu,  449. 
OoaaeaUo,  cix,  516. 


Cornelio,  ccux,  1073. 

Cresconio,  cxin,  428. 

Crispino  Calamensi,  li,  197 ;  lxvi,  255. 

Cyl.  Proculo  etCyfin.  Aurel.  August.,  etc.,  ccxix,  991. 

cyrillo,  in  Append.,  xxvu,  1120. 

(^illi  Aug.  iu  Append.,  xix,  1126. 

l>ardano,  cLXXxvn,  832. 

Dario,  ccxxix,  1019 ;  ccxxxi,  1022. 

Darii  Augustino,  ccxxx,  1C20. 

Demetriadi  Pelagii  Epist.  lo  Appead.,  xvii,  1099. 

Deogratias,  cn,  370. 

Deuterio,  ccxxxvi,  1033. 

Dloscori  Augustino,  cxvny  431. 

Dioscoro,  cxvin,  432. 

Donato  proconsuli,  c,  366.  Eidem  exprooonsuli,  cxu,  127. 

Donato  presbytero  donatistae,  clxxui,  753. 

Donatistis,  lxxvi,  263 ;  cv,  396. 

Donatistis  Conc.  Zertensis,  cxu,  577. 

Dulcitio,  cciv,  938. 

Eodicia;,  cclxu,  1077. 

Eleus.,  Glorio,  Eieusio,  Fel  Gram.,  xun,  159 

Eleusio,  Glorio  et  i^licibus»  xuv,  173. 

Eipidio,  ccxlu,  1052. 

Emerito,  Lxxxvn,  296. 

Erac.  Acta  in  designando  Augustiui  successore  EracUo,  ccxin. 

966. 
Eudoxio,  XLvni,  187. 
Euf.  Saturnino  et  Eufrati»  cxui,  583 
Evodii  Augustiao,  clviu,  693;  glx,  701 ;  glxi,  702;  clxui 

708. 
Evodio,  cmxy  696;  cLxn,  704;  clxiv,  709;  clxix,  742. 
Eusebia,  xxxiv,  132;  xxxv,  134. 
Eabiolx,  ccLxvu,  1091. 
Feiiciae,  ccviu,  950. 
Felic.,Glorio,  Eleusio,  FelicitHis,  Grammatico,  xuu,  15«) 

XLIV,  17b. 
Fclici  et  Hilanno,  lxxvu,  266. 
Felici,  ccui,  1068. 
Felicitati  et  l^ustico,  ccx,  957. 
Fcsto  Lxsxix,  1309. 


1171 


INDEX  RCnUil. 


im 


norentiiiae«  ccLxm,  1000. 

rioreDtino,  cnv,  429. 

Portunatiano,  cXLVin,  03S. 

rortunalo,  cxv,  430. 

Caio,  XIX,  86.  .    .    ., 

Generofio  GonsUiQtinensi  calholioo  Fortuttali,  Aljpii  e(  Aog.y 

un,  l^. 
Generoeo  Numidiae  consulari,  cxn,  430. 
Glorio,  Elei^  Feiidbos, Grammalion,  xuii,  1w;  xuv,  173. 

GrauL,  Glorio,  Eleusio,  FeiidlHis,  GramiiiaUco,  xuu,  ilSi; 

xuv,  175. 
Hermoffeniano,  i,  01. 
Hesyduo,  cxcvii,  890;  cxax,  904. 
HcsVdiii  Augustino,  cxcviii,  901. 
Hleronymo,  x\vra,  1 1 1 ;  xl,  154;  Lxvn,  236 ;  lxxi,  3  it ;  lxxu^ 

245 ;  Lxxxn,  275;  clxvi,  730:  clxvii,  735. 
Hieroi^  August.,  xxxix,  154;  Lxvni,  237;  lxxii,  213; 

Lxxv,  251 ;  Lxxxi,  275;  cxxm,  472;  clxxii,  752;  cxcv, 

891.  Ejusdem  Aly|.io  et  Augiistino,  ccu,  928. 
HieronTini  Blarcellino  et  Anaii^chlx,  clxv,  718. 
Hil.  Felid  etHilarino,  lxxvh,  266. 
Hilarii  syracusani  AugusUno,  clvi,  673. 
Hilario  Syracusano,  clvh,  674. 
Hilario  eniaooi^o,  cLXxvm,  772. 
nilarii  Galli  Augustino,  ccxxvi,  1007. 
mpTonensi  Clero  et  Plehi,  Lxxvn^  267 ;  cxxii,  470. 
Ulpponensi  Piehi,  ccLXvm,  1091. 
Qonorato  donalistie  episoopo,  xux,  189. 
aonorato  catedium.,  cxl,  tSSS. 
Boiiorato  episooro,  ocxxvm,  1013. 
Honorii  et  Theodosii,  cci,  926. 
Jaoob.  Timasii  et  Jacobi  Augusti&o,  CLXvni,  7ii. 
Januario,  liv,  199;  lv,  204. 
Muario  donatistae  episoopo,  dcrioorum  iiipponensium , 

LXXXVIII,  3^. 

UinocettUo  Gonc.  Mleviiani,  clxxvi,  762. 

Innocentio  Conc.  Cartliaginensis,  clxxv,  7.^. 

Innocenlio,  Aurelii,  Alyt  li,  Aug.,  elc.,  cxxxvu,  76i. 

innocentii  Carthaginensi  Gonc.,  clxxxi,  779. 

Innocentii  Milevitano  Conc.,  clxxxii,  783. 

Innocentii  Aurelio,  Alyp.  Aug.,  etc.,  txxxxm,  786. 

Innooenlii  Aurelio  et  AugwtinOy  clxxxiv,  788. 

Joannl  episcopo,  clxxix,  774. 

Italics,  xcn,  318;  xcix,  304. 

Jul.  Proboe  et  Julianae,  cl,  645. 

Julianae  Alypii  et  Aug.,  cLXxxvm,  848 

Laeto,  ccxLiii,  1054. 

Lampadio,  ccxlvi,  1061. 

Largo,  ocm,  938. 

Ucentio,  xxvi,  103. 

Looginiano,  ccxxxm,  1030;  ccxxxv,  1052. 

Longiniani  Augustino,  ccxxxiv,  1030. 

Mai^donii  Augustino,  cui,  683;  clv,  665. 

Macedonio,  clhi,  653;  clv,  666. 

Macrobio,  cvi,  404;  cvni,  405. 

Mad  iurensihas  ocxxxii,  1025. 

Manichaeo  cuidam  presbytero  lxxix,  272. 

Maroeilino  Aurel.  Silv.,  etc.,  cxxvui,  487;  cxxix,  400. 

Eidem  Augustinii  cxxxui,  509 ;  cxxxvui,  525 ;  cxxxix, 

S35 ;  cxuii,  585. 
Marcellini  Augustino,  cxxxvi,  514. 
Marceilitto  et  Ana|>s.  Hieronymi,  clxv,  718. 
Maroano,  ccLvm,  1071. 
Maximae,  gclxiv,  1084. 
Maximino,  xxu,  94. 
Maximi  Madaurensis  Augustloo,  xvi,  81. 
Maximo  Madaqrensi,  xvu,  83. 
Maximo  medioo  Alyi  il  et  Aug.,  clxx,  748. 
Maximi  et  Theodori  Augustino ,  cvn,  404. 
Melan.  Albinae,  Phiiano,  et  Melani»,  cxxiv,  471 
Memorio.  q,  367. 
Mercatori,  cxcm,  809. 
Milevitani  Gonc.  Innocentio,  clxxvi,  762. 
Milevitano  Conc.  Innooentii,  cLXXxn,  783. 
Kaucelioni  Alypii  et  AugustinL  lxx,  240. 
Mehridio,  ui,  «3;  iv,  OO;  vu,  68 ;  ix,  72 ;  x,  73 ;  xi,  75;  xu, 

77;  xni,  /M. ;  xiv,  79. 
Nebridil  AugusUno,  ▼,  67 ;  vi,  Ibid. ;  vin,  71. 
Nectarii  Augustino,  xc,  313 ;  cui,  386. 


Roctario,  xa,  313 ;  civ,  388 

Kobilio,  €CLXix,  1086. 

Novato,  Lxxxiv,  294. 

Oceano,  clxxx,  778. 

Ol\ini)io,  XCV1, 356;  xcvn,  3K7.  ' 

OpUto,  cxc,  857 ;  oji  aitera,  929. 

Oroniio,  cclvii,  1071 

Palalino.  rcxviu,  989. 

Ftmmacfaio,  Lvm,  225. 

Pancario,  ccu,  1068. 

Pascentio,  ccxxxvu,  1038;  ccxxxix,  1019 ;  ccxn,  1051. 

Pjscentu  Augustino,  ccxl,  1051. 

Altercatio  cum  Pascentio,  in  Append.,  xx,  1156. 

Paulinae,  cxlvu,  506. 

Paulini  et  Therasiae  Alypio,  xxiv,  98. 

Paulini  etTherasiae  Augustino,  xxv,  101 ;  xxx,  120;  xcn, 

347.  Gjusdcm  Paulini  Auguslino,  cxxi,  402. 
raulino  Augustini,  xxvii,  107:  cxux,  630.  Eidem  Alypiiel 

Augustini,  cLXxxvi,  815.  FiJem  et  Therasiai  Aiigiislini, 

XXXI,  121 ;  XLH,  159 ;  lxxx,375  ;  xcv,  551 .  Eisdeiu  Aiy:  ii 

et  Aiigiislini,  XLV,  180. 
raulioi  et  Thertsis  Romaniano,  xxxii,  125. 
Paul.  Armentario  et  Pauliuae,  cxxvu,  485. 
Paulo,  Lxxxv,  2$K!S. 
Pelagio,  ctLvi,  596. 

Pelagii  Demetriadi,  in  Append.,  xvn,  1009. 
Paregrino  ef.isc.  Alypii  et  Aug.,  clxxi,  752. 
Petro  et  Abrahac,  clxxxiv  altera,  788. 
Pin.  Albinx,  Piniano,  etMehinise,  cxxiv,471. 
Heb.  dero  et  Plebi  Eodesiae  Hip|)onensis;  lxxviii, 

Gxxu,470. 
Plebi  uipponensi,  cclxvui,  1091. 
Pofllklio,  ccxLv,  1060. 
Preddio,  lxxiv,  250. 
ProlMe,cxxx,  495;  cxxxi,  507. 
ProlJK  et  Julianae,  cl,  645. 
Proouleiano,  xxxui,  129. 

ProQnlo  et  pylinnio  Aurelii,  Aug.,  etc.,  ccxix,  991. 
Promturo,  xxxvm,  152. 
Proiperl  Augusthio,  ccxxv,  1002. 
PubHoolae  Augustino,  xlvi,  181. 
Pnbliools  Augustini,  xlvii,  184. 
Quimitno,  Lxnr,  252. 
QuinUUano,  cczii,  965. 

Quodmltdei  Augustino,  ccxxi,  907 ;  ccxxui,  1000. 
Quodvnlldeo,  ccxxn,  999;  ocxxiv,  1001. 
Rettitulo,  ocxux,  1065. 
IVmianiano,  Paulini  et  Therasiae,  xxxn,  125. 
RoDMdo  Augustini,  ccxlvii,  1002. 


t; 


<Mistici»,  ccLv.  1070. 
Sanctimonialibus,  ccxi,  958. 


Sapidae,  ocLxm,  1082. 

Satumino  et  Eufrali,  cxui,  585. 

Sebastiano,  ccxLvm,  1064. 

8eleudanae,  cclxv,  1086. 

Severino,  lu,  194. 

86nioribus  ooloniae  SuflTectanae.  l,  191. 

Bevero  Alvpii,  Aug.  et  Samsudi,  lxu,  229.  Eidem  Augustinl, 

Lxm,  230 ;  cx,  419. 
Severi  Augusthio,  ax,  418. 
8lxto,  cxci,  867 ;  cxciv,  874. 
Theodoro,  lxi,  ^. 

Theod.  Maximi  et  Theodori  Augustino,  cvn,  401. 
Therasiae.  fide  ntpra  Paulini. 
Tlmasii  etJaoobi  Augustino,  clxviii,  7 18. 
valentino  AugusUni,  ccxiv,  968;  ccxv,  971. 
valentini  Augustino,  ocxvi,  974. 
vilerio  epiaoopo,  xxi,  88. 
valerio  comili,  cc.  925 ;  ccvi,  949 
Victoriano,  cxi,  421. 
victorhio,  ux,  226. 
vincentio  xcm,  331. 
vitali,  CCXV1I,  978. 

Volusiano,  cxxxn,  508;  cxxxvii,  515. 
volusiani  Augustino,  cxxxv,  512. 
Xantippo,  Lxv,  254. 
Zenobio.  ii,  65. 
zertensis  Conc.  Donatistis,  czu,  577. 


£3 


S.  AUGUSTIOT  EPISCOPI 

EPISTOLARUM  INDEZ 

SECUNDUM  PILCCIPDA  EARUM  ARGUUENTA  DIGESTUS. 
[Numericn  noUe  Epistolam  dcsignanl.  ] 


rliTlXStbS^Srio.  II.  1».  100.  170.  H3.  S38, 

23D  2il  ^7 

De  I  raseoiia  wi  ulilquc,  el  cpedali  niioae  \a  sancUs  ut 

■- -iiotBiiiplo.187.  ,.       ,        ,„ 

II  boniiaie  et  JusUtia  la  botnliiuiii  discreUoDC.  180, 


■".X 


m. 


.*e  ratiooe  di»io«  prwJesUMUoni»,  180,  Sffi,  MO. 
De  Tldendo  Deo,  92, 147,  148,  lOS. 
DediraUi,  1IH.IK7.  _  ,,„ 

De  iDiaraalioae  verbi  Dei.  II,  IS7,  liO. 
De  Miima  Clirisll,  UDClt!  at,  104. 
Clirlstus  qiiateous  uljique  exLwt,  I8T. 
Clirislum  ease  unicain  laluiiii  Tiam,  102. 
I>e  mu  ejus  ex  Virgine.  deque  miraculisab  ii«o  bclis, 

177.  143. 
De  ejus  ad  inreros  deacenia,  lOi. 
Ue  ^us  resurrectkine,  quoinodo  poel  lianc  comederit,  et 

dcatricesinccrporesemierit,  102. 
Uttle  a  quibusdam  aonitua,  ab  aliis  noa  agDilns  sil  post 

restirreaioaeai.lSI.  149. 
De  ejui  oorpore,  quale  ounc  dl.9|IS. 
AD  oculis  corporis  Deum  videat,  92, 103. 
De  secuodo  ejnsadveiitu,  197, 198, 190. 


Mtn.  1. 14.  Et  ferbtatt  caro  pietmt  at,  140. 

Hom.  n,  28.  Seamdaa  Emolgeliian  Mmei  qaidem  propfer 

ro(,  teemdan  ekctionem  dUeeH,  121,  149. 
Uiilat.  u.  14.  iitacumJudeeutm*  cenftliUr  r<Eu«(  notjit- 

dact ;  qaottUMio  Genut  cogU  JtutaitaTe,  7!f,  83. 
Ejihes.  m,  18.  in  eliarilale  rodicafi  tt  (iindalt,  ut  poutlji 

camprehetiderf,  elc.,  140. 
Cpnes.  iT, II.  Quotdam quidem dedit  DeiainEectena  .tah 

uoliM,  eic.,  121,149. 
coloss.  u,  IS.  Kettto  toiteducat  rolent  in  hmtiHtate,  etc, 

tSI,  140. 
1  Hm  u,  I .  o^ieero  iiaque  jmntnm  omiuim  fieri  otueraHo- 

net,  etc.,  121, 149. 
Jacobi  n,  10.  Qui  olFsiuleril  tn  tato,  fiicliit  itl  omMJim  rm, 

IPelr.  m,  10.   Hlt  oirf  n  carcere  ertml  tpiri:ibm  venknt 
prwdicavil,  104. 

EI'ISTOL.£  ECCLF.S1AST1C£. 

DeEoclesla  : 

csse  ChrlsU  Eccteslani, 23, 40,  S3, 87,03,1(0, 


i>e  Fioe  sxculi.  197. 108, 109. 
De  Itesun-ectione.  lOj,  2(B. 
DePeccstuorifiiQali,!""   ' 

217. 

Dc  finiia,  m.  176, 177,  170, 186.  189.  194, 317. 
Du  veieril«Ke;  cui  boQodatasii,  143,  19U,  ItNt. 

I>e  Bacrllli.4i3  veteris  u-gis,  102. 

De  veterisLegisabrogaiiooc,  130. 138.  lOtl. 
DeNovoTesiameuto;  quK  cjus  graiia,  et  aicterli 


I.  140. 


X  cjus  auctoritas,  143. 


lonun,  Ecstoruni  dicnim,  Jujunli,  ctc..  Si,  $3. 
De  rasdiate.  Sa. 

De  coovlviis  io  Karlfrum  boncrem  Bcrl  solltis,  ^  39. 
Lectio  et  tradatio  scri[  lurin  sacrae  ad  i.oi.uluui  inebn 

fesljs,29. 
De  byionorum  et  l^lmnrum  caniu,  29,  SS. 
De  riiu  Baiiilsmi.  08. 109,  194. 
Sacraineiitl  Kudiaristiae,  St,  3S,  140. 


co»ia:,  Sl.  S5. 
Do  EplsGO|iis  ct  Clerids : 
ijuam  anluitm  sll  ci  jicricuiiisiim  E^acoj  I,  Prcshjlcri  ai 


l^jus  lcciio  conuticiulalur,  132. 
Do  Baptisnio.  Ejus  oecesKlas,  09,  188, 10*. 
Contra  ejus  llenlionem,  23,  03,  100, 108. 
De  Eudiarisiix  suniptione,  54. 
sacr*meniiEucttaristizcclcl>ralio,  140. 
Ei'isTOL.t  mijiiiiae. 
Qua:  spcciant  Paga  los  16, 17, 01.  232,  233,  231, 233. 
Jianicbxce,  70,  330. 
NOTaliaiKH,  2Ub. 
i'riscilliaiiista<L.  337. 
Arianos,  238.  93!1,  2iO.  211.  212. 

Doualialis,  23,  33,  51,  Xi,  43, 44,  40,  Sl,  S2,  S3,  9S,  ST,  N8, 
Cl,  OU,  TO,  76.  80.  87.  88,  89,  93,  07,  100,  Iffij,  100, 
107,  108,111,112,  )i8,  120,153,  134,139,141,142, 
144.  173,  1K>,201. 
relairtanos,  140, 140.  iriC,  |-;7, 108, 173, 170, 177, 178. 170, 
181,  182.  183.  I8U.  1S7, 188,  I9U,  191,  IU3,  196,  2U1, 
202,211.  215,  210,  217,218,  S3,  226 
bJ-l^KIJ.lL  EXECEIKlt^. 

De  Hcbdomadibus  Daoiclis,  107,  198,  100. 

Allcgoria  de  Jona  al>sor|'lo  a  celo,  102. 

rsal.  IV,  3.  sanclitqiain  lerra  iunl  e}iit,  dc,  121,  119. 

ml.  ixi.  Detu,  Deut  meiu,  ulqaid  dereliqiiiali  >iu,  clc., 
140. 

Psal-  i-tw,  32.  renimHmieit    Deiu  conquaiaiiliii,  eic., 
121.  149. 
uaitli.  »iu,  13.  TenebrtB  exieriom,  1 W. 

iiuitb.  iiT,  1.  ifldnipie  pnidailet  virgiiiei,  elc.,  140. 
uaro.  iv,34.  /itfiuinietMuranunM/tiertlu^reniflielurrofru, 

Lucx  u,  33.  £(  ftuQn  iptmt  atumam  periransibit  gladiia, 


Dc  Kpl^iatu  pro  tixinuK  {ace  spoote  alidicando,  00, 

Adliortallo  ad  susdnleudun  Episco;  ■luin,  BS. 
oUiffgaiki  ^iisco|ii  perperain  deningcniis  su 


Cootra  calbolicum  Presbjtcrum  Lxrellcorum  accusatioues 

Doo  essu  adiiiittcndas,  !£l. 
AD  Uouasteriurum  dcseriores  Jcceat  ad  Clerum  adsnnil, 

60. 
De  DaDatlslarum  derids  lo  sui  ordLiis  gradu  redpieodlg, 

An  Episco|iiS  vel  deiid»  fugcre  Uccat  In  pcrseculiOQc, 

eri  Ecdesix  Tblai 
an  monasterii  Tbi 

— . „--.  a. 

oc  Uisci[)liiia  Fjxleslx  in  dellnquentes  : 
Au  ob  unius  peccalum  li>la  ^iiilia  iiossil  eicommuiilcan, 

£>0,«tFraffni.w».  230. 
Poeniieoila  publica  cur  semct  lantum  conce»»,  1S3. 
»e  coercendis  llxreticis,  88, 97, 98, 100,  139.  |)«,  2fl4. 
De  pupilla  Eodcsix  lutelae  commissa,  333,  3SS,  £il,  i:iS. 

ErlSTOL*  MOHALES. 
Ad  rllam  Clirislianam  et  ad  mundi contemilum  eihortatio 

20,  32,  112. 127, 189, 220, 243. 
Episcoporum  ClirisllaDonun  pro  reis  intarcediinliuiii  iiiulas 
1S2,  153. 
Curiosas  qu£Sl[ones  noo  deoorc  Iradari  al>  F.|iisLoti* 


118. 
Dud  in  mililia  m 


11  viix  ratlo  praescribitur,  18  >. 


fl75 


INDEX  RERUll. 


im 


UaglilrttQt  a  Jliilieet  In  |mniendis  roifi  qiia  SKpiiute, 
quove  aQlmose  gerere  debcaut,  1S2, 153. 
viruuet  ?erae  iis  uocesttariaet  ul  reole  ooosulAai  rebiu 

humanis,  ISK. 
De  iNinieiiilla  aeelernNia,  91. 
Uouadti  oiio  ad  (lieutein,  noo  »1  IgDavitia  otanlnr;  el 
si  Rcdeala  otiruinoperaiiid»!8ideret,  ne  detrecu»!» 
48. 
Mniilmooialiimi  oUur«tks  et  sai|iU  l|«is  Regubt  21  i. 

1)0  TlrglnitMis  toIo,  ISO 
lie  TOtis  iiersolreDdis,  Ii7,  f»,  m. 
Oivites  dirisllani  quouiiAlu  iliWliis  uti  debeant,  130,  i^. 

An  lieeat  niulien,  inack)  \iro»  bona  aua  distrlbuere,  302. 
De  Tirtutibos: 
Quaenain  virtntes  TonKt  i& 
t>e  Ale  In  duistum  sem|ier  ad  aal>ttem  noceaaaria,  102. 
PimiJis  la  bt.  llmo  prodesl  uffereutiuui  Odes ,  U8, 
103. 
De  sr»e  bene  Tirenfll  non  In  rro|irll8  TlrD^us»  sed  In  Deo 

Obllocai¥ia«  218. 
De  diariuie.  quae  aola  Justitia  lmi<lctur,  117. 
yon  ease  in  luic  tIu  TiAntem  nisi  diligere  qood  diligcn- 

dom  csi.  id  est  Deam,  IS8. 
De  motna  Inur  amioos  beneTolentii*  102. 
De  fhiiema  currectiooe«  910. 
De  reprehensioae  Petri  a  i^aulo,  28,  40,  82, 18.\ 
De  FJeemosfna,  118. 
DeorandoDeo.  ilO. 
De  fionlinffnlia,  250. 

De  paUentla in  adTeni8,00,  III  ,205, 210, iii, 904. 
De  tuleranda  adTersa  Taleindlne,  S8. 
De  Pacnitentia,  01,  IU3.  ixiaiiteiiiui  i*eiri,  84. 
De  rrisUtia  aanda,  218. 
Da  Titlis : 
An  Qouila  peoeau  sint  porta,  101, 167.  Peccatn  ne  sini 
liii|iiuiiu«  9i,  lieuiii  |iro  peoato  tem|«)rali  non  iujiiste 
rependere  8a|i|.lidum  alemiim,  102. 
De  ddninnia  et  qiiomodo  illi  occurreiidum,  125. 
De  GontenUooibui&,  22. 
Cutiositate  et  Tanae  sdentuB  ai^peUto,  118. 
Discordia,  68, 73. 
Elirieutc,  22, 29. 

Furto,  et  rcsUtuUone  rel  alibuc,  133. 
Homiddlo,  47. 
imnudidtia,  299. 
Juaido  teuierarlo,78. 
lra,0,38. 
Uudis  bomaiuD  aiJ|HHitu,  22,  Sl. 


Hendado  oindoso.  28, 73,  82, 180. 

ornatu  superfluu,  fucis  et  iiiaiirilius,  213. 

Peocaio  in  Splritum  sancimu,  18j. 

Peijurio,  47,  i£r7. 

Scaiidalis;  quod  iis  |>ios  periurl^  noa  o}  ortol ,  77 ,  78, 

908. 
De  *(npefi'ia,  tt. 
De  suspidune  vitanda,  223. 

BPfe>IULJL  PfnL060raiC.£. 
De  Academicis,  1. 

De  Idds  rerum,  et  dilTerenUis  sensibilibus,  9,  1 4. 
De  inteiiectn,  memorla  et  phantasiis.  6.  7. 
De  soraniis  et  noctumis  imaginibus,  8,  9. 
De  Anima  oorpore  soluU,dequc  visis  prodigiosis,  1o9,  161 

An  sit  quoddam  animae  corpus,  13. 
Quomodo  animl  nostri  molus  a  spiriUhos  sontianinr,  ct 

quomodo  ab  iis  ingeranlur  engitaikmcii  et  soiiiuia,  U. 
De  feto  oontra  Mathematicos,  246. 

QuxsUones  Philosonhorum  el  oraiomm  sscculariuin  non  dt^ 
core  tractan  abEpisootis, neque utiliter  disci,  11 1, 1 18. 
Fj>bTOL.£  Hi^umiac 
De  obscssa  ei  cajiU  Roma  per  Aiarlcum,  09, 133. 
De  Galliarum,  Hispaniarujn,  aliaruniquc  regiuuiun  Tasu- 

tione,  111. 
De  Tasutione  Afiricae,  bellum  gerente  Bonifacio,  171. 
Dc  Judidis  habiUs  in  Caeiiiiaui  episco|4  cnusa  aiiilTerbUs  Do* 
natistas,  48,  88,  89,  93,  m,  141,  185. 
De  GolIaU.ne  carihagincnsi  ciim  Donatistia,  128  J  20, 1 II. 
De  Conciiiis  in  Pelagianos  halihis,  deque  isloruin  h2Tt.iicn 
rum  daoinaUone,  173,  176,  181,  ll^  t8t>,  IJO,  UH, 
913. 
Imperaiomm  sanctio  in  eosdem,  201. 
De  s.  Marcellini  et  ejus  frauis  nece,  131 . 
De  cnde  SuffecUnoram  Martymm,  30. 
De  eiecUone  coclcstini  in  Rom.  Pontificeui,  309. 

EPISTOL.IS  VARL«:. 

Coosolatoriae,  111,  244,  263. 

Olijurgatorias,  83,  220,  239. 

iJHidatonae  aii  Aug.  27, 31, 110,  200, 929,  305. 

Laudatoriae  ad  Aug.  23, 100, 121, 133,  134,  3IG.  323,  22S, 

230,960. 
De  Aucioriute  scriptomm  Fxsclosiasticonun,  1  i3. 
De  traoslatione  Scnpiuranim  GacU  ab  liicmnynio,  28.  7t,73L 
De  libro  Uieronyini.  dc  Scriiiioribus  Fxsclesiastins,  40. 
De  llieronTmo,  ao  iUiiLs  cum  Ruffiuo  di«xirdia,  68,  73. 
De  liberalfbus  disdplUiis,  101 . 

Quooiodo,  ei  qno  flne  sUidendum,  118. 
Oe  Toce  Deo  grma»^  41. 


ADDENDA  AD  APPENDICEM  TOMI  II. 


EPISTOLA  CONSOLATORiA  S.  AUGUSTIM 

AD  PROBUM  (a). 

1 .  Cliariutis  to«  8cri|iU  percopi,  quilNis  animum  toum  ad 
dulorem  commolom  de  filiae  dormiUone  cognoTi.  Koo  aliud 
iirincipaliter  admiraius  sum,  quam  chrisUaiii  pectoris  In  ie 
JacUiam  ftiiase  Thiuiem,  ut  animum  flccteres  ad  doiorem. 
i«tui»eo  nwnun  fldei  |>enetratum  Tulneribus  orbitaiia,  quem 
soiiire  dciNierai  spes  resurredionis  ci  rcgni  ca^lesUs.  ^un- 

Suam  spes  com  dolure  concordat,  nec  fldes  sentiet  aliquan- 
0  quamcumque  jacturam.  Resurgere  crcdimus  nostros ,  ci 
ptanglnins !  Quid  laceremus,  si  mori  tantuiiimodo  sine  re- 
sorrecUoiie  pnedperet  Di^us?  volunus  utique  cjus  sufBce- 
ret  ad  solailum,  cui  nuiluin  praeiMmendum  scimus  affecium. 
(.niud  dederat  tulit,  qui  crcavil :  quis  erat  alius*  |  laogere? 
Uuod  ad  teminis  acceperas,  commodaTerat  ut  liaberos, 

S|iiantooimque  icmiiore  voiuissi^i,  ei  cum  Tellot  rursus  au- 
erret.  Kllilf  absiulit  tuum,  cum  suum  redpore  dignatus  esi : 

'  Fone,  curut  alienmn, 

(d)  iiaiic  hiscriiiiionem  in  Tcterl  codlce  cassinensis  al4ia- 
ti:e  perit ;  sed  siilus  damat  nuii  esse  Aug.  —  Pi\  Beueili- 
cUiii  ei  GG.  cam  ad  flnem  tunii  decuui  niale  rt^eceruni.  M. 


ei  proprium  crediUim  suum  redpere  decucrat  credtiorem, 
el  iiihiloniiiius  creditori  suo  graUas  agere  mutuantem.  la 
Jub  legimus,  quam  sequamur,  deroUssimam  vocem:  /Mm.- 
nus  deditt  inquii,  nommus  abUulit:  aatt  nomino  pUiCMii, 
Uafactum  est :  sit  rwmen  Domtni  benedictum  {Job  u  21). 
2.  Patris  crgo  non  crai  sola  consolatio,  quod  cootra  lu- 
cmm  nemo  \  langere  debeat,  cum  alienis  reddiderit  alii^- 
num ;  quia  fas  non  erat  apud  alium  reUneri,  quod  doojiuo 
siio  fuorai  nccessarium  :  additur  consokitionis  alia  pron- 
denlia ,  quae  jaculis  orl)iutis  occurrcrei.  mviclere  ddierc' 
musde  saeculo  recedeutibus,  si  saeculi  conirarUis  iniand&ns 
seotiremus.  Pbngiinus  Dominrboucflda,  qui  nuvil  iofiraa- 
UU  nostrae  darequod  nrspstel.  Adhuc  Tidere  TOlebas  inise- 
ram  bborare  ?  Aa  quia  christianam  ci  fidelem  animam  pu- 
tas  inira  carcerem  mundi  diu  remorari ;  cui  toius  muDdui 
naufragio  est,  UnUs  lotque  im|.ugnaiionesdiaboli.  tot  oor- 
piiris  bella,  iot  saeculi  clades  evasisse  ?  1  jKrymas  ftuidis, 
qiiasi  nesderis  quid  in  te  ipsu  quuUdie  paiiaris.  ConU^  lacn- 
iuas  ejus  pugnant  lacrymae  tme ;  et  aiiior  tuus  amori  ejtts 
fleluni  non  habci  parem.  Non  dcseruit,  sed  |>raecessit;  ii 
ne  duierct  excedeuiem  iiatrem^  susd|Ksro  fusUnaviL 


FINIS  TOMI  SECUNDl. 


iinpiimerie  MiGNt:,  au  Pelii-Montrouge,